Башҡортостан Президенты «Сәскәләр Арбаты» байрамын ҡараны // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты «Сәскәләр Арбаты» байрамын ҡараны\n11:39, 27 августа 2012 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов 25, 26 августа Өфөнөң Ленин урамында үткән «Сәскәләр Арбаты» байрамында булды. Республика башлығы бында тәҡдим ителгән сәскәләр композицияларын ҡараны, артистар һәм тамашасылар менән аралашты.\nЛенин урамында белем биреү, медицина учреждениелары, дөйөм туҡланыу предприятиелары үҙҙәренең экспозицияларын булдырған, концерт номерҙары әҙерләгән. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры алдында Рөстәм Сөләймәнов етәкселеге аҫтында Милли симфоник оркестр сығыш яһаны.\n«Сәскәләр Арбаты»нда эшҡыуарҙар үҙҙәренең продукцияһын тәҡдим итте, белем биреү үҙәктәре программалары хаҡында һөйләне, шулай уҡ төрлө оҫталыҡ дәрестәре үткәрелде.\n— Сәскәләр көнө ҡала халҡында ҙур ҡыҙыҡһыныу уята, «Сәскәләр Арбаты» идеяһын улар дәррәү күтәреп алды, — тине Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов. – Ленин урамын йәйәүле итеү йәһәтенән тәүге бындай сараны 12 июндә үткәргәйнек, ул «Оҫталар ҡалаһы» тип аталды. Бындай тематик байрамдарҙы йышыраҡ ойошторорға планлаштырабыҙ. Уларҙа Өфөнөң һәм республиканың барлыҡ ижади кешеләрен ҡатнашырға саҡырам. Яҡын арала көҙгө йәрминкәләр үткәреүгә айырым баҫым яһаясаҡбыҙ. Уларҙың береһен Ленин урамында үткәрербеҙ, моғайын.\n— Сәскәләр байрамы үткән йылдарҙа һәр районда ойошторола торғайны, быйыл уны дөйөм ҡала кимәлендә үткәрергә булдыҡ, — тине Өфө хакимиәте башлығы урынбаҫары Сынтимер Баязитов. – Көн болотло һәм ямғырлы булыуға ҡарамаҫтан, «Сәскәләр Арбаты» ҡала халҡы өсөн ысын байрамға әүерелде. Унда бик күп кеше ҡатнашты. Бындай саралар ҡалабыҙҙа матур йолаға әүерелер, тип ышанам. Улар һәр миҙгелдә лә актуаль.\nавтор: Розалия Вәлиева | фото: Александр Данилов\nТеги: бр президенты,сәскәләр арбаты


Ауырыу йәки зәғиф кешенең намаҙы | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Ауырыу йәки зәғиф кешенең намаҙы\nАуырыу йәки зәғиф кешенең намаҙы\n1. Ауырыу сәбәпле йәки ҡартлыҡ сәбәпле ҡыям менән уҡырға ҡеүәте етмәгән кеше намаҙҙы ултырып уҡыр. Ултырған көйөнсә, ҡулдарын бағлап, «сүрәи Фатиханы» үә унан һуң уҡыла торған сүрәне уҡығандан һуң рөкүғте бер аҙ эйелеп — теҙенә таянып ҡылыр. Сәждәһен сәләмәт ваҡыттағыса ҡылыр.\n2. Әгәр ҙә кәүҙәһе менән эйелеп, рөкүғ үә сәждә лә ҡыла алмаһа, рөкүғ үә сәждәне ишара менән ҡылыр: башын рөкүғ өсөн аҙыраҡ, сәждә өсөн күберәк эйер.\n3. Ултырып тороуға ла ҡеүәте етмәһә, аяҡтарын Ҡибла тарафына һуҙып, салҡан ятып, рөкүғ үә сәждәне башы менән ишара ҡылып уҡыу дөрөҫ булыр.\n4. Әгәр ҙә башын ҡуҙғатырға ла ҡеүәте етмәһә, намаҙҙарын уҡымаҫ, сәләмәтләнгәс, ҡалған намаҙҙарын ҡаза ҡылыр.\n5. Фарыз намаҙҙы бара торған кәмәлә, ғөҙөрһөҙ булғанда ла, ултырып уҡыу дөрөҫ булыр. Әммә туҡтаған кәмәлә үә ер өҫтөндә намаҙҙы бер гөҙөрҙән башҡа ултырып уҡыу дөрөҫ булмаҫ.\n6. Сөннәт үә нәфел намаҙҙарын һәр ерҙә ғөҙөрһөҙ булғанда ла ултырып уҡыу дөрөҫ булыр.\n7. Сөннәт үә нәфел намаҙҙы атка атланған көйөнсә уҡыу ҙа дөрөҫтөр. Бик зарур булмағанда фарыз намаҙҙарҙы ат өҫтөндә уҡыу дөрөҫ түгелдер. Дошмандан йә йыртҡыс хайуандан ҡурҡыу сәбәпле уны ла ат өҫтөндә уҡыу дөрөҫ булыр.\n8. Һис Ҡөръән уҡый белмәгән наҙан кешегә намаҙ уҡыр ҡәҙәр, бер-нисә сүрәне өйрәнеү, Ҡөръәндең ҡайһы бер хәрефтәрен яңылыш әйтә торған һаҡау кешегә хәрефтәрҙе дөрөҫ әйтергә ижтиһад ҡылыу фарыздыр.\n9. Ижтиһад ҡылып та, намаҙҙа үәжиб булған ҡәҙәр Ҡөръәнде дөрөҫ уҡый алмаған кешеләргә намаҙҙарҙың фарыздарын имамға ойоп уҡыу тейешле булыр. Яңғыҙ уҡығанда улар һәм рәкәғәттә белгәң аяттарын ғына тәкрарлап уҡырҙар. Плакат рәүешле эшләнгән намаҙ укыусыга ярҙамлыҡ ҡулланыу (уға ҡарап уҡыу) файҙалы булыр.\n10. Бик наҙан үә бик һаҡау кешеләрҙең башҡа кешегә имам булыуҙары дөрөҫ түгелдер.\n11. Бер тәүлек, йәғни 24 сәғәт ҡәҙәр тилереп йә һушһыҙ булып яткан кешегә уҡылмай ҡалған намаҙҙарын, сәләмәтләнгәс (һауыҡҡас), ҡаза ҡылыу фарыз булыр.\n12. Бер тәүлектән артыҡ һушһыҙ булып яткан кешегә шул ваҡытта ҡалған намаҙҙарын ҡаза ҡылыу фарыз булмаҫ.\n"Ғибәҙәти Исләмиә" китабынан алынды\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 14.07.2017 в 01:43, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Яҡты ҡала – Лангепас » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Йәмғиәт » Яҡты ҡала – Лангепас\n07.02.2019 Яҡты ҡала – Лангепас\nйәки Тейендәр төбәгендә ойошторолған «Шоңҡар» ойошмаһы башҡорттарҙың башҡаларҙан кәм булмауын раҫлауға үҙ өлөшөн индерә\nХанты-Манси автономиялы округында милләттәштәребеҙҙе берләштергән башҡорт ойошмалары һәр ҡалала һәм эре ҡасабаларҙа эшләп килә. Лангепас ҡалаһы ла шул иҫәптә, хатта тәүгеләрҙән булып милли эште ойоштороусыларҙың береһе булып тора. Амур Ямалыев етәкселегендәге “Яҡташтар” башҡорт-татар берекмәһе 1996 йылда уҡ эш башлаһа, 2010 йылда унан айырылып, “Шоңҡар” исемле саф башҡорт ойошмаһы барлыҡҡа килә. Бөгөн милләттәштәребеҙ уны рәсми теркәтеү өсөн ҡала хакимиәтенә документтар әҙерләй.\nХант теленән тәржемә иткәндә, Лангепас “тейендәр төбәге” тигәнде аңлата. Ҡала архитекторҙары быны иҫәпкә алып, һәр парк һәм байтаҡ ойошма бинаһы янына тейен һындары ҡуйған. Ҡыш көнө ҡарҙан эшләнгән һындар ҙа йыш осрай. Бәләкәй ҡала бик күп милләт халҡын үҙенә һыйындырған. 18 төрлө халыҡтың айырым милли ойошмалары эшләп килә, тағы ла рәсми рәүештә туғыҙ йәмәғәт ойошмаһы теркәлгән. Ҡалала 43 мең кеше йәшәһә, шуның өс меңгә яҡыны – башҡорттар. илһөйәр яҡташтарыбыҙ бергә тупланып, сит тарафта ла милли рухты һүндермәй йәшәргә тырыша. “Шоңҡар”ҙы башҡа ойошмалар менән бер рәттән “Фортуна” балалар һәм йәштәр үҙәге (директоры Евгений Захаров) һыйындырған. Уның, әлбиттә, үҙенең айырым эш планы бар, шулай ҙа башҡорттар йыйылып һөйләшеү, репетициялар яһау, документ эшен алып барыу мөмкинлеге булыуына һөйөнөп бөтә алмай. Ойошманың төп маҡсаттары – туған телде һаҡлау, илһөйәрлек рухын тәрбиәләү, милли үҙаңды үҫтереү һәм күп милләтле ҡала тормошонда башҡорт халҡының да төп урынды биләүен күрһәтеү. Был йәһәттән балалар баҡсаларында, мәктәптәрҙә халҡыбыҙҙың йәшәйешен, көнкүрешен сағылдырған “Башҡорт тирмәһе” күргәҙмәләре, милли биҙәктәр һәм орнаменттар, декоратив биҙәү-ҡулланма сәнғәте темаһына арналған – “Селтәр”, халыҡ ижады, фольклор һәм милли музыка ҡоралдары буйынса “Бәләкәй оркестр дуҫлығы” дәрестәре үтеп тора. “Әҙәби ҡунаҡхана”ла шағирҙар Рәми Ғарипов, Мостай Кәрим ижадына арналған кисәләр ойошторолған. Халыҡтар дуҫлығы, Милли мәҙәниәт көндәре, Һабантуй кеүек ҡала һәм округ байрамдары ла, ғаиләләр, йыр-бейеү, шиғриәт конкурстары ла “Шоңҡар”һыҙ үтмәй. Ә “Лангепас халыҡтары – БЕРҘӘМ” спартакиадаһында беҙҙең егет-ҡыҙҙар йыл һайын төрлө спорт төрө буйынса призлы урындар яулай.\nТәүге етәксе Амур Ямалыев (әйткәндәй, уның оло улы Олег Ямалыев Төмән ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетын етәкләй) хаҡлы ялға сыҡҡас, ойошма менән етәкселек итеү эшен Радик Ҡадировҡа тапшырған. Ул Лангепаста тыуып үҫһә лә, тамырҙары менән Мәләүез районынан. Нефть-техник университетын тамамлаған, әлеге ваҡытта ситтән тороп Силәбе дәүләт сәнғәт һәм мәҙәниәт академияһында белем ала. Ул бөгөн ҡала мәҙәниәт һарайында режиссер ҙа, урындағы телевидениела диктор ҙа булып эшләй. Үҙенең профессиональ оҫталығы менән Радик Ринат улы Ҡадиров ойошманы яңы бейеклектәргә күтәреү өсөн ҙур көс һала. Ул ойошторған концерттарҙы халыҡ һәр ваҡыт көтөп ала. Яңы етәксе башланғысы менән ойошмала Йәштәр советы төҙөлгән. Унда 35 йәшкә тиклемге өс тиҫтәгә яҡын башҡорт тупланған. Башҡа йәштәрҙе лә “Шоңҡар”ға туплау өсөн быйыл танышыу кисәләре, башҡорт дискотекалары ойоштороу планлаштырылған. Ситкә киткән буйҙаҡтар уларҙа үҙ милләтенән пар табып, башҡорт ғаиләләре, балалары артыр, тип ышанғы килә.\nЛангепас ҡалаһындағы башҡорт ойошмаһының үҙенсәлеге – бында бик көслө театр коллективы тупланған. Йыл һайын тиерлек 15–30-лап үҙешмәкәр артист башҡорт телендә спектакль ҡуя. Һөнәре буйынса физика-математика уҡытыусыһы, оҙаҡ йылдар мәғариф системаһында эшләүсе Амур Әхкәм улы Ямалыев хаҡлы ялда ла ҡул ҡаушырып ултырмай. Барлыҡ көс-дәртен ошо театрҙы ойоштороуға һалған. Быға тиклем Мостай Кәримдең “Ҡыҙ урлау”, Ибраһим Абдуллиндың “Бажалар”, Хәбибулла Ибраһимовтың “Башмағым”, Әнғәм Атнабаевтың “Игеҙәктәр” комедиялары сәхнәләштерелгән. Театр коллективы Ханты-Манси автономиялы округында үткән фестивалдәрҙә лә ҡатнашып тора. Быйыл улар, Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы, “Ай тотолған төндә” трагедияһын сәхнәләштерәсәк. Был спектаклдә ҡаланың “Форс-Мажор” өлгөлө театр-студияһы ла ҡатнашырға теләк белдергән. Ошо көндәрҙә репетициялар башлана. Тик тиҫтәләрсә кеше ҡатнашҡан спектаклдәр менән башҡа ҡалаларҙа йәшәүсе башҡорттар алдында сығыш яһау мөмкинлеге юҡ. Режиссер һөнәре Амур ағай өсөн сит түгел, сөнки башҡорт ойошмаһы үткәргән барлыҡ байрамға, концертҡа ул үҙе сценарийҙар яҙған, хәҙер ҙә ойоштороу эштәрендә ярҙам итә.\nТеатр коллективынан тыш, вокал-фольклор ансамбле эшләй, етәксеһе – төбәк конкурстарында призлы урындар яулаған Радик Ҡадиров. Бейеүселәр ҙә бар. Төрлө халыҡ бейеүҙәрен Юлиә Алтынбаева, Ләйсән Латипова һәм башҡалар профессиональ кимәлдә башҡара. Ҡурайсы Руслан Хөсәйенов, халыҡ йырҙарын башҡарыусы Алина Вәлишина, Айгөл Ҡадирова, Гөлсәсәк Кәлимуллина, һәр эштә әүҙем йөрөүсе Рима һәм Алмас Миндеғоловтар, Лилиә Ниғәмәтуллина, Мәүлиҙә Хөсәйенова, Нәфисә Шәкирова, Илдар Имамов, Рузил Хәйбуллин, ойошманың барлыҡҡа килгән көнөнән алып бөгөнгә тиклем милләт өсөн яныусы ветерандар Зәки Хөсәйенов, Зөмәрә Латипова, Рәмзиә Ямалыева, Вәсимә Имамова, Земфира Минхәйерова, Нурсилә Латипова менән көслө “Шоңҡар”. Ойошманың һәр сығышы матур биҙәк: талантлы яҡташтар халҡыбыҙ ижадын Лангепас һәм Ханты-Манси автономиялы округы сәхнәләренә күтәреп, юғары кимәлдә башҡара. Шуға ла төбәк хакимиәте өр-яңы милли костюмдар тектереүгә тос өлөш индергән.\nСит тарафта йәшәүҙәренә ҡарамаҫтан, үҙ телен һәм илен онотмаҫҡа тырышып, берегеп, башҡорт милләтенең барлығын, бөйөклөгөн күрһәтеп йәшәүсе яҡташтарыбыҙға ҙур рәхмәт. Улар менән осрашҡандан һуң, күңелгә нур үрелә, дәрт арта. Шуға ла Лангепас ҡалаһы яҡтылыҡ өләшеүсе төбәк булып хәтергә уйылды.


Туварджиевтар йорто — Башҡорт Википедияһы\n47°13′12″ с. ш. 39°42′37″ в. д.\nТуварджиевтарҙың бильярдханалы йорто — бер ярым ҡатлы, тарихи әһәмиәткә эйә булған, Дондағы Ростовта Шаумян урамындағы 41-се йорт. Ҡоролмаға яҡынса 100 йыл тирәһе була. Ул XIX быуат аҙағындағы сауҙагәр йортоноң типик миҫалы булып тора. Был йортта ҡалала беренсе бильярд бүлмәһе урынлашҡан була. 2016 йылда йорт һүтелә.\n1.1 XIX быуат аҙағы\n1.3 XXI быуат\nXIX быуат аҙағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙорт XIX быуат аҙағында төҙөлә. Уның тураһында 1894 йылда баҫылып сыҡҡан Дондағы Ростовта күсемһеҙ мөлкәтте Баһалауҙа беренсе тапҡыр телгә алына. Ул ваҡытта был төҙөлөш 67-се номерлы итеп билдәләнә, ә уның эйәһе Иванова Анна Александровна исемле ҡатын-ҡыҙ була. Документҡа ярашлы, милек 2750 һумға баһалана. Ошо уҡ йылда бер туған Туварджиевтар — Степан һәм Егор, йорт хужалары булып китәләр тигән мәғлүмәт бар. Улар эшҡыуарлыҡ эшмәкәрлеге алып баралар — шарап менән һатыу итәләр. Бының өсөн улар Иҫке баҙар майҙанына яҡын урынлашҡан магазиндарҙы ҡуртымға алалар.\nXX быуат башында йорт «Сауҙагәр Туварджиевтарҙың бильярдханалы йорто» булараҡ билдәле була, алдағы йылдарҙа йорттоң тап ошо исеме нығына ла инде. 1904 йыл мәғлүмәттәре буйынса, йорт хаҡы 5500 һум менән баһалана. 1911 йылда Степан Христофорович һәм Евгения Дмитриевна Туварджиевтар күсемһеҙ милектең хужалары булып китәләр. Был хужалар йортҡа үҙгәртеп ҡороу яһайҙар, уның хаҡы 3 тапҡырға арта. Йортта мансарда төҙөйҙәр, цоколь ҡаты башҡаса ҡулланыла башлай. Бильярдхана барлыҡҡа килә. 1913—1914 йылдар араһында «Білліардная» тигән яҙыу барлыҡҡа килә, ул 2016 йылға тиклем һаҡлана. Яҙыу Мишустиндың махсус оҫтаханаһында эшләнгән, ул тәүҙә уларға күрше урынлашҡан була, ә һуңынан бер йорт аша. 1920-се йылдарҙа бильярдхана ябыла. XX быуатта йортта бер нисә коммуналь фатир була, йорттоң фасады фильм төшөргән саҡта йыш ҡулланыла.\n2015 йылда тарихи ҡиммәттәргә эйә булған йортто һүтеү тураһында мәғлүмәт барлыҡҡа килә. Бөтә Рәсәй ҡомартҡыларҙы һаҡлау союзының Ростов бүлексәһе йортто һаҡларға тырыша. Уның вәкилдәре мәҙәниәт Министрлығына, йортҡа һаҡлау статусын биреү һәм «Туварджиевтарҙың бильярдханалы йортон» йәмәғәт ҡиммәттәренә эйә булған объект тип таныу үтенесе менән, бөтә кәрәкле документтар һәм кәрәкле мәғлүмәттәрҙе бирә. Мәсьәлә 2016 йылдың февралендә хәл ителергә тейеш була. Төҙөлөштө мәҙәни мираҫ объекты итеп таныуҙан баш тарталар. 2016 йылдың апрель аҙаҡтарында сауҙагәр Туварджиевтарҙың бильярдханалы йорто һүтелә. Уның урынында күп ҡатлы ҡунаҡхана төҙөлөшө алып барыла.\nЙорт XIX быуат аҙағындағы йорт төҙөлөшөнөң типик миҫал булып тора. Тарихи үҙәк биләмәһендә урынлашҡан.\n↑ На месте здания первой ростовской бильярдной построят 7-этажную гостиницу\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Туварджиевтар_йорто&oldid=673137 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:19 9 апрель 2017 үҙгәртелгән.


