Ғүмәрҙә яңы ФАП буласаҡ | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ғүмәрҙә яңы ФАП буласаҡ\nҒүмәрҙә яңы ФАП буласаҡ\nҒүмәрҙәр янына район етәкселеге икенсегә килде. Ауылда февраль баштарында ла ошондай йыйылыш булып үткәйне.\nАзамат Фәрит улы иң элек шул ваҡытта күтәрелгән мәсьәләләр буйынса нимәләр эшләнеүенә байҡау яһаны. Уларҙың ҡайһылары хәл ителгән, ҡайһылары эшләнеү өҫтөндә. Мәҫәлән, хакимиәт башлығы быйыл ауылда яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты төҙөләсәге хаҡында хәбәр итте, эргәһенә туҡталыш эшләү ҙә билдәләнгән. Клубҡа ултырғыстар талап ителгән булһа, был килеүгә 30 өҫтәмә ултырғыс килтерелгәйне инде. Электр көсөргәнеше түбән булыуы ла был ауыл өсөн ҙур проблема, уның да тиҙҙән хәл ителәсәге, трансформатор алмаштырыласағы әйтелде.\nЗалдан теләктәр менән бергә, рәхмәт һүҙҙәре лә яңғыраны:\n- Васильевкаға уҡырға йөрөүсе балалар автобус көткәндә ышыҡта торһон өсөн яңы туҡталыш эшләнде, бының өсөн рәхмәтлебеҙ, - тине Гөлфинә Вәхитова. - Тағы ла бер үтенес:\n- Ишембайҙан килгән маршрут автобусы әле ауыл осонан кире борола, яңы туҡталышҡа тиклем барып етеп әйләнһә, халыҡҡа бик уңайлы булыр ине.\nӘ бына Алмалы – Ғүмәр араһына асфальт һалыу теләге быйыл ғына килеп сыҡмай, киләһе йыл ҡарарға тигән бурыс ҡуйылды.\nБашҡа мөһим яңылыҡтар ҙа әйтелде. Петровск участка дауаханаһында ремонт башланыу сәбәпле, ваҡытлыса Маҡарға йөрөргә тура килеүе аңлатылды. Күп функциялы үҙәктең Петровскиҙа бүлексәһе эшләй башлаясағы ла халыҡ өсөн ыңғай яңылыҡ булғандыр.\nЙәйге осорҙа янғын хәүефһеҙлеге яғынан хәл ҡатмарлана, шуға ғүмәрҙәргә һыу өсөн цистерна бүленәсәге тураһында хәбәр ителде, ләкин уны һаҡлау өсөн ауылда йылытылған урын хәстәрләү бурысы тора. Кеҫә телефоны бәйләнеше лә был төбәктә хәл ителмәгән мәсьәлә. Бөгөнгө көндә уны яйға һалыуҙың төрлө юлдары ҡарала. Ғүмәрҙәр тауҙарының яҙмышы тураһында ла һорауҙарын бирмәй ҡалманы. “Тауға теймәйәсәкбеҙ”, – тигән яуап халыҡтың дәррәү алҡыштарына күмелде.\nАуыл күперҙәрен ремонтлау кәрәклеге хаҡында ла белдерҙеләр, быны комиссия менән барып ҡарау маҡсаты ҡуйылды.\nӨҫтәмә рәүештә байтаҡ һорауҙар яңғыраны. Мөһим проблемалар ҙа күтәрелде, шул уҡ ваҡытта халыҡтың үҙенең көсө етерҙәй вағыраҡтары ла яңғыраны.\nӘ бына күп ауылдарҙағы аяныслы күренеш - эскелек проблемаһы, ҡыуанысҡа күрә, Ғүмәрҙә булмай сыҡты. Зәһәр спиртлы эсемлек һатыусыларҙың булғандары ла яман шөғөлөн туҡтатҡан. Тимәк, ғүмәрҙәр бөгөнгө көндә ҙур бер проблеманан ҡотолған. Ауылдарын ҡәҙерләп, уның тағы ла яҡшыраҡ булыуын хәстәрләп йәшәгән халыҡтың киләсәккә барлыҡ өмөттәре аҡланһын.\nФото: автор.Резеда ШӘНГӘРӘЕВА.


