Туҡтаймы был ямғыр бөгөн, юҡмы?! Күк көмбәҙенең төбө тишелгән тиерһең, биҙрәләп үк ҡоймаһа ла, икенсе көн яуған ыуаҡ ҡына ямғыр тәҡәтте ҡоротто. Иртәнсәк телевизорҙан: ,,Республиканың таулы райондарында яуым-төшөм көтөлмәй,”- тип тип әйтһәләр ҙә, ышан инде шуға! Күп ваҡыттағыса, тағы яңылыштылар. Тәбиғәт менән дә, кеше менән дә алда нимә буласағын бер кем дә дөрөҫ кенә әйтә алмай шул. ,,Иртәгәһе һауа торошон иртәнән һуңға тыңлағыҙ!”- тигән кеүек, кеше лә үҙен нимә көткәнде аҙаҡтан ғына белә.\nЯуған ямғырға, ана, күләүектәр күбекләнеп тора. Оҙаҡҡа һуҙылырға итә, күрәһең. Яуһын да! Рим быға артыҡ бошонманы. Киреһенсә, эстән ҡыуанды ғына.\nУл төҙөлөштә ташсы булып эшләй. Бөгөн уға төнгө сменаға ине. Асыҡ һауала, арҡаңа үтәнән-үтә яуып торғанда, нисек эшләмәк кәрәк. Бригадирҙары үҙе үк барыһына ла алдан, әгәр ямғыр туҡтамаһа, килмәҫһегеҙ, тигәйне. Шуның өсөн аяҙ көндәрҙә, алһыҙ-ялһыҙ, ун икешәр сәғәт эшләйәсәктәр бит.\nТик Рим ҡатыны Гөлгөнәгә был турала әйтеп торманы. Көндәгесә йыйынды ла, эшкә тип, ҡоро ғына хушлашып сығып китте. Ҡатынын шикләндермәҫ өсөн термосҡа аш һалып алды.\nГөлгөнәнең: ,,Ямғыр яуып тора, ниңә машина менән генә бармайһың?”- тиеүенә, ,,Торһон, шәкәр түгелмен, иремәм,”- тип кенә яуапланы. Нимә "торһон" – ямғыр яуып торһонмо, әллә машиналары торһонмо, Гөлгөнә аңламай ҙа ҡалды.\nРим маршрут "Газел"енә инеп ултырғас, еүеш сәстәрен артҡа һыпырҙы ла, телефонын алды:\n-Мин уже маршруткала, берәй ун биш минуттан ,,ЖД”-ла булам, килеп ет,- тип, кемгәлер шылтыратты һәм телефонын бөтөнләйгә һүндереп сумкаһына һалды.\nУл туҡталышта төшөүгә янына ҡара төҫтәге ,,десятка” машинаһы килеп тә туҡтаны. Рим уға ултырыуы булды, еңел автомобиль һә тигәнсе Тимер юл ҡасабаһын артта ҡалдырып, ҡараңғылыҡта юғалды. Уның баҙлаған артҡы уттары ғына бер аҙ күренеп торҙо.\nГөлгөнә Римде оҙатҡас, кухняла һауыт-һабаны йыйыштырҙы ла залға уҙып телевизор ҡабыҙҙы. Тик алтмышлап каналдың береһенә лә күңеле ятмай, ҡулындағы пульттың кнопкаһын баҫҡылауын белде. Бүлмәлә берәйһе булһа, Гөлгөнәнең нисек үҙенә урын тапмай өҙгөләнгәнен күрер ине. Ошо буш фатир эсендә уның күңелендә лә бушлыҡ ине.\nБалконға сыҡты. Ҡараңғы төндә ямғыр һибәләй. Рим һыуланып, өшөп кенә эшләп йөрөй инде, тип борсолдо. Шундай ямғыр ваҡытында ла эшләтмәһәләр нимә булған. Ярай ҙа, исмаһам, йылы вагончиктарында кәрт һуғып ултырһалар. Рим:,,Сменала саҡта шылтыратып бимазалама!” - тиһә лә, Гөлгөнә уның номерын йыйҙы. Тик бушҡа ғына - Рим трубканы алманы.\nГөлгөнә тағы ла нығыраҡ борсола башланы. Етмәһә, йөрәген шомға һалып, ашығыс елгән ,,Тиҙ ярҙам” машинаһының сирена тауышы ишетелде.\nБалконда, ғөмүмән, ямғыр ваҡытындағы ошо һалҡынса саф һауаны һулап тор ҙа тор ине! Ул инеп телевизорҙы һүндерҙе лә бүлмәһенә уҙҙы. Йоҡоһо килмәһә лә ятырға кәрәк, ял итергә, иртәгә эшкә. Рим төндән ҡайтып та өлгөрмәй, ул китә. Тик нишләп яуап бирмәй һуң?!\nГөлгөнә үҙенә урын йәйҙе лә ваннаға инде. Душ ҡойоноп алғас, еүеш сәстәрен, баҡсала эшләгәндә ҡояшта янған һомғол кәүҙәһен йомшаҡ таҫтамал менән һөртә-һөртә көҙгөгә ҡараны. Һөйләп кенә аңлата алмаҫлыҡ матур буй–һынына, үҙенең сафлығына һоҡланып түгел, ә йәлләү, ҡыҙғаныс менән. ,,Кемгә кәрәк минең буй–һыным, матурлығым, тыштан ялтырауым, ә эстән ут йотоп йәшәүем?! Ҡайҙа икән ул Рим менән өйләнешкән саҡтағы бәхетле минуттар?! Һәм айҙан-айға, йылдан–йылға тик кәмей, һүнә барған ул мөхәббәт ялҡыны. Бәхетһеҙмен, бәлки ғүмерлеккә шулай бәхетһеҙ ҡалырмын! Ҡатын–ҡыҙ өсөн иң изге, иң күркәм, иң татлы бәхетте тоя алмайым - әсә булыу бәхетенән мәхрүм мин,” - тип ҡарай ине уның күҙҙәре көҙгөгә.\nРим менән ун йыл бергә йәшәйҙәр – балалары юҡ. Йөрөмәгән ҡала–ауылдар, булмаған больницалар, врачтар, хатта күрәҙәселәре, им–томсолары ҡалманы. Барыһы ла бушҡа ғына! Кемдә ғәйеп?!\nЭйе, Рим һиҙҙермәҫкә тырышһа ла, яйлап Гөлгөнәнән һыуына, ситләшә башлағайны. Йөрәкте бит алдап булмай, ул барыһын да һиҙҙе. Бар ҡурҡҡаны - Римде юғалтыу. Уны тик бала ғына тотасаҡ! Сөнки Рим бала ярата. Ана, ауылда Гөлгөнәнең һеңлеһе Гүзәлдең ике йәшлек Айгөл исемле ҡыҙы бар. Үҙ балаһы кеүек күрә Айгөлдө Рим. Барған һайын төрлө уйынсыҡтар...\nГөлгөнәне һиҫкәндереп, телефон шылтыраны. Ул, ниһайәт, Рим шылтыратты тип, ҡыуанып телефонын алғайны, яңылышҡан икән. Һеңлеһе Гүзәлдең килеп–китеп йөрөгән өйҙәш ире булып сыҡты. Яңғыҙ, ирһеҙ көйө табып, Айгөлдө бер үҙе тәрбиәләгән Гүзәл, ҡайҙалыр танышып, ҡала баҙарында емеш–еләк менән һатыу итеүсе Кавказ егете Рафикты өйҙәш итеп индереп алғайны. Уныһы онотҡанда бер генә Гүзәл янына килеп сыға. Ҡабаттан индерә бит әле шуны һеңлеһе! Рафиктың алып биргән иҫке машинаһына иҫе киткәндер инде.\n-Гуля,- тине ул Гөлгөнәгә,- Гүзәл һеҙҙә түгелме? Мин һуң ғына ҡайтып ингәйнем, өйҙә юҡ. Телефонын да алмай. Айгөлдө яңғыҙ ҡалдырып, машинала сығып киткән. Эскән дә булһа кәрәк, өҫтәлдә башланған араҡы шешәһе ултыра. Айгөл дә илап уянды, нишләргә?!\n-Юҡ, юҡ, Рафик, килмәнесе. Әллә, хәҙер килеп етмәһә?! Һуңыраҡ хәбәр итермен, йәки үҙең шылтыратырһың! Айгөлдө ҡалдырғас, оҙаҡҡа китмәгәндер, ҡайтыр тиҙҙән!\nНу был Гүзәл! Елбәҙәк ҡыҙыҡай! Бәләкәйҙән шулай булды, Гөлгөнәнең киреһе. Гел малайҙар менән уйнаны, хатта апай тип уны эшкә лә һанаманы. Ул нимә, ата-әсәһенең бар уйы, ҡайғыһы булып үҫте Гүзәл. Хәҙер Гөлгөнә уйланырға тейеш! Балаһын ҡалдырып, әллә ҡайҙа сығып киткән, етмәһә, эскән дә. Ниндәй төн булды әле ул бөгөн?! Ул Гүзәлдең номерын йыйып ҡараны, теге башта тик оҙон гудоктар ғына ишетелде.\nГөлгөнә йоҡларға ятырғамы-юҡмы тип тора ине, тағы Рафик шылтыратты:\n-Гуль, ниндәй яңылыҡтар бар? Бында Айгөлдө тынысландырып булмай, илай. Гүзәл ҡайтмаһа, белмәйем нишләргә? Таңға миңә китергә кәрәк. Бәлки, килеп Айгөлдө алып ҡайтырһың? Такси тот та, үҙем түләрмен.\n-Гүзәл трубкаһын алмай. Ярай, оҙаҡламай килеп етермен, - нисек тыңламаһын инде, ризалашты. Унда барып килгәнсе күп ваҡыт уҙмаҫ, барыбер йоҡлай алмаҫ ине. Иртәнсәк эшкә лә Рим ҡайтҡас китер. Бөҙрәханала иртә менән эш тә булмай. Хужабикәһен телефондан иҫкәртер әле. Гөлгөнә такси саҡыртты ла кейенә башланы. Эх, үҙе йөрөтә белмәй шул машинаны!\nАуылға тиклем ярты сәғәтлек юлдыр, күп булһа. Төндә машиналар аҙ, ҡаланы ла, унан Тимер юл ҡасабаһын да бик тиҙ сығып киттеләр. Таксист йәш булһа ла, тәжрибәле тойола, яуып торған ямғырға, фара яҡтыһына сағылған юл насар күренгәнгә, машинаһын йән–фарман ҡыумай.\nҠаршыларына сигнал уттарын, сиренаһын ҡабыҙған, шәп тиҙлектә килеүсе ,,Тиҙ ярҙам” машинаһы осраны. Гөлгөнәнең йөрәге, ниҙер һиҙенгәндәй, семетеп ауыртып ҡуйҙы. Ул артына әйләнеп, ,,Тиҙ ярҙам” күҙҙән юғалғансы, уны ҡараштары менән оҙатып ҡалды.\nҺарҡыуҙағы боролошто уҙғайнылар, алда туҡтап торған бер нисә машинаның фара уттары күренде. Таксист та тиҙлеген кәметеп, барып туҡтаны.\n- Авария,- тине ул ғәмһеҙ генә, әйтерһең, сәғәт һайын авария күреп күнеккән.\nГөлгөнә зонтын да алмай тышҡа уҡталды. Юл ситендә мороно ныҡ бәрелеүҙән иҙелгән йөк "Газел"е аунап ята. Ә юлдың икенсе яғында машина ҡиәфәте лә ҡалмаған, йәмшәйеп бөткән консерва банкаһын хәтерләтеп, тимер өйөмө тора. "Газель" менән бәрелешкән еңел машина, күрәһең, бер нисә тапҡыр әйләнеп, юлдан апаруҡ алыҫҡа осҡан. Гөлгөнә тая –тая йүгереп төшөп, уның янына килде. Ҡара төҫтәге ,,десятка”ның номерҙарын күргәс, йөрәге туҡтағандай булды. Машина Гүзәлдеке ине... Тик үҙе бер ҡайҙа ла күренмәй.\n-Ҡайҙа, ҡайҙа водителе? Гүзәл ҡайҙа? - ул ашығып шундағы автоинспекторҙы елтерәтте.\n-Тынысланығыҙ, тынысланығыҙ! Әле генә уларҙы больницаға оҙаттыҡ. Өсөһө лә бик ауыр хәлдә. Руль артында ултырған йәш ҡатын танышығыҙмы әллә?\n-Бер туған һеңлем. Ниңә, ул бер үҙе түгел инеме ни?\n-Икәү инеләр, янындағы пассажир ире булһа кәрәк. Өсөнсөһө - "Газел"дең шоферы.\n-Юҡ, Гүзәлдең ире түгел, белмәйем кемдер. Ә авария кем ғәйебе арҡаһында килеп сыҡҡан?\n-Асфальттағы тәгәрмәс эҙҙәренә ҡарағанда, һеңлегеҙ тормозға ла баҫып өлгөрмәгән. Һәм ул ҡаршы йүнәлештән килеүсе "Газел"гә бәрелгән. Еүеш асфальт, боролош, шәп тиҙлектә йөрөү. Әле асыҡларбыҙ, туғаным! Мөһиме - һау булһындар!\nГөлгөнә Рафикҡа шылтыратты:\n-Гүзәл аварияға эләккән, ауыр хәлдә больницаға оҙатҡандар. Машина нисекме? Һиңә машинаң ҡәҙерлерәкме?! Килеп ал, йыраҡ түгел! Айгөлдө алып кил! Мин хәҙер Гүзәл янына китәм.\n-Был телефон һеңлегеҙҙекелер, алығыҙ! Унда сумка ла бар,- автоинспектор Гөлгөнәгә телефон тотторҙо ла машинаһынан яуырынға аҫмалы бер ҡара сумка алып килде.\nСумка хас Римдекенә оҡшағайны. Гөлгөнәгә эҫеле-һыуыҡлы булып китте. Ул, ҡабаланып, сумканы асты. Унда - иренең йәмшәйгән, ашы түгелгән термосы. Гәзиткә төрөлгән икмәге еүешләнеп, иҙелеп бөткән. Эйе – эйе, сумка Римдеке ине, ул әҙ генә лә яңылышманы!\nГөлгөнә, башы әйләнеп, еүеш, бысраҡ ергә сүгәләне. Ул әле нимә кисергәнен үҙе аңламаны.\n-Һеҙгә ни булды? Ярҙам кәрәкмәйме?- автоинспектор эйелеп уның ҡулынан тотто.\n-Юҡ, юҡ, хәҙер. Әйтегеҙсе, ,,десятка”лағы ирҙең хәле үтә ауырмы, ул аңында инеме?\n-Улар бит машинала ҡыҫылып ҡалғайнылар. Ҡайырып саҡ алдыҡ. Икәүһе лә күп ҡан юғалтҡан. Сығарғансы аңында ине әле... Борсолмағыҙ, һауығырҙар!\nТиҙҙән үҙ машинаһында Рафик килеп етте. Гөлгөнә Айгөлдө күтәреп алып таксиға ултырҙы ла улар кирегә, ҡалаға табан юлланды...