Башҡортостан делегацияһы Ҡазанда Универсиада Ауылында булды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан делегацияһы Ҡазанда Универсиада Ауылында булды\n10:30, 23 сентября 2011 Сәйәсәт\nРеспублика Президенты Рөстәм Хәмитов етәкселегендәге Башҡортостандың рәсми делегацияһы Татарстанға визитын дауам итә. Кисә көндөң икенсе яртыһында делегация Ҡазанда Универсиада Ауылында булды.\nУниверсиада үткәреү өсөн ҡаласыҡ төҙөү ҡарары 2009 йылда ҡабул ителгән, ә 2010 йылдың авгусында бында тәүге 1142 студент килгән. Ауыл тип йөрөтһәләр ҙә, бөгөнгө көнгә бында тотош бер ҡаласыҡ ҡалҡып сыҡҡан. 20 биш ҡатлы йортта, уңайлы бүлмәләрҙә донъяның 42 иленән биш меңдән ашыу студент йәшәй.\nУниверсиада Ауылының үҙенең мэры бар – Фәрит Абдулғәниев. Башҡортостандан килгән ҡунаҡтарға ул Ауылда прокатҡа биреү пункты, дарыухана, хеҙмәтләндереү үҙәге булыуы, студенттарҙың барлыҡ кәрәк-яраҡ менән тәьмин ителеүе хаҡында һөйләне. Донъяның 170 иленән 2013 йылда үтәсәк Универсиада студенттарын ҡабул итеү өсөн бында йәнә һигеҙ йорт төҙөлә. Студенттарҙың спорт уйындары башланыуға теүәл 650 көн ҡалған. Ауылды төҙөгәндә бындай кимәлдә алда Барселонала, Белградта үткәрелгән ярыштар тәжрибәһе лә иҫәпкә алынған.\nУниверсиада Ауылында Башҡортостандан да студенттар йәшәй. Шулай итеп, Ҡазан (Волга буйы) федераль университетында педагогика һәм психология факультетының өсөнсө курсында Айгөл Дәүләтова уҡый. Сығышы менән ул Башҡортостандың Краснокама районынан, Нефтекама педагогия училищеһын бишле билдәләренә генә тамамлаған, Ҡазан (Волга буйы) федераль университетында ла «ҡыҙыл дипломға» бара. Дөйөм ятаҡта йәшәү шарттары менән Айгөл бик ҡәнәғәт.\nРөстәм Хәмитовҡа һәм Башҡортостан делегацияһы ағзаларына 45 мең тамашасыға иҫәпләнгән футбол майҙаны макетын күрһәттеләр. Универсиада үткәреү өсөн Ҡазанда йәмғеһе 36 эре объект төҙөү планлаштырыла, уларҙың күпселек өлөшө сафҡа индерелгән. Футбол майҙанын киләһе йылға төҙөп бөтөргә ниәтләйҙәр. Универсиада тамамланғандан һуң, барлыҡ спорт объекттары Ҡазан (Волга буйы) федераль университетына һәм Волга буйы дәүләт физик культура, спорт һәм туризм академияһына тапшырыласаҡ.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Татарстан башлығы Рөстәм Миңнеханов менән дөйөм ятаҡта йәшәгән студенттарҙың стандарт бүлмәләрен, уҡытыу бүлмәләрен, видеозалды ҡараны, яҡташы, Краснокама районы студенты Айгөл Дәүләтова менән аралашты. Рөстәм Хәмитов бында нисә студен йәшәйәсәге хаҡында ҡыҙыҡһынды. Ауылда 13 мең студент буласаҡ, тинеләр уға. Бынан алда Ҡытайҙа үткән Универсиадала уларҙың Ауылында 11 мең студент йәшәгән.\nҠазанда студенттар Универсиадаһында спорт төрҙәре буйынса ла рекорд ҡуйырға уйлайҙар. Ҡытайҙа улар 24 булһа, Ҡазанда студенттар 27 төр буйынса көс һынашасаҡ.\nАуылды ҡарап бөткәндән һуң, Рөстәм Хәмитов Почетлы ҡунаҡтар китабында яҙыу ҡалдырҙы. Мэр Фәрит Абдулғәниев Башҡортостан Президентына иҫтәлекле бүләк – Универсиада Ауылын төҙөү тарихы тураһында брошюра тапшырҙы.\nШулай уҡ Рөстәм Хәмитов Татарстан Президенты менән Универсиаданың йәнә бер нисә спорт объекттары — «Буревестник» бассейнында һәм Теннис академияһында булды.\nТеги: визиттар, Башҡортостан Президенты, Универсиада-2013


3 Июль 2019, 14:50\nУн һигеҙ йәшендә олатайым ауылдың иң матур ҡыҙына өйләнергә тейеш була. Уны һораталар, туй көнөн билдәләйҙәр. Ләкин, никахҡа бер аҙна ҡалғас, ҡыҙ юғала. Ҡаса. Дөрөҫөрәге, алып ҡасалар. Ул йылдар өсөн ғәҙәти күренеш. Ҡыҙ урлау – рәхимһеҙ йола түгел, ә ябай тормош хәйләһе, төрлө сетерекле хәлдәрҙә йәиһә кейәү кеше ярлы булғанда, ҡалым түләмәҫ өсөн, ата-әсәнең ризалығы менән аҙым һайын башҡарылған ул. Ҡыҫҡаһы, алып ҡасалар. Ошонан да түбәнерәк хурлыҡты уйлап табыуы ауыр.\nОятҡа ҡалған кейәү ауылдан сығып китә һәм бер йылдан ғына әйләнеп ҡайта. Бер үҙе түгел, ә яңы кәләш менән. Уныһы етем, ғәрип, ярым һуҡыр (һуңынан ул тулыһынса һуҡырайҙы) була. «Быныһы инде бер ҡайҙа ла ҡасмаясаҡ, – ти олатайым үҙенең атаһына. – Тирә-яҡтағы иң йәмһеҙ ҡыҙҙы һайлап алдым». Ҡасманы. Уларҙың тормошо тураһында оҙаҡ һөйләргә мөмкин. Тотош бер йыр ул. Әрнеткес йыр. Өләсәйем 21-се йылғы аслыҡта биш улын ерләй. Ире лә һуғышта һәләк була. Ул беҙҙең менән йәшәне. Мин уны етәкләп йөрөттөм – әбейҙәргә ҡунаҡҡа барһынмы, магазинғамы, һәр саҡ янында булдым. Үҙе гел бер теләкте теләр ине: «Бәхетле бул, улым. Бөгөн һин мине түгел, үҙеңде тормош буйлап етәкләп йөрөттөң». Башҡортса күңелгә ятышлы ғына, рифмалы яңғыраған был хикмәтле һүҙҙәрҙе, мин нимәнәндер аҡылым томаланып, упҡын ситенә килеп еткән саҡтарҙа йыш иҫкә ала һәм, ана ҡолайым, бына ҡолайым тигәндә, үҙемдә көс табып, тормошҡа яңыса ҡарай башлай инем.\nОлатайым унда ниндәй йәмһеҙлек тапҡандыр, быныһын барыбер аңламаным. Ул миңә күпме легенда көйләне (һөйләмәне, ә көйләне), күпме йыр йырланы!\nӨләсәйемдең бер әүәҫлеге бар ине (әгәр ҙә уны әүәҫлек тип атап булһа): йылғанан таштар килтереп, уларҙы бер нисә ай үҙенең эргәһендә йөрөткәндән һуң, ҡулында тигеҙ генә өйөрөлтөп, оҙаҡ итеп доғалар уҡыны. Һәр береһенә – меңләгән доға. Өләсәйемдең ҡулында улар ялтырап киткән һымаҡ тойола ине. Тормошоноң ахырына яҡынлағанда йәшник тулы төрлө хикмәтле биҙәкле таштар йыйылды. «Ҡәберемде шулар менән ҡапларһығыҙ», – тип йыш ҡына иҫкәртеп торҙо. Уның ҡулдарының йылыһын, үҙе яңғыратҡан доғаларҙың моңон һеңдергән таштар мәрхүмәнең тыныслығын һәм хәтерен һаҡларға тейеш ине. Эйе, хәтерен, ошо һүҙгә ул айырыуса баҫым яһаны.\nӨләсәйем мин әрмелә саҡта мәрхүмә булды. Тыуған ауылыма ҡайтып төшкәс тә уның ҡәберенә юлландым. Теге серле таштар менән ҡапланған ҡәбер өйөмө ҡаршылар мине тип уйлағайным да, йәм-йәшел үлән күреп аптырап ҡалдым. Ҡәбер өҫтөнә, әйтерһең дә, асыҡ йәшел төҫтәге балаҫ йәйелгәйне. Әллә, үтенесен онотоп, таштарҙы һалмағандармы? Ныҡлабыраҡ ҡараным. Юҡ, таштар – урынында, улар ҡәберҙе тығыҙ ҡатлам булып ҡаплаған. Тик йәшел үлән ҡайҙан? Таштарҙан үҫеп сыҡтымы икән? Нимәне аңлата һуң был?\nКисә төндә йоҡлап булманы. Ауыр ине ниңәлер. Балконға сығып, сираттағы сигаретты төтәттем. Шунда иҫкереп бөткән плеер күҙгә салынды. Ҡараңғыла ҡулыма эләккән тәүге кассетаны һәрмәп алдым. Тоҡандырҙым. Һәм – йә, Хоҙайым! – халҡымдың моңло көйө ағылып китте. Мөнәжәт. Ҡатын-ҡыҙҙың ниндәй ҙә булһа бәхетһеҙлек, бәлә, улын, ирен йә ҡыҙын юғалтыуы сәбәпле Аллаһы Тәғәләгә мөрәжәғәте. Нәфис заттың үҙенең ябайлығы һәм моңо менән йөрәкте телгеләүсе тын ғына һыҡтауы, сеңләүе. «Улымды көтөп тә, көтөп ала алманым. Яландарға сығып иланым. Минең сабыр илауымды ишетмәнеңме ни, Хоҙайым?» Ошо мәлдә бөтә нәмәне оноттом, дуҫтарым, һеҙҙе оноттом, үҙемде оноттом, һәм, булмышымды солғап алған бәхеттән иҙрәп, үҙәккә үткес һүҙҙәр тапҡан йәш тол ҡатындың йырын (хатта Аллаһы Тәғәләнең уны ишетмәүе ғәжәп) һаҡлап алып ҡалған ата-бабаларыма рәхмәт тойғоһонан күңелем тулып иланым!\nБеҙҙе йыш ҡына фольклор менән үтә мауығыуҙа ғәйепләйҙәр – нимә һаман ҡурайға, эпостарға, оҙон көйҙәргә, бәйеттәргә йәбешеп ятаһығыҙ, тиҙәр! Ана ниндәй быуатта йәшәйбеҙ, ә һеҙ бер тирәлә ҡайнашаһығыҙ ҙа ҡайнашаһығыҙ. Ҡайнашмайбыҙ, беҙгә ығы-зығы хас түгел. Һаҡлайбыҙ. Нисек булған, шул рәүештә. Боронғо саф яңғырашында. Үҙебеҙҙең рухи мираҫты шул уҡ урыҫ халҡының саф фольклорын юҡҡа сығарған псевдофольклорға әйләндермәйбеҙ. Иң ҡәҙерле әйбер һымаҡ, быуаттан-быуатҡа тапшырабыҙ. Быуаттан-быуатҡа. Ер йөҙөндә бер беҙ генә йыр ижад итеүселәрҙең исемдәрен беләбеҙ һәм һаҡлайбыҙ. Буранбай, Зөлхизә, Көнһылыу – тиҫтәләгән улар. Һүҙҙәренә иғтибар итегеҙ әле – ҡатын Сыңғыҙхан урҙаһы менән һуғыштарҙа үлеп ҡалған улын юҡһынып илай. Был хәлдәр ҡасан булған бит – ә ул шундай итеп йырлай, әйтерһең дә, яугирҙың әсәһе янымда ултыра. Йөҙәрләгән быуын әсәнең һыҡтауын тыңлаған, йөҙәрләгән быуын уның менән бергә Аллаһы Тәғәләнән ялбарыуҙарын ишетеүен һораған. Мин дә, йөрәгемде ҡыҫып, Хоҙайға ялбарам – минең сабыр һыҡтауымды ишетсе! Ишетсе! Шулай яңғыҙ ҡатындың күңеленән урғылған бер йыр тотош халыҡтың һыҡтауына әйләнә.\nБөгөн кис Ғәзим менән йөрөргә яратҡан маршрут буйлап үттем. Өфөнөң сағыштырмаса тыныс булған иҫке урамдарын тапағандан һуң, Яҡутов паркына йүнәлдем, Һалдат күлен урап сыҡтым.\nМәрхүм дуҫымды иҫкә төшөрҙөм. Шаяртыуҙарын хәтерләп йылмайҙым, тын ғына көйләүҙәрен һағынып болоҡһоп алдым. Ул, хәбәр араһында тынлыҡ килеп сыҡһа, танау аҫтынан мөңгөрләгән һымаҡ итеп, боронғо матур көйҙәрҙе йырларға ярата ине. Тауышы йөрәккә үтерлек, бәрхәттәй йомшаҡ, йырҙары ла һәр ваҡыт мәленә тура килеп кенә тора. Ғәфү үтенгән һымаҡ итеп йылмайыуы ла ныҡ иҫтә ҡалған. Уның менән саф һауала йөрөргә сыҡһам, эштәрем бүленә, тип уйлай торғайны. Һуңғы биш йыл ғүмерендә көн һайын тиерлек бергәләп урамда йөрөнөк. Хәҙер инде һирәк сығам. Иптәш юҡ.\nБыл юлы йәш парҙар күпләп осраны. Ҡасандыр Ғәзимдең таныштары – рәссамдар, музыканттар, яҙыусылар – йәшәгән йорттар янынан да үттем. Билдәле исемдәр. Дуҫым уларҙы йыш иҫкә ала торғайны. Уның ауыҙынан сыҡҡан һәр һүҙ минең өсөн яңылыҡ ине. Ғәзим ағай аша үҙебеҙҙең классиктар тураһында байтаҡ нәмә белдем. Һәм улар хаҡында ғына ла түгел. Күп кенә элекке дуҫтары уны бәләһе менән яңғыҙ ҡалдырған. Шылтыратмаған, аралашмаған, осрашҡанда хатта урамдың икенсе яғына сығыусылар ҙа булған. Ул тормоштоң уртаһында ҡайнап йәшәгән, башҡаларҙы рухландырған кеше, көтөлмәгән ваккумды ауыр кисерә ине.\nМоңһоу уй-хәтирәләргә бирелеп килә торғас, ҡапыл уңайһыҙ булып китте, күңелемде ниндәйҙер ғәйеп тойғоһо биләп алды. Әллә ниндәй ҡурҡыныс хис – ул юҡ, ә мин китеп барам…\nЭстән генә аҡлана башланым. Мин унан тиҫтә йылға йәшерәк бит. Эх, Ғәзим ағай! Ҡурҡыныс сиргә дусар булыуың һине тормоштан төңөлдөрҙө, хатта донъянан үҙ теләгең менән китергә теләнең, маңлайға яҙылғанды аҙағына тиклем кисерергә кәрәк, тип ары йәшәргә өгөтләнем, ләкин төнөн тағы ошо уйға әйләнеп ҡайта инең. Ҡайһы ваҡыт, үҙ теләгең менән китмәнеңме икән, тигән уй ҙа тыуып ҡуя. Әгәр ҙә шулай икән, тимәк, һуңғы осрашыу көнөндә кәрәкле һүҙҙәр таба алмағанмын. Йөрәгемде йәнә үкенес, ғәйеп тойғоһо биләне.\nӘ янымдан парҙар үтә. Бына бер йөклө ҡатын ғорур атлап уҙҙы. Ерҙә тормош дауам итә, Ғәзим ағай. Һәм әлегә уны ташлап китке килмәй. Хәйер, беләм, һин көтәһеңдер, минең кеүек һағынаһыңдыр…\nP.S. Бер хәл иҫкә килеп төштө. Яҙыусылар союзына яҙған күрһәтмәһендә ул: “Имярек уны маҡтай, тимәк, Флорид союзда булырға лайыҡлы”, – тип яҙғайны. Ә Денис ағай мәрхүм тағы ла ҡыҙығыраҡ итеп әйтте. “Инде ҡырҡ йәшкә еттем бит, биш пьесам сәхнәгә ҡуйылған, ә мин һаман йәштәр исемлегендә! Ҡасан союзға алаһың?” тиеүемә “Союз һиңә нимәгә, һин былай ҙа яҙыусы!” – тип яуапланы.\nУл да үтә лә матур күңелле кеше ине!\nБала саҡта төрлө тыйыуҙар менән теңкәгә тейеүҙәре хәтерҙә: бысаҡты әйләндереп һал, башлаған киҫәгеңде ашап бөт, өҫтәл артында кирелмә, телеңде шартлатма, төндә һыҙғырма, утҡа төкөрмә, ишекте шапылдатып япма, башлығыңды ултырғыста ҡалдырма, ҡулыңды йыуғас һелкмә, ташҡа таш менән һуҡма, ғәриптән, кеше ҡайғыһынан көлмә, төндә ҡысҡырма, ҡулыңды баш түбәңә һалма, ишек яңағына һөйәлмә, урҙаға аҫылынып торма, кис еткәс тырнаҡ киҫмә… Әсәй йыш ҡабатлаған һүҙҙәрҙе байтаҡ һанарға була.\nӨҫтәүенә, һәр тыйыу тейешле иҫкәртеү менән тамамлана – әйтәйек, башлығыңды элеп ҡуймайынса, ултырғысҡа йәки һикегә ташлап китһәң – ҡаты яза көтә. Һыҙғырма – ярлы булырһың; ерҙә ятҡан әйберҙе алма – ғүмер буйы теләнселәрһең. Таяулы бағана аҫтынан үтмә – үҫмәй ҡалырһың, кешенең аяғы аша атлама – өҙөлөп төшөрҙәр.\nЛәкин теге йәки был тыйыуҙы боҙған өсөн ниңә ундай ҡурҡыныс яза тейеш икәнен аңлатмайҙар ине. Мин, мәҫәлән, эйәгемә таянып китап уҡырға яраттым. Күрәһең, башым ул саҡта уҡ туп-тулы булған һәм мотлаҡ тотоп тороуҙы талап иткән. Әсәйем мине шул хәлдә күреп ҡалһа, ҡото осоп, улай ултырырға ярамай, атайың үлә, тип ҡысҡырыр ине. Һәм бына тағы бер аңлайышһыҙ тыйыу – кискеһен тышҡа сығырға тура килһә, ярау иткәндә айға һәм йондоҙҙарға ҡарарға ярамай. Ниңә улайҙыр? Белмәйем, аңлатмағандар, ярамай икән ярамай! Бер нисә тапҡыр өйләнгән ир-аттың ҡулынан һый алырға ла ҡушмайҙар. Килеп сығышы һәм мәғәнәһе аңлайышһыҙ тағы әллә күпме шундай сәйер тыйыуҙар әле лә бар.\nP.S. (комментарийҙарҙан) Бына Пифагорҙың васыяттары: йөрәк ашама; ут аша атлап сыҡма; өйгә ҡарлуғастар индермә һ.б. Ғалимдар әле булһа был тыйыуҙарҙы нисек аңлатыу буйынса бәхәстәр алып бара. Йолаға бәйле тыйыуҙармы, әллә кинәйәләргә әүәләнгән тормош аҡылымы улар? Йөрәкте ашама, йәғни бушҡа ғазапланма; ҡарлуғастарҙы өйгә индермә – йәғни буш ҡыуыҡ һәм ығы-зығылы кешеләргә ишегеңде асма.\nХәтер – һайлансыҡ. Ул тик ыңғай күренештәрҙе генә иҫтә тота. Шулай булырға тейештер ҙә – юғиһә тормош тамуҡҡа әйләнер ине. Ҡурҡыныс фажиғәләрҙән дә ҡайһы саҡ шуларға бәйле шаяртыуҙар ғына тороп ҡала бит.\nБашҡорт театры тарихында айырым урын биләгән ете көн бар. «Халыҡ дошмандары» менән көрәшкән йылға ҡарай улар. Колхоздар, заводтар, конторалар һәм ойошмаларҙан һуң, фашлауҙар тулҡыны академия театрына килеп етә. Йыйылыш ойошторола, һәм ул ете көн дауам итә. Сәхнә ҡороусынан алып театр директорына тиклем һәр береһен тикшерәләр (директорҙы шунда уҡ фашлап та ҡуялар). Ҡайһы берҙәрен залда уҡ ҡулға алып, йыйылышҡа конвой аҫтында алып килә башлайҙар. Был үҙе бер сәйер хәл тыуҙыра: билдәле актерҙарҙы төрмәнән театрға алып килгәндә, халыҡ, яратҡан артисын бер күреп ҡалыр өсөн, тере коридор булып баҫа. Каннылағы кеүек балаҫ буйлап үтеү һымағыраҡ. Дошмандарҙы фашлау бик ҡыҙыу һәм әүҙем бара. Аңлайһығыҙҙыр, ул замандың иң күренекле кешеләре, башҡорт театрына нигеҙ һалыусылар, актерҙар, режиссерҙар, драматургтар, композиторҙар фашлана. Көнсөлдәрҙең һәм бешмәгәндәрҙең, һәләтһеҙҙәр һәм осраҡлыларҙың тантанаһы була ул.\nБына йыйылыштың һуңғы көнө етә. Тынлыҡ. Барыһы ла хәлдән тайған. Йыйылышты алып барыусылар, партия һәм орган вәкилдәре, һөмһөрө ҡойолоп, залға ҡарап ултыра. «Йә, башҡа дошмандар юҡмы? Тағы бер тапҡыр уйлап ҡарағыҙ әле!» Шул саҡ берәү ҡыйыуһыҙ ғына: “Булат Имашев!” – ти. Халыҡ һөйөүен яулаған, театр өсөн залда ултырғандарҙың барыһынан да күберәк эшләгән кешенең исеме аталғас, халыҡ тын алыуҙан туҡтай. Ете көн эсендә берәү ҙә уның исемен әйтергә ҡыймай. Хәҙер килеп уны ла фашланылар. Тынлыҡ шул тиклем шомло һәм оҙайлы була, хатта Булат иҫен юя яҙа. Шул саҡ берәү залды яңғыратып:\n– Егеттәр, һеҙ нимә, Булат ниндәй халыҡ дошманы булһын ти инде? Ул – яҡшылап тартылмаған итәктәрҙең генә дошманы! – ти.\nГөр килеп көлөшә башлайҙар! Оҙаҡ итеп, ысын күңелдән көләләр, хатта ҡайһы берәүҙәрҙең күҙенән йәш килеп сыға, кемдәрҙер үкһеп үк ебәрә. Бер сәғәт тирәһе дауам иткән көлөү, шулай итеп, режиссерҙы ҡотҡарып алып ҡала һәм республика театрҙарында дошмандар асыҡлау эшенә нөктә ҡуя. Бер генә репликаһы менән ҡотолғоһоҙ һәләкәттән аралаған тапҡыр актерҙы Булат ғүмеренең аҙағына тиклем һыйлаған, тиҙәр.\nШул ете фажиғәле көндән бына ошо көләмәс тороп ҡалған.\n“Ерҙе ярат. Ул атай-әсәйеңдән мираҫҡа ҡалмаған, үҙ балаларыңдан бурысҡа алынған”.\nБыл индеецтар васыятынан. Ғәжәп ҡыҫҡа һәм хаҡ әйтелгән!\n«Ерҙе ярат» һүҙе үҙ эсенә күп мәғәнәне һыйҙыра. Мәҙәниәтеңде, туған телеңде, халҡыңдың йолаларын, йәнтөйәгеңдең тәбиғәтен ярат. Һәм башҡалар. Быларҙың барыһын да беҙ киләсәк быуындан бурысҡа алғанбыҙ. Һәм уны тулы, имен килеш кенә түгел, ә бер нисә тапҡыр арттырып, байытып ҡайтарырға тейешбеҙ. Рәхмәтле кешеләр шулай эшләй. Ә беҙ рәхмәтлеме? Ейәндәребеҙ ата-бабаларын яҡшы һүҙ менән иҫкә алырмы? Әллә әрнеү, ғәрлек, үпкә аша хәтерләрҙәрме? Белмәйем, белмәйем…\nБелмәйем, миңә тиклем берәйһе был хаҡта уйланғандырмы-юҡмы, һәр хәлдә фараз итергә тейештәр ине, хәйер, Google буйынса эҙләү бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәне. Эш шунда: төрки халыҡтар телендә юбилей һандары һан түгел, ә Билдә! Улар кешенең шул йәштәге хәл-торошон аныҡ белдерә. Аптырарлыҡ хатта. Башҡа телдәрҙә ул күҙәтелмәй. Үҙегеҙ ҡарағыҙ:\n1. Бер – Әллә кем, Туҙансыҡ.\n10. Ун – Ҡыҫҡа ғына был һүҙгә ике мәғәнә һалынған – Уңыш һәм Тырышлыҡ! Уң – тырышлыҡ аша уңышлы бул! Был йәштәге кешегә ошонан башҡа тағы нимә теләргә мөмкин?\n20. Егерме, Жегерме – Егелгән, Егелеүсе. Вариант – Егәрле.\n30. Утыҙ (ут) – Утлы. Вариант – Өтөлөүсе, Утлы табала бейеүсе (артҡа ут төртәләр).\n40. Ҡырҡ, Кырык – Ҡырҡ! Дауыллы йәшлектән артығын ҡырҡып ташла, бәлиғ тормошҡа аяҡ баҫ. Вариант – Ҡырҡылған (Юнылған)!\n50. Илле (ил) – Үҙен Тапҡан (Үҙ донъяһында).\n60. Алтмыш (алт) – Алтын. Вариантһыҙ!\n70. Етмеш, Житмеш – Еткән (йәғни, әһә, көс-хәл менән барып еткән!)\n80. Һикһән – Ятып тороусы! Һике – сәй эсеү һәм ашыҡмай хәбәр һатыу урыны. Һике-һан (сакэ-сан менән бутамаҫҡа!)\n90. Туҡһан (туҡ) – Туҡ! Йәнәһе, ғарҡ булдым, дуҫтар!\n100. Йөҙ – Йөҙ (бит)! Быуат! Һәм Ҡә-бер – Ҡәбер. Йәнә Әллә кем. Йәнә Мәңгелектең Туҙансығы.\nҠыҙыҡ, эйеме? Тормош оҙонлоғондай ҡыҫҡа мәҫәл!\nАлтын йәшендәге йылмайыу менән Флорид Бүләков.\nӘлфинә ҠАРАҒУЖИНА тәржемәһе.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №29, 17 - 23 июль 2021 - Информационные страницы\n№29, 17 - 23 июль 2021\nҺӘЙКӘЛ БУЛЫП ҠАЛҠТЫ\nТотош Ер шарының 37 иленән меңдән ашыу артистарын Рәсәй уртаһына йыйып алған VI Бөтә донъя фольклориадаһы саралары сиктәрендә мәшһүр эпосыбыҙ "Урал батыр"ҙа телгә алынған, үҙенә тотош эпос бағышланған, улай ғына ла түгел, үҙенә эйәреп артынан өйөр-өйөр йылҡы сыҡҡан Йылҡысыҡҡан күле эргәһендә эпосыбыҙ геройы буҙ толпарға - Аҡбуҙатҡа һәйкәл асылды.\n1662-1664 йылдарҙағы башҡорт ихтилалы рус хөкүмәтенең ихтилалсыларҙың дәғүә-талаптарын мотлаҡ үтәүгә ризалыҡ биреүе менән тамамлана.\nӘҘӘБИӘТЕБЕҘҘЕҢ МӘҢГЕЛЕК УРМАНЫ – НОҒМАН СӨЛӘЙМӘН УЛЫ МУСИН\n"Мәңгелек урман"ды яҙғанда ситтән килеп беҙҙең урмандарҙы яулаусылар хаҡында бик һаҡ яҙғайным. Хәҙер бөтөнләй башҡа ситуация, әммә әҙәбиәт, нисектер, тормоштан айырылды кеүек.\nМИН ХӘБӘРҺЕҘ ЮҒАЛМАНЫМ!\nБер ниндәй хәүеф тоймайынса вайымһыҙ килгән йәйәүле һалдаттар шул әҙере ян-яҡҡа һибелә һалып, ут асыу өсөн уңайлы урындар эҙләне. Улар бит теүәл бер немец батальонына ҡаршы өс совет һалдаты торғанлығын әле белмәй.\nБАШҠОРТТАР КҮСМӘ ТҮГЕЛ, Ә ЯРЫМКҮСМӘ ХАЛЫҠ\nФонетика күҙлегенән ҡарағанда төньяҡ-көнбайыш диалектта, нигеҙҙә, архаик үҙенсәлектәр, аныҡлап әйткәндә, боронғо төрки тел, ч һәм с хәрефтәре һаҡланған, ә татар теле үҙенсәлектәре түгел.


