Химик элементтарҙың периодик системаһы — Башҡорт Википедияһы\nХимик элементарҙың периодик таблицаһы (Д. И. Менделеевтың периодик системаһы) — химик элементтарҙың үҙенсәлектәрен атом ядроһы заряды менән бәйле квалификациялау. Система, 1869 йылда урыҫ химигы Д. И. Менеделеев асҡан периодик закондың, график һүрәтләмәһе булып тора. Уның беренсе вариантын Д. И. Менделеев 1869—1871 йылдарҙа төҙөгән. Химик элементтарҙың атом ауырлығына (хәҙергесә: атом массаһына) бәйле химик үҙенсәлектәре уҙгәререүен һүрәтләгән таблица. Барлығы периодик таблицаның бер нисә йөҙ варианты тәҡдим ителгән. Периодик система өсөн ике үлсәмле таблица ҡабул ителгән. Таблицаның бағаналары (группа) элементтың төп физик-химик үҙенсәлеген күрһәтә, ә таблицаның юлдары период үҙмә-эҙлеклеген (ҡабатланыуын) күрһәтә.\n2 Периодик таблицаның төҙөлөшө\n3 Периодик системаның әһәмиәте\n3.1 Химик элементтарҙың периодик системаһы\nXIX быуат уртаһына 63 химик элемент булыуы билдәле була. Химик элементтарҙы бер системаға бер нисә мәртәбә төҙөп ҡарайҙар. 1829 йылда Дёберейнер "Триада законы"н аса: химик үҙенсәлектәре оҡшаш булған элементтарҙың атом ауырлығы ике яҡ күрше элементтарҙың уртаса арифметик атом ауырлығына тигеҙ.\nХимик элементтарҙы атом ауырлығы буйынса беренсе мәртәбә Александр Эмиль Шанкуртуа (1862) төҙөп ҡарай. Ул элементтарҙы винт формаһындағы баҫҡысҡа теҙә һәм элементтарҙың үҙенсәлеге циклик рәүештә ҡабатланыуын билдәләй. Ике модельда ғилми йәмғиәттең иғтибарын йәлеп итмәй.\n1866 йылда периодик системаның үҙ вариантын химик һәм музыкант Джон Александр Ньюлендс тәҡдим итә. Уның «октава законы» Менделеев таблицаһын хәтерләтә, әммә таблицала мистик музыкаль гармония эҙләү үҙен аҡламай. Был йылдарҙа тағы бер нисә тапҡыр периодик таблицаны төҙөп ҡарайҙар.\nД. И. Менделеев үҙенең таблицаһының беренсе вариантын 1869 йылда Рус химия йәмғиәте журналында «Химик элементтарҙың атом ауырлығын үҙенсәлеге менән сағыштырыу» мәҡәләһендә яҙып сыға, 1869 йылдың февралендә асыш тураһында донъя химиктарына хәбәр ебәрелә.\nЛегенда буйынса, Д. И. Менделеев периодик системаны төшөндә күрә, әммә уның периодик системаны нисек астығыҙ тигән һорауға «Мин был турала егерме йылға яҡын уйланып йөрөнөм, ә һеҙ ти генә әҙер законды уйлап сығарған, тип әйтәһегеҙ», тип яуап биргәне билдәле.\nКарточкаға элементтың үҙенсәлектәрен яҙып Менделеев карточкаларҙы бер нисә тиртиптә теҙеп карай. Тикшереү нәтижәһе булып 1869 йылда Рәсәй һәм сит ил фәнни учреждениеларына ебәргән 19 горизонталь рәттән (хәҙерге группалар), һәм 6 вертикаль бағананан торған (хәҙерге периодтар) таблица булып тора. 1870 йылда «Основы химии» журналында һелтеле металдарҙан башланып галогендар менән бөткән периодик система вариантын тәкдим итә. Һәр период ике рәткә бүленә, группа бәләкәй группаға бүленә.\nМенделеев таблицаһының әһәмиәте элементтың атом массаһы үҫеү менән үҙенсәлеге периодик рәүештә ҡабатлана. Мәҫәлән, натрий калийға оҡшаған, фтор хлорға оҡшаған, алтын көмөш менән баҡырға оҡшаған. Әлбиттә, үҙенсәлектәре теүәл ҡабатланмай, үҙгәрә бара. Менделеев, башҡа тикшереүселәрҙән айырмалы булараҡ, элементтарҙы атом ауырлығы буйынса һәм химик оҡшашлығы буйынса классификациялай. Периодик система тулы булһын өсөн Менделеев бер нисә элементтың атом массаһын төҙәтә (мәҫәлән, бериллий, индий, уран, торий, церий, титан, иттрий). Таблицала асылмаған элементтар өсөн бер нисә буш оя ҡалдыра.\nПериодик система үенең фәнни ышаныслылығын тиҙҙән иҫбат итә. 1875—1886 йылдарҙа билдәле булмаған элементтар галлий (экааллюминий), скандий (экабор) һәм германий (экасилиций) асыла. Менделеев уларҙын атом массаһын һәм физик-химик үҙенсәлектәрен таблицаһында яҙған була.\nXX быуат башында, атом төҙөлөшө асылғас, период атом ауырлығы буйынса түгел, ә атом ядроһы заряды менән бәйле икәне асыҡлана. Элементың үҙенсәлеген тышҡы орбиталағы электрондар билдәләй.\nПериодик таблицаның төҙөлөшөҮҙгәртергә\nМенделлев таблицаһының 3 варианты киң таралған: «ҡыҫҡа», «оҙон» һәм «ныҡ оҙон». «Ныҡ оҙон» вариантында химик элеметтар бер юлға теҙелгән. «Оҙон» варианта лантаноидтар һәм актиноидтар таблицанан ситкә сығарылған. «Ҡыҫҡа» варианта дүртенсе һәм унан һүң периодтар 2 юлға урынлаштарыла, төп һәм бәләкәй группа элементтарҙың символдары ояның төрлө мөйөштәренә яҙыла.\n1969 йылда Теодор Сиборг периодик системаның киңәйтелгән вариантын тәҡдим итә. Нильс Бор баҫҡыс (пирамида) формаһындағы периодик система төҙөй. Бөгөнгө көндә ғалимдар периодик системаның яңынан-яңы төрөн тәҡдим итә.\nПериодик системаның әһәмиәтеҮҙгәртергә\nМенделеевтың периодик таблицаһы атом-молекуляр тәғлимәт үҫешендә мөһим баҫҡыс булып тора. Асылмаған элементтарҙың үҙенсәлектәрен билдәләргә мөмкинлек бирә.\nХимия һәм химия менән ҡәрҙәш фәндәрҙе, дөйөмләштереп, нәтижә яһап, алдар күрә белеп берҙәм системаға берләштерә.\nХимик элементтарҙың периодик системаһыҮҙгәртергә\nПериод ↓ IA IIA IIIB IVB VB VIB VIIB VIIIB IB IIB IIIA IVA VA VIA VIIA VIIIA\nЛантаноидтар * 57\nАктиноидтар ** 89\n↑ Һоро төҫ менән яһалма юл менән алынған элементтар күрһәтелгән .\nТаблица Менделеева на сайте IUPAC (инг.)\nПериодическая система элементов 2016 йылдың 19 октябрь көнөндә архивланған. (pdf)\nСтатья: Филатов Д. В. Вклад европейских учёных в становление и укрепление периодического закона // Химический портал Новосибирска, 2009 2009 йылдың 14 сентябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Химик_элементтарҙың_периодик_системаһы&oldid=1108036 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 29 ғинуар 2022 в 06:08\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:08 29 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


Сайтында танышырға Кочабамба, был бушлай өсөн етди мөнәсәбәт таныштырҙы - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nСайтында танышырға Кочабамба, был бушлай өсөн етди мөнәсәбәт таныштырҙы\nБашҡа бик күп тармаҡтарҙағы хеҙмәте башлығы булып cochabamba таныштырыу, интернет кеүек, ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар Cochabamba таныштырҙыБыл ышандырҙылар һәм һөҙөмтәлә таныштырҙы, унда шулай уҡ ғаиләлә киләсәктә интернет ҡулланыу һәм көслө булырға тейеш. Статистика буйынса, 2015 йылда никах йәки айырылышырға 58 тора. Түҙемһеҙлек менән көтә, һыйышып партнер өсөн хәҙер мөһим роль уйнай. Половинка True Кочабамба Da танышыу сайты табылған, улар араһында мөнәсәбәттәр үҫешә һәм бөтәһе лә ныҡ артты. Совместимость өсөн был кеше теләһә ниндәй сайттарға бушлай доставляться баһаланы. Cochabamba өсөн етди мөнәсәбәттәрҙе яңы кимәлгә онлайн танышыу, шулай уҡ бушлай күрһәтелгән хеҙмәт өсөн шул сайтта бөтә һанарға, кемде күрерлек түгел, күпкә күберәк. Әгәр һеҙ әйтергә теләне икән, мөмкин булғанса тәбиғи, һәм һеҙ күпкә күберәк шәхси тормошо кешеләр көнләшерлек сүкегәндәр. Әгәр һин дәрүиш монахы йәки юҡ, был шулай, сөнки һин стресс. Тормош сифатын яҡшыртырға кәрәк. Уның был ҡарары ҡабул итеү менән башланды.\nяңғыҙлыҡ проблемалары менән еңел эшкәртелә, был заманса шарттар тормош, әммә, икенсе яҡтан, киреһенсә, ауыр.\nУл кешеләр бик күп. Ошо йәһәттән, хәҙерге быуынға был ябай түгел.\nХәҙер булһа, күберәкте лә оҡшаш. Шулай булғас, бар, клуб булһа, һин унда барырға теләй. Бында булған кешеләр, ғөмүмән, беҙгә компанияларының улар менән ҡыҙыҡһыныуы. Ҙур компаниялар хәрәкәт һәм ғәйрәтле, һәм һеҙ унда береһе лә таба алманы. Әммә интернет - эйе. Кочабамба. Бер нисә минуттан һеҙгә яңы файҙаланыусы инде, сөнки һеҙ церебраль.\nБыл хеҙмәттең барлыҡ хеҙмәткәрҙәре дөйөм килем өлөшө ҡулланырға, етди кешеләр менән осрашыу өсөн - теләгән кеше таба никах, балалар һәм башҡа күп нәмәләр. Әгәр һеҙгә бер һорау күп, һеҙ ҡулланыусы сайтында танышырға була. Ошо осорға тура килгән кешеләр өсөн, формаһы, форма, йөҙө, сәсе төҫө һәм башҡа параметрҙар:"күп һанлы анкеталар, уҡыусыларҙың өсөн, үҙен белдертмәй тейеш клиенттар, һеҙ эшләйһе икән, тип телисез икән, шуға ярашлы булған. Оҙаҡ хат алыштыҡ, был булған, шул тиклем ҡайһы бер кеше.\nВиртуаль хатлашыу кеше менән аралашҡанда мөмкин тиклем стадияһында булған ихтыяжының уртаса неординарный.\nИкенсе яртыһын эҙләүҙә уңыштар ҡайҙа танышырға хыял хеҙмәте, шул иҫәптән сайтында танышырға Cochabamba, мошенник күп булды. Бөтөнләй әйтә алмайым, әммә бында иң яҡшы була алаһың. Әммә, баш тартыу сәбәптәрен был. Был осраҡта, һеҙҙең менән аралашыу, тәжрибә кәрәк, ошо ваҡыт эсендә ала. Әгәр һиңә йылмайған, һинең ҡаршыңда кем-кем һин небезразличный. Был-тигән һүҙ түгел, һеҙҙең өсөн булған бөтә иң яҡшы усты, кем һеҙгә ярҙам итә. Бындай хәл йыш ҡына ҡалҡынып. Дөрөҫөрәге. Бында күп кенә ир-егет һәм ҡатын-ҡыҙҙың мөхәббәт өсөн генә һөҙөмтә күрһәтте. Минең менән йәшәргә теләмәүен һине. Ярай әле, тип, ваҡыт таба. Тәжрибә буласаҡ, һәм сығыу кәрәк түгел, тип инә, әкренләп тарҡала. Тик әйберҙәрҙең береһен, моғайын, аңларһың һин, был файҙаһыҙ. Шулай уҡ әлеге ваҡыттағы көнүҙәк бөтөнләй бушлай, бөтә уңайлыҡтары ла һеҙҙең өсөн был дата тәғәйенләнгән.\nҺөйләй, мин һине нисек ҡаршы китаянка булһа, ҡасан һин\nсекс видео фото танышты видеочивать теркәлгән без интернета фото теркәлгән бушлай таныша чатта теркәлергә бушлай онлайн без рулетка бушлай таныша. 18 ч бушлай рулетка танышыу өсөн секс видео иң яҡшы таныштыр ҡыҙ менән таныша. ҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләп иғлан