Республикаға төрөк инвестициялары ағымы артасаҡ. Төрөк бизнесының беҙҙең иҡтисадҡа әүҙемерәк үтеп инергә тырышыуы һ әм республика етәкселеге партнер - илдең изге ниәттәрен хупларға әҙер тороуы был турала ышаныслы белдерергә\nОшо көндәрҙә Төркиәнең тышҡы сауҙа буйынса Дәүләт секретары Тунджер Каялар әфәнде етәкселегендәге Төрөк Республикаһы делегацияһы эш сәфәре менән Башҡортостанда\nбулып китте. Ҡунаҡтарҙың Өфөләге ике көнлөк программаһы уларҙың теләктәрен иҫәпкә алып төҙөлдө. Төп пункттар - республика етәкселеге менән осрашыу, тышҡы иҡтисади ведомствола, сауҙа - иҡтисад палатаһында, ҡала хакимиәтендә, сәнәғәт предприятиеларында булыу һәм башҡалар.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, статистика реаль тауар әйләнешен күрһәт ә алмай - статистик тикшереүҙәр ваҡытында ойошторолмаған сауҙа һәм аралашсы фирмалар ҡатнашлығында үткәрелгән сауҙа ә йләнеше иҫәпкә алынмай. Рәсми статистика һандарына ышаныуы ҡыйын. Әммә улар ҙа башҡорт һәм төрөк бизнесының\nһиҙелерлек әүҙемләшеүен күрһәтә. Һуңғы дүрт йылда Башҡортостан һәм Төркиә араһындағы рәсми тауар әйләнеше 2,8 тапҡыр артҡан. Был тенденция быйыл да һаҡлана - биш ай йомғаҡтары буйынса ике республика араһында экспорт - импорт операциялар күләме, 2005 йылдың ғинуар - май айҙары күрһәткестәре менән сағыштырғанда, 9,6 процентҡа - 37,7 миллион долларға тиклем артҡан.\nКиләһе йылда һиҙелерлек алға китеште көтөргә мөмкин.\nРеспублика етәкселеге вәкилдәре, Башҡортостандың Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр һәм сауҙа министрлығындағы\nколлегалары менән осрашып аралашыу барышында, Каялар әфәнде бер нисә тапҡыр төрөк компаниялары Башҡортостандың үҙ\nирке менән Рәсәй составына инеүенә 450 йыл тулыуын байрам и теүгә әҙерлектә әүҙем ҡатнашырға теләүҙәрен белдерҙе. Билдәле булыуынса, был датаға беҙҙә күп кенә мөһим объекттар\nтөҙөлә, ә төҙөлөш - башҡорт - төрөк хеҙмәттәшлегенең айырыу са һөҙөмтәле иҡтисади тармаҡтарының береһе.\nИке ҙур уртаҡ проектты тормошҡа ашырыу сиктәрендә лә хеҙмәттәшлек дауам итә. "Эфес Бевередж Групп" компанияһы\n"Амстар" һыра ҡайнатыу заводын һатып алыуын хәтергә төшөрәйек. Яҡын арала предприятиеның етештереү ҡеүәте йылына 40 миллион далға еткереләсәк. Башҡортостанда яҡшы\nбилдәле "Анадолу Джам Санайи А.С." төрөк фирмаһы Өфөнөң Шаҡша биҫтәһендә быяла һауыттар етештереүҙе артабан да арттырасаҡ. Уралда быяла продукцияһы ҙур һорау менән\nфайҙалана - әйтелгән сәнәғәт объектының инвестиция йәлеп итеү һәләте ошоноң менән билдәләнә. Яҡын арала тағы ла 80 миллион долларлыҡ ике мейес төҙөү планлаштырыла, уның етештереү ҡеүәте йылына 700 миллион шешә тәшкил итәсәк.\nКаялар әфәнде Башҡортостандың тышҡы иҡтисади бәйләнештәр һә м сауҙа министры Борис Колбин менән осрашыу ваҡытында\nәйтеүенсә, әлеге ваҡытта был ике проектты тормошҡа\nашырыуға төрөк яғынан сығымдар йөҙ миллион доллар самаһы\nтәшкил итә, бер нисә йылдан һуң инвестициялар күләме миллиард долларға яҡынлашырға тейеш.\nРеспублика етәкселеге төрөк бизнесмендарына тағы бер\nйүнәлеш - күн тауарҙар етештереү буйынса хеҙмәттәшлекте арттырырға тәҡдим итә. Бөгөн, билдәле булыуынса, күн тауарҙа р етештереү сәнәғәте башланғыс стадияла тора. Башҡортостанда\nмалсылыҡ көслө, хужалыҡтарҙа эре малдың дөйөм күләме ике миллионға етә, ә тире сеймалы, төбәктә эшкәртеү мөмкин булыуына ҡарамаҫтан, республиканан ситкә оҙатыла. Беҙҙә\nСтәрлетамаҡ һәм Октябрьский предприятиелары тире менән эш и тә, әммә төбәктә күн тауарҙар етештереүҙе лайыҡлы кимәлгә\nсығарыу өсөн уларҙың мөмкинселектәре генә етеп бөтмәй.\nБашҡортостан ағас эшкәртеү өлкәһендә лә Төркиәне үҙенең\nпартнеры итеп күрергә теләр ине.\nТөрөк эшҡыуарҙары был ике йүнәлешкә ҡарата ҙур ҡыҙыҡһыныу белдерҙе.


Кешеләр депутаттарҙан әүҙемлек көтә\n26 Октябрь 2018, 13:43\nКешеләр депутаттарҙан әүҙемлек көтәТик комиссия төҙөп кенә мәсьәләне хәл итеп буламы?\nТик комиссия төҙөп кенә мәсьәләне хәл итеп буламы?\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын үтәй башлағас та, Радий Хәбиров иң беренселәрҙән булып, Өфө ҡалаһында пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереү йәһәтенән етешһеҙлектәрҙе тәнҡитләп сыҡты. Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары бер нисә көн эсендә транспорт проблемаларын хәл итеү өсөн комиссия төҙөп, ултырыш үткәреп тә өлгөрҙө. Тик депуттарҙың күпселеге эш вазифаларын уңайлы кабинеттарҙа башҡара, ҡала буйлап та персональ машиналарҙа елдерә. Тик ас хәлен туҡ беләме һуң? Мәсьәләнең асылына төшөнөү өсөн ҡурҡыныс маршруткаларға ултырып, ҡала буйлап бер нисә туҡталыш үтеү ҙә етә. Был йәһәттән миҫал эҙләп йөрөйһө юҡ, республика Башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Хәбиров тап шундай өлгө күрһәтте лә инде. Уға баш ҡаланың райондары башлыҡтары ла ҡушылды. Ошо аҙнала Республика Башлығы вазифаһын башҡарыусы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары менән ике тапҡыр осрашты һәм улар алдында аныҡ бурыстар ҡуйҙы.\n–\tДәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай беҙҙең етәкселәр өсөн етди һынау урыны булырға тейеш, – тине Радиф Фәрит улы. – Һайлаусыларығыҙ һеҙҙән әүҙемлек көтә. Һеҙ уларҙың ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән бер үтенесен дә яуапһыҙ ҡалдырырға тейеш түгелһегеҙ.\nБашлыҡ вазифаһын башҡарыусы белдереүенсә, бер нисә көн эсендә социаль селтәрҙәр аша уның почтаһына ун меңдән ашыу мөрәжәғәт килгән. Депутаттар ғына түгел, төрлө кимәлдәге чиновниктар ҙа граждандар менән социаль селтәрҙәр аша әүҙем аралашырға тейеш. Әгәр кешеләр һеҙгә яҙа икән, тимәк, улар һеҙгә ышана һәм һеҙҙән ярҙам көтә.


“Стәрлетамаҡҡа ярҙам итәсәкбеҙ”\n23 Ноябрь , 22:30\nАндрей Назаров: "Ҡалала байтаҡ проблема йыйылған. Барыһын да урынға барып ҡараныҡ, тикшерҙек".\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Андрей Назаров Фейсбук селтәрендәге сәхифәһендә Хөкүмәт ағзаларының Стәрлетамаҡҡа сәфәре, ҡалалағы хәлдәр тураһында яҙҙы.\n“Стәрлетамаҡ – республикалағы иң ҙур индустриаль үҙәктәрҙең береһе. Ул ярайһы уҡ төҙөк, бында мәктәптәр, балалар баҡсалары, спорт майҙансыҡтары һәм башҡа социаль объекттар тотороҡло төҙөлә. Шул уҡ ваҡытта ҡалала байтаҡ проблема йыйылып киткән. Уларҙың айышына төшөнөү өсөн бөгөн бөтә Хөкүмәт менән шунда юл алдыҡ. Бөтә нәмәне урынға барып ҡараныҡ, тикшерҙек...\nМәҫәлән, экология мәсьәләләрен алайыҡ. Стәрлетамаҡ – сәнәғәт ҡалаһы һәм атмосфераға матдәләр сығарыу күләме буйынса республикала Өфөнән генә ҡалыша. Был, әлбиттә, халыҡтың һаулығына туранан-тура йоғонто яһай. Беҙ урындағы төп предприятиеларҙың етәкселәре менән осраштыҡ, улар үҙҙәренең производстволарын яңыртысаҡ тип һөйләшеп килештек. Мәҫәлән, БСК ошо маҡсатҡа яҡын арала 500 миллион һум самаһы аҡса йүнәлтәсәк.\nБынан тыш, йәнә бер ҡарарға килдек. Әле Стәрлетамаҡта ике автоматлаштырылған һауаға контроль станцияһы һәм “Башгидромет”тың биш стационар посы эшләй. Әммә һауаның бысраныу дәрәжәһен тулыһынса асыҡлау өсөн был ғына етмәй. Бындай мәғлүмәт бөтөнләй булмаһа, ул саҡта нимә эшләргә – аңлашылмай. Шуға күрә беҙ бында тағы ла бер автоматлаштырылған станция, артабан йәнә икәүҙе асырға ниәтләйбеҙ. Уларҙың урынын “Стәрлетамаҡ, һула!” йәмәғәт хәрәкәте вәкилдәре менән берлектә билдәләрбеҙ. Һауаға зарарлы матдәләр сығарыу буйынса был станциялар туплаған йыйылма мәғлүмәттәрҙе ҡаланы “Саф һауа” федераль проектына индереү өсөн ебәрәсәкбеҙ.\nҠалалағы төп проблемаларҙың береһе йәмәғәт транспорты етмәүгә бәйле. Урындағы троллейбус паркы 100 процентҡа иҫкергән тиерлек, шуға күрә техника йыш боҙола. Халыҡ ҡаланың бер өлөшөнән икенсеһенә китә алмауға даими зарлана. Стәрлетамаҡҡа ярҙам итергә булдыҡ. Быйыл ҡалаға бер, киләһе йылда йәнә туғыҙ троллейбус тапшырабыҙ. Проблеманы системалы хәл итеү юлын эҙләйәсәкбеҙ.\nТорлаҡ төҙөлөшөнә килгәндә. Һуңғы йылда ҡалала төҙөлөштәр аҙ. Бөгөн ошо турала төҙөүселәр менән аралаштым. Төп сәбәптәр иҫәбенә улар ер участкаларына ҡытлыҡты, инженерлыҡ коммуникацияларының булмауын индерә. Шулай уҡ юлдарҙың булмауы борсоуға һала. Мәсьәләләр ҡатмарлы, әммә хәл итерлек. Төньяҡ, көньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш йүнәлештә ҡала сиген киңәйтеү тураһында уйлашырбыҙ. Унда межа һалынмаған ерҙәр бар. Селтәрҙәр үткәреү буйынса эште финанслау мөмкинлеген дә эҙләрбеҙ.\nБөгөн урындағы инвестиция әүҙемлеге менән бәйле проблемалар, бәләкәй бизнесты үҫтереү, юлды төҙөкләндереү, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, мәҙәниәт һәм спорт объекттарын төҙөү мәсьәләләре буйынса фекер алыштыҡ. Киләһе йылда ҡалаға ихаталарҙы тәртипкә килтереүгә, подъездарҙы ремонтлауға, коммуналь техника һатып алыуға һәм ҡала архивын ойоштороуға өҫтәмә аҡса бүлергә ҡарар иттек. Стәрлетамаҡта тормош әкренләп яҡшыра барасаҡ”, – тип яҙҙы Андрей Назаров.


Мин нисек динде үҙләштерҙем » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Мин нисек динде үҙләштерҙем\nӘсәйем динле, уҡымышлы кеше ине. Ҡөрьәндең ҡайһы бер аяттарын, мөнәжәттәрен, салауаттарҙы ҡысҡырып уҡығанында мин дә отоп ҡала инем. Ә ғәрәпсә хәрефтәр менән беренсе синыфҡа төшкәнсе таныштым. Башта үҙемдең исемемде, унан ғаиләмдәге бар кешенең исемдәрен яҙырға өйрәндем. Аҙаҡ, өйҙән алыҫҡа киткәндә, әсәй менән ғәрәпсә хат яҙыша инем, тик Ҡөрьәнде уҡый белмәнем. Ул ваҡытта мәктәп дингә бигерәк ҡаршы булды. Уҡытыусылар: “Алла юҡ, һеҙ өйҙә ата-әсәләрегеҙҙе тыңламағыҙ, улар иҫке донъя ҡалдығы”, – тип өйрәтә ине.\nЙылдар үтеп, уҡыныҡ, эшләнек, ғаилә ҡорҙоҡ, балалар тәрбиәләнек, ә рухи аҙыҡ биреүсе ата-бабалаларыбыҙҙан ҡалған ышаныс ҡайҙалыр күңел төбөнә төшөп ятҡан. Уны тиҙ генә күтәреп сығарырлыҡ түгел кеүек ине.\nБар туғандарым вафат булып бөткәс, олоғая башлағас, күңел төбөндә ятҡан дин орлоғо шытып сыға башланы. Хаҡлы ялға сыҡҡас та, Ҡөрьән уҡырға өйрәнәм, намаҙға баҫам, тип үҙемә һүҙ бирҙем, ләкин был ниәтем тормошҡа ашмай килде. Кеше бит ул тәбиғәте менән һүлпән, беҙҙең арттан этәреүсе кәрәк. Ғәҙәттәге тормошто үҙгәртергә ҡурҡабыҙ, уның ағышы менән ағабыҙ, ихтыяр көсөбөҙ етмәй. Шуға күрә Аллаһы Тәғәлә беҙгә иҫкәртеү биреп тора икән. Был фекерҙе һуңынан ғына аңланым.\nХаҡлы ялға сыҡһам да, әйткән ниәтемде әленән-әле кисектереп килгән өсөн миңә иҫкәртеүҙәр булған. Башта бер ҡулым һынды, унан икенсеһе, машина ла бәреп китте. Иҫкәртеү төштәрҙә лә асыҡ беленгән. Ә мин һаман аңламайым, дингә күсмәйем. Ул арала үҙем ғәрәпсә иҫке китаптарҙы уҡыған булам, бәйғәмбәрҙәрҙең тарихын, хатта Библияны аңларға тырышам. Ҡазандан “Иман” гәзитен, китаптар яҙҙырып алам (ул ваҡытта бында китаптар юҡ ине). Ҡыҫҡаһы тикшеренәм, ә намаҙға баҫмайым, Ҡөрьән уҡырға өйрәнмәйем. Төшөмдә тағы бер иҫкәртте Аллаһы Тәғәлә. Был төштөң мәғәнәһен, ниһайәт, аңланым, Аллаһы Тәғәлә белдерә. Теге донъяға килгәнсе Ҡөрьәнде дөрөҫ уҡырға өйрәнеп, вафат булған нәҫелдәрең рухына доға ҡылырға тейешһең, тине. Шунан һуң ғына бер йыл буйы үҙ алдыма уҡырға өйрәнеп, мәсеттә Ҡөрьән уҡый башлаған шәкерттәр янына ҡушылып, мөғәллим етәкселегендә уҡырға өйрәндем. Шуның менән бер рәттән, өйҙә иртәнге һәм киске намаҙҙарҙы уҡый башланым. Ә биш ваҡыт намаҙға һуңыраҡ баҫтым. Уны үҙ-үҙемә ҡарар сығарып, Алла алдына ниәт ҡуйып, ихтыяр көсө менән үҙемде мәжбүр итеп тотондом. Хәҙер өйрәнеп бөттөм, бер намаҙҙы ла ҡалдырғым килмәй. Бына шулай итеп, пенсияға сығыуыма 10 йыл ғүмер үтеп тә киткән. Үҙем күп кешене дингә өндәнем. Дин юлына күскәндән һуң, күп мәсьәләләр ыңғай хәл ителде, бәлә-ҡаза туҡталды, төштәр асыҡ, күп кенә осраҡта хәлде алдан белдереп инә, теләктәр ҡабул була, дуҫ-иштәр ихтирам итә һ.б.\nШуны аңланым, Аллаһы Тәғәләгә кешенең ихласлығы, ысын күңелдән ышаныуы, таҙа ниәтле булыуы кәрәк. Әгәр һин ғибәҙәт ҡылып та, күңелеңдә ҡара уйҙар, асыу, көнсөллөк, үпкә, байлыҡ тураһында уй булһа, Раббыбыҙҙың ҡушҡандарын үтәмәйһең икән, теләктәр ҡабул булмай. Аллаһы Тәғәлә хыялдарҙы тиҙ генә түгел, ә яйлап тормошҡа ашыра. Йылдар үтеп китеүе мөмкин. Теләктәр бер-ике ултырып теләүҙән генә ҡабул булмай, улар системаға инергә тейеш. Намаҙҙан һуң теләктәрҙе конкретлаштырып теләргә кәрәк. Мәҫәлән, “Минең фәлән улыма тура юлға баҫырға ярҙам бир, үҙеңдең иман нурыңдан өлөш сығар, күркәм хаҡлыҡ бир”, – тип. Тағы ла дингә ышанған, ғибәҙәт ҡылған кешегә күҙ ҙә теймәй, сихыр ҙа алмай, ундай негативтарға мәрхәмәтһеҙ, насар кешеләр генә бирешә икән, тигән иҫбатлауҙар бар. Рух ныҡлығы, таҙа күңеле булған кешеләрҙең тәнде һаҡлаусы ҡабығы көслөрөк була икән.\nМин башҡаларға шуны кәңәш итәм: үҙ әрүахтарығыҙ рухына Ҡөрьәнде үҙегеҙ уҡырға тырышығыҙ, хәйер биреп, сит кешенән, мулланан уҡытыу ғына етмәй. Әруахтарға ла, иҫән балаларығыҙҙың дөрөҫ йәшәүе өсөн дә иң ҡабул ителгәне ата-әсәнең доғаһы. Әруахтарға доға ҡылыу бигерәк тә беҙҙең үҙебеҙ өсөн кәрәк. Әйткәндәй, улдарыма ла яйлап ҡына булһа ла ислам рухы инә. Ейәнсәрҙәрем намаҙ эсендә уҡыла торған бөтә доғаларҙы ятланы. Ял көндәре киске намаҙҙы бергә уҡыйбыҙ. Ғәрәп хәрефтәрен өйрәнделәр. Уларға был белем кәрәк булыр, уҡығанда, донъя көткәндә онотоп китһәләр ҙә, бер ваҡыт орлоҡ шытып сығыр, тип өмөтләнәм. Хоҙай ниәттәремде үтәрлек ғүмер биргәнгә, ғибәҙәттәр ҡылып, үҙемдең тәбиғәттең бер өлөшө икәнен аңларға мөмкинлек биргәненә һәм үҙ сығанығыбыҙға әйләнеп ҡайтып, тура юлдан барыуыма шатмын, шөкөр итәм. Гәзит уҡыусыларға дингә күсеүҙең еңел юлдарын теләйем.\nСығыу ваҡыты 3-08-2016, 10:02 | Ҡаранылар: 1263\nИманға килеү рухымды үҫтерә


Песня «Әйтмә һин ауыр һүҙ» исполнителя Раиль Уметбаев. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Әйтмә һин ауыр һүҙ»\nБер ҡасан әйтмә һин ауыр һүҙ —\nБик ҡыҫҡа, әй, ҡыҫҡа ғүмерҙәр.\nҺин минең ғүмерлек юлдашым.\nҺин сәскәм, йондоҙом, һөйгән йәр.\nӘйтмә һин ауыр һүҙ, әйтмә һин!\nЙөрәк бит былай ҙа яралы.\nЙырҙарҙы шаулатып йырлыйһы,\nГөрләтеп йәшәйһе бар әле.\nБик ауыр минуттар булһа ла,\nТап миңә шул ваҡыт йылы һүҙ;\nАуыр һүҙ әйтәһең килһә лә,\nӘйтмә һин, һөйөклөм, әйтмә, түҙ!\nИртәһен, кисен дә миңә һин\nҠыҙғанма ҡарашың йылыһын.\nШул саҡта һөйөүем артыуын\nЙөрәгең менән һин тоярһың.