15 Декабрь 2018, 18:32\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттары киләһе пленар ултырышта «Башҡортостан Республикаһының Ғаилә кодексына үҙгәрештәр индереү тураһында» закон проектын ҡарарға ниәтләй. Республика парламентының матбуғат хеҙмәтендә хәбәр итеүҙәренсә, төп яңылыҡтарҙың береһе никахты теркәү тәртибен үҙгәртеүгә бәйле.\nӨФӨ, 2018 йыл, 14 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\n«Үҙгәрештәр никахҡа инеүселәр өсөн өҫтәмә уңайлыҡтар булдырыуға йүнәлтелгән, — тип аңлатма бирҙе Дәүләт Йыйылышы рәйесе Константин Толкачев. — Республика Ғаилә кодексының ғәмәлдәге редакцияһында никах ғариза биргәндән һуң бер ай эсендә теркәлә тип яҙылған. Был ЗАГС органдары эшенең күплеген һығылмалы көйләй алмауға килтерә. Граждандар төрлө ауырлыҡтар менән дә осраша, ҡағиҙә булараҡ, улар датаны һайлауҙан мәхрүм тиергә мөмкин һәм ваҡытты һайлауҙа сикләнгән. Теләгән ваҡытта өйләнешеү өсөн ғаризаны бер ай элек билдәле бер көндә бирергә тура килә. Закон проекты бер айҙан бер йылға тиклем ваҡытты күҙ уңында тота, шул рәүешле йәштәр үҙҙәре өсөн уңайлы датаны һәм ваҡытты һайлай ала».


«Асыҡ кабинет» | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 ноября 2018 — 15:50 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликала йәшәүсе һәр кем үҙен борсоған мәсьәлә тураһында белдерә һәм уны хәл итеүҙә тейешле ярҙам аласаҡ. Бының өсөн Башҡортостанда «Асыҡ кабинеттар» булдырыла. Улар аша халыҡ төрлө мәсьәлә менән «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһе вәкилдәренә мөрәжәғәт итә ала.\n«Асыш-2018» тип аталған фирҡә йыйынында шундай тәҡдим яңғыраны. Бөтә Рәсәй йыйынын алдынан үткән ултырышта 300 кеше ҡатнашҡан. Һөйләшеү йомғаҡтары буйынса ҡабул ителгән тәҡдимдәр «Берҙәм Рәсәй» ҙең Үҙәк башҡарма комитетына тапшырыласаҡ.


Айырылышыуға ғариза биреү - Дания Юрист. Адвокат бөтә Онлайн\nдаими партнеры булһа\nҺеҙ йәшәгәнһеҙ үтенесе оҙайтыу тураһында күренеш булһа. ире менән һеҙ восхождение ғаилә нигеҙендә ала.\nйәки ата-әсәһе даими партнеры\nата-әсә йәки ғаиләнең башҡа ағзаһы Дания. Һеҙҙең ғариза нигеҙендә ғаилә восхождение на ВНЖ оҙайтыу. бала кеүек (хәҙер хатта өлкән әгәр һеҙ көнлөк йыл). Башҡа ғаиләләрҙән һеҙҙең ғаилә ағзалары биргән ғариза нигеҙендә внж оҙайтыу синыфташтары менән булған кеүек.\nБаланы ҡараған өсөн - ғариза - дәүләт\nNemID һеҙ ҡулланырға тейеш, һәм заявка биреү өсөн тултырылған РСП адрес Тимәк, ҡайһы бер формаһы тип ҡырт автоматтар менән тултырғанӘгәр ҙә һеҙ йәмәғәт вазифаһынан бушатылды һанлы булғандыр, йә һеҙ, мәҫәлән, оҡшаған, һеҙҙең экранда форма тултырып, уны почта распечатывать һәм уны хакимиәткә ебәреп. Һеҙ табан аласыз non-уңда меню һанлы ҡушымта формаһы Ҡушымта булғас, һеҙҙең тартыу нигеҙе булып, уның менән үткәргән nemid әгәр түгел, һеҙ ҙә һанлы тамашасылар һәм ҡағыҙға бушатыр булған.


Ғилем - ул оло хазина.\nБөгөнгө тапшырыуҙа имам-мөғәллим Джамал хәҙрәт Ғарифуллиндың дәрес-нәсихәтен тыңларға тәҡдим итәбеҙ.\nСираттағы тапшырыуыбыҙҙа Бөрйән районы мосолмандарының тормошо менән таныштырабыҙ.\nМосолмандар ни өсөн араҡы эсмәй? Йәки, хәмер һаҙлығынан нисек ҡотолорға? Бөгөнгө "Иман" тапшырыуында һүҙ ошо хаҡта барыр.\nТормошта һәр нәмәнеү үҙ урыны бар..\nИслам диненең биш нигеҙенең береһе булған хаж ғәмәле айырым бер өйрәнеү, әҙерлек талап итә. Ошо хаҡта Башҡортостан мосолмандары Диниә назаратындағы Хаж бүлеге етәксеһе Илшат хажи Хафизовтың кәңәш-нәсихәттәрен тыңларға саҡырабыҙ.\nКүп бәләнең башы - наҙанлыҡ һәм тәккәберлек.\nҒибәҙәтхананың төп йәлеп итеү көсө - юғары кимәлдә ойошторолған йома вәғәҙҙәрендәлер. Теләһә ҡайһы ауылда ихлас йөрәктән сыҡҡан, ғилем һәм аҡыл ярҙамында ҡулланылған илаһи һүҙ ғафил күңелдәрҙе лә уятып, мөғжизә тыуҙырырға һәләтле.\nИманлы йәмғиәт - киләсәктең өмөтө.\nКеше белергә теләмәй, тип әйтеү дөрөҫ түгел. Ҡыҙыҡһыныу һәм Яралтыусыға тартылыу әҙәм балаһының тәбиғәтенә һалынған, күңелдең ошо эҙләнеүенә хаҡ йүнәлеш биреү, мәсет-мәҙрәсәләрҙә дәрестәрҙе мауыҡтырғыс итеп ойоштора белеү мөһим.\nОшо хаҡта "Мәҙинә" мәсетенең мәситенең мөғәллиме Хәбир Хаҡыев һөйләй.\nЕтенсе ғинуар насараниҙар Раштыуа көнөн билдәләй. Был иһә, Ғайса пәйғәмбәрҙең, ғәләйһиссәләм, тыуған көнө.\nИман - ул үтә лә тәрән инаныс, күңелеңдә бер үҙгәреш кисермәйенсә, бармаҡ шартлатаһың да - динле булаһың, ҡайҙалыр яңылыш баҫҡан өсөн генә диндән сығып китәһең, тигән һүҙ түгел. Эйе, диндән бик тиҙ сығып китеү ҙә мөмкин, был турала хәҙистәр, аяттар бар, ләкин ул да инанысҡа бәйләнгән. Һуңынан, табыныу һүҙен дөрөҫ аңлайбыҙмы һуң?\nИсламдың әхлаҡи ҡиммәттәре.\n"Иман" тапшырыуының бөгөнгө сығарылышында йәш хәбәрсе, М.Аҡмулла исемендәге башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты Азалия Юлдыбаеваның яҙмаларын тыңларға саҡырабыҙ.\nУчалы районы Рафиҡ ауылындағы Әбдрәхим мәсетендә көн һайын аҙан тауышы яңғырай.\nБөтә донъя уның килеүен, ошо бәхетле сәғәт һуғыуын көттө.\nАллаһтың Рәсүле - күңелен Раббыһы менән бәйләгәндәр өсөн гүзәл үрнәк. 12-се Рабиғел әүәл - Мәүлит көнө. "Иман" тапшырыуының бөгөнгө сығарылышында ошо хаҡта тыңлағыҙ.\nДонъяға килгән Рабиғел әүүәл айына индек.\nОшо мөбәрәк көндәрҙә мосолмандар мәсеттә һәм йорттарында мәүлит кисәләре уҙғарып, Аллаһ Рәсүленең тормош юлын өйрәнә, имандарын нығыта.\nАллаһ исемдәре менән был ғәмәлде башлайым...\n9-10 ноябрь көндәре баш ҡалабыҙ Өфөлә халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция булып уҙҙы. Был сарала Ислам мәғарифы тураһында һөйләшелде һәм башҡа көнүҙәк мәсьәләләр күтәрелде.\nҺижри тәҡүим буйынса сәфәр айы дауам итә.\nҠөрьән - Аллаһы Тәғәләнең кешелек донъяһына биргән иң оло мәрхәмәте. Ҡөрьәнде өйрәнеп, уны башҡаларҙан да һөйҙөртөүсе - Раббының яратҡан бәндәһе булыр.\n"Бишектән алып, ләхеткә тиклем ғилем алығыҙ"- тине Мөхәммәт пәйғәмбәр. Ниндәй ғилем тураһында һүҙ бара? Ошо хаҡта бөгөнгө тапшырыуҙы тыңлап белә алаһығыҙ.\nКүңел төҙөклөгө килһә, тормошоғоҙ ҙа яҡшы яҡҡа үҙгәрер.\nКешелек йәмғиәте, милләт алдында бөгөн бихисап мәсьәләләр тора: эскелек һаҙлығынан, боҙоҡ ғәҙәттәрҙән, маңҡортлоҡтан, фәхишәлектән ҡотолоу, тәбиғәтте һаҡлау, тотороҡло ғаиләләр булдырыу, балалар һанын арттырыу, йәш быуынға гүзәл тәрбиә биреү һәм башҡалар. Ошо мәсьәләләрҙе ни рәүешле хәл итергә? Нисек кешелек йөҙөн һаҡлап ҡалырға һәм юғары маҡсаттарға ирешергә?\nБөгөн тапшырыуыбыҙҙа Баймаҡ районының Билал һәм Һәмән ауылы мәхәлләләренең тә...\nМөхәрәм айының унынсы көнө, 11 октябрь, Алла бирһә, Ғәшүрә көнө.\nБилдәле булыуынса һижри йылда көндәр һаны әҙерәк. 1438 йылдың тәүге көнө 2 октябрға тура килә.Тимәк, 2 октябрь, йәкшәмбе, яңы йыл башлана.\nМөхәррәм айы һәм яңы 1438 һижри йылыбыҙ мөбәрәк булһын, хуш килдең Яңы йыл!\nСалауат районы Әлкә ауылынан яңылыҡтар.\nКемгә булһа ла түбәтәй кейҙерһәң, уның тәмәке тартып, әҙәпһеҙ һөйләшеүҙән оялыуы, үҙен мосолмандарса тота башлауы билдәле. Мәсеттәрҙең төҙөлөүе лә ауыл тормошона тәьҫир итмәй ҡалмай. Мәсетле ауыл боҙоҡлоҡтан ситләшә, мәсетле ауылда өмөт, бәрәкәт бар.\nОло байрамдарыбыҙҙың береһе - Ҡорбан ғәйетен билдәләп оҙаттыҡ.