Туған тел - ӘҘИПТӘР - Зәйнәб Биишева\nБашҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты Зәйнәб Биишева ижады әҙәбиәтебеҙҙең сағыу биттәрен тәшкил итә. Уның жанрҙары яғынан күп төрлө, идея йөкмәткеһе, художестволы формаһы, тел-стиль саралары яғынан бай һәм үҙенсәлекле ижады рухи мираҫыбыҙҙың аҫыл хазинаһын тәшкил итә.\nЗәйнәб Биишева 1908 йылдың 2 ғинуарында Башҡортостандың хәҙерге Күгәрсен районы Туйымбәт ауылында ерһеҙ крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Ата-әсәһенән бик йәшләй етем ҡала. Ауыл мәктәбен тамамлағандан һуң, 1924 йылда ул Ырымбурҙағы башҡорт педагогия техникумына уҡырға инә һәм уны уңышлы тамамлап сыға. 1929 — 1931 йылдарҙа Баймаҡ районы Темәс ауылында уҡытыусы булып эшләй, ауылда яңы тормош төҙөү эшендә әүҙем ҡатнаша.\n1931 йылда 3. Биишева Өфөлә уҡытыусыларҙың квалификацияһын камиллаштырыу курсын үткәндән һуң, Башҡортостан китап нәшриәтенә эшкә ҡалдырыла. Тәүҙә ул башҡорт һәм татар телдәрендә сыға торған “Пионер” исемле дәреслек-журналдың яуаплы мөхәррире, аҙаҡ нәшриәттең дәреслектәр секторында мөхәррир булып эшләй.\n1938 — 1951 йылдарҙа 3. Биишева төрлө гәзиттәрҙә, радиокомитетта эшләй. 1951 йылдан һуң — профессиональ яҙыусы.\nЗәйнәб Биишева — төрлө жанрҙарҙа берҙәй оҫта эшләгән әҙип. Уның тиҫтәләгән шиғыр һәм поэмалары, “Дуҫлыҡ”, “Серле ҡурай”, “Гөлбәҙәр” тигән драма әҫәрҙәре, балалар өсөн яҙылған әкиәттәре бар.\nЗәйнәб Биишева бигерәк тә проза өлкәһендә актив эшләп килә. Уның “Яҡтыға” трилогияһына ингән “Кәмһетелгәндәр”, “Оло Эйек буйында”, “Емеш” исемле романдары уҡыусылар тарафынан йылы ҡаршы алынды һәм уларҙың яратып уҡыған әҫәрҙәренә әүерелде.\nҮҙенең “Сәйер кеше”, “Уйҙар, уйҙар...”, “Ҡайҙа һин, Гөлниса?” тигән повестарында яҙыусы йәштәр тормошоноң мөһим яҡтарын һүрәтләй.\n“Мөхәббәт һәм нәфрәт” тигән китабы яҙыусының хикәйәт жанрының оҫтаһы булыуын күрһәтте.\n1981 — 1982 йылдарҙа әҫәрҙәренең 4 томлы йыйынтығы баҫылып сыҡты. Күп әҫәрҙәре урыҫ телендә донъя күрҙе. Яҙыусы әҙәби тәнҡит һәм тәржемә өлкәһендә лә һәләтен һынаны. Зәйнәб Биишева йәмәғәт эштәрендә һәм әҙәбиәт өлкәһендә күрһәткән хеҙмәттәре өсөн миҙалдар һәм өс тапҡыр “Почет Билдәһе” ордены менән бүләкләнде. 1968 йылда Салауат Юлаев исемендәге республика премияһына лайыҡ булды.\nӘҙибә 1996 йылда Өфө ҡалаһында вафат булды.\nХАЛЫҠ ЯҘЫУСЫҺЫ Зәйнәб Биишева үҙенең бер иҫтәлегендә былай тип яҙа: “Бөтә булған көсөмдө, һәләтемде, йөрәк йылымды уға, [Ватанға] тик уға ғына, һибә итергә тырыштым. Ил өсөн, халыҡ өсөн намыҫлы хеҙмәт — минең иң ҙур бәхетем булды”. Ниндәй тәрән мәғәнәле һүҙҙәр! Ысынлап та, күренекле яҙыусы, һоҡланғыс кеше Зәйнәб Биишеваның бөтә тормошо, ижади эшмәкәрлеге Тыуған илгә, халыҡҡа арымай-талмай хеҙмәт итеүҙең юғары өлгөһө ул. Зәйнәб Биишева — символик мәғәнәгә эйә шәхес. XX быуатта азатлыҡ өсөн көрәш тарафынан хәрәкәткә килтерелгән хеҙмәтсән башҡорт халҡының бөйөк рухи талантын кәүҙәләндерә ул. Яҙыусының иң ҙур әҫәре — өс романдан торған “Бер ғүмерҙең тарихы” тигән трилогияһы уны башҡорт әҙәбиәтенең иң күренекле вәкилдәре араһына баҫтырҙы. Трилогияны тәшкил итеүсе “Кәмһетелгәндәр”, “Уяныу”, “Яҡтыға” исемле романдар Мәскәүҙә рус телендә баҫылып сығып, төрлө милләт кешеләренең яратып уҡыған китаптарына әүерелде. Эйек йылғаһы (яҙыусының бала саҡтары үткән ер) Һаҡмарға ҡарай аҡҡан кеүек, Зәйнәб Биишева ижады күп милләтле илебеҙ әҙәбиәтенә барып ҡушыла. Яҙыусы өсөн шунан да ҙур бәхет булыуы мөмкинме?! Трилогия ни өсөн “Бер ғүмерҙең тарихы” тип аталған? Сөнки әҫәрҙең төп геройы Емештең — Октябрь революцияһын ялан аяҡ ҡаршылаған кескәй ҡыҙҙың яҙмышын һүрәтләү романдан-романға күсә килә. Ҡараңғылыҡтан яҡтылыҡҡа сыҡҡан бер ғүмерҙең тарихы аша тотош бер милләттең — башҡорт хеҙмәтсән халҡының — батша иҙелеүе аҫтынан социалистик тормош бейеклектәренә табан рухи үҫеш юлы һүрәтләп бирелә. Шуныһы фәһемле: Емештең тормош юлы күп йәһәттән яҙыусының үҙ биографияһын хәтерләтә. Өс йәш ярым саҡтан уҡ әсәһеҙ ҡалған Зәйнәб тә, Емеш шикелле, етемлектең, кәмһетелеүҙең бөтә әсеһен татып үҫә; Емеш шикелле үк, Зәйнәб тә бары тик революцион хәрәкәт арҡаһында ҡәһәрле тормоштан ҡотолоп, кешелек хоҡуҡтары ала. “Бөйөк Октябрь тулҡындары мине — һәммә нәмәнән төңөлгән ялан аяҡлы ҡыҙҙы гүйә упҡындан күтәреп алып аяҡҡа баҫтырҙы, нурлы мәктәп донъяһына алып инде, — тип хәтерләй Зәйнәб Биишева. — Шунда мин тәү тапҡыр Ленин һүҙен ишеттем: “Ленин — иҙелгән, кәмһетелгәндәрҙең яҡлаусыһы. Ленин — дуҫлыҡ, туғанлыҡ, ғәҙеллек, тоғролоҡ һаҡсыһы!” Зирәк, аҡыллы ҡыҙ ун алты-ун ете йәштәрҙә иң әүҙем, ярһыу комсомолкаларҙың береһе булып китә. Зәйнәб Биишеваға “пионер” исемен йөрөтөргә тура килмәй, сөнки был ваҡытҡа пионер йәшенән сығып өлгөргән була. Ә ҡыҙыл галстуклы балалар — пионерҙар — йәш сағынан уҡ уның иң яратҡан кешеләренә әүерелә. 1924 йылдың көҙөндә Ырымбурға, Каруанһарайҙағы башҡорт педагогия техникумына барып ингәс, комсомолдағы иң тәүге эше пионервожатый булыуҙан башлана. Техникумда уҡыған йылдарҙа йәйге каникул осорҙарында үҙенең тыуған ауылы Туйымбәттә пионер ячейкаһы ойоштороуҙа ҡатнаша, техникум тамамлап, Баймаҡ районы Билал ауылына барғас, комсомол һәм пионер эшен юлға һалып ебәреүҙә ең һыҙғанып эшләй. Был йылдар Зәйнәб өсөн яҡтыға талпыныу осоро, шәхес булып формалашыу йылдарына әүерелә. Уҡыусы балалар һәм, ғөмүмән, уҡыусылар яҙыусы менән осрашҡанда ла, хаттар аша ла йыш ҡына былай тип һораусан: — Емеш образының прототибы һеҙ үҙегеҙме? “Әлбиттә, — ти 3. Биишева, — Емеш миңә бик яҡшы таныш, унда үҙемә хас тормош тәжрибәм ята. Шул уҡ ваҡытта үҙем күргән, үҙем ишеткән күп ҡыҙҙарҙың яҙмышы ла дөйөмләштерелеп алынған был образда”. Зәйнәб Биишева — оҙайлы ижад юлы үткән яҙыусы. “Гөрләүектәр араһында” исемле хикәйәһе “Октябрь” журналында 1930 йылда баҫылып сыға. Унан һуңғы йылдарҙа журналислыҡ эшенә бик ныҡ бирелеп китә, ә әҙәби ижадҡа бары тик Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ныҡлап тотона. 1941 — 1942 йылдарҙа “Өс кис”, “Партизан малай” исемле хикәйәләре донъя күрә. Унда үҫмерҙәрҙең һуғыш яландарында күрһәткән батырлыҡтары героик планда кәүҙәләндерелә. Һуғыш башланған, дәһшәтле мәлдә Зәйнәб Биишева партия сафына инә. Бөгөн Зәйнәб Биишеваны әҙәбиәттең бөтә жанрҙарында ла бына тигән әҫәрҙәр ижад иткән яҙыусы тип беләләр. “Сәйер кеше”, “Уйҙар, уйҙар”, “Дуҫ булайыҡ” повестары, “Ҡайҙа һин, Гөлниса?”, “Далала таң” хикәйәләре, “Мөхәббәт һәм нәфрәт”, “Һөнәрсе менән Өйрәнсек” хикәйәттәре, “Тылсымлы ҡурай”, “Нәҙер” пьесалары, күп шиғырҙары, тәнҡит һәм публицистик мәҡәләләре бар уның. Үҫмер балалар тормошон сағылдырған “Дуҫ булайыҡ” повесы рус, шулай уҡ башҡа телдәрҙә баҫылып сыҡты, төрлө милләт балаларының яратып уҡыған әҫәренә әүерелде. “Кирәй Мәргән”, “Ел-ел, арбам”, “Бәхет ҡыҙы” әкиәттәрен дә кескәйҙәр һәр ваҡыт үҙ китабы тип иҫәпләй. Зәйнәб Биишеваның әҙәбиәттәге иң ҙур ҡаҙанышы — ул ижад иткән ҡатын-ҡыҙ образдарылыр, моғайын. Емеш, Бибеш, Сәғүрә, Таибә әбей, Гөлниса, Суфия, Гөлбәҙәр — бына уларҙың иң күренеклеләре, иң иҫтә ҡала торғандары. Уларҙың кешелек сифаттарын тыуҙырғанда яҙыусы тышҡы портрет, телмәр, ым-ишара, тәбиғәт күренештәрен киң һәм оҫта ҡуллана. Телдең халыҡсанлығы, халыҡтың тормош-көнкүрешен, йолаларын тәрән белеү, шуларҙы әҫәр туҡымаһына уңышлы индереү, хикәйәләүҙең иркен талғынлығы, ентекле тасуирилыҡ, сюжет үҫтерелешендә лирик сигенеүҙәр, хикмәтле легенда һәм риүәйәттәрҙең урын алыуы, һүҙҙең күп мәғәнәлелеге — былар бөтәһе яҙыусы стиленә ҡабатланмаҫ үҙенсәлек бирә. Зәйнәб Биишева ижадының ана шул сифаттары, уның яҙыусылыҡ көсө һәм сифаты “Бер ғүмерҙең тарихы” трилогияһында айырыуса сағыу балҡыны. Был әҫәр — оҙайлы тынғыһыҙ ижад емеше: 1929 йылда, Билалда уҡытҡан сағында, яҙыла башлаған был эпик полотно 70-се йылдарға аяҡ баҫҡанда ғына тамамлана. “Бер ғүмерҙең тарихы” — талмаҫ көс, тынмаҫ йөрәкле яҙыусының иң ҙур китабы, тынғыһыҙ яныуҙар емеше, сөнки яҙыусы үҙе әйтмешләй, “ижад ул йөрәк эше, йөрәк емеше”. Трилогияны күҙ уңында тотоп, 3. Биишева былай ти: “Был әҫәрҙәрем... — минең тиҫтәләрсә йылдар күңелемдә һаҡлап килгән иң мөҡәддәс теләгем ине. Һәм мин ... ошо изге теләккә ирештем. Мине, ябай башҡорт ҡыҙын, урамдан алып кеше иткән, яҙыусы иткән Бөйөк Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу көндәренә буш ҡул менән килмәүем өсөн үҙемде сикһеҙ бәхетле һанайым”. Яҙыусы был әҫәрен, айырыуса “Яҡтыға” романын киңәйтеү, камиллаштырыу буйынса һуңғы йылдарҙа күп эш башҡарҙы. Ошо трилогияның “Кәмһетелгәндәр”, “Уяныу” романдары өсөн 1968 йылда уға Башҡорт АССР-ының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелде. Киң ҡоласлы талант эйәһе булараҡ, 3. Биишева әҙәбиәттең һәр жанрында ялҡынланып ижад итте: шиғыр, поэма, хикәйә, повесть, роман, пьеса — һәммәһе бар. Ошо сифат — тормош материалы талап иткән әҙәби формалар менән иркен эш итеү уның публицистикаһында ла күҙгә бәрелеп тора. Унда проблемалы мәҡәлә, биографик материалға нигеҙләнгән очерк, ижади портрет, эссе һ. б. шундай жанрҙарҙы осратырға мөмкин. Әммә улар күпселек осраҡта ысын әҙәби әҫәр һымаҡ ҡабул ителә. Тормоштағы, кеше биографияһындағы теге йәки был ваҡиға, күренеш авторҙың йөрәге, фантазияһы аша үткәрелеп, мөһим дөйөмләштереүҙәргә килтерә. Яҙыусының яҡташы Советтар Союзы Геройы Суфый Суфияновтың Бөйөк Ватан һуғышы фронттарындағы батырлыҡтарын тасуирлаған “Батыр яуҙа һынала” исемле очеркта ҡаһарманлыҡтың социаль һәм рухи нигеҙҙәре хаҡында уйланыуҙар әҫәрҙең философик-публицистик пафосын тәшкил итә. “Бәхетле, осраҡлы шарттарҙың ыңғай тура килеп тороуымы, әллә ир-егеттең тәбиғи характерынан килеп сыҡҡанмы был батырлыҡ?” — тигән һорауға яуап эҙләйем, ти яҙыусы. Һәм быға берҙән-бер дөрөҫ яуап бирелә: “Социалистик ысынбарлыҡ шарттарында совет кешеһендә тәрбиәләнгән төп сифат — Ватанды һөйөү. Ошо сифат Ватан өсөн бөйөк һынау килгән көндәрҙә совет һуғышсыһын тиңдәшһеҙ батырлыҡҡа рухландырҙы”. Күренеүенсә, конкрет бер кешенең тормош биографияһына бәйләп һәр кемде тулҡынландырған, уйландырған, берләштергән мораль-этик проблема күтәрелә. Публицистың ошо сифаты “Яҡшылыҡ”, “Хеҙмәттә икән бәхет...” тигән мәҡәләләрендә асыҡ сағыла. Беренсеһендә рус ҡатыны врач Мария Матвеевнаның бер башҡорт балаһын Бөйөк Ватан һуғышы барған ауыр мәлдәрҙә ихлас күңелдән дауалауын һүрәтләү аша ике халыҡ араһындағы ҡайнар дуҫлыҡ күрһәтеп бирелә, икенсеһендә “яҡшылыҡ” төшөнсәһе кешеләрҙең социаль асылын күрһәтеүсе мөһим сифат итеп тасуирлана. Зәйнәб Биишева публицистикаһының байтаҡ өлөшө әҙәбиәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре хаҡында. М. Горький, Һ. Дәүләтшина, М. Йәлил, А. Алиш, С. Агиш, Б. Вәлид, Һ. Таҡташ, Х. Мохтар тураһындағы очерктарҙы тулҡынланмай уҡыу мөмкинме?! Уларҙағы һәр юл — тормош һәм әҙәбиәт, ижад кешеһе һәм халыҡ хаҡында уйланыуҙарҙың сағылышы. М. Горькийға арнап яҙылған “Остаҙыбыҙ” очеркында ошондай тәрән мәғәнәле юлдар бар: “Рус әҙәбиәтенең иҫ киткес вәкилдәре — бөйөк гуманистары А. С. Пушкин, Л. Н. Толстой. И. С. Тургенев, Ф. М. Достоевскийҙар беҙгә халыҡҡа оло мөхәббәт, тәрән хөрмәт менән ҡарарға, халыҡ ҡайғыһы менән ҡайғыланып, шатлығы менән шатланып йәшәргә өйрәтте, халыҡтың ауыр тормошон, яҡты рухын иң ғали юғарылыҡҡа күтәреп данларға өндәне, уның уйын, теләген, ынтылыштарын бөтә тәрәнлегендә яҡтыртыу — яҙыусының иң изге бурысы икәнлеген төшөндөрҙө... Ә А. М. Горький әҫәрҙәре беҙҙе иҙелгәндәр, кәмһетелгәндәр тормошон бөтә ҡатмарлылығы, ауырлығы һәм ғалилығы менән яҡтыртырға ғына түгел, ә иҙелгәндәр бәхете өсөн көрәшергә һәм еңергә өйрәтте”. Был юлдарҙа Зәйнәб Биишеваның, яҙыусы булараҡ, әҙәбиәттең тормоштағы урынын, үҙ ижад позицияһын билдәләүе ята. Халыҡҡа оло хөрмәт, тәрән мөхәббәт менән ҡарау, кәмһетелгән, иҙелгәндәрҙең бәхете өсөн үҙҙәрен аямай көрәшеүсе батырҙарҙы тасуирлау — яҙыусы Зәйнәб Биишеваның төп ижад принцибы булды. “Серле ҡурай”, “Нәҙер” драмалары, “Кәмһетелгәндәр”, “Оло Эйек буйында”, “Емеш” романдары халыҡ тормошоноң ҡатмарлы яҡтарын юғары художество көсө менән яҡтыртыуы арҡаһында яҙыусыға оло хөрмәт килтерҙе, уны халыҡ яҙыусыһы итте. Тормош, сәнғәт, рәссам проблемаһы башҡа очерктарҙа тағы ла конкретлаштырыла, киңәйтелә, тәрәнәйтелә төшә. Мәшһүр татар шағиры Һаҙый Таҡташтың ижады һәм ғүмер юлы тураһында уйланып, “Ҡанатлы йәшлек” тигән әҫәрендә Зәйнәб Биишева былай тип билдәләй: “Ҡартайыу ҙа, онотолоу ҙа юҡ уға. Халыҡ күңелен шиңмәҫ сәскәләр менән байытып киткән ғали йәндәргә ҡартлыҡ та, үлем дә хас түгел. Улар йыр булып мәңге йәшәр өсөн, һәр осорҙоң үҙ замандашы булып йәшәр өсөн тыуалар”. Аңлашылыуынса, ижадсының үлемһеҙлеге, барыһынан да былай, уның халыҡҡа күрһәткән изгелеге буйынса билдәләнә. Яҙыусының ошо ҡарашы уның публицистикаһындағы “Халыҡ — һоҡланғыс йырҙар оҫтаһы”, “Башҡорт халыҡ бейеүҙәре хаҡында” кеүек проблемалы мәҡәләләрендә лә үҫтерелә. Уларҙа башҡорт йыр һәм бейеү сәнғәтенең ҡайһы бер бәхәсле мәсьәләләре күтәрелә. Уларҙы ыңғай хәл итеүҙә яҙыусы-публицист ошондай бер принциптан сығып эш итергә кәрәк тип иҫәпләй: әҙәбиәт, сәнғәттең төп көсө һәм бурысы уларҙың ысынбарлыҡты тулы, дөрөҫ сағылдырыуында. Ошо айҡанлы “Халыҡ — һоҡланғыс йырҙар оҫтаһы” исемле мәҡәләлә былай тип билдәләнә: “... халыҡ йырҙы алтын өсөн түгел, халҡы өсөн йырлаған”. Ысын йөрәктән сыҡҡан йырҙың кешелә юғары эстетик тойғолар тәрбиәләүен әйтеп, ҡайһы бер шағир һәм композиторҙарҙың халыҡтың классик йыр традицияларынан ныҡ ситләшеүен һәм һөҙөмтәлә йыр түгел, ә таҡмаҡ тыуҙырыуын билдәләй яҙыусы. Йыр — шиғырҙан башлана. “Композиторҙы көй сығарырға иң элек шиғыр үҙе дәртләндерергә, үҙенең йөкмәткеһе, ҡабатланмаҫ образлылығы менән тәүге музыкаль өндәрҙе аңғармаҫтан әйтеп торорға тейештер”, — тип уйлай 3. Биишева. Был мәҡәлә бынан тиҫтәләрсә йылдар элек яҙылған. Ә ундағы фекер, ҡайһы бер бәхәсле урындар барлығына ҡарамаҫтан, әле лә актуаль яңғырамаймы ни? Йыр яҙыусы шағирҙарыбыҙ, композиторҙарыбыҙ уйланаһы урындар бик асыҡ билдәләнгән бит. Яҙыусыны тулҡынландырған, тынғылыҡ бирмәйенсә борсоған социаль, мораль-этик, философик мәсьәләләр, ҡоро аҡыл һатыу рәүешендә бирелмәйенсә, һүрәтләнгән герой, хәл-ваҡиға, күренештәрҙең тел төбө, образлы айышы, шуларҙың логик һығымтаһы рәүешендә килеп сыға. Уларҙың һәр ҡайһыһында йөрәк аша үткән аҡыл, кисерелгән фекер ярылып ята. Шуға ла тәү ҡарашҡа ябай ғына күренгән яҙмалар тулҡынландыра, күңелде, зиһенде арбай. Ошо урында яҙыусының Хәсән Мохтар хаҡында әйткән һүҙҙәрен килтерге килә: “Эйе, Мохтар дуҫ урта-маҙар эшләүҙе, ары-бире ойпалап ҡотолоуҙы белмәй торған яҙыусы ине... Эш өсөн бөтә йөрәктән янып-көйөп, үҙен-үҙе аямай, бөтә һәләтен бирә белә торған һоҡланғыс кеше ине”. Зәйнәб Биишеваның үҙ әҫәрҙәре лә бына шундай сифаттарға эйә: улар урта ҡулдан ары-бире ойпаланмаған, бөтә күңелдән эшләнгән. Зәйнәб Биишева публицистикаһында бик ҡыҙыҡлы бер күренешкә тап булына: тәү ҡарашҡа ул үҙенең сығыштарында башҡа кешеләр, үҙе күргән-ишеткән ваҡиғалар тураһында һүҙ алып барған һымаҡ. Иғтибарлыраҡ ҡараһаң инде, йыш ҡына уларҙа яҙыусының үҙ шәхесе хаҡында һүҙ бара булып сыға. “Боевой иптәш, тоғро дуҫ” исемле иҫтәлектә, мәҫәлән, Зәйнәб тигән йәш башҡорт ҡыҙының Ырымбур ҡалаларына беренсе тапҡыр барып уҡырға кереүе һәм шунда тәүге тапҡыр “Башҡортостан” гәзитен ҡулына алып уҡыуы тасуирлана. Ошонда беҙ яҙыусы биографияһындағы бик мөһим бер мәл менән осрашабыҙ. Был гәзиттә: “Башҡортостандың ҡайһылыр иң төпкөл райондарының береһендә 14 йәшлек ҡыҙҙы малға һатып ебәргәндәр”, тигән хәбәр уҡый. Ҡыҙҙы тулҡынландырғаны был түгел — ул хатта бының башҡаса булырын белмәй ҙә. Ҡыҙҙың иҫен китәргән, аптыратҡан яғы — ҡыҙҙарҙы һатмаҫҡа мөмкин булыуы! Һәм ҡыҙ бала ошо тәьҫирҙән әҫәрләнеп шиғыр яҙа. Зәйнәб Биишеваның беренсе шиғыры була был. Был типтағы әҫәрҙәрендә Зәйнәб Биишеваның художестволы проза стиле балҡып китә. Хикәйәләүҙәге текемле-лек, һөйләм конструкцияларының һығылмалылығы, сюжеттың эҙмә-эҙлелеге һәм көсөргәнешлеге алғы планға сыға. Уларҙа фекерҙең эмоционаллеге, тасуирилығы көслө. Шуға күрә, был төркөм сығыштарға ҡарата яҙыусы публицистикаһы тигән билдәләмәне ҡулланырға кәрәк. Ошо йәһәттән ҡарағанда “Үткән юлдар, уҙған йылдар...” исемле автобиографик яҙмалары үҙе бер күренеш. Жанр йәһәтенән ул автобиографик повесть менән эссе үҙенсәлектәрен туплаған. Унда автор үҙ тормошоноң айырым мәлдәрен ысын реалистик прозалағыса ентекләп һүрәтләп биргән урындар айырыуса иҫтә ҡала (бала саҡты тасуирлаған өлөштәргә был бигерәк тә хас); шул уҡ ваҡытта яҙыусы һәм заман, әҙәбиәт һәм тормош, тәбиғи талант һәм ижтимағи тормош шарттары һ. б. шуның шикелле төшөнсәләр хаҡында кинәйәләп уйланыуҙар ҙа йыш осрай. Тәүҙә үк ошондай бер фәһемле өҙөккә тап булына: “Дөрөҫөн әйткәндә, мин бала сағымды иҫкә алырға һис тә яратмайым. Кемдең, һис юғы уйҙа ғына булһа ла, яҡтынан ҡараңғыға ҡайтҡыһы килһен инде?! Ләкин үтелгән оҙон юлдың тәүге һуҡмаҡтары, уҙған шаулы йылдарҙың төп сығанаҡтары шунда — бала саҡта ята бит. Улай ғына ла түгел, алда үтәһе юлдарға, уҙаһы йылдарға әле булһа шауҡымы ҡағылып ята ул бала саҡтың. Шулай булғас, үҙеңдең тормош һәм ижад юлың хаҡында һөйләргә йыйынғанда бала саҡты иҫкә алмай уҙырға мөмкинме һуң? Әлбиттә, юҡ”. Был юлдарҙа бөгөн һәм һәр саҡ онотолмаҫҡа тейешле бер хәҡиҡәт күҙаллана. Бала саҡта күңелгә төшкән орлоҡтар ғүмер буйына шыта, шуға күрә матурлыҡ, изгелек, кешелеклек төшөнсәләре бала саҡтан һалыныуы хәйерле. Яҙыусы һәм уның тормоштағы урыны, яҙыусы һәм заман, талант һәм хеҙмәт тураһында уйланғанда, Зәйнәб Биишева ошондайыраҡ ҡарашта тора: “Миңә юғары уҡыу йорттарында уҡырға тура килмәне. Ләкин мин ғүмер буйы уҡыным. Эшләнем һәм уҡыным. Совет ҡоролошо, илдә социализм өсөн, коммунизм өсөн барған героик көрәш фронты — минең өсөн иң ҙур университет булды. Мин ни ҙә булһа өйрәнмәй, уҡымай торған көндәремде белмәйем. Сөнки яҙыусы, хатта ул ниндәй генә уҡыу йортон тамамламаһын, даими уҡымай, үҙенә талапсан булмай, үҙ өҫтөндә эшләмәй икән, иң мөһиме — өҙлөкһөҙ халыҡ йөрәгенә мөрәжәғәт итмәй икән, ул барыбер заман менән тиң баҫа алмай. Заман талабына торош итерлек әҫәр ижад итә алмай. Шуға күрә яҙыусының иң мөһим һәм беренсе бурысы — даими уҡыу, өйрәнеү”. “Кәмһетелгәндәр”, “Уяныу”, “Яҡтыға” романдарына бәйле рәүештә әйтелгән фекерҙәр уҡыусыларға ла, әҙәбиәт белгестәренә лә ҡыҙыҡлы булыр һымаҡ: “... эйе, трилогия — социаль-тарихи роман. Ләкин тарихҡа иллюстрация түгел. Дөрөҫөрәге, ул кеше рухының, уның эске донъяһының үҫеш эволюцияһы, яңы йәш быуындың тыуыу, күтәрелеү, формалашыу тарихы... Әлбиттә, былар бөтәһе лә минең үҙем яҡшы белгән тормош күренештәре аша, үҙ ҡарашым, үҙемә хас тормош һәм ижад тәжрибәм аша кәүҙәләнеш тапҡан. Сөнки ижад ул йөрәк эше, йөрәк емеше”. Зәйнәб Биишева публицистикаһында, шулай итеп, яҙыусының үҙ тормошо һәм ижады менән бәйле мәсьәләләр ҙә, заманыбыҙға һәм замандашҡа ҡағылышлы байтаҡ ҡараштар ҙа сағылыш таба. Әҙәбиәт һәм сәнғәт проблемаларына ҡараған, сәнғәттә интернациональ һәм милли үҙенсәлектәр хаҡындағы уйланыуҙар, әҙәби тәнҡиттә ихласлыҡ һәм талапсанлыҡ, ижтимағи тормошта халыҡтар араһында дуҫлыҡ темаһына бәйле сентенциялар айырыуса заманса яңғырай. Шул уҡ ваҡытта Зәйнәб Биишева публицистикаһының башҡорт әҙәбиәтенең үҫеш юлдарын, уның башҡа туғандаш әҙәбиәттәр менән бәйләнештәрен, шулай уҡ күренекле яҙыусының үҙ ижадын өйрәнеүҙә билдәле әһәмиәте бар. Зәйнәб Биишева — һәр саҡ тынғыһыҙ ижад итеүсе рәссам. Ул Н. Гоголдең “Тарас Бульба”, И. Тургеневтың “Бежин туғайы”, А. Гайдарҙың “Тимур һәм уның командаһы”, Л. Кассилдең “Минең ҡәҙерле малайҙарым” әҫәрҙәрен, С. Аксаковтың, А. Чеховтың, М. Горькийҙың хикәйәләрен башҡортсаға тәржемә итте. Бынан тыш төрлө йылдарҙа “Пионер” журналында, Башҡортостан китап нәшриәтендә, Башҡортостан радиоһында редактор булып эшләй, төрлө баҫмаларҙа редколлегия ағзаһы булып тора, Башҡортостан һәм РСФСР Яҙыусылар союзы идараһы ағзаһы итеп һайлана. Башҡорт совет әҙәбиәтен үҫтереүҙәге күренекле хеҙмәттәре өсөн Зәйнәб Биишева ике тапҡыр Почет билдәһе ордены, миҙалдар, РСФСР һәм БАССР Верховный Советы Президиумының Почет Грамоталары менән бүләкләнә. Уға “Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы” тигән исем бирелә. Эйе, тормош төпкөлөнән, хеҙмәтсән халыҡ ҡатламдарынан сығып, һоҡланғыс ижад бейеклектәренә күтәрелгән Зәйнәб Биишева ысын-ысынлап халыҡ яҙыусыһы һәм был хәҡиҡәт йылдар үткән һайын асығыраҡ була бара. (Тимерғәле Килмөхәмәтов) 1998 й.