Экология ниндәй, һаулығың да шундай » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Экология ниндәй, һаулығың да шундай\nЭкология ниндәй, һаулығың да шундай\n(15 апрель – Экологик белем көнө)\nЯҙҙың ныҡлап урынлашыуы менән һәр ихатала тиерлек баҡса ҡаҙыу, сүп-сар яғыу мәшәҡәттәре башланыр. Ер эштәре менән булышҡанда йылдан-йыл тутыҡҡан батарейкаларға йышыраҡ юлығаһың. Ә сүп-сар яндырғанда ҡара болот булып пластик һауыттар төтөнө үрләй, янында торһаң әсе пластмасса еҫенә сыҙарлыҡ түгел.\n– Батарейка картуф баҡсаһына нисек килеп эләккәндер, һәр бер сүп-сар ташлағанды хәтерләп буламы ни! – тип аҡланыр берәү.\n– Келәт тулы пластик шешәләрҙе яндырмай ни эшләтәһең?! – тип өҫтәр икенсеһе.\nӘ бына бармаҡ ҙурлыҡ бер батарейкалағы ауыр металдарҙың 20 квадрат метр ерҙе, унда үҫкән йәшелсә-емеште ағыулауы хаҡында ни әйтерһегеҙ? Йәки ни бары бер батарейканың 400 литр һыуҙы зарарлай алыуы тураһында? Пластик шешәләр янғанда фосген, диоксин кеүек ҡурҡыныс матдәләр бүленеп сыға. Әйткәндәй, диоксинды организмдан бер нисек тә сығарып булмай һәм ул онкологик ауырыуҙар, астма, аллергия үҫешенә нигеҙ һала.\nБыларҙың барыһы ла беҙҙең экологик белемдең һай булыуын күрһәтә. Һәр кем үҙен генә түгел, ә тирә-йүндәгеләрҙе лә ҡайғыртып йәшәү өсөн тәбиғәттә уңайлы шарттар булдырырға бурыслы. БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының ойоштороу-аналитика бүлеге начальнигы Ринат Зөфәр улы Фәтҡуллин үҙенең тирә-яҡ мөхитте һаҡлауға ҙур өлөш индереүе менән күптәргә өлгө булып тора. Бөгөн ул экологияны яҡшыртыу өсөн ябай ғына ҡағиҙәләр хаҡында һөйләй.\n– Бөгөн эко-тормош, эко-ғәҙәт тигән яңы төшөнсәләр ныҡлап инә башланы. Уларҙың асылы нимәлә?\n– Экологик тормош алып барыу дөрөҫ йәшәү тигәнде аңлата. Бөгөн үҙебеҙ шаһит булған глобалләштереү, транспорттың күплеге, техноген көсөргәнеш – быларҙың барыһы ла кеше эшмәкәрлегенә бәйле. Экология көнүҙәк проблема булған заманда дөрөҫ йәшәүгә өҫтөнлөк биреү мөһим, минеңсә. Һәр кем был юҫыҡта уйланырға һәм эко-тормош алып барыуға күсергә тейештер. Һәр хәлдә был аҙым ете миллиардлыҡ донъя халҡының экологияны яҡшыртыуға бәләкәй булһа ла бер өлөшө булыр ине. Минең быуын – 90-сы йылдарҙа тыуғандарҙы ла телгә алғы килә. Беҙ ауыр осорҙа үҫтек. Ул ваҡытта, дөйөм файҙаланыуҙа булған әйбер һинеке түгел, тигән фекер өҫтөнлөк итте. Шуға күрә беҙҙең быуында һаҡсыл ҡараш тигән төшөнсә насар тәрбиәләнгән. Айырыуса экологик тәрбиә аҡһай. Ундайҙар, экология – ул айырым ведомство һәм министрлыҡтарҙың баш бәләһе, тип уйларға күнеккән. Был кешеләр ял итергә йөрөгән урмандың ситендә сүп-сар өйөмө барлыҡҡа килде икән. Улар, кемдер килеп ҡыйҙы алып китергә, таҙартырға тейеш, тип уйлай. Тап эко-ғәҙәттең булмауы арҡаһында үҙҙәре шул өйөмгә шәхси ҡыйын тағы ла өҫтәп ҡайтып китәсәк.\nЭко-ғәҙәттәрҙе үҙемдең ғаилә миҫалында һанап үтергә теләйем. Ғаиләмдә күптән инде экологик йәшәү рәүешенә оло иғтибар бүленә. Өйҙә бөтә лампаны ла диодлы яҡтылыҡ биргәненә алмаштырҙыҡ. Ул ни бары 10 ватт энергия “ашаһа” ла, 100 ватлыҡ лампа кеүек яҡтырта. Файҙаланмаған саҡта, бөтә электр ҡорамалдарын һүндереп ҡуябыҙ. Был үҙенә күрә байтаҡ электр энергияһын экономиялай. Составында терегөмөш булған лампаларҙы бөтөнләй һатып алмайбыҙ, сөнки улар батарейкалар кеүек үк бик хәүефле. Пластик шешәләрҙә һыу һатып алмайбыҙ, бының өсөн махсус шешәбеҙ бар. Һыу алып ҡайтыу өсөн уны ҡат-ҡат ҡулланабыҙ. Уңайлы булһа ла, бер тапҡыр ҡулланыла торған һауыт-һабаны бөтөнләй ҡулланмайбыҙ. Ғаилә ағзаларының девизы: «Хәрәкәттә – бәрәкәт», шуға күрә күберәк йәйәү йөрөйбөҙ. Автомобиль менән тик алыҫ араларға ғына барабыҙ. Эшкә яҡыныраҡ булһын өсөн фатирҙы ла ошо тирәнән һатып алдыҡ. Кер йыйыу машинаһын һирәк ҡулланабыҙ, уның өсөн зарарлы булмаған порошок һатып алабыҙ.\n– Порошок тураһында һүҙ сыҡҡас, таҙартыу һәм йыуыныу әйберҙәре хаҡында әйтеп үтерһегеҙ?\n– Көн дә ҡулланған йыуыныу, таҙартыу шыйыҡсаларының да зыянлы икәне сер түгел. Мөмкин тиклем зыянһыҙ йыуыу средстволарына өҫтөнлөк биреү өсөн әйберҙең составына иғтибар итергә кәрәк. Фосфаттар һәм сульфаттар ни тиклем әҙерәк булһа, шул тиклем яҡшыраҡ. Уларҙы түккәс, торбалар аша килгән эсәр һыуға эләкмәҫ, тип кем гарантия бирә ала? Ауылда йәшәгәндәргә иһә был йәһәттән айырыуса иғтибарлы булырға кәрәк. Сөнки порошоклы һыуҙы ергә түккәс, бысраҡ һыу барыбер ер аҫты һыуҙарына эләгеүен онотмайыҡ.\n– Эко-тауар, аҙыҡ-түлек хаҡында ни әйтерһегеҙ?\n– Тауар етештереүселәр халыҡтың экологик яҡтан таҙа аҙыҡ-түлеккә өҫтөнлөк биреүен күптән аңланы инде. Һатыу күләмен арттырыу өсөн төрлө алым ҡулланыуы ла сер түгел. Шуға күрә ентекләп этикетка менән танышып сығырға кәрәк. Беҙҙең ғаилә иһә ауылдан килтерелгән, экологик яҡтан таҙа аҙыҡ-түлеккә өҫтөнлөк бирә. Магазинда “Башҡортостан тауарҙары” маркаһы менән билдәләнгәнен һатып алабыҙ.\nБарыһы ла үҙебеҙҙән тора. Сит ерҙә етештерелгән тауар урынына республика райондарынан килтерелгән аҙыҡ-түлеккә өҫтөнлөк бирергә кәрәк.\n– Эко-ҡағиҙәләр буйынса йәшәү ауырмы?\n– Юҡ, ауыр түгел. Был ҡағиҙәләрҙе үтәүҙең бер ниндәй ҙә ҡыйынлығын күрмәйем. Тирә-яҡ мөхитте һаҡларға теләүең ғәҙәткә әйләнеүе насармы ни? Ғөмүмән, эко-ғәҙәт тигән һүҙ менән килешеп етмәйем. Был ни бары дөрөҫ йәшәү рәүеше. Кеше был төшөнсәне аңлап ҡабул итергә һәм экологик яҡтан зыян килтергән өлкәләрҙән, әйберҙәрҙән баш тартырға тейеш. Балаларыбыҙға эко-ғәҙәттәрҙе үҙебеҙҙең миҫалыбыҙҙа еткерергә тейешбеҙ. Ғөмүмән, тәрбиә нигеҙе ошоға ҡоролған. Бары үҙ миҫалыңда ғына балаға нимәлер аңлата, күрһәтә алаһың. Мәҫәлән, тәбиғәткә сығабыҙ икән, мотлаҡ сүп-сар өсөн ҡаптар менән барабыҙ. Урын һайлағас, бергә уны йыйыштырабыҙ. Үҙебеҙҙең сүпте багажникка һалып алып ҡайтабыҙ. Ҡайҙа сүп күрәм, мин уны сүп-сар һауытына ташларға күнеккәнмен. Ҡыҙым да хәҙер шулай итә. Был – ҡанға һеңгән ғәҙәт.\n– Һеҙҙеңсә, төбәктә экологик хәл ниндәй?\n– Башҡортостан – иҡтисади яҡтан үҫешкән төбәк, бында бихисап сәнәғәт предприятиеһы эшләй. Шуға күрә республикала экологик хәл һәр ваҡыт көсөргәнешле булды һәм буласаҡ. Уның тотороҡло булыуын да әйтеп үтергә кәрәк. Республикабыҙҙың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы ойошмалар һәм кеше эшмәкәрлегенең барлыҡ өлкәһендә лә һаҡта тора. Беҙ бер мөрәжәғәтте лә ситтә ҡалдырмайбыҙ.\nӘлегә ҡалала сүп-сарҙы айырым йыйыу бөтә ерҙә лә алып барылмай. Минең иң ҙур үтенесем – сүп-сар ташлағанда, зинһар дөйөм ҡапта батарейкалар һәм терегөмөшлө лампаларҙы ырғытмағыҙ. Уларҙың тәбиғәткә килтергән зыяны шаҡтай, шунлыҡтан айырым йыйыла. 2019 йылдан Башҡортостан сүп-сар йыйыу һәм эшкәртеүҙең яңы алымына күсәсәк. Шул ваҡытта сүп-сарҙы айырым йыйыу нескәлектәре тураһында тағы һөйләшербеҙ.\nБөгөн ресурстарҙы һаҡсыл ҡулланыу – бөтә Ер шары өсөн көнүҙәк мәсьәлә. Крандан һыу аҡһын өсөн электр энергияһы кәрәк, уны етештереү өсөн гидротехник ҡоролмалар төҙөү мөһим. Уларҙың да зыяны бар икәнен беләбеҙ. Экология менән иҡтисадтың йәнәш тороуын да онотмайыҡ. Ғөмүмән, һыуҙы ла, электр энергияһын да һаҡсыл ҡулланырға кәрәк. Мәҫәлән, крандан һыу тамып тора икән, минутына 10 тамсы йылына 10 кубометр һыуға әүерелә. Шуға эшкә китер алдынан һыуҙы ла, розеткаларҙан электр приборҙарын да һүндереп китеү ғәҙәткә әйләнергә тейеш.\nЛилиә ХӘЛИТОВА яҙып алды.\nСығыу ваҡыты 15-04-2018, 07:00 | Ҡаранылар: 153\nРөстәм Хәмитов РФ Дәүләт Советы ултырышында ҡатнашты\nКОМПЬЮТЕРҘАРҘЫҢ УРЫНЫ СҮПЛЕКТӘ ТҮГЕЛ\nТирә-яҡҡа һөйөү менән бағайыҡ\nӨфө мәктәптәренә - сүп-сар өсөн яңы контейнерҙар


Шишмә яңы төҫ алды » "Урал" гәзите\nШишмә яңы төҫ алды\n“Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе башланғысы менән төҙөкләндерелгән объект Инйәр халҡына ла оло ҡыуаныс килтерҙе. Бында үҙенең тәмле, таҙа һыуын кешеләргә йөҙ йылдан артыҡ өләшкән шишмә һәм уның янындағы барыһының да яратҡан ял итеү, күңел асыу урыны булған майҙан төҙөкләндерелде.\nХалыҡ телендә “Ёлкин шишмәһе” тип йөрөтөлгән инеште хәҙер танырлыҡ та түгел: ул заманса материалдар менән кәртәләп алынған, ер ҡуйынынан урғылып сыҡҡан тәңгәленә ҙур диаметрлы торба ултыртылған, һыу алыу урындары ла уңайлы. Изге эш өсөн “Реаль эштәр” проектынан 230 мең һум аҡса бүленгән.\nҮткән аҙнала, эштәр тамамланыу айҡанлы, тирә-яғы төҙөкләндерелгән шишмәне асыу тантанаһы булып үтте. Сарала төрлө быуын вәкилдәре, депутаттар, Инйәр халҡы ҡатнашты. Йола буйынса, ал таҫманы киҫкәндән һуң йыйылыусылар шишмә һыуынан ауыҙ итте. Уларҙы шифалы һыу менән Ёлкиндарҙың йәш быуыны - ейәнсәрҙәре Ольга һәм бүләсәрҙәре Варвара Челищевалар һыйланы. Һуңынан һүҙҙе Инйәр ауыл хакимиәте башлығы Ғайса Ғәбделхаҡ улы Мөфтәхетдинов алды.\n- Утыҙға яҡын милләт вәкиле йәшәгән Инйәрҙә ҙур байрам. “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” проекты шишмәне төҙөкләндереп, уның тирә-яғын матурларға ярҙам итте. Партия халыҡты буш вәғәҙәләр менән ышандырмай, ә реаль эштәр тәҡдим итә. Күп йылдар дауамында халыҡтың мөрәжәғәте буйынса ауыл хакимиәте, депутаттар төрлө инстанцияларға шишмәне төҙөкләндереүҙе һорап мөрәжәғәт иттек. Йә аҡса булманы, йә башҡа сәбәптәр килеп сығып торҙо һәм, ниһайәт, маҡсатыбыҙға ирештек. Быйыл депутаттар Советы, хакимиәт ҡарары менән объектты “Реаль эштәр” проектына индерҙек, эш ҡуҙғалды. Өс аҙнала Ёлкин шишмәһе әҙер булды. Төҙөкләндереүҙә кәңәштәрен биргән ауыл халҡына, Андрей Арляпов етәкселегендәге “4АиКо” йәмғиәтенә, Николай Лапёнков, Андрей Акатьев, Рәфил Иҙрисов, Радик Рәхмәтуллинға, “Александровский карьер”етәкселегенә, Инйәр урман ху- жалығына, Нур Зариповҡа, йәмәғәт контроленә, отец Романға, Инйәр мәҙәниәт йорто директоры Ольга Овчинниковаға, коллективына һәм башҡаларға ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. Ошондай изге эш өсөн ваҡытын йәлләмәне улар. Бер быуаттан ашыу саф һыуы менән ҡыуандырған инешебеҙ тағы күп йылдар кешеләргә хеҙмәт итәсәк, барыһын да үҙенә әйҙәп торасаҡ. Был - беҙҙең өсөн иҫтәлекле ваҡиға, - тип, хакимиәт башлығы ауылдаштарының уртаҡ шатлығын бел- дерҙе.\nХалыҡ алдында сығыш яһаған “4АиКо” йәмғиәте етәксеһе Андрей Арляпов, отец Роман, Ёлкиндар нәҫелен дауам итеүсе Ольга Челищева һәм башҡалар шишмәне артабан да таҙалыҡта, тәртиптә тоторға өндәне. Инйәр мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре тантананы матур бер тамаша итеп алып барҙы.\nСылтырап ағып ятҡан инеште Петр Яковлевич Ёлкин беренселәрҙән булып таҙартып ала, уның һыуын эсә. Унан һуң Леонид Ёлкин атаһының эшен дауам итә. Ауыл халҡы саф шишмә һыуын эсеп кенә ҡалмай, Крещениела ҡойонорға килә, килендәр ҙә ошонан һыу башлай. Тимәк, Ёлкиндарҙың хеҙмәте бушҡа китмәгән. Ёлкин шишмәһе инйәрҙәрҙе генә түгел, район халҡын да оҙаҡ йылдар ҡыуандырасаҡ әле.\nБыл көндө изге эште башҡарыусы һәр кемгә рәхмәт әйткәндәй, шишмә лә сылтыр тауышын яңыртып, ағыуын дауам итте. Әйтерһең, ошондай күркәм эште матурлыҡта, таҙалыҡта һаҡлап тоторға өндәй ине.


