“Күңел моңо” күңелгә үтә » Башҡортостан гәзите\n“Күңел моңо” күңелгә үтә\n18-04-2017, 03:47 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға\nМинира Бикәнәсова-Үтәгәнованың үҙнәшер юлы менән “Күңел моңо” тигән шиғырҙар йыйынтығы донъя күрҙе. Ошо айҡанлы Ауырғазы районының Талбазы ауылындағы Ғ. Ибраһимов исемендәге үҙәк китапханала әҙәби осрашыу үтте.\nМинира менән Ғафури районының Сәйетбаба урта мәктәбендә бер осорҙа уҡыныҡ. Уның “Башҡортостан пионеры” гәзитендә донъя күргән хикәйәләрен, шиғырҙарын, мәҡәләләрен айырыуса ҡыҙыҡһынып уҡый һәм шундай хәбәрсенең үҙебеҙҙән булыуына ғорурлана инек. Тиҙҙән уға “Йәш хәбәрсе” тигән танытма ла бирелде. Мәктәптә сығып килгән стена гәзитенең дә мөхәррире ул булды. Ә инде бер мәл Минираның әүҙем яҙышҡаны өсөн Бөтә Союз пионер лагеры “Артек”ка юллама менән бүләкләнеүе мәктәбебеҙ өсөн оло ваҡиғаға әүерелде.\nГәзиткә яҙышҡандар башлыса филология факультетын һайлай. Был осорҙа химия һәм биология уҡытыусылары етешмәгәнлектән, мәктәп директоры вазифаһын башҡарған атаһы Венер Исмәғил улы, ҡыҙына ҙур өмөт бағлап, ошо һөнәр буйынса уҡырға кәңәш бирә. “Үҙебеҙҙең мәктәпкә ҡайтырһың”, – ти.\nӘммә ҡатын-ҡыҙ яҙмышы башҡасараҡ яҙыла шул – Минира студент саҡта Башҡорт ауыл хужалығы институтында белем алған Урал исемле егет менән яҙмышын бәйләй. Ул ошо райондың Усман ауылынан була. Йәштәр бер нисә йыл Төрөмбәттә йәшәй. Бер аҙҙан Усман башланғыс мәктәбен туғыҙ йыллыҡ итеп үҙгәртеү хаҡында ҡарар ҡабул ителә. Был яуаплы мәшәҡәт әле утыҙ йәше лә тулмаған Минира Венер ҡыҙына йөкмәтелә.\nДәртләнеп эшкә тотона ул. Белем усағының яңы бинаһын төҙөтөүҙе хәстәрләп, әллә күпме көс, ваҡыт талап иткән мәшәҡәтте йырып сыға, уҡытыусылар коллективы туплай. Үкенес: бына тигән заманса бина бөгөн йәнә башланғыс мәктәпкә ҡалдырылған. Уның буш бүлмәләре йүнләп йылытылмай, яғыулыҡ әрәм була бит. Йылылыҡ етмәгәнлектән, дым тыртып торған стеналарҙың бер заман емерелеп төшә башлауы ла хәүефләндерә уҡытыусыны.\nӨс балаға ғүмер бүләк итә Минира: улы Айгиз Пенза ҡалаһында контракт буйынса хеҙмәт итһә, Айгүзәл Ломоносов исемендәге Мәскәү технология университетында белем ала, буласаҡ биоинженер. Булат әлегә мәктәптә уҡый.\nҺуңғы йылдарҙа Минира Венер ҡыҙы ижадҡа ныҡлап тотондо, баҫмабыҙҙың әүҙем хәбәрселәренең береһе ул. Уның ауылдағы тормош, уңғандар хаҡындағы мәҡәләләре, фәһемле хикәйәләре гәзиттең йөкмәткеһен байытыуға тос өлөш индерә. Тормоштоң үҙәгендә ҡайнап йәшәгәс, илдәге үҙгәрештәр, кире күренештәр йөрәк һыҙланыуҙары булып аҡ ҡағыҙ биттәренә күсә. Ауылдағы мәктәп ябылғас, ғүмерен өс тиҫтә йыл самаһы балаларға белем биреүгә арнаған тәжрибәле уҡытыусы бер нисә йыл эшһеҙ ята. Ярай әле күптән түгел Степановка урта мәктәбендә ярты ставкала булһа ла дәрес бирә башланы.\nМинира Венер ҡыҙын бергә эшләгән дуҫтары талапсан, үҙ эшенә мөкиббән бирелгән уҡытыусы булараҡ баһалай.\n– Минираның китабын бер тынала яратып уҡып сыҡтым, – тине, уны ҡотлап, Талбазы үҙәкләштерелгән китапханаһы етәксеһе Замера Хөсәйенова. – Был йыйынтыҡтан моң һирпелеп тора. Автор ауылда, халыҡ араһында, уларҙың ысын тормошон, тын алышын тойоп йәшәй. Тап шуға ла уның шиғырҙарында барыбыҙҙы борсоған мәсьәләләр һүрәтләнә.\nРайон хакимиәтенән Фәүзиә Юламанова авторға китабын нәшерләүҙә тос ярҙам күрһәткән. Ул да шағирәне тәбрикләп, уның ижадында юғары гражданлыҡ тойғоһо сағылыуын, әҫәрҙәрендә тыуған йортҡа, еребеҙгә, телебеҙгә ҡарата һөйөү тәрбиәләүен айырым билдәләп үтте. Авторға үҙенең ихлас теләктәрен, йөрәк түренән сыҡҡан йылы һүҙҙәрен “Зәңгәр шишмә” әҙәби түңәрәге етәксеһе Вәрис Аҡбашев, шулай уҡ Эльверт Хәмәтшин еткерҙе. Ә инде Талбазы башҡорт гимназияһы уҡыусылары уның шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе.\nМәғлүм булыуынса, Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәте “Изге ҡулдарҙан китап” тип аталған хәйриә акцияһы ойошторғайны. Уның маҡсаты – милли китапты пропагандалау, йәш быуында китапҡа һөйөү тәрбиәләү, китап уҡыуға иғтибарҙы йәлеп итеү. Һатып алынған китаптарҙы балалар йорттарына, мәктәптәргә, интернаттарға, дауаханаларға, шулай уҡ күп балалы ғаиләләргә тапшырырға мөмкин.\nМинира Венер ҡыҙы ла ошо изге акцияға ҡушылып, ике тиҫтәнән ашыу китабын район китапханаларына, мәктәптәренә бүләк итте.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺАЛДАТ БУЛЫУ ҺӘР МАЛАЙҘЫҢ ХЫЯЛЫНДА! - 2020 - Мәҡәләләр\nКүптән түгел, хәрби космос көстәре составында хеҙмәт итеп ҡайтҡан яҡын туғаным Алмаз менән дә бер талай һөйләшеп алдым. Уның һөйләүе буйынса, әрмелә дөйөм белемеңә, шулай уҡ физик әҙерлеккә әле лә ҙур иғтибар бүләләр икән. Кейенеү, ашау яғына килгәндә, элеккегә (мин хеҙмәт иткән дәүергә) ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ, тип аңланым. Аш рационында көн дә тиерлек йомортҡа, һөт булыуы, хатта йыш ҡына билмән ашатыуҙары хаҡында ишеткәс, ил һаҡсыларыбыҙ өсөн ысын күңелдән шатландым. "Мин хеҙмәт иткән часта (Хабаровск крайы) "бабайлыҡ" тигән нәмә бөтөнләйгә булманы", - тине Алмаз минең сираттағы һорауыма яуап итеп. Әрмегә барғанына һис кенә лә үкенмәүе, ир-егеттәрҙең унда барып, сынығыу мәктәбе үтеү зарурлығы хаҡында ла әйтте әллә ни күп һөйләргә лә яратмаған туғаным. Хеҙмәттән алда спорт менән шөғөлләнеүе лә уға тик файҙаға ғына булған. "Күп кенә егеттәр юҡҡа ғына әрме хеҙмәтенә барыуҙы насарға һанай", - тине ул аҙаҡтан… "Ә беҙҙең заманда…" тип башлап алып киттем мин үҙемдең йәшлек хәтирәләремде уға һөйләгәндә. Беҙ бала саҡта, үҫмер ваҡыттарҙа һалдат булғыһы килмәгән бер кемде лә хәтерләмәйем. Хатта, киреһенсә, әрмегә бармай ҡалыуҙан ҡурҡа инек. Берәй малай ниндәйҙер эш боҙһа, йә иһә, бер йомош үтәүҙә ялҡаулана башлаһа, мәктәптәге ҡайһы бер уҡытыусыларыбыҙ ҙа "һалдат була алмайһың" тип "зыйт"ҡа тейер ине. Ата-әсәләр бәләкәйерәк малайҙарын "ялҡау булһаң, армияға алмайҙар", тип ҡурҡытҡыланылар. Ышанаһығыҙмы, юҡмы, әммә беҙҙең, малай халҡының, иң ҡурҡҡаны ана шул була торғайны. Тиҙерәк үҫеп етеп, һалдат булып, өҫкә шинель кейеп, билгә ҡайыш тағып өйгә ҡайтып инәсәгемде күҙ алдына килтереп, татлы хистәргә бирелеп киткеләгән ваҡыттарым минең дә йыш булды. Башҡа малайҙар һымаҡ уҡ, размеры күпкә ҙурыраҡ булыуына ҡарамаҫтан, ағайымдың әрменән кейеп ҡайтҡан фуражкаһын әллә ни күреп, ҡырын ғына итеп кейеп, көҙгө алдынан китмәгәнем бөгөнгөләй күҙ алдымда. Иң яратҡан фильмдарыбыҙ һуғыш, әрме тураһында булһа, уйнаған уйындарыбыҙҙың иң мауыҡтырғысы ла - һуғыш уйыны. Ғәҙәттә, "аҡтар- ҡыҙылдар" булып бүленешеп уйнарға яраттыҡ. Шулай уҡ бер яҡ "советский", ә икенселәр "немец" булып та мөкиббән китеп уйнағандарыбыҙ иҫтә ҡалған.\nӘ ауылға берәй "настоящный һалдат" әрменән ҡайтып төшә икән, барса малайҙар "һалдат күрергә" шул өйгә йыйыла. "Стройҙа йөрөй торғайныңмы, ағай?" "Ысын автоматтан ата торғайныңмы?" "Поста тороу ҡурҡыныс түгелме?" тигән һымағыраҡ һорауҙар менән йөҙәтәбеҙ һалдатты. Ысын автоматтан атҡан, часовой булып торған шундай "ыздарауай һалдат" ағай менән һөйләшеү үҙе бер оло бәхет ине. Беҙҙең инаныуыбыҙса, совет һалдаты - донъяла иң көслөһө, иң яҡшы кеше. Ағаһынан бүләккә фуражка, ҡайыш йә иһә берәй значок алған һалдат ҡустыһы, әлбиттә, малайҙар араһында иң бәхетле…\nБер аҙ үҫә төшөп (һигеҙенсе синыфтарҙа), тәүге медицина комиссияһына хәрби комиссариатҡа саҡырылғас, синыфташ ҡыҙҙарыбыҙ алдында әллә кем булып, ҡаҡайып йөрөгәнебеҙ иҫемдә. Тикшереүсе табиптар берәй сир таба ҡалһа, үҫмер өсөн был - оло ҡайғы! Ауырыу булғаны өсөн түгел, ә "әрмегә алмай ҡуйырҙар" тигән уй иң тәүҙә борсой ине…\nХәрби табип булып, оҙайлы хеҙмәт башлағас та йыш ҡына төрлө өлкә һәм республикаларҙың хәрби комиссариаттарына командировкаға йөрөй торғайным. Һалдат алырға. Бәғзе бер армияға саҡырылыусыны һаулығы буйынса ҡалдырып китеүе үҙе бер проблемаға әйләнә ине. Күптәр нисек кенә булһа ла диагнозын "еңеләйттереп", йә иһә бөтөнләйгә юйҙырып, әрме сафына эләгергә тырыша ине. Үҙҙәренең сирҙәрен йәшереп маташҡандар менән дә танышырға тура килгеләне (айырыуса яҡташтарыбыҙ араһында). Бәлки, был хәлдәргә ошо мәҡәләне уҡып ултырыусы бәғзе йәштәрҙең ышанып етмәүе лә мөмкин. Әммә был - ысынбарлыҡ. Сираттағы бер ялыма ҡайтҡанда Өфөнөң әрмегә йыйыу пунктына инеп сыҡмаҡ булдым. Әрмегә саҡырылыусылар араһында күрше ауылдан Булат исемле ҡоҙа тейеш егетте танып ҡалдым. Иңенә рюкзак аҫҡан, кәйефе төшөнкө. "Ни булды, ҡоҙа, нишләп кәйефең күренмәй, ҡайҙа тәғәйенләнеләр?" - тим уға. "Өйгә ҡайтарып ебәрергә итәләр. Медкомиссияла ҡолаҡта ауырыу таптылар…" - ти егет бик күңелһеҙ генә. - Ауылда иптәштәр, ҡыҙҙар оҙатып ҡалғайны. Улар алдында ла уңайһыҙ…" Кәрәк кешеләр менән инеп һөйләшеп ҡарауымды үтенде: "Һине, офицер кешене, моғайын, тыңларҙар…" Отпуск мәле булһа ла, хәрби комиссариатҡа инеп һөйләштем: "…Яҡын ғына туғаным. Хеҙмәт иткеһе килә. Ниндәй төр ғәскәр составына булһа ла риза", - тинем. "Ә һеҙ үҙегеҙ ҡайҙа хеҙмәт итеп йөрөйһөгөҙ?" - тип һорай начальник. "Нижний Тагилда, Стратегик ракета частарының береһендә". "Улай икән… Ул егетте һеҙҙең үҙегеҙгә туп-тура ебәрһәм, нисек ҡарайһығыҙ?" "Рәхмәт, иптәш подполковник…" Яҡындағы часта бер ниндәй проблемаһыҙ, яҡшы ғына хеҙмәт итеп, ике йылдан һуң өйөнә ҡайтып китте Булат.\nАта-бабаларыбыҙ борон-борондан ил именлеген һаҡлауҙы үҙенең изге бурысы тип һанаған. Егеттәребеҙ, һалдат һөнәрен үҙләштереп, һәммәһе лә ғүмере буйы "потенциаль ил һаҡлаусы" булып ҡала. "Запаста" тип әйтәләр улар тураһында. Илебеҙҙә улар - күп меңләгән. Кемдәрҙер - танкист, икенселәр - артиллерист, өсөнсөләр - моряк булып, Ватан саҡырыуына һәр саҡ әҙер булып, тыныс тормош ҡороп йәшәп ята улар. Элегерәк ошондай бер йыр ҙа йырлай торғайнылар: "Эй, бригадир мин үҙем, комбайнер һәм тракторист. Кәрәк икән, булам танкист, ял иткәндә - гармонист…" Бөгөнгө көндә хәрби хеҙмәт ауырлыҡтарын татып, илебеҙ һағында торған, шулай уҡ элегерәк үҙ бурыстарын үтәп ҡайтҡан ир-егеттәребеҙҙең һәммәһен дә байрам менән ҡотлайым, Аллаһы Тәғәләнән уларға ныҡлы иман, һаулыҡ, бәхет, һәр эштәрендә уңышлыҡтар насип итеүен һорайым.\nЯҙылған: 25.02.20 | Ҡаралған: 312


Аҙна яңылыҡтары 03.08.2014\nБашҡортостан Украина ҡасаҡтарын ҡабул итә. Аҙна дауамында ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының 6 махсус борты Өфө аэропортына килде.\nУкраинала һуңғы айҙарҙағы хәлдәргә бәйле, ҡыҙыу нөктәнән Рәсәйгә һәм шул иҫәптән Башҡортостанға күсенеүселәр һаны арта. Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, уларға тәү сиратта ҡасаҡ йәки мәжбүри күсенеүсе статусы алыу өсөн Федераль миграция хеҙмәтенең төбәк органына мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nАҙна балаларға бәйле ғәҙәттән тыш хәлдәр менән дә иҫтә ҡалыр моғайын. Стәрлетамаҡта 4 йәшлек сабый токтан һуғылды, Ҡырмыҫҡалы районында ике баланың ғүмере өҙөлдө.\nХалҡыбыҙҙы ағыулаусыларға ҡаршы аяуһыҙ көрәш дауам итә. Уҙып барған аҙанала Дәүләкәндә ҙур күләмдә синтетик наркотиктар тартып алынды.\nХеҙмәтенә күрә хөрмәте. 50-гә яҡын хеҙмәт алдынғыһына был аҙанала Рәсәй менән Башҡортостандың дәүләт наградалары тапшырылды.\nБыл аҙнала ислам ғәләме Рамаҙан байрамын билдәләне. Аллаһы тәғәләнең ҡушҡан фарызы буйынса диндарҙар изге айҙы ураҙа тотоп үткәрҙе.\nБашҡортостандың территориаль һайлау комиссиялары йәшәү урынынан ситтә тауыш биреү хоҡуғы биреүсе танытмалар тарата башланы. Ул командировкала йәки теге йәки был сәбәп буйынса һайлау участкаһына килә алмаусы граждандарға бирелә.\nБаш ҡала киләсәктә. Өфөнө үҫтереү буйынса яңы генераль план төҙөлгән. Уға ярашлы, баш ҡалала халыҡ иҫәбе 2025 йылға тиклем 30 меңгә артыр тип күҙаллана, 11 миллион 950 мең квадрат метрлыҡ майҙанда торлаҡ төҙөләсәк. Башҡортостандың төньяҡ-көнсығыш төбәгенә туристарҙы йәлеп итеү мөмкинлектәре. Ҡыйғы районында йәшәүсе Илдус Ҡужин төбәктең хозур тәбиғәтенән ярайһы ғына килем алып була, тип иҫәпләй.\nБеренсе донъя һуғышының йылъяҙмаһы һалдат дәфтәрендә. Батша ғәскәре яугиры Иҙиәтулла Замановтың хәтирә китабын туғандары ҡәҙерләп һаҡлай.


рабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе для 1 класса по программе Сынбулатовой Ф.Ш., Дәүләтшиной М.С. | Рабочая программа (1 класс) на тему: | Образовательная социальная сеть\nрабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе для 1 класса по программе Сынбулатовой Ф.Ш., Дәүләтшиной М.С.\nОпубликовано 02.08.2015 - 10:02 - Султанова Рушания Фаритовна\nрабочая программа по родному (башкирскому) языку и литературе ( алифба + башкирский язык и литература) для 1 класса по программе Сынбулатовой Ф.Ш., Дәүләтшиной М.С., 3 часа в неделю\nelifba_1_kl.doc 238 КБ\nБашҡортостан Республикаһы Балтас районы муниципаль районы\nТусыбай урта дөйөм белем биреү мәктәбе\nМәктәп методик советы Килешелгән Г.А.Сафина __________\nултырышында ҡаралған Уҡытыу-тәрбиә эше буйынса Бойороҡ\nПротокол директор урынбаҫары _____2014 йыл№__\n2014 йыл №1 Исмәғилева Т.Т.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәтенән\n2014-2015 уҡыу йылына 2-се класс өсөн эш программаһы\nЭш программалары - “Әлифба” һәм “Башҡорт теле”нән уҡыу программалары. Дөйөм белем биреү мәктәптәренең 1-4 кластары өсөн. Төзөүселәре Сынбулатова Ф.Ш., Вәлиева Г.Ә. Өфө, Китап,2012.\n- Туған тел (уҡыу программаһы). Дөйөм белем биреү мәктәптәренең 1-4 кластары өсөн. ( авторҙары Сынбулатова Ф.Ш., Дәүләтшина М.С., Мәүлийәрова Ә.Т. ), Өфө, Китап,2009\nДәреслектәр: “Башҡорт теле”. Авторҙары Сынбулатова Ф.Ш., Исламғолова Ы.Ә. Өфө, Китап , 2011\nТуған тел. Авторҙары Дәүләтшина М.С., С.В.Атанғолова Өфө. Китап, 2009\nУҡытыусы: Р.Ф. Солтанова,\nберенсе категориялы уҡытыусы\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте предметы буйынса төҙөлгән был эш программаһы тубәндәге документтарға нигеҙләнеп эшләнде\n-Рәсәй Федерацияһының башланғыс белем биреү буйынса икенсе быуын дәүләт стандарттары ;\n- Уҡытыу башҡорт телендә ойошторолған мәктәптәргә тәҡдим ителгән уҡытыу программаһы ( авторҙары Сынбулатова Ф.Ш., Дәүләтшина М.С.);\n-Тыусыбай муниципаль бюджет урта дөйөм белем биреү учреждениеhының 2014-2015 йылға уҡыу планы.\nБашланғыс мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә белем биреүҙең төп бурыстары:\n- башҡорт телек башҡа фәндәр буйынса белем алыу сараһы булараҡ ҡулланырға әҙерләү;\nБыл программала башланғыс кластарҙа башҡорт теле һәм әҙәбиәте фәне буйынса уҡытыу тематикаһы, уның йөкмәткеһе һәм уҡыусы үҙләштерергә тейеш булған универсаль уҡыу эш төрҙәре системаһы, метапредмет, шәхси, предмет һөҙөмтәләре бар.\nПрограмманың бурыстарын тормошҡа ашырыу өсөн заманса эш методтарын һәм алымдарын ҡулланырға кәрәк. Дәрестә уҡыусыларға төплө белем нигеҙҙәре, ныҡлы күнекмәләр биреү менән бергә, уларҙың танып белеү эшмәкәрле- ген һәм фекерләүен үҫтереүсе, дөйөм үҫешен тәьмин итеүсе алымдар һәм саралар менән файҙаланыу мотлаҡ талап булып тора. Уҡыусылар грамматик ҡағиҙәләрҙе практик эш нигеҙендә аңлап, әүҙем үҙләштерергә, алған белем- дәрен аңлата, нигеҙләй, иҫбатлай, ҡуллана белергә тейеш. Уҡыусыларға проект төҙөү методын ҡулланыу ҙа тәҡдим ителә.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте курсында предмет ярҙамында түбәндәге үҫеш юлдары тормошҡа ашырыла:\nБашланғыс класты тамамлаусы уҡыусы һүҙҙәрҙе соста вы буйынса тикшерә белергә, анализ яһарға өйрәнеү мөмкинселегенә әйә була.\n-сифаттарҙың төрөн, дәрәжәһен билдәләү, уларға морфо логик анализ яһау;\n«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте » предметының уҡыу планындағы сәғәттәр бирелеше\nБашҡортостан Республикаһы Балтас районы муниципаль районы Тусыбай урта дөйөм белем биреү мәктәбенең 2014- 2015 йылга уҡыу планына ярашлы, беренсе класта “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте” предметын үҙләштереүгә аҙнаға өс сәғәт бүленә, йылына 99 сәғәт.\nБашҡорт телен өйрәне һөҙөмтәһенең бер йүнәлеше булып башланғыс класс уҡыусылары тарафынан рухи ҡиммәттәрҙең системаһын төшөнөү һәм үҙләштереү тора. Башланғыс кластарҙа әсә теле дәрестәрендә түбәндәге рухи ҡиммәттәргә иғтибар бүлеү мотлаҡ.\nМатурлыҡ (гармония) ҡиммәте — башҡорт теленең матур, яғымлы халыҡ байлығы булыуын аңлап уҙләштереу.\nБашҡорт телен үҙләштереүҙең шәхси, метапредмет һәм предмет һөҙөмтәләре\nшәхси үҫеш кимәле;\nпредмет буйынса белем кимәле.\n«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте » предметын үҙләштергәндә, уҡытыусы шәхси үҫеш кимәлен үҫтереү бурысын ҡуя:\n-өн һәм хәрефтәр тураһында үтелгәнде системалаштырыу, һүҙгә тулы фонетик анализ яһау;\n-һүҙҙәрҙең составын белеү, тамырҙаш һүҙҙәр табыу, яһаусы һәм үҙгәртеүсе ялғауҙарҙы айырыу, һүҙ составына анализ\n-башҡорт теленең орфограммалары тураһында белемдәрҙе системаға һалыу. Тыныш билдәләрен дөрөҫ ҡуйып, хатаһыҙ күсереп яҙыу. Төрлө тикшереү әштәрен үтәргә өйрәнеү;\n-һүҙ, һүҙбәйләнеш һәм һөйләмдең оҡшаш һәм айырмалы яҡтарын белеү. Һөйләү маҡсаты буйынса һөйләмдәрҙе хәбәр, һорау, өндәү һөйләмдәргә айырыу, уларҙы дөрөҫ интонация менән уҡыу һәм тейешле тыныш билдәләрен ҡуйып яҙыу. Ьөйләмдең баш һәм әйәрсән киҫәктәрен табыу.\n«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте » укыу предметының йөкмәткеһе\nГрафика. өн һәм хәреф. Үпкәнән килә торған һауа ағымының кәртәгә осрауы һәм осрамауына ҡарап, өндәрҙең һуҙынҡыларға һәм тартынҡыларға бүленеше. Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар. Парлы һәм парһыҙ, яңғырау һәм һаңғырау тартынҡылар. Ҡ, к, п өндәренең ғ, г, б өндәре менән сиратлашыуы. Һүҙҙә нисә өн һәм нисә хәреф барлығын билдәләү. өн һәм хәрефтең бер-береһенә тура килмәгән осраҡтарын билдәләү һәм күрһәтеү. һүҙҙәрҙе ижеккә бүлеү. Баҫым. Алфавиттағы хәрефтәр тәртибе.\nҺүҙ. Балаларға таныш предметтарҙы: уйынсыҡтар, уҡыу кәрәк-яраҡтары, өҫ-баш кейемдәре, йәнлектәр, үҫемлек һ. б. дөйөм исем аҫтында туплатыу. Һүҙҙәрҙе, мәғәнәләренә ҡарап, кем? нимә? ни эшләй? ниндәй? һорауҙары буйынса төркөмләү, уларҙы һөйләмдән табып, һорау ҡуйыу, телмәрҙә ҡулланыу.\nҺөйләм. Телмәрҙән һөйләмде айырып алыу. Бирелгән һүҙҙәр менән, картиналар һәм һүрәттәр буйынса һөйләмдәртөҙөү. Һөйләмдең беренсе һүҙен баш хәреф менән яҙыу. Һөйләм аҙағында нөктә (йыл аҙағында - һораү һәм өндәү) билдәләре ҡуйыу.Шиғыр, хикәйә, йыр, әкиәт, мәҡәл, йомаҡ кеүек жанрҙарҙы айырыу.\nФонетика. Әлифба осоронда «өн һәм хәреф» темаһы буйынса алған белемдәрҙе системаға килтереү. Һуҙынҡы һәм тартынҡы өндәр. Нәҙек һәм ҡалын һүҙҙәр. Уларҙы тамғалау. Яңғырау һәм һаңғырау тартынҡылар. Ижек. һүҙҙе ижеккә бүлеү. Һүҙҙе юлдан юлға күсереү.\nҺүҙ башында э хәрефе. Һүҙ уртаһында е хәрефе. Й хәрефенең яҙылышы. Йо, йө, йе, йү, йы, йә ҡушымсалары. Үҙләштерелгән һүҙҙәрҙә е, ё, ю, я хәреф-тамғалары. У-ү хәрефле һүҙҙәр.\nҺүҙ. Предметтың атамаһын белдергән һүҙҙәр. Предметтың билдәһен белдергән һүҙҙәр. Предметтың хәрәкәтен (эшен) белдергән һүҙҙәр. Һәм, менән, да-д!, ҙа-ҙә, ла-лә, та-тә, ғына- генә, ҡына-кенә ярҙамсы һүҙҙәре.\nҺөйләм. һорау һөйләм. өндәү һөйләм. Хәбәр һөйләм. О-ө хәрефле һүҙҙәр. Һөйләмдең сиктәрен билдәләү.\nУниверсаль уҡыу эш төрҙәре. Уҡыу эшмәкәрлегенә өйрәнеү. Хәреф һәм өндәрҙе таныу. Ижектәрҙе һәм һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе ҡушып уҡыу. Текстарҙы аңлы һәм тасуири уҡыу.\nХәрефтәрҙе айырым һәм бер береһе менән тоташтырып яҙыу. Һүҙ һәм һөйләмдәрҙе, ҡыҫҡа текстарҙы күсереп яҙыу. Ишеткәнде яҙыу (диктант). Уҡытыусы ҡуйған һорауға тулы һәм асыҡ яуап биреү, дәрестә иғтибар менән тыңлау, уҡытыусы ҡушҡанды аңларға өйрәнеү. Үҙ-ара һөйләшеү (диалог) ҡороу. Тел күренештәрен күҙәтеү, сағыштырыу, анализлау һәм һығымта яһау. Үҙ аллы белем алырға өйрәнеү. Уҡытыусы ярҙамында маҡсат ҡуйыу. Эште планлаштырыу һәм уның буйынса эшләү. Тикшереү. Эште баһалау.\n«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте » дәресендә тикшереү эштәре\nДиктант текстары, тикшереү эштәре 1-се кластың беренсе сирегендә 5-7 минут тирәһе, икенсе сиректә 15-20 минутта, икенсе ярты йыллыҡта диктант һәм эштәр 20-25 йәки 25-30 минутта үтәлә. Диктант текстары һәм тестар Сынбулатова Ф.Ш. Нурыева Р.Ф. авторлығындағы “ 1-4-се кластар өсөн диктанттар йыйынтығы һәм тикшереү эштәре» башҡорт теле уҡытыусылары өсөн ҡулланманан алына.\n«Башҡорт теле һәм әҙәбиәте » дәрестәрендә файҙаланылған техник саралар :\n2.«Әлифба»дәреслеге.СынбулатоваФШ.Исламғолова Ы.Ә Өфө..2011\n3.“Башҡорт теле”. Сынбулатова Ф.Ш. Өфө,Китап , 2011\n4.“Әҙәби уҡыу”. Сынбулатова Ф.Ш., Атнағолова С.В..-Өфө, Китап, 2012\n5. Сынбулатова Ф.Ш. Нурыева Р.Ф.Ғәлиуллина Г.Б. 1-4-се кластар өсөн диктанттар йыйынтығы һәм тикшереү эштәре. Башҡорт теле уҡытыусылары өсөн ҡулланмана.-“ Өфө. Китап,2011.\nГрамотаға өйрәтеү. Әлифба – 70 дәрес\nМәктәп, уҡытыусы, класташтар ме- нән танышыу. Әңгәмәләшеү. Темаға ярашлы «Әлифба» дәреслегендә бирелгән сюжетлы һүрәттәр буйынса һөйләмдәр төҙөү.\nНимә ул пред мет?\nПредметты күҙәтеү, тикшереү. Һүҙҙе әйтеү һәм ишетеү.\nПредмет һәм һүҙ. Предмет- тың атамаһын белдергән һүҙ- ҙәр.\nПредмет һәм һүҙ төшөнсәһен сағыш-тырыу. Уларҙың айырмалыҡтарын табыу. Һорауҙарға яуап биреү, һорау ҡуйыу, диалогта ҡатнашыу.\nПредметтың атамаһын бел дергән һүҙҙәр.\nҺөйләмде һүҙҙәргә таркатыу. Пред мет атамаларын кү- ҙәтеү, һүҙҙәргә кем? нимә? кемдәр? нимәләр? һорауҙа рын дөрөҫ ҡуйыу. Һөйләм һыҙмаһында предметтың атамаһын белдереүсе һүҙҙе билдәләү. Төрлө предмет атамаларын төркөмләү.\nПредметтың хәрәкәтен бел дергән һүҙҙәр.\nПредметтың хәрәкәтен белдергән һүҙ- ҙәрҙең ацлаткан мәғәнәһен үҙләш- техюү. Уларға дөрөҫ һорау ҡуйыу. Предметтың хәрәкәтен белдергән һүҙҙәр менән һүҙ бәйләнештәр, һөй ләмдәр төҙөү; уларҙың һөйләмдәге урынын билдәләү, һыҙмала күрһәтеү.\nПредметтың билдәһен бел дергән һүҙҙәр.\nһөйләм тураһында төшенсә. Ьөйләмде күҙәтеү, һүҙбәйләнештәр менән сағыштырыу. Уҡытыусының һорауҙарына тулы һәм асыҡ\nяуап биреү, диалогта ҡатнашыу.\nҺәм, менән, ла- лә, та-тә, ҙа-ҙә, да-дә ярҙамсы һүҙҙәре\nһәм, менән, ла-лә, та-тә, ҙа-ҙә, да- д1 ярҙамсы һүҙҙәрен телмәрҙә таныу, дөрөҫ интонация менән уҡыу (баҫымһыҙ). Уларҙы һөйләмдән үҙҙәре бәйләнеп килгән һүҙҙәр менән айырып алыу, һыҙмала билдәләү.\nӨн. Һүҙҙә нисә өн?\nТелмәрҙе һөйләмдәргә, һөйләмде һүҙҙәргә, һүҙҙе ижек тәргә, ижекте өндәргә бүлеү. һүҙҙе әйтеү, тыңлау. hүҙҙән кәрәкле өндө айырып алыу. Ьүҙҙең һәр өнөн айырып әйтеү һәм һәр өндө шаҡмаҡтар ярҙамында билдәләү. hүҙҙәрҙе әйтеү, тыңлау, өндәрҙе айырып алыу һәм\nсағыштырыу, һүҙ моделендә һәр өндө үҙ шаҡмағына ҡуйыу. hүҙҙәге өндәрҙе тыңлау, ишетеү, өндәрҙе әйтеү һәм һанау.\nһүҙҙе әйтеү, тыңлау. Уны ижектәргә бүлеү. Ьүҙҙә төрлө юл дар менән ижектәр һанын билдәләү. Өндәрҙе күҙәтеү, уларҙы айырыу ысулдарын һәм юлдарын табыу. Ьуҙынҡы һәм тартынҡы өндәрҙе әйтеүҙә үпкәнән өрөлгән һауаның хәрәкәт итеүен күҙәтеү. Куҙынҡы һәм тартынҡы өндәрҙең оҡшаш һәм айырмалы яҡтарын аңлата белеү.\nНәҙек һәм ҡалын өндәр. Нәҙек, ҡалын әйтелешле һүҙҙәр.\nНәҙек һәм ҡалын әйтелешле өндәрҙе сағыштырыу, айырыу. Ҡалын һәм нәҙек әйтелешле һүҙҙәрҙе сағыш тырыу. Ьүҙҙәрҙәге сингармонизм законын күҙәтеү. Һүҙҙәргә анализ әшләү, өн моделей һыҙыу.\nТартынҡыларҙы күҙәтеү. Яңғырау һәм һаңғырау тартынҡыларҙы са ғыштырыу һәм уларға хас айырма- лыҡтарҙы билдәләү, һығымта яһау. һүҙ моделендә уларҙы билдәләү.\nҺүҙҙәрҙә баҫымлы ижекте кеслө тауыш менән айырып әйтеү, уны билдәләү. һуҙынҡы ендәргә баҫым төшөүе, Башҡорт теленең баҫым үҙенсәлектәре.\nһаңғырау, яң ғырау тартын ҡы өн.\nӨн-хәреф анализы яһау. Ьүҙҙәрҙең моделен төҙөү. Кәрәкле өндәр булған һүҙҙәр табыу. Ьүҙҙәрҙе яңғырау һәм һаңғырау тартынҡыларына ярашлы төркөмләү. Парлап диалог төҙөү.\nҺүҙҙең өн мо- деле.\nҺүҙҙе әйтеү, тыңлау. һүҙҙең һәр өнөн ишетеү һәм тауыш ярҙамында әйтеү. Һүҙҙең өн моделен төҙөү, анализлау.\nХәреф “ өндөң тамғаһы.\nҺуҙынҡы һәм тартынҡы, ҡалын һәм нәҙек өндәрҙе айырып алыу. һүҙҙәрҙең моделен төҙөү.\nЭә өн хәрефен үҙләштереү. Һүҙҙәрҙә өндөң урынын билдәләү. Нәҙек һәм ҡалын өндәрҙе сағыштырыу, һығым та яһау. Әә хәрефтәрен яҙыу. Дик тант яҙыу.\nАа өн хәрефен үҙләштереү. [а] өнөн әйтеү, тыңлау. Һуҙынҡы өндәрҙең үҙенсәлектәрен аңлау.\nӘә-Аа хәреф- тәре.\nЭә-Аа хәрефтәрен дөрөҫ каллигра фия менән дәфтәргә яҙыу. Һүҙҙәрҙең өн моделен төҙөү. Диктант яҙыу.\n[о] өнө. Оо хә рефе.\nОо өн-хәрефен үҙләштереү. [о] өнөн әйтеү, тыңлау, ҡылыҡһырлама би- реү. Оо хәрефтәрен дөрөҫ матур кал лиграфия менән яҙырға өйрәнеү. 0-ө өндәрен һәм хәрефтәрен сағыштырыу.\nҮү өн-хәрефен үҙләштереү. [ү] өнөн тыңлау, сағыш тырыу, өнгә ҡылыҡһырлама биреү, дөрөҫ әйтеү. Үү хә рефтәрен дөрөҫ итеп яҙыу.\nУу өн-хәрефе. Умарталыҡта.\nУу өн-хәрефен үҙләштереү. [у] һуҙын ҡы өнөн тыңлау, сағыштырыу, уға ҡылыҡһырлама биреү, дөрөҫ әйтеү. Уу хәрефтәрен яҙыу. Хәреф диктан ты.\nУу-Үү хәреф- тәре.\nНәҙек һәм ҡалын һүҙҙәрҙе күҙәтеү, сағыштырыу һәм һығымта яһау, Һүҙҙәрҙең өн моделей төҙөү. Уу, Үү хәрефтәрен дөрөҫ каллигра фия менән яҙыу. Уу, Үү хәрефтәре булған һүҙҙәрҙе график һыҙманан уҡыу. Өйрәнелгән хәрефтәрҙе әйтеп яҙҙырыу.\n[н] өнө. Ни хәрефе.\nң өн-хәрефен үҙләштереү. [ң] өнөн тыңлау, сағышты рыу, ҡылыҡһыр лама биреү, һүҙҙәрҙә ң өн-хәрефенең урынын билдәләү. Был өндөң һүҙҙең беренсе өнө бу- лып бер ваҡытта ла килмәүе тураһында һығымта яһау. ң хәрефен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләмдәр уҡыу һәм күсереп яҙыу.\nРр өн-хәрефен үҙләштереү. [р] өнөн тыңлау, сағыштырыу, ҡылыҡһыр- лама биреү, дөрөҫ әйтеү. Рр хәреф- тәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу. Хәреф диктанты.\nЛл, Мм, Уу, Эә, Аа, Өө, Оо, Үү, Ыы, Ии, Ээ(е) хәреф тәрен дөрөҫ яҙыу. Был хәрефтәр менән һүҙҙәрҙе күсереп яҙыу.\nГг өн-хәрефен үҙләштереү. [г] өнөн тыңлау, күҙәтеү, сағыштырыу. Гг хәрефтәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу. Диктант яҙыу.\nКк өн-хәрефен үҙләштереү. [к] өнөн тыңлау, сағыш тырыу, ҡылыҡһыр- лама биреү, дөрөҫ әйтеү. Кк хәреф тәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу. Яҙғанды уҡыу һәм тикшереү.\nҒғ өн-хәрефен үҙләштереү. [ғ] өнөн тыңлау, сағыш тырыу. Ғғ хәрефтәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсе реп яҙыу.\nҠҡ өн-хәрефен үҙләштереү. [ҡ] өнөн тыңлау, сағыш- тырыу, ҡылыҡ- һырлама биреү, дөрөҫ әйтеү. Ҡҡ хәрефтәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу. Ҡыҫҡа дик тант.\nГг, Ғғ, Ҡҡ өндәрен башҡа өндәр менән сағыштырыу. Гг, Ғғ, Ҡҡ хә рефтәрен дөрөҫ каллиграфия менән яҙыу. Уҡыу күнекмәләрен нығытыу.\nКүсереп яҙыу ҡағиҙәһен үҙләштереү. Ьүҙҙәр теҙмәһен иғтибарлы күсереп яҙырға өйрәнеү.\nЗз өн'хәрефен үҙләштереү. [з] өнөн тыңлау, сағыш тырыу. Зз хәрефтарен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсе реп яҙыу. Телефон аша аралашыу ҡағиҙәләрен үҙләштереү.\nСс өн-хәрефен үҙләштереү. [с] өнөн тыңлау, сағышты рыу, өн анали зы яһау, дөрөҫ әйтеү. Сс хәрефтәрен яҙыу. Ижек- тәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу. Ҡыҫҡа һөйләмдәрҙән диктант яҙыу.\nТелмәр үҫтереү. Ҡоштар.\nТт өн-хәрефен үҙләштереү. [т] өнөн тыңлау, сағышты рыу, өнгә ҡылыҡһырлама биреү, дөрөҫ әйтеү. Ѕаңғырау тартын ҡының әйтелешен күҙәтеү. Тт хәрефтәрен яҙыу. Тт хәрефле ижектәр, һүҙҙәр, һөйләмдәр уҡыу һәм күсереп яҙыу. Диктант.\nЖж өн-хәрефен үҙләштереү. [ж] өнөн тыңлау, сағыштырыу, ҡылыҡ- һырлама биреү, дөрөҫ әйтеү. Жж хәрефтәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу. Диктант яҙыу. Шиғыр күсереп яҙыу үҙенсәлектәре.\nШш өн-хәрефен үҙләштереү. [ш] өнөн тыңлау, сағыш тырыу, өн ана лизы яһау, дөрөҫ әйтеү. Ѕаңғырау өндө күҙәтеү. Шш хәрефтәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу. Диктант.\nФф өн-хәрефен үҙләштереү. [ф] өнөн тыңлау, сағыш тырыу. Фф хәреф тәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу. Хәреф, һүҙ, һөйләмдәрҙән диктант яҙыу.\nЯя хәрефен яҙырға өйрәнеү. Яя хәрефенең ике өндө белде реуен үҙләштереү. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсереп яҙыу, яҙма тексты уҡыу,һүҙҙәрҙең өн моделен төҙөү.\nЕе хәрефенең ике өндө белдереүен үҙләштереү. Ее хәрефе булған һүҙҙәрҙе дөрөҫ уҡыу. Был хәреф менән һүҙҙәр яҙырға өйрәнеү. Ѕүҙҙәрҙең өн моделен төҙөү.\nЮю хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ике өндө белдереүен күҙәтеү. Тексты етеҙ һәм тасуири уҡыу. Текст буйынса диалог ҡороу. Ьүҙҙәрҙең өн моделен төҙөү.\nЁё хәрефен яҙырға өйрәнеү. Ёё хәрефе булған рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе дөрөҫ уҡыу һәм яҙыу. Ѕүҙ ҙәрҙең өн моделен төҙөү.\nНәҙек, ҡалын айырыу билдә" ләре.\nЬүҙ аҙағында һәм уртаһында нәҙек һәм ҡалын (ь, ъ) айырыу билдәһе булған һүҙҙәрҙе күҙәтеү, дөрөҫ уҡыу һәм әйтеү. ь, ъ хәрефен яҙырға өйрәнеү. Рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе яҙырға өйрәнеү.\n[һ] өнө. ҺҺ хө- рефе.\nһ өн-хәрефен үҙләштереү. [һ] өнөн тыңлау, сағыштырыу, өн анализы яһау, дөрөҫ әйтеү. Ьһ хәрефтәреи яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләм күсе реп яҙыу. Диктант яҙыу. ҺҺ хәрефтәре менән һүҙҙәр, һөйләмдәр Һәм текстар уҡыу. Етеҙ уҡыу һәм дөрөҫ яҙыу күнекмәләрен булдырыу. Белемдәрҙе тикшереү. Хаталарҙы иҫкәртеү.\nh], [х] өндәрен сағыштырып күҙәтеү. һығымта яһау.\nЦц өн-хәрефен үҙләштереү. [ц] өнөн тыңлау, сағышты рыу, ҡылыҡһырлама биреү, дөрөҫ әйтеү. Рус теленән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе дөрөҫ уҡыу. Цц хәрефтәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләмдәрҙе күсереп яҙыу.\nЩщ өн-хәрефен үҙләштереү. [щ] өнөн тыңлау, сағышты рыу, ҡылыҡһырлама биреү, дөрөҫ әйтеү. Рус теленән ингән һүҙҙәрҙе дөрөҫ уҡыу һәм яҙыу. Щщ хәрефтәрен яҙыу. Ижектәр, һүҙҙәр, һөйләмдәрҙе күсереп яҙыу. Диктант яҙыу.\nАлфавит хәрефтәренең исемдәрен дөрөҫ әйтеү. Уларҙың тәртибен иҫтә ҡалдырыу.\n1-се класс - 28 дәрес\nӨн һәм хәреф.\nЭлифба осоронда өйрәнгәнде ҡабатлау. Өн менән хәрефтең бер үк төшөнсә булмауына, өндөң яҙыуҙағы тамғаһы - хәреф икәнлегенә иғтибар итеү һәм уны күнегеүҙәр ярҙамында нығытыу.\nНәҙек һәм ҡа- лын һүҙҙәр. Һуҙынҡы һәм тартынҡы өн- дәр. Уларҙы тамғалау.\nБашҡорт телендә калын һәм нәҙек әйтелешле һүҙҙәр булыуы тураһында белемдәрҙе системаға килтереү. Өндәрҙе бутау мәғәнә үҙгәреүенә килтереүен күҙәтеү. Ьүҙҙәрҙе сингар монизм законына ярашлы төркөмләү, уларҙың моделей төҙөү. Өндәргә анализ яһай белеү.\nКитап – тирә-яҡты өйрәнеү\nУҡыу китабынын шиғырҙар уҡыу\nЯңғырау һәм һаңғырау тар- тынҡылар.\nТартынҡы өндәрҙе төркөмләү. Улар ҙың таблицаһын тулты рыу. Яңғырау һәм һаңғырау тартынҡыларҙың нә ҙек һәм ҡа лын һуҙынҡылар уртаһында әйтелешен тыңлау, сағышты рыу, һығымта яһау. Төрлө осраҡтарға миҫалдар таба белеү.\nИжек. Һүҙҙе ижеккә бүлеү, юл дан юлға күсереү.\nҺүҙҙе һамаҡлап ижеккә бүлеү һәм һүҙҙәрҙәге ижектәр һанын билдәләү. Текстан бер, ике, өс ижекле һүҙҙәрҙе айырып алыу. Телмәр үҫтереү буйынса күнекмәләр алыу, уҡыусыларға таныш темаларға текстар төҙөү.\nӘкиәтте уҡырға өйрәнеү. Шалҡан\nШалҡан әкиәте менән танышыу\nБаш хәреф. Кешенең исем- фамилиялары яҙылышы.\nКеше исемдәрен һәм фамилияларын дөрөҫ яҙыу. Башҡортостандың билдәле шәхестәре тураһында һөй- ләшеү һәм уларҙың исем-фамилия- ларының яҙылышын иҫтә ҡалдырыу.\n-кушаматтары. Ер-һыу атама- лары.\nХайуандар тураһындағы диалогта ҡатнашыу, үҙҙәренең йорт хайуандары тураһында текст төҙөү. Хайуандарҙы төркөмләү, уларға ҡушаматтар уйлау, ҡушаматтарҙы дөрөҫ яҙыу.\nХайыуандар тураһында әкиәттәр\nАйыу ниңә ҡойроҡһыҙ әкиәтен уҡыу\nһөйләм. Хәбәр һөйләм.\nЬөйләмде интонацион күҙлектән дөрөҫ әйтеү һәм уҡыу. Көйләмдең сиктәрен билдәләү, баш хәреф менән яҙыу, һөйләм аҙағында ты- ныш билдәһе ҡуйыу. Төрлө темаға йәки сюжетлы һүрәттәр буйынса һөйләмдәр һәм уларҙың һыҙмаһын төҙөү. Һөйләмдәрҙе тулыландырыу. Хәбәр һөйләм тураһында төшөнсә алыу, һөйләм аҙағында нөктә ҡуйып яҙыу. Ьөйләмдәрҙе дөрөҫ интона ция менән уҡыу. Хәбәр һөйләмдең һыҙмаһын төҙөү.\nҺорау һөйләм. Өндәү һөйләм\nЬорау һөйләм тураһында төшөнсә алыу, уны дөрөҫ интонация менән та- суири уҡыу күнекмәһе алыу, һөйләм аҙағында һорау билдәһе ҡуйып яҙыу. Ьорау һөйләмде һыҙмала күрһәтеү.\nТирмә әкиәтен өйрәнеү\n0-ө хәрефле һүҙҙәр.\nТамырында о-ө хәрефле һүҙҙәрҙе сағыштырыу, һығымта яһау, төр көмләү Һәм дөрөҫ яҙыу. Уларға ялғауҙарҙы дөрөҫ ҡушыу.\nУ-ү хәрефле һүҙҙәр.\nУ-ү хәрефле һүҙҙәрҙе күҙәтеү, са ғыштырыу, һығымта яһау, төркөм ләү. Уларҙы дөрөҫ яҙыу, төшөп ҡалған хәрефтәрҙе өҫтәп яҙыу, ял ғауҙарҙы дөрөҫ ҡушыу.\nБашаҡ әкиәтен уҡыу\nЭ хәрефенең яҙылышы.\nКүҙ башында э хәрефенең генә яҙылыуын, һүҙ урта һын да [ә] өнөнөң е хәрефе менән тамғаланыуын сағышты рыу нигеҙендә үҙләштереү, һығьгмта яһау. Миҫалдар нигеҙендө иҫбатлай белеү. Һүҙҙәрҙең моделен төҙөү.\nЙ хәрефенең яҙылышы.\nЙо, йө, йе, йү, йы, йә ҡу шымсалары.\nЙо, йө, йе, йү, йы, йә ҡушымсалары менән һүҙҙәрҙе уҡый һәм яҙа бе леү. Һүҙҙәрҙә был ҡушымсаларҙы билдәләү. Һүҙлектән һүҙҙәр табыу һәм уларҙы туплау.\nХикәяне уҡыу, анализлау\nЮ хәрефенең ике өндө белдереүен һәм яҙылышын күҙәтеү, сағыштырыу, анализлау. Һүҙ моделей һәм транс- крипцияһын төҙөү. Орфографик һүҙлек менән эшләү күнекмәһе алыу*\nЕ , Я хәрефенең ике өндө белдереүен һәм яҙылышын күҙәтеү, сағыштырыу, анализлау, Һүҙ моделей һәм транс- кринцияһын төҙөү. һүҙҙәрҙең яҙы лышын орфографик һүҙлек буйынса тикшереү.\nАтай менән әсәйҙән өйрәнәбеҙ.\nХикәйәне өйрәнеү, һөйләшеү\nЯ хәрефенең ике өндө белдереүен һәм яҙылышын күҙәтеү, сағыштырыу, анализлау. Һүҙ моделей һәм транскринцияһын төҙөү. Һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙыу. Һүҙҙәрҙең яҙылышын орфогра фик һүҙлек буйынса тикшереү.\nКем? нимә? кемдәр? нимәләр? һорауҙарын үҙләш тереү, һорауҙарға дөрөҫ яуап биреү. Ьүҙҙәрҙе мәғәнәһе буйынса төркөмдәргә бүлеү. Уларҙың нимә аңлатыуын билдәләү, һорауҙар ҡуйыу.\nАтай һәм улдар\nХикәйәне өйрәнеү, шиғырҙы укыу\nНиндәй? һорауының мәғәнә үҙенсә- лектәрен аңлау, һорауға яуап биреү. Билдәне белдереүсе һүҙҙәрҙең үҙгәрмәүе тураһында һығымта яһау. Предметтың атамаһын белдергән\nПредметтың хәрәкәтен (эшен) белдергән һүҙҙәр.\nПредмет хәрәкәтен белдереүсе һүҙҙәрҙе, уларҙың һөйләмдәге урынын күҙәтеү. Ни эшләй? ни эшләне? һорауҙарын ҡулланыу. Предметтың атамаһын белдергән һүҙҙәргә хәрә- кәтте белдереүсе һүҙҙәр табыу.\nҺәм, менән яр- ҙамсы һүҙҙәре.\nһәм, менән ярҙамсы һүҙҙәрен текстан табыу һәм тикшереү. Улар менән һүҙбәйләнештәр төҙөү. Ярҙамсы һүҙ ҙәре булған һөйләмдәрҙең моделей төҙөү.\nБашҡорт теленән эш программаһы(Рабочая программа по родному башкирскому языку для 1 класса)\nРабочая программа предназначена для первого класса...\nРабочая программа с КТП родному (башкирскому) языку и литературе , 3 часа в неделю, по программе Сынбулатовой Ф.Ш.\nРабочая программа с КТП родному (башкирскому) языку и литературе , 3 часа в неделю, по программе Сынбулатовой Ф.Ш....\nРабочая программа по родному (татарскому) языку и литературе 1 - 4 классы\nМуниципальное общеобразовательное бюджетное учреждение средняя общеобразовательная школа №4муниципального района Мелеузовский районРеспублики БашкортостанРассмотреноНа заседани...\nМатериалы для рабочей программы по родному (башкирскому) языку: планируемые результаты, содержание и календарно-тематическое планирование для 1 и 3 классов\nМатериалы для составления рабочей программы по родному (башкирскому) языку для 1 и 3 классов: планиуемые результаты освония учебного предмета, содержание и календарно-тематическое планирование...\nРабочая программа по родному башкирскому языку\nРабочая программа по родному башкирскому языку 2-4 классы...\nРабочая программа по родному (башкирский) языку для 1-4 классов\nРабочая программа по родному башкирскому языку 5-9 классы\nРабочая программа по родному башкирскому языку 5-9 классы...