БЕР МӨХӘББӘТ ТАРИХЫ. Көндәлектәр. Рафаэль Сафин\n13 Май , 15:34\n"Ағиҙел"дең былтырғы йылдың февраль һанында Рафаэль Сафиндың Гөлли Мөбәрәковаға булған хис-тойғолары хаҡында һөйләгән көндәлектәренән өҙөктәр баҫылғайны. 23 йәшлек егеттең кисерештәре тасуирлана уларҙа. Ғәжәйеп мөхәббәт тарихы был... Хәҙер уларҙы сайт уҡыусыларына тәҡдим итәбеҙ.\nКиске сәғәт алтыла Марат (Кәримов. – Т.Ғ.), Рәми (Ғарипов), мин өсәүләп ГИТИС егеттәренең ятағына байрам итергә киттек. Буласаҡ артистар – таныш һәм таныш түгел егеттәр, йәш кенә ҡыҙҙар йыйылышҡайны. Матур табын ойошторолдо. Уйнаныҡ, көлдөк. Ҡайһы бер егеттәрҙең дулап маташыуын да күрергә тура килде, ҡыҙғанысҡа ҡаршы.\nЭйе, артистар – үҙенсәлекле халыҡ. Бындайы ла булғылай инде улар араһында. Ләкин был байрам минең өсөн икенсе яғы менән ҡыҙыҡлы һәм онотолмаҫлыҡ булды... Бейеп йөрөгән ерҙән Әминә (Аралбаева) коридорға саҡырып алып сыҡты.\n– Теге саҡ кем тураһында һөйләгәнемде һиҙгәнһеңдер инде? – тип һораны сәйер генә.\n– Кемде әйтәһең? Әлләсе... – тинем мин.\n– Эй шағир, шағир!.. – тине Әминә. – Күҙәтеү һәләтең юҡмы ни? Әллә үтә текәһеңме? Ысынлап та, бер нәмә лә һиҙмәйһеңме ни?\n– Әйҙәгеҙ, байрамды бергәләп ҡаршылайыҡ, – тине ул. – Ә һине, Рафаэль, үҙебеҙҙең иң матур, иң аҡыллы ҡыҙыбыҙ менән таныштырырмын. Хәйер, былай ғына әйтәм, үҙеңә оҡшағаны менән танышырһың. Шағир кеше ғашиҡлыҡ хәлендә йәшәргә тейеш ул. Илһам өсөн. Ә һин үҙеңде нишләптер ғорур, текәрәк тотаһың. Йөрөгән ҡыҙың барлығы ла һиҙелмәй. Эрерәкһеңме әллә?\n– Юҡсы, эре түгел мин, – тип аҡландым. – Ҡыҙҙарығыҙҙы күргән юҡ әле. Күрәйек.\nГИТИС ятағына бер ҙә барғаным юҡ ине. Рәми менән Шакир (Янбаев) барып ҡайтҡайнылар. Араларында матур ғына ҡыҙҙар булыуын әйткәйнеләр. Арыҫлан Мөбәрәковтың ҡыҙы бик матур икән, тиҙәр ине. Мин әһәмиәт бирмәгәйнем. Билдәле бит инде, ундай данлыҡлы кешеләрҙең балаһы иркә була, тормоштоң ысын асылынан алыҫ йәшәй. Даирәһе үҙҙәре үҫкән затлы бүлмәнән киңерәк булмай. Уларҙың эскерһеҙ мөхәббәткә һәләте юҡтыр кеүек. Шуға ла Шакирҙың хәбәренә иҫем китмәне. “Подумаешь, Мөбәрәк ҡыҙы!..” – тип кенә уйлап ҡуйҙым.\nҮҙен күрмәй тороп, кеше хаҡында уй уйлама икән ул... Бөгөн күрҙем. Ундай наҙлылыҡты бер генә тапҡыр ҙа осратҡаным юҡ ине әле. Тәү күреүҙән, Әминәнең һөйләгән ҡыҙы ошолор, тип таныным. Күҙәтә башланым. Табында ул миңә ҡыялаш ултырҙы. Башым уй менән сырмаланды. “Яғымлы. Йәш. Матур...” һ.б. Ул миңә күҙ һирпеп ала. Ҡараштарыбыҙ осрашһа, оялып башын аҫҡа эйә. Мин эске рәхәтлектән хискә тулышам. Уның янында ултырған ҡыҙ иһә минән күҙен дә алмай. Ҡыйын булып китә.\nМинең янда – Рәми. Шыбырлашабыҙ. Рәмигә Гөлсәсәккә күҙем төшөүе хаҡында әйтермен әле.\nБейергә төштөк. Әминә Гөлсәсәкте миңә тоттороп тигәндәй китте. Ҡыҙ тулҡынланыуҙан тертләгәндәй итте, үҙе лә һиҙмәҫтән көрһөнөп ҡуйҙы. Ләкин үҙен ҡулға алды, наҙлы ҡулын иңбашыма һалды. Башына подполковниктың хәрби фуражкаһын кейеп алған. (Подполковник был кисәнең ҡунағы ине). Фуражка Гөлсәсәккә килешеп тора. Ул русса һөйләшә.\n– Нисек уйлайһығыҙ, мин капитан була алыр инемме?\n– Теләһәгеҙ, була алыр инегеҙ. Капитан булғығыҙ киләме ни?\n– Ә нишләп, улайһа, бында уҡып йөрөйһөгөҙ?\n– Ә, бәлки, институтты бөткәс, капитан булырмын. Ә һеҙ Мәскәүгә ҡайҙан\n– Өфөлә тыуғанһығыҙмы?\n– Юҡ. Ауылда. Ҡыйғы районында. Өфөлә музыка училищеһында уҡыным. Баянда уйнайым. Хәҙер Әҙәбиәт институтындамын.\n– Ысынлап баянда уйнайһығыҙмы?\n– Күптән уйнаған юҡ инде...\nШунан Гөлсәсәк подполковник ағай менән бейергә төштө, ә мин унан күҙемде лә алмай күҙәтәм. Әминә шелтәле ҡараш ташлап китте. Йылмайып ҡуйҙым. Ә күңелемдә шиғыр юлдары ярала:\nҺоҡланырға: “Ниндәй наҙлылыҡ!”\nБоҙормон тип, һаҡһыҙ ҡағылып...\nПодполковник ағай Өфөгә ҡайтаһын белдереп ҡуҙғалды. “Атайыңдарға әйтер һүҙең юҡмы?” – тип һораны Гөлсәсәктән. Ҡыҙ уны оҙатырға сыҡты. Бер аҙҙан мин дә соланға сыҡһам, Гөлсәсәк подполковниктың иңенә башын һалып илай. Ағай уны йыуата. Миңә уның илауы ла оҡшай. Гөлсәсәк Өфөнө һағынған. Ағай ҡайтып китте, ә мин ҡыҙыҡайҙы йыуатып алып керҙем.\nКисәнән һуң мин уны ятағына тиклем оҙата барҙым. Ихлас һөйләште. Нескә күңелле, наҙлыҡай. Мин бит ғүмерем буйы ана шундай нәзәкәт эҙләнем. Шундай ҡарашты осратырмын тип көттөм. Әминә ни өсөн беҙҙе тиң күрҙе икән? Егете бармы? Һиҙәм, Гөлсәсәк миңә ҡарата битараф түгел. Һуңыраҡ уның миңә яҙған хатында шундай юлдар бар ине:\n“Мин ул кисәлә үҙемде тәү тапҡыр шундай азат итеп тойҙом. Матур кисә ине ул. Башым, нишләптер, томанға сорналған кеүек булды. Татлы ғына томан. Кисәлә ҡатнашыусылар һәммәһе лә бик һөйкөмлө булып күренде. Бейеге, йырлағы килде. Ғашиҡ булғы, яратҡы килде! Ә һеҙ ниҙәр кисерҙегеҙ икән? Белергә ине. Һеҙгә лә күңелле булғандыр тип уйлағы килә. Һеҙҙең иғтибарығыҙҙы мин тойҙом. Йәшермәйем, миңә был оҡшай ине. Дөрөҫ, үҙем дә һеҙгә иғтибар белдереп, дөрөҫ эшләмәнем шикелле...”\nХатта мине ағаһына оҡшатыуы хаҡында ла әйткән. Бер бүлмәлә ете ҡыҙ йәшәүҙәрен дә яҙған.\nЯмғыр яуа башланы. Шакир менән беҙ ҡайтып киттек.\n1954 йыл, 11 ноябрь\nӘллә нишләнем. Бөтә тормошом үҙгәрешкә дусар булды. Ниндәйҙер үҙе моңло, үҙе рухиәтле донъя эсенә сумдым. Ҡанаттарым үҫкәндәй булды. Осонам да китәм төҫлө, бейеклектәрҙе, киңлектәрҙе иңләгән кеүекмен. Кисерештәр өтөп барғандай. Түҙерлек кенә лә түгел. Хәлемде Рәмигә һөйләнем. Беҙ шулай өйрәнгәнбеҙ. Серҙәребеҙ уртаҡ. Сәғәттәр буйы ниҙәр кисергәнемде һөйләйем. Ул сабыр ғына тыңлай. Гөлсәсәк менән осрашырға, һөйләшергә сәбәп эҙләп, пландар ҡорабыҙ. Сәбәп тапҡан булып ГИТИС-ҡа киттек. Башҡорттарҙан берәүҙе лә осрата алманыҡ. Дәрестә инеләр. Ҡағыҙ киҫәге ҡалдырҙыҡ.\n“Гөлсәсәк! Бөгөн һеҙҙе эҙләп килгәйнек, тап итә алманыҡ. Һеҙҙең йыйылыш башланғайны. Иртәгә күрешербеҙ әле. Беҙ институттан сәғәт дүрттә сығабыҙ. Һине Арбат метроһы алдындағы фонтан янында көтәбеҙ. Сәләм менән Рафаэль, Рәми. 11.ХI. 54”.\nОҙаҡ яҙҙыҡ. Төрлө варианттарын яҙа-һыҙа торғас, ошоноһон ҡалдырып киттек.\nИртәгәһен тәғәйен ваҡытта фонтан янында торһаҡ, Марат Солтанов осраны.\n“Беҙҙең ҡыҙҙарға ҡармаҡ һалырға тораһығыҙмы?” – тип төрттөрә һалды.\n“Ҡармаҡ һалырлыҡ ҡыҙҙарығыҙ бармы һуң?” – тинек беҙ, һыр бирмәҫкә тырышып. “Беләбеҙ инде, йәшермә!” – тип күҙ ҡыҫты Марат. Ул арала шәп-шәп атлап Гөлсәсәк килеп етте. Марат китеп барҙы. “Ғәфү итегеҙ инде, һуңланым”, – тип оялсан йылмайҙы Гөлсәсәк. Мин уға, яҙыусылар менән осрашыу буласаҡ, килһәң ине, тип “Саҡырыу ҡағыҙы” тотторҙом. Ул уңайһыҙланып китте, ләкин риза булды. Уны Рәми менән ятағына тиклем оҙатып ҡуйҙыҡ. Көн һалҡын ине.\nАяғында йоҡа ойоҡ менән туфли. Өҫтөндә – йәйге пальто. Башындағы яулығы ла йоҡа. Хушлашҡанда ҡул бирештек. Ҡулы бәләкәй генә. Өшөгән. Йүгереп ятағына инеп китте.\n1954 йыл, 13 ноябрь\nҺөйләшкәнсә, мин уны шул уҡ метро янында көтөп торҙом. Оҙаҡ торҙом. Килмәне... Әҙәби кисәгә һуңлап ҡына барып индем. Ни сәбәптән килмәне икән Гөлсәсәк? Тимәк, ул мине яҡын күрмәй. Кәрәгем юҡ, тимәк. Кисәнең дә ҡыҙығы табылманы, бөтөр-бөтмәҫ ҡайттым да киттем. Нишләп улай булды? Ни өсөн күрмәнем Гөлсәсәгемде? Баш тулы мең төрлө уй. Уларҙың осона сығырлыҡ ҡына ла түгел.\n1954 йыл, 20 ноябрь\nГөлсәсәкте күргән дә, һөйләшкән дә юҡ. Дөрөҫөрәге, ятаҡтарына барғыланыҡ. Тик Гөлсәсәккә яҡын барырға ла ҡурҡам. Битараф булған булып тик йөрөйөм. Уйымса, мин уға кәрәкмәйемдер. Ә үҙем ГИТИС ятағына тик уны күреү өсөн генә киләм. Рәми менән дә көнө-төнө уның хаҡында ғына һөйләшәм. Мин дуҫыма эс серемде һөйләйем дә һөйләйем, ул сабыр ғына тыңлай.\n1955 йыл, 2 ғинуар\nЯңы йыл да килеп етте. Беҙҙең институттағы Яңы йылды ҡаршылау кисәһенә ГИТИС студенттары килде. Араларында Гөлсәсәсәк тә бар. Уның менән оҙаҡ бейенек. Кисәбеҙҙе оҡшатты. Икенсе ҡатҡа шыршы ултыртҡайныҡ. Уны мин яурыныма һалып алып ҡайтып урынлаштырғайным. Шыршы яны ярым ҡараңғы. Йәшелле-ҡыҙыллы уттар балҡышынан баш әйләнгән кеүек. Шундай шарттарҙа яратҡан ҡыҙың янда булыу, уның менән бейеү – шул тиклем рәхәт! Ул мине бер аҙ борсолдорорға ла өлгөрҙө. Нишләптер кәйефһеҙ һөйләште. Ҡай саҡта бейергә төшмәй, көйһөҙләнде. Минең дә кәйеф ҡырылды. Бүтән бер ҡыҙ менән бейенем. Рәмзилә мине әрләп китте: “Нимә ҡыланған булаһың? Ғорур берәүҙәр...” Ғорур тип ни... Холҡон аңламайым да ҡуям бит һөйгәнемдең...\nКисәнән һуң ҡыҙҙарҙы ятағына оҙатып ҡуйҙыҡ. Их!.. Был юлы ла Гөлсәсәккә үҙемдең кисерештәрем, хис-тойғоларым хаҡында һөйләргә ҡыйыулығым етмәне бит!\n1955 йыл, 20 апрель\nҠыш та үтеп китте. Май байрамы яҡынлашты. Беҙҙең институтта йәнә концерт булды. Күңелһеҙ концерт. Ялыҡтырғыс. Мәғәнәһе аҙ булған һүҙ бутҡаһы.\nБайрамға Зинира (Атнабаева) менән Рәмзилә килде. Ҡыялатып ҡына Гөлсәсәк хаҡында һораштым. Ҡыҙҙар мине шелтәләне лә ташланы: “Һин бит үҙеңде үтә һалҡын тотаһың! Гөлсәсәк быны ауыр кисерә. Бөгөн дә һеҙгә килергә йыйынып бөткәс-иткәс кире уйланы”.\n“Эй ҡыҙҙар! Һалҡын түгел ул мин. Эсем тулы ялҡын, йөрәгемдә – һөйөү ғазабы! Мин ни бары ҡыйыуһыҙ, шул ғына!”\nРәмзиләне күндерҙем дә саптым уларҙың ятағына. Рәмзилә инеп китте, мин тышта ҡалдым. Йоҡлаған икән, уятып булһа ла алып сығырға ҡуштым. Ниһайәт, Гөлсәсәгем килеп сыҡты! Яланбаш. Халат ҡына кейгән. Әле генә йоҡонан уянғаны һиҙелеп тора. Уны ҡосаҡлағым килде. Баҙнатым етмәне. Тыйылдым.\nШул баҙнатһыҙлығым миңә күпме аяҡ салды! Май байрамына саҡырырға килдем, тигән булдым. Икенсе ергә барырға вәғәҙә биреүен белдерҙе. Бәлки, килермен дә әле, тип өмөтләндерҙе.\n1955 йыл, 2 май\nУрра! ГИТИС-тар беҙгә ҡунаҡҡа килде. Иң мөһиме – араларында Гөлсәсәк тә бар. Был кисәне мин ғүмерҙә лә онотаһым юҡ! Үҙемдең мәғәнәһеҙ ҡыланышым арҡаһында аҙаҡ күпме һыҙландым. Һағышҡа сумдым. Имештер, Гөлсәсәккә битараф булып тик йөрөйөм был кисәлә. Ни өсөн шулай ҡыландым мин? Нишләп улай тоттом үҙемде?!\nКөндәр көнгә ялғанды. Ялҡын ҡапҡан йөрәгем һулҡылдап торған әрнешкә әүерелде. Нишләргә миңә? Хат яҙып ҡарайыммы икән? Шулайтырға кәрәктер.\n“Гөлсәсәк! Һинең менән шундай хәлдәр булғаны бармы: иртә лә, кисен дә үҙеңә урын тапмай язаланаһың. Эс бошоуға түҙерлек кенә лә түгел. Хатта илағы килә. Үҙеңде ер йөҙөндәге иң яңғыҙ кешеләй хис итәһең. Кемделер күргең, оҙаҡ итеп һөйләшкең килә. Һине аңларлыҡ ундай кеше бармы икәнен үҙең дә белмәйһең. Ә күңелең түрендә һиңә сикһеҙ ҡәҙерле берәү бар. Уны һағынаһың, юҡһынаһың. Ә ул яныңда түгел. Ә һин көндәр, сәғәттәр буйы уның тураһында уйлайһың да уйлайһың. Шул уйыңдан рәхәт сигәһең. Күкрәгең тулы – уға әйтер һүҙҙәр...\nГөлсәсәк! Һинең ошондай тойғоларҙы кисергәнең бармы? Ә мин бына шундай кисерештәр эсендә йәшәйем.\nҮҙ кисерештәремә үҙем ышанмай оҙаҡ яфаландым инде. Һиңә иғтибар итмәҫкә, эҫенмәҫкә тырыштым. Ҡыҙҙарығыҙ миңә “үтә ғорурһың” тип тә бөттө. Ә мин хистәремдең ысынмы- юҡмы икәнен һынап бер булдым. Ләкин күпме сыҙарға була был йәнеңде өтә яҙған хистәргә?!\nГөлсәсәк, һин мине, бәлки, аңлап та бөтмәҫһеңдер, ә, бәлки, икәү-ара һөйләшһәк, аңларһың да. Әйҙә, бер етди генә һөйләшәйек”.\nӘ бер нисә көндән түҙмәнем, ГИТИС ятағына юл тоттом. Гөлсәсәкте күреү менән йөрәк туларға тотондо. Уны урамға алып сыҡтым. Оҙаҡ итеп һөйләшеп йөрөнөк. Май байрамындағы һалҡын битарафлығым өсөн хәтере ҡалыуын белдерҙе. Үпкәләп һөйләште. Йыуатырға тырыштым, ә үҙем һаман эсемдәген бушатырлыҡ итеп асыла алманым. Ярайһы тәүәккәл, ҡыйыу һөйләшә, бындай сағын беренсегә күреүем. Күңел булманы. Үҙемде көсһөҙ мәжнүн итеп тойоп ҡайтып киттем. Уйланым-уйланым да хат яҙырға булдым:\n“Гөлсәсәк! Һөйләштек, әммә әйтергә тип йыйынған күңелемдәге һүҙҙәрем йәнә әйтелмәне. Ҡаушаным. Шиғырҙар уҡыным. Уларҙың һәммәһе лә һиңә арналғанын һиҙгәнһеңдер бит? Мин бит һине тәү күреүҙән үк әллә нишләнем. Күңелдәге был хистәргә ышанырға ла ҡурҡтым. Осраҡлы тойғолар түгелме икән тип икеләндем, шикләндем хатта. Ел-дауылдар ҡубып китеп һүндереп ҡуймағайы, тип тә ҡурҡып йәшәнем. Тойғоларым иһә һүнмәне генә түгел, дөрләй башланы. Һеҙҙең ятаҡҡа тик һине күреү өсөн генә барып йөрөһәм дә, иғтибарһыҙ булып ҡыландым. Һинең яҡтан яуап булмаҫ тигән ҡурҡыу ғазапланы ла ғазапланы. Тора-бара яҙмыштарыбыҙҙы бергә ҡушып хыяллана башланым. Ә уның хаҡында үҙеңә һөйләргә батырсылығым етмәне. Хәҙер минең яҙмышым һинең ихтыярҙа. Бәхетемде һинһеҙ күҙ алдыма ла килтерә алмайым.\nХатымды һалдым да үҙемдең ҡыйыулыҡҡа үҙем дә шатланып ҡуйҙым. Хәҙер инде ни булһа ла булыр... Ә яуап юҡ та юҡ... Көтөү иң ауыр хәл икәнен шунда аңланым. Ниһайәт, ҡулымда Гөлсәсәктең хаты:\n“...Признавайтесь: ведь не я вам нравлюсь, а моя фамилия. Я через наблюдения сделала такой вывод. Если б я была дочерью какого-нибудь монтера, разве вы обратили бы на меня внимания? Конечно, нет. Разве смогу я быть вашей спутницей? Я ведь еще глупая девчонка! Вам нужна другая, лучше меня. Надеюсь, вы такую найдете. Я вами увлекалась, да...\nОстанемся друзьями. Желаю вам счастья от всей души!\nГөлсәсәк. 11.05. 55”.\nАңлашылды. Ә йөрәктән нисек йолҡоп ташларға һуң һине, ҡәҙерлем?\n1955 йыл, 28 сентябрь\nҺағыныуға түҙерлек кенә лә түгел. Гөлсәсәк менән күрешке килеп тик тора. Түҙмәнем, ятаҡтарына киттем. Барып инһәм, бүлмәлә Фәрҙүнә генә. Гөлсәсәк әле институтта концертта, тине. Тыным бөтөп шунда йүгерҙем. Коридорҙа Вил осраны (Кәримов), килеп күреште. Залдан Гөлсәсәк килеп сыҡты. Өҫтөндә – тәненә һылашып торған ҡара күлдәк. Шундай килешә! Минең тәнемә ниндәйҙер йылылыҡ йүгерҙе. Ул көндән-көн үҙгәрә, йәнә лә һылыулана бара. Уның был матурлығы мине тертләткән кеүек, ҡыйыуһыҙланам да китәм.\n– Әйҙә беҙгә, Переделкиноға ҡунаҡҡа алып ҡайтам.\n– Юҡ, бармайым...\n– Улайһа, мин дә һеҙгә бүтән килмәйем дә ҡуям.\n– Ярар һуң. Ә нишләп?\n– Һин гел тиҫкәреләнәһең бит. Минеңсә, был драманы тамамларға ваҡыт...\n– Драма түгел дә инде... Трагедия бит.\n– Мин һине бер ҡасан да аңлай алмаҫмын буғай. Осрашмаҫҡа кәрәктер. Мин был юғалтыуҙы ауыр кисерәсәкмен. Аныҡһыҙлыҡ ялҡытты.\nГөлсәсәк юғалып ҡалды. Бындай талапсан һүҙҙәрҙе көтмәгәндер. Былай һөйләшеүем уға бик ныҡ тәьҫир итте буғай, бер аҙ һүҙһеҙ ҡалды. Аптырауы йөҙөнә сыҡты. Йылмайырға итә, ә күҙҙәре бойоҡ. Ә мин бер нөктәгә текләп тик торам.\n– Йөҙөң Гамлеттыҡы кеүек, – ти бер аҙҙан. – Переделкиноға кейеп барырлыҡ туфлийым юҡ. Ремонтта...\n– Ремонт хаҡын түләнеңме һуң?\n– Эйе... Иртәгә Чайковский залына концертҡа барайыҡмы?\nМин, өндәшмәйерәк тора торғас, “можно” тип яуап бирәм. Ул еңел һулап ҡуя. Мин үҙем дә, күңелем тулыуҙан, илап ебәрерлек сиккә етәм.\n1955 йыл, 2 октябрь\n...Яратам мин Гөлсәсәкте! Ғазаплы тойғолар менән яратам! Көнө-төнө ыңғай наҙлы һүҙҙәр яҙған яуабын көтәм. Уның хаҡында уйламаған минутым бармы икән? Юҡ шикелле. Хатта институттағы лекциялар ваҡытында уйҙарыма килеп инеп, хыялдарға сумдыра. Әллә аҡылдан яҙаммы икән, тип шөрләп тә ҡуям.\nНиндәй йәме һинһеҙ йәшлектең?\nБелһәң ине минең хәлдәремде,\n1955 йыл ,10 октябрь\nҺағыныуға түҙеп булмай. Киттем ГИТИС ятағына. Гөлсәсәкте саҡырып сығарҙым да, шым ғына урам буйлап атлайбыҙ. Ҡыйыулығымды йыйып һүҙ башлайым:\n– Гөлсәсәк, һинең миңә мөнәсәбәтеңде белгем килә. Әйтсе ысынын ғына... Гөлсәсәк борола ла башын күкрәгемә һала. Мин күккә күтәрелгән кеүек тойғолар кисерәм, шатлығымдан нишләргә лә белмәй, уны ҡосағыма алам. Ул тәү тапҡыр минең ҡосағымда! Беҙ шул килеш баҫып тик торабыҙ. Башындағы ебәк яулығы шыуып төшә. Мин ҡосағымдан ысҡындырып, күҙҙәренә текәләм.\n– Үҙең бит, әйт, тинең... – тип башын түбән эйә Гөлсәсәк.\nӨндәшмәйем. Йәнә ҡосаҡлайым. Үбергә итәм. Үптермәй. Ҡурҡа. Ә мин уны тыңламайым. Ирендәренә ҡаҙалам. Ул һомғол һынын ҡосағымдан һурып ала ла ятағына йүгереп инеп китә.\n1955 йыл,13 ноябрь\nБөгөн киноға барҙыҡ. “Возраст любви” тип атала. Кино миңә оҡшаны. Музыкаһы шәп. Гөлсәсәккә оҡшаманы. Бәхәсләшеп алдыҡ. Уның ҡарауы, минең ҡосаҡлауыма күнде инде. Уның һылыулығы шул тиклем һоҡланғыс. Мин һөйгәнемдең ирендәрен һағалайым. Оялып башын бора. Үбәм барыбер! Үҙем үлер сиккә етеп онотолам. Ирендәре, шағирҙар әйткәнсе, ҡайнар түгел, дымҡыл. Ул ҡосағымдан һурыла ла тыҡрыҡ буйлап атлап китә. Ә мин урынымда баҫып тик торам. Шунан артынан йүгереп ҡыуып етәм дә күтәреп алам. Ятаҡ ишеге төбөндә өндәшмәй генә баҫып торабыҙ. Ул телгә килә:\n– Өфөлә атайым ауырып ята. Ә мин бына...\n– Атайың менән әсәйең дә үбешкәндер әле. Боҙоҡлоҡ эшләмәйбеҙ ҙә инде.\nШул эңерҙең алһыу наҙы кеүек,\n1955 йыл, 16 ноябрь\nҺин миңә “яратам!” тип әйт! Беҙ бергә булырбыҙ, тип әйт! Тынысландыр мине! Юғиһә, һинең хаҡтағы уйҙарҙан башым янып бара. Маңлайыма наҙлы ҡулыңды терә. Башымдың яныуын һинең ҡулың ғына һүрелдерә алыр. Һинең ҡулдарың кәрәк миңә. Уларҙы һалҡын кистәрҙә йылытҡым килә, уларҙы сикәмә терәп йоҡлағым килә.\nБыйыл уҡ әйт тойғоларың хаҡында. Йәшәргә көс бир, ярҙам ит миңә. Һинең һөнәреңә ҡарамам, ҡулдан килгәнсе ярҙам итермен.\n1955 йыл, 12 декабрь\nУлар теге егет менән бергәме икән? Икеһе генә бер бүлмәлә репетиция яһай. Гөлсәсәк – Потапова, ә теге дундук – Смирнов, помещик. А. Чеховтың “Медведь” тигән бер шаршаулыҡ пьесаһын әҙерләйҙәр.\nАнт итһәң дә башҡа күрешмәҫкә,\nЮҡ, барыбер мине онотмаҫһың!\nҺин тәкәббер, беләм бик яҡшы.\nҺөйә икән, әйҙә, башын эйеп\nҺин сығырһың күндәм бер иргә.\nҺинең өсөн эшләр бөтәһен дә.\nНиҙер етмәҫ һиңә. Донъяң буйлап\nR.S. Шағир Рафаэль Сафиндың йәшел тышлы ҡуйын дәфтәрендәге көндәлектәр ошоноң менән тамамлана. Артабан нимәләр булған икән һуң? Араларына кемдеңдер килеп ҡыҫылыуы төҫмөрләнә кеүек. Рафаэль ағай Гөлсәсәген кемдәндер көнләшә буғай.\nҺәр хәлдә, был ике иҫ киткес талантлы кешеләрҙең – даланлы шағир Рафаэль Сафин менән мәшһүр актриса Гөлли Мөбәрәкованың – аҙаҡ килеп ҡауышыуҙары беҙгә мәғлүм. 1961 йылдың 26 авгусында уларҙың улдары тыуа.\nАяз тип исем ҡушалар. Ләкин айырылышалар бит. Мин белгәндә, улар ике яры, ике яңғыҙ ине...\nМин уларҙың икеһен дә яраттым. Таланттарына һоҡландым. Ҡатнашып йәшәнем. Әммә икеһенең дә шәхси кисерештәре хаҡында һорашманым. Ҡыйыулығым етмәне. Ижадтары хаҡындағы мәҡәләләрем дә донъя күрҙе. Икеһен дә һағынам...\nТамара ҒӘНИЕВА, Башҡортостандың халыҡ шағиры.