Теленә хыянат итмәгән » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Теленә хыянат итмәгән\nТеленә хыянат итмәгән 16.05.2018 // Шәхестәр\nСиләбе өлкәһе Ҡоншаҡ районының Һарыкүлмәк (Шығай) ауылында тыуған Ғәли Зөлҡәрнәевтең көтөүсе, эшсе, улыс уҡытыу йорто мөдире, волком рәйесе, яҙыусы, тәржемәсе һәм башҡа яуаплы вазифаларын телгә алмайынса, уның 1940 – 1945 йылдарҙа “Ҡыҙыл Башҡортостан” (хәҙер – “Башҡортостан”) гәзитенең баш мөхәррире булып эшләгән осорона туҡталғым килә.\n1937 йылда күренекле башҡорт интеллигенцияһы атып үлтерелеп бөткәс, юғары органдан гәзитте ике телдә сығарырға тигән фарман килә. Баш мөхәррир, бер нәмәнән дә ҡурҡмайынса, быға ҡырҡа ҡаршы сыға һәм еңеү яулай.\nБыл турала билдәле хәбәрсе Юныс Әхмәҙиев “Ҡыйыулыҡ” (“Башҡортостан”, 1993 йыл, 3 март) тигән мәҡәлә баҫтырҙы. Яҙманы тулыраҡ күҙ алдына баҫтырыу өсөн, унан өҙөк килтерәм. “Әммә Ғәли Зөлҡәрнәевтең иң ныҡ хәтерендә ҡалғаны партия өлкә комитетының пропаганда буйынса секретары Р. Рәйемов менән бәрелешеүе булғандыр.\nБилдәле булыуынса, һуғыш башланыу менән татар телендә сыҡҡан “Коммуна” гәзитен нәшерләү туҡтатыла. Күпмелер ваҡыт үткәс, партия өлкә комитеты секретары Р. Рәйемов Ғәли Камал улын үҙ кабинетына саҡыртып ала ла һис көтөлмәгән, айыҡ аҡылға һыймаҫлыҡ тәҡдим яһай.\n— Һеҙгә гәзитте ике телдә сығарырға тура килер, — ти ул.\n— Аңламайым. Нисек инде ике телдә?\n— Эйе, шулай. Башҡорт һәм татар телдәрендә.\n— Булмай. Гәзит бутерброд түгел, – тип позицияһын бирмәй яҡташым.\nР. Рәйемов, секретарь булараҡ, күпме генә ҡыҫым яһамаһын, Ғәли Камал улы үҙ һүҙендә ныҡ тора, сигенмәй. Баҫманың башҡорт телендә генә сығыуын һаҡлап алып ҡала”. Был ҡыйыулыҡ түгелме ни?! Юҡһа уны кире элеккегә ҡайтарыу мөмкинлеге лә булмаҫ ине.\nОшо хәлдән һуңғараҡ, 60-сы йылдар башында, Н.С. Хрущев ил буйлап оҙайлы сәйәхәттән, шул иҫәптән Өфөнән ҡайтҡас, “Совет Башҡортостаны” гәзитенә тағы бер бәлә яуа. “Гәзитте Стәрлетамаҡ ҡалаһына күсерергә!” тигән телеграмма ебәрә Хрущев. Шул ваҡытта редакцияның яуаплы секретары Файыҡ Мөхәмәтйәновҡа ошо хаҡта һорау биргәйнем. Ул күңелһеҙ генә: “Эйе, дөрөҫ, беҙҙе Стәрлетамаҡҡа күсерәләр”, — тине. Ғөмүмән, был баш ҡаланы күсереү сәйәсәте ине.\nДемонстрация ойошторорға тигән идеям хупланмағас, Өфөнән, Күмертау эшселәренән (шағир Ғәли Ильясов аша) Мәскәүгә йөҙҙән ашыу ҡултамғалы ғариза ебәрҙем, һөҙөмтәлә хаин эш туҡтатылды. Был турала “Көрәшеп йәшәү...” (“Киске Өфө”, 2009 йыл, 14, 20 март) тигән мәҡәләмдә әйтелә.\nШулай итеп, ауылдашымдың юлын лайыҡлы дауам итәм. Тимер ваҡытында һуғылды. Юғиһә был хатаны ла кире төҙәтеү мөмкинлеге булмаҫ ине.\nЙәнә әйтәһе һүҙем шул: Ғәли Зөлҡәрнәев, уның ҡыҙы, ейәне йәшәгән йортҡа (Ленин урамы, 2) әле һаман да иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылмаған. Хәтеребеҙ бик һай шул. Уның хәтер кисәһендә, яңылышмаһам, фекерҙәштәренең береһе: “Ғәли Зөлҡәрнәевкә таҡтаташ ҡуйылыр һәм Өфө урамдарының береһенә уның исеме бирелер” тип тә өмөтләндергәйне.\nҒәли ағайҙың исеменә тап төшөрөүселәр ҙә бар. Имеш, ул халыҡ сәсәне Мөхәмәтша Буранғоловҡа ҡаршы сыҡҡан... Шуны оноторға ярамай, Ғәли Зөлҡәрнәев — партия өлкә комитеты ҡарарҙарын тормошҡа ашырған шәхес. Шуны беләм, Ғәли Камал улы бер ҡасан да теленә хыянат итмәгән, уның киләсәге өсөн көрәшкән һәм еңгән.\nӨҫтә әйтелгән яҙыусыларҙың, ауылдаштарының, уны баһалаусыларҙың теләге тормошҡа ашһын ине. Өфө урамдарының бик аҙы ғына халҡыбыҙҙың арҙаҡлы ул-ҡыҙҙарының исемен йөрөтә. Был, әлбиттә, икенсе тема. Шулай ҙа уны телгә алмай булмай.\nАвтор: Фәтих ШӘЙХИСЛАМОВ.


Бөгөн иртән Өфөләге йәшелсә базаларының береһендә газ баллоны шартлау һөҙөмтәһендә бер кеше зыян күрҙе\nҒәҙәттән тыш хәл иртәнге туғыҙҙар тирәһендә иҫке Затон баҙары биләмәһендә теркәлә. Әммә бер нисә сәғәттән бында газ баллоны шартлауы тураһында бер нәмә лә хәтерләтмәй ине. Башлыса, Урта Азиянан килгән эшселәр бер тауыштан ваҡиға тураһында ишетмәүҙәрен белдерә. Әлбиттә, был аңлашыла, сөнки уларҙың хужаһы хоҡуҡ һаҡлау органдары менән бәйләнешкә инергә ашыҡмай.\nТикшереүҙәр барышында баҙар биләмәһендәге бинала 10 литрлы баллондан газ сығыуы асыҡлана. Ошо сәбәпле газ-һауа ҡатнашмаһы барлыҡҡа килә. Бөгөн иртән хеҙмәткәрҙәр бинаны йылытҡан мәлдә шартлау яңғырай. Ҡулдары һәм бите бешкән эшсе ҡаланың 18-се дауаханаһына оҙатылған.


Торф — Башҡорт Википедияһы\nТорф — тулыһынса тарҡалып бөтмәгән үҫемлектәр ятҡылығы; һаҙ үләндәренең баҫылып, тулыһынса серемәй тарҡалыуынан барлыҡҡа килгән яна торған файҙалы ҡаҙылдыҡ (яғыулыҡ, ашлама һ. б. итеп ҡулланыла); һаҙлыҡ үҫемлектәренең тулыһынса сереп тарҡалмаған ҡалдыҡтарынан торған минераль һәм органик матдәләргә бай ҡаҙылма. Торф батҡаҡлыҡтарҙа, торфяниктарҙа, һаҙлыҡтарҙа барлыҡҡа килә.\nЛьюистә торф, Шотландия\nЛьюис утрауында торф өйөмө(Шотландия)\nТорф, ғәҙәттә һаҙлыҡлы урындарҙа үҫемлек ҡалдыҡтарын тарҡатыусы анаэроб һәм әсе шарттар булғанда барлыҡҡа килә. Торф башлыса, ағас, үлән, бәшмәк кеүек һаҙлыҡ үҫемлектәренән һәм башҡа бөжәк, хайуан ҡалдыҡтары кеүек органиканан тора. Билдәле бер шарттарҙа (кислород етешмәгәндә) тарҡалыу процесса әкренәйтелә.\nТорф ҡоро шарттарға ҡарағанда, дымлы шарттарҙа тиҙерәк барлыҡҡа килә һәм әҙерәк тарҡала. Был климатографтарға климат үҙгәреүен күҙәтергә мөмкинлек бирә. Шулай уҡ, торфтың төрө һәм органик ҡушылмалар составы буйынса боронғо экологияны өйрәнеп була.\nТейешле шарттарҙа торф ташкүмер барлыҡҡа килеүҙең иртә осоронда барлыҡҡа килгән. Пенсильвания осорондағы гигань тропик йылға бассейнындаға торф ҡыҫылып һәм йылынып «күмер» тип аталған метоморфик тоҡом барлыҡҡа килтергән.\nХәҙерге юғары киңлектәге торфяниктар 9000 йыл элек тамамланған боҙлоҡ осоронан һуң барлыкка килгәндәр.\nДонъялағы торфяниктар 360 млн йыл буйы барлыкка килгән, уларҙа 550 гигатонна углерод бар.\nҠайһы бер илдәрҙә торф төп яғыулыҡ сығанағы булыраҡ табыла . Барлыҡ күләме яҡынса 4 триллион м³ һәм ер өҫтөнөң 2%-ын (яҡынса 3 млн км²) ҡаплап алған, 8 млн тераджоул энергияны һыйҙырған\nТорф йомшаҡ һәм еңелсә тығыҙланған. Торфтан һыуҙы ҡыҫып сығаралар. Кипкән торфты яғыулыҡ итеп файҙаланырға мөмкин. Торф сығарыу Исландия һәм Ирландия кеүек илдәрҙә, мөһим яғыулыҡ булараҡ , сәнәғәт масштабына ҡуйылған. Ирландия, Шотландия һәм башҡа ағас һирәк күп илдәрҙә, торф ашарға әҙерлеү һәм өйҙө йылытыу өсөн ғәҙәти яғыулыҡ булып тора. Һаҙлаҡтан сығарып өйөп ҡуйылған торф өйөмдәрен хәҙер ҙә ҡайһы бер райондарҙа күрергә мөмкин.\nТорфтың изоляциялай торған үҙенсәлеген сәнәғәттә ҡулланалар.\nШотланд вискиһын дистилляциялауҙа торфта яғнан арпа орлоҡтарын ҡулланалар. Был Шотланд вискиһына төтөн еҫен бирә.\nКешелек өсөн файҙаһы күп булыуға ҡарамаҫтан, торф проблемалар ҙа тыуҙыра. Ҡоро осорҙа торф төп янғын хәүефлегенә әйләнә, янған торф сикһеҙ ваҡыт янырға мөмкин (йәки яғыулыҡ бөткәнсе). Ҡыштан һуң, кислород эләккэс, ер аҫтындағы торф тағы ла тоҡанып китеуе мөмкин. Торф ҡатламы юлдар, тимер юлдар төҙөгәндә ҡыйынлыктар тыуҙыра, ул әҙ генә ауырлыҡ булғанда ла тығыҙлана. Көнбайыш Ирландияла Вест Хайленд Линияһын төҙөгәндә төҙөүсөләргә ағастан, ҡыуактан һәм мең тонна ер һәм көлдә йөҙөргә тура килә.\n↑ Русско-башкирский словарь терминов по экологии (Хадыева Р. Н., 2006)\n↑ A gigatonne is 109 tonnes.\n↑ International Mire Conservation Group Peat should not be treated as a renewable energy source (pdf) (2007-01-03). 12 февраль 2007 тикшерелгән. 2007 йылдың 10 июнь көнөндә архивланған.\n↑ terajoule = 1012 joules.\n↑ World Energy Council Survey of Energy Resources 2007 (pdf) (2007). 11 август 2008 тикшерелгән. 2008 йылдың 10 сентябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Торф&oldid=1058117 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 11 август 2021 в 18:12\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:12 11 август 2021 үҙгәртелгән.


18 Декабрь 2017, 21:37\nВладимир Путин үҙенең дүртенсе президент һайлауҙарында үҙен үҙе тәҡдим итә. Бынан алда Владимир Путин «Берҙәм Рәсәй» партияһынан һайланғайны. Берҙәм Рәсәйҙәр Путинға бар яҡлап ярҙам күрһәтеүҙәре һәм уның өсөн һайлаусыларҙың 300 мең ҡултамғаһын йыйыуҙа ҡатнашыуҙары хаҡында белдерҙе.\nКампания башланғансы «Яблоко» партияһына нигеҙ һалыусыларҙың береһе Григорий Явлинский һәм ЛДПР лидеры Владимир Жириновский үҙҙәренең һайланырға әҙер булыуы хаҡында белдерҙе. Үҫеш партияһы рәйесе Борис Титов, политолог, Социаль технологиялар үҙәге етәксеһе Андрей Богданов, алып барыусы Ксения Собчак, «Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы» партияһы рәйесе Елена Семерикова, бизнесмен Сергей Полонский, йырсы һәм хоҡуҡ яҡлаусы Екатерина Гордон, шулай уҡ киң даирәгә билдәле булмаған йәмәғәт эшмәкәрҙәре дәүләт башлығын һайлауҙа ҡатнашырға ниәтләй.\nПрезидент ярышында ике парламент партияһы — КПРФ һәм «Ғәҙел Рәсәй»ҙең ҡатнашыуы менән интрига һаҡлана.


Өфөләге көньяҡ зыярат Вавиловка ауылы эргәһендә урынлашҡан\nЗыярат 1977-cе йылдан эшләй. Майҙан Өфө ҡала советы халыҡ депутаттары ҡарары менән бүленгән. Әле бында ҙур уйымдар, соҡорҙар барлыҡҡа килгән.\nКөньяҡ зыяраттың 27 - 30-сы кварталдары араһында асфальт юл юҡ. Яҙлы-көҙлө өҙлөкһөҙ яуған ямғырҙар ваҡытында арауыҡты яҡындарының ҡәберенә зыярат ҡылыусы йәйәүлеләр ауырлыҡ менән үтә. Мәтеле тайғаҡ юл аҡтарылып ята. Өлкән йәштәгеләр бындай хәүефле юлдан бөтөнләй йөрөй алмай.\nЗөлфиә Кривенко, Өфөлә йәшәүсе: «Юл насар булыу сәбәпле, әсәйемде алып килә алмайым. Соҡорло, тайғаҡ юлдан ул бөтөнләй йөрөй алмай. Беҙҙең михнәттәрҙе аңлаусы кеше булырмы икән».\nКөньяҡ зыяраттың 27,28,29, 30-сы кварталдарындағы юлдар водителдәр өсөн дә хәүеф тыуҙыра. Бында ямғыр мәлендә автомобиль менән ингәндәр буксир менән сыға ала.\nАлмаз Шаһапов, водитель: «Бында ҡеүәтле джиптарҙа ғына үтеп була. Былтыр төпкәрәк үткәйнем, тәгәрмәстәр бөтөнләй батты. Буксир ярҙамында ғына һөйрәп сығарҙыҡ. Бер тапҡыр ауыҙ бешкәс, быйыл кереп тә тормайым. Машинамды ситтә ҡалдырам».\nКөньяҡ зыяраттағы айырым кварталдарҙағы юлһыҙлыҡ мәсьәләһенә ҡарата Өфөнөң торлаҡ-коммуналь хужалығынан түбәндәгесә яуап алдыҡ\nРинат Лотфрахманов, Өфө ҡалаһының коммуналь хужалыҡ һәм төҙөкләндереү буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары: «Көньяҡ зыяратта юлды төҙөкләндереүсе подрядсы ойошмалар араһында конкурс үткәрелде. Уның һөҙөмтәһе буйынса бында Өфө кран төҙөү заводы ҡом түшәйәсәк. Улар 1-cе ноябргә эштәрен тамамлаясаҡ. Әлеге ваҡтта ҡом килтерелгән. Улар тиҙ арала эшкә тотнорға тора».\nӘммә халыҡ юлдың тиҙ арала төҙөкләндереүенә ышанмай. Синоптиктар ҙа һауа торошонда оҙайлы ямғырҙар вәғәҙә итә. Бындай шарттарҙа «теге донъяға» юл мәтеле батҡаҡҡа буялған хәлдә ҡалыуы ла ихтимал.


20 июня 2017 — 16:00 ГТРК «Башкортостан»\nИран “Ислам дәүләте” террорсыларынан үс ала. Тегеран Сүиәлә Дейр-эз-Зора янында террорсылар базаларын утҡа тотто. Хәбәр ителеүенсә, Тегеранда 7 июнь булған террор ғәмәлендә тап “Ислам дәүләте” һуғышсылары ғәйепле.\nБөйөк Британия Лондондағы терактты ойоштороусыларға нәфрәт белдерҙе. Изге Рамаҙан уңайынан мәсеттә намаҙҙан сығып килеүсе мосолмандар ауыр йөк машинаһы аҫтында ҡала. Терактта бер кешенең ғүмере өҙөлгән.\nПхеньян иреккә сығарған студент Америкаға ҡайтып вафат булған. Ул 2015 йыл турист булараҡ Төнъяҡ Кореяға килә һәм плакат урлаған өсөн ҡулға алына. Илдең юғары суды егетте, корея халҡының берҙәмлеген ҡаҡашатырға теләүҙә ғәйепләп, 15 йылға иркенән мәхрүм итә.\nТюмень ҡалаһынан бер экстремал “Мәскәү-сити” комплексының “Евразия” башняһына менгән. 300 метрлыҡ текә диуарға менгәндә ул арҡан да, именлек ҡайышы ла ҡулланмаған. Экстремалды Мәскәү полицияһы ҡулға алған.


Иҙел буйы округында президенттың яңы вәкиле\nИҙел буйы федераль округында президент Медведевтың яңы вәкиле. Мәғлүм булыуынса, Владимир Путин үҙ хөкүмәтенә Иҙел буйындағы вәкилен, яҡташы Александр Коноваловты юстиция министры итеп алғайны. Буш торған урынға Көньяҡ федераль округтағы тулы хоҡуҡлы вәкил Григорий Рапота күсерелгән. Уны иһә элекке юстиция министры Владимир Устинов алмаштырған.\nАлександр Коновалов заманында Башҡортостанға прокурор итеп тәғәйенләнгәйне. Республика властәте менән уртаҡ тел табып йәшәне ул. Һуңынан Иҙел буйы округы буйынса тулы хоҡуҡлы вәкил итеп үрләтелгәс тә Башҡортостан менән мөнәсәбәттәрен һыуытманы. Килеп хоккей ҡараһынмы, һабантуйҙарҙы тамаша ҡылһынмы, республикаға даими килеп торҙо. Хәҙер ул юстиция министры вазифаһын биләгәс тә, президент Мортаза Рәхимов уның өсөн шат булыуын белдерҙе.\nӘ яңы вәкил Григорий Рапотаға килгәндә, ул республика өсөн бөтөнләй ят кеше. Борсаҡ бешерме-юҡмы, әлегә билдәһеҙ. Быға тиклем иһә ҡайһы бер сығанаҡтар Иҙел буйы округына тулы хоҡуҡлы вәкил итеп артабан Башҡортостан йәки Татарстан президенты буласаҡ кеше тәғәйенләнә тип яҙғайны.