Өфөлә киләсәк заман продукттары һатыла башлаған. 26 ғинуарҙа беҙҙең уҡыусыбыҙ 2007 йылдың 30 ғинуарында етештерелгән ҡаймаҡ һатып алған: һауытының ҡапҡасындағы\nяҙыуға ҡарағанда, продукт нәҡ ошо көндө әҙерләнгән.\n- Минең кесе балама ике ай, ҡатыным уны имеҙә, шуға күрә күптән түгел мин аҙыҡ - түлек алғанда һәр ваҡыт етештереү ваҡытын ҡарай башланым, ә бына хәҙер уларға ышанырғамы - юҡмы, белмәйем, - тип һөйләй Илдар Ҡаҙаҡҡолов. - Был хәл Кувыкин урамындағы "Полушкала" булды. Мин һатыусынан был ҡаймаҡты ҡасан килтерҙеләр, тип һораным. Кисә, тине ул. Ә әҙерләнеү ваҡыты ҡайҙа күрһәтелгән Ҡапҡасында, тип яуаплай.\nӘле булмаған дата яҙылыуын күрһәткәйнем, ул юғалып ҡалды, һәм был көн продуктты ҡулланырға мөмкин булған ваҡыттың һуңғы сигелер, күрәһең, тип белдерҙе.\nИлдар ҡаймаҡты барыбер һатып алырға була - беҙҙең редакцияға алып килер өсөн. Продукттың ҡапҡасында ысынлап та\nбер генә дата: 30.01.07. Банканың үҙендә ғәҙәти яҙыу: етештереү ваҡытын ( көнө, айы, йылы) ҡапҡаста ҡарағыҙ". Ҡаймаҡты етештереүсе - Пенза өлкәһе Заречный ҡалаһы "Пищекомбинат" ябыҡ акционерҙар йәмғиәтенең телефоны күрһәтелмәүе сәбәпле, беҙ уларҙың Өфөләге коллегаларына мөрәжәғәт итергә булдыҡ. Һөт заводында беҙгә ҡаймаҡ - ул\nшундай продукт, "өлгөрөп" етергә тейеш, шуға күрә ҡайһы берҙә ваҡыты аванс менән бирелә - әммә ул 12 сәғәттән дә күберәк булырға тейеш түгел, тип белдерҙеләр.\nРеспублика Эске эштәр министрлығының ҡулланыусылар баҙары өлкәһендә хоҡуҡ боҙоуҙарға ҡаршы көрәш бүлегендә һәм БР буйынса Дәүләт аҙыҡ - түлек инспекцияһында бер тауыштан, әгәр был ысынлап та дүрт - биш көнгә алдан бирелгән етештере ү ваҡыты булһа, тимәк бында законды тупаҫ боҙоу күҙәтелә, ти п\n- Бындай хәл менән күптән осрашҡан юҡ ине, һуңғы тапҡыр 1990 - сы йылдарҙа намыҫһыҙ эшҡыуарҙар ошондай уҡ ысул менән һыйыр майын ҡулланыу ваҡытын "оҙайтҡандар" ине, - ти Госпродинспекцияның сауҙа ҡағиҙәләре һәм ҡулланыусылар хоҡуғын яҡлауҙы контролдә тотоу буйынса бүлек начальнигы Наталья Николаева. - Был осраҡта шунда уҡ ҡулланыусыларҙы алдауҙары күҙгә ташлана. Продуктты етештереүселәр һәм уны ҡайтарыусылар һәм һатыусылар менән дә һөйләшеп, тикшереү\nүткәрергә кәрәк - әгәр һатып алыусыларҙы күрәләтә алдауҙары\nасыҡланһа, барыһы ла яуаплылыҡҡа тарттырыласаҡ.\nҮҙ сиратында "Полушка" магазины директоры Татьяна Жукова\nбында бер ниндәй ҙә ҡағиҙә боҙоу юҡ, тип раҫлай:\n- Был оҙаҡ һаҡланыусы ҡаймаҡ: 30 тәүлек, һәм уның ҡапҡасын да продуктты ҡулланырға мөмкин булған ваҡыттың һуңғы сиге билдәләнгән - йәғни, 2007 йылдың 30 ғинуары.\nАшығыс һығымталар яһамайыҡ, әммә шулай ҙа ҡапҡастағы яҙыуҙарҙың бик уңайлылығын билдәләмәйенсә булмай: кәрәге тейһә, уны ҡулланыуҙың һуңғы көнө тип, икенсе юлы - продуктт ы етештереү көнө тип тә әйтергә мөмкин...