ЖУРНАЛҒА ХАТ КИЛЕП ТӨШТӨ » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nХӘЛИҘӘ ЧЕМБАРИСОВАНЫҢ «ҮКЕНЕС» ИСЕМЛЕ ХИКӘЙӘҺЕН УҠЫП СЫҠҠАНДАН ҺУҢ УЙЛАНЫУҘАР\nХәлиҙә Чембарисованың «Башҡортостан ҡыҙы» журналының 4-се һанында донъя күргән «Үкенес» исемле хикәйәһен тетрәнеп уҡып сыҡтыҡ.\nХикәйәнең беренсе юлдарын уҡыу менән үк күҙҙәргә йәш килеп тула. Автор, оҫта яҙыусы булараҡ, тәүге ваҡиғаны урынлы, оҫта һайлаған һәм сабыйҙар күңеле, ҡарашы, йөрәге аша бик нескә, саф тойғолар менән тасуирлап бирә алған.\nЯҙыусы, ваҡиғаларҙы хикәйә жанры итеп бирһә лә, ысын тормошобоҙҙа ла унда бәйән ителгән яҙмыштар кеүек осраҡтар тулып ята. Тыуғас та сабыйын балалар тыуҙырыу йортонда ҡалдырып киткән ҡатындар, баштарын эскегә һалып, ғаиләһен ҡарамай әсе яҙмыш ҡосағына ташлағандар, атайһыҙ бала табып, бәләкәстәрен туҡмай-туҡмай үҫтергән ҡаты бәғерле әсәләр, эйе, әгәр ысынлап та уларҙы «әсәй» - тип атап булһа икән. Һанай китһәң, иҫ китерлек, сәстәр үрә торорлоҡ аяныслы хәлдәр, фажиғәле яҙмыштар аҙмы ни тормошобоҙҙа?\nШуға ла Хәлиҙә Чембарисованың хикәйәһе кеүек әҫәрҙәр яҙылыуы, баҫылыуы йәмғиәтебеҙ өсөн бик мөһим һәм кәрәкле.\nКүптәргә һабаҡ ул бындай әҫәрҙәр. Тәрбиәүи яҡтан да бик фәһемле хикәйә ул «Үкенес».\nТәрбиә – бала тыуғандың тәүге көндәренән үк башлана. Сабыйҙың бәхетле булыуы ғаиләлә уның 90% тәрбиә алыуынан тора, тиҙәр, психологтар.\nХәлиҙә Чембарисова хикәйәһендәге әсә кеше, бәлки, шундай битараф, йөрәкһеҙ ҡатын да булмаҫ ине, әгәр ваҡытында матур тәрбиә – ир менән ҡатын араһындағы мөнәсәбәт тураһында дөрөҫ тәрбиә, лайыҡлы әсә, хужабикә, ҡатын булыр өсөн дәрестәр алһа.\nӘсә йөрәге, әсә күңеле, әсә мөнәсәбәттәре яҙмыштарыбыҙҙа айырыуса мөһим роль уйнай шул… Әгәр әсәй йылылығы етмәһә, хикәйәләге кеүек осраҡтар, ваҡиғалар килеп тыуыуын көт тә тор!\n«Үкенес» әҫәре йөрәктәрҙә тәрән эҙ ҡалдырҙы. Автор ваҡиғаларҙы шундай сағыу, оҫта итеп һүрәтләп бирә алған, уҡый башлау менән үк ваҡиғаларҙы ап-асыҡ күҙ алдына килтереп, уның эсенә тулыһынса кереп китәһең һәм ундағы геройҙар менән бергә йәшәй, көйә, һыҙлана башлайһың.\nБыл инде яҙыусының үтә лә маһирлығы, оҫталығы хаҡында һөйләй.\nРәхмәт, һеҙгә, Хәлиҙә һылыу, шундай лайыҡлы матур, фәһемле, кәрәкле хикәйәгеҙ өсөн!\nҠәләмегеҙ бик көслө, артабан да шундай һоҡланырлыҡ әҫәрҙәр көтөп ҡалабыҙ! Илһам ҡанаттарығыҙ тағы ла юғарыраҡ талпынһын!\nНефтекама дәүләт филармонияһы директоры.


Минең полициям мине һаҡлай\nНуриман районы Байгилде ауылында йәшәүсе хеҙмәт ветераны Фатима Низаметдинова тәртип һаҡсыларына ҡарата әйтелгән был һүҙҙәрҙең тапҡырлығына үҙ миҫалында инанған. Ихатаһындағы келәтенән һыу һурҙыртҡыстарын урлатҡан хужабикәгә полиция хеҙмәте ярҙамға килә.\nФатима Низаметдинова яңыраҡ ҡына һикһән йәшен билдәләгән. Хеҙмәт ветеранына ауылда олоһо ла, кесеһе лә ихтирам менән ҡарай. Ижади күңелле ханым ауыл гимнына әүерелгән «Байгилде ауылҡайым» йырының авторҙашы ла.\nОло йәштәге ханым үҙе намыҫсан, үҙенә һәм башҡаларға ғәҙел ҡарашта тәрбиәләнгән быуын вәкиле. Донъяла яҡшы кешеләр барыбер ҙә күберәк тип иҫәпләй. Быға ул яңыраҡ тағы бер инанған. Ихатаһынан бурҙар ике һыу һурҙырғысын алып сығып киткәс, хужабикәгә тәртип һаҡлау органдарына мөрәжәғәт итергә тура килгән.\nЗыян ун мең һумға баһаланған - хаҡлы ялдағы кеше өсөн был аҙ аҡса түгел. Саҡырыуға тиҙ арала килеп еткән тәртип һаҡсылары тәүҙә ваҡиға урынын ғына ҡарап ҡалмай, ә ауыр хәлдә ҡалған оло йәштәге кешене йыуатырлыҡ һүҙҙәрен дә таба. Ҡараҡтарҙың эҙенә тәүлек эсендә төшәләр.\nФәнзил Фәйзуллин, Рәсәй эске эштәр министрлығының Нуриман районы буйынса бүлеге вәкиле: «Енәйәтселәрҙең эҙенә тиҙ төштөк. Улар икәү ине. Ауылға аҡса эшләргә ҡырҙан килгән кешеләр һыу һурҙырғыстарҙы күреп, уларға айыу майы һөрткән».\nШул уҡ кис тәртип һаҡсылары Фатима ханыма һөйөнөслө хәбәр еткерә. Хужабикәнең ҡыуанысының иге-сиге булмай.\nФатима Низаметдинова, Байгилде ауылында йәшәүсе: «Ҡараҡтарҙы тиҙ таптылар. Афарин беҙҙең полиция хеҙмәткәрҙәре - енәйәтселәрҙең эҙенә тиҙ төштө. Улай йәһәт кенә табылыр тип уйламағайным да. Рәхмәтемде нисек белдерергә белмәйем. Рәхмәт Һеҙгә. Полиция хеҙмәтендә тап шундай алсаҡ, ярҙамсыл кешеләр эшләүенә мин бик шатмын».\nФатима Ҡаһир ҡыҙы рәхмәт белдереп Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығына хат яҙа. Уға ярҙам күрһәткән полиция хеҙмәткәрҙәрен генә түгел, тотош Башҡортостан тәртип һаҡсыларының еңел булмаған хеҙмәте өсөн ихлас рәхмәтен белдерә.\nХәҙер полиция хеҙмәткәрҙәре Фатима Низаметдинованың өйөндә ҡәҙерле ҡунаҡ. Үҙ биләмәһендәге участковыйҙы Фәнзил Фәйзуллинды ханым «улым» тип кенә йөрөтә. Хеҙмәт ветераны хөрмәт йөҙөнән үҙенең ижад һандығында полиция хеҙмәткәрҙәренә арналған шиғыр һәм йыр барлыҡҡа килер тип вәғәҙәләй.\nЭске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте ярҙамында


“Яҙғы Никола” гөрләтте Кама буйын » Башҡортостан гәзите\n“Яҙғы Никола” гөрләтте Кама буйын\n31-05-2016, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nРеспубликабыҙҙың күп кенә ҡала һәм райондарында төрлө кимәлдәге, шул иҫәптән Башҡортостандан ситтә лә киң билдәлелек алған төбәк-ара һәм халыҡ-ара мәҙәни байрамдар һәм фестивалдәр, йыр-бейеү бәйгеләре, төрлө музыка ҡоралдарында уйнаусыларҙың оҫталыҡ ярыштарын ойоштороу матур йолаға әйләнгән. Был сараларҙы уларҙа ҡатнашыусылар ҙа, урындағы халыҡ та һағынып көтөп ала. Шуларҙың береһе – Славян яҙмаһы һәм мәҙәниәте көндәре барышында йыл һайын уҙғарылып килгән “Яҙғы Никола” халыҡ ижады республика байрамы. Ул “Рәсәй мәҙәниәте” маҡсатлы федераль программаға индерелгән һәм быйыл ун икенсе тапҡыр үтте.\n...Кама йылғаһы буйында урынлашҡан “Изге Никола ғибәҙәтханаһы” тарихи-мәҙәни үҙәгендә иртәнән үк йәнлелек. Күңелле көйҙәр яңғырай. Ҡунаҡтар шат кәйеф менән менән үҙ-ара гәпләшеп, хәл-әхүәл белешә, яңылыҡтары менән уртаҡлаша. Араларында башҡорт, урыҫ, татар, мари һәм башҡа халыҡтарҙың милли кейемендәге төрлө быуын вәкилдәре күренгеләй. Сағыу костюмдарҙағы үҙешмәкәр артистар кистән яһап ҡуйылған оло сәхнә яғына тартыла. Бер ситтәрәк – үҙ мәшәҡәттәре менән мәшғүл аш-һыу әҙерләүселәр, аҙыҡ-түлек, төрлө тауар һатыусылар.\nРайондың төрлө ауыл биләмәләре ҡорған милли ихаталар саҡырып тора. Байрамға килеүселәрҙе тәүгеләрҙән булып гәрәй ырыуы вариҫтары – Яңы Ҡайынлыҡ ауылы уңғандарының башҡорт тирмәһе ҡаршылай. Хужалар йола буйынса ҡунаҡтарға халҡыбыҙҙың милли аш-һыуын тәҡдим итә, йыр-моң оҫталары ҡурай һәм баян моңдарына ҡушылып, шаян таҡмаҡтар әйтә. Артабан урынлашҡан урыҫ, татар һәм мари халыҡтарының тормош-көнкүрешен сағылдырған ихаталарҙа ла шундай уҡ йәнлелек. Һәр ерҙә байрам кәйефе һәм төрлө милләт вәкилдәренең үҙ-ара ҡаҡшамаҫ дуҫлығы һәм татыулығы күҙгә ташлана. Былар һәр ихатала күрһәтелгән театрлаштырылған тамашаларҙа, айырым башҡарыусыларҙың сығыштарында ла күренде.\nҠытай һәм Үҙәк Африкалағы Бурунди Республикаһының Өфөлә уҡыған студенттары “Яҙғы Никола” байрамын ҡарарға махсус килгән. Беҙ үҙебеҙ ҡәҙимге итеп ҡабул иткән күп нәмәләр сит ил йәштәрен ныҡ ҡыҙыҡһындырҙы, һоҡландырҙы. Ул ғына түгел, Африка егеттәре Арлан ауыл биләмәһе мариҙарының киң билдәле “Сылбыр” (“Веревочка”) бейеүен башҡарыуын бер аҙ ҡарап торҙо ла, дөйөм күтәренкелек менән дәртләнеп, түңәрәккә төшөп китте.\n– Беҙҙә рухи берҙәмлек, тыуған төйәктең сағыу тарихына һәм күп яҡлы мәҙәниәтенә һаҡсыл ҡараш, төрлө милләт вәкилдәренә ҡарата ихтирам һәм хөрмәт тәрбиәләү буйынса ҙур һәм маҡсатлы эш алып барыла, – тине район хакимиәте башлығы Рәзиф Ғилмуллин. – Быйыл үҙенең 200 йыллығын билдәләгән Изге Никола ғибәҙәтханаһы – Өфө епархияһында иң ҙуры һәм боронғоларҙың береһе. Уның манараһы Уралда иң бейеге, бына ике быуат дауамында ныҡлы ышаныс һәм иман сағылышы булып, Кама буйын йәмләп тора.\nТарихи күҙлектән ҡарағанда, Николо-Березовканың хәҙерге Башҡортостан биләмәһенә ингән Кама йылғаһы буйҙарындағы берҙән-бер ҙур сауҙагәр ауылы икәнлеге билдәле. Бында күсеп ултырған урыҫтар тәүҙә монастырь ҡорған, аҙағыраҡ ҡорам төҙөгән. Тора-бара ауыл Камалағы пристанле оло тораҡтарҙың береһенә әүерелгән. XX быуат башынаса ауылда икенсе монастырь ҙа булған. Николо-Березовкала бөйөк княгиня Елизавета Федоровна ике тапҡыр булып киткән. Монастырь паркындағы изге шишмә әле лә Елизавета исеме менән йөрөтөлә.\n1994 йылда Кама буйындағы Никола ҡорамы, XIX быуат аҙағында төҙөлгән ҡоролмалар, тарихи-архитектура ҡомартҡылары тип иғлан ителеп, бөгөн тарих-крайҙы өйрәнеү музейы булған “Никола ҡорамы” комплексы составына инә. Бында ике тиҫтә йыл дауамында маҡсатлы яңыртыу эштәре алып барылыу менән бергә сиркәү эшләп килә, диндарҙар Изге Никола музейы менән теләп таныша. Ер өҫтөнән 40 метр бейеклеккә күтәрелгән манараһынан Кама йылғаһы ярҙарындағы хозур тәбиғәт менән һоҡланырға була.\nХристиан диненең, славян халыҡтары тарихы һәм мәҙәниәтенең республикала йәшәгән башҡа туғандаш халыҡтар диндәре, тарихы һәм мәҙәниәте менән ҡаҡшамаҫ берҙәмлеге – байрамдың төп мәғәнәһе һәм идеяһы. Урыҫ һәм башҡа славян халыҡтары мәҙәниәттәренең сағыу өлгөләре йыйылыусыларҙы быйыл да бар яҡлап арбаны. Башҡортостандың район һәм ҡалаларынан, күрше Татарстан һәм Удмурт республикаларынан, Пермь крайынан килгән 33 ижади коллективтың һәр береһенең сәхнәләге сығышы бик йылы ҡабул ителде. Быуындан быуынға күсеп килгән милли йолаларҙың һаҡланыуы, һәр ерҙә яңы биҙәктәр менән тулыланыуы һоҡланыу уятты.\nТөбәктә йәшәгән бер нисә милләт һәм төрлө йәштәге тиҫтәләгән халыҡ оҫтаһының, алыҫ Ставрополь крайы, Владимир һәм Суздаль ҡалалары вәкилдәренең күп яҡлы йүнәлештәге ижади эштәре ҡуйылған аллеянан һәм һатыу-күргәҙмә рәттәренән көн оҙонона халыҡ өҙөлмәне.\nБер үк ваҡытта майҙандың икенсе мөйөшөндә ойошторолған халыҡ уйындары буйынса бәйгеләр ҙә күптәрҙе үҙенә йәлеп итте.\nСараның икенсе өлөшөндә илебеҙҙең күп кенә төбәктәренән йыйылған һөнәри ҡыңғырау ҡағыусылар үҙ оҫталығын күрһәтте. Кама буйҙарынан алыҫтарға таралған сиркәү ҡыңғырауҙары сыңы байрамдың юғары ойошҡанлыҡ менән үтеүен, йыйылғандарҙың барыһына ла яңынан -яңы рух күтәренкелеге бүләк итеүен үҙенсәлекле әйтеп бирҙе.\nАвтор: Ансар НУРЕТДИНОВ, “Башҡортостан”дың үҙ хәбәрсеһе.\nРайон: Краснокама районы.


Алтын тулы сейф ағып киткән\n22 Октябрь 2019, 15:38\nАлтын тулы сейф ағып киткәнКрасноярск өлкәһендә Сейба йылғаһында дамба йырылғанда алтын тулы сейф та юғалған.\nКрасноярск өлкәһендә Сейба йылғаһында дамба йырылғанда алтын тулы сейф та юғалған.\nУл кеше йәшәмәгән махсус йортта һаҡланған була. Был йорттоң һаҡсылары ла хәбәрһеҙ юғалыусылар исемлегендә. Сейфта 18 кг самаһы алтын булырға тейеш. Ул таҙартылып, Красноярскиға ебәрелергә әҙерләнгән булған. Әлеге ваҡытта уны эҙләйҙәр.\n«Алтын ҡабул итеү кассаһы – айырым һаҡ аҫтындағы йорт – торлаҡ барактар менән бер рәттән шулай уҡ хәүефле зонала булған һәм 4 метр бейеклектәге тулҡын аҫтында ҡалған», – ти хәбәр итәләр.\nБилдәле булыуынса, 19 октябрҙә төндә Сейба йылғаһында алтын сығарыусы артелдең һыуһаҡлағысында биш дамба емерелә. Тупраҡ, таш һәм бысраҡ ҡатыш тулҡындың бейеклеге 4 – 5 метрға етә. Ул юлындағы бар нәмәне йыуып алып китә. Һөҙөмтәлә 15 кеше һәләк була, биш кеше хәбәрһеҙ юғала, 16 кеше зыян күрә. Бының буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған.