Рәсәй туристарын алып ҡайтыу өсөн бөгөн Төркиәгә буш самолеттар осто | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n19 июля 2016 — 15:11\nКисә иртән Истамбул-Өфө самолеты башҡала аэропортына ултырҙы. Төркиәләге фетнәнән һуң был беҙҙең аэропортҡа төшкән тәүге аэробус.\nИстамбул, Антальянан Мәскәү, Санкт-Петербург, Краснодарға 5 самолетта 450 турист алып ҡайтылған. Кисә тағы ла 11 самолет менән Мәскәү, Ҡазан, Сочи, Екатеринбург, Өфө, Дондағы Ростовҡа ял итеүселәр ҡайтты. Ростуризм мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Төркиәлә әле беҙҙең илдән 5 мең кеше ял итә. Сәйәси хәл асыҡланғансы был илгә рейстар туҡталып торасаҡ.


Апартаменттарға йылы бирегеҙ | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nАпартаменттарға йылы бирегеҙ\n25 октября 2019 — 23:09 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә Сипайлово биҫтәһендәге яңы апартаменттарҙа йәшәүселәр фатирҙарҙа һыуыҡ булыуға зарлана. Күп һанлы мөрөжәғәттәр инҡар ителә. Быйыл беренсе класҡа төшкән Агния бындай һалҡын фатирҙа йәшәрмен тип, һис тә уйламай. Дәрес эшләгәндә лә йылы өҫ кейеме кейергә тура килә. Ольга Саламасова 1 йыл элек фатир һатып ала һәм йыл дауамында байтаҡ ҡатмарлыҡтарға юлыға. Көҙгө һалҡындар башланыу менән фатирҙы сәғәттәр буйына электр менән йылытырға тура килә. 5 ҡатлы йортта 92 фатир. Иркен коридорҙар, заманса төҙөлгән йорт. Ҡыҫҡаһы, апартаменттар. Фатирҙар һатып алғанда төҙөүсе уңайлы шарттар тәҡдим итә. Әммә күсенеү менән михнәттәр башлана. Беренсе айҙа уҡ түләү квитанцияһы юғары хаҡ менән килгән һәм йортта йәшәүселәргә идарасы компаниянан баш тартырға тура килә. Йортҡа йылы бирелмәһә лә, уның өсөн түләүҙәр арта бара.\nӘле бурыс 360 мең һумдан ашып киткән. Төҙөлөш компанияһы фатирҙарҙы төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыу килешеүе буйынса һата, йорт йәшәү өсөн тәғәйен булмаған, шуға күрә лә халыҡ фатирҙарҙа түгел, ә апартаменттарҙа йәшәй. Йылы биреү пункты һәм коридорҙар төҙөүсе компания милкендә. Баш РТС компанияһы йортҡа йылы бирергә әҙер, әммә законға ярашлы. Йортта йәшәүселәр иһә төҙөүсе тәҡдим иткән идарасы компанияға шикләнеп ҡарай. Әммә Баш ТРС менән килешеү төҙөү мөмкин түгел-йорт бөтә документтар буйынса торлаҡ өсөн тәғәйен түгел, тип иҫәпләнә. Тикшереү эштәре дауам итә, ә һалҡындар көттөрмәй. Апартамент хужаларының идарасы компания һәм йылылыҡ системаһы вәкилдәре менән сираттағы йыйылышында йортҡа тиҙ арала йылы биреү мәсъәләһе ҡараласаҡ.


Ҡытай-япондар ҡыҙыҡһына » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ҡытай-япондар ҡыҙыҡһына\nҠытай-япондар ҡыҙыҡһына 15.06.2016 // Йәмғиәт\nҠытай менән Япония компаниялары Рәсәйҙең ауыл хужалығын үҫтереүгә ярҙам итергә ниәтен белдерҙе. Мәҫәлән, тәүгеләре Воронеж янында кролик үрсетеүгә 6 миллиард 50 миллион һум аҡса, япондар Приморьела теплица төҙөүгә бер миллиард һум бүләсәген хәбәр итте.\n2013 йылдан уҡ “Русский кролик” компанияһы Пекиндың ошондай уҡ ойошмаһы менән йылына биш мең тонна диетик аҙыҡ етештереү буйынса берлектәге предприятие төҙөү буйынса һөйләшеүҙәр алып бара ине. Әммә эш һуҙыла килде. Ниһайәт, күптән түгел илдең ауыл хужалығы министры Александр Ткачев Ҡытайға сәфәр ҡылғас ҡына әлеге проектты тормошҡа ашырыуға мөмкинлек бирәсәк килешеүгә ҡул ҡуйылды. Һөҙөмтәлә бында 400 кешегә эш урыны булдырыласаҡ.\nБер аҙҙан япондар ҙа Владивосток янында йәшелсә үҫтереү өсөн теплица төҙөүгә инвестиция йәлеп итергә әҙер булыуын белдерҙе. Улар билдәле майҙанды биләйәсәк урында теплица булдырыу өсөн ҙур күләмдә аҡса тотоноласағы, хатта үҙҙәренең тәжрибәһе менән уртаҡлашасағы хаҡында хәбәр итте. Тәүҙә биналар электр энергияһы ярҙамында йылытылһа, ике-өс йылдан газ яғыулығына күсереләсәк.


Һеҙҙе Республика көнө – Башҡортостан Республикаһының дәүләт суверенитеты тураһындағы Декларацияһы ҡабул итеүгә 30 йыл тулыу менән ҡайнар ҡотлайым! Был иҫтәлекле көндө Башҡортостандың баш ҡалаһы пандемия сәбәпле көҙгә күсерелгән – Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалыныуға 446 йыллығын да байрам итә.\nРеспубликаның һәм баш ҡалаһының тарихы тығыҙ бәйләнгән. Беҙҙә хөрмәт күрһәтеү, бер-береңә ярҙам ҡулы һуҙыу, бар эштәрҙә лә берҙәмлеккә йүнәлтелгән йолалар һаҡланып килә. Бында, Европа һәм Азия сигендә, халыҡтар мәҙәниәте бергә үрелеп бара.\nБашҡортостандың ҡаҙаныштары унда йәшәүсе халыҡтың көндәлек хеҙмәтенән килеп сыға. Өфөнөң комплекслы социаль-иҡтисади үҫеше сәнәғәт предприятиелары, бәләкәй һәм урта бизнес субъекттары, ҡулланыусылар баҙары, барлыҡ тармаҡтарҙағы ойошмаларҙың уңышлы эше менән ирешелде.\nБыйылғы йыл беҙҙең өсөн мөһим тарихи ваҡиғалар менән билдәләнде. Улар араһында – Өфөгә «Хеҙмәт ҡаһарманлығы ҡалаһы» дәүләт статусын биреү. Бөтә донъя масштабындағы хәл менән бәйле һынауҙар ҙа күп булды, ләкин беҙ улар менән бергәләп, республика етәкселеге һәм Хөкүмәте, федераль үҙәк менән тығыҙ бәйләнештә булып алға атлайбыҙ.\nӘйҙәгеҙ бергәләп яратҡан Өфөнөң һәм Башҡортостандың үҫешенә һәм сәскә атыуына үҙ көсөбөҙҙе һалайыҡ! Ысын күңелдән барығыҙға ла ныҡлы һаулыҡ һәм именлек теләйем!


Күгәрсен районында Шаһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттарын наградлау тантанаһы үтәсәк\nБөгөн Күгәрсен районының Хоҙайбирҙе ауылында Шаһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика журналистар премияһы лауреаттарын наградлау тантанаһы үтәсәк. Быйыл Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарамағындағы был абруйлы премияны биреү буйынса комиссия өс лауреатты билдәләне. Улар – Фәнүр Ғилманов — «Донъя был…» китабы өсөн; Сибәғәт Рахманғолов — «Ҡар илендә ҡайындар ҙа юҡ, исмаһам, сер һөйләргә» очерктар шәлкеме өсөн; Эмиль Мусин, Венера Ильясова, Алексей Шильников һәм Ләлә Латипова составындағы «Туймазинский вестник» гәзитенең журналистар коллективы – үҙҙәренең өлгөһөндә әхлаҡи һәм рухи камиллыҡҡа ынтылыуға, кешелек ҡиммәттәрен нығытыуға булышлыҡ итеүсе замандаштарыбыҙ тураһындағы мәҡәләләр шәлкеме өсөн.\nСарала Башҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министр урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина, республиканың элемтә һәм киң коммуникациялар министры урынбаҫары Марат Ғәзизов, Күгәрсен районы хакимиәте башлығы Фәрит Мусин ҡатнашасаҡ. Сарала ҡатнашыусылар Шаһит Хоҙайбирҙин музейына барасаҡ, һәйкәлгә сәскәләр һаласаҡ.\nТеги:журналистикашаһит хоҙайбирҙин премияһы


Рөстәм Хәмитов Кама йылғаһы бассейнының һыу ресурстарын файҙаланыу мәсьәләһе буйынса кәңәшмәлә сығыш яһаны // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Кама йылғаһы бассейнының һыу ресурстарын файҙаланыу мәсьәләһе буйынса кәңәшмәлә сығыш яһаны\n18:15, 7 октября 2011 Йәмғиәт\n7 октябрҙә Пермдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һыу ресурстарын файҙаланыу, Кама йылғаһы бассейнының һыу хужалығы комплексын үҫтереү мәсьәләһе буйынса төбәк-ара кәңәшмәлә ҡатнашты, тип хәбәр итә төбәк башлығының матбуғат хеҙмәте. Ултырыш РФ тәбиғәт ресурстары һәм экология министры Юрий Трутнев етәкселегендә үтте.\n"Һыу ресурстарын һөҙөмтәле ҡулланыуҙан күп нәмә тора, — тип билдәләне Юрий Трутнев. – Был тышҡы матурлыҡ ҡына түгел, һыу транспорты, ауыл хужалығы һәм ғөмүмән иҡтисад торошо ла. Кама-Волга бассейны Рәсәй Федерацияһы өсөн айырыуса әһәмиәткә эйә. Кама бассейны йылғалары буйында 60 миллиондан ашыу кеше йәшәй, Рәсәй Федерацияһының тулайым эске продуктының 50-нән ашыу процентын тәшкил иткән иҡтисад объекттары урынлашҡан".\nКәңәшмәлә Кама бассейнында урынлашҡан гидротехник объекттарҙы финанслауға һуңғы йылдарҙа федераль бюджеттан 3,7 миллиард һум бүленеүе билдәләнде. Был средстволарға, атап әйткәндә, Өфөнөң Сипайлово биҫтәһендә дамба, шулай уҡ Йомағужа һыуһаҡлағысы төҙөлгән. 2020 йылға тиклем Кама йылғаһы бассейны буйынса федераль маҡсатлы программа сиктәрендә һыу хужалығы буйынса сараларҙы финанслауҙың планлаштырылған күләме 17,7 миллиард һум тәшкил итәсәк.\nБашҡортостан Президенты үҙ сығышында һыу мөнәсәбәттәрен көйләү өлкәһендә төбәктәргә өҫтәмә хоҡуҡтар биреүҙе тәҡдим итте. Юрий Трутнев Рөстәм Хәмитовтың Рәсәйҙең һыу хужалығында эштәрҙе яҡшы аңлаған етәксе булыуын билдәләне, сөнки ул Федераль һыу ресурстары агентлығын етәкләгән һәм РФ Һыу кодексын әҙерләүҙә әүҙем ҡатнашҡан.\n— Республиканың һыу ресурстары өс йылға – Обь, Урал, Камаға ҡарай, — тине Рөстәм Хәмитов. – Шулай ҙа республика һыу ресурстарының 90 проценты Кама бассейнына ҡарай. Һуңғы йылдарҙа һыуҙың кәмеүе беҙҙә генә түгел, республика менән сиктәш булған башҡа төбәктәрҙә лә күҙәтелә. Сәнәғәт хужалығы эштәрен алып барыу йәһәтенән дә беҙ ҙур ҡыйынлыҡтар кисерәбеҙ, иҡтисадта ҙур юғалтыуҙар бар. Былтыр ғына һыу етешмәү проблемаһы ауыл хужалығы буйынса бер нисә тиҫтә миллиард һумға зыян килтерҙе. Быйыл уңыштар тейешле кимәлдә, былтырғыға ҡарағанда иген дүрт ярым тапҡырға күберәк йыйылған. Ҡоролоҡтоң, һыу етешмәү проблемаһының нимә икәнен күрҙек.\nРөстәм Хәмитов Башҡортостан Республикаһының Рәсәйҙең эре, ҡеүәтле төбәге булғанға күрә һыуҙы күп күләмдә ҡулланыуын, шуға күрә төбәк өсөн һыу ресурстарының үтә мөһим булыуын билдәләне.\n— Республикала булған һыу ресурстарына беҙ бик һаҡсыл ҡараштабыҙ, — тине Президент. – Беҙҙә 216 предприятие һыу менән файҙаланыусы иҫәпләнә. Улар барыһы ла үҙ эшенә яуаплы ҡарай. Һыу менән файҙаланыусылар өсөн бер ниндәй ҙә сикләүҙәр юҡ. Беҙ, әлбиттә, һыу хужалыҡтарына ярҙам итергә тырышабыҙ, средстволар бүләбеҙ – үҙебеҙҙең бюджеттан яҡынса 300 миллион һум һыу хужалығына ярҙамға йүнәлтелде. Шул уҡ ваҡытта федераль үҙәктән, әлбиттә, аҡсаны күберәк алабыҙ. Субвенциялар буйынса 2011 йылда федераль бюджеттан республикаға яҡынса 50 миллион һум йүнәлтелде.\nТеги: бр президенты, һыу ресурстары


Көҙгө саҡырылышта республиканан 6000 егет илдең Ҡораллы Көстәренә оҙатыла // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nКөҙгө саҡырылышта республиканан 6000 егет илдең Ҡораллы Көстәренә оҙатыла\n13:00, 5 октября 2016 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 5 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nКөҙгө саҡырылышта Башҡортостандан 6000 егет илдең Ҡораллы Көстәренә оҙатыла. Шуларҙың 3100 самаһы – Ҡоро ер ғәскәрҙәренә, 230-ҙан ашыуы – Һауа-йыһан көстәренә, 320-нән ашыуы – Хәрби-диңгеҙ флотына, 370-кә яҡыны – Стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәренә, 70-тән ашыуы – Һауа десанты ғәскәрҙәренә, 490 самаһы егет Эске эштәр министрлығының эске ғәскәрҙәренә алына. Саҡырылыш кампанияһы барышындағы бурыстар хаҡында «Башинформ» агентлығында үткән матбуғат конференцияһында республиканың хәрби комиссары Игорь Харченко һөйләне.\n29 сентябрҙә Рәсәй Президенты «2016 йылдың октябрь-декабрендә Рәсәй Федерацияһы граждандарын хәрби хеҙмәткә саҡырыу һәм саҡырыу буйынса хәрби хеҙмәт үтеүселәрҙе хәрби хеҙмәттән бушатыу тураһында»ғы Указға ҡул ҡуйҙы.\nХәрби комиссар әйтеүенсә, тәү сиратта яҙ көнө хәрби хеҙмәткә саҡырылған егеттәр ебәрелә.\nРәсәйҙең Милли гвардияһы ғәскәрҙәренең ойошторола башлауы быйылғы кампанияның төп үҙенсәлеге булып тора.\nЕгеттәрҙе Ҡораллы Көстәргә оҙатыу 20 октябрҙә башлана.\nТеги: ҡораллы көстәр һәм йәмғиәт,көҙгө саҡырылыш


Материалы за Февраль 2013 года » Страница 2 » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nҺөргөн касафаты Ауылдарҙың юҡҡа сыға барыуы, эшһеҙлек, азамат ир заттарыбыҙҙың, сәләмәтлектәрен ҡаҡшатып, Себер йөрөүе, ҡатындарының өй, бала бағыу мәшәҡәте менән яңғыҙ интегеүе илебеҙҙең, милләтебеҙҙең имен киләсәгенә хәүеф менән янай, тиһәк дә...\n«Ябайлыҡта – бөйөклөк» – тигән мәҡәлде барыбыҙ ҙа белһәк тә, уның төбөндә ятҡан мәғәнәне ниңәлер баһалап еткермәйбеҙ. Шул арҡала тормошта йыш ҡына белгән нәмәләребеҙҙе лә ҡулланмайбыҙ, үтә ябай күренгән ғәмәлдәрҙең мөғжизәле һөҙөмтәгә өлгәштерә...\nМәҡәләгә исем итеп алынған ошо дүрт һүҙ әңгәмәсемдең бөтә тормош юлын асып һала һымаҡ. Ул – әлеге көндә “Рәсәй-Башҡортостан” радиоһының алыштырғыһыҙ алып барыусыһы. Телевидениебыҙ тарихында иң оҙон ғүмерле герой – Тыр-тыр булып ун ете йыл буйы...\nДамира редакциябыҙға балҡып килеп инде. Эш өҫтәлемдәге журналдарға яҡындарын осратҡандай һөйөп ҡараны. «Беләһегеҙме, әсәйем ғүмер буйы «Башҡортостан ҡыҙы»н алдырҙы. Мин уның һәр һүҙен уҡып, һүрәттәренә һоҡланып үҫтем. Тышлыҡта сыҡҡан апайҙарға...\nБала күңелен аҡ ҡағыҙ тиҙәр. Тормош юлында осраған һәр кем – уға ниндәйҙер һабаҡ, тәжрибә сығанағы. Иң көслөһө, әлбиттә, атай менән әсәй тәьҫире. Ләкин кемдең ниндәй булып үҫеүенә, хатта яҙмышына уҡытыусы йоғонтоһоноң да ҙур булыуы бәхәсһеҙ. Әммә...\nОсман Чевиксой: Көтөү\nФәдимә апай аҙан тауышына уянды. Һәр ваҡыттағыса күҙҙәре ике пәрҙә араһындағы аралыҡты еңел тапты. Бысраҡ ҡараңғылыҡ хөкөм һөрә ине тышта. Урынынан бисмилла менән тороп, утты тоҡандырмайынса кейенде. Карауатының аяҡ осона ултырҙы. Ҡазым мулланың көр...\nФайҙалы татлыҡай Бәләкәстәр тәмле-татлыны ярата. Татлы нәмәләр файҙалы ла булһын, тиһәгеҙ, киптерелгән емештәр ярҙамға килер. Һәр береһе менән айырым танышып сығып, уларҙың балаға зыяны теймәүен аңлағас, ошондай тәмлекәсте әҙерләргә мөмкин. Күрәгә,...