Йомаҡ ҡоям, йәгеҙ сисеп ҡарағыҙ: Америкала улар 260, Англияла - 70, Германияла - 30, ә Рәсәйҙә әлегә ни бары етәү. Уның ҡарауы, уларҙың береһе, иң ҡеүәтлеһе, Өфө дәүләт авиация техник университетында. Ул ун тонна тирәһе тарта һәм махсус йыһазландырылған бинала урынлаштырылған. Юҡ, фил дә, һыу үгеҙе лә, йәки башҡа берәй төрлө хайуан йә самолет, хатта йыһан карабы тураһында ла һүҙ бармай. Эш шунда, ӨДАТУ-ҙа суперкомпьютер барлыҡҡа килде. Ул ысынлап та бик ауыр һәм тотош бер аудиторияны биләй. Ул урынлаштырылған бинала шау-шыу һәм һалҡынса. Ә был бинаға суперкомпьютерға үтеү хоҡуғы булған кешеләр оҙатыуында ғына эләгергә мөмкин. Ишеккә бармаҡ эҙҙәрен үҙендә ҡалдырыусы махсус йоҙаҡ ҡуйылған.\nБыл суперкомпьютер нимә өсөн кәрәк, тип һорарһығыҙ һеҙ. Уның барлыҡҡа килеүе белем биреү системаһында алға ҙур аҙым булды. Ул ӨДАТУ-ға заман талаптарына яуап бирерлек күберәк белгестәр әҙерләргә ярҙам итәсәк. Һәм был бик мөһим, кадрҙар етешмәү бөгөн илебеҙҙә информацион технологияларҙы һәм инновацияларҙы үҫтереү өсөн төп ҡаршылыҡ булып тора бит.\nАвиация университеты суперкомпьютеры Рәсәйҙә етенсе (бәхетле һан) һәм белем биреү учреждениеһында ҡуйылған икенсе ошондай кимәлдәге компьютер. Уның уникаллеге нимәлә һуң? Беҙгә ғорурланырлыҡ урын бар. Рәсәйҙең башҡа суперкомпьютерҙары менән сағыштырғанда ул бик ыҡсым (әгәр быны шулай тип әйтеп булһа). Ул алты монтаж шкафына (ҙур һыуытҡыстар ҙурлығындағы) һыйған, уларҙа серверҙары менән шассиҙар, идара итеү узелдары һәм мәғлүмәттәрҙе һаҡлау селтәре урынлашҡан. Аналогтары менән сағыштырғанда уның ауырлығы бәләкәйерәк, энергияны күпкә аҙыраҡ ҡуллана.\nСуперкомпьютер арҡаһында авиация университетын тамамлаусылар хәҙерге заман ҡорамалдары менән эшләүгә күпкә әҙерлеклерәк сығарыласаҡ һәм, эҙемтә булараҡ, хеҙмәт баҙарында нығыраҡ талап ителәсәк. Был иҫәпләп сығарыу системаһы - иң заманса технологиялар ҡушылмаһы.\nӘйткәндәй, суперкомпьютерҙы урынлаштырыр алдынан университетта бинаны әҙерләү буйынса ҙур эш башҡарылды. Әле суперкомпьютер уҡыу корпусының икенсе ҡатында урынлаштырылған. Ҡорамалдың хеҙмәт итеү срогын оҙайтыу өсөн бинаны биҙәгәндә файҙаланыу процесында саң бүлеп сығармаусы махсус япмалар ҡулланылған. Шулай уҡ иҙәнгә лә махсус япма түшәлгән. Бүлмәне дөйөм яҡтыртыу ҙа ҡорамалды һаҡлауҙы иҫәпкә алып проектланған.\nСуперкомпьютер төрлө ғәҙәттән тыш хәлдәрҙән ышаныслы һаҡланған. Уға янғын ҡурҡыныс түгел, сөнки ул газ ярҙамында янғын һүндереү автоматик системаһы менән йыһазландырылған. Бинаға һаҡ сигнализацияһы, видеокүҙәтеү системаһы үткәрелгән. Суперкомпьютерҙың өҙлөкһөҙ эшләүен тәьмин итеү өсөн тирә-яҡ мөхит параметрҙары контролдә тотола. Бөтә параметрҙарҙың киҫкен үҙгәреүе тураһында иҫәпләп сығарыу системаһы администраторҙары шунда уҡ электрон почта буйынса һәм кеҫә телефондарына SMS формаһында белдереү ала.\nБыл "мөғжизә" күпме тора һуң? Дөйөм хаҡын әйтеп бирә алмайым. Әммә шуныһы билдәле: суперкомпьютерҙы, кәрәкле инфраструктураны төҙөүгә һәм бинаны ҡулайлаштырыуға төп средстволарҙы ӨДАТУ, былтыр "Мәғариф" өҫтөнлөклө милли проекты сиктәрендә Бөтә Рәсәй инновацион белем биреү программалары конкурсы еңеүселәренең береһе булараҡ, федераль бюджеттан алды. Был 130 миллион һум тирәһе.


Рәсәй балалар араһында үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар һаны буйынса Европала беренсе урында тора\nБыл проблема Башҡортостан өсөн дә ят күренеш түгел.\nБылтыр төбәктә дүрт тиҫтәгә яҡын бала үҙ белдеге менән яҡты донъянан киткән. Белгестәр иҫәпләүенсә, үлем осраҡтарының һәр өсөнсөһө интернетҡа бәйле. Рәсәй буйынса йөҙҙәрсә суицидаль төркөмдәр тап бөтә донъя селтәрендә урынлашҡан. Уларҙың бер өлөшө үлемесле эшмәкәрлеген Башҡортостанда ла киң йәйелдергән. Был турала бөгөн балалар ҡатнашлығындағы үлем осраҡтарын киң мәғлүмәт сараларында яҡтыртыу мәсьәләләренә арналған эксперт советы ултырышында тикшерелде. Фекер алышыу барышында билдәләнеүсенсә, суицидты пропагандалаусы төркөмдәр шунда уҡ етди күҙәтеүгә алына. Әммә был юҫыҡта эшмәкәрлекте киңәйтеү өсөн яңы технологияларҙы иҫәпкә алып федераль ҡануниәтте камиллаштырыу талап ителә, тиелде осрашыуҙа.


Ҡыҫҡаса... 06.05.2015 // Йәмғиәт\nЕревандан 76 йәшлек пенсионер Григорий Типоян 9 Майҙа Мәскәүгә йәйәү киләсәк. Ул Кремль янындағы Билдәһеҙ һалдат һәйкәленә сәскәләр һалырға теләй. Бының өсөн Типоян 22 мартта уҡ йортонан сығып киткән.\nЛьюис Кэрролдың өлкәндәр ҙә, балалар ҙа яратып уҡыған “Алиса мөғжизәләр илендә” тигән китабы донъя күреүгә 150 йыл тулды. Ошо айҡанлы Лондондың Балалыҡ музейында күргәҙмә асылған.\nSave the Children халыҡ-ара ойошмаһы әсәләр өсөн иң уңайлы илде билдәләгән. Беренсе урында Норвегия булһа, икенсе һәм өсөнсө баҫҡыста – Финляндия менән Исландия. Рәсәй – 56-сы, Сомали икенсе йыл рәттән иң артҡы урынды биләй.\nНью-Йорк штаты сенаты башлығы Дин Скелос һәм уның улы Адам ришүәтселектә, урлашыуҙа, аҡса талап итеүҙә ғәйепләнеп, ҡулға алынған.\nБөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығы хөрмәтенә Рәсәйҙең 70 ҡалаһында байрам тантаналары, Мәскәүҙә парад үтәсәк. Сараға 30 дәүләт башлығы киләсәген белдергән.\nРәсәйҙә биш миллион самаһы кеше бронх астмаһы ауырыуынан яфалана. Йыл аҙағында Санкт-Петербургтың “Фарм-фабрика” заводында был сиргә ҡаршы һөҙөмтәле дарыуҙар эшләнә башлаясаҡ.\nБайрам көндәрендә Ғафури районының Игенселәр, Оло Үтәш, Әлшәй районының Сурай ауылында Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһармандары иҫтәлегенә обелиск асыласаҡ.\nБөгөн Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге милли китапханала журналист, шағирә Зөһрә Ҡотлогилдинаның “Һуғышта өтөлгән бала саҡ” тигән китабының исем туйы үткәрелә. Йыйынтыҡта Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының хәтирәләре тупланған.


Тыуымды арттырыу ѳсѳн - 83,2 миллион һумдан ашыу аҡса\n6 Февраль 2020, 11:15\nБашҡортостанда тыуым кәмей, уны арттырыу өсөн 83,2 миллион һумдан ашыу бүленә.\nӘйтәйек, 2019 йылдың 11 айында республикала 38 690 бала тыуған. Был 2018 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 4 720 сабыйға аҙыраҡ. Ул саҡта Башҡортостанда 47 010 бала донъяға килгән, 2017 йылда яңы тыуған сабыйҙар һаны 2 305-кә күберәк булған.\n«Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ошо күрһәткес буйынса әле республика түбән кимәлдә, шуға күрә беҙҙең алда тыуымды арттырырға тигән бик мөһим бурыс тора», – тине беренсе вице-премьер Андрей Назаров 4 февралдә хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә.\nБашҡортостан Республикаһы вице-премьеры – ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова һүҙҙәренсә, 2020-2024 йылдарға иҫәпләнгән ойоштороу саралары планына ярашлы, тыуымды арттырыуға йүнәлтелгән өҫтәмә саралар буйынса ярҙамсы репродуктив технологиялар ҡулланыу (ЭКО), шулай уҡ эмбриондарҙы криокүсереү, ҡатын-ҡыҙҙарға абортҡа тиклем консультациялар үткәреү (тәү сиратта, шәхси клиникаларҙа) өсөн бюджеттан 83,2 миллион бүлеү күҙ уңында тотола. Никахҡа инеүсе йәш парҙарға, ЗАГС органдарына ғариза биргәндән алып, бушлай медицина тикшереүен башлау күҙаллана.


Һөйәм тип әйтһәң, ни була ине, Абдулла?! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Рухиәт » Һөйәм тип әйтһәң, ни була ине, Абдулла?!\nҺөйәм тип әйтһәң, ни була ине, Абдулла?! 19.05.2017 // Рухиәт\nДраматург Флорид Бүләковтың маһирлығын кем инҡар итә алыр? Бөтәбеҙ ҙә күреп өйрәнгән хәл-ваҡиғаларҙан ул ана ниндәй тормошсан әҫәрҙәр ижад итте, таныштарыбыҙҙың, яҡындарыбыҙҙың – милли характерҙы ҙур сәхнәләргә алып сыҡты. Эш шунда, һоҡланғыс әҫәрҙе лә зауыҡһыҙ постановка менән юҡҡа сығарырға була. Эйе, “Һөйәһеңме, һөймәйһеңме?” трагикомедияһы кеше ғүмеренең ошо Ер йөҙөндәге йәшәү теоремаһы төҫлө – бөтәһе лә үҙ урынында, бөтәһе лә шулай булырға тейеш, бөтәһе лә таныш, бөтәһе лә тетрәндергес... Әммә хис-тойғоларҙың, уларҙың сағылышы, кисерештәрҙең тап шул рәүешле йәшәргә тейешлеге, камил хаоста көн итеүе шарт. “Әйткән һүҙ – атҡан уҡ”, ти бит халыҡ мәҡәле. Ирҙә лә, ҡатында ла барыһы ла йүгәндә торорға тейеш, улай булмаһа, эштәр харап! Әйтмәгәнһең икән, әле килеп ниңә ул тойғоларыңды белдерергә булдың һуң, Абдулла?\nТамашаның аҙағында тап ошолай тип ҡысҡырғым килде минең төп геройға. Уны Башҡортостандың халыҡ артисы Олег Ханов шул тиклем тәрән нескәлек менән башҡарҙы, әйтерһең, ошо роль тап уның өсөн генә яҙылған да ул йөҙөп йөрөп үҙенең әйтергә теләгәнен еткерә. Ирҙәрҙең, хатта әйтер инем башҡорт ирҙәренең, асылы сағыла был образда. Бер ҡараһаң, ҡырыҫ, икенсегә баҡһаң, нескә күңелле был заттар ысын тойғолар йөрөтә белеүе, ихласлығы, ҡырыҫлығы менән дә арбамаймы икән беҙҙе? Әммә бер йылы һүҙгә зар-интизар булған ҡатын-ҡыҙ асылы, яҡтыға ынтылған гөлдәй, бер көн килеп һулымаҫмы, әллә, киреһенсә, нур булып күккә үрелмәҫме? Хәйер, был – беҙҙең тормошобоҙ, йәшәү рәүешебеҙ. Әйтер һүҙҙәр һуңлай, уйланған ғәмәлдәр тотҡарлана, ашыҡһаҡ та, барып етә алмайбыҙ, яйлаһаҡ та, өлгөрәбеҙ. Сөнки барыһы ла Күк кәнсәләрендә хәл ителә. Фатиманың яҙмышы ла шулай. Абдулланыҡы ла. Беҙ бабай өсөн яндыҡ, көйҙөк, баҡтиһәң, ҡарт менән ҡарсыҡтың асылы бер бөтөн икән дә! Башҡортостандың халыҡ артисы Рәмзиә Хисамова асҡан образ шул тиклем үҙ, яҡын, беҙ ауылдарҙа күреп үҫкән өләсәйҙәребеҙ, күрше инәйҙәр сағылышы. Ирекһеҙҙән, әллә уларҙы һағынып, әллә таныш образдарҙың яҙмышын уйлап, күҙ йәштәре йәнде таҙартыр көсө менән биттән юллай.\nБында хатта әйтеүе лә ҡыйын кем кемде һағыныуын: Олег Хановтың, Рәмзиә Хисамованың сәхнәләге уйынын, образдарын күреп үҫкән быуындан мин. Шуға ошо уҡ мәлдә уларҙы, тәрән кисерешле геройҙарын һағыныуымды ла төшөнәм. Башҡорт сәхнәһенең көсө лә – тап ана шундай артистарҙа! Башҡорт театр сәнғәтенең бәҫе лә – тап ана шундай образдарҙа!\nЙәш артистар Юлиә Ғәләүетдинова менән Азат Вәлитов та ҡарт менән ҡарсыҡтың йәшлеген бик оҫта сәхнәләштерҙе. Себеште башҡарған З. Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институты студенткаһы Анастасия Буркова һәм билдәле артист Артур Ҡунаҡбаев уйнаған кәзә тәкәһе образдары Фәрештә менән Шайтан булып та күҙ алдына баҫа. Шул уҡ ваҡытта бәндәләрҙең яҡшы һәм яман ҡылыҡтарын яҙып барған ике фәрештәне лә хәтерләтә. Изге китаптарҙа әйтелгәнсә, беҙ көнөбөҙ матурлығына бер ҡыуанһаҡ, донъяның фанилығы тураһында ла иҫебеҙҙән сығарырға тейеш түгелбеҙ. Бына нимәләр хаҡында уйландым мин был премьераны ҡарағандан һуң.\nСпектаклдән сығыу менән үк ашығып Олег ағайға, Рәмзиә апайға шылтыратам. Эскә һыймаған кисерештәр хаҡында уртаҡлашҡы килә. Бар ғүмерҙәрен милли сәнғәтте үҫтереүгә, күңелдәрҙе сафландырыуға бағышлаған артистарға ҡарата йылы һүҙҙәрҙе әйтеп тә бөтөрөрлөк түгел. Фиҙакәрлек, тоғролоҡ кешеләрҙе һөнәренең оҫтаһы итә, күрәһең.\nҠулда программа булмағас, режиссеры кем икәнен дә белмәй ҡайтып киткәнмен. Илсур Ҡаҙаҡбаев беҙҙе сираттағы уңышы менән ҡыуандырған икән. Режиссер эше тәжрибә, ваҡыт талап итә, тиҙәр. Күрәһең, Илсур әкиәттәге йыл үҫәһен ай үҫкән, ай үҫәһен көн үҫкән батыр кеүек ижад итә!