1 майҙан Башҡортостанда минималь эш хаҡы 30 процентҡа артып, 8900 һум тәшкил итәсәк\nБыл туралағы килешеүгә бөгөн республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов, Башҡортостан Эш биреүселәр союзы рәйесе Владимир Шолом һәм профсоюздар берекмәһе рәйесе Марат Хөсәйенов ҡул ҡуйҙы.\nӘле Башҡортостанда уртаса эш хаҡы Рәсәй күрһәткесенән 76 процент тәшкил итә. Айырыуса ауыл һәм урман хужалыҡтары, мәҙәниәт һәм ҡайһы бер башҡа өлкәләрҙә түләүҙәр түбән ҡала. Рөстәм Хәмитов минималь эш хаҡын күтәреү халыҡтың тормош шарттарын яҡшыртыр, тигән ышаныс белдерҙе. Бынан тыш, документта дәүләт унитар предприятиелары етәкселәре алған килемгә сикләү индерелде. Хәҙер уларҙың эш хаҡы, ябай хеҙмәткәрҙеке менән сағыштырғанда, 8 тапҡырҙан да күберәк булырға тейеш түгел.\nБынан тыш беренсе июлдән бюджет тармағында эшләүселәрҙең минималь эш хаҡы ла артып, 7500 һум тәшкил итер, тип көтөлә. Дөйөм алғанда был сараларға республика бюджетынан 127 миллион һум аҡса тотонорға планлаштырыла. Минималь эш хаҡы артыуы ҡаҙнаға, бизнес вәкилдәренә өҫтәмә ҡыйынлыҡ тыуҙырыр тиеү хата ти белгестәр, ул киреһенсә иҡтисадтың үҫешен дә тәьмин итә ала. Сөнки халыҡтың һатып алыу мөмкинлеге, сауҙа әйләнеше арта. Шулай ҙа, минималь эш хаҡын арттырыу бөтә эш биреүселәргә лә ҡағылмай.\nЛенара Иванова, Башҡортостандың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры: «Әгәр ҙә эш биреүсе бындай эш хаҡы түләй алмай икән, ул килешеүгә ҡушылмаҫҡа хаҡлы. Ләкин нигеҙле рәүештә килдешеүҙән баш тартмаусы ойшмалархеҙмәткәрҙәренә кәмендә ошо күләмдә аҡса түләргә тейеш, һәм быны үтәмәү закон боҙоу тип һанала»


Мәсет төҙөгән уҙаман\n18 Июль 2019, 16:29\nҮҙе төҙөгән мәсеткә герой-әсә "Нәзифә" атамаһын бирә Таҙлар ауылында йәшәүсе Дамир Мофазал улы Яҡшымбәтов сығышы менән Биҡҡужа ауылы ир уҙаманы. Ғаиләләге 8 малай, 1 ҡыҙ араһында 4-се бала булып тыуып, тәрбиәләнеп үҫә. Үҙе ғүмер иткән ауылда үҙ аҡсаһына мәсет төҙөп ултырта һәм уны әсәһе исеме менән атай. Хәләл ефете Финзирә апай менән 1978 йылдан законлы никахта матур итеп донъя көтәләр, икәүләп 15 йылдан ашыу ғаилә бизнесын үҫтерәләр, балаларын уҡытып, башлы-күҙле итеп, оло тормош юлына баҫтырғас, әлеге ваҡытта икеһе лә дин юлында.\nДамир Мофазал улы йәш ваҡытында Ленин исемендәге колхозда шофер, гараж мөдире, "Сельхозтехника" хужалығында малсылыҡ буйынса участка начальнигы; ә ҡатыны Финзирә РайПо-ла бухгалтер, һатыусы булараҡ ҙур хеҙмәт юлын үтә. Дамир ағай "Хөсәиниә"мәҙрәсәһендә, Ырымбурҙа, махсус дини белем ала. Яҡшымбәтовтар ике улдарына ла яҡшы тәрбиә бирәләр, улар был тормошта аяҡтарына ныҡ баҫып тора һәм ата-әсәһенә оҡшап, тырышып, сәмләнеп, тормошто яратып йәшәй.\nФорсаттан файҙаланып, Дамир ағай Таҙлар мәсетенә намаҙҙарға даими йөрөүсе кешеләр хаҡында бик йылы һүҙҙәр әйтте, артабан да Ислам нуры менән йәшәйешебеҙҙе яҡтыртып йәшәүҙе теләне. Земфира Атнағолова, Сания Яҡшымбәтова, Сафура Сәйфуллина, Заһира Алтынсурина, Хәйерниса Вәлитова, Чулпан Ғөбәйҙуллин, Фәһимә Танһыҡҡужина, Шәкир Танһыҡҡужин һәм башҡалар ярҙамы менән дини байрамдарҙы ла күркәм үткәрә имам-хатип, балаларға ла яҡшы үрнәк күрһәтәләр.


Һөйләшеү һүҙҙә генә ҡалмаһын » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Һөйләшеү һүҙҙә генә ҡалмаһын\nҺөйләшеү һүҙҙә генә ҡалмаһын 13.10.2018 // Әҙәбиәт\nӨфөлә Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары йәмғиәтенең VI "Хәҙерге Рәсәйҙә тел һәм мәҙәни процестар динамикаһы" конгресы бара.\nСараның пленар ултырышын Башҡортостандың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡова алып барҙы. Конгресты Рәсәй мәғариф академияһы, Рәсәй рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары йәмғиәте президенты Людмила Вербицкая асты.\n– Бөгөн донъяла рус телендә һөйләшкән кешеләр һаны арта. Мәғлүмәт технологиялары заманында телдең сафлығын, дөрөҫ яңғырашын һәм яҙылышын һаҡлап ҡалыу ауырлаша. Рус теле һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙағы мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын эҙләү, телде Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә таратыу – конгрестың төп маҡсаттары, – тине ул.\nӨфөгә Рәсәй төбәктәренән һәм сит илдәрҙән рус теле яҙмышына битараф булмаған 400 самаһы делегат килде.\nЛариса ӘХКӘМОВА, Өфө ҡалаһының 75-се мәктәп уҡытыусыһы:\n– Институт тамамлағанда диплом эшен ике теллелек темаһына яҙғайным, шуға күрә был сарала туған тел менән бергә рус телен уҡытыуға ҡағылышлы яңы алымдар тураһында белергә тип килдем. Билингвизм мәсьәләһе күп милләтле республикала эшләгән барлыҡ тел уҡытыусыларына ҡыҙыҡлылыр, моғайын.\nЗөһрә КОВРИЖНИКОВА, Өфө ҡалаһының 127-се мәктәп уҡытыусыһы:\n– Хәҙерге балаларҙың күбеһе рус телен дә, туған телен дә насар белә. Был, тәү сиратта, йәмғиәттә китап уҡыу мәҙәниәте юғала барыуға, ата-әсәләрҙең балалар менән аралашыуға ваҡыт бүлмәүенә бәйле. Бөгөн рус теле һәм әҙәбиәтен уҡытыуға иғтибарҙы көсәйтергә кәрәк, тигән фекер яңғыраны. Ошондай аҡыллы ҡарарҙар һүҙҙә генә ҡалмаһын, тормошҡа ашырылһын, тип теләйем.\nФото: А. Нурмөхәмәтов фотоһы


Ата-бабаларыбыҙ мираҫы » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Экология » Ата-бабаларыбыҙ мираҫы\nАта-бабаларыбыҙ мираҫы 18.10.2013 // Экология\nТештәрҙе ҡамаштырырлыҡ һалҡын һыулы саф шишмәләр! Нисәмә быуат инде улар ер ҡуйынынан урғылып сыға ла, бар тәбиғәткә йәшәү көсө, ғүмер бүләк итеп, сылтыр-сылтыр аға ла аға. Ер йөҙөндә күпме тереклек бар — улар иң элек һыуға бурыслы.\nБоронғо ата-бабаларыбыҙ шишмәләрҙең илаһи көс-ҡөҙрәткә эйә икәнлеген яҡшы белгән. Шуға күрә лә, төпләнер урын һайлағанда, тәү сиратта яҡын-тирәлә һыу сығанағы барлығына иғтибар иткәндәр.\nИлеш ерендә лә шишмә, ҡойолар бихисап. Ауылыбыҙҙың һоҡланғыс тәбиғәте менән ғорурланырлыҡ, ләкин йылдан-йыл йылға-күлдәребеҙ, урман-ҡырҙарыбыҙ, шишмәләребеҙ тураһында ҡайғыртыусыларҙың кәмеүе сер түгел. Шуға ла Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы уңайынан районыбыҙҙа “Иң төҙөк шишмә-2013” конкурсы иғлан ителгәйне. Уның маҡсаты — тарихи мираҫты тергеҙеү, киләсәк быуынға тирә-яғыбыҙҙың гүзәллеге, таҙалығының үҙебеҙҙән тороуын аңлатыу.\nӘйткәндәй, сарала күп ауылдар әүҙем ҡатнашты. Халыҡтың тырышлығы, тәбиғәткә ҡарата һаҡсыл мөнәсәбәте күренеп тора. Шишмәләрҙең тирә-яғы төҙөкләндерелгән. Уларға ниндәй генә исемдәр бирелмәгән! Әйтәйек, Дөмәй ауылында “Сауҡа” шишмәһе, Үрмәт ауылында — “Оло шишмә”, Исәмәттә — “Әбейҙәр”, Бишҡурайҙа — “Ғәҙелән”. Билдәле, ул исемдәрҙең һәр береһенең үҙ мәғәнәһе, үҙенә генә хас тарихы бар. Мәҫәлән, конкурс йомғаҡтары буйынса беренсе урынды алған Аҡкүҙ ауыл биләмәһенә ҡараған Шәммәт ауылындағы “Әнсәф” шишмәһе Афғанстанда изге бурысын үтәгәндә һәләк булған, Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, миҙалдар менән бүләкләнгән Әнсәф Нуретдиновтың иҫтәлегенә аталған.\nОшондай конкурстар үткәреү — районыбыҙ өсөн бик әһәмиәтле сара, сөнки нисәмә быуынды шифалы һыуы менән ҡыуандырған шишмәләребеҙ бындай ҙурлау-хөрмәтләүгә күптән лайыҡ.\nАвтор: Флорида ӘҒЛЕТДИНОВА.


ҮКЕНЕС » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nХәлиҙә Чембарисова – Белорет районы Йөйәк ауылы ҡыҙы. Мәктәп йылдарында уҡ ҡәләм тибрәтә башлай, тәүге хикәйәһе 1993 йылда «Йәшлек» гәзитендә донъя күрә. Әле «Йәншишмә» гәзите хәбәрсеһе булып эшләй, ижадты ла онотмай. Журнал уҡыусыларыбыҙға тәҡдим иткән яңы хикәйәһендә күңелдәрҙә яралған сөңгөлдәрҙең яҙмыштарҙы ла аҙаштырырға һәләтле булыуы хаҡында бәйән ителә.\n…Алда кашауай егелгән ике ат бара. Береһенең санаһына мөгөҙөнән уратып сыбар һыйыр бәйләнгән. Арттарынан нисек тә ҡалмаҫҡа тырышып, ҡыҙыл ғына итек, шундай уҡ төҫтә пальто кейгән бәләкәй генә бер ҡыҙ йүгерә. Ҡулында сыбығы ла бар. Йығылып китә лә, тора һалып, тағы йүгерә. Ә санала – уның иң ҡәҙерле кешеһе. Ни эшләп ул ҡыҙына бер генә булһа ла ҡайырылып ҡарамай икән? Ни өсөн уны ла алманылар?\nУйға бирелеп ултырған Сәриә апайҙың сикәләре буйлап ҡайнар йәш тәгәрәне. Күпме оноторға тырыша ошо ваҡиғаны. Ә ул, үс иткәндәй, ғүмер үткән һайын, күңелде нығыраҡ ялмай ғына бара. Хәҙер балаларын буй еткереп, ейәндәрен үҫтерешә бит инде. Уларҙы ҡулдарына алып һөйгәндә лә, ауырыған ваҡыттарында ла, уңыштарына ҡыуанғанда ла, өс улы өс яҡтан тороп үҙен байрамдар менән ҡотлағанда ла ошо бала күҙ алдына баҫа. Уға әсәһенә иркәләнеп үҫергә яҙманы, үҙен дә бер байрам менән дә ҡотлай алманы. Ә бит ҡәҙерле кешеһе күрше генә ауылда йәшәне. Шуныһы үкенесле...\nҠыҙыл пальтолы бәләкәй генә ҡыҙ. Нимәләр генә күрергә яҙманы һиңә? Сәриәгә үҙе бик йәл булып китте. Шул китеүҙән ул ҡәҙерле кешеһен үҫеп буй еткергәнсе бер тапҡыр ҙа күрмәне. Аралар ҙа алыҫ түгел дә бит. Ҡыҙын бер ҡасан да күргеһе килмәнеме икән ни уның? Үҙе әсәй булғас, был һорауға яуап табыу тағы ла ҡыйынлашты. Балаңа ҡарата нисек шулай мәрхәмәтһеҙ булырға мөмкин? Быны ул бер ваҡытта ла аңламаҫ, моғайын. Теләге булһа, осрашыу әмәлен барыбер табыр ине. Киткән дә уның тураһында онотҡан. Ә Сәриә бит уларҙың көтөп алған тәүге генә балаһы...\nХикәйәнең тулы вариантын журналдың 4-се һанында уҡығыҙ.


Башҡортостанда күмәк саралар һаны арта | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n23 июня 2020 — 15:31 ГТРК «Башкортостан»\nИюндә төбәктә күмәк саралар үткәреүҙең ғәҙәттәге тәртибенә ҡайтыу көтөлә. Был хаҡта дүшәмбе оператив кәңәшмәһендә Радий Хәбиров белдерҙе. Республика башлығы мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡоваға мәҙәниәт учреждениеларын асыу мөмкинлектәрен барларға тәҡдим итте. “24 июндә республикала халыҡ күпләп ҡатнашҡан саралар көтөлә. 26-27 июндә халыҡ-ара форумдар үткәреү ҡаралған. Уларҙа 50-нән ашыу кеше ҡатнаша. 30 июндә бер нисә мең кеше саҡырылған халыҡ-ара форум асыласаҡ, “тине төбәк етәксеһе. Ошо уңайҙан юғары әҙерлек тураһындағы Указға үҙгәрештәр индереләсәк.


Сәләмәт тормош алып барырға өгөтләүсе, наркотиктарға ҡаршы ф онд ойоштороусы кеше үҙе бик күптән "энәлә ултырған" булып с ыҡты. Ул ғына ла түгел, ойошҡан енәйәтсел төркөм составында наркотиктар таратыу менән шөғөлләнеүе лә бик мөмкин. Был эште РФ наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса федераль хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы һәм БР Прокуратураһы хеҙмәткәрҙәре тикшерә.\n- 2004 йылда дүрт кеше - элекке наркомандар - наркотиктар ҙан баш тартырға һәм башҡаларға ла был бәләнән ҡотолорға ярҙ ам итергә була, - тип һөйләй РФ наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығының ма тбуғат хеҙмәткәре Александр Шутов. - Шулай итеп наркотикка б ойондороҡлоларҙы реабилитациялау менән шөғөлләнеүсе "Таҙа то рмош" тип аталған хәйриә фонды барлыҡҡа килә. Әммә тиҙҙән на ркоманиянан ҡотолорға теләүселәрҙән тыш, был фонд менән хоҡуҡ һаҡлау органдары ла ҡыҙыҡһына башлай.\n30 йәшлек Рөстәм, хәйриә фондын ойоштороусыларҙың береһе,\nун йыл самаһы "энәлә ултыра". 2003 йылда наркотиктар менән араны өҙөргә ҡарар итә һәм хатта дауалау курсы ла үтә. Шунда уҡ тип әйтерлек наркотиктарға ҡаршы йәмәғәт фонды асыуҙа ҡатнашыу мөмкинселеге барлыҡҡа килә. "Таҙа тормошто" ойоштороусылар наркотиктар тамуғын аша үткән кеше генә башҡаларға был яуыздан ҡотолорға ярҙам итә ала, тип белдерә.\nРөстәм бер йыл самаһы наркотиктар ҡабул итеүҙән тыйылып тора, тик артабан барыһы ла элеккесә дауам итә. Ә тиҙҙән ир кеше көнөнә бер грамм героин ҡабул итмәйенсә тора алмай\nбашлай. Героиндың бер грамы уртаса алғанда мең һум тора, Рөстәмдең наркотиктарға аҡсаһы етмәүе аңлашыла. Йәмәғәт фондына ҡыҫылышы булыуы уны хоҡуҡ һаҡлау органдары иғтибарынан азат итер, тип иҫәпләп, наркоман героинды күмәртәләп ҡайтарыу менән шөғөлләнеүсе ойошҡан енәйәтсел төркөм ағзаһына әйләнә. Шул уҡ ваҡытта наркотиктарға ҡаршы ойошторолған сараларҙа ҡатнашырға ла онотмай.\n- Фондтың ҡалған ойоштороусыларына коллегаларының наркотик ҡабул итеүе мәғлүм була, тик улар быға күҙ йомоп ҡарай, - ти Александр Шутов.\nБыйылғы йыл башында төркөм зарарһыҙландыра. Үҙенең язаһыҙ ҡалыуына ышанған Рөстәм бөгөн уны ни өсөн ҡулға алыуҙарын аңламауын белдерә. Героин ҡулланыуынан баш тартмай, әммә наркотиктар ҡайтарыу менән шөғөлләнеү фактын ҡ әтғи рәүештә кире ҡаға.


Нуриман районында бөгөн Брест ҡәлғәһен һаҡлаусыны тәбрикләйҙәр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nНуриман районында бөгөн Брест ҡәлғәһен һаҡлаусыны тәбрикләйҙәр\n16:09, 30 апреля 2010 Йәмғиәт\nНуриман районында бөгөн райондың Почетлы гражданы Ришат Сәлих улы Исмәғилевты тәбрикләйҙәр. Сара ветерандың 90 йәшенә ҡарата үткәрелә.\nРишат Исмәғилев 1920 йылда Нимесләр ауылында тыуған. 1940 йылда Кушнаренко педагогия училищеһын тамамлай һәм Ҡыҙыл Армия сафына алына. Бөйөк Ватан һуғышын 1941 йылдың 22 июнендә Брест ҡәлғәһе һаҡсылары рәтендә ҡаршылай.\nҠәлғә-геройҙы обороналауҙа күрһәтелгән батырлығы һәм ҡыйыулығы өсөн Ришат Исмәғилев II дәрәжәләге Ватан һуғышы ордены менән наградланған.\nРишат Сәлих улы бар ғүмерен уҡытыусылыҡ эшенә арнай, 40 йылдан ашыу Байгилде урта мәктәбе директоры вазифаһын башҡара. «Почет Билдәһе» ордены, «РСФСР-ҙың мәғариф отличнигы» билдәһе менән наградланған, уға, шулай уҡ, «РСФСР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы» исеме бирелгән.\nРишат Исмәғилев – «Нуриман районы очерктары», «Мәктәп директоры яҙмалары», «И учебой, и талантом», «Память жива» китаптары авторы. Ришат Сәлих улы ҡатыны Сәрүә Ғәзиз ҡыҙы менән алты бала тәрбиәләгән, уларҙың барыһы ла республикала һәм унан ситтә лә билдәле ғалимдар һәм педагогтар булып киткән.\nЭльвира Ғәниева автор: Эльвира Ғәниева


Көньяҡ Урал тимер юлдары системаһына ҡараған Сибай станцияһында үҙ эшенә мөкиббән киткән кешеләр эшләй. Бар ғүмерҙәрен ошо тармаҡты үҫтереүгә бағышлаған Ринат Әминев һәм Сергей Проломов коллегалары өсөн һәр яҡлап өлгө.\nЭлектровоз, тепловоз машинисы булып тир түгеп хаҡлы ялға сыҡҡан Ринат Әмир улы әле лә сафта. Ул алтынсы йыл инде ҡаҙанлыҡ операторы хеҙмәтен үтәй.\nСергей Анатольевич оҙаҡ йылдар йөк вагондарын ремонтлау буйынса слесарь булып эшләгән. Әлеге көндә тимер юл вокзалында—слесарь-сантехник.\nАлтын ҡуллы, уңған ир-егеттәргә ҡарап һоҡланмау мөмкин түгел. Уларҙың талымһыҙ хеҙмәте бихисап Маҡтау ҡағыҙҙары менән билдәләнгән. Быйыл Сергей Проломовтың Почет таҡтаһына индерелеүе лә күп нәмәләр хаҡында һөйләй.


Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитетын Руслан Мирсаяпов етәкләне // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nТышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитетын Руслан Мирсаяпов етәкләне\n17:35, 8 декабря 2017 Сәйәсәт\nТышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитетын Руслан Мирсаяпов етәкләне Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2017 йыл, 8 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Указы менән Руслан Мирсаяпов республиканың Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе итеп тәғәйенләнде.\nМирсаяпов Руслан Заһит улы 1977 йылдың 22 ноябрендә Өфөлә тыуған. «Инглиз теле» белгеслеге буйынса Башҡорт дәүләт университетын, «Иҡтисад һәм идара итеү» һөнәре буйынса Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған.\nХеҙмәт эшмәкәрлеген 1998 йылда Башҡортостан Республикаһының Тышҡы бәйләнештәр һәм сауҙа министрлығында башлай. Унда әйҙәүсе белгес булып эшләй.\n1999–2010 йылдарҙа – әйҙәүсе белгес, тышҡы иҡтисади бәйләнештәр бүлегенең баш белгесе, начальник вазифаһын башҡарыусы, тышҡы иҡтисади бәйләнештәр идаралығы начальнигы, Өфө хакимиәтенең иҡтисад идаралығында бүлек начальнигы.\n2010 йылда – Башҡортостан Республикаһының Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе. 2010–2013 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең Тышҡы һәм төбәк-ара бәйләнештәр идаралығы етәксеһе. 2013–2014 йылдарҙа – «2015 йылда Өфөлә ШОС һәм БРИКС сараларын уҙғарыу өсөн шарттар булдырыусы проекттарға ярҙам офис-төркөмө» автономлы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы директоры.\n2014 – 2017 йылдарҙа – Башҡортостан Республикаһы министры.\nДуҫлыҡ ордены менән бүләкләнгән.


Республика автоинспекцияһы кесаҙнала 4000 ҡағиҙә боҙоу осрағын теркәгән // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспублика автоинспекцияһы кесаҙнала 4000 ҡағиҙә боҙоу осрағын теркәгән\n14:03, 13 января 2012 Иҡтисад\nКесаҙна көндө республика автоинспекцияһының юл-патруль хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре дүрт меңдән ашыу ҡағиҙә боҙоу осрағын теркәгән. БР буйынса Эске эштәр министрлығының ЮХХДИ идаралығында хәбәр итеүҙәренсә, алкоголь ҡулланған 90 водитель ҡулға алынған. 448 кеше хәүефһеҙлек ҡайыштары менән файҙаланмаған. Тимер юл аша үткәндә 118 автомобиль ҡағиҙәләрҙе үтәмәгән. Уҡып булмаған номерҙар өсөн автоинспекторҙар 240 водителгә штраф яҙған. Тағы 248 кеше техник торошо төҙөк булмаған транспорт менән идара иткән өсөн яза алған. 200 йәйәүлегә административ протокол төҙөлгән.\n— Был статистика юлдарҙағы көндәлек хәлдәрҙе сағылдыра һәм хәрәкәт хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен боҙоуҙың ниндәй күләмгә етеүен күрһәтә, — тип белдерҙе республика автоинспекцияһының матбуғат хеҙмәте етәксеһе урынбаҫары Светлана Әсәнова. — Уҙған тәүлектә 327 юл-транспорт ваҡиғаһы булған. Өс автоаварияла биш кеше йәрәхәтләнгән.


Себеште көҙ һанайҙар йәки Берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләре буйынса республикала иң -иңдәр билдәләнде\nӨфөнөң Киров районы мәктәптәре иң юғары күрһәткестәргә өлгәшкән. Быйыл республикала Берҙәм дәүләт имтихандарында бүлмәләргә видеокүҙәтеү ҡоролмалары ҡуйылды, телефон индереү тыйылды, балалар хатта металл эҙләү ҡоролмаһы менән тикшерелде. Йәмәғәт күҙәтеүе лә көсәйтелде. Бындай ҡаты талаптар юҡҡа ғына индерелмәне. Башҡортостан бер нисә йыл рәттән Берҙәм дәүләт имтихандарын биргәндә тәртип боҙоу осраҡтары күплеге буйынса алдынғылар рәтендә килде. Бына, ниһайәт, республика ул исемлектән төштө.\nКиров районының 5-се лицейы - Берҙәм дәүләт имтиханын биреү пункттарының береһе. Быйыл белем усағын 111 бала тамамлаған. Уларҙың 50 проценты юғары уҡыу йорттарына бюджет иҫәбенә уҡырға ингән. Сығарылыш синыф уҡыусылары күберәк ӨДНТУ, ӨДАТУ һәм БДУ-ны һайлаған.\nКсения Носенко, 5-се лицейҙың сығарылыш уҡыусыһы: «Беҙ Берҙәм дәүләт имтихандарына һуңғы ике йылда ныҡ әҙерләндек. Уҡытыусыларға рәхмәтлебеҙ. Бүлмәләргә күҙәтеү камераларын алдан ҡуйҙылар, имтихандарға тиклем беҙ уларға өйрәнеп бөткәйнек инде. Мин рус теле менән математиканан тыш, химия фәненән имтихан тапшырҙым. Башҡорт дәүләт университетының химия факультетына бюджет урынға уҡырға индем».\nБелем усағына яңы уҡыу йылына 2200 ашыу бала уҡырға килә. Лицейҙа «Беҙҙең яңы мәктәп», «Һәләтле балалар» һәм башҡа өҫтөнлөклө проекттар ғәмәлгә ашырыла. Физика-математика, химия-биология һәм социаль-иҡтисади йүнәлештә профилле уҡытыу алып барыла. Уҡытыусылар әйтеүенсә, һынауҙарға әҙерлек бәләкәй синыфтарҙа уҡ башлана.


Донъяһына күрә түрәһе » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Проблема » Донъяһына күрә түрәһе\nДонъяһына күрә түрәһе\nйәки Бөгөнгө кадрҙар бер нәмә лә хәл итмәй\nБала саҡтағы бер шөғөл иҫкә килде. Политбюро ағзаларының исем-шәрифтәрен яттан белеүҙә үҙ-ара ярыша инек. Мәктәптә, клубта Политбюро ағзаларының фотогалереяһы ла була торғайны. Бының әрәсәһе булып совет халҡында дәүләт ҡарарҙарының башлыса ошо коллектив тарафынан ҡабул ителеүе тураһында фекерҙе һеңдереү ята ине.\nЫсынлап та, совет дәүләтендә халыҡтың мәнфәғәтенә ҡағылған төп һорауҙар уның менән кәңәшләшеп, төрлө яҡтан ентекле тикшерелеп ҡабул ителде. Берәй закон-маҙар ҡабул ителеп, уға икенсе көндө үк өҫтәмәләр, үҙгәрештәр индереү тураһында уй башҡа ла инеп сыҡманы. Етәкселәр ни тиклем башлы, аҡыллы булмаһын, улар барыбер халыҡ, белгестәр менән кәңәшләшеп эшләне. Демократик үҙгәртеп ҡороуҙың бер маҡсаты парламентта ултырған ябай хеҙмәт кешеһе (эшсе, колхозсы) урынына профессионалдарҙы ултыртыу булғайны. Был идея хәҙер онотолдо. Власть даирәләре башлыса өлгөрөп етмәгән кешеләр менән тулды. Хәҙерге Рәсәй парламенты булһынмы йәки суд, хөкүмәт йәки министрлыҡмы, уларҙың кимәленең ҡырҡа түбәнәйгәнен күрергә мөмкин. Рәсәй Президенты Владимир Путин былтыр үҙенең халыҡ менән бер «тура бәйләнеш»ендә бер суд ҡарарын күрһәтеп, кешене көлдөргәйне. Унда судья: «Был кеше өлкә прокуратураһына хат менән мөрәжәғәт итеп, енәйәт ҡылған», – тип яҙа. В. Путин судьяның квалификацияһының түбән булыуын әйтеп үтте. Бында көлөргә түгел, иларға кәрәк. Яңыраҡ Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов та: «бәғзеләр түрә өҫтәле һәм креслоһы алыу менән үҙҙәрен түрә итеп һанай башлай, ә күптәренең тейешле компетенцияһы юҡ», – тип белдерҙе. Үҙҙәренең был етешһеҙлеген улар ябай кеше өсөн төрлө бюрократик кәртә булдырыу менән йәшереп маташа, тине Рөстәм Зәки улы. Бынан алдараҡ Өфө мэры Ирек Ялалов «UrbanБайрам» тигән форумда ҡала чиновниктарының ул әҙерләргә ҡушҡан баш ҡаланың үҫеш стратегияһын төҙөргә ҡулынан килмәүе тураһында әйтеп үткәйне. Уның иҫәпләүе буйынса, чиновниктарҙың 60 проценты бойороҡто тулыһынса инҡар иткән, тик 20 проценты ғына ҡушҡан эште үтәгән, ә ҡалған 20 проценты илке-һалҡы ғына ҡараған. Был «футбол» дүрт йыл буйына дауам итә икән.\nҺәр кемгә мәғлүм, чиновниктар төрлө тармаҡтағы кешеләрҙең нисек эшләгәнен тикшерергә, ниндәйҙер һығымталар яһарға, уларҙы оптималләштерергә ярата. Әммә Рәсәй тарихында бер тапҡыр ҙа чиновниктарҙың эш һөҙөмтәһе тикшереп ҡаралмаған. Был үҙенә күрә табу.\nXVII быуатта бөтә Рәсәйгә яҡынса 15 мең чиновник булған. Петр I батшанан алып уларҙың сафы тик артҡан ғына. 1982 йылға дөйөм һан 2,5 млн кешегә еткән. Оло быуын кешеләренең хәтерендә уларҙың һанын ҡыҫҡартыу тураһындағы указдарҙың иҫәбе онотолғандыр ҙа инде. Әммә дәүләт аппараты ҡыҫҡараһы урынға тик арта ғына. Уны хатта Рәсәйҙең аналитика хеҙмәте хеҙмәткәре лә аныҡ ҡына иҫәпләй алмай. Сөнки был «аждаһа», төрлө ҡиәфәткә инеп, оҫта йәшеренә белә. Быны иҫбатлау өсөн бер миҫал килтереү ҙә етә. Беҙҙең райондан сыҡҡан Байкал Ғәбитов тигән бер кешенең генә Өфөлә ҙур етәксе булып эшләгәне иҫтә ҡалған. Бөгөн иһә властың төрлө кимәлендә эшләгән кешене һәр ауылдан тиерлек осратыу аптыратмай ҙа. Элек мәғлүмәтле кеше генә түгел, һәр кем тиерлек һәр министрҙы, хакимиәт башлығын танып белә торғайны, бөгөн улар халыҡҡа бөтөнләй таныш түгел, тиһәң дә, хата булмаҫ. Халыҡ хужалығының башҡа тармаҡтарында халыҡ һаны кәмей бара, ә власть даирәләрендә йыл һайын артҡандан-арта. Улар ағаста ултырған ҡарға тубы һымаҡ: штатты ҡыҫҡартыу тураһында указ сығыуы була, ҡарғалар һымаҡ икенсе ағасҡа осоп ултыралар ҙа – вәссәләм. Иғтибарлы уҡыусылар яҡшы хәтерләй: коррупцияға ҡаршы көрәштең бер нисә ҡыҙыҡ алымы тәҡдим ителгәйне. Унда, һәр чиновниктың кабинетының ишектәрен алып ташлау йәки үтәнән-үтә күренгән быяла ишектәр ҡуйҙырыу һәм һәр кабинетта видеокамера ҡуйҙырыу кәрәк, тигән тәҡдимдәр булды. Ҡайҙа ошо тәҡдимдәр? Уларҙың береһе лә ғәмәлгә ашырылманы. Уның урынына башлыса чиновниктар ғына башҡаларҙы күҙәтә алған камералар ҡуйылды...\nРФ Дәүләт Думаһы, Федерация Советы, уларҙың аппараты – 15 мең, Рәсәйҙең төбәк парламенттарында – 35 мең, муниципалитет депутаттары – 700 мең кеше. Төрлө министрлыҡ, ведомство, уларҙың урындағы филиалдары – 700 мең, Рәсәй төбәктәренең министрлыҡтары, аппараты менән – 600 мең, муниципалитет чиновниктары – 1 миллион кеше. Төрлө контролерҙар – 1 млн 300 мең, дәүләт фондтары (пенсия, социаль, страховкалау) – 1 млн 500 мең кеше (яҡынса 6 млн), – ти эксперттар. Ә бына Рәсәй статистика хеҙмәтенең мәғлүмәттәре буйынса, чиновниктарҙың дөйөм һаны 1 млн 107,3 мең кеше.\n2013 йылда 10 мең кешегә 102 чиновник тура килһә, бөгөн – 108. Советтар Союзында ни бары 73 кеше ине. Бөтә донъя банкы төҙөгән дәүләт идараһы рейтингында Рәсәй 210 дәүләт араһында 120-се урында бара.\nАҡса яғына килгәндә, бында эш харап. Рәсми статистика буйынса, чиновниктарҙың эш хаҡына 2009 йылда 519,3 млрд һум китһә, 2013 йылда 31 процентҡа күберәк – 682,7 млрд. Дмитрий Медведевтың «аҡса юҡ» тигән һүҙҙәренә ҡарамай, чиновниктар өсөн аҡса гел табылып тора. 2017 йылда Дәүләт Думаһы депутатының «таҙа» эш хаҡы (премия, өҫтәмә түләүҙәрҙән тыш) 360 мең һум тәшкил итә. Комитет етәксеһе 500 мең һум ала. Һалым декларациялары буйынса 40 мең дәүләт хеҙмәткәре илдең иң бай кешеләре иҫәбенә инә.\nҠыҙыҡ миҫал. Бай Мәскәүҙә эшһеҙҙәргә ярҙам күрһәтеү менән чиновниктарға киткән аҡса ошо эшһеҙҙәргә түләнгән пособиелар суммаһынан ике тапҡырға күберәк икән. Эшһеҙҙәргә социаль ярҙам өсөн ҡаҙнанан 726 млн һум аҡса бүленһә, эшһеҙҙәргә ярҙам күрһәткән төрлө учреждениеға 1,7 млрд һум китә. Бында лидер булған Карелияла был профиль чиновниктары өсөн киткән аҡса эшһеҙҙәргә түләнгән аҡсанан 16 тапҡырға күберәк.\nЭлек «Бөтә нәмәне лә кадрҙар хәл итә» тигән лозунг булһа, бөгөн кадрҙар бер нәмә лә хәл итмәй, тиеү дөрөҫөрәктер. Дмитрий Медведев президент сағында олигархтарға ҡаршы тора алған төбәк етәкселәрен – Юрий Лужков, Эдуард Россель, Минтимер Шәймиев, Петр Суминды – үҙенең кимәленә ярағандарға алмаштырҙы. Яңылары иһә шулай уҡ принцип менән урындағы кадрҙарҙы тейешле рәүештә ҡуйҙы. Бына бөгөн Владимир Путин да ошо сәйәсәтте үткәрә: халыҡ һайлап ҡуйған төбәк етәкселәрен бер тәжрибәһе лә булмағандарына алмаштыра башланы. Уларҙың киләсәктә эре бизнес баҫымына ҡаршы тора алырына ышаныс юҡ. Тимәк, Рәсәй төбәктәрендәге кадрҙар кимәленең артабан да төшөүе дауам итәсәк. Улар башлыса эре бизнес, капитал мәнфәғәтен яҡлау менән генә мәшғүл буласаҡ.\nУларҙы, компетенцияғыҙ түбән, шунлыҡтан даими квалификацияны күтәреп тороу кәрәк, тип өндәүҙән файҙа булмаясаҡ. Минеңсә, был енәйәтселәрҙең компетенцияһы тейешле кимәлдә. Һәр береһенең тиерлек икешәр дипломы бар. Уларҙың бер генә «етешһеҙлеге» ҡамасаулай: бөгөнгө Рәсәй дәүләтенең бер бәләкәй генә шөрөбө, винтигы. Ә был дәүләт халыҡ мәнфәғәтен яҡлау урынына капитал һағында тора, уға хеҙмәт итә. Шунлыҡтан һәр чиновник үҙ урынында йыш ҡына ябай халыҡҡа ҡаршы булған, уға яһалма кәртәләр тыуҙырған ҡарарҙар ҡабул итергә мәжбүр. Миҫал өсөн «Мал көтөү» тураһындағы законды ғына алып ҡарайыҡ. Беҙҙең республика парламентында уның проекты ун йыл тирәһендәй бер хәрәкәтһеҙ ята. Сөнки ул өйөр-өйөр йылҡыһы булған түрәләргә ҡаршы буласаҡ. Ә ҡарауһыҙ малдан зыян күргән ябай кеше мәнфәғәттәре онотола. Шул уҡ хәл малды тик махсус урындарҙа һуйыу тураһындағы ашығыс рәүештә ҡабул ителгән ҡанунға ла ҡағыла.\nБөгөн чиновник түрә, етәксе булыуҙан туҡтаны. Ул үҙ аллы бер етди ҡарар ҙа ҡабул итә алмай. Власть вертикале уны был функциянан азат итте. Бар шөғөлө – етәкселек имитацияһын башҡарыу – бер нәмә лә ҡабул итә алмаған төрлө кәңәшмә, форум, симпозиум һ.б. үткәреүгә ҡайтып ҡалды. Стратегик дәүләт курсын үткәреү тигән нәмә юҡ. Дәүләт аппараты башлыса мониторинг менән генә шөғөлләнә. Бер стратегик маҡсатҡа буйһонмаған, власть коридорҙарының халыҡҡа билдәһеҙ булған мөйөштәрендә тыуған бер ниндәй системаһыҙ рәүештә ҡабул ителгән ҡарарҙарҙың үтәлешен күҙәтеп тороу, булған хаталарҙы ҡул режимында төҙәтеү – бөгөнгө чиновниктың төп бурысы.\nБыл мәҡәләне тамамлап, уны чиновниктар уҡымаҫ, тигән өмөттә ҡалам. Уларҙың шөғөлдәре ҡаты – башҡортса гәзит уҡырға ваҡыттары юҡтыр.\nСығыу ваҡыты 3-11-2017, 11:28 | Ҡаранылар: 560\nӨй төҙөргә тип алған ағасты һатып булмаясаҡ\nҮтескә алыу, юҡ, биреү үкенесле булмаһын\nХалыҡ зарына ҡолаҡ һалыусы ойошма\nРөстәм Хәмитов Владимир Путин менән осрашты