Ҡарламан халҡы Башҡортостан Президентына үҙ проблемалары хаҡында һөйләне // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nҠарламан халҡы Башҡортостан Президентына үҙ проблемалары хаҡында һөйләне\n14:48, 15 октября 2010 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Ҡырмыҫҡалы районы буйлап эш сәфәре барышында Ҡарламан ауылына инде. Урындағы халыҡ уға үҙ проблемалары хаҡында һөйләне. Атап әйткәндә, ҙур предприятие — «Ҡарламан шәкәр заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте даими эшләмәй, дөйөм алғанда, йылына иң күбе ике ай эшләйҙер. Республика башлығы заводтың етештереү ҡеүәттәрен ҡарап сыҡты. Элекке йылдарҙа бында ҡуйыртылған һөт етештереү өсөн тәүлегенә 250 тонна һөт эшкәртелгән. Бөгөн – көс-хәл менән һигеҙ тонна йыйыла.\nПредприятие хеҙмәтсәндәре һөйләүенсә, айына уларҙың эш көнө биш көндән артмай. Завод етәкселеге ҡыйынлыҡтарҙы сеймал етешмәү менән бәйләй. Ысынында иһә районда һөт менән тәьмин итеүселәр бар. Ләкин предприятие ҡуйған хаҡтар һәм ваҡытында иҫәп-хисап яһамау арҡаһында тәьмин итеүселәр заводҡа сеймал килтереүҙән баш тарта.\nКоллектив предприятие милекселәрен белмәй. Рөстәм Хәмитов, заводҡа хужа кәрәк, инвесторҙар йәлеп итергә, бизнес-план төҙөргә кәрәк, тип билдәләне. Шулай уҡ республика ниндәй ярҙам күрһәтә алыуын да билдәләргә кәрәк.\n— Ҡырмыҫҡалының ҡуйыртылған һөтө – ул, башҡорт балы кеүек үк, Башҡортостандың бренды, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы. – Шуның менән бәйле предприятиеның артабан үҫешеү һәм финанс сәләмәтләндереүе өсөн бөтә мөмкинлектәре бар.\nПредприятие коллективы БР Президентына ярҙам һорап мөрәжәғәт итте. «Ҡарламан шәкәр заводы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте асылда округта эш табырға мөмкин булған берҙән-бер предприятие булып тора. Ҡарламанда бөтәһе биш мең кеше йәшәй, шуларҙың бер меңе ошо предприятиела эшләй. Уның тотороҡло эшләүенә бөтә ауыл халҡының көнкүреше бәйләнгән.\nЗаводтан тыш, Ҡарламанда мәктәп тә авария хәлендә, республика башлығы уны ла ҡараны. Дауахана ла төҙөкләндереүҙе талап итә.\nРөстәм Хәмитов ҡарламандарға оҙаҡҡа һуҙмай килеп тыуған хәлдең айышына төшөнөргә вәғәҙә итте.


Мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы грамотаға өйрәтеү\nДөйөм белем биреү учреждениеларында\n13 Март 2019, 14:06\nОло Ыҡтамаҡ ауылы “Башаҡҡай” балалар баҡсаһында Мәсетле районы мәктәпкәсә белем биреү хеҙмәткәрҙәренең район методик берекмәһе сиктәрендә тәрбиәселәр өсөн “Йәмғиәттең социаль заказы булараҡ мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы грамотаға өйрәтеү” семинары үтте.\nБалалар баҡсаһы педагогтары Н. В. Нищеваның “Мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы грамотаға өйрәтеү” программаһы менән таныштырҙы. Күргәҙмә дәрестәр үткәрҙеләр һәм программа авторының семинарҙа ҡатнашыусыларға видеомөрәжәғәтен күрһәттеләр, унда Наталья Валентиновна әлеге методиканың үҙенсәлектәре тураһында һөйләне.\nБеҙҙең балалар баҡсаһында был программа өлкән мәктәпкәсә йәштәге балаларҙы мәктәпкә әҙерләү өсөн ҡулланыла. Әлеге ваҡытта балаларҙы грамотаға өйрәтеү социаль заказ статусын алды. Ата-әсәләр үҫеп килгән балаларын уҡырға өйрәтергә теләй, сөнки мәктәпкә алғанда уҡый белгән балаларға өҫтөнлөк бирелә. Программа тулыһынса мәктәпкәсә йәштәге баланың төп эшмәкәрлек формаһы булараҡ уйынға юҫыҡ тота, мәктәпкә тиклемге балалар-ға тап уйын аңлашыла һәм ҡыҙыҡлы, программа дүрт йәштән алып мәктәпкә сығарылғанға тиклемге балалар менән дәрестәргә иҫәпләнгән. Ул тулыһынса федераль дәүләт мәктәпкәсә белем биреү стандартына тап килә һәм балаларҙы “Телмәр үҫеше” белем биреү өлкәһендә үҫтереүгә йүнәлтелгән.\nПрограмма беҙҙең балалар баҡсаһында икенсе йыл файҙаланыла, ләкин әлеге программаны индерерҙән алда беҙ үҙ мөмкинселектәребеҙҙе, атап әйткәндә, матди базаны, педагогтарҙың мөмкинлеген һәм әҙерлеген баһалап ҡараныҡ, тәрбиәләнеүселәрҙең ата-әсәләрен программа менән таныштырҙыҡ, уларҙы беҙҙең тәҡдим ҡыҙыҡһындырҙы һәм тулыһынса беҙҙе хупланылар. Программа менән эшләүсе педагогтарҙың социаль селтәрҙәр аша Наталья Валентиновна менән йәнле аралашыуы яйға һалынған, ул – Санкт-Петербург ҡалаһы социаль педагогика һәм психология институтының логопедия кафедраһы өлкән уҡытыусыһы.\nБыл программа буйынса эшләп, беҙ ҡыҫҡа ваҡыт эсендә балаларҙың телмәр анализы һәм синтезы күнекмәләренә эйә булыуында, телмәр һүҙҙәренең өн-ижек төҙөлөшөн үҙләштереүҙә, графомотор һәм ижектәрҙе ҡушыу күнекмәләренең үҫешендә ярайһы ғына һөҙөмтәләргә ирешә алдыҡ.\nПрограмма менән педагогтар: өлкән, әҙерлек төркөмөндә – Рита Кучерова, Дилә Хәлимова, урта төркөмдә – Алина Рамазанова эшләй. Әлеге этапта мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһының филиалдарында программаны индереү буйынса эш алып барабыҙ.\n“Башаҡҡай” балалар баҡсаһы мөдире.


Өфө музейында уникаль «сармат алтыны» коллекцияһын ҡарау мөмкинлеге булдырылды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n15:40, 25 февраля 2020 Мәҙәниәт\n25 февралдән бөтә донъяға билдәле «сармат алтыны» коллекцияһы һаҡланған Өфө археология һәм этнография музейы барыһы өсөн дә үҙ ишектәрен асты.\nБыға тиклем музей Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Р. Кузеев исемендәге Этнологик тикшеренеүҙәр институтында фәнни база булараҡ эшләне.\n«Сармат алтыны» — 1987-1988 йылдарҙа билдәле археолог Анатолий Пшеничнюк беҙҙең эраға тиклемге V- IV быуаттарҙа Филиппов ҡурғанынан ҡаҙып алған уникаль алтын әйберҙәр археология фәненә шундай исем менән килеп инде. Был табыш донъя әһәмиәтендәге фәнни асыш тип баһаланды. Тап улар Дала Евразияһының ҙур мәҙәни, иҡтисади һәм сәйәси үҙәктәренең береһе булараҡ Көньяҡ Уралға ғалимдарҙың иғтибарын йәлеп итте.\n«Бындай хазиналарҙы ғалимдарҙан тыш, халыҡҡа ла күрһәтергә кәрәк. Республикала йәшәгән һәр кем һәм һәр ҡунаҡ ошо коллекцияны үҙ күҙҙәре менән күрергә тейеш», — тип яҙҙы Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәге сәхифәһендә.\nРәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге етәксеһе Әхәт Мостафин һүҙҙәренсә, музей эшен асыҡ режимда ойоштороу өсөн һаҡ көсәйтелгән, экскурсия етәкселәре һәм ҡараусылар штаты киңәйтелгән.\nМузей К.Маркс урамындағы 6-сы йортта урынлашҡан. Тел: +7 (347) 272-29-79. Эш ваҡыты: көн һайын иртәнге сәғәт 10-дан киске 5-кә тиклем. Билет хаҡы — 200-400 һум, пенсионерҙарға һәм студенттарға ташлама бирелә.


Ҡарбуз тәме – тел осонда! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Ҡарбуз тәме – тел осонда!\n31.07.2018 Ҡарбуз тәме – тел осонда!\nНиһайәт, ҡарбуз да беште! Һәр хәлдә, тиҙҙән Ырымбурҙа ла ҡарбуз өлгөрәсәк, тип, халыҡ Ҡаҙағстандан килтерелгән тәмле дәү еләкте дәррәү алып ашай. Бер ҡараһаң, унда йүнле бер ни ҙә юҡ һымаҡ. Мәҫәлән, витаминдар бер бәс кенә. Минералдар ҙа саҡ-соҡ ҡына. Аҡһымдар тиһәң дә, “әү” тиер – 100 грамм ҡарбузда 0,7 грамм аҡһым буламы-юҡмы! Майҙың иһә бөтөнләй эҙе лә юҡ. Нимәһе ҡала һуң? Шәкәр. Ҡарбузда моносахаридтар һәм дисахаридтар хаттин ашҡан. Бынан тыш, һыуы күп (100 грамм ҡарбузда 89,5 грамм һыу)! Һәм ошо шыр һыуҙан торған шәкәрле еләктең нимәнелер дауалай алыуы шикләндерә әле ул. Ләкин, ҡарбуз дауа көсөнә эйә, тип раҫлаған табиптар бер аҙым да артҡа сигенергә уйламай, үҙ позицияһында ныҡ тора. Улар бармаҡтарын бөгә-бөгә дауалау сифаттарын һанай башлаһа, ҡарбуздың файҙаһына ышанмаҫ ереңдән ышанырһың – ысынлап та, байтаҡ проблеманан ҡотҡара икән буйлы еләк.\nБөйөр. Шыйыҡса эсеүҙе кәметеү талап ителмәгән бөтөн сирҙән дә уролог мотлаҡ күберәк ҡарбуз ашарға кәңәш итәсәк. Бөйөрҙө “йыуыр” өсөн. Уны ҡарбуздан да яҡшыраҡ башҡа бер ни ҙә таҙартмаясаҡ.\nБәүел ҡыуығы. Цистит менән яфаланғанда ҡарбуз – иң шәп дарыу. Бәүел ҡыуығынан даими рәүештә сир тыуҙырыусы бактерияларҙы йыуып сығарып торһаң, уларға ҡул күтәреп сигенеүҙән башҡа юл да ҡалмай. Бәүел ҡыуығын гел дә таҙалыҡта тоторға теләйһегеҙме? Ҡарбуз ашағыҙ. Зарарлы микрофлора, әйҙә, йыуылһын.\nШешенеү. Шешенгәндә ҡарбуз – иң яҡшы, иң кәрәкле ярҙамсы. Ҡарбуз һыуы үҙе лә организмда оҙаҡҡа тотҡарланмай, башҡа артыҡ шыйыҡсаны ла үҙе менән бергә ҡыуып алып сыға.\nИғтибар! Шешенгәндә табиптар, ғәҙәттә, ҡарбузды ас ҡарынға ашарға тәҡдим итә. Ә һеҙ ашағандан һуң да ҡулланып ҡарағыҙ. Ас ҡарынға ҡарбуз ашағанда һыу күберәк сығырмы әллә киреһенсә булырмы – үҙегеҙҙә һынап ҡарағыҙ. Һәм ҡулай вариантты һайлағыҙ.\nҺимереү. Әгәр табиптар тарафынан сикләүҙәр булмаһа, ҡарбузлы ябығыу көндәре яҡшы һөҙөмтә бирәсәк. Аҙнаһына бер тапҡыр көнөнә 1,0 –1,5 кг ҡарбуз ғына ашағанда, бер килограмм ауырлыҡ менән һис бер ҡыйынлыҡһыҙ хушлашырға мөмкин. Бынан тыш, бер нисә көн буйы төшкө йәки киске ашты ҡарбузға алмаштырғанда ла, һомғолланып киткәнегеҙҙе һиҙмәй ҙә ҡалырһығыҙ.\nПодагра. Быуынға тоҙ ултырыу ауырыуы менән сирләгәндә ит ашарға ярамай. Ләкин барыбер ашағы киләме? Ул ваҡытта бәләкәй генә ит киҫәген алып ҡабығыҙ ҙа артынса ашҡаҙанға ҡарбуз оҙатығыҙ. Был еләк организмды иттән алынған пуриндарҙан һәм экстрактив матдәләрҙән таҙартасаҡ.\nУролитиаз. Бөйөрҙә һәм бәүел юлдарында таштар организмда әселек юғары булғанда барлыҡҡа килә. Шулай уҡ таштарҙың барлыҡҡа килеүенә бәүел бүлеп сығарыу юлдарының инфекциялары ла булышлыҡ итә. Был осраҡта ҡарбуз ашағыҙ. Ул әсе рН-ты ла һелтеле яҡҡа этәрер, микробтарҙы ла йыуып ҡыуыр.\nҮт сығыу юлдарының сирҙәре. Шешеү, елһенеү процестары мәлендә үттең сығыуы ауырлаша. Ә ҡарбуз уның сығыуын, киреһенсә, көйләп ебәрә.\nАҙ ҡанлылыҡ. Беҙ теге йәки был дарыуҙың (аҙыҡтың, үләндең) дауалау сифаттарын ундағы файҙалы матдәләрҙең һаны, күләме менән баһаларға өйрәнгәнбеҙ. Ләкин, һандан тыш, матдәләрҙең нисбәте лә мөһим роль уйнай! Ҡарбузда, мәҫәлән, ҡанды барлыҡҡа килтереүҙә ҡатнашҡан магний, тимер һәм фолий кислотаһы әллә ни күп булмаһа ла, уларҙың үҙ-ара нисбәте идеаль хәлдә! Һәм шуға ла ҡарбуз аҙ ҡанлылыҡты дауаларға ярҙам итә лә инде.\nИнфекцион сирҙәр. Әйткәндәй! Әгәр ҙә һеҙгә табиптар антибиотиктар тәғәйенләһә, уларҙы ҡарбуз (йәки ҡауын) менән бергә ҡулланығыҙ. Үрҙә телгә алынған микроэлементтарҙың уңышлы нисбәте антибиотиктарҙың тәьҫирен дә арттырасаҡ, бер үк ваҡытта уларҙың организмға зарарлы йоғонтоһон да кәметәсәк.\nАтеросклероз. Мәғлүм булыуынса, фолий кислотаһы антисклеротик көскә эйә. Ул шпинатта, борсаҡта, сәскәле кәбеҫтәлә бар. Әммә! Уларҙы бит ашар алдынан бешерергә кәрәк, ә ул сағында фолий кислотаһы юҡҡа сыға. Ҡарбузды иһә бешермәйбеҙ ҙә, ҡыҙҙырмайбыҙ ҙа – шул килеш йыпырабыҙ һәм, тимәк, ундағы фолий кислотаһын күпме бар, шунса үҙләштерәбеҙ.\nГельминтоз. Ҡабаҡ орлоғоноң организмды бабаһырҙан ифрат яҡшы таҙартыуы тураһында бөтәһе лә тиерлек белә. Ләкин ҡарбуз орлоғо ла шул уҡ көскә эйә. Ә был турала халыҡ әллә ни хәбәрҙар түгел.\nЭсәк ауырыуҙары. Әгәр эсәктәрҙә файҙалы микрофлора булып, ул көнө-төнө беҙҙең һаулыҡ һағында торһа, борсолмай ҙа йәшәргә мөмкин. Әммә уға ла ваҡыты-ваҡыты менән ярҙам талап ителә. Был осраҡта әлеге лә баяғы ҡарбузды күҙ уңында тотабыҙ – ул эсәк микроорганизмдарының эшмәкәрлегенә ыңғай йоғонто яһай.\nБер һүҙ менән әйткәндә, тик файҙаһын ғына күреп, рәхәтләнеп ашарға яҙһын был еләкте!\nТәбиғәт ҡарбузды иҫ киткес тәмле һәм файҙалы итеп барлыҡҡа килтерһә лә, кеше уны зыянлы ла итә ала, үкенескә күрә. Мәҫәлән, тиҙерәк һәм ҙурыраҡ булып үҫһен өсөн, нитраттар менән тултыралар. Ә нитраттарҙың шунда уҡ кешене ағыулауы ихтимал, организмда йыйылып килеп, һуңынан да аҫтыртын бәреүе бар. Хәлһеҙлек, иммунитеттың ҡаҡшауы, көйһөҙлөк, йоҡоһоҙлоҡ шуларҙың касафаты булыуы мөмкин. Балалар, ауырлы ҡатындар, ашҡаҙан-эсәк сирҙәре менән интегеүселәр нитратлы ҡарбузды ашағандан һуң бер нисә сәғәт үткәс, ҡоҫоп, күңеле болғанып, башы ауыртып, һыҙланып яфаланасаҡ. Ә бит сауҙа нөктәһендә “ағыулы” ҡарбузды нитратһыҙынан бер нисек тә айырып булмай, быны тик лабораторияла анализдар яһап ҡына асыҡларға мөмкин.\nХәйер, микробтар ҙа үрҙәге билдәләргә килтерә. Ҡарбузды үҫтереү, ташыу, һаҡлау шарттарында микроорганизмдар еләктең тышында шашып үрсей. Улар еләктең эсенә үтеп инмәгән хәлдә лә, тәүҙә анһат ҡына өҫтәлегеҙгә, һуңынан ашҡаҙанығыҙға эләгә ала. Үҙеңде һәм яҡындарыңды зарарлы микробтарҙан аралар өсөн ябай гигиена талаптарын үтәү ҙә етә.\n❤ Бер ваҡытта ла ҡырҡылған, тишелгән, зарарланған емеште һатып алмағыҙ. Бәләкәй генә сатнаған ере булһа ла, был еләктән баш тартығыҙ.\n❤ Магазинда пленкаға урап һатылған ҡарбуз киҫәктәре лә – хәүеф сығанағы. ❤ алып ҡайтҡас та ағын һыу аҫтында яҡшылап йыуығыҙ.\nҠарбуздан төрлө битлек яһарға мөмкин. Иң ябайы ошолай эшләнә: йомшағын иҙеп, уны 10 – 15 минутҡа биткә һылайһың да, аҙаҡ йыуып төшөрәһең. Тәүҙә зәйтүн майы йәки бал һөрткәндә, битлектең файҙаһы икеләтә артасаҡ.