Хундертвассер йорто — Башҡорт Википедияһы\nХундертвассер йорто (нем. Hundertwasserhaus) — Австрияла Венала торлаҡ йорт. Адресы: Kegelgasse урамы, 36-38, A-1030 Wien, Löwengasse, 41-43 менән мөйөштә урынлашҡан.\nФриденсрайх Хундертвассер[d], Петер Пеликан[d] һәм Йозеф Кравина[d]\n17 февраль 1986\nХундертвассер йорто Викимилектә\nЙортта 52 фатир, 4 офис, 16 шәхси һәм 3 дөйөм терраса, шулай уҡ дөйөм алғанда 250 ағас һәм ҡыуаҡ бар.\n3 Оҡшаш проекттар\nЙорт Австрия рәссамы һәм архитекторы Фриденсрайх Хундертвассерҙың архитектор Йозеф Кравина менән берлектәге проекты буйынса 1983—1986 йылдарҙа төҙөлгән. 2010 йылдан йорт рәсми рәүештә Хундертвассер-Кравина исемен йөрөтә.\nБина «ҡалҡыулы» ҡаттары менән айырыла, ҡыйығы ҡыуаҡ һәм үләнле тупраҡ менән ҡапланған. Ҡайһы бер бүлмә-нишалар эсендә ағастар ултыртылған. Йортта Хундертвассер, төрлө палитралағы төҫтәрҙе, күп һанда йәшеллекте һәм күп планлылыҡты ҡулланып үҙенең сәнғәт һәм матурлыҡ идеалдарын сағылдырған, тура һыҙыҡтар юҡ. Сыбар фасадты төрлө ҙурлыҡтағы һәм формалағы тәҙрәләр, мозаика һәм төҫлө ялтырауыҡлы плиткаларҙан биҙәктәр тулыландыра. Рәссам был әҫәрен үҙенең ижадының түбәһе тип иҫәпләй, һәм хатта уға маҡтау шиғыры ла бағышлай. Хундертвассер был төҙөлөштән һуң проект өсөн хаҡ та алмай, сөнки был урында ниндәйҙер йәмһеҙ нәмә төҙөлмәгәненә үҙен бәхетле тип белдерә.\nҠаршыла (Kegelgasse урамы, 37-39, A-Wien 1030) 1990—1991 йылдарҙа «Хундертвассер ауылы» (нем. Hundertwasser Village) — сауҙа-күргәҙмә үҙәге тормошҡа ашырыла. Был үҙенсәлекле фасады һәм эсендә ҙур булмаған ҡаласығы менән төҙөлөш. Кафе-бар, сувенир кибеттәре һәм йәмәғәт бәҙрәфе бар\n1989 —1991 йылдарҙа яҡынса 400 метр төньяҡтараҡ биҙәлеше буйынса Хундертвассер проектына оҡшаш Сәнғәттәр йорто — Кунстхаус галереяһы төҙөлә (нем. KunstHausWien). Адресы: Untere Weißgerberstraße, 13, A-1030 Wien\n1988 йылдан һуң Хундертвассер дизайны буйынса Венала Шпиттелау йылылыҡ электр үҙәгенең фасады һәм төтөн торбаһы биҙәлә, унда сорттарға бүленгән көнкүреш ҡалдыҡтары яндырыла. Был яңы технологияларҙың, экология һәм сәнғәттең гармоник бәйләнешең уңышлы миҫалы булып тора.\nБина фасадтарының береһе\nБинаның биҙәлеше деталдәре\nВикимилектә Хундертвассер йорто темаһы буйынса медиафайлдар бар.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Хундертвассер_йорто&oldid=938698 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 25 март 2020 в 10:11\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:11 25 март 2020 үҙгәртелгән.


Ит комбинаты үҫеш юлында\n9 Декабрь 2019, 17:08\n“Мәләүез ит комбинаты”- ҡалала уңышлы эшләгән предприятиеларҙың береһе. Һыйыр итен эшкәртеү менән шөғөлләнә, быйыл ун айҙа 868,4 миллион һумлыҡ продукция етештерелгән. Предприятиела ике йыл элек 23 хеҙмәткәр иҫәпләнһә, бөгөн иһә 100 кеше эшләй. Быйыл былтырғыға ҡарарғанда сауҙаға сығарылған тауар ҙа ике тапҡырға күберәк. Көйөргәҙе районында уның ярҙамсы хужалығы бар. Дүрт йылда мал һанын 700-ҙән 10 меңгә еткерергә уйлайҙар.\n“Мәләүез ит комбинаты”- ҡалала уңышлы эшләгән предприятиеларҙың береһе. Һыйыр итен эшкәртеү менән шөғөлләнә, быйыл ун айҙа 868,4 миллион һумлыҡ продукция етештерелгән.\nПредприятиела ике йыл элек 23 хеҙмәткәр иҫәпләнһә, бөгөн иһә 100 кеше эшләй. Быйыл былтырғыға ҡарарғанда сауҙаға сығарылған тауар ҙа ике тапҡырға күберәк. Көйөргәҙе районында уның ярҙамсы хужалығы бар. Дүрт йылда мал һанын 700-ҙән 10 меңгә еткерергә уйлайҙар.\nДиректор урынбаҫары Сергей Моисеев әйтеүенсә, комбинатты реконструкциялау һәм модернизациялау буйынса план ҙур. Сменаһына 35 мең ит консерваһы, 10 тонна колбаса етештереү буйынса линия асыу, 1000 тонна күләмле әҙер продукцияны һалырға келәт төҙөү, автопаркты, инфраструктураны яңыртыу уйы бар.Әлбиттә, эшсе ҡулдар ҙа артыуы күҙаллана. Инвестиция проекты 2020-2022 йылдарға иҫәпләнгән.