Табиптарға – премия\n14 Июнь 2019, 15:23\nБашҡортостанда диспансер күҙәтеүе барышында йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәрен иртә стадияла асыҡлаған участка табиптарын дәртләндереү программаһы әҙерләнә. Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Республика кардиология үҙәгендә үткән күсмә «Һаулыҡ һаҡлау сәғәте» йомғаҡтары буйынса Һаулыҡ һаҡлау министрлығына шундай күрһәтмә бирҙе.\n«Ике аҙна эсендә һеҙҙән тәҡдимдәр көтәм. Бының өсөн бюджетта 40-50 миллион һум табырбыҙ, йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙарынан үлем осраҡтарының артыуы күҙәтелгән райондарҙа һәм ҡалаларҙа проектты пилот вариантында һынап ҡарарға мөмкин», — тип билдәләне төбәк етәксеһе.\n2019 йылдың 1 июленән Башҡортостанда хөкүмәттең табиптарҙы дәртләндереү тураһында ҡарары үҙ көсөнә инә. Пациенттарҙа онкология сирҙәрен иртә стадияла асыҡлаған белгестәргә биш мең һумдан ашыуыраҡ премия түләнә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИЛДАРХАН МУТИН - МИЛЛИ ХӘРӘКӘТ ЭШМӘКӘРЕ - 2017 - Мәҡәләләр\nБашҡортостан автономияһының ойошторолоу тарихы бер нисә этаптан тора. 1917 йылдың 15 ноябрендә Башҡортостан автономияһы иғлан ителә, шул уҡ йылдың декабрендә Ырымбурҙа үткән 3-сө Бөтә башҡорт ҡоролтайында раҫлана. 1918 йылда ул ғәмәлгә ашырыла. Ә инде 1919 йылдың 20 мартында ике яҡлы килешеү нигеҙендә Башҡортостан автономияһы совет власы тарафынан таныла.\nБашҡортостандың милли дәүләтселеге өсөн көрәштә төньяҡ-көнбайыш башҡорттары ла әүҙем ҡатнаша. Улар араһынан милли хәрәкәт лидерҙары үҫеп сыға. Шуларҙың береһе Илдархан Ибраһим улы Мутин. Сығышы менән Минзәлә башҡорттарынан. 1888 йылдың 21 июлендә Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙенә ҡараған Үрге Таҡталасыҡ ауылында тыуған. Бөгөн был ауыл Татарстандың Аҡтаныш районына ҡарай. Әйткәндәй, революцияға тиклем 150 мең башҡорт йәшәгән Минзәлә өйәҙе 1920 йылда яңы төҙөлгән Татар АССР-ына индерелә. Ә алты йылдан, 1926 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса, унда мең ярым ғына башҡорт теркәлә.\nИлдархан Мутин башҡорт старшиналары һәм дворяндары Мутиндар нәҫеленән. Ғалим Ә. З. Әсфәндийәров яҙыуынса, дворянлыҡты улар XIX быуаттың икенсе яртыһында алған. 1900 йылда Мутиндарҙың нәҫелле дворянлыҡ хоҡуғы (потомственное дворянство) Сенат тарафынан раҫланған. Мутиндар династияһына XVIII быуатта йәшәгән Гәрәй улысы старшинаһы Мөтә Йәнырыҫов нигеҙ һала. Уның исеме, бәлки, Мөтиғулла булғандыр. Әммә урыҫ документтарында Мутя Янурусов тип телгә алына. Ул Таҡталасыҡ ауылында йәшәй. Ауылдың исеме - Таҡталасыҡ - уның килеп сығышы тураһында әйтеп тора. Ул Гәрәй башҡорттарының йәйләү урыны булған. Сөнки Аласыҡ һүҙенең бер мәғәнәһе йәйләүҙә көн итеү өсөн ҡабыҡ йәки ситәндән эшләнгән ҡаралтыны аңлата. Ә бында ауылдың исеме үҙе үк Таҡта аласыҡ икәнен әйтеп тора. Архив документтары 1745 йылда М. Йәнырыҫовтың яһаҡ түләүсе татарҙарҙы (ясашные татары) үҙ ерҙәренә индереүе, 1746 йылда Ҡаҙан губернаһынан килгән урыҫ крәҫтиәндәренә 15 йылға Ағиҙел йылғаһындағы балыҡ тотоу урындарын ҡуртымға биреүе тураһында һөйләй.\nАртабан Гәрәй улысы старшинаһы вазифаһы Мөтә Йәнырыҫовтың улы Тимер Мутинға күсә. 1756 йылда Пруссия менән һуғыш башланғас, Тимер Мутинды яуға киткән башҡорт ғәскәрҙәре (2500 яугир) башлығы Ҡыҙрас Муллаҡаевтың ярҙамсыһы итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай итеп, Т. Мутин Ете йыллыҡ һуғышта (1756-1763) ҡатнашып ҡайта. Ул һуғыштың аҙағына тиклем булмай.\n1755-1756 йылғы башҡорт ихтилалы баҫтырылғандан һуң, Сенат Санкт-Петербургҡа килеп, батшабикә Елизавета Петровнаға тоғролоҡҡа ант биреү өсөн башҡорттарҙан вәкилдәр ебәреү тураһында указ сығара. Әммә вәкилдәр өс йылдан һуң ғына, 1759 йылда ғына һайлана. Башҡорттарҙан 6 кеше, улар араһында Ҡаҙан даруғаһы башҡорттары исеменән Тимер Мутин вәкил булып Санкт-Петербургҡа бара. Башҡорт вәкилдәре пайтәхеткә барыу форсаты тейгән саҡта халыҡ мәнфәғәтен хәстәрләү сараһын күрергә тырыша. 1759 йылда Санкт-Петербургта булған саҡтарында һайланмыш башҡорттар Тимер Мутин инициативаһы менән Сенатҡа үтенес хаты яҙа. Улар башҡорт ерҙәрен баҫып алыуҙы тыйыу, купчийҙарҙы (ер һатып алыу тураһында килешеү) бөтә улыс ризалығы менән генә раҫлауҙы һорап, Сенатҡа мөрәжәғәт итә. Сөнки 1755-1756 йылғы башҡорт яуын баҫтырыуҙан файҙаланып, казактар башҡорт ерҙәрен баҫып ала башлай. Башҡорттарҙан һорап тормайынса, ялған купчийҙар менән аҫаба ерҙәрҙе үҙҙәренә яҙҙырыу осраҡтары күп була. Сенат 1759 йылдың 29 сентябрендә башҡорт вәкилдәренең үтенесенә ҡолаҡ һала һәм башҡорт ерҙәрен баҫып алыуҙы ҡәтғи тыйыу тураһында указ сығара.\nТимер Мутинға Санкт-Петербургтан тыуған яҡтарына ҡайтырға насип булмай, ул 1759 йылдың декабрендә вафат була. Гәрәй улысында старшиналыҡ вазифаһы уның улы Аҙнағол Тимеровҡа күсә. Уның 1763 йылдан старшина булғанлығы документтарҙан билдәле. Ул 1773-1775 йылдарҙағы Бүгәсәү яуында ҡатнаша. 1774 йылдың ғинуарында Алабуға ҡәлғәһен (хәҙерге Татарстандың Елабуга ҡалаһы) ҡамауҙа тотҡан баш күтәреүселәр араһында була. 17 октябрҙә Ҡаҙан ҡалаһына властарға "ғәйебен" танырға (с повинной) килә. Аҙнағолды аманат сифатында Ҡаҙанда ҡалдыралар. Башҡорттар баш күтәрмәһен өсөн батша властары борон-борондан старшина, тархандарҙың үҙҙәрен йәки улдарын аманат рәүешендә тотор булған. 1816 йылда Аҙнағол Тимеров 11-се башҡорт кантонында йорт (юртовой) старшинаһы булып хеҙмәт итә. Уның командаһында Гәрәй улысының 8 ауылы, шул иҫәптән Үрге һәм Түбәнге Таҡталасыҡ ауылдары булған. 1798 йылда кантон идаралығы системаһы индерелгәс, улыстар йорттарға (юрт) бүленә. Йорттар исем менән түгел, ә һандар менән билдәләнеп йөрөтөлә. Был осорҙа инде Аҙнағолдың улы Әхмәҙей Аҙнағолов та (Мутин) йорт старшинаһы булып хеҙмәт итә. Уның ҡарамағында биш ауыл теркәлгән. 1816 йылғы ревизия (халыҡ иҫәбен алыу) буйынса Үрге Таҡталасыҡ ауылында 285 кеше (башҡорттар) көн иткән. Заманына күрә ҙур башҡорт ауылы булған ул. Түбәнгеһендә 52 башҡорт һәм 89 типтәр (килешеү буйынса килеп ултырғандар) иҫәпләнгән. Аҙнағолдың тағы бер улы Туҡтағол Мутин 11-се башҡорт кантонында зауряд-сотник булып хеҙмәт итә.\nЙәш тарихсы Альбина Ильясова яҙыуынса, XIX быуаттың тәүге яртыһында Гәрәй улысы Таҡталасыҡ ауылынан Әбдрәшит Мутиндың (Тимер Мутиндың улы) Мөғәтәсим (йорт старшинаһы), Ғисмәтулла (зауряд-есаул), Әбделбасыр (хорунжий), Мөхәмәтша (зауряд-хорунжий), Әхмәтша (йөҙ башы) исемле улдарының 11-се башҡорт кантонында, Ырымбур сик һыҙығында хәрби хеҙмәттә йөрөүҙәре билдәле. Ибраһим Мутин (Илдархан Мутиндың атаһы) Әбдрәшит Мутиндың кесе улы. Күрәһең, ул уның йәш ҡатынынан тыуған булғандыр.\nЯҙылған: 20.03.17 | Ҡаралған: 810


Ботаника — Башҡорт Википедияһы\nDora Emilia Mora de Retana[d], Elizabeth Edgar[d] һәм Lillie Rose Ernst[d]\n2 Тикшеренеү предметы\n3 Үҫемлектәр систематикаһы\n4 Үҫемлектәр морфологияһы\n5 Үҫемлектәр экологияһы\n6 Үҫемлектәр географияһы\n8 Иҡтисади ботаника һәм этноботаника\n9 Үҫемлектәр физиологияһы һәм үҫемлектәр биохимияһы\n11 Үҫемлектәрҙең биологик систематикаһы\nКеше үҙенең үҫемлектәр донъяһынан айырым йәшәп булыуы мөмкин түгеллеген иртә аңлаған, шуның өсөн үҫемлектәр тураһындағы практик белемдәрҙең барлыҡа килеүе, кеше цивилизацияһының иң боронғо этаптарына тура килә. Беренсе булып үҫемлектәр тураһында мәғлүмәт Боронғо Көнсығыш яҙмаларында иҫкәртелә. Гректар ботаникаға нигеҙ һалып, фәнгә әйләндерәләр. К. Линней боронғо грек философ һәм тәжрибәсе Теофрасты «ботаника атаһы» тип атай. Урта быуаттарҙа тәбиғи фәндәрҙең абруйы төшә, ботаника XVI быуаттан һуң ғына әүҙем үҫешә башлай. XVIII – XIX быуаттарҙа ботаника айырым фәндәргә бүленә башлай, һәм XX быуаттың беренсе яртыһында үҫемлектәр тураһында комплекс фәнгә әйләнә.\nТикшеренеү предметы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБотаника үҫемлектәрҙең тышҡы һәм эске төҙөлөшө ҡанундарын (морфология һәм анатомия) өйрәнә: систематикаһын, геологик ваҡыт (эволюция) эсендә үҫешен һәм туғанлыҡ бәйләнештәрен (филогения), ер өҫтөндә үткән замандарҙа һәм хәҙерге ваҡытта таралыу үҙенсәлектәре (үҫемлектәр географияһы), тирә-яҡ мөхит менән бәйләнештәрен (үҫемлектәр экологияһы), үҫемлектәр япмаһы барлыҡҡа килтереүен (фитоценология, йәки геоботаника), үҫемлектәрҙе хужалыҡта ҡулланыу мөмкинлектәрен һәм ысулдарын (ботаника ресурстары фәне, йәки иҡтисади ботаника) үҙ эсенә ала.\nтикшереү объекттары буйынса фикология (альгология) — ылымыҡтар тураһындағы фән, микология — бәшмәктәр, лихенология тураһында — лишайниктар , бриология — мүктәр тураһында һәм башҡа фәндәр .бар;\nмикроскопик организмдарҙы өйрәнеү, нигеҙҙә, үҫемлектәр донъяһынан (бактериялар, актиномицеттар, ҡайһы бер бәшмәктәр һәм ылымыҡтар) махсус фәнгә — микробиологияға бүленә.\nҮҫемлектәрҙең вирустар, бактериялар һәм бәшмәктәр тыуҙырған ауырыуҙары менән фитопатология шөғөлләнә.\nҮҫемлектәр систематикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп ботаника дисциплинаһы, үҫемлектәр систематикаһы.\nҮҫемлектәр донъяһының төрлөлөгөн эҙмә-эҙ буйһоноусы тәбиғи төркөмдәргә — таксондарға (классификация) бүлә. Уларҙың атамаларының рациональ системаһын (номенклатура) төҙөй, улар араһындағы туғанлыҡ (филогения) мөнәсәбәттәрен асыҡлай.\nЭлек систематика үҫемлектәрҙең тышҡы морфологик үҙенсәлектәренә һәм уларҙың географик таралыуына нигеҙләнә. Әммә хәҙер систематика үҫемлектәрҙең эске төҙөлөшө билдәләрен, үҫемлектәр күҙәнәктәренең структур үҙенсәлектәрен, уларҙың хромосома аппаратын, шулай уҡ үҫемлектәрҙең химик составын һәм экологик үҙенсәлектәрен киң ҡуллана.\nҮҫемлектәрҙең (флораның) төрөн билдәләүҙе, ҡағиҙә булараҡ, флористия тип атайҙар. Айырым төрҙәрҙең, ырыуҙарҙың һәм ғаиләләрҙең таралыу урындарын (өлкәләрен) билдәләү хорология (фитохорология) тип атала. Ағас һәм ҡыуаҡлыҡ үҫемлектәрен өйрәнеү айырым дисциплинаға — дендрологияға бүленә.\nҮҫемлектәр морфологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСистематика менән тығыҙ бәйләнештә үҫемлектәр морфологияһы тора. Ул үҫемлектәрҙең индивидуаль (онтогенез) һәм тарихи (филогения) үҫеш процесында формаһын өйрәнә.\nМорфология тар мәғәнәлә үҫемлектәрҙең тышҡы төҙөлөшөн һәм уларҙың өлөштәрен өйрәнә. Киңерәк мәғәнәлә үҫемлектәр анатомияһын: уларҙың эске төҙөлөшөн, бәбәгенең барлыҡҡа килеүен һәм үҫешен өйрәнеүсе эмбриологияны, үҫемлек күҙәнәктәренең төҙөлөшөн өйрәнеүсе цитологияны үҙ эсенә ала.\nҮҫемлектәр морфологияһының ҡайһы бер бүлектәре үҫемлектәрҙең ғәмәли йә теоретик әһәмиәте менән бәйле айырым дисциплиналарға бүленә:\n- органография — үҫемлектәрҙең өлөштәрен һәм органдарын тасуирлау,\n- палинология — һеркә һәм үҫемлектәр спораларын өйрәнеү,\n- карпология — емештәрҙең тасуирламаһы һәм классификацияһы,\n- тератология — үҫемлектәр төҙөлөшөндә аномалияларҙы һәм деформацияларҙы (терат) өйрәнеү.\nҮҫемлектәрҙең сағыштырма, эволюцион, экологик морфологияһы бар.\nҮҫемлектәр экологияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҮҫемлектәрҙең йәшәү мөхите менән мөнәсәбәтен өйрәнеү ботаниканың ҡайһы бер тармаҡтары менән шөғөлләнә, ҡайһы берҙә үҫемлектәр экологияһының дөйөм атамаһы аҫтында берләштерелә.\nЭкология тарыраҡ мәғәнәлә йәшәү мөхитенең үҫемлеккә йоғонтоһон, шулай уҡ үҫемлектәрҙең был мөхит үҙенсәлектәренә төрлөсә яраҡлашыуын өйрәнә. Ер өҫтөндә үҫемлектәр билдәле бер бергәлектәр, йәки фитоценоздар барлыҡҡа килтерә (урмандар, далалар, болондар, саванналар һ.б).\nБыл бергәлектәрҙе өйрәнеүҙе Рәсәйҙә геоботаника, йәки фитоценология тип аталған ботаника тармағы алып бара (сит илдәрҙә уны йыш ҡына фитосоциология тип атайҙар). Геоботаникала өйрәнеү объектына ҡарап урман фәне, болон фәне, тундра фәне, һаҙлыҡ фәне һ. б. айырыла.\nКиңерәк мәғәнәлә геоботаника экосистема тәғлимәте, йәки биогеоценология менән бәйле. Ул үҫемлектәр япмаһының, хайуандар донъяһының, тупраҡтың һәм аҫтағы тау тоҡомдарының үҙ-ара бәйләнешен өйрәнә. Был комплекс биогеоценоз тип атала.\nҮҫемлектәр географияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҮҫемлектәрҙең айырым төрҙәренең Ер шары өҫтөндә таралыуын үҫемлектәр географияһы өйрәнә. Ә үҫемлектәр япмаһының хәҙерге шарттарға һәм тарихи үткәндәргә ҡарап Ерҙә таралыу үҙенсәлектәрен ботаник география өйрәнә.\nПалеоботаника[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠаҙылма үҫемлектәр тураһындағы фән — палеоботаника, йәки фитопалеонтология үҫемлектәр донъяһы үҫеше тарихын тергеҙеү өсөн мөһим әһәмиәткә эйә.\nПалеоботаника мәғлүмәттәре систематка, морфология (шул иҫәптән анатомия) һәм үҫемлектәрҙең тарихи географияһы мәсьәләләрен хәл итеү өсөн бик мөһим. Уның мәғлүмәттәре шулай уҡ геология (тарихи геология һәм стратиграфия) тарафынан ҡулланыла.\nИҡтисади ботаника һәм этноботаника[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠырағай үҫемлектәрҙең файҙалы үҙенсәлектәрен һәм уларҙы үҫтереү мөмкинлектәрен иҡтисади ботаника (иҡтисади ботаника, ботаника ресурстары фәне) өйрәнә.\nИҡтисади ботаника менән тығыҙ бәйле этноботаника — донъя халҡының төрлө этник төркөмдәренең үҫемлектәрҙе ҡулланыуы тураһындағы тәғлимәт. Ғәмәли ботаниканың мөһим тармағы булып ҡиммәтле үҙенсәлектәргә эйә булған үҫемлектәрҙең ҡырағай туғандарын өйрәнеү тора (мәҫәлән, ауырыуҙарға иммунитет, ҡоролоҡҡа ҡаршы тороу һ.б.).\nҮҫемлектәр физиологияһы һәм үҫемлектәр биохимияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҮҫемлектәр физиологияһы һәм үҫемлектәр биохимияһы һәр ваҡыт ботаникаға бәйләнмәгән, сөнки үҫемлектәрҙә барған физиологик һәм биохимик процестарҙың күбеһе хайуан организмдарында барған процестарға оҡшаш йәки хатта оҡшаш ысулдар менән өйрәнелә.\nӘммә үҫемлектәрҙең биохимияһы һәм физиологияһы үҫемлектәргә хас булған ҡайһы бер үҙенсәлекле һыҙаттары менән айырыла. Шуға күрә үҫемлектәрҙең физиологияһын һәм биохимияһын ботаниканан айырыу еңел түгел, бигерәк тә үҫемлектәрҙең физиологик һәм биохимик үҙенсәлектәрен таксономик билдәләр тип ҡарарға мөмкин, шуға күрә үҫемлектәр таксономдары ҡыҙыҡһына.\nОшо уҡ үҙенсәлектәр экология һәм геоботаника, үҫемлектәр географияһы һәм ботаника географияһы, иҡтисади ботаника һәм башҡа проблемаларҙы аңлау өсөн бик мөһим.\nҮҫемлектәр генетикаһы дөйөм генетиканың бер тармағы тип тә ҡарала. Әммә уның ҡайһы бер бүлектәре (популяция генетикаһы, цитогенетика) систематика, бигерәк тә бигерәк тә үҫемлектәр экологияһы, геоботаника менән тығыҙ бәйләнгән.\nҮрҙә һаналған ботаника бүлектәре араһындағы сиктәр күп осраҡта шартлы, сөнки уларҙың ысулдары йыш ҡына киҫешеп үтә, мәғлүмәттәре үҙ-ара ҡулланыла.\nФизиологик анатомия һәм экологик физиология кеүек фәндәрҙең урынын билдәләү, йәки үҫемлектәрҙең систематикала (химиотерапия) ҡулланылған химик үҙенсәлектәрен сағыштырма биохимияһынан айырыу ауыр.\nЕтмәһә , ботаника бүлектәренең бик тар махсуслашыуы ла бар.\nБотаника башҡа бик күп фәндәр менән тығыҙ бәйләнгән:\n- палеоботаника һәм индикацион геоботаника (ҡайһы бер үҫемлектәрҙең һәм уларҙың общиналарының үҙенсәлектәрен файҙалы ҡаҙылмалар күрһәткесе сифатында ҡулланыу);\n- химия менән — биохимия һәм физиология, иҡтисади ботаника һәм фармакогноз аша;\n- тупраҡ фәне һәм физик географияһы менән — экология һәм геоботаника аша; иҡтисади ботаника аша техник фәндәр менән.\nБотаника — ауыл хужалығының һәм урман хужалығының тәбиғи-тарихи нигеҙе, ҡалаларҙа, курорттарҙа һәм парктарҙа йәшел бина, аҙыҡ-түлек, туҡыма, целлюлоза һәм ҡағыҙ, микробиологик, ағас эшкәртеү сәнәғәте мәсьәләләрен хәл итә. Әммә ботаниканың иң мөһим бурысы булып кешелектең йәшәү мөхитен — биосфераны һәм, иң элек, үҫемлектәр донъяһын — фитосфераны үҫтереү һәм һаҡлау законлылыҡтарын өйрәнеү тора.\nБүлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХәҙерге көндә ботаника — ул һәр береһенең үҙ мәсьәләһе һәм үҙ тикшеренеү ысулы булған фәндәр системаһы.\nСемантика — ботаниканың иң мөһим өлөшө, ботаник дисциплиналар араһында иң ололарҙың береһе. Үҫемлектәр семантикаһы үҫемлекәрҙең классификацияһын һәм филогенияһын, йәғни таскондар затлығын өйрәнә.\nМорфология — үҫемлектәрҙең үҙенсәлеген һәм төҙөлөш тәртибен өйрәнә.\nАнатомия — үҫемлектәрҙең эске төҙөлөшөн (структураһын) өйрәнә.\nЭмбриология — үҫенте барлыҡҡа килеү тәртибен, артабанғы үҫентенең үҫешен өйрәнә.\nФизиология — үҫемлектәрҙә барған процестарҙы, мәҫәлән, фотосинтез, матдәләр транспортировкаһын, һыу әйләнешен, үҫеү һәм башҡаларҙы өйрәнә. Физиология морфология һәм биохимия менән тығыҙ бәйләнештә тора.\nГеоботаника — үҫемлектәр төркөмөнөң үҙенсәлектәрен, төҙөлөшөн һәм таралыуын өйрәнә.\nҮҫемлектәр географияһы — үҫемлектәрҙең Ер шарында элекке һәм хәҙерге таралыу үҙенсәлектәрен өйрәнә.\nҮҫемлектәр экологияһы — үҫемлектәрҙең бер-береһе менән һәм тирә-яҡ мөхит менән мөнәсәбәтен өйрәнә.\nБотаник сығанаҡтарҙы өйрәнеү, йәки иҡтисади ботаника — үҫемлектәрҙе хужалыҡта ҡулланыу мөмкинлектәрен һәм юлдарын өйрәнә.\nФитопатология — вирустар, бактериялар һәм бәшмәктәр тарафынан тыуҙырылған үҫемлектәр ауырыуҙарын өйрәнә.\nӨйрәнеү даирәһе буйынса ботаника түбәндәге өлөштәргә бүленә:\nКарпология — емештәрҙе өйрәнә.\nПалинология — үҫемлектәрҙең һеркәләрен өйрәнә.\nПалеоботаника — ҡаҙылдыҡ үҫемлектәрҙе өйрәнә.\nАльгология — ылымыҡтарҙы өйрәнә.\nМикология — бәшмәктәрҙе өйрәнә.\nБриология — мүктәрҙе өйрәнә.\nЛихенология — лишайниктарҙы өйрәнә.\nПтеридология — ҡаҙаяҡтарҙы өйрәнә.\nДендрология — ағастарҙы һәм ҡыуаҡтарҙы өйрәнә һәм башҡалар.\nҮҫемлектәрҙең биологик систематикаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКарл Линней (1707—1778), фәнгә бинар номенклатура һәм иерархиялы систематик (таксондар) категориялар принцибын индереүсе швед ғалиме\nБиноминаль йәки бинар номенклатура — биологик систематикала төрҙәрҙе латин телендә ике һүҙле атама (биномен) ҡулланып билдәләү ысулы.\nАтама ике һүҙҙең ҡушылыуынан яһала: ырыу атамаһы исем алына һәм уға сифат һүҙе (эпитет) ҡушыла.\nРусса атамала ырыу исеме һәр ваҡыт баш хәреф менән , уға ҡушылған сифат һүҙе һәр ваҡыт бәләкәй генә хәреф менән яҙыла (хатта исемгә ҡараған һүҙ киҫәге ҡулланылһа ла ла).\nБашҡортса атамала киреһенсә, төр эпитеты алдан һәм ҙур хәрефтән башлап, ырыу исеме аҙаҡтан һәм бәләкәй хәрефтән яҙыла. Ҡара ҡарағат, Ҡыҙыл көртмәле, Себер ҡарағайы, Туғай клеверы.\nТөрҙөң атамаһы (төр эпитет) ырыу исеменән айырым бирелергә тейеш түгел, сөнки ырыу исеме булмаһа, мәғәнәһеҙ. Ҡайһы бер осраҡтарҙа ырыу атамаһын бер хәрефкә йәки стандарт ҡыҫҡартыуға ҡыҫҡартырға мөмкин.\nҒалимдар үҫемлектәрҙең ғилми атамаларын бөтә донъя ботаниктарына берҙәй аңлайышлы булған латин телендә йөрөтәләр. Мәҫәлән, русса Клевер ползучий, латынса Trifolium repens L.\nПерсик япраҡлы ҡыңғырау сәскә менән киң япраҡлы ҡыңғырау сәскәне Campanula (ырыу исеме) persicifolia ( төр эпитеты) һәм Campanula latifolia тип атайҙар.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ботаника&oldid=1099171 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:58 30 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