Башҡортостан Хөкүмәте «Алтын көҙ-2011» күргәҙмәһендә Гран-приға лайыҡ булды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n12:29, 19 октября 2011 Иҡтисад\nРеспублика аграрийҙары Мәскәүҙә үткән «Алтын көҙ-2011» күргәҙмәһенән ике Гран-при алып ҡайтты. Рәсәй агросәнәғәт форумының юғары наградаһына күргәҙмәне үҫтереүгә ҙур өлөш индергән өсөн Башҡортостан Хөкүмәте лайыҡ булды. Йәнә бер Гран-прины күргәҙмәлә әүҙем ҡатнашҡаны өсөн Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге алды. Был предприятие 111 миҙал яулаған. Башҡортостан аграрийҙары һандығында йәмғеһе 449 миҙал бар: 277 – алтын, 105 – көмөш һәм 67 – бронза.\n«Алтын көҙ-2011» ХIII Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһендә донъяның 32 иленән 2500-ҙән ашыу предприятие һәм ойошма ҡатнашҡан. Рәсәйҙән 58 төбәк сығыш яһаған, экспозицияның дөйөм майҙаны 90 000 квадрат метр тәшкил иткән.\nБашҡортостан Хөкүмәтенең Премьер-министр урынбаҫары – ауыл хужалығы министры Эрнст Исаев етәкселегендәге республика делегацияһы иң-иңдәр рәтендә булған.\nБашҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, республика күргәҙмәлә берҙәм стенд менән тәҡдим ителгән. Был юлы үҙенең продукцияһы менән 81 предприятие таныштырған. Конкурс программаһында республика агросәнәғәт комплексының яҡынса 130 предприятиеһы ҡатнашҡан.\nКүргәҙмәлә Башҡортостан экспозицияһында Рәсәйҙең ауыл хужалығы министры Елена Скрынник булған. Рәсми делегация етәкселәре һәм эшкәртеү предприятиелары вәкилдәре үҙҙәренең продукцияһы һәм Башҡортостан агросәнәғәт комплексының потенциалы тураһында ентекле һөйләгән. Партнерҙар һәм потенциаль инвесторҙар менән осрашыуҙар һәм эшлекле һөйләшеүҙәр үткәрелгән.\nТеги: алтын көҙ-2011, наградалар


Башҡортостан Президенты: «Оптимизм өсөн беҙҙә нигеҙ бар» // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты: «Оптимизм өсөн беҙҙә нигеҙ бар»\n10:34, 10 октября 2012 Сәйәсәт\nӨфөнөң Конгресс-холында Республика көнөнә арналған тантаналы сара үтте. Унда дәүләт власы органдары етәкселәре, депутаттар корпусы, йәмәғәт ойошмалары һәм дини берләшмәләр вәкилдәре, ветерандар ҡатнашты. Уларҙы Республика көнө менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡотланы.\n—Был – тыуған яҡҡа ҡарата һөйөү, ата-бабаларыбыҙ васыятына, күп милләтле дуҫлыҡҡа һәм берҙәмлеккә ҡарата тоғролоҡ байрамы, — тине республика башлығы. – Башҡортостандың тәбиғәт байлыҡтары хаҡында барыһы ла белә, улар – тәбиғәт бүләге, ә бына республиканың индустриаль ҡеүәте күп быуындарҙың көсөргәнешле хеҙмәте һәм дәрте, уларҙың белеме, һәләте, Ватанды яҡларға әҙер булыуы ярҙамында булдырылған.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, тарихи хәтерҙе һаҡлау, быуындарҙың рухи бәйләнешен нығытыу, геройҙар өлгөһөндә бөгөнгө патриоттар тәрбиәләү дәүләт кимәлендәге мөһим бурыс булып тора.\nБыйыл республика бер нисә мөһим ваҡиға билдәләне. Улар иҫәбендә – Башҡортостан нефтенең 80 йыллығы, Белорет ҡалаһына – 250, Туймазыға 100 йыл тулыу, баш ҡала райондарының, шулай уҡ эре предприятиеларҙың юбилейы.\n— Быларҙың барыһы ла – төбәк тарихының сағыу биттәре, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Президенты. – Күп быуындарҙың хеҙмәт традициялары бөгөн дә уңышлы дауам итә. Тиҫтәләгән йылдар дауамында булдырылған был ҡеүәт Башҡортостан халҡының именлегенә хеҙмәт итһен өсөн нығытыла. Республика үҙенең алдына яңы бурыстар ҡуя һәм уларҙы уңышлы үтәү өсөн беҙгә йәмғиәттең бөгөнгө талаптарына ярашлы эшләргә кәрәк.\n— Беҙгә бөтә кимәлдәрҙә лә мобиль һәм һөҙөмтәле эшләгән берҙәм команда кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов. – Команда төбәктең иҡтисади-социаль хәле, балаларҙан алып ветерандарға тиклем – барлыҡ республика халҡының именлеге өсөн яуаплылыҡты тулыһынса үҙ өтөнә алырға тейеш. Яңы идара итеү моделен булдырыу – заман талабы. Беҙгә Башҡортостандың йылдам үҫешкән төбәк – Рәсәй Федерацияһы лидеры булараҡ позицияһын нығытыу зарур. Халыҡтың йәшәү сифатын яҡшыртыу, социаль, һаулыҡ һаҡлау, мәғариф өлкәләрен нығытыу, ҙур күләмдәрҙә арзан торлаҡ төҙөүҙе үҫтереү, әсәлек һәм балалыҡты нығытыу, социаль әһәмиәтле объекттар төҙөү, ҡайтанан тергеҙелгән производстволарҙа заманса эш урындарын булдырыу, эш хаҡын арттырыу кеүек йүнәлештәрҙә күҙәтелгән ыңғай үҙгәрештәргә йылдамлыҡ өҫтәү өсөн был айырыуса мөһим. Мәсьәләләр бихисап, әммә оптимизм өсөн беҙҙә нигеҙ бар. Башҡортостанда һуңғы ваҡытта ыңғай үҫеш динамикаһы күҙәтелә.\nРөстәм Хәмитов республиканың ыңғай үҙгәрештәре хаҡында һөйләгән аныҡ күрһәткестәр менән таныштырҙы.\nавтор: Марина Шумилова| фото: Олег Яровиков\nТеги: бр президенты,республика көнө,байрамдар


44. Духан (Төтөн)\n(Духан сүрәһе 59 аяттан тора. «Духан» — төтөн, томан мәғәнәләрендәге һүҙ. Унынсы аяттағы духан кәлимәһенән алынған исем)\n(Хәләл менән харамды) ап-асыҡ аңлатыусы Китап (Ҡөръән) исеме менән әйтәм: әлбиттә, Беҙ уны мөбәрәк бер кисәлә (Ҡәҙер кисәһендә) индерҙек. Ысынлыҡта иһә, Беҙ (уның менән кәферҙәр башына төшәсәк ғазап тураһында) хәбәр биреп, киҫәтәбеҙ.\nБер әмеребеҙ менән һәр хикмәтле эш шул кисәлә хәл ителер. Сөнки Беҙ, Раббының рәхмәте булараҡ, пәйғәмбәрҙәр күндерәбеҙ. Аллаһ ишетеп-белеп тора.\nӘгәр ҙә һеҙ ысынлап иман килтерер булһағыҙ, (белегеҙ): Күктәрҙәге, Ерҙәге һәм улар араһындағы бөтөн нәмә Раббынан.\nУнан башҡа (Илаһи ҡөҙрәткә эйә һәм) Тәңре булырҙай һис бер кем юҡ. Һәм терелтер һәм үлтерер, Ул һеҙҙең дә, мәрхүм аталарығыҙҙың да Раббыһылыр.\nЭйе, иманһыҙҙар (яңынан терелеүгә) һаман шик менән ҡарай һәм (Әхирәттәге терелеште инҡар итеп) шунан (үҙҙәренә) тәм табалар.\n(Мөхәммәд) Күктең күрәләтә төтөн менән ҡапланғанын күҙәтеп тор.\nБыл (төтөн) кешеләрҙе һырып аласаҡ. Был (төтөн) яман бер ғазап ғәләмәтеҙер.\n— Йә, Раббыбыҙ, беҙҙән был ғазапты ал, зинһар. Беҙ иман килтерәсәкбеҙ, — тип ялбарырҙар.\n(«Был төтөн тураһында бер-береһенә оҡшамаған ике төрлө шәрехләү бар. Төтөн — ҡытлыҡ, ҡоролоҡ. Ғәрәбстандағы ҡот осҡос был ҡоролоҡ, аслыҡ заманында Ҡурайш кешеләре хәҙрәти Мөхәммәдкә баш эйҙе. Икенсе аңлатма былайыраҡ, был төтөн Ҡиәмәт ғәләмәте булараҡ, Күкте ҡаплай. Риүәйәттәргә ҡарағанда, Ҡиәмәт башланыр алдынан көнсығыштан көнбайышҡаса булған араны шундай төтөн ҡаплаясаҡ икән». Али Тургут тәфсиренән )\nҠайҙа инде ул уларға фекерләп, ғибрәт алыу! Уларға дөрөҫлөктө асып һалыусы Пәйғәмбәр килгән ине бит инде.\nҺуңынан унан (Пәйғәмбәрҙән) йөҙ сөйөрҙөләр һәм:\n— Был (башҡалар тарафынан ҡотортоп ебәрелгән) бер тиле, — тинеләр.\nБеҙ был ғазаптың бер аҙын кәметәсәкбеҙ, әммә һеҙ (барыбер кәферлегегеҙгә) ҡайтасаҡһығыҙ.\nБеҙ ул (Ҡиәмәт) Көндө һеҙҙе дәһшәт менән тотасаҡбыҙ һәм үс ҡайтарасаҡбыҙ.\nХаҡтыр, был кәферҙәрҙән алда Беҙ Фирғәүен тоҡомон (күп мал биреп) һынап ҡараныҡ. Уларға бик тә шәрәфле илсе (Мусаны) күндерҙек.\n— Аллаһтың бәндәләре, миңә эйәрегеҙ! Сөнки мин һеҙгә (Аллаһ тарафынан күндерелгән) ышаныслы бер илсе булып килдем, — тине. - (Илсеһе алдында үҙегеҙҙе) Аллаһтан ҙурға ҡуймағыҙ. Сөнки мин һеҙгә (Уның илсеһе икәнлегемә) асыҡ дәлилдәр (мөғжизәләр) килтерҙем. Миңә таш бәрһәгеҙ, мин һеҙҙең дә Раббығыҙ булған Раббыма һыйынасаҡмын. Әгәр миңә ышанмаһағыҙ, һис юғында, янымда тормағыҙ.\nШунан һуң Муса доға ҡылып Аллаһҡа:\n— Былар гөнаһлы-енәйәтсе бер өйөр, — тине.\n— Улайһа, һин бәндәләремде төндә юлға алып сығып кит. Һеҙҙең (юҡлыҡты белеп, улар) артығыҙҙан ҡыуа сығасаҡтар, — тине Аллаһ.\n(Диңгеҙ икегә айырылып, һеҙгә юл һалыр, шул юлдан иҫән-һау сығып ҡотолғандан һуң) диңгеҙ һуҡмағын шул килеш ҡалдыр (Шул юлға алданып кереп) улар һыу аҫтында ҡалып, батып һәләк буласаҡ.\nУларҙан ни ҡәҙәр баҡсалар, сылтырап аҡҡан шишмәләр, игендәр, мөһәбәт һарайҙар, татлы-ләззәтле ни ҡәҙәр ризыҡтар ҡалды.\nБына эш шулай, беҙ әйткәнсә булды. Шул байлыҡты мираҫ итеп, башҡа халыҡҡа ҡалдырҙыҡ.\nКүк менән Ер (Фирғәүен тоҡомоноң батып үлгәненә) илап ҡалманы. Уларҙың язаһы кисектерелмәне.\nЫсынлап та, Беҙ Исраил тоҡомон рисуайлыҡ ғазабынан — Фирғәүендән ҡотҡарып ҡалдыҡ. Хаҡтыр, ул (Фирғәүен) тәкәбберлектә хаттин ашҡан рәхимһеҙ залим ине.\nХаҡтыр, Беҙ уларҙың (Исраил тоҡомоноң) ниндәй хәлдә икәнен белеп, заманында башҡа белемле халыҡтарҙан өҫтөн ҡылдыҡ.\nБеҙ уларҙы һынап ҡарар өсөн, асыҡ мәғәнәле һәм сағыштырмалы аяттар, мөғжизәләр индерҙек.\nХаҡтыр, улар (Мәккә кәферҙәре) ҡәтғи әйтә:\n— Үлем бер генә тапҡыр була. Беҙ бер ҡасан да яңынан терелмәйәсәкбеҙ. Әгәр, ысындан да, һеҙ дөрөҫ һөйләйһегеҙ икән, аталарыбыҙҙы яңынан терелтеп ҡайтарығыҙ (шунан һуң беҙ һеҙҙең хаҡлы икәнегеҙгә ышанырбыҙ), — тип әйтәләр.\nБылар хәйерлерәкме, әллә Тубба халҡымы йәки уларҙан әүәлге (гөнаһлы) ҡәүемдәр яҡшыраҡмы? Беҙ уларҙы ла һәләк иттек. Улар ҙа гөнаһлылар ине.\n(«Йәмән илендәге хаким Тубба исемле була. Африканың көнсығышынан алып бөтөн Ғәрәбстанды биләгән дәүләт. Был хөкөмдар яҡшы әхләҡле була. Ләкин халҡы аҙғынлыҡ менән дан ҡаҙана». Али Тургуг тәфсиренән )\nКүктәрҙе, Ерҙе һәм икеһе араһындағыларҙы Беҙ (тик торғанда ғына, эс бошҡандан) күңел асыу өсөн генә яралтманыҡ.\nБөтөнөһөн дә бары тик бер сәбәп менән (Аллаһтың Хәҡиҡәте өсөн) яралттыҡ. Ләкин кешеләрҙең күбеһе быны аңламай.\nШөбһә юҡтыр, айырыу (Әхирәт) Көнө барыһы өсөн дә билгеләнгән.\nУл Көндө дуҫ дуҫҡа һис нисек тә файҙа итә алмаҫ. Уларға (башҡаларҙан да) ярҙам булмаҫ.\nАллаһ ярлыҡаясаҡ әҙәмдәр былар хәлендә түгел. Аллаһ (кәферҙәргә яза бирерлек) ҡөҙрәтле. Аллаһ — (мөьминдәрҙе ярлыҡаусы) миһырбан эйәһе.\nШик юҡ, зәҡҡум ағасы — гөнаһҡа батҡан кешенең ризығылыр.\n(Зәҡҡум ағыуы) эретелгән баҡыр кеүек, ашҡаҙандарында ҡайнап торасаҡ.\nШул миҙгелдә ауаз яңғырар:\n— Һәй, уны тотоп алығыҙ! Тотоғоҙ ҙа йәһәннәмдең уртаһына ташлағыҙ. Башына ҡайнар яза һыуы ҡойоғоҙ. Татып ҡара, «тәҡсир!» Һин бит үҙеңсә ниндәй ҡөҙрәтле, данлыҡлы инең! Һин ышанмаған, һин шикләнгән яза бына ошо булыр!\nМөттәҡийҙәр (тәҡүә мосолмандар) иһә именлек тулы ышаныслы урында булыр: баҡсаларҙа һәм шишмә буйҙарында (истирәхәт ҡылырҙар). Нәфис ебәктәргә һәм балҡып тороусы атластарға уранып, ҡапма-ҡаршы әңгәмә ҡорорҙар. Бына шулай бойорҙоҡ: һәм Беҙ ҙур күҙле хур ҡыҙҙарын уларға ҡатын итербеҙ.\nШунда — именлек эсендә йәндәре ниндәй емеш теләһә, шул булыр.\nҮлем әсеһен бер татығандан һуң, улар үлемһеҙ булыр. Һәм Аллаһ уларҙы йәһәннәм ғазабынан ҡотҡарыр.\nБыл ниғмәттәр уларға Раббы тарафынан тәғәйенләнгән. Бөйөк Сәғәдәт бына ошо булыр.\n(Эй, Мөхәммәд) Беҙ уны (Ҡөръәнде) яҡшы аңлаһындар һәм өгөт алһындар тип, һинең Әсә телеңдә индерҙек.\nУлар көтә. Һин дә көт.\n(Улар һинең башыңа бәлә килгәнде көтә. Һин дә көт улар иман килтерерме, әллә кәферлектәрен дауам итеп, һәләк булырмы? Хәҡиҡәтте белер өсөн ваҡыт кәрәк.)