Гөрләне нурлы Ҡаҙан » Башкортостан кызы\nТөрки донъяһы тиһәк, һәр ваҡыт күҙ алдыбыҙға Төркиә килә. Ҡасандыр бер атанан таралған төрки халыҡтарын туплап, ҡәрҙәштәрсә таяныс та, йыуаныс та булырға ынтылған, күңелгә ғәжәп яҡын ил булғанға ла шулайҙыр ул. Әҙәбиәтселәр, сәнғәтселәр, кинематографистар йыйындары ла йыш ҡына Төркиәлә үтә. Төрки донъяһы журналистарының беренсе йыйыны ла 2014 йылда тап Төркиәлә, Иҫкешәһәр ҡалаһында, уҙғайны.\nБыйыл 20 илдән төрки телдә ижад итеүсе йөҙҙән артыҡ ҡәләм әһеле төрки донъяһы журналистарының II халыҡ-ара йыйынына, Татарстандың баш ҡалаһы Ҡаҙанға, юлланды. Былтыр төрки донъяһының мәҙәни баш ҡалаһы тип иғлан ителеп, барлыҡ әһәмиәтле саралар ошонда уҙһа, быйыл иһә татар матбуғатының – 110, Татарстандың яңы дәүләтселегенең 25 йыллыҡтары билдәләнгән ваҡытта йыйындың тап бында үтеүе ҡиммәтле. Съездың ойоштороусылары – Төрки донъяһы журналистары федерацияһы Президенты Мәндәрис Дәмирҙән, яуаплы секретары Шәмсетдин Көзечиҙән, «Татмедиа» матбуғат һәм массакүләм коммуникациялар агентлығынан саҡырыу хатын алғас, түбәбеҙ күккә тейҙе!\nБашҡортостандан был бәхет «Башҡортостан ҡыҙы»нан Гөлнара Хәлфетдинова менән миңә һәм «Юлдаш» радиоһы журналисы Зөһрә Арсаеваға насип булды.\nХХ быуат башында бер атанан таралған төркиҙәр үҙ-ара тәржемәсеһеҙ ҙә аңлашһалар, хәҙер телдәр ҙә, күңелдәр ҙә бер-беребеҙҙән йыраҡлашҡандай: төрөк, әзербайжан, төркмән ҡәрҙәштәребеҙҙе аңлар һәм ошо телдәрҙә сығыш яһау, яҙыу, ижад итеү өсөн беҙгә уны махсус өйрәнеү лазым.\nФорум күргәҙмәнән башланды. Төрлө илдәрҙә, төрлө телдәрҙә нәшер ителгән матбуғат менән танышып аралашыу, үҙебеҙҙе танытыу мөмкинлеге лә ине ул. Башҡортостан ҡыҙҙарының нурлы йөҙҙәрен балҡытып, журналдарыбыҙҙы теҙеп ҡуйғас, беҙгә иғтибар бермә-бер артты. Республикабыҙ, уның халҡы, нисек йәшәүе беҙ менән ҡыҙыҡһыныусыларҙың һаны күбәйҙе. Шым ғына килеп баҫмабыҙҙы уҡырға тотоноусылар ҙа, оҙаҡ итеп һөйләшеп, танышып, киләсәктә хәбәрләшеп торорға теләк белдереүселәр ҙә булды. Йыйын асылыр алдынан ойоштороусылар махсус күргәҙмә буйлап уҙғанда беҙҙең журналдар ҡуйылған урынды иң матур мөйөш тип билдәләне. Татарстан Дәүләт советы рәйесе урынбаҫары Римма Ратникованың да, теләктәшлеген белдереп, «иң сағыу күргәҙмә» тигән фекергә мин дә ихлас ҡушылам, тип йылмайыуы күңелдәрҙе үҫтереп ебәрҙе.\nФорумда татар журналистикаһының ниндәй шарттарҙа барлыҡҡа килеүе, уның төрки донъяһында тотҡан урыны, Татарстандың мөстәҡиллек өсөн көрәш алып барыуы хаҡында һөйләнелде, һүҙ ирке, ҡайһы өлкәгә нығыраҡ иғтибарҙы йүнәлтеү мәсьәләләре ҡуҙғатылды.\nИң әһәмиәтлеһе, моғайын да, журналистарҙың бер-береһе менән аралашыуы, фекер алышыуы булғандыр. Донъяла барлығы 250 мең ғағауыз иҫәпләнә. Улар 90-сы йылдар башында латин хәрефтәренә күскән. Хәҙер баҫмалары ошо яҙмала нәшер ителә. Был халыҡтың сағыу вәкиле Алла Буюк менән былтыр Гөлнара Хәлфетдинованың «Ғағауыз еренә сәйәхәт»ендә танышҡайныҡ инде. Форумға Алла ханым сағыу милли кейемдә килгән. Үҙе лә алсаҡ, көләс йөҙлө. Уның бағыусы ярҙамында сығарған йәштәр ижадын туплаған «Ғағауыз тауышы» тигән китабы, үҙе эшләгән «Ғағауыз хәбәрҙәре» гәзите, уларҙың матбуғаты күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уятты.\nАлла, шаярып билдәләүебеҙсә, бер йөҙҙә өсәүҙе таныта: шағирә лә ул, журналист та, тәржемәсе лә. Төрөк телен, туған теленә оҡшаш булғас, бик яҡшы белә. Аҙ һанлы иҫәпләнгән ғағауызса баҫылған гәзит-журналдарҙың тиражы 4 меңдән артмай.\nӘ уның ҡарауы, ҡырғыҙ телендә нәшер ителгән матбуғаттың дөйөм тиражы 150 меңгә етә. Нәзирә Айтбәкова менән Ҡөҙрәт Тайсабаров форум алдынан үткәрелгән махсус бәйгелә еңгән. Улар етди әҙерлекле килеүҙәре, милли мәҙәниәттәрен күрһәтә алыуҙары менән айырылып торҙо.\nМиллионлаған төрки ҡәрҙәштәребеҙ хәҙер Европа илдәрендә ғүмер итә. Улар ҙа әсә телендә баҫылған мәғлүмәт сараларына мохтаж. Ватан Өз Лондонда 18 йыл инде төрөксә-инглизсә «Ауропа» тип аталған аҙналыҡ гәзит нәшер итә, туғыҙ Интернет сәхифә булдырған.\n«Беҙ тарихи Ватандан ситтә йәшәүсе кешеләр өсөн яҙабыҙ. Уларҙың ихтыяжын иҫәптә тотабыҙ, һүҙ иркенә ҡайһы бер сикләүҙәр бар, улар күберәк әҙәп ҡанундарына бәйле», – ти ул.\nҠаҙан тиһәк, телгә «Сөйөмбикә» журналы килә. Был юлы ла журналдың баш мөхәррире Ләйсән Юнысова менән аралашып, уртаҡ проблемалар, уларҙы хәл итеү юлдарын нисек күреүебеҙ, артабан ниндәйерәк йүнәлештә эшләргә ниәтләнеүебеҙ хаҡында һүҙ алып барҙыҡ. Хеҙмәттәшлек нөктәләрен барланыҡ. Шағирә, журналист Асия Юнысова менән дә фекер алыштыҡ. Иҫтәлеккә фотоларға төштөк.\nТөрки донъяһы журналистары федерацияһы Президенты кәңәшсеһе Абдулла Түрәр Йәнәр Башҡортостанда әҡрәбәләре йәшәүен белдерҙе, Октябрьский ҡалаһында булыуын, туғандары менән аралашыуын фотоһүрәттәр менән дәлилләне. Төркиәлә тыуып үҫһә лә, тамырҙары Башҡортостандан булғас, беҙҙең менән осрашыуына ихлас шатланды.\nАзәр Асрәт Әзербайжандан килгән. «Баҡы ҡалаһында йәшәйем. Төрки донъяһында баҫылған матбуғатты тәржемәсеһеҙ уҡыйым. Һәр иртә төрки телдәрендә баҫылған мәғлүмәт менән танышам. Башҡортса, татарса, ҡаҙаҡса, үзбәксә, ҡырғыҙса – төрки донъяның һәр тарафында ниндәй ваҡиғалар бара, һәммәһе менән дә ҡыҙыҡһынып, дуҫтарым менән хәбәрләшеп торабыҙ», – ти ул. Азәр бейҙең (төрөктәр әфәнде мәғәнәһендә «бей» тип өндәшеүсән) руссанан төрөксәгә, төрөксәнән руссаға ла етеҙ тәржемәләүе хайран итте беҙҙе.\nФорумдың ҡунағы Малик Керимов – месхетин төркиҙәренән. 1829 йылғы Рус-төрөк һуғышынан һуң икегә бүленеп, ерҙәре Грузия, Төркиәгә ҡушылған месхетиндар төрки илдәргә генә түгел, тотош донъяға һибелеп йәшәй. 1944 йылда Грузиянан Урта Азияға һөрөлгәс, ҡырым татарҙарынан айырмалы рәүештә, кире ҡайтып дәүләт төҙөй алмай.\nСербия төркиҙәренән Зәйнәл Бексаш «Төркисә» тип исемләнгән бала- лар журналы сығара. Ул үҙенең премияһын булдырып, телевидениела балалар тапшырыуҙары әҙерләп алып барыусы, сыуаш шағирәһе Марина Карягинаға тапшырҙы.\nҮзбәк шағирәһе, телевидениела балалар өсөн тапшырыуҙар авторы Муаззам Иброһимова, тәнәйҙәр өсөн яҙылған әҫәрҙәр йыям, төрки донъяһының балалар әҙәбиәте антологияһын сығарырға йыйынам, электрон почта аша миңә әҫәрҙәрегеҙҙе ебәрегеҙ, тип мөрәжәғәт итте.\nҠаҙан федераль университетына ректор менән осрашыуға барғанда, Башҡортостандан, Учалы ҡалаһынанмын, Вадим Үзбәков булам, тип бер егет беҙҙең менән танышты. ҠФУ- ның Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр, тарих һәм шәрҡиәтте өйрәнеү институтының төрки халыҡтарының тарихы һәм мәҙәниәте бүлегендә уҡыйым, тарихсы буласаҡмын, тине ул. Атаһы Фәрит мәрхүм булған, әсәһе Зәмбилә Учалы ҡалаһында йәшәй икән. Вадим да форумда ойоштороусыларға ярҙамсы сифатында ҡатнашты. «Журнал аша һинән барыһына ла сәләм тапшырырбыҙ», – тип вәғәҙә иттек. Ысынында, киләсәктә ошо мәсьәләләрҙе өйрәнгән, әленән аңына һеңдерә йөрөгән йәштәребеҙ булыуына һөйөндөк.\nОйоштороусыларҙың береһе сығышы менән ираҡ төркмәндәренән булған Шәмсетдин бей ҡыҙы Айбәнизде алып килгән. Ул атаһының ауыр һәм яуаплы эшендә шым ғына булышып йөрөнө. Сараның уңышлы үтеүендә Айбәниздең дә өлөшө ҙур. Беҙ журналыбыҙҙың исеме яҙылған биҙәкле алъяпҡысыбыҙҙы тап уға һәҙиә иттек.\nЙыйын аҙағында декларация ҡабул ителде. Журналистарҙы борсоған көнүҙәк проблемаларҙы хәл итеү юлдары күрһәтелгән ине унда: милли мәсьәләләрҙе күтәреү, иркенән мәхрүм ителгән журналистарҙың хоҡуҡтарын яҡлау, бөтөн төрки донъя өсөн махсус сайт булдырыу, барлыҡ хәбәрҙәрҙе лә шунда туплап барыу, ТРТ-ла «Ауаз» тапшырыуын күрһәтеүҙе ойоштороу, Ҡаҙанда Дәүләт телерадиокомпанияһының бюроһын асыу, бөтөн төрки донъяһы өсөн уртаҡ әлифба ҡулланыу...\nӘйткәндәй, Төрки донъя хәбәрләшеү берлеге ойошторолоуы иғлан ителде һәм уның Башҡортостандағы вәкиле итеп «Юлдаш» радиоһы журналисы Зөһрә Арсаева билдәләнде. Берлеккә лә, ҡәләмдәшебеҙгә лә уңыштар ғына теләйек!\nОшондай сәйәхәттәр, эшлекле осрашыуҙар күңелде байытып ҡына ҡалмай, сыбар донъяла бер көс, ҡөҙрәт булыуыбыҙҙы таныта, һәр беребеҙҙең үҙенсәлектәребеҙҙе һәм уртаҡлыҡтарыбыҙҙы нығыраҡ аңларға, дуҫлыҡтың ҡәҙерен белергә өйрәтә.


Әҙәм башын һүҙ борор\n7 Декабрь 2017, 13:41\nБөгөн рухыбыҙҙы ҡеүәтләр, башҡортлоғобоҙҙо иҫбатлар, көсөбөҙҙө күрһәтер бер генә юҫыҡ бар – үҙ телебеҙҙәге гәзит-журналдарға яҙылыу, туған матбуғатҡа яҙылыу аша телде һаҡлау.\nАғас башын ел борор, әҙәм башын һүҙ борор, тип бик хаҡ әйткән халҡыбыҙ: бөгөнгө көндә донъя мәғлүмәткә эйә кешеләр ҡулында. Райондың берҙән-бер мәғлүмәт сығанағы булған “Таң”ыбыҙҙы бөгөн кеше аңын баҫҡан мәғлүмәт диңгеҙен тулыландырыр сығанаҡ, изге Йәншишмә тип әйтмәү яҙыҡ булыр.\nЭйе, бөгөнгө баҙар мөнәсәбәте шарттарында беҙҙең кеүек бәләкәй гәзиттәр (ҙур эш башҡарһа ла) баҙап ҡалды – йәшәр өсөн аҡса табыу, рекламасыларҙы йәлеп итеү шарт. Баҙар һеперткеһе бөтәһен бер ыңғай һеперә: һин үҙәккә яҡынмы-юҡмы, һин йәшәгән ерҙә эре сәнәғәт предприятиелары бармы-юҡмы, халыҡ аҡсалымы-юҡмы – барыбер. Закон-ҡарар – бөтәһе өсөн бер тигеҙ. Ошондай мәлдә беҙҙең берҙән-бер “ҡотҡарыу түңәрәге” – халҡыбыҙҙың аңлы ҡарашы, ғәмәлдәге эше, гәзиткә яҙылыуы. Бөгөн телебеҙҙе, рухыбыҙҙы митингыға сығып, яу сабып яҡлар-һаҡлар мәл түгел. Прибалтика илдәре халҡы үҙҙәренең гәзит-журналдарын һаҡлап алып ҡалыу өсөн бер үк баҫмаға 5-6-шар дана яҙылған,татар дуҫтар ҙа был тапҡырҙа әүҙем. Бөгөн рухыбыҙҙы ҡеүәтләр, башҡортлоғобоҙҙо иҫбатлар, көсөбөҙҙө күрһәтер бер генә юҫыҡ бар – үҙ телебеҙҙәге гәзит-журналдарға яҙылыу, туған матбуғатҡа яҙылыу аша телде һаҡлау.\nРайон хакимиәте башлығы А.Әлибаков район почта бүлексәләре етәкселәре менән үткәргән кәңәшмәлә лә ошо проблемаларға баҫым яһаны.\nКәңәшмәгә килгән почта бүлексәләре етәкселәре үҙҙәренең эше, подписка барышы, проблемалар хаҡында һөйләне.\nВ. Усманова, Әбделмәмбәт почта бүлексәһе етәксеһе:\n- Беҙҙә 3 хеҙмәткәр эшләй һәм 3 ауылды хеҙмәтләндерәбеҙ. Ултырған бинабыҙ ҡыш көндәре һыуығыраҡ булһа ла, түҙерлек. ”Таң”ға яҙылыу буйынса 402 дана план еткерелһә, әле 280-енә яҙҙыртҡанбыҙ. Район гәзитен ҡыйбат, тиҙәр, әммә яҙылалар. Мәктәп етәкселеге, уҡытыусылар коллективы подписка осоронда ҙур әүҙемлек күрһәтә. Килем буйынса пландар үтәлә, подписка буйынса ла һынатмабыҙ.\nА. Хәйбуллина, Аҫҡар почта бүлексәһе етәксеһе:\n- Район гәзитенә яҙҙырыу буйынса планды әле 79 процентҡа үтәнек, республика буйынса – 41 процентҡа. “Таң”ға яҙылыу бик ауыр бара – унда йүнле мәғлүмәт юҡ, тиеүселәр бар. Почтальондар өй беренсә йөрөй.\nКомпьютерға яңы программа ҡуйҙылар ҙа, эштә аҙыраҡ кәмселектәр булып алды. “Форсаж” программаһы эшләмәү сәбәпле, ата-әсәләр ҡырҙа уҡыған балаларына аҡса ебәрә алманы. Халыҡ башҡортса гәзиттәр, дини календарҙар һорай.\nБинабыҙ бик һыуыҡ. Ауыл хакимиәтенекеләр икенсе бинаға күсһә, туңмай ҡыш сығыуыбыҙ икеле.\nНәркәс Баймырҙина,Иҫке Собханғол почта бүлексәһе етәксеһе:\n- Беҙҙең ҡарамаҡта 6 ауыл, ошо ауылдар халҡын 10 почтальон хеҙмәтләндерә. Әлеге ваҡыттағы төп бурысыбыҙ – киләһе ярты йыллыҡҡа гәзит-журналдарға яҙылыуҙы сифатлы итеп ойоштороу. Еткерелгән планды 50 процентҡа үтәнек – был насар түгел, минеңсә. Белорет почтампты беҙгә 510 дана “Таң” ға яҙылырға ҡушһа, район – 960 данаға. Был күрһәткескә етергә ине лә бит – нисек килеп сығыр.\nХалыҡ гәзитте берәмләп һатып алырға теләй. Беҙ айҙың 22-һенә тиклем пенсия таратҡанда һатабыҙ, ҡалған бер аҙнаһында һатып булмай. Барлығы 50 ”Таң” ваҡлап һатыла, редакцияның үҙенән дә барып һатып алырға мөмкин.\nЭшләргә бөтә шарттар бар. Тик шуныһы: Баҙал биҫтәһендәге, Иҫке Мөсәттәге яңы барлыҡҡа килгән урамдарҙағы йорттарҙың номеры юҡ, шуға почтальондарға эш ауырлаша. Тағы бинабыҙ ҙур ғына, ә йыйыштырыусы юҡ. Ҡыш көнө ҡар көрәү ҙә мәсьәлә буласаҡ.\nХ. Нәҙершина, цех начальнигы:\n- Бөгөн эштә алғыр булам, тиһәң, өлгөр булыр кәрәк. Һәр нәмәне талап-ҡағиҙә ҡушҡанса үтәү шарт. Элекке заман бөттө, бөгөн яңыса эшләргә кәрәк. Бөгөн бүлексәләр араһында тик Иҫке Собханғолдар ғына рентабелле эшләй. Аҫҡар, Яңы Монасип, Һарғая бүлексәләренә тырышырға ғына ҡала.\nА. Әлибаков, район хакимиәте башлығы урынбаҫары:\n- Почта хеҙмәте элекке кеүек гәзит-журнал таратыу, посылка, бандероль, телеграмма ебәреү менән генә шөғөлләнмәй хәҙер. Х. Нәҙершинаның былтырғы отчетына күҙ һалһаҡ, улар халыҡҡа 93 төрлө хеҙмәт күрһәтә. Бөгөн һеҙҙең төп бурыс – подписканы, бигерәк тә “Таң” гәзитенә яҙылыуҙы, яҡшы ойоштороу. Билдәле, берәүҙәргә программа бите оҡшамай, икенселәр ҡотлау-реклама күп, ти. Бөгөн бөтә кешенең зауҡына тап килгән гәзит сығарып булмай, билдәле. Әммә бөтә көстәрҙе туплап “Таң”ға яҙылыуҙы ойошторор кәрәк, сөнки ул – районда сыҡҡан берҙән-бер мәғлүмәт сығанағы, властар менән – халыҡты, халыҡты власть менән бәйләп тороусы сара, райондың йылъяҙмаһы, уның тын алышын, йәшәйешен сағылдырыусы баҫма, рухты, телде һаҡлар ҡалҡан. Урал аръяғы гәзиттәрен ҡараштырып барам – беҙҙең гәзиткә еткән гәзит юҡ! Бөгөн йоҡлап ята торған заман түгел. Эшләргә һәм эшләргә кәрәк!\nЭйе, гәзит-журналдарға, бигерәк тә “Таң”ға яҙылыу торошо бөгөн маҡтанырлыҡ түгел. Районыбыҙ киләсәктә лә “Таң”лы булырмы, ошо баҫма көндәребеҙгә артабан да ҡеүәт биреп торормо-юҡмы – быныһы инде һинән тора, райондаш!\nтел тип янырға?\nШулай яҙып сыҡты үҙенең “Башҡортлоҡ” шиғырында талантлы шағирә Лариса Абдуллина.\nМәҡәлә башындағы мәҡәлгә ҡайтып, кәңәшмәлә әйтелгән алтын кәңәштәр, һүҙҙәребеҙ йөрәк-сәптәргә тейеп, башығыҙҙы гәзиткә яҙылыу яғына борһа ине, тигән теләктә ҡалабыҙ.


БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары профилле комитеттарҙа эшләй // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары профилле комитеттарҙа эшләй\n11:38, 11 февраля 2013 Сәйәсәт\nБыл аҙнала Башҡортостан парламентарийҙары профилле комитеттар ултырыштарын үткәрә. 12 февралдә республика парламентының Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт ойошмалары буйынса комитеты (14.30 сәғәттә) һәм Дәүләт төҙөлөшө буйынса комитеты (16.00) ултырыштары үтә.\n13 февралдә БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың өс комитеты ултырыш үткәрә: 10 сәғәттә – Социаль сәйәсәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет; 11.30 сәғәттә – Сәнәғәт, транспорт, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет; 14.30 сәғәттә – Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет.\n14 февралдә 10 сәғәттә Бюджет, финанстар, һалымдар һәм милек мәсьәләләре буйынса комитет ултырышы үтә, 15 сәғәттә Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет ағзалары ултырыш үткәрә.\nРеспублика парламенты Президиумы ултырышы 15 февралгә планлаштырылған.


Һәр саҡ кәрәкле дарыуҙар » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Һәр саҡ кәрәкле дарыуҙар\n03.04.2019 Һәр саҡ кәрәкле дарыуҙар\nПарацетамол. Донъяла иң популяр дарыу һанала. Уның нигеҙендә әллә күпме дарыу әҙерләнгән. Мәҫәлән, панадол, эффералган һ.б. Иң беренсе сиратта, уны температураны төшөрөү өсөн ҡулланалар. Шулай уҡ ауыртыуҙы баҫа, бер аҙ ялҡынһыныуға ла ҡаршы тора. Билдәле кимәлдә балалар өсөн дә зыяны юҡ. Әммә уны бауыры сирле кешеләргә ҡулланырға тәҡдим ителмәй.\nДиареянан – лоперамид. Һөҙөмтәлелеге буйынса имодиумдан ҡалышмай, өҫтәүенә, бер нисә тапҡырға арзаныраҡ. Ныҡ эс киткәндә уны тәүҙә 4 мг эсергә ҡушалар, һуңынан 2-шәр миллиграмм да етә.\nАллергиянан – диазолин. Иң боронғо, һыналған дарыуҙарҙың береһе. Ауыртыуҙы, ҡысыныуҙы баҫа, шешенеүҙе кәметә. Уның организмға зыяны юҡ, тип әйтергә була. Хатта балаларға ла 0,05 г күләмендә тәғәйенләйҙәр.\nТынысланыу өсөн – валерьянка. Нервылар ҡуҙғып, тынысһыҙланғанда ярҙамға килер. Тик һөҙөмтәһе бик тиҙ генә булмауы ла мөмкин. 12 йәшкә тиклемге балаларға уны ҡулланырға ярамай.\nЙөрәк ауыртҡанда – нитроглицерин. Ул йөрәк ауыртыуын баҫа, ҡан тамырҙарын киңәйтеп, ҡан әйләнешен яҡшырта. Шулай уҡ стенокардия өйәнәген тиҙ бөтөрә. Әммә баш ауыртыуына килтереүе бар.\nЮғары ҡан баҫымынан – папазол. Ҡулланыуға төп күрһәткес – гипертония ауырыуҙары һәм стенокардия. Көнөнә 2 – 3 тапҡыр берәр төймә эсергә мөмкин. 12 йәшкә тиклемге балаларға бирергә рөхсәт ителмәй.\nАғыуланғанда – активлаштырылған күмер. Донъялағы иң популяр сорбент. Ашҡаҙан-эсәк трактындағы токсиндарҙы сығара. Уны, ғәҙәттә, килешмәгән ризыҡ ашап, ҡоҫоп ауырығанда ҡулланалар. Дарыу эсеп ағыуланғанда ла файҙаһы ҙур. 10 кг кәүҙә ауырлығына бер төймә иҫәбенән сығып, һыуға һалып иҙеп эсергә кәрәк.\nЭс ҡыҫып ауыртҡанда – дротаверин. Икенсе төрлө әйткәндә, барыбыҙға яҡшы билдәле но-шпа. Ныҡ итеп эс ҡыҫып, сәнсеп ауыртҡанда 1 – 2 төймә эсергә кәңәш ителә. Самалап балаларға ла эсерергә мөмкин. Ғөмүмән, был дарыу менән мауығырға ярамай, иң яҡшыһы – табип менән кәңәшләшеп ҡулланыу.


Башҡортостанда «Иң яҡшы яңы йыл ҡаласығы» конкурсы иғлан ителде\n10 Декабрь 2020, 17:14\nБашҡортостан Республикаһының Торлаҡ-коммуналь хужалығы\nБашҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы республиканың ҡала-район хакимиәттәре араһында «Иң яҡшы яңы йыл ҡаласығы» конкурсын иғлан итте. Конкурста ҡатнашыу өсөн муниципалитеттарға үҙ биләмәһендә иң яҡшы яңы йыл ҡаласығын һайлап алырға һәм уларҙа уҙғарылған сараларҙы яҡтыртыу эшен ойошторорға тейеш.\nЕңеүселәр дүрт номинацияла билдәләнә:\n– Өфө ҡалаһы ҡала округы эсендәге райондарында «Иң яҡшы яңы йыл ҡаласығы»;\n– ҡала округтарында «Иң яҡшы яңы йыл ҡаласығы» (Өфө ҡалаһы ҡала округынан тыш);\n– ҡала биләмәләрендә «Иң яҡшы яңы йыл ҡаласығы»;\n– ауыл биләмәләрендә «Иң яҡшы яңы йыл ҡаласығы».\nКонкурс 10 декабрҙән уҙғарыла. Уға 2021 йылдың 19 ғинуарына тиклем йомғаҡ яһала.


2 сентябрҙән республика һайлаусылары ваҡытынан алда тауыш бирә ала // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n2 сентябрҙән республика һайлаусылары ваҡытынан алда тауыш бирә ала\n17:10, 5 августа 2015 Сәйәсәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 5 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nУрындағы һайлауҙарҙа тәүге тапҡыр ваҡытынан алда тауыш бирергә мөмкин буласаҡ. Командировкаға китеү йәки отпускыға сығыу сәбәпле 13 сентябрҙә тауыш бирә алмаған һайлаусы 2 сентябрҙән 12-нә тиклем үҙенең участкаһында ваҡытынан алда быны эшләй ала. Ошо хаҡта Башҡортостан Үҙәк һайлау комиссияһы башлығы хәбәр итте.\nРеспубликаның Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев «Рәсәй радиоһы (Башҡортостан)» каналының «Иғтибар үҙәгендә» тапшырыуында һайлау ҡануниәтендәге яңылыҡтар хаҡында һөйләне.\nХәйҙәр Вәлиев тыңлаусыларға быйылғы тауыш биреү көнөнә әҙерлек барышы, уның үҙенсәлектәре тураһында мәғлүмәт бирҙе. Әгәр 2011 йылда урындағы үҙидаралыҡ органдарына һайлауҙарҙа «Берҙәм Рәсәй», КПРФ, ЛДПР һәм «Ғәҙел Рәсәй» партиялары ғына кандидаттарын күрһәтһә, был юлы уларҙың һаны 11-гә етте.\nТеги: башҡортостандың үҙәк һайлау комиссияһы,һайлауҙар,партиялар


Инвесторҙар менән эшләмәгән муниципаль берәмек етәкселәренә ҡарата ҡәтғи саралар күреләсәк\nБыл турала бөгөн Республика Башлығы инвестиция климатын яҡшыртыуға арналған Йәмәғәт советы ултырышында белдерҙе.\nРөстәм Хәмитов белдереүенсә, һуңғы дүрт йылда төп капиталға ингән инвестициялар күләме 30 проценттан ашыуға артҡан. Былтыр ғына 285 миллиард һум тирәһе аҡса йәлеп ителгән. Быйыл тәүге кварталда үҫеш тағы юғарыраҡ. Инвестицияларҙың төп өлөшөн эшкәртеү предприятиелары биләй, икенсе урында транспорт менән элемтә тармағы килә. Шул уҡ ваҡытта инвесторҙар менән һүлпән эшләгән тармаҡтар ҙа бар.\nБылтыр илдә алдынғы эш тәжрибәләрен индереү буйынса муниципаль берәмектәрҙең атласы әҙерләнгән. Был исемлеккә Башҡортостандан Өфө районы ингән, киләсәктә иң яҡшы алымдар тағы 12 районда индереләсәк. Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, шулай уҡ индустриаль парктарҙы биш йыл эсендә өс тапҡырға арттырыу талап ителә, кластерҙар ҙа күберәк булырға тейеш. Республиканың инвестиция имиджы экспозицияһын әҙерләү һәм таратыу бурысы ла ҡуйылды. Бының өсөн баҫма һәм электрон матбуғат сараларын ҡулланырға мөмкин. Бөгөнгө ултырышта ҡаралған эш планы ла бер аҙна эсендә матбуғатта донъя күрергә тейеш. Ултырышта дәүләт-шәхси партнерлығын белем биреү, һаулыҡ һаҡлау системаһында, туризм, социаль хеҙмәттәр өлкәһендә лә ҡулланырға ҡушылды. Рөстәм Хәмитов белдереүенсә, әлеге ваҡытта Өфөнөң Инорс биҫтәһендә һәм Стәрлетамаҡта меңдәрсә бала уҡыған мәктәптәр бар, эшҡыуарҙарҙы белем усаҡтары төҙөүгә йәлеп итеү ике сменалы мәғариф учреждениеларын кәметергә булышлыҡ итәсәк.


Гәзитебеҙгә яҙылығыҙ, бүләк отоғоҙ! » "Урал" гәзите\nГәзитебеҙгә яҙылығыҙ, бүләк отоғоҙ!\nХѳрмәтле дуҫтар, 2018 йылдың беренсе ярты йыллығына яҙылыу башланды. Гәзиткә яҙылыусылар араһында ойошторолоп килгән реклама акциялары (конкурстар һәм бүләктәр оттороу) дауам итә. Сарала “Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йорто гәзит- журналдарына яҙылған һәр кем ҡатнаша ала. Конкурс бер нисә этаптан тора. “Үҙ баҫмаңа яҙыл” акцияһына ярашлы үткәрелгән марафон 2018 йылдың беренсе ярты йыллығында «Суперприз от!», «Сәләмәт булығыҙ!», «Аҙна бүләге», «Бәхетле авто» конкурстарын берләштерә.\nАкция октябрҙән алып декабрь урталарына тиклем һәр аҙнала үткәрелә. Унда ҡатнашыу ѳсѳн «Урал»ға 2018 йылдың беренсе ярты йыллығына яҙылырға һәм квитанцияһын мѳхәрририәткә ебәрергә кәрәк, телефон номерығыҙҙы яҙырға онотмағыҙ. Бүләк аҙна һайын отторола, еңеүсенең фотоһы гәзиттә баҫыла. Белореттар, әүҙемерәк булығыҙ! «Урал»ға яҙылығыҙ, ата-әсәләрегеҙҙе ѳндәгеҙ, ә иң яҡшыһы - уларҙы үҙегеҙ гәзиткә яҙҙыртып, квитанцияһын редакция адресына: 453500, Белорет ҡалаһы, Октябрҙең 50 йыллығы урамы, 55/1, «Урал» гәзитенә ебәрегеҙ, йә үҙегеҙ килтерегеҙ. Уйламағанда бүләк оттороп, ҡәҙерле кешеләрегеҙҙе ҡыуандырығыҙ.\nАкция ноябрь аҙағында үткәрелә. Был акцияла ҡатнашыу ѳсѳн 2018 йылдың беренсе ярты йыллығына «Урал» гәзитенә яҙылып, мѳхәрририәттән наклейка алырға кәрәк.\nСтикерҙы автомобилдең артҡы тәҙрәһенә йәбештерегеҙ. “Бәхетле авто” конкурсын үткәреү ваҡыты алдан хәбәр ителә. Бүләктәр шәп - автомобиль хужаларына бик кәрәкле әйберҙәр. Яҙылығыҙ, отоғоҙ!\nСуперприз уйынында ҡатнашыу ѳсѳн «Урал»ға һәм бер республика баҫмаһына киләһе йылдың беренсе ярты йыллығына яҙылып, абонементтар күсермәһен, бәйләнеш ѳсѳн адресығыҙҙы, телефонығыҙҙы күрһәтеп, түбәндәге адресҡа ебәрегеҙ:\n450077, г. Уфа, ул. Кирова, 45, ГУП Издательский дом «Республика Башкортостан», отдел подписки и розничной торговли.\nСуперприз отоусыға телевизор һәм спутник антеннаһы тапшырыла. Шулай уҡ бүләккә тағы ла ике телевизор, өс спутник антеннаһы, ун биш планшет уйнатыла. Еңеүселәрҙең фотоһы гәзиттә баҫыла.\nӘйткәндәй, был акцияла яҡташтарыбыҙ бик теләп ҡатнаша һәм ҡиммәтле бүләктәр алып, үҙҙәрен дә, беҙҙе лә ҡыуандыра. Мәҫәлән, 2016 йылда беҙҙең райондан хатта ике (!) кешегә суперприз отоу бәхете тейҙе: Мәхмүт ауылында йәшәгән Мәхүбә Һибәтуллинаға - һыуытҡыс, Үткәлдән Фәрзәнә Хәйбуллинаға мультиварка эләкте. Ә быйылғы суперприздарҙың береһен - планшетты Сәфәрғол ауылынан Закир Сәмсетдинов отто. Уларҙың фотоһүрәте гәзитебеҙҙең беренсе биттәрендә баҫылып сыҡты. «Урал» гәзитенә 2018 йылдың беренсе ярты йыллығына яҙылып, һеҙ ҙә супер- призға эйә була алаһығыҙ!\n2018 йылдың февралендә республика һәм район гәзитенә бер йылға яҙылыусылар араһында приздар отторола. Был конкурста ҡатнашыу ѳсѳн абонементтар күсермәһен түбәндәге адресҡа ебәрегеҙ: 450077, г. Уфа, ул. Ки- рова, 45, ГУП Издательский дом «Республика Башкортостан», отдел распространения периодической печати с пометкой «На конкурс «Будьте здоровы!». Бүләккә кѳнкүрештә бик кәрәкле медицина тауарҙары - тонометр, глюкометр, магнитотерапевтик аппаратура, аяҡ массажеры, һауа таҙартҡыс. Уңыштар һеҙгә!\nИҒТИБАР! Был акцияларҙа ҡатнашыу ѳсѳн һеҙгә “Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йортоноң гәзит-журналдарына яҙылырға кәрәк. Тулы исемлек менән www.rbsmi.ru сайтында танышырға мѳмкин.\nРЕДАКЦИЯНАН: гәзитебеҙҙең тоғро дуҫтары, бағыусылары һеҙҙе үҙ бүләктәре менән дә ҡыуандырыр әле. Былтыр, мәҫәлән, «ТеплоТрейд» йәмғиәте тапшырған йылытҡысты гәзитебеҙҙе оҙаҡ йылдар алдырған Римма Солтанова Түбәнге Телмәйгә алып ҡайтып китте. Һыуыҡ миҙгелдәрҙә гәзит уҡыусыбыҙ бүләгебеҙҙең генә түгел, күңелебеҙҙең йылыһын да тойғандыр тип ышанабыҙ.


Шәйехзада Мөхәмәтзакир улы Бабичев (2 (14) ғинуар 1895 — 28 март 1919) — күренекле башҡорт шағиры, башҡорт әҙәбиәте классигы. Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәре, Башҡорт Хөкүмәте (1917—1919) ағзаһы.\n1918 йылда Бабичтың үҙе иҫән сағында сыҡҡан берҙән‑бер баҫмаһы — «Йәш Башҡортостан» китабы нәшер ителә. Был китаптағы шиғырҙар һәм поэмалар, шағирҙың башҡа күп кенә әҫәрҙәре һымаҡ, Башҡортостан автономияһын ойоштороуға бәйле ваҡиғаларға арналған, милли‑патриотик рух менән һуғарылған. 1919 йылда донъя күргән «Башҡорт халҡына көйлө хитап» шиғыры Башҡорт милли хәрәкәтенең асылын аңлата.