Ата-әсә ҡушҡандан халыҡтыҡы хаҡ булыр\n7 Октябрь 2019, 12:39\nМ. Кәримдең прозаәҫәрҙәрендә ҡушаматтар\nЗемфира ИҪӘНГИЛДИНА, Хәйбулла районының Сиҙәм ауылы мәктәбе уҡыусыһы;\n(Етәксеһе – Р.Ә. ФӘЙЗУЛЛИНА)\nМаҡсат. М. Кәримдең “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ”, “Ауыл адвокаттары” повестарын, “Ишеткәндәр, күргәндәр...” шәлкемендәге хикәйәттәрҙе өйрәнеү, уларҙа осраған ҡушаматтарҙы йыйыу, анализлау, сағыштырыу һәм төркөмләү, ҡушаматтарҙың әҫәрҙәге ролен асыҡлау.\nДонъяға килгәс тә һәр кешегә исем бирелә һәм уны ғүмере буйы оҙатып килә. “Есеме барҙың – исеме бар,” – ти халыҡ. Әммә исемдән тыш, ҡайһы кешеләрҙең ҡушаматы ла булырға мөмкин. Улар ҡайһы ваҡыт исемдәрҙе лә алыштырып ҡуя һәм халыҡ хәтерендә кеше тап ана шул ҡушаматы менән ҡала. Тормошта хатта ике-өс ҡушаматлы кешеләр ҙә осрай.\nНимә ул ҡушамат?\n“Ҡушамат” – тағылған исем, ләҡәп исем. Ҡушамат тағыу. Мине “Имән Шәрәй” тип йөрөтәләр. Күптән, әллә ҡасан таҡҡандар инде был ҡушаматты. (Н.Ҡәрип.) 2. Хайуанға бирелгән яңғыҙлыҡ исем. Көсөккә ҡушамат биреү. Ҡушамат – рус телендә прозвище, кличка тип атала (“Башҡорт теленең аңлатмалы һүҙлеге”).\nҠушамат, исем кеүек үк, яңғыҙлыҡ исемдәргә ҡарай, ҙур хәреф менән яҙыла: Адвокат, Йомро Талип, Алаҡас. Ҡайһы осраҡта тырнаҡ эсендә бирелә. Ул шулай уҡ “псевдоним” йәғни икенсе исеме мәғәнәһендә лә йөрөй. Был бигерәк тә яҙыусыларға хас күренеш. Мәҫәлән, Мостафа – Мостай, Бикбаев – Бикбай һ.б.\nКилеп сығышы яғынан “ҡушамат” – башҡорт һүҙе, ҡушам-ат, ҡушылған исем, өҫтәлмә исем тигәнде аңлата. Ҡушаматҡа ҡағылышлы ошондай мәҡәл-әйтемдәр ҙә бар:\n1. Батырҙы исеме менән, ҡурҡаҡты есеме менән иҫләйҙәр.\n2. Ата-әсә ҡушҡандан халыҡтыҡы хаҡ булыр.\n3. Халыҡ белеп атар.\nҠушамат тағыу, исем тағыу, исем атау синонимдар булып килә. Мәҫәлән, “Кешегә исем таҡҡансы үҙеңде бел. Һәр кемгә исем атауҙан башҡа эшең юҡмы әллә?” – тиҙәр.\nӘҙәби әҫәрҙәрҙә ҡушаматтар\nБашҡорт әҙәбиәтендә ҡушаматлы геройҙарҙы сатирик, юмористик хикәйәләрҙә генә түгел, повесть, романдарҙа ла табып була. Һүҙ оҫталары тапҡан исем-ҡушаматтар хатта ҡайһы ваҡыт халыҡ теленә лә килеп инә һәм билдәле бер мәғәнәлә таралып китә. Мәҫәлән, Әпкәләй, Ҡарағол. Ҡушаматлы персонаждар Г. Яҡупованың, Р. Солтангәрәевтың, Н. Мусиндың, Р. Камалдың, Т. Ғиниәтуллиндың әҫәрҙәрендә лә бар: Мейес әбей, Ҡалай әбей, Хамбал, Ир Сафия һ.б.\nМ. Кәримдең проза әҫәрҙәрендә ҡушаматтар\nКүренекле яҙыусы М. Кәрим күп кенә проза әҫәрҙәрендә матур исем-фамилияларҙан башҡа әҫәр геройҙарына ҡыҙыҡлы ҡушаматтар ҙа уйлап сығарған. Уҡыусылар яратып уҡыған “Оҙон-оҙаҡ бала саҡ” повесында һәр перосонаж ҙур оҫталыҡ менән һүрәтләнгән. Улар үҙ заманына, ваҡиғаларына исемдәре менән тап килеп торалар. Һәр береһе әҫәргә ҡот өҫтәй, күңелдәрҙе йылыта. Повестың төп геройы – Кендек. Уға “Кендек, кендек бабайы” ҡушаматы Оло инәһе – “кендек әбей” менән бергә йөрөгәне өсөн бирелгән. Унан ҡотолмаҡ өсөн көрәшеп тә, алышып та ҡарай малай, әммә ул мәңгелеккә ҡала. “Кендек” ҡушаматы шулай уҡ символик мәғәнәлә лә ҡулланыла, сөнки бөтә ваҡиғалар ошо малай тирәһендә бара, уның күҙлегенән сығып баһалана. Искәндәр Әсҡәте әйтмешләй: “Донъяла иң кәрәкле әйбер – Кендек!.. Ирҙәрҙе “Донъя кендеге” тиҙәр..”.\nУның Оло инәйе яратып әйткән Синнай тигән исеме лә бар. Малайҙар менән уйнағанда тағы “Рукавказ” тигән яу ҡушаматы бирелә. Иптәштәре Ибрай – “Япония”, Вәлетдин “Америка” булып уйнай. Арҡыры баш Хәмитйән, Серекәй Әсҡәт, Ҡотло ҡул Насип, Йомро Талип, Сәңсәк Исабәк, Сибәр Мәрәһим, Ҡара Йомағол, Кәкре Хәбетдин, Тиле Ғәббәс, Йомоҡ Хәмзә, Ҡаҙна Исхаҡ, Мыйыҡ Шәрәфетдин, Әтәс Сафуан һәм башҡа төрлө, бөтәһе 20-нән ашыу ҡушамат ҡулланыла.\nҠотло ҡул Насип ғүмер буйы кешеләргә бәләкәй генә булһа ла изгелек,\nһөйөнөс килтереү теләге менән йәшәй. Кешеләрҙе үҙенең ҡотло ҡулы, ярҙамы менән ҡыуандыра. “Ҡулы – уның күңел хеҙмәтсеһе. Күңеле ни ҡушһа – ҡулы шуны эщләй”, – тип әйтелә уның тураһында. Сәңсәк ҡушаматы Исабәккә биҙрә төпләгәндә сыҡҡан “сәң-сәк” тигән тауыштан сығып бирелгән. Мыйыҡ ҡушаматы Шәрәфетдингә шул тырпайып торған терпе кеүек ҡара мыйығы өсөн ҡушыла.\nМ. Кәримдең “Ауыл адвокаттары” повесы ла ҡушаматтарға бай. Ундағы өс дуҫ – Ҡорбанғәле, Кәшфулла, Нурислам – “Адвокат” ҡушаматы менән йөрөй. Улар ғәҙеллек яҡлы, бер-береһенә, ауылдаштарына ярҙамлашырға, яҡлашырға әҙер торалар. Нурисламдың тағы ла Алдар тигән исеме бар. “Алдашһа ла – намыҫлы алдаҡсы. ...алдашһа, әйтерһең, бүләк тарата, өлөш өләшә ине. Алдашып кемделер бәләнән алып ҡала,” – тиҙәр уның тураһында. Шулай уҡ “Сибәр инәй” – Гөлғәйшә, “Көмөш” – Көмөшбикә образдары бар.\nЯҙыусының “Ишеткәндәр, күргәндәр” тигән хикәйәттәр шәлкеме геройҙары ла “ҡушаматлы”. Һарун Ғөбәйҙулла – бик йомарт кеше, бөтәһен дә бал менән һыйлай, үҙе боронғо атаҡлы Һарун әл-Рәшит иҫәбендә йөрөй. Ғәйфулла менән Сәйфулла ла, көләмәс геройҙары кеүек, бер-береһенән айырылмай. “Улар ике һыңар – бер кейем. Уларҙың ҡушаматтары ғына ни торал: “Ғаҡыл эйәһе Ғәйфулла”, “Сәйәхәтсе Сәйфулла”. Ғәмһеҙлек һәм ялҡаулыҡ менән дан алғандар.”\n“Ғәбделйәмил” исемле хикәйәттәге геройға ла ауыл халҡы ҡушамат тағып ҡуйған. Ғәбделйәмил – Ғәпйәмил – Әбйәмил – Әбдигә әйләнә, һуңынан уға ҡуш ҡушамат өҫтәлә: алыҫтан күреүсе Әбди.\n“Өс таған” әҫәрендә беҙ Өлгө Яҡуп, Башлыҡ, Ерән шайтан йәки Йүгерек исемле малайҙарҙы осратабыҙ. Ә “Бөжәк апа” хикәйәһендә Гөлзифа исемле зоология уҡытыусыһына дәрес буйына бөжәктәр тураһында һөйләгән өсөн “Бөжәк апа” тигән ҡушамат бирәләр. Балалар араһында Иҫәүән Зәйтүнә, Кәрлә Ишбулды, Күҫәк Тимербай, Ҡолға Ғилмитдин, Төлкө Хәйернас исемлеләре бар.\nДөйөм алғанда, М. Кәримдең әҫәрҙәре ҡушаматтарға бай. Улар һүрәтләгән ауыл, кешеләр һәм уларҙың тормоштары, холоҡтары тураһында күп мәғлүмәт бирә. Был ҡушаматтар ауыл кешеләрен шаян, изге күңелле, ғәҙел, көләмәс яратыусылар итеп күрһәтә, герой образдарын сағыу итә, индивидуалләштерә. Персонаждарҙың эске донъяһын, ысынбарлыҡҡа мөнәсәбәтен, кешелек сифаттарын асып биреүҙә лә ҡушаматтар ҙур роль уйнай.\nӘҫәрҙәге ҡушаматтарҙы төркөмләү\nЯҙыусының әҫәрҙәрендә осраған геройҙарҙы, ҡушаматтары буйынса бер нисә төркөмгә бүлергә мөмкин.\n1. Кешеләрҙең тышҡы ҡиәфәттәренән сыҡҡан ҡушаматтар: Ҡолға Ғилмитдин, Кәрлә Ишбулды, Күҫәк Тимербай, Мыйыҡ Шәрәфетдин, Сибәр Мәрәһим, Ҡара Йомағол.\n2. Геройҙарҙың холоҡтарынан, эш-ҡылыҡтарынан барлыҡҡа килгән ҡушаматтар: Өлгө Яҡуп, Адвокат, Ҡотло ҡул Насип, Йомоҡ Хәмзә, Төлкө Хәйернас, Иҫәүән Зәйтүнә.\n3. Исемдәренән килеп сыҡҡан ҡушаматтар: Ғәбделйәмил – Ғәпйәмил – Әбйәмил – Әбди, Көмөшбикә – Көмөш.\n4. Холоҡтарына ҡапма-ҡаршы булған ҡушаматтар: Ғаҡыл эйәһе Ғәйфулла, Сәйәхәтсе Сәйфулла, Ҡарун Ғөбәйҙулла.\n5. Аңлатма бирелмәгән ҡушамат: Йомро Талип.\n6. Эш-шөғөлөнә ҡарап бирелгән ҡушаматтар: Бөжәк апа, Сәңсәк Исабәк.\n7. Яратып өндәшеү ҡушаматы: Синнай.\nКүреүебеҙсә, телебеҙ төрлө ҡушаматтарға бай. Улар һөйләү һәм яҙма телмәрҙә киң ҡулланыла. Мин был тикшеренеү һөҙөмтәһендә ошондай һығымталар яһаным.\n1. Ҡушамат – өҫтәп бирелгән исем, ҡуш исем мәғәнәһендә йөрөй.\n2. Бөтә кешегә лә ҡушамат ҡушылмай.\n3. Әҫәрҙәрҙә яҙыусылар тарафынан табылған өҫтәмә исемдәр йыш ҡулланыла.\n4. Ҡушамат кешенең, персонаждың үҙенсәлекле яғын, холҡон тулырак асырға ярҙам итә.\n5. Ҡушаматтар геройҙың образы, көнкүреше, ғәҙәттәре, социаль урыны менән тығыҙ бәйле. М. Кәрим әҫәрҙәрендә улар, мөһим һүрәтләү сараһы булыуҙан тыш, яҙыусының да, геройҙарының да шаян холоҡло, тормошҡа ҡот өҫтәүсе, күңелдәрҙе йылытыусы булыуҙарын күрһәтә.


Төбәктә балаларға экологик тәрбиә биреү буйынса ҙур проект старт ала // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә балаларға экологик тәрбиә биреү буйынса ҙур проект старт ала\n11:33, 9 апреля 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостанда Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә экологик проект старт ала. 15-20 апрелдә мәктәптәрҙә экология дәрестәре үткәреләсәк. Республиканың 41 районынан 365-тән ашыу мәктәп проектта ҡатнашырға теләк белдергән. Унда 26 меңдән ашыу уҡыусының ҡатнашыуы көтөлә.\nБыл сара балаларға экологик тәрбиә һәм белем биреү системаһын үҫтереү, уҡыусыларҙа тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү маҡсатында ойошторола, тип хәбәр итте БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының матбуғат секретары Нина Никандрова.\nПроект мәктәп йәшендәге балалар өсөн тәғәйенләнгән. Экология дәрестәрендә профессиональ экологтар – министрлыҡ һәм уның ҡарамағында булған ойошмалар вәкилдәре, тәбиғәтте өйрәнеүселәр, уҡытыусылар ҡатнашасаҡ. Шулай уҡ сара сиктәрендә ағас ултыртыу, экологик өмәләр ойоштороу планлаштырыла, тип билдәләнеләр министрлыҡта.\nПроектта ҡатнашыу өсөн заявканы 2013 йылдың 12 апреленә тиклем ебәрергә мөмкин. Тулыраҡ мәғлүмәт БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығы сайтында һәм БР Экология порталында урынлаштырылған.


Шәм яндырып ҡарабойҙай эҙләмәйбеҙ » Башҡортостан гәзите\nШәм яндырып ҡарабойҙай эҙләмәйбеҙ\nСит илдәрҙән аҙыҡ-түлек индереүҙе сикләүҙең һөҙөмтәләрен яҡшы тоябыҙ. Бынан бер нисә йыл элек кенә йәй етеү менән шәкәргә хаҡ бер нисә тапҡырға артып китһә, хәҙер бындай шау-шыу тынды. Халыҡ араһында ығы-зығы тыуҙырған ҡарабойҙай ярмаһы ла үҙебеҙҙә артығы менән етештерелеп, сит илдәргә оҙатыла. Ҡыҫҡаһы, Рәсәй һатып алыусы төбәктән үҙе башҡаларҙы тәьмин иткән илгә әүерелә бара.\nКүптән түгел ауыл хужалығы министры Александр Ткачев тармаҡтың былтырғы эш һөҙөмтәләре һәм алда торған бурыстарға арналған Бөтә Рәсәй кәңәшмәһендә лә ошо хаҡта белдерҙе. “Бөгөн ил аграрийҙары етди һөҙөмтәләргә өлгәшә. Ауыл хужалығы ышаныслы аҙымдар менән Рәсәй иҡтисадының алдынғы сафында бара. Эш сәфәрҙәрендә, күсмә коллегияларҙа, кәңәшмәләрҙә төбәктәр менән уңышлы бәйләнеш булдырылды. Үҙ-ара хеҙмәттәшлек итеүҙең юғары кимәленә өлгәштек. Был беҙгә киләсәккә ышаныслы рәүештә һөҙөмтәле пландар ҡорорға форсат бирә”, – тине ул.\nМинистр белдереүенсә, 2017 йыл тармаҡтың эҙмә-эҙлекле алға барыуының бер этабы булған. Һуңғы өс йылда үҫеш 11 проценттан ашыу тәшкил иткән. 130,5 миллион тонна иген йыйып алыу – был әле генә түгел, Рәсәйҙең Совет осорондағы тарихында булмаған хәл. Алдағы йылда ла был йүнәлеш һаҡланыр тип көтөлә. Ҡарабойҙай, соя, рапс етештереү күләме арта. 51 миллион тонна йыйып алынған сөгөлдөр 6,5 миллион тонна шәкәр етештерергә мөмкинлек бирәсәк. Был һан былтырғынан биш процент самаһына күберәк.\nҺуңғы биш йылда 600 гектар майҙанда теплица төҙөлгән. Уның 300 гектары – яҡтылыҡ менән үҫтерелгән культуралар. Былтыр иһә 11 айҙа теплицала үҫтерелгән йәшелсәләр 13 процент тәшкил иткән. Шул иҫәптән 26 процент помидор, 10 процент ҡыяр.\nБаҡсасылыҡ тармағы ла тотороҡло үҫешә. 14 мең гектар майҙанда яңы үҫентеләр барлыҡҡа килгән. Был һуңғы биш йылдағы уртаса күрһәткестән 18 процентҡа күберәк. Аҙаҡҡы алты йылда виноград плантациялары һаны 1,4 тапҡырға артҡан.\nМалсылыҡта ла яҡшы уңыштарға өлгәшелгән. Мал һәм ҡош ите етештереү дүрт процентҡа күберәк теркәлеп, 14,6 миллион тоннаға еткән. Әйткәндәй, ауыл хужалығы ойошмаларында, фермер хужалыҡтарында үҫеш ете процент самаһы. Йомортҡа алыу һөҙөмтәләре лә ҡыуандыра.\nӘлбиттә, агросәнәғәт өлкәһендәге яҡшы күрһәткестәр экспортҡа продукция һатыу мөмкинлеген ышаныслы арттыра. 11 айҙа аҙыҡ-түлек экспорты 19 процентҡа үҫеп, 14 миллиард һумға еткән. Шул иҫәптән шәкәр 17 процентҡа артып, 316 мең тоннаға, сусҡа ите 62 процент тирәһе булып, 19 мең тоннаға еткән. 1,6 миллион тонна көнбағыш майы (36 процент), 113 мең тонна ҡош ите (39 процент) сит илдәргә оҙатылған.\nИгенде экспортҡа йүнәлтеү йәһәтенән дә күрһәткестәр яҡшы. Декабрь уртаһына 24,5 миллион тонна иген башҡа дәүләттәргә ебәрелгән. Тимер юл буйлап иген ташыу сығымдарын субсидиялауҙы тиҙләткәндә, был эште йәнә көсәйтер тип көтөлә.