ҠАРҒАТУЙ, ҡарға туйы, ҡарға бутҡаһы, башҡорттарҙың яҙҙы ҡаршылауға арналған традицион байрамы. Яҙ—йәй мәлендә (апр. аҙағынан июнь уртаһына тиклем) үткәрелгән, ваҡыт үтеү м‑н яҙғы баҫыу эштәре тамамланыуға тура килтерелгән.\nҠатындар, ҡыҙҙар һәм балалар (14 йәшкә тиклемге малайҙар) тауға йәки башҡа ҡалҡыу урынға сыҡҡан, бер көн алда ауыл кешеләренән йыйған аҙыҡ-түлек килтерелгән. Башҡортостандың көньяғында ағас һәм ҡыуаҡтарҙы төрлө төҫтәге таҫмалар, яулыҡтар, көмөш беләҙектәр, муйынсаҡтар, балдаҡтар, төньяҡ-көнсығышында — сәскәләр, сағыу шәлдәр (ҡайһы ваҡыт ике ҡайынды бергә ҡушып бәйләгәндәр) м‑н биҙәгәндәр, көньяҡ-көнсығышында ағастарға ҡайһы берҙә ойотҡан (ҡатыҡ) ҡойолған, һауыт элгәндәр йә иһә уны ағастың төбөнә ҡуйғандар.\nҠ. өлкән йәштәге ҡатындар араһынан байрамды алып барыусы (алсабыр, юлбарсы) һайлағандар. Уға ҡалай тәңкә һәм ҡабырсаҡ м‑н биҙәлгән башкейемгә (һөлдәһе туҙҙан эшләнеп, тыштан һәм эстән ҡыҙыл кизе-мамыҡ туҡыма м‑н ҡапланған) һәм түш биҙәүестәренә (ике ҡыҙыл яулыҡтан йәки ҡыҙыл туҡыма киҫәгенән түшелдерек тегелгән, улар бер-береһе м‑н тоташтырылған һәм ҡалай тәңкәләр м‑н биҙәлгән) оҡшаған мәрәкә кейем кейҙергәндәр. Традицион рәүештә уңдырышлылыҡты кәүҙәләндергән ҡыяҡлыларҙан (арпа, тары, бойҙай) ҡарға бутҡаһы бешергәндәр, ҡайһы ваҡыт бишбармаҡ әҙерләгәндәр. Сәй табынына бал, бауырһаҡ, бәлеш, гөбәҙиә, ҡоймаҡ, сәксәк, эремсек һ.б. ризыҡ килтергәндәр. Аштан һуң ҡоштар һыйлау (ҡарға ашатыу, ҡарға һыйлау) йолаһы үткәрелгән: ҡалған бутҡаны түңгәк, таш өҫтөнә, ағас төбөнә һалып сыҡҡандар, тәбиғәткә, ҡоштарға һәм ата-бабалар рухына мөрәжәғәт итеп, муллыҡ һәм именлек, уңыш һәм уңдырышлылыҡ һорап изге теләктәр әйткәндәр; малайҙар ағас башына менеп ҡарға һ.б. ҡоштар булып ҡысҡырған. Байрамда ярыш ойошторғандар: ҡыҙҙар һәм йәш ҡатындар үҙҙәренең оҫталығын, һәләтен, етеҙлеген, көсөн күрһәтергә тейеш булған. Әйлән-бәйлән уйнағандар, дөңгөр, думбыра, ҡумыҙ һ.б. халыҡ ҡоралдарына ҡушылып яңғыҙ һәм парлап бейегәндәр, йырлағандар, таҡмаҡ әйткәндәр. Ярыштар һәм “ҡарға уйыны”, “аҡ тирәк”, “дөйә”, “гөргөлдәк”, “йүгереш”, “әбәк”, “ырғыуыс”, “арҡан йәки таҫтамал тартышыу”, “әүһәләй эйеү” кеүек халыҡ уйындары үткәргәндәр.\nБайрам ваҡытында, ғәҙәттә, өс тапҡыр — ашҡа, ҡоштар һыйлауға саҡырып һәм байрам тамамланыуын белдереп — һөрән һалынған. Башҡортостандың көньяҡ-көнсығышында Ҡ. йыш ҡына ғибәҙәт ҡылғандар һәм ҡорбан салғандар. Ҡ. башҡорттарҙың, мәрхүмдәрҙең йәне ҡошҡа һәм йәнлеккә әүерелә ала, тигән ҡараштарына бәйле булған боронғо исламға тиклемге дини инаныуҙарға барып тоташа (ҡара: Ата-бабалар культы, Ҡоштар культы). Быға оҡшаш йола байрамдары Көньяҡ Урал һәм Урта Волга буйындағы байтаҡ халыҡтарҙа осрай.


20 майҙа беҙҙең Дүртөйлө ҡалаһы Назар Нәжми исемендәге башҡорт гимназияһында “Балалар әҙәбиәте антологияһы” китабының исем туйы үтте. Был сараға Өфөнән башҡорт балалар яҙыусыһы, тәржемәсе һәм педагог, китаптың төҙөүсе авторы Фәрзәнә Ғөбәйҙуллина, Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтенең баш мөхәррире Зөлфиә Ҡарабаева, Илеш районынан шағирә, уҡытыусы, журналист, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың Яҙыусылар союзы ағзаһы Зәлифә Кашапова, бөгөнгө көндә Дүртөйлөлә йәшәп ижад итеүсе яҡташтарыбыҙҙан балалар яҙыусыһы, журналист, тыуған яҡты өйрәнеүсе, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың журналистар һәм яҙыусылар союздары ағзаһы Илдус Тимерханов, башҡорт яҙыусыһы, драматург, мәҙәниәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Яҙыусылар союзы ағзаһы Мөҙәрис Мөсифуллин, шағирә Светлана Васикова, шағир, Дүртөйлөләге “Тулҡын” ижад түңәрәген ойоштороусы Рафаил Хафизов килгәйне.\nСара Назар Нәжми шиғырҙары һәм йырҙары менән башланып китте. 2-се класс уҡыусыһы Тимашев Рамазан башҡарыуында “Аҡшишмә” йыры ҡунаҡтарҙың күңеленә хуш килде. 6-сы класс уҡыусылары Ғиләжева Азалия, Муллағәлиев Илгар, Гәрәев Роман бөгөнгө көндә заман шауҡымына бирелеп интернет селтәрендә ултырмаҫҡа, ә күберәк китаптар уҡып рухи донъяны байытырға, китапты үҙеңдең тоғро дуҫыңдай яҡын күрергә кәрәклеге тураһында яҙылған үҙҙәренең сценкалары менән сығыш яһаны.\nБалалар китабы... Балалар донъяһы... Бала саҡты сағылдырған әҫәрҙәрҙең тәрбиәүи роле баһалап бөткөһөҙ. Өс томдан торған «Балалар әҙәбиәте антологияһы» китабының да илһөйәр, телһөйәр шәхестәр тәрбиәләүҙә әһәмиәте бик ҙур.\nУҡыусыларФәрзәнә Ғөбәйҙулинна, Илдус Тимерханов, Мөҙәрис Мөсифуллиндың әкиәттәрен сәхнәләштереп күрһәтте, Зәлифә Кашапова, Светлана Васикова, Әлфиә Әсәҙуллина шиғырҙарын яттан һөйләне.\nКилгән һәр яҙыусы, шағир үҙҙәренең шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе, үҙҙәренең фекер-теләктәрен балаларға еткерҙе.\nСара “Йәйғор” балалар төркөмө башҡарыуында гимназиябыҙ директоры Гөлшат Нәбиулла ҡыҙы ижад иткән“Бала саҡ” йыры менән тамамланды.\nҒиләжева Азалия, 6 – сы класс уҡыусыһы


Башҡортостанда Ҡоролтайға һайлауҙа тауыш биреү тамамланды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n20:43, 9 сентября 2018 Сәйәсәт\nБашҡортостанда Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай һәм урындағы үҙидараның вәкиллекле органдары депутаттарын һайлауҙа тауыш биреү тамамланды. Һайлау участкалары ябылды.\nРеспубликала Берҙәм тауыш биреү көнөндә — йәкшәмбе, 9 сентябрҙә, 22 һайлау кампанияһы уҙҙы. 147 мандат алмаштырылды. Киске сәғәт 6-ға һайлаусыларҙың 40,26% тауыш бирҙе. 25 690 кеше йәшәгән урынынан ситтә тауыш биреү мөмкинлеген файҙаланды. Тауыш биреү өсөн исемлеккә 3 миллион 50 мең 303 кеше индерелде. 2018 йылдың 1 июленә ҡарата мәғлүмәттәр буйынса, төбәктә тап шунса кеше һайлау хоҡуғына эйә ине.\nТөбәк парламентына һайлау биш йылға бер тапҡыр уҙғарыла. Республикала йәшәүселәр закондар сығарыу йыйылышына 110 депутат һайланы. Уларҙың яртыһы — бер мандатлы округтар, яртыһы сәйәси партиялар исемлеге буйынса һайланды.Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының алтынсы саҡырылыш депутаттарын һайлауҙа республика һайлаусыларының 49,27% һайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплекстарын ҡулланып тауыш бирҙе. 811 участкала КОИБ-тар файҙаланылды.


Дүрт миҙгел. Әкиәт\n8 Апрель 2018, 20:09\nУлар көн дә иртәнән алып кискә тиклем уйнағандар, шаярғандар, көрмәкләшкәндәр ти. Ул мәлдә бер көн эсендә һауа торошо әллә күпмегә үҙгәрә икән ти. Йә ямғыр менән ҡар яуа, йә эҫе булып тора ла, унан ҡар яуа башлай, йә ямғыр яуа ла, буран сыға икән...\nБорон-борон заманда йәшәгән ти дүрт малай. Уларҙың исемдәре Ҡышбатыр, Яҙбатыр, Йәйбатыр, Көҙбатыр икән. Улар көн дә иртәнән алып кискә тиклем уйнағандар, шаярғандар, көрмәкләшкәндәр ти. Ул мәлдә бер көн эсендә һауа торошо әллә күпмегә үҙгәрә икән ти. Йә ямғыр менән ҡар яуа, йә эҫе булып тора ла, унан ҡар яуа башлай, йә ямғыр яуа ла, буран сыға икән. Кешеләргә был, әлбиттә, оҡшамаған ти.\nШунан аталары бер көндө улдарын саҡырып алған да былай тигән: “Улдарым, һауа торошоноң үҙгәреүе һеҙҙән тора. Шуға ла тышта сиратлап ҡына уйнарға тура киләсәк.” Уландары риза булған.\nИң беренсе өлкән малай Ҡышбатыр уйнарға сыға. Ул әйҙә уйнай, әйҙә уйнай ти. Һис кенә лә ҡайтҡыһы килмәй икән. Шунан өйҙә ултырған өс малай сабырһыҙланып киткән.\n- Нисек итеп Ҡышбатырҙы өйгә индерергә икән? - тип аптырашҡандар ти.\n- Мин сығып ҡарайым әле, һуғышырға тура килһә, һуғышырмын, - тигән ти.\nШулай Яҙбатыр менән Ҡышбатыр тышта осрашҡандар. Өлкән малайҙың һис кенә лә өйгә ингеһе килмәй икән. Улар эй һуғышҡан, эй һуғышҡан. Бер көн ҡар яуған, икенсе көн иреткән ти. Шулай ҙа Ҡышбатыр оҙаҡ тышта уйнағас, хәлһеҙләнеп киткән. Уны Яҙбатыр еңгәс, илай-илай ҡайтып киткән ти.\nЯҙбатыр ҙа үҙ ваҡыты еткәс тә тиҙ генә ҡайтҡыһы килмәгән ти. Уның менән иң бәләкәй малай Йәйбатыр алышып, саҡ ҡайтарып ебәргән. Яҙбатыр шундай ныҡыш малай икән ти, хатта Йәйҙең сираты еткәндә лә тышҡа йүгереп сығып, алышып ала ти. Шуға ла матур йәй көндәре йыш ҡына һыуытып, ҡырауҙар булып, ҡойма ямғырҙар яуып ала икән.\nЙәйбатыр иң бәләкәйе булғас, Көҙбатыр ҙа үҙенең сираты етер-етмәҫтән Йәйбатырҙы баҫтырып индереп ебәргән ти. Шуға ла кесе малай рәхәтләнеп тышта уйнап та өлгөрмәй икән…\nШулай ҙа кешеләр был миҙгелдәргә күнеп, йәшәйҙәр ти. Тик дүрт малай элеккесә тышҡа бергә уйнарға сыҡмаһын, тип кенә ҡурҡып торалар икән.\nӨмөтбай мәктәбе уҡыусыһы.