Мотивы номинации орнитонимов в башкирском языке | Образовательный портал EduContest.Net — библиотека учебно-методических материалов\nБашҡорт телендә орнитонимдарҙың аталыу мотивтары\nФәнни классификацияға дәғүә итмәгән халыҡ орнитонимдарында түбәндәге доминант билдәләр дескриптор хеҙмәтен үтәп йөрөй. Э.Ф.Ишбирҙин башҡорт телендә хайуандар һәм ҡоштар атамалары яһалыуының туғыҙ тибын айырып ҡарай:\nИсем атағанда иң сағыу билдә булып, әлбиттә, төҫ үҙенсәлеге тора. Э.Ф.Ишбирҙиндың «Башҡортостан ҡоштары» китабында төҫ менән бәйле 72 ҡош һүрәтләнгән:\nа) дөйөм төҫө ( аҡ, ала, буҙ, йәшел, күк, ҡара, ҡыҙыл, сыбар, һары, һоро һ.б.): аҡҡош, аҡ сарлаҡ, аҡ торна, ала ҡаҙ, ала ҡарға, ала өйрәк, аласабыр, ала сәпсәү, ала таштурғай, буҙ тумыртҡа, буҙ турғай, йәшелғош, йәшел төйөт, йәшел тумыртҡа, йәшел турғай, күк күгәрсен, күк ҡарға, күк сарлаҡ, ҡара барҡылдаҡ, ҡарағош, ҡара ҡаҙ, ҡара ҡарға, ҡара ҡарлуғас, ҡарасабан, ҡара сарлаҡ, ҡара сыпҡай, ҡара сәпсәү, ҡара торна, ҡыҙыл өйрәк, ҡыҙыл турғай, сыбар барҡылдаҡ, сыбар килейек, сыбар ҡаҙ, сыбар турғай, һарығош, һары сәпсек, һары турғай, һоро килейек, һоро өйрәк, һоро торна, һоро ябалаҡ. Ошо бирелгән ҡайһы бер ҡоштарҙың төҫтәренең этимологияһын, уларҙың исеме менән төҫө тура килеүе-килмәүен ҡарап үтәйек. Мәҫәлән, ҡарағоштоң дөйөм төҫө ҡара көрән. Ҡанаттарында аҡ таптар бар. Яурындары һорғолт. Дөйөм төҫө ҡара «тёмный» төшөнсәһенә тап килгәс, исемендә лә был сифат күрһәтелә.\nАҡҡош (лебедь). Күҙҙәре һәм аяҡтары ҡыҙыл, суҡышы ҡыҙғылт һары. Йәш саҡта – һорғолт көрән, ҙурайғас – бөтә ҡауырһындары ла ап-аҡ. Аҡҡош һүҙенең русса тәржемәһе «лебедь» - был һүҙенең этимологияһын тикшереп ҡараһаҡ, шулай уҡ аҡ төҫөн белдерә (лебедь, лат. аubus – ‘белый’).\nҠара ҡарлуғас (ласточка) – дөйөм төҫө ҡара, тамағы һорғолт аҡ. Башҡа ҡарлуғастарҙан төҫө тигеҙ булыуы менән айырыла. Ҡара нигеҙенән яһалған, ләкин һүҙҙең яһалышы асыҡ түгел, сөнки төрки һәм башҡа телдәрҙә был һүҙҙең фонетик варианттары бик күп. Тәржемәһенә иғтибар итһәк, бөтөнләй башҡа нәмәне аңлата: ласточка -‘ласта’ – осоп йөрөүсе.\nҠара тумыртҡа (желна). Айырым диалекттарҙа ‘ҡара туҡран’ тип йөрөтөлә. Тоноҡ ҡара төҫтә. Түбәһендә ҡыҙыл бүрке бар, күҙҙәре ҡыҙыл. Башҡа тумыртҡаларҙан ҡара төҫө менән айырыла. Ҡара тумыртҡа ‘желна’ тип тәржемә ителә. Был һүҙҙең этимологияһынан сығып асыҡ күренә: ‘желна’- «желтый» һүҙенән барлыҡҡа килгән. Тимәк, башҡорт телендә ҡоштоң исеме менән төҫө тура килһә лә, һәр ваҡыт улай булырға мөмкин түгел.\nАла ҡарға – ворона (пегий грач). Суҡышы, башы, түше, ҡойроғо һәм ҡанаттары ҡара, кәүҙәһенең ҡалған өлөшө ҡуйы һоро төҫтә. ‘Ворон’ – килеп сығышы асыҡ түгел, моғайын, тауышына бәйле исеме бирелгән тип һығымта эшләргә мөмкин (‘ворковать’ – гөрләшеү, гөрләү). Был ҡоштоң икенсе атамаһы «пегий грач». ‘Пегий’ – пестрый һүҙенән барлыҡҡа килгән, һүҙмә-һүҙ тәржемәһе ‘с пятнами’ – таптар менән. ‘Грач’ – ҡарға һүҙенең килеп сығышы ошо рәүешле аңлатыла: тауышына оҡшатыу юлы менән яһалған – ‘гра’, диалекттарҙа – каркать.\nб) ҡайһы бер тән өлөшөнөң төҫөнә ҡарап исемләнгән ҡоштар: (аҡ, ала, буҙ, йәшел, күк, ҡара, ҡыҙыл, сыбар, һары, һоро һ.б.): аҡ ала тумыртҡа, аҡбаш турғай, аҡбаш сыпҡай, аҡбаш турғай, аҡҡанат сарлаҡ, аҡтамаҡ сарлаҡ, алабаш ҡурҙай, алағанат, алағанат турғай, аласабыр, күкбаш турғай, ҡарабаш килейек, ҡарабаш өйрәк, ҡарабаш сарлаҡ, ҡарабаш тебейек, ҡарабаш турғай, ҡарабаш шаҡылдаҡ, ҡарағанат, ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ, ҡыҙылтүш, һарыбаш тумыртҡа, һарытамаҡ турғай.\n2. Йәшәү урыны (йылға, диңгеҙ, ҡамыш, ауыл, йорт, ҡала, ҡом, ҡыр, баҫыу, урман, һаҙ, һыу, мышар, шыршы, ялан, яр һ.б.): ауыл ҡарлуғасы, баҫыу көйгәнәге, диңгеҙ бөркөтө, йорт турғайы, йылға безелдәге, йылға сарлағы, ҡала ҡарлуғасы, ҡамыш тауығы, ҡамыш турғайы, ҡом һайыҫҡаны, ҡыр тауығы, ҡыр турғайы, тал ҡурҙайы, тау сәпсеге, таш турғай, туғай сәпсеге, туғай турғайы, урман деүете, урман күгәрсене, һабан турғайы, һаҙ деүете, һаҙ килейеге, һаҙ көйөлдөһө, һаҙ сәпсәүе, һаҙ турғайы, һаҙ ябалағы, һыу бүҙәнәһе, һыу себеше, һыу тауығы, һыу турғайы, шыршы турғайы, юл турғайы, ялан бөркөтө, ялан көйгәнәге, ялан торомтайы, ялан тәгәрлеге, ялан һары, яр көйөлдөһө, яр ҡарлуғасы.\nКүреп тороуыбыҙса, ҡоштарҙың йәшәү урындары бик күп төрлө, мәҫәлән, ялан бөркөтө (степной орел). Дөйөм төҫө ерәнһыу көрән, кәүҙәһенең аҫ яғы һарғылт көрән. Башҡа ҡоштарҙан ерәнһыу төҫө менән айырыла. Беҙҙең белеүебеҙсә, көҙ көнө ялан ерәнһыу, көрән, һары төҫтәргә инә. Бөркөттөң төҫөнә, көнкүрешенә, йәшәү урынына бәйле рәүешле ошондай исем ҡабул итә.\n3. Теге йәки был тән өлөшөнөң оҡшатыу-сағыштырыу билдәһе, формаһы. Был осраҡта ҡошто тән өлөштәренең формаһына ҡарап исемләгәндәр: балғабаш, беҙсуҡыш, берғаҙан, бүрекле тебейек, бүрекле һабан турғайы, бөҙрә аҡҡош, көрәкморон, ҡашҡабаш, ҡашҡалаҡ, ҡашыҡморон, ҡолаҡлы сыпҡай, ҡыҙылбауыр барҡылдаҡ, ҡылғойроҡ, мәрйенгүҙ, суҡтурғай, оҙонаяҡ сәпсәү, таҡыя турғай, утҡойроҡ.\nКлассификацияның иң ҡыҙыҡлы тибы булып, ҡоштарҙың теге йәки был тән өлөшө, ниндәй ҙә булһа бер предметҡа оҡшап тороуы. Бер нисәһен ҡарап сығайыҡ: мәҫәлән, утҡойроҡ (горихвостка). Ҡайһы бер диалекттарҙа ҡыҙылғойроҡ тип атайҙар. Турғайҙан бер аҙ бәләкәйерәк. Оҙон ғына аяҡлы, ҡойроғон өҙлөкһөҙ бәүелтеп йөрөүсе ҡош. Кәүҙәһенең аҫ яғы, ҡойроғо ерәнһыу ҡыҙыл. Осҡанда ҡойроғо елберҙәп ялҡынға оҡшап тора. Ҡойроғоноң ҡыҙыл төҫтә булыуын иҫәпкә алып һәм осҡанда утҡа, ялҡынға оҡшағанлығынан утҡойроҡ тип исемләнгән ҡош.\nТағы ла бер үҙенсәлекле ҡош – ҡашыҡморон (утка-широконоска). Исеменән үк ҡоштоң мороно ҡашыҡҡа, тәрән йомро бер предметҡа оҡшауы аңлашылып тора. Айырым бер һөйләштәрҙә ‘көрәкморон’ тигән исем дә алған. Башҡа өйрәктәрҙән ос яғы бик ныҡ киңәйгән оҙон суҡышы менән айырыла.\nБерғаҙан (пеликан) – аҡҡошҡа оҡшаған. Йәш саҡта – һорғолт көрән, ҙурайғас – бөтә ҡауырһындары ла ап-аҡ. Исеменең килеп сығышы түбәндәгесә: йәйенке ауыҙлы, ҡаҙан төҫлө ҙур, йомро төплө һауытты күҙ алдына килтергәнгә күре, шулай исемләнгән.\nБүрекле тебейек (хохлатая синица)– турғайҙан бәләкәйерәк. Ағас ботаҡтары араһында һикергеләп йөрөүсе бәләкәй ҡошсоҡ. Башында арҡыры ҡара һыҙыҡтары булған аҡ төҫтәге ослайыңҡырап торған бүрке бар. Башҡа тебейектәрҙән башындағы бүрке менән айырыла.\n4. Ашаған аҙығы буйынса исемләнгән ҡоштар: ала себен турғайы, балыҡсы турғай, ҡор ҡарсығаһы, ҡуян ябалағы, мышар барҡылдағы, мышар турғайы, өкө ябалағы, себен турғайы, үләкһә бөркөтө.\n5. Йәшәү рәүеше, хәрәкәте менән мотивланған атамаларҙы айырым ҡарарға мөмкин. Был төркөмгә ҡоштоң оя ҡороу, туҡланыу һәм холоҡ үҙенсәлеге буйынса исемләнгән атамалар индерелде: балыҡсы турғай, баян ҡош, бейеүсе таштурғай, буран турғайы, борғандаҡ, кесерткән турғайы, йырсы безелдәк, киндер турғайы, ҡупшы турғай, таң турғайы, төн күгәрсене, төн сәпсәүе, тәгәрлек, үрмәлсек турғайы, сумғыс өйрәк, һағыҙаҡ һары.\nбалыҡсы турғай (зимородок) – балыҡ - ҡылым тамырына + сы аффиксы ҡушылып барлыҡҡа килгән. Балыҡ менән туҡланып йәшәүсе ҡош. Был йән эйәһенә атама биргәндә уның балыҡ менән туҡланыуы, йылға эргәһендә йәшәүе мотив булып торған.\n6. Ҙурлыҡ билдәһе (ваҡ, ҙур, оло, дәү, кәрлә): ваҡ ала тумыртҡа, ваҡ ҡарабаш сарлаҡ, ваҡ ҡарсыға, ваҡ мөншөгөр, ваҡ сарлаҡ, ваҡ себен турғайы, ваҡ сәпсәү, ваҡ һайыҫҡан, ваҡ һаралйын, ҙур ала тумыртҡа, ҙур сәпсәү, кәрлә турғай, кескәй сыпҡай, дәү сәпсек.\n7. Сығарған тауышына, һайрауына ҡарап исемләнгән ҡоштар: барҡылдаҡ, безелдәк, зарҡыуыт, керелдәк сарлаҡ, керелдәк сөрәгәй, көгөрләүек, кәкүк, ҡара барҡылдаҡ, ҡарабаш шаҡылдаҡ, ҡауылдаҡ селән, ҡыжҡылдаҡ, сипылдаҡ, сипылдауыҡ, сырҡылдаҡ турғай, теңкелдәк төйөт, тәтелдәүес, һаҡау кәкүк, һыҙғыраҡ сөрәгәй, һыҙғыраҡ ябалаҡ, шаҡылдаҡ, шиҡылдаҡ, ялпылдаҡ.\nҠош сығарған тауыш (өноҡшаш һүҙ) + аффикс моделе менән яһалған орнитонимдар үтә күренмәле булып тора. Мәҫәлән, сип + ылдаҡ – көсһөҙ генә сипылдай: үҙенсәлекле тауыш сығара торған ҡош «тсии-тсии». Ҡыҫҡа һәм яңғырауыҡлы итеп сырылдап һайрай. Ҡыжҡ + ылдаҡ – һирәк тауышланыусы хәрәкәтсән ҡош. Тауышы яңғырауыҡлы: «кжәәәә-кжәәәә» өҙөк-өҙөк һыҙғыра ла. Сырҡ + ылдаҡ турғай – тауышы көслө генә: «бит-бит-бит» йәки «срыҡ-срыҡ». Башҡа ҡоштарҙың тауышына оҡшатып һайрай. Шиҡ + ылдаҡ – башҡа ҡоштар менән бутарлыҡ түгел. Тауышы көслө генә: «шик-шик» йәки «шаҡ-шаҡ». Һандуғасҡа ла оҡшатып һайрай ( «фьюйт-тррр»).\n1) Ҡош сығарған тауыш нигеҙендә генә барлыҡҡа килгән орнитонимдар: деүет (диал. дәүәт, тәүәт, юл турғайы) «полевой конек» яңғырашлы һыҙғыра; төйөт «пеночка весничка»: төйөт-төйөт-төйөт; ҡыҙраттау, ҡыҙратау (дим һөйләше, әҙәб. ҡыҙғатау) «большой веретенник»: тауҡыҙрат-тауҡыҙрат тип ҡош сығарған тауыш, күп тапҡыр ҡабатланғанда ҡыҙраттау тип ишетелә; суҡ (диал. кескәй ябалаҡ, турғай ябалаҡ, әҙәб. һаҡ) «воробьиный сыч»: сууҡ-сууҡ; эяла (диал. элла, ияла) «морянка»: эйааалаа. Күреп тороуыбыҙса, бында өноҡшатыу сығанағы булып тауыш тора, шул ҡоштоң исеме булып килә.\nКилтерелгән барлыҡ миҫалдарҙа ла тауыш, өноҡшатыу һүҙҙәре бар, тимәк, был ҡош атамаһы барлыҡҡа килеүҙә төп мотив - сығарған тауышы булған.\n2) Өноҡшаш ҡабатланыу менән исемләнгән ҡоштар: баҡбаҡ (көнсығыш диалекттың арғаяш һөйләшендә ағуна, башҡа диал. аҡ ҡор, аҡ божор, аҡ көртлөк) «белая куропатка»: баҡ-баҡ тигән тауыш сығара. Ноҡһоҡ (арғаяш һөйләшендә, башҡа диал. һуҡыҡ, хухуҡ) «широконоска» (лит. ҡашыҡморон): һоҡ-һоҡ. Бындай ҡабатлауҙар бер тигеҙ тауыш менән һуҙыла.\n3) Өноҡшаш ҡабатланыу, икенсе компоненттың фонетик төрө үҙгәреүе ярҙамында барлыҡҡа килгән ҡош атамалары. Бындай редупликация оҡшаш булмаған күренештәр тыуҙыра: кәкүк (диал. какук, күке) «кукушка» өноҡшаш һүҙҙән: кәк-күк; тартай (төрк. тартар, диал. тартар, тарттарт) «коростель» өноҡшаш һүҙ: тар-тар.\n4). Тамырға аффикс ҡушылыу ярҙамында барлыҡҡа килгән ҡош исемдәре.\nКүпселек орнитонимдар өноҡшаш һүҙгә аффикс ҡушылыу ярҙамында килеп сыҡҡандар. Өҫтәүенә, һүҙ яһаусы аффикстар үҙ-ара айырыла: аҡсарлаҡ (диал. сарлаҡ, сарсарҙаҡ, аҡсарҙаҡ) «чайка»: сар +\n-лаҡ; сыйырсыҡ (диал. сығырсыҡ, сирсыҡ) «скворец»: сыр + -сыҡ, -йы; сырлауыҡ (әҙәб. һабан турғайы) «полевой жаворонок» (башҡа диал. буҙ турғай, турғай, ялпылдаҡ, ашлыҡ турғайы, басыу турғайы, иген турғайы): срр-рыҡ > сыр + -ла + -уыҡ; бипей (әҙәб. бәпкә) «птенец гуся, утки»: бип + -ей; көйөлдө (диал. көйөлдөр, кәкресуҡыш) «большой кроншнеп»: көйөл + -дө; тәтелдәүес (диал. тәтелдәүек, ҡыҙылаяҡ) «травник» (был ҡош тәтелдәүгә оҡшаған тауыш сығара): тәтел + -дә + -үес.\nҠушма һәм һүҙбәйләнеш – терминдарҙың мотивлаштырылыуында уртаҡ яҡтар бар, шул уҡ ваҡытта айырмалар ҙа юҡ түгел. Уларҙың интеграль билдәләре булып, мәҫәлән, төркөм атамаһы (гипероним) ҡош һәм төр атамалары (гипоним) турғай һ.б. Мәҫәлән, аҡҡош, алтынғош, йәшелғош, ҡарағош, таштурғай, ҡарасабан һ.б. Ғөмүмән, монолексемаларҙа ҡоштарҙың дөйөм, төркөм атамалары сағылыш таба. Улар орнитонимдарҙың һүҙбәйләнеш төрөндәгеләре өсөн нигеҙ булып хеҙмәт итә. Бер-ике компонентлы һүҙбәйләнештәрҙән торған ҡош атамалары: ҡара ҡарлуғас, һары турғай, һоро ябалаҡ, бүрекле тебейек, себен турғайы һ.б. Бындай атамаларҙа беренсеһе икенсеһен асыҡлап килә. Был халыҡ терминологияһының ғына түгел, ә бәлки фәнни терминологияның бик мөһим үҙенсәлеген тәшкил итә, йәғни мотивлаштырылыу төр-төркөм онимдарын үҙ эсенә ала.\n1. Закирова Р.Г. Структурно-семантические типы и функции слов-повторов в башкирском языке: Автореф. дисс. … канд. филол. наук. - Уфа, 1987.\n2. Ҡаһарманов Ғ.Ғ. Башҡорт терминологияһы. - Өфө, 2002.\n3. Лингвистический энциклопедический словарь. – М.: Советская энциклопедия, 1990\n4. Ягафарова Г.Н. Исследование тематических групп башкирской лексики (ономасиологический подход). – Уфа, 2008. – 128 с.\n← Презентация по слушанию музыки» Балет » Щелкунчик» Билеты для зачётов по геометрии в 7 классе →