"Ағиҙел"гә хаттар килә\nХЫЯНАТ ИЗГЕ БУЛЫРМЫ?\nМөнир Ҡунафиндың “Кешелеккә тоғролоҡ” хикәйәһе (“Ағиҙел” журналы, 2017 йылдың 1-се һаны) сәйер генә башланып китеүе менән иғтибарҙы йәлеп итә, ҡыҙыҡһыныуҙы көсәйтә. Нәфисәнең иренә төбәлеп: “Иҙрис, бер тапҡыр ғына… хыянат итергә ирек бир,” – тип ялбарыуы һағайта ла (был ҡатын үҙ аҡылындамы икән?), ғәжәпләндерә лә (шулай тип асыҡтан-асыҡ әйт әле!). Әммә ҡатын һис кенә лә яңылышмай, ниәтендә бер ниндәй шаярыу ҙа юҡ икән. “Мин балаһыҙ йәшәй алмайым, аңла,”\nАУЫЛДАРЫБЫҘҒА КЕМ КӘРӘК? Брсиҙәтел түгел, бай кәрәк...\nИҡтисад ниндәй шарттарҙа үҫешә ала? Ауылдарҙы нисек һаҡлап ҡалырға? Кемдәр улар байҙар һәм хәлле кешеләр? Бөтә кешеләр ҙә бай була аламы? Кем ул ҡулланыусы? Ни өсөн кредитҡа машина, фатир алыуҙан ҡурҡырға кәрәкмәй? Ни өсөн беҙ юғары класлы бойҙайҙы ҡиммәт хаҡҡа сит илгә һатабыҙ, үҙебеҙ түбән класлыһын сит илдән арзан хаҡҡа һатып алырға мәжбүрбеҙ? Демография мәсьәләһе һаман да ауылда хәл ителәме? Ни өсөн пай ерҙәрен алырға кеше атлығып тормай? Кооперациялар ауылдарҙы ҡотҡарыуға һәләтлеме? Климат шарттары иҡтисад үҫешенә нисек йоғонто яһай? Беҙгә ҡулаҡса кәрәкме?\nЖурналыбыҙҙың уҙған һанында беҙ Сибай ҡалаһы ҡәләм тирбәтеүселәренең күстәнәстәренән ауыҙ иттергәйнек. Шунда уҡ Сибайҙа балалар араһында Таңсулпан Ғарипова исемендәге конкурс үткәрелеүе тураһында мәғлүмәт тә булды. Был һанда беҙ шул бәйгелә ҡатнашҡан уҡыусыларҙың шиғри өлгөләре менән таныштырабыҙ.\nБеҙ тыныслыҡ яҡлы\nҠоштар һайрай тал-тирәктә,\nЕлдәр иҫә иркәләп.\nДонъя шулай матур булһын,\nТыныс булһын иртәләр.\nКИЛӘСӘКТЕ ҮТКӘНДӘР МЕНӘН ТОТАШТЫРЫП\nИлаһи ҡөҙрәт эйәһе\nБынан ете йыл самаһы элек ҡулыма осраҡлы ғына рәүештә “Мөжәүир хәҙрәт” тип аталған бер китап килеп эләкте. Мөжәүир хәҙрәт тигән данлыҡлы әүлиә булыуын ишетеп белһәм дә, уның тураһында китап барлығын белмәй инем әле. Әйтерһең, күптән эҙләгән нәмәмде таптым – шатлығымдан бер тынала уҡып сыҡтым. Иремдең үлеменән һуң, ҡайғынан арына алмай, һеңгәҙәп йөрөгән сағымда йәнемә дауа булды ул. “Шул тиклем киң ҡөҙрәт эйәһе тураһында кем яҙырға йөрьәт итте икән?” – тигән уй килде башыма. Китаптың тышлығында Лира Әхмәт-Яҡшыбаева тип яҙылғайны. Автор ваҡиғаларҙы шундай оҫта итеп һүрәтләгән, әйтерһең дә, Мөжәүир хәҙрәттең үҙен белеп-күреп, янында йөрөгән! Уҡығандарымдан бер нисә көн әҫәрләнеп йөрөнөм. Һуҡырҙарҙың күҙен асыр, аяҡтан\nБУЛМЫШЫНДА – ЯҘ ҺУЛЫШЫ\nЯҙ... Тыуған еребеҙгә йәмле яҙ килә. Тап ошондай сихри миҙгелдә сирек быуатҡа яҡын ғүмерен Сибай институтына арнаған филология фәндәре кандидаты, доцент, ә хәҙер Өфөләге Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейында ғилми хеҙмәткәр булып эшләгән Ғәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы Бүләкова үҙенең 60 йәшен билдәләй.\nҒәҙилә Мөҙәрис ҡыҙы хозур тәбиғәтле Бөрйән районы Ҡыпсаҡ ауылында уҡытыусылар ғаиләһендә бишенсе бала булып донъяға килә. Бөтә ғүмерҙәрен уҡытыу-тәрбиә эшенә бағышлаған Рәхилә Ирназарова һәм Мөҙәрис Ғәликәевтәрҙең 7 балаһына ла мәктәп, дәрес, уҡыу-уҡытыу, уҡыусы-уҡытыусы төшөнсәләре кескәй саҡтан яҡшы та-ныш. Сөнки ғаилә ағзаларының барыһы\n«Салауатҡа бер тотондоңмо – унан айырылып булмайҙыр...»\nМирас Иҙелбаев (1945) Баймаҡ районының Ишбирҙе ауылынан. Филология фәндәре докторы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының юғары һөнәри белем биреү өлкәһенең почетлы хеҙмәткәре. Әлеге ваҡытта БДУ-ла уҡыта. Бик күп фәнни хеҙмәттәр һәм әҙәби китаптар авторы.\n– Мирас Хәмзә улы, Һеҙҙең ижадҡа ынтылышығыҙ ҡасан башланды?\n– Минең тиҫтерҙәрҙән журналистикаға, әҙәби ижадҡа килеүселәрҙең күбеһе иң тәүҙә бер үк хәлгә осрағандыр. Йәш ижадсы “Пионер” журналына йәки “Башҡортостан пионере” гәзитенә тәүге яҙмаһын ебәрә... Ә унан: “Мәҡәләңде (шиғырыңды) баҫа алмайбыҙ, шундай-шундай етешһеҙлектәре бар”, – тигән хат килә.\nӨлкән ағайым Ғәфүрйән балаларын йыйып алды ла: «Мин колхоздың абруйлы бухгалтеры булдым, шуға күрә армия сафына алыу ваҡытын кисектереп торғайнылар. Ватанды һаҡлау – һәр кемдең изге бурысы, миңә лә китергә кәрәк. Донъя хәлен белеп булмай, әсәйегеҙгә ярҙам итегеҙ, һеҙ бит аҡыллы, дуҫ йәшәгеҙ. Оҙаҡламай йә ҡустығыҙ, йә һеңлегеҙ, донъяға килер, уға бик иғтибарлы булығыҙ, сөнки ул һеҙҙән өлгө аласаҡ», – тип еңгәйҙең күҙҙәренә ҡараны.\n1942 йылда ағай һуғышҡа китте, оҙаҡ та үтмәй уның улы тыуҙы. Иҫ белеп йөрөй башлағас, ултырғысҡа баҫып, стенаға элеп ҡуйылған фотоһүрәтте: «Минең атайым бик матур» – тип, бәләкәй ҡулдары менән уның битен һыйпап ҡуя торғайны. Быны күреп торған Бәхтиямал еңгәй күҙ йәштәрен яулығы менән һөртә-һөртә сығып китә...


Презентация на тему: "Эшләне: Ба ҡ алы районы Яңы Маты төп дөйөм белем биреү мәктәбенең баш ҡ орт дәүләт теле у ҡ ытыусыһы Хәсәнова Шәрифә Памир ҡ ы ҙ ы.". Скачать бесплатно и без регистрации.\nЭшләне: Ба ҡ алы районы Яңы Маты төп дөйөм белем биреү мәктәбенең баш ҡ орт дәүләт теле у ҡ ытыусыһы Хәсәнова Шәрифә Памир ҡ ы ҙ ы. - презентация\nПрезентация была опубликована 4 года назад пользователемКсения Устимова\nПрезентация на тему: " Эшләне: Ба ҡ алы районы Яңы Маты төп дөйөм белем биреү мәктәбенең баш ҡ орт дәүләт теле у ҡ ытыусыһы Хәсәнова Шәрифә Памир ҡ ы ҙ ы." — Транскрипт:\n1 Эшләне: Ба ҡ алы районы Яңы Маты төп дөйөм белем биреү мәктәбенең баш ҡ орт дәүләт теле у ҡ ытыусыһы Хәсәнова Шәрифә Памир ҡ ы ҙ ы\n2 Рауил Бикбаев тыуып –ү ҫ кән Ту ҡ соран буйындағы Үрге Ҡ уна ҡ бай ауылы ҡ ыпса ҡ ырыуы ниге ҙ ләгән боронғо ауылдар ҙ ан и ҫ әпләнә.\n3 Ә ҙ иптең шәжәрәһе А ҫ ылгәрәй- Бикбай- Ҡ отлоәхмәт- Хәсән- Мөхәмәтша- Шәрәфетдин- Төхфәтулла-Рауил\n4 Өләсәһе Өләсәһе Мәүлитбикә - Табылдиндар ҡ ы ҙ ы – һүрәт төшөрөргә әүә ҫ булған Ул шулай у ҡ сәсән телле зат булған. Ауылдағы төрлө хәлдәр, ҡ ылымһыр ҡ ылы ҡ тар тураһында төртмә та ҡ ма ҡ тар сығарырға ярат ҡ ан. Кесе улы Ғизетдин Алы ҫ Көнсығышта һалдат хе ҙ мәтендә вафат булғас, уға оло бәйет бағышлаған.\n5 Атаһы Төхфәтулла Бикбаев Ту ҡ соран буйы баш ҡ орто. Йорт һалырға ағасы, яғырға утыны булмаған яландар ҙ а халы ҡ барыбер әмәлен тап ҡ ан, гөрләтеп донъя көтөр өсөн көс-ғәйрәт туплай алған.\n6 Әсәһе Хәлле ғаилә – кулак, тип, Архангель губернаһындағы Котлас лагер ҙ арында бик күп нужалар күрә. Ы ҙ а- яфаларға сы ҙ ай алмай, 1936 йылда ауылына ҡ асып ҡ айта. Армиянан ҡ айт ҡ ан Төхфәтулла Рә ҡ иәгә өйләнә, шулай ғына кире һөрөлөү ҙ ән ҡ отола\n7 Бикбаевтар ғаиләһе Бикбаевтар бик матур ғаилә ҡ оралар. Биш бала ү ҫ терәләр.1938 йылдың декабрь айында донъяға килгән Рауил шул ишле ғаиләлә, етеш тормош шарттарында иркен ү ҫ ә\n8 Шағир ауыл тураһында Бала са ҡ һәм ү ҫ мер йылдарым күберәк тәбиғәт менән, бигерәк тә һыу буйы, Соран йылғаһы менән бәйләнгән. Даланың иң хәтер ҙ ә ҡ алған са ҡ тарының береһе- я ҙ килеүе, ү ҙ әктәр ҙ ең шаулап ярып килеп т ҡ ш ҡ ү ҙ әре. Сорандың ташыуы, ҡ ар һыуы ҡ ойоп, йомран тотоу ҙ ар …\n9 Белем алыу Ғабдрафи ҡ -ете йыллы ҡ мәктәп А ҡ була ҡ педучилищеһы Өфө дәүләт университеты А ҡ була ҡ студенты – 1954 йыл\n10 Дала офо ҡ тары (1964) Дала улының шиғриәтенә баштан у ҡ дала киңлектәре, сикһе ҙ офо ҡ тары эркелеп-тул ҡ ынып килеп инә, күңел ҡ ылдарын сиртә. Рауил Бикбаевтың шиғри теле «далам, далам» һү ҙ е, икһе ҙ -сикһе ҙ дала образы менән асыла\n11 Ҡ ош юлы (1967) Оло Баш ҡ ортостан, Уралтау образдары ү ҙ е йәшәгән ғәзиз ил, урман-таулы, ҙ ур- ҙ ур йылғалы, ғәжәйеп бай тәбиғәтле, төрлө милләтле, алса ҡ күңелле уңған халы ҡ йәшәгән гүзәл тараф булып һынлана\n12 Автобиография (1969) Ғ. Сәләм премияһы Туған хал ҡ ының азатлы ҡ өсөн көрәшкән ата ҡ лы Батырша, Юлай А ҙ налин, Салауат батыр образдары урын ала. Йорт-ер, тыуған я ҡ, Баш ҡ ортостан, оло Ватан образы менән бергә шағир ҙ ың күңел биографияһының бергә береккән сағылышын кү ҙ әтергә була\n13 Лирика (1971) Лирика- шағир ҙ ың күңел донъяһы кө ҙ гөһө. Лирик герой ниге ҙ ендә Рауил Бикбаевтың ү ҙ тормош юлына, характерына тығы ҙ бәйләнешле кеше, шәхес я ҙ мышы ята\n14 Ғүмер уртаһы (1976) К ө нд ә ремде ва ҡ лы ҡ тар ҙ ан ә рсеп, Һө ҙ ө п ташлап шау-шыу турта һ ын, Юлдарыма хафа мен ә н ба ғ ам Етк ә н са ҡ та ғү мерем урта һ ы... Ү ҙ быуыны-ти ҫ тер ҙ ә рене ң уй- той ғ олары, заман, кешелек я ҙ мышы тура һ ында лирик ү ткерлек һә м гражданлы ҡ пафосы йырлай\n15 Һөйөнсө (1979) -Кеше тыу ҙ ы, һөйөнсө! -Тыуыу ҙ ары ни өсөн? -Аяғына ба ҫ ып илдән Алыр өсөн һөйөнсө. Был китабында шағир ҙ ың лирикаһы, поэтик би ҙ әктәре, эске егәре, моңо ба ҙ ы ҡ ланып етә\n16 Ерем балҡышы (1982) Уй ҙ арым, тау ҙ ар ҙ ан ашып, Ҡ ымы ҙҙ ай тора ташып. Эш бүлмәм – Баш ҡ ортостаным, Ө ҫ тәлем- Урал ташы. «Ерем бал ҡ ышы»-шағир ҙ ың күңел бал ҡ ышы ул»- тип я ҙ а Ғайса Хөсәйенов\n17 Бураҙналар (1985) Ту ҙ ан б ө рт ө г ө л ә й кесер ә й ҙ ем Йондо ҙҙ ар ғ а са ҡ лы ҙ урай ҙ ым, Тал сыбы ғ ы булып б ө г ө л ө п т ө шт ө м, М әғ рур им ә н булып турай ҙ ым.\n18 Я ҙ мышым (1988) Бөгөнгө көн менән төн шикелле Бүленмәгән тиге ҙ я ҙ мышым. Үтә көнөм, төнөм ха ҡ лы ҡ тиеп, Ғә ҙ елһе ҙ лек менән алышып... Китаптың исеме үк автор алдында күп, яуаплы бурыстар ҡ уя. Шағир ҙ ың я ҙ мышына ни я ҙ ған икән?\n19 Һыуһаным, һыу ҙ ар биреге ҙ (1991) Һыу буй ҙ арында һыуға һыуһау- нимә һуң ул?Юғары әхла ҡ сифатарына һыуһау сағыла был поэмала\n20 Барыһы ла бе ҙҙ ең намы ҫ та. Хал ҡ ыма хат (1991) Баш ҡ орт балаһы мин, Ер хәтерендә Мең йыл уйылып ҡ алған э ҙ ем бар. Быуындарға ялғап быуындар ҙ ы, Илде тот ҡ ан телем, һү ҙ ем бар. Шул тел менән хал ҡ ым ха ҡ я ҙ мышын Ҡ айһы быуаттарға я ҙ маған. Күпме а ҫ ыл ер ҙ әренән я ҙ ған, Күпме а ҫ ыл ир ҙ әренән я ҙ ған, Күпме а ҫ ыл йыр ҙ арынан я ҙ ған, Тик моңонан, теленән я ҙ маған\n21 Яңғы ҙ ҡ оштоң осоп барғаны (2003) Ниндәй заман! Ҡ у ҙ ғалды бар илдәр... Һәр хәбәр ҙ е тертләй-тертләй көтәм. И ҫ кән ел дә гүйә уй ҙ арыма, Юлдарыма мина һалып китә. Ил ө ҫ төнә килгән ауырлы ҡ тар һәм ҡ аршылы ҡ тар ха ҡ ында борсола, тынғы бирмәй ә ҙ ипкә\n22 Йө ҙ ҙ ә бер хә ҙ ис ( ) Кешелектең төп ҡ иммәте иман, тигән, Имандың һәр тармағына инан, тигән, Иман нурын һанлаусының Хикмәт тулы һү ҙҙ әренә Һис шикләнмәй инан, тигән. Хә ҙ истәр ү ҙҙ әренең кешелеклеге, тәрән фәлсәфәһе, тап ҡ ыр теле менән мине ғүмерлеккә арбаны», тип я ҙ а Рауил Бикбаев\n23 Баш ҡ ортостан Республикаһының Дәүләт гимны (2008) Баш ҡ ортостан, һин һөйөклө ғәзиз ер, Хал ҡ ыбы ҙҙ ың изге Ватаны. Сал Уралдан ҡ ал ҡ а бар тараф ҡ а Тыуған илдең тыныс ар таңы. Дан һиңә, Баш ҡ ортостан! Илен һөйгән азат хал ҡ ына дан! Рәсәй менән бөйөк бер ҙ әмлектә Сәскә ат, Баш ҡ ортостан! (Р. Бикбаев менән Р. Шәкүр һү ҙҙ әре)\n25 Хал ҡ ыма бер һү ҙ Рауиль Бикбай 22 февраля 2013 в 8:19 Мин а ҡ һа ҡ ты бар яһаным Ая ҡ лыға булһын һаба ҡ. Мин сула ҡ ты бар яһаным Зарланмаһын ҡ уллы ҡ абат. Мин кү ҙ һе ҙҙ е бир ҙ ем ергә Кү ҙ ҡ ә ҙ ерен белһен кү ҙ ле. Мин телһе ҙҙ е бир ҙ ем ергә Һү ҙ ҡ ә ҙ ерен белһен һү ҙ ле. Бәндәләр ҙ ән ҡ а ҙ ытамын Мәңгелек йорт гүр- ҡ әбер ҙ е. Бәлки, шул са ҡ ҡ ә ҙ ерләр ҙ әр Нур ғүмер ҙ е, ғәзиз ер ҙ е.\n26 Ҡ улланылған ә ҙ әбиәт Баш ҡ ортостан: Ҡ ы ҫҡ аса энциклопедия. Уры ҫ санан тулыландырылған һәм тө ҙ әтелгән тәржемәһе / Баш мөхәррир Р.З.Шәкүров. Өфө: Баш ҡ орт энциклопедияһы дәүләт ғилми нәшриәте, бит, һүрәттәре менән. Рауил Бикбаев. Яңғы ҙ ҡ оштоң осоп барғаны /Шиғыр ҙ ар. Рауил Бикбаев: " Хал ҡ ым яңылышмаһын ине" 1967 йыл: Ҡ ош юлы: Шиғыр ҙ ар, поэмалар. Өфө, йыл: Ғүмер уртаһы: Шиғыр ҙ ар, поэмалар. Өфө, йыл: Бура ҙ налар: Шиғыр ҙ ар, поэмалар. Өфө, Ғ. Хөсәйенов. Рауил Бикбаев. Тормошо һәм ижады. Өфө-2008 Берйән Байым. Ижадсылар. Өфө-2008 bashkir.jimdo.com баш ҡ орт-ә ҙ әбиәте/ bash-portal.ru uldashfm.ru vk.com rbikbai agidel-rb.ru\nСкачать бесплатно презентацию на тему "Эшләне: Ба ҡ алы районы Яңы Маты төп дөйөм белем биреү мәктәбенең баш ҡ орт дәүләт теле у ҡ ытыусыһы Хәсәнова Шәрифә Памир ҡ ы ҙ ы." в формате .ppt (PowerPoint)


Песня «Әсә көтә улын» исполнителя Идель Нургалин. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Әсә көтә улын»\n1. Тағы тора ҡояшлы май\nКүктә ҡоштар ҡайталар\nТирә-яҡта аҫыл гөлдәр\nГөрләп сәскә аталар.\nӘсә көтә улын, әле ҡайтыр тиеп,\nӘсә көтә улын, иҫән тиеп.\n2. Көтә ине әсә улын\nНиңә улы ҡайтманы.\nСәскә атты ун туғыҙ йыл\nНиңә башҡа атманы.\nӘсә илай, улым, ҡайҙа ҡалдың тиеп\nӘсә илай, ерҙә, бәхет юҡ тип.\n3. Әсә тора башын эйгән\nҺары сәскә ҡулында\nБыл әсәне тағы ниҙәр\nКөтә тормош юлында.\nӘсә әйтмәй башҡа, улым һаумы тиеп,\nӘсә әйтмәй башҡа улым тиеп.