Хәбәрҙәр: Уны белә, Уны күрә һәм Уны тоя алыу\nУны белә, Уны күрә һәм Уны тоя алыу\nӘгәр беҙ Уны таный алһаҡ, Хисап майҙанында Ул беҙҙе таный аласаҡ. Әгәр Уны күрергә өйрәнһәк, Ул беҙгә ҡараясаҡ. Әгәр беҙ Уны ишетә башлаһаҡ һәм тыңлаһаҡ, Ул беҙҙең Үҙенә төбәлгән доғаларын ишетәсәк. «Рәсүлебеҙҙе лә һеҙҙең тура юлдан барыуығыҙға шаһит булһын, тип ебәрҙек» (Баҡара, 143) аятына ярашлы, Уның шәфәғәтенә лайыҡ булыр өсөн, Уның юлынан барырға тейешбеҙ.\nУл шундай ҡол һәм шундай Илсе.\n1400 йыл элек Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) тыуған көндө кешелектең тыуыуы тип иҫәпләргә мөмкин. Мөхәммәт Нурынан бар ҡылынған Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) донъяға килеүе – рухи һәләкәтте кисергән кешелектең Яңырыу дәүере башланыуы ул.\nАллаһтың Шәфҡәте менән, кешелек барлыҡҡа килеү осоронда уҡ Уның исеме менән нурлана, ә Ул физик тән рәүешендә ерҙә пәйҙә булғас, яңынан тыуа. Уны һөйөү күҙе менән күрә алған теләһә ниндәй кеше, яҡтылыҡ сығанағы тирәләй өйөрөлгән күбәләк кеүек, ғүмере буйы Уның тирәләй өйөрөләсәк.\nУл – Раббыбыҙҙың бөтә барлыҡ көткән һөйгән ҡоло. Ул пәйҙә булғас, һәммәһе, ташҡын йылғалар һәм киҫкен елдәр ише, Уға уҡтала.\nУл – балҡып торған Нурлы тулған ай кеүек Аллаһтың гүзәл ҡоло.\nИсеме менән Хаҡ Тәғәләбеҙ ант иткән Илсе ул. Сәғәҙәт быуатында йәшәүгә, Уны күреүгә беҙ лайыҡ була алманыҡ, әммә беҙ Уны күҙебеҙ менән күреп торғандай таный белергә һәм яратырға тейешбеҙ – быға иһә Уға ғашиҡ күҙҙәр һәм йөрәктәр генә лайыҡ була ала. Тимәк, Аллаһ Илсеһенә (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) мөхәббәтебеҙҙең төп маҡсаты – Уны аңлау һәм күреү. Аҡылы камил кеше, Уны танып белгәндән һуң, Уны яратмауы, Уның эҙенән атламауы, Уға әсир булмауы мөмкин түгел! Хатта нәфселе теләктәре артынан, шайтан артынан йөрөгән дошмандары ла, Уның менән бик аҙ ғына аралашҡандан һуң, ғәҙел һәм ышаныслы кеше булыуын танырға мәжбүр булған.\nПәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) нурҙарының тартыу көсөн тойғандарҙың күҙендә шатлыҡ осҡондары балҡый, әлбиттә, әхүәле рухиәләре ҡараңғылыҡ сөңгөлөндә булмаһа инде. Әйтергә кәрәк, мәңгелек язалар упҡынына тәгәрәмәҫ өсөн, гонаһкәрҙәр ҙә Уның шәфҡәтле ҡулына мохтаж.\nБөтә кешелек, хатта ки пәйғәмбәрҙәр ҙә, Уны таныуға, Унан өлгө алыуға һәм Уның артынан барыуға мохтаж. Әҙәмдән (ғәләйһис-сәләм) алып бөтә пәйғәмбәрҙәр Уның килеү хәбәренә ҡыуанған һәм Аллаһтан Уның өммәтенә индереүҙе һораған.\nАллаһ Рәсүлен (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) баһалай алыуыбыҙ, Уның гүзәл сифаттарын таный белеүебеҙ – Раббыбыҙға һәм Уның Илсеһенә һөйөүебеҙ һәм иманыбыҙ билдәһе. Пәйғәмбәребеҙҙең гүзәл сифаттарын тасуирлау өсөн һүҙҙәр етмәҫ. Уның камиллығын, тиңе булмаған күркәм холҡон асып һалыр өсөн, бер нисә генә миҫал килтерәбеҙ.\nҠатада бин Ноғман шундай хәҙис тапшырған:\n«Муса пәйғәмбәр (ғәләйһис-сәләм) Аллаһҡа мөрәжәғәт иткән:\n- О Раббым! Изге яҙмаларҙан игелекте әмер иткән, ямандан тыйған иманлы өммәт булыуы тураһында белдем. О Аллаһ, ул өммәтте минең өммәтем итсе!\nХаҡ Тәғәләбеҙ шулай яуап биргән:\n- Ул Әхмәттең өммәте.\nМуса пәйғәмбәр (ғәләйһис-сәләм) дауам иткән:\n- О Раббым! Изге яҙмаларҙа элек индерелгән яҙмаларға һәм һуңғы Китапҡа ышанған, бер күҙле һәм ялғансы Дәжжәлгә ҡаршы алышҡан өммәт тураһында әйтелә. Ул өммәтте минең өммәтем итсе!\nШул саҡ Муса пәйғәмбәр (ғәләйһис-сәләм), яҙмаларҙы ситкә ҡуйып, үтенесен белдергән:\n- О Аллаһ! Мине лә Әхмәт өммәтенән ит!» (Табари, IX, 8788; Ибн Кәсир, Тәфсир, II, 259; әл-Әғрәф сүрәһенең 154-се аяты тәфсире).\nАллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) үҙенән алда килеп киткән 124 меңдән ашыу пәйғәмбәрҙең барса билдәле һәм билдәһеҙ гүзәл сифаттарын үҙендә туплаған. Ул Ҡиәмәткә тиклем килеп китәсәк бөтә кешеләр өсөн дә үрнәк булған күркәм шәхес.\nУнан һуң Ҡиәмәткә ҡәҙәр башҡа пәйғәмбәрҙәр булмаясаҡ, шуға күрә Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) иң камил шәхес булып тора.\nГүзәлдәрҙең дә гүзәле\nПәйғәмбәребеҙҙең вафаты алдынан уның яратҡан ҡыҙы Фатима (раҙыйаллаһа ғәнһә), илап, былай ти: «О Рәсүлуллаһ! Мин һинең йөҙөңдө башҡаса күрә алмаясаҡмын!»\nПәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм), Алиҙы (раҙыйаллаһу ғәнһү) саҡырып былай тип ҡуша:\n«О Али! Хилйә эшлә – минең сифаттарымды тасуирла. Минең сифаттарымдың тасуирламаһын уҡыу – мине күреүгә бәрәбәр.»\nТөрлө хәҙистәрҙә Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) түбәндәге тасуирламаһы бирелә:\nУның тышҡы ҡиәфәте рухи донъяһы кеүек үк гүзәл була. Уның йөҙө тулған ай һымаҡ нурланып тора. Ғәйшә (раҙыйаллаһу ғәнһә) әйтә: «Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) йөҙө шул ҡәҙәр нурланып торҙо, уның яҡтылығынан файҙаланып, ҡараңғы төндә мин энәгә еп һаплай инем хатта.»\nУның ҡалаҡ һөйәктәре араһында пәйғәмбәрлегенә дәлил булыусы Илаһи тамға була. Сәхәбәләрҙең күбеһе ул тамғаны бик тә күрергә һәм үбергә теләй. Вафат булыр саҡта был билдәнең юҡҡа сығыуы уның ысынлап та китәсәген раҫлай.(Тирмиҙи)\nТәне Илаһи нурҙан торғанлыҡтан, үлеменән һуң бер ниндәй ҙә үҙгәреш булмай. Әбү Бәкер (раҙыйаллаһу ғәнһү) йөрәге һыҡрап һәм йәшле күҙҙәре менән былай ти:\n«О Рәсүлуллаһ! Һинең үлемең тормошоң кеүек үк гүзәл!»\nПәйғәмбәрҙең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) күркәм йөҙөнән Илаһи нур ағыла, тауышы яғымлы, хәрәкәттәре нәзәкәтле, ә телмәре талғын, асыҡ һәм аныҡ була. Ул артыҡ һүҙҙәр ҡулланмай, һәр һүҙе урынлы ҡулланыла, хикмәт һәм нәсихәт менән тулы була. Мәғәнәһеҙ, буш һүҙҙәрҙе Ул телмәренә бөтөнләй индермәй. Ғәйбәт, юҡ-бар хәбәрҙәр Уны ҡыҙыҡһындырмай. Һәр әҙәм менән Ул уның аңлау ҡеүәһенә, кимәленә ярашлы һөйләшә. Йомшаҡ күңелле һәм баҫалҡы була Ул. Ҡысҡырып көлмәй, хахылдамай, әммә алсаҡ, асыҡ сырайлы була. Ҡапыл күргәндәрҙе уның күркәмлеге, һөйкөмлөлөгө хайран итә. Уға тартылып, уның менән әңгәмә ҡорғандар Уға тиҙ арала эҫенеп китә.\nҮҙенә хеҙмәт иткәндәрҙе Ул яҡшы ҡарай: үҙе нисек кейенһә, уларҙы ла шулай кейендерә, үҙе нисек ризыҡланһа, уларға ла шундай уҡ ризыҡ бирә. Йомарт та, шәфҡәтле һәм мәрхәмәтле лә, ә кәрәк саҡта – тәүәккәл йәки күндәм.\nУл вәғәҙәләренә һәм анттарына тоғро, ғәҙел һүҙле була. Әхлаҡ, аҡыл һәм зирәклек йәһәтенән бөтә кешеләрҙән өҫтөн тора, бер һүҙ менән әйткәндә, тышҡы ҡиәфәте гүзәл, рухиәте камил, Хаҡ Тәғәләбеҙҙең иң яҡшы ижад емеше була ул.\nТәҡүәлеләрҙең (Аллаһтан ҡурҡыусыларҙың) дә тәҡүәлеһе\nҒәрәбстандың бөтә райондары үҙ ихтыяры һәм теләге менән Уның ҡанаты аҫтына инә. Бөтә Ғәрәбстандың хакимына әйләнә Ул, нимә теләһә, шуны ҡыла ала, әммә ябайлыҡ һәм баҫалҡылыҡ Уны ташламай. Ҡулында бер нәмә лә булмауы, ә бөтә байлыҡтарҙың хәҡиҡи хужаһы Аллаһу Тәғәлә булыуы хаҡында Ул ҡат-ҡат әйтә. Ваҡыт үтә, һәм уның ҡулына иҫәпһеҙ күп хазиналар инә. Нурлы Мәҙинәгә ҡиммәтле тауарҙар тейәлгән каруандар ағыла. Бөтә был байлыҡтарҙы Ул мохтаждарға тарата, ә үҙе элеккесә, аскеттарса тормошон дауам итә.\nУл әйтә: «Әгәр минең Өхөт тауы ҡәҙәрле алтыным булһа, мин уны өс көндән дә артыҡ үҙемдә тотмаҫ инем (бурыстарҙы түләр өсөн ҡалдырылғанынан тыш).» (Бухари, Теменни, 2; Мөслим, Зәкәт, 31).\nИң баҫалҡыларҙың да баҫалҡыһы\nАллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) 4 кеше генә күтәреп йөрөрҙәй «гарра» тип аталған таштабағы була. Ҡояш ҡалҡып, мөьминдәр Духа намаҙын ҡылғанда, «тирит» (икмәк туралған итле һурпа) һалынған шул таштабаҡты килтерәләр. Сәхәбәләр берҙәм рәүештә ризыҡ тирәһенә йыйыла. Кешеләр ифрат күп булғанлыҡтан, Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) ергә тубыҡлана. Бәҙәүиҙәрҙең береһе быны күреп аптырап һорай: «Был ниндәй ғәҙәт ул?»\nАллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) шулай тип яуап бирә:\n«Хаҡ Тәғәләбеҙ мине маҡтаулы ҡоло итеп бар ҡылған.» (Әбү Дауыт «Атғима», 17, 3773)\nИң күндәмдәрҙең дә күндәме\nКөн артынан көн үтә, ә Пәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) йортонда ризыҡ әҙерләү өсөн усаҡ яҡмайҙар, йыш ҡына ул ас килеш йоҡларға ята. (Әхмәт, VI, 217; Ибн Сағд, 1, 405)\nБер заман Ғүмәр (раҙыйаллаһу ғәнһү) Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) бүлмәһенә инә һәм уның буп-буш булыуын күрә. Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) финик пальмалары япраҡтарынан үрелгән септәлә ята. Тупаҫ септә Уның фатихалы тәнендә эҙҙәр ҡалдыра. Бүлмә мөйөшөндә бер аҙ арпа оно, ә өҫтәге ҡаҙаҡта иҫке һыу турһығы эленеп тора. Шуның менән вәссәләм! Бөтә Ғәрәп ярымутрауы буйһонған Аллаһ Пәйғәмбәренең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) барса милке шул була. Был хәлде күргәс, оло йөрәкле Ғүмәр (раҙыйаллаһу ғәнһү) күҙенән йәштәр атылып сыға. Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) унан һорай:\n- О Ғүмәр! Ниңә илайһың?\nТегеһе шулай тип яуап бирә:\n- Нисек иламайым, Рәсүлуллаһ! Византия императоры, фарсылар батшаһы зиннәткә ҡойона. Ә Аллаһ Илсеһе ҡоро септә өҫтөндә ята!\nПәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Ғүмәрҙе тыныслындыра:\n- О Ғүмәр! Византия императоры, фарсылар батшаһы, зиннәткә ҡойоноп, ер тормошо менән ләззәтләнһен! Беҙгә мәңгелек донъя бәрәкәттәре лә етер! (Әхмәт, II, 298; Табарани, Әл-Мүджәмүғл-Кәбир, X, 162)\nИң әҙәплеләрҙең дә әҙәплеһе\nАллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) үтә лә һиҙгер һәм әҙәпле була. Бер заман ул берәүҙең ергә төкөрөүен күреп ҡатып ҡала, фатихалы йөҙө ҡыҙара. Оло йөрәкле сәхәбәләр төкөрөктө йәһәтерәк ҡом менән ҡаплап ҡуялар. Шунан һуң ғына Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) юлын дауам итә.\nМөхәммәт пәйғәмбәр (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) кейемде йыйнаҡ һәм таҙа тоторға саҡыра, сәс-баш, һаҡал әрпешлеген өнәмәй. Бер заман мәсеткә сәсе-башы, һаҡалы боларған әҙәм килә. Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) ым-ишара менән уға үҙен тәртипкә килтерергә ҡуша. Әҙәм әйткәнен үтәгәс, Ул былай ти:\n«Шайтан һымаҡ, ялбыр сәс һәм һаҡал менән йөрөгәнсе, шундай ҡиәфәт яҡшыраҡ түгелме ни?» (Муватта, Шаар, 7; Байхаҡи, Шуабүл-Иман, V, 225)\nНәфис ынйыларҙың да нәфисе\nАллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һис ҡасан тауышланып хәбәр һөйләмәй. Кешеләр эргәһенән Ул баҫалҡы йылмайып үтә. Берәүҙән яман, тупаҫ һүҙҙәр ишетһә, яуап бирмәй. Уның эске халәте һәм хистәре йөҙөндә сағыла, шуға күрә тирә-йүндәгеләр һүҙҙәрен уйлап һөйләргә, ғәмәлдәрен уйлап ҡылырға тырыша. Баҫалҡылығы арҡаһында, ул ҡысҡырып көлмәй, йылмайыу менән генә сикләнә. Сәхәбәләр һүҙе буйынса, ул баштан-аяҡ япмаға төрөнгән йәш ҡыҙҙан да оялсаныраҡ була. Уның күркәм холҡон, үҙен нәзәкәтле тотошон нәфис ынйы менән сағыштырырға мөмкин.\n«Оялсанлыҡ имандан, ояты булған йәннәттә булыр. Оятһыҙлыҡ күңел ҡатылығынан, ҡаты күңеллеләр йәһәннәмдә булыр!..» (Бухари, Иман, 16);\n«Оялсанлыҡ һәм иман һәр саҡ йәнәш; береһе юҡҡа сыҡһа, икенсеһе лә юғала!» (Табарани, әл-Мүғджамүл-Авсат, VIII, 174; Байхаки, Шуабүл-Иман, VI, 140)\nАллаһ Илсеһенән (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) дә батырыраҡ кешене күҙ алдына килтереү мөмкин түгел, сөнки ул ҡурҡыуҙы үҙенә яҡын да юллатмай. Һәр саҡ, иң ауыр мәлдәрҙә лә Ул ғәҙәттән тыш түҙемлеге, тотанаҡлығы менән айырылып тора, еңел уйлап ғәмәл ҡылмай. «Йә-син» сүрәһенең ике аятын уҡып, үҙен үлтереү ниәте менән йортон уратып алған дошмандар ҡамауынан сыға. Оло йөрәкле Али (раҙыйаллаһу ғәнһү) былай тип һөйләй:\n«Иң аяуһыҙ Бәҙер алышы осоронда беҙ ҡайһы саҡ Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) артында һыйыныу урыны табырға мәжбүр булдыҡ. Ул иң ҡыйыуы, дошман рәттәренә иң яҡыны ине.» (Әхмәт, 1, 86)\nЙомарттарҙың да йомарты\nАллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) фәҡирҙәр, мохтаждар хаҡында хәстәрлек күреүҙе үҙенең бурысы тип һанай, һәр нәмәнең хәҡиҡи Хужаһы, Эйәһе Аллаһ булыуын даимән хәтергә төшөрөп тора.\nДжиранда йыйылған хәрби улъя Сафуанды хайран ҡалдыра, быны күреп, Пәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һорай:\n- Нимә, бик оҡшаймы?\n- Эйе,-ти Сафуан.\n- Ал бөтәһен дә, һиңә булһын!- тип бойора Пәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм).\nТулҡынланыуын еңә алмайынса, Сафуан былай ти:\n- Пәйғәмбәр йөрәгенән башҡа бер йөрәк тә был тиклем йомарт була алмай. – Шунан шәһәҙәт һүҙҙәрен әйтә һәм мосолман була. (Вакиди, II, 854-855)\nИзгеләрҙең дә изгеһе\nЯһилиәт осоронда ҡатын-ҡыҙҙың намыҫын аяҡ аҫтына һалып тапау бер ни тормай. Аҙғын булыр тип шикләнеп, яңы тыуған ҡыҙ балаларҙы тереләй күмер булғандар хатта. Аллаһ Тәғәлә был йәмғиәтте шулай тасуирлай:\n«Уларҙың берәйһенә: «Ҡатының ҡыҙ бала тапты,»-тигән хәбәр килтерһәң, үпкәләүҙән уның йөҙө ҡарая.» (Нәхел (Бал ҡорто), 58)\nМөшриктәр ҡатын-ҡыҙҙарға күңел асыу сараһы итеп кенә ҡарай, уларҙы кәмһетә. Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) кешеләргә Хаҡ Тәғәләбеҙҙең ҡатын-ҡыҙҙарға ҡағылышлы әмерҙәрен тапшыра. Йәмғиәттә ҡатын-ҡыҙ сафлыҡ, игелек өлгөһө итеп ҡабул ителә башлай. Әсәләрҙең баһаһы арта.\nЙәмғиәттә тәүге тапҡыр ҡатын-ҡыҙҙың хәҡиҡи ҡиммәте арта. Әсәләргә иҫ киткес һөйөү һәм хөрмәт менән Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хәбәр итә: «Йәннәт – әсәләрҙең аяҡ аҫтында!» (Насаи, Йыһат, 6; Әхмәт, III, 429; Суйюти, Әл-Джамиус-сәғир, 1, 125)\nҒәфү итеүселәрҙең иң күндәме\nӘбү Джәһлдең улы Икримә Исламдың ҡан дошманы була. Мосолмандар Мәккәне яулап алғас, Икримә Йәмәнгә ҡаса. Мосолман ҡатыны Икримәне Пәйғәмбәребеҙгә (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) алып килә. Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) уны яҡты йөҙ менән ҡаршы ала: «Хуш килдең, күскенсе һуғышсы!» Ул уны мосолмандарға ҡылған яманлығын иҫкә лә алмай ғәфү итә.» (Тирмиҙи, Истиғзан, 34/2735)\nАллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Раббыбыҙға оҙаҡ-оҙаҡ доға ҡыла: «О Аллаһ! Өммәтемде ғәфү ит, улар бит хәбәрҙар түгел!» (Ибн Маджа, Манасик, 56; Әхмәт, IV, 14)\nШәфҡәтлеләрҙең дә шәфҡәтлеһе\nАллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) һәр ғәмәле шәфҡәт һәм һөйөү менән һуғарылған була. Ул бөтә барлыҡҡа, бөтә мохтажға хәстәрлек күҙе менән баға. Сикһеҙ мөхәббәтен Ул кешеләргә генә түгел, хайуандарға ла өләшә. Яһилиәт заманында, Исламға ҡәҙәр, ғәрәптәрҙең хайуандарға ҡарата мөғәмәләһе ҡаты һәм аяуһыҙ була. Тере малдың итен уйып алыу, ҡойроғон, ҡолағын ҡырҡыу уларға бер ни тормай. Хайуандар араһында ҡаты алыштар ойошторола. Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) быға сик ҡуя.\nБер заман Пәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) ишәктең моронона һуғылған тамғаны күрә. Ул ныҡ ҡайғырып ҡысҡырып ебәрә: «Ҡарғаһын Аллаһ уға тамға һуҡҡанды!» (Бухари, Забаих, 25)\nҠошто ҡурҡытып, ҡошсоҡтарын алған сәхәбәләренә ул былай тип бойора: «Кем меҫкен ҡошто ыҙалатҡан, ҡошсоҡтарҙы кире уға ҡайтарһын!» (Әбү Дауыт, Йыһат, 47)\nТиреһе аша һөйәктәре сығып торған, ябыҡҡан дөйәне күреп, Ул хужаһына былай ти: «Телһеҙ хайуанға ҡарата мөғәмәләң өсөн Аллаһтан ҡурҡ! (Ас тотма)» (Әбү Дауыт, Йыһат, 47)\nШәфҡәтлелек хаҡында уның әйткәндәре ниндәй нәсихәтле: «Әр-Рахман (Шәфҡәтле Аллаһ) шәфҡәтле булғандарға шәфҡәтле. Ерҙә булғандарға шәфҡәтле булығыҙ, күктәгеләр ҙә һеҙгә шәфҡәтле булыр.» (Тирмиҙи, Бирр, 16/1924)\nҠәрҙәштәрҙең оло ҡәрҙәше\nБер заман Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) сәхәбәләре менән зыяратҡа килә. Зыяратҡа ингәс, ул былай ти: «Сәләм мөьминдәр һәм мосолмандар йорто халҡына. Аллаһ насип итһә, беҙ ҙә һеҙҙең менән бергә булырбыҙ. Мин ҡәрҙәштәремде бик күргем килә! Шул ҡәҙәр һағындым мин уларҙы!»\nСәхәбәләр аптырап һорай:\n- О Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм), беҙ һинең ҡәрҙәштәрең түгелме ни?\nПәйғәмбәребеҙ былай тип яуап бирә:\n- Һеҙ - минең сәхәбәләрем, ә минең ҡәрҙәштәрем – әле был донъяға килеп өлгөрмәгәндәр.\nУлар йәнә һорай:\n- О Аллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм)! Был донъяға улар әле килмәгәс, өммәтеңдәгеләрҙе нисек танырһың?\nПәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) былай ти:\n- Уйлап ҡарағыҙ әле, кешенең атының маңлайында, аяҡтарында аҡ тамғаһы бар. Тамғаһы булмаған ҡара йылҡы өйөрөндә ул үҙенекен танымаҫ инеме ни?\n- Әлбиттә, таныр, Рәсүлуллаһ! -тине сәхәбәләр.\nПәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) дауам итте:\n- Улар нур һибеүсе йөҙҙәр менән киләсәк, намаҙ алдынан алған тәһәрәттәрҙән ҡулдары һәм аяҡтары күҙҙе ҡамаштырырҙай аҡ буласаҡ!\nМин, иртәрәк килеп, уларға һыу тәҡдим итеү өсөн, үҙемдең һыуым янында көтөп торасаҡмын. Ләкин, көтөүҙән сит дөйә ҡыуып ебәрелгән кеүек, ҡайһы берәүҙәр минең һыу янынан ҡыуып ебәреләсәк.\n«Бында килегеҙ!»-тип саҡырасаҡмын мин. Әммә миңә әйтәсәктәр: «Һинән һуң улар икенсегә әйләнде (Сөннәңә эйәрмәне һәм тура юлдан тайпылды).» Һәм мин әйтәсәкмен: «Китһендә улар!» (Мөслим, Тәһәрәт, 39; Фадаиль, 26).\nАллаһ Илсеһенә яҡын (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) булыу – Уны танып белеү, Уның рухиәтенең гүзәл сифаттарын үрнәк итеп алыу. Уға яҡын булыу – иң ҡиммәтле бәрәкәттәргә һәм шәфҡәткә лайыҡ булыу тигән һүҙ. Ул бәрәкәт һәм шәфҡәттәр аша бөтә кешелек мәңгелек именлеккә эйә булыуы ихтимал. Ул бәрәкәттәр аша, Илаһи ярҙам алып, бөтә гонаһкәрҙәр ике донъяла ла шәфҡәт һәм төйәк таба...\nБеҙҙең бурысыбыҙ шундай: Уны танып белеү, Уны күрергә һәм ишетергә өйрәнеү.\nӘгәр беҙ Уны таный алһаҡ, Хисап майҙанында Ул беҙҙе таный аласаҡ. Әгәр Уны күрергә өйрәнһәк, Ул беҙгә ҡараясаҡ. Әгәр беҙ Уны ишетә башлаһаҡ һәм тыңлаһаҡ, Ул беҙҙең Үҙенә төбәлгән доғаларын ишетәсәк. Уның шәфәғәтенә ирешеү өсөн, беҙ Уға эйәрергә тейеш. Изге аятта әйтелгән бит:\n«Бына шулай итеп, Беҙ һеҙҙе кешеләр ҡылған ғәмәлдәргә шаһит булһындар тип, араҙашсы олуғ өммәт иттек. Рәсүлебеҙҙе лә һеҙҙең тура юлда булыуығыҙға шаһит булһын тип ебәрҙек...» (Баҡара, 143)\nАллаһу Тәғәлә фани һәм мәңгелек донъяла беҙҙе Уның менән бергә булыуға лайыҡлы итһен! Хисап көнөндә Аллаһ Тәғәлә яратҡан Пәйғәмбәренең шәфәғәтенә лайыҡлы итһен беҙҙе!\nАллаһу Тәғәлә беҙгә, яратҡан Илсеһен танып, Уның Гүзәл әхлаҡи сифаттарын алыуҙы насип итһен! Аллаһ Тәғәлә ҡәлбтәребеҙҙе Үҙенең Илсеһенең бөтә кешелеккә мөхәббәт һәм шәфҡәт тулы бәрәкәттәре менән тултырһын һәм йәндәребеҙҙе ерҙәге Яҡшыларҙан яҡшыға бөтмәҫ-төкәнмәҫ һөйөү сығанағы итһен!