Баш ҡалала йөҙөнсө тапҡыр күп балалы әсәләрҙе наградлау тантанаһы үтте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала йөҙөнсө тапҡыр күп балалы әсәләрҙе наградлау тантанаһы үтте\n15:16, 27 ноября 2012 Йәмғиәт\nШишәмбе, 27 ноябрҙә, Өфөлә йөҙөнсө тапҡыр «Әсәлек даны» миҙалдары менән наградлау тантанаһы үтте. Биш һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән 36 әсәгә юғары наградаларҙы Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова тапшырҙы.\n— Әсәләрҙең көн һайын башҡарылған оло хеҙмәтенә дөрөҫ баһа биреү өсөн һүҙҙәр табыу ҡыйын. Ә күп балалы әсәләрҙең хеҙмәте икеләтә яуаплы һәм ауыр, — тине вице-премьер, наградлау тантанаһы алдынан сығыш яһап.\nБашҡортостанда бөгөн ғаилә институтын нығытыу өсөн күп эштәр башҡарыла, яңы пособиелар булдырыла. Шулай итеп, мәҫәлән, 2013 йылдың 1 ғинуарынан йән башына уртаса килеме йәшәү минимумынан кәмерәк булған күп балалы ғаиләләр 1,5-3 йәштәрҙәге һәр балаға өс мең һум күләмендә өҫтәмә пособие аласаҡ. Бынан тыш, БР Президенты Указына ярашлы, күп балалы һәм мөмкинлектәре сикләнгән бала тәрбиәләгән ғаиләләр өсөн республикала ер участкалары бүленә. Лилиә Ғүмәрова һүҙҙәренсә, ер бүлеүгә 68 миллион һум аҡса һалынған да инде. Шулай уҡ күп балалы ғаиләләрҙең торлаҡ шарттарын яҡшырыту буйынса программа эшләп килә. Йыл һайын был маҡсаттарға 100 милион һумдан ашыу аҡса йүнәлтелә.\nӘммә быға ҡарамаҫтан, вице-премьер фекеренсә, «иҡтисади платформаның ниндәй булыуына, дәүләттең күпме аҡса бүлеүенә ҡарамаҫтан, ҡатын-ҡыҙҙарҙы балаларға, ғаиләһенә булған һөйөу тойғоһо берләштерә».\n— Һәр ҡатын-ҡыҙ, нисә бала тәрбиәләүенә, нимә менән шөғөлләнеүенә ҡарамаҫтан, бөгөн татыулыҡ, ныҡлы ғаилә тураһында хыяллана, балаларының киләсәге яҡты булыуын теләй, — тине Лилиә Ғүмәрова.\nТантаналы сарала 36 әсә ҡатнашты. Улар араһында хужабикәләр ҙә, ауыл хужалығында, производствола, бюджет өлкәһендә эшләгән ҡатындар ҙа бар. Һәр береһенең үҙенең яҙмышы, шатлыҡтары һәм хәстәрҙәре. Бөгөн уларҙың барыһы өсөн дә – шатлыҡлы көн.\nТеги: наградлауҙар,күп балалы әсәләр


төрлө — Башҡорт теленән халыҡ-ара диктант\nАрхив категорий: төрлө\nБашҡорт теленән хәлыҡ-ара диктанттың дөйөм һандарҙа статистикаһын тәҡдим итәбеҙ\nтөрлөАвтор: Администрация 23.05.2019\nАналитика буйынса барлығы 69 987 кеше 1220 майҙансыҡта диктант яҙған. Диктант яҙыусыларҙың яртыһы башҡорт телен яҡшы кимәлдә белеүселәр яҙһа, ҡалған яртыһы башҡорт телен өйрәнә башлаусылар булды. #БашДиктант2019\nБашҡорт теленән халыҡ-ара диктантҡа видеосаҡырыуҙар\nтөрлөАвтор: Администрация 17.05.2019\nhttps://www.youtube.com/watch?v=clDWSPDsUrg https://www.youtube.com/watch?v=VLLgAH1gXB8 https://www.youtube.com/watch?v=CaVHLoFd4UI https://www.youtube.com/watch?v=rgR85jyuHxA https://www.youtube.com/watch?v=KHEUrXkUru4 https://www.youtube.com/watch?v=HeK6CVBYasM\nДиктантта ҡатнашыусыларҙан ҡайнар сәләм\nРөстәм Ишмөхәмтов башҡорт теленән халыҡ-ара диктантта ҡатнаша! Зариф Байғусҡаровтан башҡорт теленән халыҡ-ара диктантҡа саҡырыу.\nБашҡорт теленән халыҡ-ара диктант Ҡазанда.\nтөрлөАвтор: Администрация 16.05.2019\nБашҡорт теленән халыҡ-ара диктант! Диктанттың маҡсаты — башҡорт телен танытыу, белемлелек проблемаһына йәмәғәтселектең иғтибарын йәлеп итеү, белем алыуға, уның кимәлен күтәреүгә ҡыҙыҡһыныуҙы дәртләндереү. Диктантта 22 меңдән ашыу кеше ҡатнашыуы көтөлә. Канада, Төркиә, АҠШ, Франция,Германия, Бөйөк британия, Ҡаҙағстан илдәрендә йәшәгән башҡорттар ҙа ҡатнашырға теләк белдергән. Башҡорт теле буйынса диктант яҙыу акцияһы 18 майҙа үтә. Казанда йәшәүсе…\n«Башҡорт алфавиты» мини-фильмының исем туйы\nДуҫтар! Башҡорт теленән диктант яҙырға бергәләп әҙерләнәйек 17 май 15:00 сәғәттә РОДИНА кинотеатрында башҡорт хәрефтәрен иҫкә төшөрәбеҙ.Балаларҙы етәкләгеҙ ҙә рәхим итегеҙ!


Иглин районында Афған һуғышында һәләк булған яугир-интернационалистар иҫтәлегенә мемориаль таҡтаташ асылды\nУларҙың икәүһе Урман мәктәбендә урынлаштырылды.\nТап ошо белем усағында 80-се йылдар уртаһында Рәлиф Нуриманов менән Валерий Климов белем алған. Уҡыуҙы тамамлағас, егеттәр илдең Ҡораллы Көстәренә алына. Әммә «ҡыҙыу нөктә»лә улар үлемесле йәрәхәтләнә. Яугирҙарҙың исемдәрен мәңгеләштереү маҡсатында ҡуйылған мемориаль таҡтаташ асыу тантанаһына мәрхүмдәрҙең яҡындары һәм мәктәп уҡыусылары саҡырылды. Унда сығыш яһаусылар хәтирәләре менән уртаҡлашты.\nМемориаль таҡтаташ асыу башланғысы менән иң тәүҙә республиканың Хәрби хәрәкәттәр ветерандары берлеге сығыш яһай. Уның рәйесе Тимерйән Рәжәпов әйтеүенсә, йәш быуын үҙ геройҙарын оноторға тейеш түгел. Ошо уҡ көндө Оло Тәләк ауылы мәктәбендә лә Афғанстанда һәләк булған Николай Новиковтың иҫтәлегенә арнап тағы ла бер таҡтаташ асылды.


Йыйын — Башҡорт Википедияһы\nЙыйын — күмәк ырыуҙың ил, донъя хәл торошо тураһында һөйләшеп, һүҙ, кәңәш беректереү өсөн саҡырған оло йыйылышы. Йыйындарҙың ырыу, дөйөм халыҡ исеменән үткәрелгәндәре йыш ҡына ырыу-ара, хатта халыҡ-ара йыйын төҫөн алыр булған. Атайсал, Айҙаболан йыйынына, мәҫәлән, Ете ырыу береге (Бөрйән, Ҡыпсаҡ, Түңгәүер, Юрматы, Тамъян, Ҡатай, Үҫәргән тигән ырыуҙар) йыйын йыйған. Зәйнулла йыйыны ла шундай типтағы байрам булған. Аҡтүбә байрамында ҡаҙаҡтар ҙа ҡатнашҡан.\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Йыйын (мәғәнәләр).\n«Йыйын» һүҙе урынына борон монгол теленән төркигә күскән «ҡоролтай» һүҙен дә ҡулланғандар. Халыҡ яҙмышы өсөн үтә мөһим хәл килеп тыуһа, мәленә ҡарап тормай, һундар заманынан уҡ төркиҙәр, шул иҫәптән башҡорттар ҙа, уларҙан тыш хазарҙар, бәшнәктәр, уғыҙҙар ҙа мотлаҡ рәүештә ҡоролтай йыйыр булған.\n2 Йыйын гимндары\n2.1 Миҙгел байрамдары\n3 Йыйындар тураһында элекке матбуғатта һәм әҙәбиәттә\n4 Йыйындар герграфияһы\n5 Йыйындар — хәҙерге заманда\nXVI быуат уртаһында урыҫ батшаһы Иван IV-нең саҡырыуы буйынса, Мәскәү дәүләте менән Тарихи Башҡортостандың берләшеүе хаҡында ҡарар ҡабул иткәндә лә, башҡорттарҙың ергә аҫабалыҡ хоҡуғын, динен, йолаларын таныуы хаҡында Аҡ бей батшаның «жалованная грамотаһын» алып ҡайтыу уңайы менән дә ҡоролтайҙар үткәрелгән. Рәсәй менән Тарихи Башҡортостандың шул документтар ярҙамында нығытылған договорлы мөнәсәбәте батша властары тарафынан бер яҡлы боҙола башлағас, шул мөнәсәбәттәрҙе тергеҙеүҙе талап итеп, ихтилалдарға күтәрелер булғанда ла, 1917 йылда Февраль, Октябрь революцияларынан һуң, Рәсәй составында Башҡортостан тигән беренсе автономияны иғлан итеү өсөн дә башҡорттар ҡоролтай үткәргән.\nБашҡорттар йыйын байрамында. ХХ быуат башы, Ябалаҡлы ауылы\nБорон-борондан башҡорттарҙың милли гимны иҫәпләнгән мәшһүр «Урал» йырын йырсылар, йыраусылар\n«Арал диңгеҙенән Алтайғаса\nЙәйрәп ята башҡорттоң далаһы.\nЙырҙарың күп һинең моңдарың күп,\nӘйҙә, йырла башҡорттоң балаһы»\nтигән һүҙҙәрҙән башлар булғандар. Ысынлап та башҡорттоң йырҙары күп, биләгән биләмәһе тап шулай киң булған. Ғәрәп хәлифәте илсеһе Әхмәт ибн-Фаҙландың башҡорттарҙы 922 йылда башлап Арал диңгеҙе буйында осратыуы ла, Алтай — Иртыш яҡтарында Башҡорт йылғаһы, Башҡорт далаһы тигән топонимик атамалар һаҡланып ҡалыуы ла — шуға дәлил.\nЯҙын — яҙлауға, йәйен — йәйләүгә, көҙөн — көҙләүгә, унан кире күсә-күсә, даими ҡышлар урынға, ыҙмаға, ҡайтып, малды ҡураға индереп, тибенләрлеген тибендә тотоп, һунар итеп йәшәгән бабаларыбыҙға:\nХаҡ тәғәләнең ҡөҙрәте шундайҙыр:\nБер алты айҙы ҡыш иткән,\nБер алты айҙы йәй иткән, —\nтип, йылды ике миҙгелгә бүлеү ифрат та ҡулайлы булған. Улар өсөн алты айлыҡ йәй миҙгеле, асылда, яңы йылдан — Науруздан башланған.\nАлтышар айлыҡ ике миҙгелдән торған йыл тәүлегенә һәм халыҡтың кәсебенә ярашлы йола байрамдары хасил булған. Улар шулай сиратлашҡан: яңы йыл тыуыуын көн менән төн тигеҙләшкән мәлдә (22—23 мартта) Науруз байрамы менән билдәләгәндән һуң, яҙ килеүгә — Ҡарға бутҡаһы, Иртә яҙ (уны ҡырғыҙ-ҡаҙаҡ һәм бәғзе башҡорттар Ҡымыҙ морондоҡ тип атар булған), кәкүк килеүгә — Кәкүк сәйе, Ҡуҙғалаҡ байрамы; яҙғы эштәр тамамланыуға — Май сәйе, Уйын тауына сығыу (Хозурға сығыу, Сәхрәгә сығыу, Теләк салыу) йола байрамдары атҡарылған. Шунан Ат аяғы ҡыҙҙырыу көнө, Һабантуй, Йыйын; көн оҙайыуҙан туҡтағас — Йәйге Нардуған йәки Ҡояш байрамы (25 июнь — 5 июль); көҙөн — Сөмбәлә, Әбейҙәр сыуағы; ҡыш үҙ көсөнә ингәс — Ҡаҙ өмәһе, Һуғым байрамы (Ит тәме әйтеү); көн ҡыҫҡарыуҙан туҡтағас — Ҡышҡы Нардуған (25 декабрҙән 5 февралгәсә), артабан февраль ахыры — март баштарында — Сөрән (Һөрән), Кесе йыл, Оло йыл, Баш итенә саҡырышыу (Һуғым башын ашау) байрамдары үткәрелә. Уларҙың күпселеге милли ерлектә тыуһа, ҡайһы берәүҙәре йә төрки ҡәрҙәштәребеҙ, йә фин-уғыр һәм фарсы телле ҡәүемдәр менән уртаҡ.\nМиҙгел байрамдарынан тыш, башҡорттарҙың ижтимағи тормошонда борон-борондан йыйындар мөһим роль уйнаған. Ауыл (ара, кесе ырыу, аймаҡ) кимәлендә генә үткәреләме, ырыу, ҡәбилә, дөйөм халыҡ вәкилдәре кимәлендә ойоштороламы, улар башҡорт йәмғиәтендә һәр мөһим эште, килеп тыуған мәсьәләне (яу сабыу, яу ҡайтарыу, ханға, батшаға, башҡа хакимдарға вәкил, ғарызнамә һ. б. ебәреүҙе) хәл иткәндә, уртаҡ фекер, ҡараш, ҡарарға, артабан бер төптән ҡуҙғалып, килешеп эшләү өсөн, йыйын йыйыр булғандар.\nЙыйындар тураһында элекке матбуғатта һәм әҙәбиәттәҮҙгәртергә\n1915 йылда «Вестник Оренбургского учебного округа» тигән баҫмала Б.Зорин тигән берәү «Башҡорт байрамы йыйын» тигән мәҡәлә баҫтыра. Ул шулай башланып китә: «Йыйын, башҡорттарҙың йәйге байрамы, ғәҙәттә, ураҡҡа төшөрҙән алда үткәрелә һәм бындай байрамдар 15 майҙан 10—15-се июлгәсә һуҙыла».\nӘхмәтзәки Вәлидиҙең «Хәтирәләренән» иһә шул мәғлүм: «Апрелдең беренсе яртыһында—татар ауылдарында сиратлап… һабан туйы, май аҙаҡтарында башҡорт ауылдарына йыйын байрамдары…» уҙғарылыр булған. Йәш сағында ул үҙе шул ике байрамда ла ҡатнашып йөрөгән. Зорин билдәләүенсә, йыйын — башҡорттарҙың иң яратҡан байрамы. Ул хатта йот йылы ла үткәрелә. Бер аҙнанан йыйын тигәндә, ҡыҙ-ҡырҡын, бисә-сәсә, әбей-һәбей — бөтәһе лә тырышып-тырышып, булған ғына йорт йыһазын, кейем-һалымын, ҡашыҡ-аяғын таҙарта: йыуырлығын йыуа, йышырлығын йыша, мөрйәләрен ағарта.\nСиләбе, Ҡурған тарафтарында тамыр йәйгән башҡорттар йыйынды «майҙан», көньяҡтағылар «бәйге» тип йөрөткән. Ҡайһы берҙә бындай атамалар урынына ҡайҙа барыуҙы аңлатҡан исемдәр генә ҡулланылған (Көнгәккә сығыу, Мәсемгә сығыу, Аҡбейеккә барыу).\nЫрыу-ара йыйындар ҡайҙа үткәрелһә, шул урындың исеме менән аталған. Зәйнулла йыйыны, Аҡтүбә йыйыны, Ишембай йыйыны, Һәүнәк йыйыны, Бәйембәт йыйыны, Сарышйыйын, Барҙайыйын кеүектәре ана шундайҙар рәтенә инә. Һәүнәк йыйыны, мәҫәлән, Көньяҡ Уралдағы күркәм Һәүнәк ташында үткәрелер булған. Уны, нигеҙҙә, шул тирәлә йәшәгән Тамьян, Түңгәүер, Бөрйән, Ҡарағай-Ҡыпсаҡ ырыуҙары бергәләп, Барҙа йыйынды хәҙерге Пермь крайының Барҙа ауылында Ғәйнә ырыуы башҡорттары йыйыр булған.\nКиреһенсә лә булғылаған: йыйындарҙың даны урын исеменә лә күскеләгән. Дыуан,Һарт, Тырнаҡлы, Мырҙалар тигән ырыуҙар һәм уларҙың күрше-күләне йыйын үткәрә торған тау аҙаҡ Хөкөм тауы тип йөрөтөлә башлаған. Бөрйәндә Аҫҡар-Исламбай яғындағы бер тауҙың — Әңгәмә тауы, Ҡотан ауылына яҡын бер түбәнең Туйбағы тип аталышы ла йыйынға бәйле. Был турала ошо атамалар менән бәйле топонимик риүәйәттәр бәйән итә. Башҡорт фольклорының башҡа жанрҙарыда ла, атап әйткәндә, «Сыңғыҙнәма», «Иҙеүкәй менән Мораҙым», «Бабсаҡ менән Күсәк», «Ҡараһаҡал», «Юлай менән Салауат», «Байыҡ Айҙар сәсән» ише эпик ҡомартҡыларыбыҙҙа, «Икенсе әрме» тигән йыр-риүәйәттә һәм ырыу шәжәрәләрендә лә йыйындар сағылыш тапҡан.\nЙыйындар — хәҙерге замандаҮҙгәртергә\nСССР тигән Оло Ватаныбыҙҙа ХХ быуаттың һуңғы осоронда «перестройка» тигән яман аты сыҡҡан яңы түңкәрелеш дәүерендә ил-көн, милләт яҙмышын, артабан китер юлды тикшереү маҡсатында, башҡорттарҙың «Урал» милли-ижтимағи үҙәге (етәкселәре Рәшит Шәкүров, Марат Ҡолшәрипов) ҡоролтайҙар традицияһын яңынан тергеҙҙе. Башҡортостан Республикаһында 1995 йылда I-се, 2002 йылда II-се һәм 2010 йылда III-сө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайҙары рәсми рәүештә үткәрелделәр.\nБашҡорт теленең һүҙлеге. 2 томлыҡ. — Мәскәү, 1993. — 1-се том, 444-се бит\nӘсфәндиәров Ә. З. Йыйын // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nГөлгөнә Баймырҙина. Башҡорт йыйындары 2014 йылдың 27 март көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Йыйын&oldid=1053638 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 август 2021 в 05:55\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:55 10 август 2021 үҙгәртелгән.