Өйләнгән хәрби хеҙмәткә саҡырылыусылар йортонан алыҫ түгел хеҙмәт итәсәк, ә 21 йәштән кесе егеттәр ғөмүмән армияға алынмаясаҡ. Башҡортостан хәрби комиссары Тимофей Назаров журналистар менән осрашыуҙа ошо турала хәбәр итте. 1 октябрҙә башланған көҙгө призывҡа арналған матбуғат конференцияһы аншлаг менән үтте. Ул ғәжәп тә түгел - бер йыл хеҙмәт итеүгә күсеү менән армияла күп нәмә үҙгәрҙе, ә Көньяҡ Осетиялағы билдәле ваҡиғаларҙан һуң үҙгәрештәр тағы ла күбәйҙе. Хәрби комиссар индерелгән яңылыҡтарға төп баҫым яһаны ла.\nБашҡортостандың Әбйәлил районынан хәрби хеҙмәткә саҡырылыусы фажиғәле һәләк булғандан һуң ғаиләле егеттәрҙе ҡатындарынан һәм балаларынан алыҫ ебәрмәҫкә ҡарар иттеләр. Йөклө ҡатыны булған егет Төньяҡ Кавказға хеҙмәт итергә ебәрелә һәм быйыл августа Көньяҡ Осетияла үлтерелә. Ерләүгә бөтә райондан халыҡ йыйыла, Башҡортостандың хәрби комиссары ла килә.\n- Йәш кенә ҡыҙ, әсә булырға ла өлгөрмәй, тол ҡала, - тип билдәләне Азаров, был хәл өсөн үҙенең ғәйебен тойоп.\nУл журналистарға шулай уҡ, 20 сентябрҙә һәләк булған һалдаттың тол ҡатыны имен-аман ул тапты, тине, ә Осетиялағы хәрби хәрәкәттәр барышында Башҡортостандан өс хәрби хеҙмәткәр һәләк булды, тағы бишәүһе яраланды.\nОшо хәл нигеҙендә республика хәрби комиссары тәүге тапҡыр хәрби хеҙмәткә саҡырыу комиссияларына һәр саҡырылыусының ғаилә һәм социаль хәлен иҫәпкә алырға, уларҙың һәр береһенә индивидуаль ҡарарға бойороҡ бирҙе.\n- Өйләнгән егеттәр, бигерәк тә балалары булғандар, яҡындағы төбәктәргә - Силәбе һәм Ырымбур өлкәләренә, Татарстанға, Удмуртияға - хеҙмәт итергә ебәреләсәк, - тип белдерҙе Азаров.\n18-20 йәшлек хәрби хеҙмәткә саҡырылыусыларға ике төп сәбәп арҡаһында теймәҫкә ҡарар иттеләр. Беренсеһе. Практиканан күренеүенсә, кеше үҙ аллы тормошҡа әле әҙер булмаған, психикаһы әле нығынмаған тап ошо йәштә хеҙмәт иткән саҡта үҙ-үҙенә ҡул һалыуҙар күп яһала. Һәм икенсеһе. Был егеттәргә, тип иҫәпләй республика властары, белем алыу мөмкинлеге бирергә кәрәк, сөнки кисәге мәктәп уҡыусыларына бөтә нәмәгә бер генә йыл бирелгән хәҙерге армияла бик ҡатмарлы буласаҡ.\n- Хәҙер башҡаса хеҙмәт итәләр. Матди һәм көнкүреш планында түгел: тормош көсөргәнешлелеге хәҙер бөтөнләй икенсе, - тине Азаров.\nУҙған яҙ армияға республиканан бер 18 йәшлекте лә, бер мәктәп тамамлаусыны ла оҙатманылар, тип белдерҙе ул.\nУрта махсус уҡыу йортонда уҡыған һәм хәрби хеҙмәткә саҡырыу йәшенә еткән егеттәргә лә Башҡортостанда уҡыуын тамамларға һәм диплом алырға ваҡыт бирергә ҡарар иттеләр.\nХәрби хеҙмәткә саҡырыу буйынса план бик ҙур булыуға ҡарамаҫтан, республикала ошондай ҡарарға килделәр. Быйыл көҙ ғәскәрҙәрҙе Башҡортостандан кәмендә 10900 егет тулыландырырға тейеш: сағыштырыу өсөн, яҙ республика Ҡораллы Көстәргә 6600 кеше оҙатты. Нарядты өлкән йәштәге призывниктар - кисектереүгә хоҡуғы менән файҙаланғандар иҫәбенә үтәргә ҡарар ителде. Бында юғары белемле егеттәргә баҫым яһаласаҡ, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә уларҙы хәрби техника менән эш итергә өйрәтеү еңелерәк булыр, тип уйлайҙар. Башҡортостан хәрби комиссариаты күҙаллауы буйынса, бындай призывниктар быйыл көҙ 60 процент тирәһе булырға тейеш. Хәрби хеҙмәткә саҡырыу комиссияһы ағзалары һәм хәрби комиссариаттар хеҙмәткәрҙәре вуз тамамлаған һәр егет Тыуған ил алдындағы бурысын үтәһен өсөн бөтә саралар күрә. Айырым алғанда, хеҙмәт итмәгән егеттәргә сит илгә сығыу еңелдән булмаясаҡ.\n- Әгәр юғары белемле егет хеҙмәт итмәгән икән - ул йәки криминал, йәғни ҡасып ҡалған, йәки һаулығы буйынса яраҡһыҙ, - тип белдерҙе Тимофей Азаров.\nӘйткәндәй, быйыл көҙ хеҙмәт итеү урындарына оҙатыу иртәрәк башланасаҡ: беренсеһе 25 октябргә планлаштырылған, ғәҙәттә, 7-8 ноябрҙә оҙата башлай торғайнылар. "БАШвестЪ" хәбәр итеүенсә, ноябрь-декабрҙә иғтибарҙы оҙатыуға йүнәлтеү өсөн, республика алдында саҡырыуҙы октябрҙә үк тамамлау бурысы тора. Призывниктар бик күп булыу менән бәйле - һуңғы тапҡыр был тиклем егеттәрҙе республика 15 йыл элек оҙатҡайны - Республика йыйылма пункты тәүлек әйләнәһенә эшләйәсәк. Унда бер үк ваҡытта 600 кеше һыя, һәм элек был етә торғайны, ләкин хәҙер хәл үҙгәрҙе. Башҡортостан хәрби комиссариатында, 11 меңгә яҡын кешене оҙатырға өлгөрөү өсөн йыйылма пунктта бер юлы мең ярым кешене урынлаштырырға кәрәк буласаҡ. Шуға күрә оҙатыуға ай ярым түгел, ике ай бүлергә ҡарар ителде. Бынан тыш, хәҙер призывниктар йыйылма пунктында бер тәүлек кенә буласаҡ, ә элек улар өсәр-дүртәр көн була торғайнылар. Улар хәрби форма алырға, мораль яҡтан хәрби хеҙмәткә әҙерләнергә, ә иң мөһиме - ҡабаттан медицина тикшереүе үтергә өлгөрә инеләр. Хәҙер иһә контроль медосмотрға ваҡыт булмаясаҡ. Шулай итеп, призывниктың сәләмәтлеген һәм хәрби хеҙмәткә яраҡлылыҡ дәрәжәһен билдәләү өсөн бөтә яуаплылыҡ район һәм ҡалалар хәрби хеҙмәткә саҡырыу комиссияларына төшә.\n- Яуаплылыҡты призывниктың медицина картаһына ҡул ҡуйыусы күтәрә, - тип айырып билдәләне Тимофей Азаров.\nБашҡортостан хәрби комиссариатында был перспективаға хәүефләнеберәк ҡарайҙар. Хәрби комиссариаттың хәрби-врач комиссияһы рәйесе Роберт Йыһангиров билдәләүенсә, һәр саҡырыу кампанияһы һөҙөмтәләре буйынса йыйылма пункттан медицина күрһәткестәре буйынса 200-ләп кешене кире ҡайтара, тағы 400-гә яҡын кешенең яраҡлылыҡ категорияһын үҙгәртә торғайнылар. Хәҙер иһә урындарҙа үткәрелгән медицина тикшереүе һөҙөмтәләрен ҡайтанан тикшерергә ваҡыт булмаясаҡ, ә сәләмәтлеге буйынса йыйылма пунктынан, бигерәк тә хәрби частан кире ҡайтарыу - ул саҡырыу комиссияларының эшендәге ҙур етешһеҙлек. 2008 йылғы яҙғы саҡырыу һөҙөмтәләре буйынса йыйылма пунктынан 132 призывник кире ҡайтарылды, ә ғәскәрҙәрҙән - һигеҙ кеше. Башлыса өлкән йәштәге йәштәрҙе саҡырырға планлаштырыуҙары менән бәйле, Йыһангиров, 18-20 йәшлек егеттәр менән 24-26 йәшлектәрҙең һаулығында артыҡ айырма юҡ, тип билдәләне.\nЙыйылма пунктында ла призывниктарҙың хәрби кейемдәре өсөн урын етешмәүен асыҡланыҡ. Әйбер склады туп-тулы, егеттәр хеҙмәт итеү урынына кейеп китәсәк кейемдәрҙе спортзал бинаһында һаҡларға ҡарар иткәндәр: барыбер егеттәрҙең унда шөғөлләнергә ваҡыттары булмаясаҡ.\nЕгеттәребеҙҙең төп өлөшө ҡоро ер ғәскәрҙәренә эләгәсәк - 4200 тирәһе. Эске ғәскәрҙәргә 1300 ебәреләсәк, десантсыларға - 300-гә яҡын, флотҡа - меңдән ашыу, стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәренә - 700-ләп, космос ғәскәрҙәренә - 350 тирәһе кеше һәм башҡалар.\n500-гә яҡын Башҡортостан егете Төньяҡ Кавказда хеҙмәт итәсәк. Бында Тимофей Азаров, бөтә Кавказ - "утлы нөктәләр" түгел, был Дондағы Ростов та, Краснодар ҙа, Волгоград та, тип айырып билдәләне. Контрактсылар етешмәүен иҫәпкә алып, ҡайтанан ваҡытлыса хеҙмәт итеүселәрҙе даими хәрби әҙерлек частарына ебәрергә ҡарар ителде, тине ул.\nТотош Рәсәй буйынса быйыл көҙ Ҡораллы Көстәр сафына 219 мең тирәһе ваҡытлыса хеҙмәт итеүсе һалдат оҙатырға кәрәк. 2009 йылдың яҙында план бер ярым тапҡырға тиерлек - 40 процентҡа арттырыласаҡ, ә киләһе йылдың көҙөндә призывниктар һаны хәҙерге кампания менән сағыштырғанда 60 процентҡа артасаҡ. Шул уҡ ваҡытта хеҙмәт итеү ваҡытын яңынан арттырыуҙары хаҡында мәсьәлә күтәрелмәй, тип билдәләне Азаров.