Бөтә нимә лә бер ваҡыт йөҙәтә башлай. Әлеге ваҡытта ҡасандыр\nкамиллыҡ өлгөһө булып күренгән быяла һәм бетон йорттарҙың\nсираты етте. Мода, шулай уҡ айыҡ аҡыл менән уйлау ҙа ергә яҡыныраҡ йәшәү һәм үҙеңде тәбиғи материалдар менән уратыу кәрәклеген иҫбатлай. Ауылда бәләкәй генә өйөң булһа шәп, ҡал а ситендә ҙур коттеджың булыуы тағы ла яҡшыраҡ. Ул ваҡытта инде эш көндәрендә ҡала тормошонда ҡатнашырға, ялда үҙ участкаңдағы ағас йортта ял итергә лә мөмкин. Унда тын алыуы ла еңел, стеналарҙан зыянлы формальдегид түгел, ә ылыҫ еҫе аңҡый. Тупһаңа сыҡһаң, күршеләрҙең машиналары теҙелмәгән, ә үҙең ултыртҡан сәскә түтәлдәре ҡаршы ала...\nКүптән түгел Өфөлә булып үткән "Күсемһеҙ милек. Көҙ 2006" күргәҙмәһендә өҫтөнлөк бирелгән тема нәҡ шәхси торлаҡ төҙөлөшөнә ҡағылды. Шунда уҡ махсус "Ҡала ситендәге йорт" проекты тәҡдим ителде һәм "Коттедж ҡасабалары баҙары һәм шәхси торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү барышы һәм перспективалары" т емаһына "түңәрәк өҫтәл" үтте.\n"Түңәрәк өҫтәл" ултырышында Өфөлә һәм ҡала янында коттедждар төҙөүҙең бөгөнгөһө һәм иртәгәһе, йортто төҙөү һәм теркәү ваҡытында барлыҡҡа килеүе мөмкин булған юридик проблемалар тикшерелде.\n- Кешеләр ергә яҡыныраҡ булырға, уны тәрбиәләргә бурыслы,\n- тип һүҙ башланы күсемһеҙ милек буйынса консультант Наил Ғиләжев. - Идеалда һәр ғаиләнең бер гектар самаһы имениеһы булырға тейеш. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡала янында коттедж ҡасабалары төҙөү мәсьәләһе буйынса республика күрше өлкәләрҙән ҡалыша, әммә 2007 - 08 йылдарҙа беҙ ҡала янындағы\nтөҙөлөштөң йылдам артыуын көтәбеҙ.\nӨфөнөң Архитектура һәм ҡала төҙөлөшө буйынса төп идаралығы начальнигы урынбаҫары Галина Чиглинцева август айында Өфөнөң үҫеше буйынса генераль пландың раҫланыуы хаҡында хәбәр итте. Әлеге ваҡытта ҡала майҙаны 75 мең гектар самаһы тәшкил итә, планға ярашлы рәүештә, ул 85 меңгә етәсәк. Шаҡша , Дим һәм Затондан тыш Өфөнөң территориаль сигендә 28 мең кеше йәшәгән 46 ауыл - ҡасабалар иҫәпләнә. Был ҡасабаларҙың ҡайһы берҙәрендә коттедждар төҙөлөшө йылдам бара. Төҙөлөш ар тһа ла халыҡ һаны шул көйө ҡала, сөнки, коттедждар күпселек осраҡта икенсе торлаҡ ролен үтәй. Төҙөлөштөң дөйөм майҙаны бер миллион 400 мең квадрат метр булыуы күҙаллана.\nТөҙөлөш процесында барлыҡҡа килгән төп проблема - йорттарға\nпроект документацияһының булмауы. Йорттарҙың яртыһының ғына проекттары бар, сөнки, нигеҙҙә, ҡасабалар стихиялы рәүештә барлыҡҡа килә. Шуға күрә был ҡасабаларҙы төҙөкләндереү, инженер тәьмин ителеше тураһында һүҙ йөрөтөү\nӨфөнөң Архитектура һәм ҡала төҙөлөшө буйынса төп идаралығының юридик хеҙмәт начальнигы Алексей Михайленко\nер участкаһы бүлеү һәм йорт төҙөүгә бәйле процедуралар тураһында һөйләне. Федераль ҡануниәткә һәм Өфөлә шәхси торлаҡ төҙөү тураһында положениеға ярашлы, Башҡортостандың б аш ҡалаһында һәр кем ( даими йәшәү урыны мөһим түгел) шәхси торлаҡ төҙөлөшө объектын, йәғни бер ғаилә өсөн өс ҡаттан да күберәк булмаған йорт төҙөү хоҡуғына эйә. Төҙөлөш өсөн участка булыуы - мотлаҡ шарт. Ер алыу өсөн Өфө хакимиәт е башлығы Павел Качкаев исеменә мөрәжәғәт итергә, әммә был мөрәжәғәтте Өфөнөң Архитектура һәм төҙөлөш буйынса төп идаралығына алып килергә кәрәк. Унда һайлау акты төҙөлә, төҙөлөш буйынса һығымта яһала һәм ер участкаһының планы төҙөлә. Артабан был ике документ "Күсемһеҙ милек үҙәгенә"\nтапшырыла. Участкаға заявка матбуғатта баҫыла. Әгәр участка ға тағы ла кемдер дәғүә итә икән, аукцион иғлан ителә, һәм сауҙалашыуҙа еңеүсе участкаға хужа була. Әгәр дәғүәсе берәү генә икән, дәғүә итеүсегә ергә хоҡуҡ биреүсе документтар тапшырыла.\nЯңы закондар буйынса ер хужаһының проект документацияһын тултырыу буйынса йөкләмәләре бөтөрөлдө, әммә төҙөлөшкә рөхсәт алыуҙы бер кем дә тыйманы әле. Ул мотлаҡ кәрәк! Төҙөлөштө төрлө ысулдар менән - үҙаллы йәки подрядсыларҙы йәлеп итеп башҡарырға мөмкин. Әммә һәр осраҡта ла объектты эксплуатацияға индереүгә рөхсәт кәрәк.\n- Йортло булырға теләгәндәрҙең өс юлы бар. Иң еңеле - бер әй ҡасабаға барып, иҫке булһа ла йорт һатып алыу. Икенсеһе - ҡаралтыһыҙ, яланғас ер майҙаны һатып алыу. Һәр кеше ғүмерендә бер тапҡыр 15 сутыйлыҡ ошондай участка алырға хоҡуҡлы. Һәм өсөнсө юлы - коттедждар ҡасабаһында үҫеш проекты булған, алдан әҙерләнгән территоия һатып алыу. Эйе, был иң ҡыйбат, әммә иң перспективалы ысул - унда бөтә коммуникациялар ҙа бар: ут, һыу, газ һәм канализация үткәрел ә, инеү юлдары төҙөлә, сүп - сар сығарыла. Һеҙгә үҙегеҙ телә гән йорто һалып инергә генә ҡала.


Башҡортостанда таксистарҙың берҙәм реестры булдырыласаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n13:27, 5 сентября 2011 Иҡтисад\n— Әүәлгә тиклем бындай исемлек булманы, шуға күрә республикала таксилар һанын билдәләү ауыр ғына, — тип һөйләне «Башинформ» агентлығына комитет рәйесе урынбаҫары Андрей Быковский. – Беҙҙең иҫәпләүҙәр буйынса, 10-15 мең тирәһе рөхсәт ҡағыҙы кәрәк буласаҡ. Улар тик автомобилдәргә генә бирелә.\n— Реестр мәғлүмәттәренә рөхсәт алып, инспекторҙар автомобилдең пассажирҙар ташыуға рөхсәте булыу-булмауын еңел тикшерә ала, — тип асыҡланы Андрей Быковский. – Рөхсәттәре булмай тороп, пассажирҙар ташыу менән шөғөлләнгән таксистар штраф түләйәсәк.\nТеги: пассажирҙар ташыу, такси


ЫСЫНБАРЛЫҠТЫҢ ҮҘЕ САҒЫЛА\n8 Февраль 2021, 00:29\nБаш ҡалабыҙ Өфөнөң “Торатау” Конгресс-холында кисә “Һайлау хоҡуғы” (“Право выбора”) тигән нәфис фильмдың ябыҡ премьераһы булып үтте.\nДин әһелдәре, власть вәкилдәре, депутаттар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, табиптар, йәштәр – премьераны ҡараған барса кешеләр, һис шикһеҙ, ҙур тетрәнеү кисергәндер.\nФильм тәндәрҙе зымбырҙатырлыҡ кадрҙар менән башланып китә. Ноутбук алдында ултырыусы йәш ҡатын, шәхси клиникаға шылтыратып, һүрән тауыш менән йөклөлөгө 28 аҙна булыуы, баланан ҡотолорға теләүе тураһында һөйләй. “Ни эшләп бығаса һуҙҙығыҙ?” – клиникала шулай тип һуҡранып алһалар ҙа, бөтә нәмә хәл ителерлек икәнен аңғарталар.\n...Артабанғы йән өшөткөс күренештәрҙе, ғөмүмән, тотош фильмды йөрәгеңде уста тотоп ҡарайһың. Шәхси клиникала эштәр көтөлгәнсә бармай, саҡ иҫән ҡалған, ҡанһыраған ҡатынды урамға сығарып ебәрәләр. Бына уны ҡаланың бала тыуҙырыу йортонда ашығыс операцияға алып китеп баралар. Бәпестең имен-аман тыуыуы – мөғжизә! Тик ул бер кемгә лә кәрәкмәй.\n“Балаң һиңә кәрәкме?” – тип һорай операция яһаған табип битараф һалҡынлыҡ менән. Йәш әсә, сабыйын күрмәҫ өсөн башын ситкә бороп, ишетелер-ишетелмәҫ бышылдай: “Юҡ”. Табип ҡанлы йоморсаҡты асыҡ тәҙрә ҡаршыһына ҡуя. Үтәләй иҫкән һалҡын төнгө ел ҡосағындағы бәпес ярһып-ярһып илай һәм... тынып ҡала.\n... “Ҡайҙа минең балам?!.” – иртәгәһен аҡылына, аңына килгән әсәнең ҡысҡырып илап сабыйын таптырыуы тынлыҡты өҙә.\nВаҡиғалар Рәсәй ҡалаларының береһендәге бала тыуҙырыу йортонда бара. 40 йәшлек талантлы хирург, өлгөлө атай һәм ғаилә башлығы Олег Волковты дауахананың баш табибы итеп тәғәйенләйҙәр. Һәм ул коллективтағы ысынбарлыҡ менән танышыуҙан – ғүмер өсөн көрәшергә тейешле табиптарҙың йыш ҡына ғүмер ҡыйыу яғында булыуынан шаңҡып ҡала. Алты аборт яһау, баҡһаң, бер сабыйҙы ҡабул итеүгә ҡарағанда иҡтисади яҡтан отошлораҡ. Баш табип дауахана эсендәге был ҡот осҡос әхләҡһеҙлекте бөтөрөү, хеҙмәттәштәре аңын, ҡарашын тамырынан үҙгәртеү маҡсатын ҡуя, уларҙың тәүбилдәләнешен иҫкә төшөрөп, күңелдәрендәге яҡтылыҡты уятырға ынтыла...\n1920 йылда СССР, донъяла беренсе ил булып, аборт яһатыуҙы рәсми рөхсәт итә. 100 йыл эсендә йөклөлөктө яһалма өҙөүҙе ғәҙәти тип ҡабул иткән бер нисә быуын үҫә. “Һайлау хоҡуғы” был күренеште ғәҙәти тип ҡарау тамырынан дөрөҫ түгеллеген асып һала. “Һайлау хоҡуғы” йөклөлөктө яһалма өҙөү хаҡында Рәсәйҙәге тәүге фильм булараҡ баһалана, ул ябай кешеләр аҡсаһына төшөрөлгән.