Киркенес — Башҡорт Википедияһы\nКиркенес (норв.Kirkenes — Хиркенес, фин.Kirkkoniemi, с-саамск. Girkonjárga) — Норвегияның төньяҡ-көнсығыш өлөшөндә, Финнмарк фюлькаһында, рәсәй-норвегия сигенән яҡынса 8 км алыҫлыҡтағы ҡала.\n3529 кеше (1 ғинуар 2018)\n9 ± 1 метр\nКарс[d] һәм Никель[d]\n2,15 км² (1 ғинуар 2015),\n2,15 км² (4 ноябрь 2019)\n1.1 Икенсе донъя һуғышы\n1826 йылдың 14 майына тиклем Фэлледсдистрикт территорияһында урынлашҡан (Дөйөм районда) — Швеция һәм Рәсәй кондоминимумында, шунан һуң бөтә тиерлек бәхәсле территориялар (шул иҫәптән Киркенес) Швецияға күсә.\nКиркенеста йәйәүлеләр зонаһы\nКиркенес сиркәүе һәм русса, норвежса яҙыуҙар менән юл күрһәткестәре (Kirkegata — һүҙмә һүҙ Сиркәү урамы)\nИкенсе донъя һуғышы йылдарында көслө бомбалар һөжүменә дусар була — ҡалаға 320 һауа һөжүме яһала. 1944—1945 йылдарҙа Киркенестың комендант урынбаҫары, һуңынан билдәле шәрҡиәтсе Дьяконов Игорь Михайлович; 1990-сы йылда уға ҡаланың почетлы гражданы исеме бирелә.\nКиркенес Норвегияның иң төньяҡ-көнсығышында, төньяҡ поляр түңәрәктән төньяҡҡа ҡарай яҡынса 400 км алыҫлыҡта ята. Ҡала Варангер-фьорд фьорды тармаҡтарының береһендә, Рәсәй сигенән алыҫ түгел урынлашҡан.\nПоляр көнө 21 майҙан алып 17 июлгә тиклем, поляр төн — 21 ноябрҙән алып 21 ғинураға тиклем дауам итә. Яр буйында урынлашыуына ҡарамаҫтан, ҡала континенталь климатҡа күсеүсән. Уртаса айлыҡ температура ғинуарҙа -11,5 °C алып июлдә 12,6 °C. тиклем үҙгәрә. Уртаса йыллыҡ яуым-төшөм кимәле — яҡынса 450 мм. Иң түбән температура --41°C, иң юғары температура 32,7 °C теркәлгән. Иң юғары уртаса айлыҡ температура 2004 йылда билдәләнгән һәм 16,9 °C тәшкил иткән.\nКиркенес— Бьерневатн тимер юлы Киркенес портын һәм Сер-Варангер коммунаһындағы Бьёрневатн шахтаһын тоташтыра. Фин Рованиемиһынан Киркенесҡа тиклем 529. км оҙонлоғондағы тимер юлы төҙөү планлаштырыла.\nКиркенеста саңғы ярышы буйынса өс тапҡыр Олимпия уйындары чемпионы Вегард Ульванг тыуған.\nКиркенеста донъя транс музыкаһы йондоҙо Эрьян Гильсен йәшәй.\nИкенсе донъя һуғышы музейы\nРуаль Амундсен (Роальд Амундесн) майҙанында Ҡыҙыл Армия һалдаттарына һәйкәл\nСаам рәссамы Йон Савио музейы\nНорвегия рус географик атамалар буйынса Инструкция бирә. — М., 1974. — 18 б.\nАрктика «ебәк» рәсәй юлдары үтеп\nИнформация о Киркенесе 2016 йылдың 24 октябрь көнөндә архивланған. (нор.) (нем.) (инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Киркенес&oldid=1061717 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 13 август 2021 в 12:05\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:05 13 август 2021 үҙгәртелгән.


Бәләкәй сағында ҡунаҡтар килһә, йәшел һандыҡҡа баҫтырып йә йырлатыр, йә шиғыр һөйләтер булғандар\n30 Май 2020, 12:06\nБилдәле театр һәм кино актрисаһы, XI "Театр яҙы" Республика фестивалендә Мөнир Ҡунафиндың "Люксҽмбургҡа барып ҡайтҡансы" спҽктаклҽндә Гөлнәзирә ролҽ өсөн "Икҽнсҽ пландағы иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ ролҽ" исеменә эйә булған Зиләрә Юлтаева тормошонан ун ваҡиға #Билдәлешәхестәртормошонанунваҡиға\n1. Зиләрә Юлтаева Әбйәлил районынан. Ҡыҙыл йылғаһы буйында уйнап, уның һыуын эсеп үҫә.\n2. Бала сағынан уҡ актриса булырға хыяллана. Әммә был турала ул бер кемгә лә әйтмәй. Шулай уҡ унда кейем дизайнеры булыу теләге лә була, һүрәт төшөрөргә, ҡул эштәре менән булашырға ярата. Төштән һуң художҽство гимназияһында 2 йыл уҡып диплом да ала.\n3. Әле лә буш ваҡытында ҡул ҡаушырып ултырыусыларҙан түгел. Түшелдеректәр тегә, илһам килгәндә шиғырҙар яҙа.\n4. Бәләкәй сағында ҡунаҡ килһә, өлкәндәр уны йәшҽл һандыҡҡа баҫтырып йырлатыр йәки шиғыр һөйләтер булғандар.\n5. Уҡыусы сағынан әҙәбиәтте ярата. Яратҡан китаптары: "Яҡтыға" трилогияһы (З. Биишҽва), "Бөйрәкәй" (Т. Ғарипова), "Ырғыҙ" (Һ. Дәүләтшина), "Төнъяҡ Амурҙары" (Я. Хамматов), "Биғылый" (C. Ильясов), Т. Ғиниәтуллиндың әҫәрҙәре.\n6. Мәктәптә уҡығанда еңел атлетика, баскҽтбол, волҽйбол буйынса мәктәптәр араһында ярыштарҙа ҡатнаша.\n7. Студент саҡтарын һағынып иҫкә ала. Юғары белем биргән, тормош ҡәҙерен белергә өйрәткән, ысын дуҫтар бүләк иткән белем усағына һәм уҡытыусылары Фәрдүнә Ҡасим ҡыҙына, Римма Тәлғәт ҡыҙына, Гөлсәсәк Дәүләтбай ҡыҙына рәхмәттәрен еткерә.\n8. 12 йыл Cтәрлҽтамаҡ тҽатрында эшләй, унда эшләгән дәүҽрҙә күп кҽнә спҽктаклдәрҙә һәм бик күп башҡорт киноһы лҽнталарында төп ролдәрҙе башҡара.\n9. Ә 13-сө ижад миҙгҽлҽн Өфө Башҡорт дәүләт акадҽм тҽатрында, тҽатрҙың 100-сө миҙгелен тормош иптәше Руслан мҽнән эш башлайҙар. Коллҽктив йылы ҡабул итә. Рҽжиссҽры Айрат Әхтәм улының "Гөлбостан" спҽктаклҽндә, Гөлбаныу образында уйнай.\n10. Тормош иптәше, билдәле режиссер Руслан Юлтаев менән Роберт һәм Әмилә исемле балалар үҫтерәләр. Улар ҙа бәләкәйҙән сәнғәткә тартылалар.


Благовещенда өй туйланылар\n14 Октябрь , 11:48\nКүп фатирлы йортто Башҡортостандың Торлаҡ төҙөлөшө фонды 2008 йылда уҡ һала башлағайны.\nБашҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, ошо көндәрҙә Благовещен ҡалаһында тантана булды. Унда өй туйларға әҙерләнгән ғаиләләргә яңы фатир асҡыстарын тапшырҙылар.\n– Благовещенда өр-яңы производстволар йылдам асыла, бик күп ҡыҙыҡлы проекттар тормошҡа ашырыла. Был ҡыуаныслы, әлбиттә. Берҙәм команданың көйлө эше ныҡлы һиҙелә. Торлаҡ ҡаланы үҫтереү йәһәтенән ҙур әһәмиәткә эйә. Бөгөн һуңғы йылдарҙа төҙөлгән тәүге иң ҙур йорт файҙаланыуға тапшырыла, – тине тантанаға килгән төҙөлөш һәм архитектура министры урынбаҫары Артем Ковшов.\nӘйткәндәй, күп фатирлы йортто Башҡортостандың Торлаҡ төҙөлөшө фонды 2008 йылда уҡ һала башлағайны. Беренсе секцияның алты, икенсе секцияның ике ҡаты төҙөлгәс, аҡсаға бәйле ҡыйынлыҡтар тыуыу сәбәпле, объектта эш туҡтап ҡалғайны. Былтыр фонд техник экспертиза үткәреп, проект документтарына төҙәтмәләр индерҙе һәм дәүләткә ҡарамаған экспертизаның ыңғай баһаһын алды. Шул уҡ йылдың көҙөндә төҙөлөш яңынан башланды.\nПроектҡа ярашлы, йорттоң дөйөм майҙаны – ете мең квадрат метрҙан ашыу. Йортта – дүрт секция, һәр ҡайһыһында – туғыҙ ҡат, 140 фатир. Әле 3-сө һәм 4-се секциялар сафҡа ингән, 1, 2-се секцияларҙа эш дауам итә.\nМәғлүм булыуынса, республикала Рәсәй Президенты Владимир Путиндың май указы менән раҫланған “Торлаҡ һәм ҡала мөхите” милли проекты әүҙем тормошҡа ашырыла. Уның ярҙамында күп ғаиләләр үҙҙәренең торлаҡ шарттарын яҡшыртты.