Дегәнәк менән андыҙ дауаһы\n20 Апрель 2020, 20:04\nБеҙ бәләкәй саҡта ҡышын урамдан ҡайтмай уйнай торғайныҡ. Өшөп-туңып, бейәләй, быймалар боҙ булып ҡатҡансы сана шыуып, ҡарҙан өй төҙөп, мас булдыҡ ҡына. Һалҡын тейҙереп, ауырышып та ала инек. Ҡәрсәй (беҙҙең яҡта атайҙың әсәһен – өләсәйҙе шулай тип атайҙар) беҙҙе әрләй-әрләй, киске мейес яҡҡас, плитәһенә кәстрүлгә андыҙ тамыры ҡайнатырға ҡуя. Был төнәтмәне ул беҙгә әҙерләй – өшөп, тамағы шешкән ҡыҙыҡайҙарға эсерә. Шунһыҙ төндәр буйы ҡашҡылдап йүткереүҙән йоҡо ҡайғыһы китә шул!\nАндыҙҙың тын юлдары ауырыуҙарына, һалҡын тейгәндә, үпкә шешкәндә килешеүен башҡорттар борон-борондан белгән. Ул тамаҡ төбөндәге, үпкәләге лайлалы ҡаҡырыҡты (мокрота) сығарырға ярҙам итә, антисептик ролен үтәй. Уның тамырын иртә яҙҙа (апрель-май) йәки ҡара көҙҙә (октябрь-ноябрь) ҡаҙып алып, киптереп һаҡлар булғандар. Ҡәрсәй беҙҙе андыҙ тамыры ҡаҙырға көҙ алып барыр ине, сөнки яҙын беҙҙең ауыл тирәһен һыу ныҡ баҫа, аяҡ баҫырмын тимә!\nБыл үлән сүплектә үҫә тиһәләр ҙә, ул экологик яҡтан таҙа урынды үҙ итә. Уны ат та ашай. Юҡҡа ғынамы ни ата-бабаларыбыҙ “Андыҙ барҙа ат үлмәҫ” тимәгән. Баҡтиһәң, ул йылҡы малының эсәк-ҡарынын, үпкәһен төрлө ауырыуҙарҙан дауалай икән. Халыҡ медицинаһы менән шөғөлләнеүселәр әйтеүенсә, андыҙ кешегә лә бик аҙ миҡдарҙа гастриттан арынырға ярҙам итә. Беҙ иһә андыҙ төнәтмәһенә бал һалып эсә торғайныҡ. Шулай иткәндә үләндең әсе тәме тойолмай, сәй кеүек тәмле генә була.\nБер барғанда беҙ дегәнәк тамырын да ҡаҙып алып ҡайта торғайныҡ. Уныһы сәскә килешә. Таҙартып, йыуып, бармаҡ оҙонлоғонда итеп тураҡлап, ҡараңғы урынға киптерергә һалабыҙ. Аҙаҡ мунсала уны эҫе һыуҙа бешекләп, сәсте ошо төнәтмә менән сая инек. Ҡәрсәй уны бешерергә ҡушмай – файҙаһы бөтә, ти торғайны. Ул ваҡытта беҙгә – үҫмер ҡыҙҙарға дегәнәк тамырының нисек тәьҫир итеүе тураһында ныҡлап аңлатыусы ла булманы. Ярҙам итәме – итә, сәс ҡойолмай, тиҙ үҫә. Ҙурайғас ҡына уның А, С, Е, Р, В төркөмө витаминдарына, эфир майҙарына бай булыуы тураһында уҡып, белдек.\nӘле был файҙалы үләндәрҙең тамырҙары көс йыйып, япраҡ ярыр осоро. Ошо ваҡытта уларҙы ҡаҙып алып, йыуып, киптереп ҡуйһағыҙ, йыл буйына тәбиғи дауа һәм тәбиғи косметика ғына ҡулланырһығыҙ.


Һеҙҙән – емеш-еләк, беҙҙән – металл » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Һеҙҙән – емеш-еләк, беҙҙән – металл\nҺеҙҙән – емеш-еләк, беҙҙән – металл 29.04.2015 // Йәмғиәт\nЯҙ етеү менән йөҙәрләгән Үзбәкстан гражданы республикабыҙға эшкә килә. Әлбиттә, уларға тейешле документтар хәстәрләп йөрөү еңелдән түгел. Ошо мәшәҡәтте, шулай уҡ башҡа мәсьәләләрҙе тиҙерәк хәл итеү өсөн беҙҙә Үзбәкстандың генераль консуллығын булдырыу кәрәк. Был илдең Рәсәйҙәге Ғәҙәттән тыш һәм тулы хоҡуҡлы илсеһе Аҡмал Камалов менән Өфөләге осрашыу ваҡытында Башҡортостан Башлығы ошондай тәҡдим менән сығыш яһаны.\nРеспублика ШОС һәм БРИКС халыҡ-ара саммиттарында ҡатнашасаҡ ҡунаҡтарҙы ҡаршыларға әҙерләнә. Сарала Үзбәкстандан да делегация көтөлә. Әлеге осрашыуҙа һүҙ сәнәғәт, ауыл хужалығы предприятиелары, йүнселдәр араһында ике яҡлы бәйләнеште үҫтереү хаҡында барҙы.\n– Беҙ машина эшләү, нефть һәм газ эшкәртеү ҡорамалдары, сеймал тәҡдим итә алабыҙ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Әле Салауат катализатор, Белореттағы Көньяҡ Урал бизмән заводтары тауарҙарын Үзбәкстанға сығарыу хаҡында һөйләшеүҙәр алып барыла. Бынан тыш, экспортҡа ит-консерва, киптерелгән һөт, иген, ҡарабойҙай ярмаһы, шулай уҡ минераль ашламалар оҙатырға әҙербеҙ.\nАҡмал Камалов хеҙмәттәшлекте үҫтереү өсөн киң мөмкинлектәр барлығы тураһында белдерҙе.\n– Йыл башынан ауыл хужалығы продукцияһын даими илтеп һатыуҙы көйләү маҡсатында Рәсәйҙең күп төбәктәрендә йөрөнөк. Әммә Башҡортостанға сәфәребеҙ иң уңышлыһы булды тип һанайым, – тине ул.\nӘйткәндәй, былтыр Башҡортостан менән Үзбәкстан араһында тауар әйләнеше 127,2 миллион, шул иҫәптән экспорт – 71,6 миллион, импорт 55, 5 миллион доллар тәшкил иткән. Республикала Үзбәкстан ҡатнашлығында 78 предприятие эшләй.


География факультеты тураһында | Башҡорт дәуләт университеты\nҺеҙ бында: БДУ » Баш Бит » Университет тураһында » Институттар һәм факультеттар » География факультеты » Факультет тураһында\nГеография факультеты тураһында\n450074, Өфө ҡ., Карл Маркс ур., 3/4, 4-7-се ҡаттар, деканат – 612-се каб.\nТел./факс: (347) 229-96-03\nДекан – Нигмәтуллин Азамат Фәррәх улы, география фәндәре кандидаты, доцент\nФакультет география һәм геология буйынса белгестәр әҙерләй. Географтарҙы уҡытыу түбәндәге специализациялар буйынса алып барыла: физик география, иҡтисади һәм социаль география, гидрология, тәбиғәт менән файҙаланыу һәм геоэкология, туризм, крайҙы өйрәнеү һәм экологик туризм. “Геология” специальносы йүнәлешендә дөйөм геология буйынса белгестәр әҙерләнә.\nХәҙерге ваҡытта факультетта 39 уҡытыусы, шул иҫәптән 7 фән докторы, профессор һәм 21 фән кандидаты, доцент эшләй. Уҡыу процесына республика хужалығының төрлө өлкәләренән тағы ла 27 белгес йәлеп ителгән. Улар араһында РФА-ның 1 ағза-корреспонденты – РФА-ның ӨҒҮ-нең Геология институты директоры, 4 фән докторы, профессор, 9 фән кандидаты, доцент һәм 13 юғары квалификацияға эйә булған белгестәр – географтар, гидрологтар, тупраҡты өйрәнеүсе ғалимдар, экологтар, химиктар, геодезистар, гидрологтар, метеоролгтар һәм физиктар бар.\nФакультеттың уҡыу планында математика, физика, химия, биология, тупраҡты өйрәнеү, информатика кеүек тәбиғәт фәндәренең бөтә циклын тиерлек һәм психология, экономика, статистика, философия, тарих, сит телдәр һәм рус теле кеүек гуманитар фәндәрҙең төп дисциплиналарын өйрәнеү ҡаралған.\nБөгөнгө көндә бакалавриат һәм магистратура аша ике кимәлдәге уҡытыу системаһына күсеү факультетты тамамлаусыларға Рәсәй Федерацияһында ғына түгел, ә сит илдәрҙә лә эшкә урынлашырға мөмкинселек бирә.\nСтуденттарҙың уҡыу һәм производство практикалары даими ойошторола. Уҡыу практикаһы үтеү буйынса база итеп традицион Учалы (Ирәмәл тауына күтәрелеү менән), Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет, Мәләүез, Шишмә, Туймазы, Архангел һ.б. райондары һайлана. Практика осоронда студенттарҙың теоретик белемдәре геология, тупраҡты өйрәнеү, метеорология, гидрология һ.б. фән тармаҡтарынан алған практик күнекмәләре менән нығытыла. Производство практикалары социаль сфера һәм тәбиғәт менән файҙаланыу учреждениеларында һәм ойошмаларында үткәрелә. Улар араһында геология разведкаһы ойошмалары, фәнни-тикшеренеү һәм проектлау учреждениелары, ҡала һәм район администрациялары бар. Һуңғы йылдарҙа студенттарҙың бер өлөшө производство практикаһы үтергә Алтай крайына ла ебәрелә. Абхазия һәм Төркиәлә практика ойоштороу буйынса ла документтар әҙерләнә.\n«Фольксваген» фонды линияһы буйынса Галле университетының (ФРГ) география институты менән тығыҙ ғилми хеҙмәттәшлек дауам ителә. Был программа сиктәрендә Башҡортостан Республикаһының төрлө райондарында стационарҙар эшләй.\n2009 йылдан факультетта тиражы 100 дананан торған студенттарҙың «Геосфера» ғилми журналы нәшер ителә.\nЙәш ғалимдар халыҡ-ара, федераль, региональ конференцияларҙа, симпозиумдарҙа һәм олимпиадаларҙа актив ҡатнаша.\n«География» специальносын тамамлаусылар мәғариф учреждениеларында, Башҡортостан Республикаһының Тәбиғәт ресурстары министрлығында, Башҡортостан Республикаһының ер ресурстары һәм ер төҙөлөшө буйынса Дәүләт комитетында, Тирә-яҡ мөхит мониторингы һәм гидрометеорология буйынса идаралығында, Башҡортостан Республикаһы буйынса Росприроднадзор идаралығында, ғилми һәм проектлау-тикшеренеү ойошмаларында эшләй.\n«Геология» специальносын тамамлаусылар Башҡортостан Республикаһының Тәбиғәт ресурстары министрлығына, Башҡортостан Республикаһы буйынса Ер аҫты ресурстары менән файҙаланыу буйынса территориаль агентствоға, Рәсәй фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгенең геология институтына, шулай уҡ «Уралсибнефтепровод» ААЙ (асыҡ акционерҙар йәмғиәте), «Уралтранснефтепродукт» ААЙ, «Башнефтегеофизика» ААЙ, «Геофизика» НПФ ААЙ, «Башкиргеология» ААЙ, «Учалы ГОК» ААЙ, «Башҡорт баҡыр-сера комбинаты» ААЙ, «ЗапУралТИСИЗ» ЗАО кеүек ҙур предприятиеларға эшкә урынлаша.\nФакультет «Башҡорт дәүләт университеты технопаркы» Инновацион үҙәге янында яңы асылған Ерҙе дистанцион алдан тикшереп ҡарау үҙәге эше өсөн яуаплы. Үҙәк түбәндәге өлкәләрҙә эшләү өсөн йәш белгестәр әҙерләүҙә ҡатнаша:\nнефть һәм газ сығарыу һәм транспортировкалау инфраструктураһы объекттары хәл-торошона мониторинг һәм инвентаризация үткәреүҙә;\nфайҙалы ҡаҙылмалар булған урындарҙы эҙләү һәм прогнозлауҙа;\nландшафт структураһын, тәбиғәт ресурстарын һәм тәбиғәт менән файҙаланыу типтарын өйрәнеүҙә;\nтерриторияларҙы экологик тикшереүҙә;\nспорт сараларын, рекреацион зоналарҙы һәм объекттарҙы эксплуатациялауҙа һәм үҫтереүҙә мәғлүмәти ярҙам күрһәтеүҙә;\nтранспортта, коммуникацияла һәм бәйләнештә;\nтәбиғәт менән файҙаланыуҙың законлылығын күҙәтеүҙә;\nобъекттарҙы өс үлсәүле моделләүҙә.\nБынан тыш үҙәк ҡыҫҡа курстар аша ла белгестәр әҙерләй.


Сибайҙа экологик хәүефһеҙлек һорауҙары буйынса «ҡыҙыу телефон» эшләй - Правительство Республики Башкортостан\nСибай ҡалаһындағы карьерҙа тау тоҡомдары быҫҡып янып атмосфераның көкөрт диоксиды менән бысраныуы сәбәпле килеп тыуған ғәҙәттән тыш хәл эҙемтәләрен бөтөрөү сиктәрендә «ҡыҙыу телефон» хеҙмәте ойошторолдо. Был хаҡта Башҡортостан Республикаһының Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе Фәрит Ғүмәров хәбәр итте.\nҠыҙыу телефон номеры - 8 (347)244-15-75\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ташландыҡ карьерҙағы таубаҡыр рудалары быҫҡып яныу сәбәпле һауа бысрана, 2018 йылдың ноябренән Сибай ҡалаһында юғары әҙерлек режимы иғлан ителде.\nКөн һайын (иртәнге 06:00-дән 21:00 сәғәткә тиклем) атмосфера һауаһын тикшереү өсөн пробалар алына . Өлгөләр бер юлы дүрт лаборатория тарафынан тикшерелә:\n- Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитетының Граждандарҙы яҡлау сараларын тәьмин итеү хеҙмәте;\n- Тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министрлығының Дәүләт аналитика контроле идаралығы ;\n- «Учалы тау байыҡтырыу комбинаты” акционерҙар йәмғиәте Башҡортостандың тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министрлығының Сибай территориаль комитеты менән берлектә ойошторған аккредитацияланған күсмә лабораторияһы;\n- Башҡортостан буйынса Рәсәй ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһен күҙәтеү идаралығының территориаль лабораторияһы;\n2019 йылдың 17 ғинуарында Сибай ҡала дауаханаһының балалар һәм өлкәндәр поликлиникаһында республика һаулыҡ һаҡлау учреждениелары белгестәре халыҡты ҡабул итте.