Рулетка һәм Япон видео-Ч япония - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nРулетка һәм Япон видео-Ч япония\nБыл гуров үҙ эсенә ала\nВидео ч-ч ырыуҙың үҙ Урыны рулеткаВеб-ч еңел настроить, уның Мөғжизәле төбәктәренең береһе булараҡ, шулай Уҡ көнбайыш һәм көнсығыш урынлашҡан, Ер серле. Ҡытай, япон, ҡытай телдәрен Уның Өсөн еңел булманы тип атарға Мөмкин контролдә тота. Унда японияның рәсәйҙәге приема була.\nЯпон рулетка чатта аралашыу теле Булып тора. Мин элек осраҡлы күберәк мәғлүмәт Сығанағы уҡып булмаҫлыҡ, аныҡ аңлау Өсөн әңгәмәләште ашыу дөйөм һаны, Берәмек рус телен белгән урыҫ Июлендә характеристика өсөн, таҙа һәм Бөхтә интерьер, япон телендә түгел, Ә рус рулеткаһы чан, һәм Метеорит ямғыры көн менән төн Тәрән ҡарашы алға настяға, дөйөм Бәйләнештә йәшәй. Көнбайыш цивилизацияһы вәкилдәре япондар әһәмиәткә Эйә түгел, киреһенсә, уларҙы был хис.\nҺәм һеҙҙең командаға кәңәшсе позицияһына Ярашлы, һеҙ уны эшләргә тырыша.\nХөрмәт, ситләтелгән эротическое принциптары, ары Өсөн, октябрендә алып бара, был Сағыу, үҙенсәлекле атмосфера. Икенсе-был принцип һәм кеше Араһындағы һыҙыҡтың, булған бурыстарығыҙҙы деконструкция Ваҡыт хәрәкәттә һәм кешеләрҙең күңеле Өсөн, уларҙың эшләү яҡшы түгел, Өҫтәүенә ҡайтарыу өсөн, кешенең йыһанда Был дөрөҫ территорияһында япония ҡайтырға ниәтләй. Икенсенән, япон булған никахты-социаль Тоҡана һәм туғанлыҡ, ҡан хәл Түгел был, әммә был юлы Ул, һөйләшеү, уларҙың яҡынлығы дәрәжәһе тәрәнәйтеү. Был хәл ул автоматик рәүештә Бер социаль төркөмгә берләштерә.\nЙәкшәмбе кис дуҫтар бер-береһенә Дуҫтарса ла сит ил яҡшы, Ләкин артыҡ бер ни илай Осраған япония һәм аңларлыҡ булмаһа Ла, кухняла үтә. Хатта бер нисә ай дауамында Япония, тымыҡ батырлыҡ аралашҡан дуҫтар Һәм индереү һауа торошо, хобби Был мәсьәлә буйынса онлайн-аралашыу-Иң яҡшы һәм башлаған малайҙар Һәм ҡыҙҙар өсөн урынды япон Теле-шул, кем булыуын теләйбеҙ Һәм ихлас күңелдән, уйланырға мәжбүр Итә, һәм һеҙ кемде ҙә Булһа, кем тиҙ ҡыҫылыр. Ҡыҙыҡ, ни өсөн. Була, япон һәм исем түгел. Был бик шәп ысулын һеҙгә Райондарында осрай, кешеләр менән.\nВидео чат һүҙ-рулетка программаһы Әйтелеше ҡытайҙың бер төркөм кешеләр Өсөн был һүҙ ҙур кеше Яҡшы булһа, ул ҡайҙарға таралған.\nЯңғыҙлыҡ рәхим итегеҙ, бының өсөн Ҡытайға ла түгел. Бында дуҫтар күп, эше, ғаиләһе, Таунхаус, социаль селтәрҙәр, эмоцияларын асыҡтан. Бәйләнеш, ч уйлап бирмәй-рулетка, Европа эҙләп еңелләштерә.Декрет, һеҙ уны интернетта таба ала.Темалар боҙоу рулетка, рулетка шунда Уҡ европа аралашыу көйләргә кәрәк.\nمفت جنسی پورا سائٹ\nбашҡа видеочивать теркәлгән 18 видеочивать һәм башҡа бушлай теркәү чатта теркәлергә видео онлайн без 18 танышырға теләп иғлан чатта теркәлергә рулетка менән ҡыҙы 18 онлайн аралашты. беренсе танышыу видео юллау өсөн таныштырҙы. башҡа өлкәндәр өсөн видео теркәү танышты сексуаль танышты видео