Гонаһ шомлоғо (Юмореска) » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Гонаһ шомлоғо (Юмореска)\n– Кит, ғибрәт, тағы аҡса һорайһыңмы ул? – ҡатын иренә осҡон сәсеп торған күҙҙәренең ағы менән зәһәр сәнсеп ҡараны. Тегеһе нимәлер аңлатырға тип ауыҙын асҡайны ғына, йәнә шул килеш өнө тығылды. – Нимә аҡшайҙың? Ниндәй бөткөһөҙ теләнселәү, ти, ә? Ана ашарыңа һалдым, аҡса бөтөрөп әбиткә йөрөйһө түгел. Һаҫыҡ-һоҫоҡ ысталауай ашын ашамаһын тип торам үҙеңде. Бензинға кәрәк тиһеңме? Ай, Аллам, әллә шул нәмәне үҙең эсәһеңме? Запчасть тиһеңме? Йә, Хоҙай! Былтыр ғына әллә күпме запчасть алып бирҙем. Таҡырға таяндыраһың бит, ә!\nҠатын урынында түҙмәй, еңмешлеген күрһәтеп, аяҡтары менән тыпырсынып-тыпырсынып алды. Бер аҙ тын ҡалып, нимәнелер иҫенә төшөргәндәй итте лә, йәнә төкөрөктәрен сәсә-сәсә иренә ташланды:\n– Шул машинаң берәй ҡасан туя беләме, бер аҙна элек заправить иттем бит, әллә үҙең эсәһеңме? Былай булһа, донъя көтөрһөң һинең менән. Бына минең өҫкә алмаш күлдәгем юҡ. Ә һин көн дә, шунса-шунса аҡса кәрәк, тип муйындан быуып алып бараһың! Нимә-нимә, кисә генә 30 мең аҡса апҡайттым тиһеңме?! Ай, Алла, берәү эшләй, ыуаҡай. Башҡа ирҙәр кеүек йөҙәр меңләп алһаң, бер хәл. Вис үҙеңә китеп тора бит. Шул өс бөртөк аҡса эсеңде көтөрҙәтеп тик торҙо инде. Ни хәл таң аттырҙың әле?! Шул аҡса тип көн дә талайһың бит. Тамам наҙайыл, түҙерлек әмәл ҡалманы. Ана, кеше ирҙәре әллә нисә эштә эшләй. Ә һин ҡайтаһың да һуҙылып ятаһың. Ялҡау! Өй һалам тиһеңме? Нимә-нимә, эшләмәйһең тиһеңме?! Әллә минең ер һөрөүемде теләр инеңме? Ана, егәрлене алаһы ине. Мин һиңә йәбешеп сыҡманым.\nИр машинаһының асҡысын күтәреп бәрҙе лә йәйәү атланы – эшенә барыуын-барып етер ҙә ул, ҡайтҡанда бензины бөтөп ултырһа, “тимер ат”ын ҡала урамында ҡалдырып китһенме ни!\n– Абау, шайлы кеше ни, ҡәбәхәт! – Ярһыған ҡатын күҙ алдынан юғалғансы ирен йыуан беләктәре менән болғай-болғай әрләп кинәнде. Унан, ни өсөн мин генә ҡайғырырға тейеш әле, тип уйлап, ҡәйнәһенә, туғандарына шылтырата башланы:\n– Тамам биҙрәтте һеҙҙең шул нәмәгеҙ. Аҡса тиһәң, йәнен бирергә әҙер. Шул оңҡот ҡайҙан ғына юлыма осраған, кәпичник. Таңдан бар кәйефемде боҙоп сығып китте. Кәрәкмәй миңә һеҙҙең туҡал һыйырығыҙ, килеп апҡайтығыҙ. Бутта унһыҙ йәшәй алмайым. Хәстрүш, берәү инженер, имеш. Аҡсаһын муйынына баулап йөрөтһөн. Ҡәбәхәт!\nБите ҡыҙарып бүрткән ҡатын ярһый-ярһый күршеләренә юлланды.\n– Анауҙы әйтәм, асҡысын бәреп сығып киткән булды. Ҡайтһын әле, күрһәтермен әле үҙенә. Асыуымды килтерһә, өйгә керетмәҫ тә ҡуйырмын. Шашып киттең! Бынан һуң ашатырмын әле мин һиңә. Әтеү кеше танымай башланың....\nБер нисә сәғәттән ул баҙарҙа шәшке тундарының әле береһен кейә, әле икенсеһен сисә ине.


30 мең кеше Хәрби парадҡа килде\nИзге Еңеү байрамы көнөндә тәбиғәт тә аяҙ торҙо. Ҡояш, күк йөҙөндә болоттоң әҫәре лә юҡ, еләҫ ел иҫә - нисек өйҙә ултырып сыҙамаҡ? Ләкин 9 май иртәһендә халыҡ тәбиғәт ҡуйынына ла, баҡсаға ла ашыҡманы, Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығы уңайынан ҡаланың хәрби парад үтәсәк төп майҙанына ағылды. Транспорт хәрәкәте туҡтатылды, һәм кешеләр юл буйлап атланы - Октябрь проспектынан ҡасан тағы йәйәү үтәһең әле? Күптәр парадҡа ғаиләһе менән килде, күбеһенең ҡулында - фотоаппараттар һәм видеокамералар.\nӨфөләге быйылғы Еңеү парады һуңғы йылдарҙан иң күләмлеһе ине. Бар Рәсәйҙәге кеүек үк, уның тантаналы өлөшө илебеҙ президенты Дмитрий Медведевтың ҡотлауынан башланды. Баш главнокомандующий сығышы майҙанда урынлаштырылған экрандар ярҙамында тура эфирҙа трансляцияланды. Өс тапҡыр "Ура!" ҡысҡырғандан һуң парадтар бар Рәсәй буйынса бер үк ваҡытта старт алды.\nӨфөнөң төп магистрале буйлап ике меңдән ашыу хәрби хеҙмәткәр, курсант һәм хоҡуҡ һаҡлау хеҙмәткәрҙәре тантаналы марш менән үтте. Байрам йөрөшөн Ғәзиз Әлмөхәмәтов исемендәге Республика гимназия-интернатынан барабансылар взводы асты. Майҙанға Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостан территорияһында ойошторолған Ҡыҙыл Армия частары һәм берләшмәләренең хәрби байраҡтарын алып сыҡтылар: иң тәүҙә халыҡ генерал-майор Миңлеғәле Шайморатов етәкселек иткән данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы байрағын күрҙе. Башҡорт атлылары Дондан Эльбаға тиклем яу менән үткән. Дүрт меңгә яҡын һыбайлы орден һәм миҙалдар менән наградланған, 78-е Советтар Союзы Геройы булған, бишәүһе - Дан орденының тулы кавалеры. Икенсе байраҡ республиканың икенсе легендар улы - Советтар Союзы Геройы, генерал-майор Таһир Күсимов етәкселек иткән 58-се гвардия Ҡыҙыл байраҡ Томашувский 3-сө дәрәжәләге Суворов орденлы кавалерия полкыныҡы ине.\nБайраҡ төркөмөнән һуң Башҡортостандың ветерандар ойошмаһы вәкилдәре, шул иҫәптән афған һуғышында ҡатнашыусылар атланы. Улар артынан хәрби-патриотик клубтарҙың курсанттары һәм кадеттар теҙелде: бөгөн Өфөлә 1,5 мең үҫмер шөғөлләнгән ошондай 21 клуб һәм ете кадет класы бар.\nБашҡортостанда дислокацияланған ғәскәри частар ҙа тантаналы марш менән үтте. Уларҙан һуң төбәктең хоҡуҡ һаҡлау һәм көс структуралары - БР буйынса Эске эштәр министрлығы милиционерҙары, республика буйынса Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Баш идаралығы ҡотҡарыусылары, Федераль яза башҡарыу хеҙмәтенең БР буйынса Баш идаралығы вәкилдәре, БР буйынса Федераль суд приставтары хеҙмәте идаралығы хеҙмәткәрҙәре, РФ Наркотиктар әйләнешен контроллек итеү федераль хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы офицерҙары, Рәсәй Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты курсанттары теҙелде.\nТамашасылар автомобилдәр һәм махсус техника колоннаһын ихлас сәләмләне. Һуғыш йылдары техникаһы алдынан Т-34 танкыһы килде. Легендар "утыҙ дүртенсе" - бар совет танкылары араһында киң билдәле һәм иң ныҡ таралған техника, ул Икенсе бөтә донъя һуғышының төп символдарының береһенә әйләнгән. Артынса Ирбит мотозаводының М-72 мотоциклы менән трофейға төшкән "Диаманд", ГАЗ-67, ГАЗ-69, данлыҡлы ЗИС-5 һәм ГАЗ-АА - "полуторка" күренде.\nТамашасылар Советтар Союзына лендлиз буйынса ҡайтарылған "Виллис"тарҙы, шәхси коллекциянан "Паккард", "Мерседес-бенц Пульман"ды, һуғыш ваҡытында өҫтөнә туп ҡуйылған "Вендерер" кеүек ретроавтомобилдәрҙе тағы ҡайҙа күрер ине?\nПарадта билдәле совет еңел автомобиле ГАЗ-М20 "Победа"һы ла ҡатнашты: СССР-ҙа уны һуғыштан һуң сығара башлағандар, ә үҙенең исеме өсөн машина фашистик Германияны еңеүгә бурыслы.\nТехниканың хәҙерге заман өлгөләре сифатында "Тигр" милиция броневигы, "Лавина-Ураган" вездеходы, БТР, Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының янғын һүндереү машиналары, ДОСААФ техникаһы күрһәтелде. Автомобилдәр маршын "Тополь-М" ракета комплексы тамамланы. Һәм машиналарҙан һуң фюзеляж аҫтына һуғыш йылдарындағы һалдат хатын хәтерләтеүсе өсмөйөш беркетелгән вертолет осоп үтте.\nТехника күргәҙмәһенән һуң театрлаштырылған тамаша башланды. Майҙанға Бөйөк Ватан һуғышы йылдары кейемендәге пехоталылар, һыбайлылар, һалдаттар сыҡты.\nБайрам тантанаһын 30 меңгә яҡын ҡала халҡы һәм баш ҡала ҡунаҡтары, шул иҫәптән 800 самаһы ветеран күҙәтте. Уларға, һуғыш ваҡиғаларының тере шаһиттарына ултырырға үҙәктән иң уңайлы урындар бирелде. Һуңғы иҫәпләүҙәр буйынса әлеге ваҡытта Өфөлә өс меңдән ашыу фронтовик йәшәй. Һуғыш йылдарында республика яу яланына 700 меңдән ашыу һалдат оҙатҡан, шуларҙың яртыһы тыуған яғына әйләнеп ҡайтмаған.\nИван Федоров 18 йәшендә фронтҡа киткән һәм һуғыш дауамында снайпер булып хеҙмәт иткән. Һуғыш башланғанда Һарытауҙа йәшәгән, һуңынан инде Өфөлә төпләнгән - ғаилә ҡорған, балалар үҫтергән, хәҙер иһә ейән-ейәнсәрҙәре, бүләләре үҫә.\n- Бер ҡасан да Еңеү менән ҡотларға онотмаған туғандарыма рәхмәт! Бына хәҙер парадтан һуң ҡыҙыма йүнәләбеҙ, унда өҫтәл дә әҙерләгәндәр инде, - ти фронтовик.\nӘ Башҡортостандың Матрай районынан (хәҙерге Йылайыр районы) Йәмил Ғәлимовҡа 1941-ҙә ни бары 12 йәш була. Һуғыш йылдарында үҫмер машина-трактор станцияһында эшләгән. "БАШвестЪ" хәбәрсеһе менән әңгәмәләшкәндә ул парадтан һуң икеһе лә һуғышта ҡатнашҡан, авиацияла хеҙмәт иткән оло апаһы менән еҙнәһенә ҡунаҡҡа йыйыныуын белдерҙе.\n- Республика, ҡала етәкселеге ветерандарға һәр ваҡыт тейешле иғтибар бүлде, ярҙам итте. Тәү сиратта был һуғышта ҡатнашыусыларға ҡағылһа, хәҙер тыл хеҙмәтсәндәренә лә иғтибар артты, - ти Ғәлимов. - Беҙ бит фронтовиктарға ҡарағанда йәшерәк, һәм күмәгерәк. Йылдар үҙенекен итә - Еңеүҙең 70 йыллығы бөтөнләй тыл хеҙмәтсәндәре байрамына әйләнәсәк - һуғышта ҡатнашыусылар бик аҙ ҡаласаҡ...


Газета "Йәшлек" » Новости » Страница 502\nНовости / Спорт // 17-08-2010, 11:00\n«Салауат Юлаев» һәм «Толпар» көсөн һынай\n«Салауат Юлаев» хоккейсылары, миҙгел алдынан әҙерлек күнекмәләрен дауам итеп, Швецияға юлланды. Тәүге контроль уйында улар урындағы «Алмтуна» командаһы менән осрашты һәм уны 6:2 иҫәбенә отто. Шайбаларҙы өфөләрҙән ике тапҡыр Сапрыкин, ҡалғандарын Григоренко, Радулов, Торесен менән Антипов индерҙе. Шулай уҡ юлаевсылар составына әйләнеп ҡайтҡан Өфө хоккей мәктәбе тәрбиәләнеүсеһе Волков бер тапҡыр гол индереүгә булышлыҡ итте. Бынан тыш юлаевсылар тағы ике уйын үткәрәсәк....\nНовости // 14-08-2010, 16:11\nМинең өс улым да әрме сафында үҙ бурыстарын үтәп ҡайтты. Өсөнсө улым хеҙмәт итеп ҡайтҡас та, 2001 йылдан Сибай эске эштәр бүлегенә эшкә барҙы. Һәм ошо ваҡыт эсендә өсөнсө тапҡыр Чечняға ебәрелде – әле ул унда (был хат май айында килгәйне – ред.). Күп кенә миҙалдарға, рәхмәт хаттарына эйә. Тынғыһыҙ командировкала йөрөһә лә, өс йыл элек өй һала башлағайны, ләкин дәүләт яғынан бер ниндәй ҙә ярҙам ала алмауы арҡаһында уны һаман төҙөп бөтә алмай. Субсидияға ғариза яҙғайны ла, тик сираты бик алыҫ икән. Бәлки, уға «Йәшлек» гәзите ярҙам итә алыр, тигән өмөт менән һиңә мөрәжәғәт итәбеҙ, яратҡан гәзитебеҙ»....\nАртҡа 1 ... 496 497 498 499 500 501 502 503 504 505 Алға


“Мин атайыма барып ҡайттым”\n20 Сентябрь 2019, 16:32\nБеҙҙең гәзитте даими алдырып уҡып барыусылар моғай хәтерләйҙер: былтыр ноябрь айында (“Ауыл уттары”, 20.11.2018, №93) Һынташ ауылы аҡһаҡалы Урал Хәйретдин улы Иҫәнъюловтың нисек итеп ғүмер буйы яу ҡырында хәбәрһеҙ юғалған атаһын эҙләүе һәм, ниһайәт, табыуы тураһында “Мин атайымды таптым!” тип аталған мәҡәлә баҫтырып сығарғайныҡ.\nЯңыраҡ Урал Хәйретдин улы йәнә редакцияға килде һәм үҙенең алыҫ сәфәре – атаһының һуңғы төйәге – Новгород өлкәһенең Старая Русса районына ҡараған Волышево ауылында урынлашҡан туғандар ҡәберлегенә барып ҡайтыуы хаҡында һөйләне. Һәм был туралағы мәҡәләне “Мин атайыма барып ҡайттым” тип исемләргә булыр ине.\nЗөбәржәт Һиҙиәтованың ошо турала “Балаларыма ҡалдырыр мираҫым бар!” тигән мәҡәләһен “Ауыл уттары” гәзитенең 76-сы һанында уҡығыҙ. Гәзитте Йылайыр почта бүлексәһендә һатып алырға була, шулай уҡ “Ауыл уттары” сайтында “Архив” бүлегенә инеп, үҙегеҙгә кәрәкле һанды һатып ала алаһығыҙ.\nӘйткәндәй, “Ауыл уттары” гәзитенә 2020 йылдың беренсе ярты йыллығына яҙылыу бара. Үҙебеҙҙең район гәзитен алдырығыҙ, үҙегеҙ ҙә яҙышығыҙ. Мәҫәлән, киләһе йыл Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығын билдәләйәсәкбеҙ. Әйҙәгеҙ, ошо ҙур датаға ҡарата үҙегеҙҙең яугир атай-ҡартатайҙарығыҙ тураһында белгәндәрегеҙҙе башҡалар менән дә уртаҡлашығыҙ. Уларҙың исеме халыҡ хәтеренән юйылырға тейеш түгел.


Иглин районында «Ҡыҙғылт-һары туп» мәктәп баскетбол лигаһы чемпионатының финал уйындары үтте\nКөсөргәнешле ярышта дүрт белем усағының 5-6-сы синыф уҡыусылары ҡатнашты. Баскетбол уйындарын ойоштороу өсөн ике мәктәптең спорт залы һайлап алына, егеттәр һәм ҡыҙҙар айырым биналарҙа көс һынаша. Йәш спортсыларҙың уйындарын ҡарарға «Берҙәм Рәсәй» фирҡәһе вәкилдәре лә килә. Һөҙөмтәлә командалар араһында тәүге урындарҙы Иглин ауылының 4-се урта мәктәбе уҡыусылары яуланы. Шулай уҡ Ҡыҙыл Восход ауылы үҫмерҙәре лә яҡшы күрһәткестәр менән ҡыуандырған.


Ҡыярҙы... яңы йыл башланғас та сәсә\n8 Май , 08:20\nБәләкәй Арыҫланғолдан Мансур Сурин оҙаҡ йылдар йәшелсәселек менән шөғөлләнә\nЙәмле Һаҡмар йылғаһы буйында урынлашҡан Бәләкәй Арыҫланғол ауылы (халыҡ телендә – Вәзәм) халҡы районда үҙҙәренең тырыш, уңған, сәмле һәм берҙәм булыуҙары менән айырылып тора. Бында эшсән халыҡ йәшәй: һәр йортта йүнселдәр үҙ шөғөлөн булдырған, нимәлер булһа ла эшләй, улай ғына түгел, үҙҙәре етештергән әйберҙәрен һатып, табыш ала.\nОҙаҡ йылдар йәшелсәселек менән шөғөлләнгән Мансур Суринды ла ауылдың уңғандары исемлегенә индерергә мөмкин. Ауыл йүнселе 15 йылға яҡын ҡыяр үҫтерә, йыл һайын апрель урталарында уны һатыуға алып сыҡһа, быйыл бер аҙ һуңланым, май баштарында өлгөрҙө, ти. Ә бит экологик яҡтан таҙа, сифатлы ҡыярҙы иртә яҙҙан өлгөртөү өсөн йүнселгә Яңы йыл байрамы үткәс тә үҙ шөғөлөнә тотонорға тура килә.\nЙәшелсәселек менән шөғөлләнеү еңелдән түгел, шуға күрә был өлкәлә үҙ эшен яратҡан, баҡсасылыҡты үҙ иткән, беҙҙеңсә әйткәндә, “ысын Мичуриндар” ғына тороп ҡала. Тап беҙҙең геройыбыҙ Мансур Харис улы ишеләр.\n– Эшкә тотонор алдынан орлоҡто хәстәрләү – иң мөһиме, – ти әңгәмәсем. – Яҡшы баҡсасы сифатлы орлоҡтан ғына мул уңыш аласағын белә. Ҡыяр үҫтереүҙе “Маша F1” сортынан башланым, ул теплица өсөн иң ҡулайлыһы. Йыл һайын 200 – 300 төп ҡыяр сәсәм, ҡыяр үҫентеләрен ултыртҡанда, төрлө сорттарҙы һынап ҡарайым, оҡшағандарын киләһе йылға ҡалдырып, тағы ла сәсәм. Һәр саҡ үҙ-үҙен һеркәләндереүсе орлоҡтарҙы алам, шунһыҙ уңыш юғары булмаясаҡ. Күптәр кеүек минераль ашлама ҡулланыу яғында түгелмен, органиктарға ғына өҫтөнлөк бирәм. Уныһы ла ҡул аҫтында булған тиреҫ менән көл генә.\nОрлоҡто хәстәрләп, уларҙы махсус һауыттарға сәскәндән һуң, оҙон ҡышҡы кистәрҙә полиэтилен япманы ҡатлап үтек менән йәбештереү эше башлана. Ул әҙер булғас, теплица урынын ҡарҙан таҙартып, әҙерләп ҡуям, пленка менән ҡаплайым. Артабан мейесенә бер нисә көн туҡтамай ут яғып, ерҙе йылытам, аҙаҡ түтәлдәр эшләйем.\nКөнө-төнө мейес яғыла, ҡыяр үҫтереүҙә төндә температураның 18 градустан да кәм булмауы талап ителә, көндөҙ 25-тән төшмәҫкә тейеш. Ә бының өсөн, уйлап ҡарағыҙ, күпме утын яғыу талап ителә?! Теплицаны уратып помидор үҫентеләрен ултыртам, ҡыяр миҙгеле бөтөүгә, улары тупылдашып өлгөрә, – тип йылмая Вәзәм уңғаны Мансур Харис улы.\nЙүнселгә үҙе үҫтергән йәшелсәне һатыу ауырлыҡ тыуҙырмай; йыйып ҡына өлгөр, шунда уҡ йортонан килеп алып та китәләр. Әйткәндәй, Вәзәмдә йәшелсәселек менән шөғөлләнеп, теплицала ҡыяр үҫтереүселәр байтаҡ. Һәр береһенең үҙ клиенты, шулай уҡ ауыл уңғандарының таҙа һәм тәмле ҡыярын һатып алырға теләүселәр Ырымбур өлкәһенең Орск, Гай ҡалаларынан килә. Оҫтаның даны ете ауылға таралыр, тигәндәй, Бәләкәй Арыҫланғол ауылы ҡыяр үҫтереүселәренең даны районда ғына түгел, ырымбурҙарға ла яҡшы таныш.\nҠыяр үҫтереү – табышлы шөғөл, әммә сығымдары ла байтаҡ. Ҡыштан утын яғыу ҙа еңелдән түгел, әммә эшеңдең һөҙөмтәһен күреү бар ауырлыҡтарҙы оноттороуға булышлыҡ итһә, халыҡтың йәшелсәләргә ихтыяжын яҡындан белеү йыл һайын ҡыяр үҫтереүгә этәргес бирә, уны тағы ла арттырыу теләген тыуҙыра. Икенсенән, ерҙе яратҡан кеше бер нисек тә үҙ булмышына хыянат итмәй.\nКемдер ҡыяр орлоғон яңы һатып алһа, Вәзәм уңғанының ҡыярҙары өлгөрөп тә ҡуйған!\nФото: Мансур Суриндың "Бәйләнештә"ге сәхифәһенән.