“Көнтүгеш бандиттары” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » “Көнтүгеш бандиттары”\n“Көнтүгеш бандиттары” 05.08.2016 // Йәмғиәт\nҺәр ауыл үҙенсәлекле тарихҡа эйә. Балтас районында “Көнтүгеш бандиттары” тигән “тамға” йәшәп килде һәм ул әле лә онотолмай. Тарихҡа яңы биттәр өҫтәлгән һайын ул дәүер йыраҡлаша, күптәр уның ҡайҙан килеп сыҡҡанын, ауылдаштарыма ни өсөн шундай мөһөр тағылғанын белмәһә лә, теленән “Көнтүгеш бандиттары” тигән һүҙҙе төшөрмәй.\nКөнтүгеш ауылының барлыҡҡа килеүенә һәм уның исеменә ҡағылышлы төрлө риүәйәттәр йөрөй. “Ләкин арала дөрөҫкә тура килгәне шулдыр, моғайын, — тип яҙып ҡалдырған ауыл тарихын миңә тиклем өйрәнгән, инде мәрхүм Ғариф бабай Зарипов. — Имеш, Ҡолой Балтасов, әлеге ерҙәргә килеп төпләнгәс, бер улын үҙе нигеҙ һалған ауылдан бер нисә саҡрым йыраҡлыҡта ҡояш сыҡҡан яҡтағы урынға илтеп урынлаштыра. Ысынлап та, Ҡолой төпләнгән ауыл менән сағыштырғанда, бында ҡояш офоҡта иртәрәк күренә. Тимәк, Көнтүгеш һүҙе “Көнтыуыш”тан килеп сыҡҡан булырға тейеш”.\nҠолой ул заманда Көнтүгеш урынлашасаҡ урынға нисек хозурланһа, был төбәк әле лә элекке гүзәллеген юғалтмай. Йәмле һәм йәшәү өсөн уңайлы был ерҙәр. Крәҫтиәнгә көн күреү өсөн тәбиғәт бар шарттарҙы тыуҙырған бында.\nСовет власы урынлашҡанға тиклем Көнтүгеш ауылы халҡы нисек йәшәгән? Был хаҡта ауыл аҡһаҡалы Солтанша Садиҡов: “Көнтүгеш ауылына ХVI быуаттың аҙаҡҡы яртыһында, йәғни 1570 — 1580 йылдарҙа Көнтүгеш бабай нигеҙ һалған”, — тип яҙып ҡалдырған.\n1861 йылда Хөкүмәт тарафынан бер ир кеше йәненә 15-әр дисәтинә иҫәбенән ер бүлеү тураһында закон сығарыла. Бер дисәтинә 1,10 гектарға тиң була. Йәки башҡорт милләтенән бер ир-атҡа 16 гектар 60 сутый ер бирелергә тейеш тигән һүҙ. Милләте башҡорт булмаған мишәр һәм типтәрҙәр йәненә 1,2 дисәтинә, йәғни башҡорт еренең яртыһы тиклем генә ер бирелгән, ҡатын-ҡыҙҙарға бөтөнләй бүленмәгән.\n1861 йылда Көнтүгеш ауылында башҡорт милләтенән 145 ир-ат теркәлгән. Ауылдың Түбән осонда мишәр һәм типтәрҙәр йәшәгән. Был төбәктә 84 ир-ат иҫәпләнгән. Улар ерҙе башҡорттарҙан айырым көткән.\nСолтанша Тимерғәле улы Садиҡов 1897 йылда Көнтүгеш ауылында тыуған. 1905-1906 йылдарҙа Көнтүгеш ауылында бер иҫке мәктәптә Ясин Һәфтиәк һабаҡтары ала. 1907 – 1913 йылдарҙа Балтаста Йыһангир хәҙрәттең мәҙрәсәһендә шөғөлләнә. Унда төрки, ғәрәп, фарсы китаптарын уҡый. Ул баҫмалар фәҡәт дин тоторға, ғибәҙәт ҡылырға өйрәтә. География, математика фәндәренән уҡытыу, төрлө телдәрҙе үҙләштереү тыйыла. Белем алыу фәҡәт ҡыш айҙарында ғына бара.\nҮҙ дәүеренең белемле кешеһе булараҡ, Солтанша Тимерғәле улы тыуған ауылы Көнтүгештең барлыҡҡа килеүен, үткәнен, тулы шәжәрәһен яҙып ҡалдырған. Шуныһы мөһим: Солтанша Садиҡовтың яҙғандары архив мәғлүмәттәренә лә тап килә.\n1914 йыл. Арыш урағына төшкәндә йөрәктәргә хәсрәт һалып ил өҫтөнә бәлә килә. Минут эсендә бөтә ауылға тарала:\n— Герман һуғыш асҡан!\nАуыл өҫтөндә илаш башлана. Иртәгәһенә яуға юлланаһы ирҙәрен оҙатырға кәләштәр йүгерә-йүгерә мунса өлгөртә, өлкәндәр, күҙ йәштәрен йәшерә-йәшерә, сохари киптерергә тотона...\nБеренсе империализм һуғышы башланып, беҙҙең ауылдан тәүге көндәрҙән 20-гә яҡын кеше алына. Бөтөн ауыл халҡы эшен ҡуйып, илап, яҡындарын оҙата. Был һуғышта ауылдан туғыҙ кеше фронтта һәләк була һәм өс кеше хәбәрһеҙ юғала. 1917 йылда Октябрь революцияһынан һуң Граждандар һуғышы тоҡана. Ул тағы ла дәһшәтлерәк булыуы менән тарихта урын ала, Көнтүгеш ауылы һигеҙ ир-егетен юғалта, 32-һе хәбәрһеҙ юғала...\nАслыҡ һөҙөмтәһендә 1922 йылдың яҙында Көнтүгеш ауылында 200-гә яҡын кеше яҡты донъяны ҡалдыра. Һәм ошо аслыҡ сәбәпле, көслөрәк кешеләр шайкаға тупланып, 1921 йылдың көҙөндә 15-кә яҡын ат, шул тиклем һыйыр, күп һанда һарыҡ һәм башҡа мал һуйып ашап, башҡа талауҙар ҙа яһайҙар. Уларҙың енәйәте һуңынан 1922 йылдың февраль аҙаҡтарында беленә. Туғыҙ кешене ҡаҙна йортонда өс көн туҡмап, үлеп бөтмәгәндәрен сисендереп һалҡын келәткә ябып, туңдырып, 1922 йылдың 22 февраль көнөндә бер соҡорға күмеп ҡуялар. Үлтереүҙә етәкселек иткән кешеләрҙең береһе — беренсе коммунист Зәйнулла Шәйҙуллин. Уның ҡушҡандарын башлыса Вәлиулла Фәрхетдинов үтәй. Ул ауылда рәйес вазифаһын башҡара. Туҡмаусыларҙың бигерәк әүҙеме Фәйзрахман һәм ҡустыһы Сәйделәхбәр Рияновтар, Мәрҙән һәм уның улы Шәрип, Йосоп Хажи, Хәкимйән, Әғләм Мостафиндар, Шәйех һәм улы Хөрмәтулла, Фәсәх Ғилманов, Дауыт, Хөснийәр һәм башҡалар була.\n1921 йылдың көҙөндә 1922 йылдың ҡышҡы һәм яҙғы осоронда беҙҙең Балтас улысы биләмәһендә йәшерен банда шайкаһы ойоша. Былар кооператив һәм хөкүмәт магазиндарын ҡораллы көс менән талап һәм хөкүмәт хакимиәте хеҙмәткәрҙәрен үлтереп йөрөй. Улыстың башҡарма комитеты рәйесен мунса ингән сағында (Тушҡыр ауылында) үлтерәләр, улыс хеҙмәткәре Иван Кузьминды Тибел ауылында юҡ итәләр. Шулай уҡ Ҡаҙансыла, башҡа ауылдарҙа ла үлтереүҙәр була.\n1922 йылдың апрелендә Уразайҙан коммунист Әбделкарамды үлтерәләр, Иҫке Уразай ауылы яғынан килеп, коммунист Зәйнулла Шәйҙуллинды йәш балаһы менән ҡатынын, Ҡомъяҙы ауылы гражданы коммунист Вафаны Зәйнулла йортонда аталар. Шунан һуң Мостафин Хәкимйән йортона килеп, Зәйнулланың бөтә аҙығын ташыйҙар. Аш әҙерләп төн буйы һыйланалар. Таң атҡанда ауылдан ат алып, Ар йылғаһы аша сығалар (сөнки Ар ташыу була). Аттарын Көнтүгешкә ҡайтарып ебәреп, үҙҙәре йәйәү Иванайҙан Түлбәй, Нәмәтәй ауылдары аша Балтасҡа барып етеп, ауылдың көньяғынан һөжүм итәләр. Ләкин Балтастағы волком отряды улысҡа инмәй. Бандиттарҙың береһен ҡулға алалар. Балтасҡа инә алмаған бандиттар Иҫке ауылға барып, унан Ар аша сығып, Мағашты, Ҡомъяҙы ауылдары аша 15-кә яҡын кеше Көнтүгеш ауылына, Мәрҙән Баһманов йортона килә. Төндә тамаҡ туйҙырып ултырған ваҡыттарында Хәкимйән Мостафин килеп инә: “Ҡораллы көйөгөҙгә бер коммунисты ла үлтерә алмағанһығыҙ. Бына әле күптән түгел Иванайға барғас, ауыл урамында бер егетте осраттым. Ул миңә Көнтүгеш ауылына барыуын һөйләне. Мин дә уның менән атланым. Уның кем икәнлеге һәм ҡайҙа, нимә өсөн барыуы тураһында ҡыҙыҡһынғас, Балтас волкомы тарафынан разведкаға ебәрелгәнлеген белдем. “Һеҙҙә бандиттар бармы һәм башлыҡтары кемдәр?” — тип минән һораны. Ләкин мин, уны икенсе юлдан алдап алып китеп, ҡом алған соҡор янында һуйып күмеп ҡуйҙым”, — тип маҡтана бында ултырған бандиттарға.\nБыл ваҡытта Иҫке Янбай ауылынан ағаһы коммунист булған өсөн ҡурҡытып мәжбүри бандиттарға эйәртелгән Зыя Шәйхетдинов та була. Хәкимйән сығып китә. Бандиттар Мәрҙән йортонда ҡуна. Шул төндә Балтас улыс комитеты секретары (Тимкә ауылы) Хәлил Шәйхетдинов, урындағы коммунист һәм уҡытыусыларҙан көс туплап, Иванай янынан төндә Көнтүгеш ауылына килеп инә. Ғимай Фәхрисламов йортонда ауыл рәйесе Вәлиулла Фәрхетдиновты һөйләндереп, бандиттарҙың барлығын-юҡлығын һорайҙар. Вәлиулла дөрөҫөн әйтмәй. Таң атып яҡтыра башлағас, улыс комитеты отряды Мәрҙән йортон ҡамап ала һәм Вәлиулла Фәрхетдиновҡа бандиттарҙы сығарыу өсөн өйгә ут төртөргә ҡуша. Вәлиулла йорт янына килеп етеү менән бандиттар уны атып үлтерә һәм үҙҙәре волком отрядына ут аса. Ике яҡтан да атыш башлана. Мәрҙәндең йорт-ҡаралтыһын ялҡын ялмап ала. Ҡаралтылар барыһы ла янып бөтә. Өй янмай ҡала. Шул килеш бандиттар йорт эсенән атышып ята. Ҡараңғы төшә башлағас, Йәрмөхәмәт Нурмөхәмәтов өйгә ут төртә. Ул яна башлағас, яралы килеш Мәрҙән, ҡатыны һәм ике ҡыҙы, өс ир балаһы өйҙән сыға. Мәрҙән күршеһе йортонда бер-ике сәғәттән йән бирә...\nБандиттарҙың береһе һәм Иҫке Янбай ауылынан ҡурҡытып алып киткән Зыя Шәйхетдинов өйҙән сыға. Башҡалары — 13 кеше, шул иҫәптән Мәрҙән улы Шәрип һәм Көнтүгеш ауылы Сәйделәхбәр Риянов — барыһы ла өй баҙында янып һәләк була. Хәкимйән Мостафиндың кеше һуйыуын Зыя Шәйхетдинов фашлай. Хәкимйән атыла. Зыя иҫән ҡала. Бандиттар төркөмөндә ҡатнашҡан Фәсәх Ғималетдинов та тотолоп, үлем язаһына хөкөм ителә. Өйҙән сыҡҡан бандит та үлтерелә...\nМәрҙәндең ҡатыны ҡулында 40 көнлөк сабый (ир бала) була. Ҡатын һәләк булғас (уны атып үлтерәләр), Динислам Нуретдинов (уның балаһы булмай), халыҡҡа мөрәжәғәт итә:\n— Йәмәғәт, 40 көнлөк баланың ғәйебе бармы?\n— Юҡ, — тиҙәр.\n— Улай булғас, сабыйҙы миңә бирегеҙ. Мин уны үҫтерермен, тәрбиәләрмен, — тип сабыйҙы үҙенә ала.\nБик аҡыллы, зирәк булып үҫә Хәбибйән. Бөйөк Ватан һуғышын үтә. Фронттан ҡайтҡас, Пермь өлкәһендә төпләнеп ғүмер итә. Ғаилә ҡора, балалары була. Хәбибйән урман хужалығында баш бухгалтер булып эшләй, әммә һыуға батып, йәшләй һәләк була... Балаларын ҡатыны яңғыҙ тәрбиәләп үҫтерә.\nШаһиттарҙың иҫтәлектәре Наил Фәйез улы Фәйезов ҡулъяҙмаларынан алынды. “...Был һүҙҙәрҙе нисек ишеттем, шулай яҙҙым. 1965 йылда ул ваҡиғаларҙы күреп белгәндәрҙән һәм эсендә ҡайнаған кешеләрҙән һорашып яҙып алдым”, — ти ул.\nБына улар нимәләр һөйләгән:\n— Мата йылғаһы буйына ат эсерергә төшкәйнем. Мылтыҡ аҫҡан әҙәмдәр мине күпер өҫтөндә туҡтатты. 14-15 кеше булғандыр. Ҡурҡып та киттем, мылтыҡтарын күргәс. Улар минән Зәйнулланың өйөн һораны. Үҙем Зәйнулланың өйөн йүнләп белмәгәс, ана, шунда, тип бер йортҡа төртөп күрһәттем. Шул саҡ бер ҡатын килгәне күренде. Уны алып киттеләр. Ул ҡатын кем булғандыр...\n— 1922 йылда яҙ иртә килде. Бер көн, төштән һуң ине, Уразай яғынан мылтыҡтар менән ҡоралланған бер төркөм кешеләр төштө. Мин ҡыҙыҡһынып Ғилман ағайҙарҙың йортона күҙ һалдым, сөнки теге кешеләр, уны саҡырып сығарып булһа кәрәк, нимәлер тураһында һөйләшә ине. Йорт ҡапҡаһын асыр-асмай ғына ҡарап торҙом да, теге кешеләр киткәс, уның янына барҙым. Шунда Саҙретдин Шәретдинов та үҙҙәренән килеп сыҡты. Ул: “Был кешеләр — бандиттарҙы ойоштороп йөрөүселәр”, — тип әйтте. Һуңынан белеүемсә, улар Иҫке Уразай ауылында коммунист Г. Әбделкарамды атып килгән булған икән.\nИртәгәһенә “Зәйнулланы, Вафаны, Зәйнулланың ҡатынын, балаһын да атҡандар” тигән һүҙ таралды һәм халыҡ улар йортона ағылды.\n— Зәйнулланы үлтереүҙәре тураһындағы хәбәрҙе иртән ишеттем.\n— Мин атыш тауышын Зәйнуллалар тирәһендә ишеттем дә өйгә инеп киттем. Тик иртән торғас, урамға сығып, Ҡаршы урманға менергә тип Зәйнуллалар янындағы күпергә йүнәлгәс, мылтыҡлы кешеләр осраны. Аслыҡ осоро ине. Иртүк тоҙаҡ ҡарарға тип ашыға инем. Был кешеләр Түбән Иванай яғына китте, уларҙы күргәс тә Хөснийәр бабайҙарға инеп ҡастым.\nУлар Балтасҡа киткән булған икән. Ә Зәйнулла йортонда атып үлтерелгән Вафа Ҡомъяҙы ауылы кешеһе була. Ул коммунист икән, тип һөйләнеләр. Зәйнулла ла коммунист ине...\n— Зәйнулланы үлтергән көндәме, иртәгәһенәме, кискә табан Ҡаршы урман яғынан байтаҡ кеше төшкәне күренде. Улар мылтыҡлы ине. Беҙҙең йорттан улар асыҡ күренә. (Ҡаршы урман тип Ҡомъяҙы ауылы яғы йөрөтөлә). Улар туп-тура Мәрҙән Баһмановтың йортона килде. Ә хәл былай булған икән. Зәйнулланы атҡан кешеләр — бандиттар — Хәкимйән Мостафинда ҡунғандар. Көнтүгештәге кешеләр ҙә улар менән киткән булған. Улар Балтасҡа һөжүм иткән дә, унда уңышһыҙлыҡҡа осрап, Илекәй яғына сигенгән, Мағашты, Ҡомъяҙы ауылдары аша Көнтүгешкә килгән. Мәрҙән Баһмановтың Хәмәтшәриф исемле улы ла улар яҡлы булған һәм тағы бандиттар яҡлы Хәкимйән Мостафин, Фәсәй Ғималетдинов, Сәйделәхбәр Риянов, ҡалғандары ҡайҙарҙан булғандыр, башлыҡтарын “Деникин” тип йөрөткәндәр. Уны Тушҡыр ауылыныҡы тиҙәр.\nШулай итеп, әле Ҡаршы урман яғынан төшкән бандиттар Мәрҙән Баһмановтың өйөндә ҡунырға урынлаша. Былар араһында Иҫке Янбайҙан Зыя Шәйхетдинов тигән кеше лә була. Шул арала төшкө аш мәлендә Хәкимйән Мостафин маҡтанып былай ти: “Мин бер коммунисты үлтереп, Теләк соҡорона күмдем. Һеҙ булдыра алмайһығыҙ”. Теге егеттең Тушҡыр ауылыныҡы булыуын, Көнтүгешкә комсомол ойошторорға килеүен дә әйтә, Теләк тауы аҫтында һуйып, шунда күмеүен һөйләп маҡтана.\nБыны ишетеп торған Зыя Шәйхетдинов төндә өйҙән сығып ҡаса һәм был турала иртән Балтастан килгән коммунистарға һөйләп бирә.\nБалтастан иртән 7-8 кешенән торған отряд килә, башта ауыл тирәләй һәнәк, балта менән ҡоралланған кешеләр ҡуялар. Вәлиулланы Мәрҙән йортона алып баралар. Үҙҙәре ситтә тора. Ҡараңғылы-яҡтылы ваҡыт була. Вәлиулла тәҙрә янына бара ла: “Сығығыҙ, Мәрҙән ағай”, — тип ҡысҡыра. Уны шунда уҡ атып үлтерәләр. Шулай итеп, атыш башлана. Был хәл дүрт көн дауам итә. Өйҙән сығармайҙар.\n— Был ваҡытта коммунистарҙың патроны бик аҙ ҡалғайны. Ә өйҙәгеләрҙеке күп булырға тейеш ине. Улар мейесте һүтеп, тәҙрәләрҙә атыу урыны яһаны. Бер нисәһе кискә табан әрәмәгә йүгерә алды. Йорттағы ҡаралтыларға ут төртөп яндырҙылар. Өй генә тороп ҡалды. Янбай кешеһе һөйләүенсә, Хәкимйәнде тотоп алалар. Ул өйөндә ҡунған була. Теге үлтереп күмгән кешеһенең зыяратына алып барып уны елкәһенә һалдырып алып ҡайтарталар, Хәкимйәндең үҙен атып үлтерәләр. (Ә бына теге кешене ҡайҙа күмгәндәрҙер, уны ниңә һорашмағаныма үкенәм, әллә һорашып хәтерҙән сыҡҡан. — Н.Ф.). Дүртенсе көндә инде өйгә ут төртөргә булалар. Ут төртөүсегә һыйыр вәғәҙә итәләр. Беренсе булып был эшкә Зиннәт риза була (уның фамилияһын белеүсе булманы, Түбән ос кешеһе, тинеләр. — Н.Ф.). Уны атып үлтерәләр. Унан һуң Йәрмөхәмәт тигән егет бара, уның да беренсе барыуы уңышһыҙ була, бары икенсе барыуында ғына өй яна башлай. Шул ваҡыт “Деникин” сыға ла аҙаҡҡы патронына тиклем атышҡандан һуң ғына йүгерә башлай. Ләкин көрәкле, һәнәкле, балталы ҡамаусылар тарафынан тотолоп юҡ ителә. Шул саҡ өйҙөң түбәһенә ут ҡапҡас, Мәрҙән ҡарт, балалары менән ҡатыны сыға. Ҡартты аталар. Өй төнгә тиклем яна.\nБына шундай ғибрәтле тарихҡа барып тоташа Көнтүгеш бандиттарының ҡылыҡтары. Берәүҙе лә ғәйепләргә хаҡым юҡ һәм алдыма ундай маҡсат та ҡуйманым. Яҙылғандарға өҫтәп шуны ғына әйтә алам: күп йылдар элек бабалары “бандит” исеме аҫтында эш иткәндәр араһынан бына тигән кешеләр үҫеп сығып илгә, халыҡҡа игелекле хеҙмәт итә.