26 июнь көнө Үтәгән ауылында “Һаумыһығыҙ ауылдаштар” байрамы үткәрелде – Администрация сельского поселения Амангильдинский сельсовет\n/ Новости / 26 июнь көнө Үтәгән ауылында “Һаумыһығыҙ ауылдаштар” байрамы үткәрелде\n26 июнь көнө Үтәгән ауылында “Һаумыһығыҙ ауылдаштар” байрамы үткәрелде\nШаулап -гөрләп районыбыҙҙа һабантуй уҙҙы. Беҙҙең Амангилде ауыл биләмәһе тирмәләр конкурсында 1 урынға лайыҡ булды. Был еңеүгә тос өлөш индергән әүҙем ҡатнашыусыларыбыҙға\nДепутаттар: Шаһыбалов Рамаҙан Сәлих улына, Абдуллин Тәлғәт Марат улына, Ғәйфуллин Азамат Ильяс улына, эшҡыуарҙар: Өмөтҡужин Рафаил Әүбәкер улына, Шаһыбалов Руслан Әкрәм улына, Әхмәтҡужин Динир Вафир улына, Фәттәхов Илһам Баян улына, Фәхрисламов Инсаф Юлай улына, Ихсанов Әсғәт Садиҡ улына,\nҠул эштәре оҫталары:Ғүмәрова Ләлә Мөхәрләм ҡыҙына, Әминева Әлниса Йомағужа ҡыҙына, Ғәлимова Сәлиха Ғирфан ҡыҙына, Йәнбирҙина Рәйлә Әхмейән ҡыҙына , Хөсәйенова Фирүзә Сәлимйән ҡыҙына, Сафина Сәлимә Насип ҡыҙына оло рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ. Уларға ныҡлы һаулыҡ, ғәилә именлеге, эштәрендә уңыштар теләйбеҙ.\nБыйылғы йыл Рәсәй кимәлендә иғлан ителгән “Ғилем һәм техника” йылы сиктәрендә уйлап, үҙ ҡулдары менән йыйылған техника авторҙары Минһажев Фәнил Раил улы, Мөхәмәтов Данис Миҙхәт улы. Ҡуйылған техника ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Киләсәктә уларға яңы асыштар насип булһын, уй-хыялдары тормошҡа ашһын.\nАуыл биләмәһенең халыҡ фольклор ансамблдәре “Сәсмәүер”, “Суҡмуйыл” һәм фольклор коллективтәре “Илекле ҡыр”, матур сығыш яһап байрам биҙәктәре булдылар. Уларға артабанда ижади уңыштар, яңы үрҙәр теләйбеҙ. Арымай-талмай байрамға ҡатнашыусыларҙы ташыусы автобус водителдәренә Ҡужәхмәтов Фәнил Мәһәҙей улына, Вәлиуллин Милләт Мәүлитдин улына ҙур рәхмәт белдерәбеҙ.\nОло рәхмәт һүҙҙәремде еткерәм “Ғәлиә” фольклор коллективе ағзаларына улар ҡунаҡтарҙы ихлас ҡаршы алып, тәмле аштары менән һыйланылар.\nШулай уҡ мәҙәниәт, ауыл биләмәһе хеҙмәткәрҙәренең, йәмғиәт ойошмалары ағзаларының эштәре оло баһаға лайыҡ.\nАмангилде ауыл биләмәһе башлығы Фәхрисламов М.Х.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - Мәҡәләләр\nОшо арала Бөтөн донъя сирлеләр көнө лә билдәләнә. Шуға бәйле һорауыбыҙ: "Тырыштан тир кипмәҫ, ялҡауҙан сир китмәҫ" тигән халыҡ аҡылын нисек аңлатыр инегеҙ?\nБиттәр : # « 78 79 80 81 82 83 84 85 86 » #\nАТАЙЫМ ӨЛГӨҺӨНДӘ ҮҘ ЭШЕМДЕ ҠОРҘОМ\nЭшҡыуарлыҡҡа кеше төрлөсә килә. Кемдәлер бала саҡтан эшҡыуарлыҡ һыҙаттары ярылып ята һәм, иртәме-һуңмы, улар ошо йүнәлеште үҙ итә. Икенселәр урау юлдар үтеп, бихисап эш урыны алыштырып та, уларҙан ҡәнәғәтләнеү тапмағандан эшҡыуарлыҡ арбаһына "ултыра". Ҡайһы берәүҙәрҙе был аҙымға ниндәйҙер танышының уңышлы эшмәкәрлеген күреү һәм уның кеүек үк уңышҡа өлгәшеү теләге этәрә. Шулай уҡ эшҡыуарҙар араһында атаһы өлгөһөнә эйәреп, уның юлын дауам итеүселәр ҙә бихисап. Бөгөнгө ҡунағыбыҙ, "Азамат" асыҡ акционерҙар йәмғиәте директоры Руслан ШАҺЫБАЛОВ, нәҡ атаһының еңел ҡулы менән ошо өлкәгә килә һәм әлеге ваҡытта уңышлы эшмәкәрлек алып бара. Уның менән эшҡыуарлыҡ нигеҙҙәре тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ.\n- Әбйәлил районы Амангилде ауылында тыуып үҫтем. Бәхет эҙләп, уңыш артынан ҡыуып, сит тарафтарға китмәнем, ә ғаилә ҡороп, үҙемдең тыуған төйәгемдә төпләндем. Тормоштан ҡәнәғәт булыр өсөн кешегә күп кәрәкмәй, минеңсә. Атай-әсәй, туғандар, ғаилә, дуҫтар-таныштар иҫәнлеге-именлеге һәм донъяларҙың тыныс тороуы үҙе бәхет түгелме ни? Шуға күрә, тормошҡа артыҡ ҙур талаптар ҡуймайынса, барыһына шөкөр итеп, һәр яңы көнгә ҡыуанып йәшәйем. Ә яратҡан, күңел биреп башҡарған эшемдең булыуы бәхетемде тағы ла нығыраҡ тулыландыра һәм йәшәйешемде әһәмиәтлерәк итә.\nРЕСПУБЛИКАБЫҘҘЫҢ ҮҘ ПРЕЗИДЕНТЫ, ГЕРБЫ, ФЛАГЫ, ГИМНЫ БАР\nБөгөн, 11 октябрҙә, Республика көнөн байрам итәбеҙ. Был байрам тураһында һин нимә беләһең, уҡыусым? Иҫкә төшөрәйек.\nБашҡортостан Республикаһы - I Бөтә Башҡорт Ҡоролтайы (1917, июль) тарафынан һайланған Башҡорт мәркәз шураһы 1917 йылдың 15 ноябрендә Ырымбур, Өфө, Пермь, Һамар губерналарындағы башҡорт территорияларын Рәсәй Республикаһының автономиялы өлөшө тип иғлан итә. Шураның ҡарары III Бөтә Башҡорт Ҡоролтайы тарафынан раҫлана (1917, 8 декабрь). 1919 йылдың 23 мартында Үҙәк Совет власы менән Башҡорт хөкүмәте араһында Башҡорт Совет автономияһы тураһындағы Килешеү нигеҙендә Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаhы иғлан ителә. 1990 йылдың 11 октябрендә Башҡортостан Совет Социалистик Республикаһының Дәүләт суверенитеты тураһында декларация ҡабул ителә. 1992 йылдан алып Башҡортостан Республикаһы тип йөрөтөлә башлай.\nАҠСАЛА ЛА АЛТЫНДА ЛА ТҮГЕЛ БӘХЕТ\nУҡыусыға алтын яратҡан Фригия батшаһы Мидас тураһындағы тарих мәғлүмдер. Ул Дионистан уға үҙе ҡағылған бар нәмәне алтынға әйләндереү һәләте биреүен үтенә. Әммә бер көн эсендә ул бар ҡағылған нәмәләре, хатта үҙе яратҡан роза сәскәләре һәм яратҡан берҙән-бер ҡыҙы ла алтынға әйләнгәс, ысын бәхеттең алтында түгел икәнен аңлай. Бәхеткә күрә, Дионис уға алтынға әйләнгән нәмәләрҙе кире үҙ хәленә ҡайтарыу һәләтен дә биргән була...\nСанкциялар һуғышы үҙ маҡсатына өлгәшә башланы шикелле. Рәсәй Хөкүмәте нисек кенә тырышмаһын, хаҡтарҙың артыуы дәүләт контроленә буйһонмай, тиҙлеген арттыра бирә. Был халыҡтың күпселеге тарафынан ыңғай ҡабул ителмәһә лә, Рәсәй иҡтисады үҫеше өсөн яңы офоҡтар асты: үҙебеҙҙең етештереүселәр был шарттарҙа яҡшы табыш алып, баҙарҙы сифатлы тауар менән тәьмин итә алды - ҡытлыҡ тигән нәмә һиҙелмәй. Күптәр уйлана башланы: баҙарҙан ит, һөт продукттары һатып алыу урынына үҙеңдең малыңды аҫырау отошлораҡ түгелме? ВТО-ға инеү, ил сиктәрен асыу хатта ауыл кешеһе өсөн был шөғөлдө файҙаһыҙға әйләндерә башлағайны бит…\nБЕҘҘЕҢ ӨФӨБӨҘҘӘ ТУҒАН ТЕЛДӘР ҺАНЛАНА\nРеспублика көнөнә арналған байрам саралары сиктәрендә Өфө ҡала округы хакимиәтендә Башҡортостан Республикаһының дәүләт һәм туған телдәрҙе үҫтереү һәм пропагандалауға ҙур өлөш индергән мәғариф, мәҙәниәт һәм сәнғәт, киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренә Өфө ҡала округы хакимиәте башлығы премияһын тапшырыу тантанаһы үтте.\nТел - ул йәмғиәттең иң ҡеүәтле ҡоралы. Тап тел кешеләрҙе бер милләткә берләштерә, был телдә һөйләшеүселәр булғанда ғына халыҡтың мәҙәниәтен, йолаларын һаҡлау мөмкинлеге тыуа. Быуаттар буйына ата-бабаларыбыҙ алып барған милли азатлыҡ көрәштәренең нигеҙендә туған тел дә ята, һәр замандың иң билдәле шағирҙарының әҫәрҙәрендә туған телдең матурлығы һәм бөйөклөгөнә дан йырлана.\nМӘСКӘҮ ТАМАШАСЫҺЫ МИРАҪТАРҒА АЛҠЫШЛАНЫ\nМәскәүҙә "Мираҫ" фольклор, йыр һәм бейеү ансамбленең концерты уҙҙы. Данлыҡлы Өфө коллективы П. И. Чайковский исемендәге Концерт залында сығыш яһаны. Ике сәғәтлек программа төрлө халыҡтарҙың вокаль һәм бейеү композицияларын үҙ эсенә алғайны. 1812 йылдағы Ватан һуғышының 200 йыллығына арналған "Ватаным минең" тамашаһы мәскәүҙәргә айырыуса ныҡ тәьҫир итте.\nИМАН НУРЫ ТАРАТА УЛ, ЙӘҒНИ ЙОМАНЫҢ МЕҢЕНСЕ ТАПШЫРЫУЫ АЙҠАНЛЫ ҺҮҘ\n"Милләткә уның насар вәкилдәрен юҡ итеп түгел, ә яңы быуындарҙы иң яҡшы милли һәм дини традицияларҙа тәрбиәләп хеҙмәт итергә кәрәк. Ошо дин, тарихи үҙаң һәм ғөрөф-ғәҙәттәр һеңдерелгән быуын үҫеп сыҡҡас, дәүләтегеҙҙә элек яуызлыҡ энәләре өҫтөнлөк иткән урында изгелек баҡсалары ҡалҡып сығыр", тип әйткән бер аҡыл эйәһе. Ысынлап та, үҙҙәренең киләсәген уйлаған халыҡтар элек-электән тәрбиәгә ҙур иғтибар бүлгән. Ә заманында көслө ҡәүем булып та ошо мәсьәләлә битарафлыҡ күрһәткән халыҡтарҙың әсе яҙмышы беҙҙең өсөн ғибрәт булып хеҙмәт итергә тейеш. Аллаға шөкөр, беҙ был мәсьәләне күҙ уңынан ысҡындырманыҡ шикелле. Өмөтһөҙ саҡтарҙа ла, һәр ваҡыт нур сығанаҡтары булды. Башҡортостан юлдаш телевидениеһындағы "Йома" тапшырыуы ла ана шул нур сығанағының береһе ул. Сирек быуатҡа яҡын халыҡты рухландырып, уны әҙәпкә, әхлаҡҡа өйрәтеп, Ислам нескәлектәрен, йәшәйеш йүнәлешен күрһәтә килгән, халыҡ тарафынан яратып ҡабул ителгән, "Йома" бөгөн 1000-се тапшырыуын эфирға сығара. Ошо иҫтәлекле ваҡиға уңайынан тапшырыуҙың алып барыусыһы Морат ЛОҠМАНОВ тапшырыу, тормош һәм тәрбиә буйынса тәьҫораттары менән уртаҡлаша.\nСӘНҒӘТЕБЕҘ ЙӨҘӨН ПРОФЕССИОНАЛЬ МУЗЫКА БИЛДӘЛӘЙ\nУның кеүек үтә лә нәзәкәтле гүзәл заттың ҙур хор менән дирижерлыҡ итеүе бер аҙ сәйер күренеш кеүек. Бының сәбәбе, бәлки, классик музыка донъяһы һәр заманда ла көслө зат батшалығы булып иҫәпләнеүендәлер? Бәлки, дирижерлыҡ һөнәренең төп асылы - көс һәм ҡеүәт булғанлыҡтан, төп асылы көсһөҙлөк булған ҡатын-ҡыҙға унда урын юҡ тигән ҡараш үҙе хаталыр? БР-ҙың Дәүләт академик хор капеллаһының художество етәксеһе һәм төп дирижеры, З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының тәрбиә эштәре буйынса проректоры һәм хор дирижерлығы кафедраһы мөдире Алһыу Афған ҡыҙы ХӘСБИУЛЛИНА ошо һәм классик сәнғәткә ҡағылған башҡа һорауҙарға яуап эҙләй.\nМИЛЛИ КӨРӘШ ТРАДИЦИЯЛАРЫН КИЛӘҺЕ БЫУЫНДАР ҘА ҮҘЛӘШТЕРҺЕН, ТИП\nБөгөнгө ҡунағыбыҙ - милли көрәште популярлаштырыуға, был спорт төрө буйынса донъя кимәлендәге ярыштар үткәреүгә туранан-тура булышлыҡ итеүсе белгес; республика, Рәсәй, донъя чемпионаттарында еңеүсе уландар тәрбиәләүсе өлгөлө атай; 27 РФ спорт мастеры тәрбиәләгән остаз; бөгөн Р.Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернаты егеттәре араһынан республика чемпиондары "әүәләүсе" (быйыл Рәсәй ярышында ҡатнашҡан 8 егеттең 7-һе призлы урын алған) тренер Йәлил Динмөхәмәт улы ЙОСОПОВ менән милли көрәшкә ҡағылышлы ҡайһы бер сетерекле проблемалар: уны донъя кимәленә сығарыу, башҡорт йәштәре араһында таратыу, уға башҡа спорт төрҙәре элементтары үтеп инеүҙе булдырмау саралары тураһында әңгәмәләшәбеҙ.\nАУЫЛ СПОРТЫН ҮҪТЕРЕҮ ТОРМОШҠА АШМАҪ ХЫЯЛ ТҮГЕЛ\nЯңыраҡ редакциябыҙға ир уртаһына етһә лә, йәштәрсә етеҙлеген юғалтмаған бер ағай килеп инде. Стәрлебаш районы Елембәт ауылы мәктәбендә оҙаҡ йылдар физкультура уҡытыусыһы булып эшләгән Һиҙиәт ИСМӘҒИЛЕВ атлы уҙаман икән. Һиҙиәт Кәлимулла улы фекер ебен төрлө темалар, донъябыҙҙағы хәл-ваҡиғалар, йәмғиәттә йөрөгән ҡапма-ҡаршылыҡлы фекерҙәр менән бәйләп, кинәйәләп тә, тураһын да ярып һалып, беҙгә бына нимәләр тураһында һөйләне:\nБАШҠОРТОСТАНЫБЫҘ БЕРЕНСЕ ДОНЪЯ ҺУҒЫШЫ ОСОРОНДА\nАмбициялар аңды томалағанда, ялған хистәр дөрөҫ ҡарар ҡабул итергә ҡамасаулағанда, бәләкәй генә хата ла ҙур эҙемтәләргә килтереүе мөмкин. Йөҙ йыл элек башланып киткән Бөйөк һуғыш (Икенсе донъя һуғышы башланғансы уны шулай тип йөрөтәләр) шуға миҫал. Ул ваҡытҡа тиклем бер ниндәй аналогы ла булмаған, миллионлаған кешенең ғүмерен өҙгән, дүрт империяның ҡолауына, донъяның сәйәси картаһы ҡырҡа үҙгәреүенә, бәлки, ике тиҫтә ярым йылдан йәнә ҙурыраҡ ҡан ҡойош башланып китеүенә сәбәпсе булған был һуғыш бер быуат үткәс тә ғибрәт һәм фәһем биреп, яңылыш аҙымдарҙан иҫкәртеп тора. Яңыраҡ ҡына ошо тарихи ваҡиғаларға арналған, "1914-1918 йылдарҙағы Беренсе Донъя һуғышы осорондағы Башҡортостан" исемле йыйынтыҡ донъя күрҙе. Йыйынтыҡты төҙөүҙә ҡатнашҡан тарих фәндәре кандидаты, Рәсәй Стратегик тикшеренеүҙәр институтының өлкән хеҙмәткәре Рәмил Насибулла улы РӘхимов ошо һуғыш, Башҡортостандың, Рәсәйҙең уға индергән өлөшө менән таныштыра.\nСАЛАУАТТЫҢ ШИҒЫРҘАРЫ ДОҒА БУЛЫП ЯҢҒЫРАНЫ\n"Салауат" һүҙе ғәрәп телендә "фатиха" тигәнде аңлата икән. Башҡорт халҡына быуаттар аша тамырҙарын онотмай, рухын юғалтмай, тыуған илен ҡурсалап, айырым бер милләт булып һаҡланып ҡалһын өсөн был фатиха Хоҙай тарафынан күптән, 260 йыл элек үк ебәрелгән. Мәңгелеккә милли үҙаңыбыҙ һағында тороусы батыр, башҡорт халҡының бөйөк сардары Салауат Юлаев бөгөн дә изге юлын - кеше күңеленә азатлыҡ, үҙаллылыҡ орлоҡтарын сәсеү, ата-бабаларҙан ҡалған ерҙе яҡлап дауға ҡаршы сығырлыҡ көс биреп, әйҙәүсе булыуын дауам итә. Заманалар үҙгәреп, ҡулға ҡорал алып, яуға күтәрелер саҡтар күптән уҙһа ла, аҡыл туплап, дөйөм ил яҙмышына битараф булмаҫҡа өндәй ул беҙҙе. Милли батырыбыҙ, шағир-импровизаторҙың баҡыйлыҡҡа киткән көнөндә уның иҫтәлегенә арнап үткәрелгән әҙәби флешмоб Салауатты йөрәк түрендә йөрөтәбеҙме, һүҙен күңелебеҙҙә тотабыҙмы икәнлекте тағы бер ҡат тикшерҙе.\nШАМОНИНО АУЫЛЫНДА ТУҒАН ТЕЛЕН ҺАНЛАМАҒАНДАР ЙӘШӘЙМЕ?\nОшо көндәрҙә Өфө районы Шамонино ауылында яңы балалар баҡсаһы асыу мәсьәләһе буйынса йыйылыш үткәрелде. Сараны Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты һәм Йәштәр советы ағзалары ойошторғайны.\nШамонино ауылында йәшәүселәрҙең 80-90 процентын башҡорттар тәшкил итә. Әммә ауылдағы мәктәптә - башҡорт кластары (быйылғы уҡыу йылынан бер башҡорт класы асылыуы тураһында хәбәр ителгәйне шикелле), балалар баҡсаһында бер генә башҡорт төркөмө лә юҡ. Әле бына икенсе балалар баҡсаһы асырға йыйыналар. Ауылда йәшәүсе ата-әсәләр яңы учреждениены башҡорт балалар баҡсаһы итергә тигән үтенес менән БР Президенты исеменә хат яҙған.\nЙЫРАҠҠА ИЛТКӘН ЮЛ ЯҠЫНДАН БАШЛАНА\nЙәйге ялдар ҙа тамамланды. Ярты йыл эсендә Украинаға бәйле ҡыялҡы яңылыҡтарҙан бер аҙ биҙрәй төшкән Рәсәй халҡы яңы миҙгелде ҡыҙыҡһынып ҡаршы алды.\nЯңы миҙгел хәбәрҙәре РФ Дәүләт Думаһы депутаттары тирәһендә ҡуйыртылды. Йыл башында ҡабул ителгән ҡарар буйынса 1 сентябрҙән уларҙың эш хаҡы 420 мең һумға тиклем күтәрелеүе, йәки мутлыҡта ғәйепләнгән депутаттар Алексей Митрофанов менән Илья Пономаревтың, тәфтиштән ҡасып, сит илгә сығып тайыуы тураһындағы хәбәрҙәр әллә ни иғтибарҙы йәлеп итмәне шикелле. Ә шулай ҙа был да ҡыҙыҡ бит: элегерәк бөтәһе лә депутат мандатына йәбешеп ята торғайны, әммә һуңғы ике йыл ярым эсендә Дәүләт Думаһының әлеге саҡырылыш депутаттарының 45-е (10 проценты) төрлө сәбәптәр менән үҙ вәкәләттәрен һалыуы аптырарға мәжбүр итә барыбер.\nФИЛАРМОНИЯ КӨТӘ САҒЫУ ТАМАШАЛАРЫ МЕНӘН\nХ. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы яңы миҙгелдә үҙ тамашасыһын ниндәй саралар менән ҡыуандырасаҡ?\nФәүзи САФИН, Башҡорт дәүләт филармонияһы директоры: Филармония 76-сы ижад миҙгелен "Дирижерҙар парады"ның гала-концерты менән аса. БР-ҙың Халыҡ ҡоралдары милли оркестры, республикабыҙҙың һәләтле дирижерҙары Мәскәү, Санкт-Петербург ҡалаларынан саҡырылған ҡунаҡтар менән бер сәхнәлә сығыш яһаясаҡ. Орган залындағы концерт миҙгелен Мәскәү филармонияһы солисы, кларнетист Артур Нәзиуллин хәйриә концерты менән асасаҡ. Был ике тамаша Мәҙәниәт йылына бағышлана.\nЯҘМЫШТЫҢ ҺӘР ТӘҠДИМЕНӘ "ЭЙЕ" ТИП ЯУАП БИР!\nТормош көн һайын һәр кемгә тиҫтәләгән мөмкинлектәр бирә. Тик кемдер уға, "Эйе", тип әйтергә ҡыйыулыҡ таба, кемдер был мөмкинлектәргә иғтибар ҙа итмәй, тапалған юлы менән бара бирә. Бөгөнгө геройыбыҙ - М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актеры Шәһит Хамматов тап ана шул ҡыйыуҙар һәм үҙ яҙмышын үҙе яҙыусылар рәтенән. Йәш, әммә танылыу яулап өлгөргән актер менән әңгәмәбеҙ уның ижады, театрға алып килгән юлы, милли сәнғәт хаҡында булыр.\n"Баян нимә ул?"\nБәләкәй саҡта йырларға һәм һуғышырға ярата торғайным. Уҡырға төшкәс, мәктәптә иң шаян малай булғанмындыр, моғайын. Беренсе класты тамамлағас, әсәйем мине Сибайға, Өфө сәнғәт академияһы эргәһендәге урта махсус музыка мәктәбенең филиалына уҡырға бирергә булды. Унда йырларға өйрәтәләр, тине.\nДЕПУТАТ МЕНӘН БЕР СӘҒӘТ, ЙӘКИ ҒАИЛӘЛӘ КӨС ҠУЛЛАНЫУҘЫ ТЫЙЫП БУЛЫРМЫ?\n"Кеше - ғорур яңғырай". Совет осоронда Максим Горькийҙың әҫәренән алынған ошо юлдар ҡанатлы һүҙҙәргә әйләнгәйне. Бәлки, ул ваҡытта кешенең, ысынлап та, ҡәҙере лә, баһаһы ла юғары булғандыр. Бөгөн, ололар фекеренсә, кешене себен урынына ла күрмәйҙәр. Юҡ, һүҙем һуғыш-хәтәр түгел, ә йәмғиәттә, дәүләттең иң мөһим ячейкаһы булған ғаиләлә һәр айырым кешегә - индивидуумға, шәхескә әҙәмсә иғтибар һәм ихтирам булмауы, бәғзеләрҙең үҙҙәренең ошо бәләкәй генә дәүләттәрендә йәберләнеүе, ҡыйырһытылыуы, көс ҡулланыу ҡорбаны булыуы тураһында. РФ Дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә МЫРҘАБАЕВА менән уның инициативаһы менән тәҡдим ителгән һәм бер нисә йыл дауамында әҙерләнгән "Ғаилә-көнкүрештә көс ҡулланыуҙы иҫкәртеү һәм профилактикалау тураһында" федераль закон проектына бәйләп, бөгөн көнүҙәк булып торған мәсьәлә буйынса әңгәмә ҡорҙоҡ.\nСИБАЙ СӘСӘН ҮҘ ИЛЕНӘ ҠАЙТТЫ...\nБыйыл Баймаҡ районы Иҫке Сибай ауылының үҙәк урамында Шәйәхмәт Сибаевҡа - Сибай сәсәнгә обелиск асылды. Сәсәндең таш һынын тыуған еренә ҡайтарыуға күп көс һалған уҙамандар: БДУ-ның Сибай институты директоры, техник фәндәр докторы Зиннур Ғөбәйҙулла улы Йәрмөхәмәтов, Сибай ауыл хакимиәте башлығы Илдус Сәфәрғәле улы Бикбаев, ветерандар советы рәйесе Сабит Сәмиғулла улы Утарбаев һәм башҡаларҙың ҡулдарын ихлас ҡыҫып, оло рәхмәт һүҙҙәре еткерге килә. Изге ғәмәлдәрегеҙ мең сауаптар менән кире ҡайтһын үҙегеҙгә, хөрмәтле ил ағалары!\nКүгәрсен районының боронғо (XVII-XVIII быуаттарҙағы) Биктимер (бөгөнгө Санъяп) ауылынан, урыҫ алпауыты И.Л. Тимашев ерҙәрен һатып алып, тыуған төйәгенән ҡыуылған кешеләр Ирәндек буйҙарына юллана һәм Атайсал ауылына нигеҙ һала. Баймаҡ районының бөгөнгө Иҫке Сибай ауылы эргәһендәге Эттотҡан тип йөрөтөлгән туғайҙа урынлаша ауыл. Нимәһе оҡшамағандыр, күпмелер йәшәгәс, атайсалдар яңы урынға күсеп ултыра.\nТүңәрәк ҡорҙа белем биреү учреждениелары эшенә ата-әсәләрҙе йәлеп итеү мәсьәләһе, уҡытыусыларҙың абруйын күтәреү, өлгөлө ғаиләләр тәжрибәһен пропагандалау, ҡарарҙарҙы коллектив рәүештә ҡабул итеүҙең мөһимлеге тураһында һүҙ барҙы. Баш ҡаланың төрлө белем биреү учреждениеларының ата-әсәләр комитеты рәйестәре был өлкәләге тәжрибәһе менән уртаҡлашты.\n"АЛТЫН ЯМҒЫР" КЕМГӘ ЯУА ЙӘКИ ИМПОРТ ТАУАРҺЫҘ ЙӘШӘЙ АЛАБЫҘМЫ?\nБөгөн магазин кәштәләре ризыҡтан һығылып тора, йәнең нимә теләй - бөтәһен дә табырға була унда. Араларында ер аяғы ер башынан килтерелгәндәре лә байтаҡ. Ташкент томаттары, Польша, Голландия алмаһы, Аргентина ите, Норвегия балығы, хатта Израиль әнисе менән Ҡытай һарымһағына тиклем бар. Элегерәк төшкә лә инмәгән емеш-еләктең иҫәбе-хисабы юҡ. Кемдер бындай ризыҡтарҙы яратып ашаһа, икенселәр тәмләп ҡарар өсөн генә аҡсаһын сығара. Сит ерҙең һауаһы ла, һыуы ла икенсе, иҫкән еле лә башҡа төрлө була. Ғалимдар ҙа, үҙ ерендә, үҙ тәбиғәт шарттарында үҫкән ризыҡтың ғына кеше өсөн шифалы, файҙалы булыуын күптән иҫбат иткән. Башлыса ауыл хужалығы менән көн күргән республикала йәшәп тә, магазин кәштәләрен сит ил аҙығы менән тултырыу нимәнән килә һуң?\nҠОМАРТҠЫЛАР ҘА ЗАМАНҒА ЯРАҠЛАШТЫРЫЛА\nӨфө ҡалаһы үҙенең ҡабатланмаҫ архитектураһы менән ҡунаҡтарҙы ла, баш ҡала халҡын да һоҡландыра. Өфөнөң тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡылары тигәндә, иң тәүҙә Ленин, Аксаков урамдарындағы биналар күҙ алдына килә. Өфө-2 ҡаласығы, 1890 йылда төҙөлгән Штехерҙар йорто, 1872-1874 йылдарҙа нигеҙ һалынған Уҡытыусылар йорто (бөгөн был йортта Х.Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы урынлашҡан), Пушкин урамындағы Краевский ҡунаҡһарайы һәм башҡа ҡомартҡылар бөгөн ни хәлдә? Уларҙың ваҡыт һәм тәбиғи шарттар һынауын еңелерәк үтеүен ниндәй саралар ярҙамында тәьмин итергә була? Тарихи ҡомартҡыларҙың элекке хәлен тергеҙеү эшен ниндәй заманса технологиялар ярҙамында атҡырау отошлораҡ? Өфө ҡала округы хакимиәтенең Тарихи ҡомартҡыларҙы һәм архитектура һәйкәлдәрен һаҡлау буйынса Йәмәғәт советының сираттағы ултырышында ошо һәм башҡа һорауҙарға яуап эҙләнде. Кәңәшмәлә Өфө ҡала округы хакимиәте башлығы Ирек Ялалов, уның урынбаҫарҙары, республика һәм ҡала ведомстволары, төҙөлөш, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, крайҙы өйрәнеүселәр ҡатнашты.