“КамАЗ” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Сергей Когогин менән осрашыу - Правительство Республики Башкортостан\n9 февралдә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров “КамАЗ” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Сергей Когогин менән осрашты.\nЯҡтар автомобиль концернының Нефтекамала һәм Туймазыла урындашҡан бүлендек предприятиеларын үҫтереү, сығарылған продукция күләмен һәм ассортиментын арттырыу, инвестиция проекттарын, шул иҫәптән үҙбушатҡыстар, троллейбустар, тағылма техника етештереү проекттарын тормошҡа ашырыу буйынса фекер алышты. Осрашыуҙа шулай уҡ “НефАЗ” йәмғиәтенең генераль директоры Владимир Курганов һәм Туймазы автобетон ташығыстар заводының генераль директоры Сергей Кленько ҡатнашты.\n– Республикабыҙ өсөн “КамАЗ” – күптәнге стратегик партнер. Башҡортостанда автоконцернға ингән предприятие эшләй. Нефтекамалағы һәм Туймазылағы заводтар – беҙҙең машина эшләү тармағы флагмандары. Коронавирус пандемияһына ҡарамаҫтан, 2020 йылды улар яҡшы һөҙөмтә менән тамамланы, – Радий Хәбиров. – Артабанғы үҫеш өсөн киләсәккә бурыстарҙы тикшерергә кәрәк. Республика производстволарға тейешле ярҙам күрһәтергә әҙер.\n“КамАЗ” йәмғиәтенең генераль директоры Сергей Когогин әйтеүенсә, республика заводтарының инвестиция программаһына техника күләмен арттырыу һәм уның ассортиментын киңәйтеү мөмкинлеген биргән перспективалы проекттар инә.\n- Башҡортостан предприятиелары концерн структураһында мөһим урын биләй, - тине ул. - Берлектәге ҡарарҙарыбыҙ һәм производстволарҙың үҫешенә булышлыҡ итеү был заводтарҙы үҙҙәренең тармағында алдынғылар сафына сығарыу мөмкинлеген бирәсәк. Тәҡдим ителгән инвестиция проекттарының маҡсаты – сифат стандарттары үтәлгән һәм конкурентлыҡ ҡеүәһенә эйә булған техника сығарылған заманса комплекстар ойоштороу.


Баланы нисек йыуатырға? | Новости Башкортостана\n20.11.2017 в 20:27 | Общество | 847 ПРЕДЛОЖИТЬ НОВОСТЬ\nБаланың кәйефе йыш ҡына насарайып тора. Уға күңелһеҙ булғанда, арығанда йәки еңмешләнеп илай. Хатта буштан-бушҡа көйһөҙләнергә лә яраталар. Шулай ҙа өлкәндәр өсөн бәләкәстең иламауы мөһим. Ҡайһы бер баланың истерикаһын туҡтатыуы еңел түгел, шуға күрә ул башланмаҫ борон сараһын күрергә кәрәк. Әйҙә илаһын, ялҡһа, үҙе тымыр, тип ҡул һелтәп ҡуйыу дөрөҫ түгел. Донъя хәлен белеп булмай, бәлки, берәй көн үҙегеҙгә лә иларға тура килер. Йыуатыу, әүрәтеү урынына ҙурайған балағыҙҙың битараф ҡына янығыҙҙан үтеп китеүе бар.\n1. Илауҙы туҡтатып тороу өсөн “мөһим” эштең булыуын иҫенә төшөрөгөҙ – “Әйҙә һуңынан иларһың, юғиһә ҡояш байып бара, ә беҙ урамда уйнап өлгөрмәйәсәкбеҙ”. Ҡыҫҡаһы, бәләкәстең күҙ йәшенә хоҡуғын тартып алмайһығыҙ, ә аҙ ғына көтөргә тәҡдим итәһегеҙ. Күп бала быға ризалаша.\n2. Насар кәйефте шаярыу ярҙамында бөтөрөүе еп-еңел. Мәҫәлән, “Ҡана, күҙ йәштәреңде киптерәйем әле” тип, фен тоҡандырыу, “Хәҙер һине илаҡтан таҙартам” тип саң һурҙырғысты алыу көлдөртә. Әгәр ҙә бала был көнкүреш техникаһынан ҡурҡмаһа ғына!\n3. Бала ҡаршылашмаҫ борон тиҙ-тиҙ генә хәбәр һөйләп, уны ҡабаландырығыҙ. Төрлө темаға күп итеп хәбәр һөйләһәгеҙ, иларға йыйынған бала, һүҙгә әүрәп, тынысланасаҡ. Иң мөһиме, уны ҡыҙыҡһындырған файҙалы тема булһын.\n4. “Ярай, һин илай тор. Ә мин аш-һыу бүлмәһендә нимә ҡыштырлағанын ҡарап киләйем әле. Бәлки, унда терпелер, йә булмаһа, турғай осоп ингәндер...” – тигәнерәк әүрәтеү ҙә ярҙамға килер.\n5. “Матур ғына ҡыҙым урынына ниндәй йәмһеҙ монстр килгән? Ә минең ҡыҙым ҡайҙа булған?” – тип көҙгөгә ҡаратығыҙ. Ул үҙенең сағылышына әүрәп, көйһөҙләнеүенең сәбәбен онотор. Юмор аңлаған бәләкәс булһа, үҙегеҙ ҙә көҙгөгә ҡарап төрлөсә ҡыланығыҙ.\n6. “Был илаҡ бәпескә доктор килгән. Бына “кәйеф витаминдары” килтергән!” – ҡайһы саҡ баланы тәмлекәс ярҙамында илауҙан туҡтатып була. Әгәр ҙә “витамин”дың файҙаһы булмаһа, бүтән уға бирмәйәсәктәрен белеп торһон.\n7. Күп осраҡта ҡыҫып ҡосаҡлап, ҡолағына иркә һүҙҙәр әйтеү оло тылсымға эйә. Баланың күҙ йәштәрен тымыҙыу өсөн йылы ҡараш һәм изге күңел дә етә. Ҡайһы саҡта ата-әсәнең биш минутлыҡ иғтибары – уның менән уйнау, һүрәт төшөрөү, пластилин әүәләү бәләкәсте тынысландыра.\n8. Баланың истерикаһына өлкәндәр сәбәпсе булһа, ә өлкәндәр һәр саҡ дөрөҫ була алмай, үҙ хатағыҙҙы таныуҙан ҡурҡмағыҙ. “Ғәфү ит, бәләкәсем. Мин һине әрләп яңылыштым”, – тип әйткәнде хатта 1 – 2 йәшлектәр ҙә аңлап ҡабул итә.


Ибраһим пәйғәмбәр | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Ибраһим пәйғәмбәр\n« Нух пәйғәмбәр\nИбраһим пәйғәмбәр һәм улы Исмәғил »\nТуфандан һуң әҙәм балалары тағы ла бик ныҡ үрсегәндәр. Нух пәйғәмбәр үҙе сәләмәт саҡта быларға юлбашсы булған, уларға дин һәм шәриғәт хөкөмдәрен өйрәткән, уларҙы тоғро юлға күндергән. Нух пәйғәмбәрҙән һуң кешеләр тағы яман юлға кереп киткәндәр. Тағы ла Аллаһы Тәғәләне онотҡандар. Шунлыҡтан рәхмәте киң булған Хоҙай Тәғәлә быларға тағы ла бер-бер артлы юлбашсылар ебәрә торған.\nШул юлбашсыларҙың береһе Ибраһим пәйғәмбәр. Был ваҡыт инсандар бигерәк тә аҙашҡан булғандар: улар ҡояш, ай һәм йондоҙҙарға, әллә ниндәй һүрәттәргә ғибәҙәт ҡыла башлағандар. Ибраһим пәйғәмбәрҙең атаһы ла башҡалар кеүек потҡа табына торған булған. Ибраһим пәйғәмбәр быларға үҙҙәренең бөтөнләй яңылыш юлға кергәнлектәреп, ай, ҡояш, йондоҙҙарға ғибәҙәт ҡылыу ярамағанлығын, ул сикһеҙ ҙур гонаһ икәнлеген аңлатҡан. Уларға бер Аллаһҡа ғына ғибәҙәт ҡылырға, ул ебәргән дин һәм шәриғәт буйынса ғына ғәмәл ҡылырға ҡушҡан. Тегеләр тыңламағандар, унан көлгәндәр, уны мыҫҡыл иткәндәр. Ибраһим пәйғәмбәрҙең атаһы ла уға бик ныҡ ҡаршы торған. Ләкин Ибраһим пәйғәмбәр һаман да үҙ эшендә булған. Былар Ибраһим пәйғәмбәрҙән бик интеккәс, уны үлтерергә булғандар. Бер ваҡыт ергә ут яғып, уны шунда ташлағандар.\nЛәкин Аллаһы Тәғәләнең пәйғәмбәренә рәхмәте киң, уның ҡөҙрәтенең дә иге-сиге юҡ. Ул ни теләһә шул була. Ул үҙенең пәйғәмбәрен кафырҙар ҡулынан ҡотҡарған. Утҡа һалҡынайырға, Ибраһим пәйғәмбәргә зарар тейҙермәҫкә ҡушҡан, һәм шулай булған да. Уға уттан һис бер зарар теймәгән.\nИбраһим пәйғәмбәр Нух пәйғәмбәрҙең Сам исемле уғлының нәҫеленән булған. Ул, ата-бабалары кеүек, башта «Бабил» тигән ерҙә торған, Уның ҡатыны Сара исемле булған. Аллаһы Тәғәлә уға ҡатынын алып «Кәнған» тигән ергә күсергә ҡушҡан. Был Аллаһы Тәғәлә тарафынан Ибраһим пәйғәмбәрҙән таралған нәҫелгә вәғәҙә итеп ҡалынған ер булған. Ибраһим пәйғәмбәр ғүмеренең һуңғы көнөнә тиклем шул ерҙә донъя көткән.\nИбраһим пәйғәмбәрҙең ике ҡатыны булған: Сара, Һәжәр. Сара — өлкән, Һәжәр йәш ҡатыны булған. Бер ваҡыт хәҙрәт Һәжәрҙән бер ир бала донъяға килгән. Был ваҡыт Ибраһим пәйғәмбәр бик ҡарт кеше булған. Ҡарт була тороп, үҙенән бала булыуға ул Аллаһы Тәғәләгә сикһеҙ шөкөраналар ҡылған. Балаға Исмәғил тип исем ҡушҡандар. Был бала бик изгеләрҙән булып, ахырҙа пәйғәмбәрлек дәрәжәһенә ирешкән. Ошо Исмәғил пәйғәмбәр беҙҙең пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәдтең, ғәләйһис-сәләм, алыҫ ата-олатаһы.\nХәҙрәт Һәжәрҙән бала булғас, хәҙрәт Сара ла үҙенән, бала булыуын бик теләгән. Ләкин ул бик олоғайған булғанлыҡтан, балаға өмөтө бик аҙ булған. Бер ваҡыт Ибраһим пәйғәмбәргә бер нисә мосафир килеп төшә. Ул бик ҡунаҡ һыйлаусан кеше икән. Шунда уҡ мосафирҙарға аш әҙерләткән. Мосафирҙар ашамағандар. Хужа ҡунаҡтарҙы ныҡ ҡыҫтаһа ла, тегеләр һаман да ашамағандар. Ибраһим пәйғәмбәр быға борсола башлаған: «Әллә ашыбыҙҙа ғәйеп таптылармы икән? Юл кешеләре була тороп та ни эшләп ашамайҙар икән? » — тигән. Быларҙан шикләнә, ҡурҡа башлаған. Мосафирҙар былай ғәҙәти кешеләр түгел икән. Улар кеше сүрәтенә кергән фәрештәләр булған. Былар Ибраһим пәйғәмбәрҙең бик шикләнгәнен күргәс, серҙе асҡандар: «Беҙ фәрештәләрбеҙ, беҙ ашамайбыҙ», — тигәндәр.\nБына шул ваҡыт фәрештәләр Ибраһим пәйғәмбәрҙән бер ир бала тыуасаҡ, тип һөйөнөс биргәндәр. Хәҙрәт Сара ла шул ваҡыт аяҡ үрә баҫып торған. Ул быларҙың һүҙҙәренә бик ғәжәпләнгән, көлгән. «Мин бит инде ҡарт әбеймен, ирем дә бик ҡарт, Шулай булғас, беҙҙән нисек бала булыр икән?» — тигән, Быға ҡаршы фәрештәләр: «Аллаһы Тәғәләнең ҡөҙрәте киң, һеҙгә уның рәхмәтенең дә сиге юҡ, һеҙ ҡарт кешеләр булһағыҙ ҙа Ул һеҙгә бала бирә ала, һәм шулай буласаҡ та», — тигәндәр. Өҫтәүенә, шул баланан бер пәйғәмбәр тыуасаҡлығын да әйтеп ҡуйғандар. Шунан һуң күҙҙән юғалғандар. Көндәр, айҙар үткән. Бер ваҡыт хәҙрәт Саранан да әлеге һөйөнөс бирелгән бала донъяға килгән. Былар уға сикһеҙ шатланғандар. Бының өсөн Аллаһы Тәғәләгә нисек итеп шөкөрана ҡылырға ла белмәгәндәр. Балаға Исхаҡ тип исем ҡушҡандар. Исхаҡ та хәҙрәт Исмәғил шикелле бик изге бер кеше булған. Ул да атаһы һәм ағаһы кеүек пәйғәмбәр булған. Уның нәҫеле лә бик мөбәрәк нәҫел булған. Уның нәҫеленән бик күп пәйғәмбәрҙәр донъяға килгән.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 26.08.2017 в 02:11, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Юмор » Страница 9 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Юмор » Страница 9\nҮәт, ҡыҙыҡ! (13.10.2017)\nӘҙәбиәт / Юмор // 19-10-2017, 11:00\nИр бала табыу йорто тәҙрәһе эргәһендә тора. Ҡатыны уға ҡарай.\n– Улымды күрһәт! – ти ир.\n– Әлегә ярамай.\n– Нисек һуң ул?\n– Яҡшы. Йоҡлай.\n– Кемгә оҡшаған?\n– Һин уны барыбер белмәйһең....\n“Гамаш кейгәнмен дә баһа!”\nӘҙәбиәт / Юмор // 18-10-2017, 12:07\nСовет осоронда була был хәл. Хәҙерге шикелле магазин кәштәләре тауарҙан һығылып тормай. Ауылдарға ҡаланан йәиһә район үҙәгенән, әллә ни ҙә бер булһа ла, автолавкалар килер ине. Буранғолға ла килеп туҡтай бындай машина. Кешеләр кемуҙарҙан йүгерешә икән. Шунда бер ҡарт:\n– Ҡыҙым, ҡыҙым, трикоң юҡмы? – тип һорай икән һатыусынан.\n– Күрмәйһеңме, гамаш кейгәнмен дә баһа! – тип ҡысҡыра асыуынан шартлар сиккә еткән хәсрәт һатыусы....\n«Тағы ла ҡышҡа ҡалаһыңмы инде?»\nӘҙәбиәт / Юмор // 10-10-2017, 11:29\nОло йәштәрҙәге өләсәһен кесе улдарының ҡарамағына ҡалдырып, ата-әсәһе ҡунаҡҡа йыйына.\n– Һин янынан китмәй генә өләсәйеңде ҡарап тор. Оло кеше бит, бер- бер хәл булып ҡуймаһын. Эҫе сәйҙән өҙмә. Нимә һораһа, шуны эшлә, йәме, – тип сығып китәләр.\nӘбей улы менән ҡалғас, һүҙ башлай.\n– Эй, Аллам, бынауындай матур йәй көндәрендә генә йәнемде ала күрмә инде. Ожмах бит ул йәй...\n– Өләсәй, аңламайым хәҙер. Ҡыш етһә: «Ҡәбер ҡаҙған кешеләр туңыр. Яҙға ҡалдыр инде», – тип ялбараһың, йәй етһә, тағы киткең килмәй, ожмахты ташлап... Тағы ла, кеше туңдырып, ҡышҡа ҡалырға ултыраһыңмы инде? – тигән ейәне өләсәһенә.\nҮәт, ҡыҙыҡ! (6.10.2017)\nӘҙәбиәт / Юмор // 9-10-2017, 11:27\n– Беҙҙең хужа һаңғырауланған.\n– Ике ҡолаҡҡа ламы?\n– Юҡ, береһенә генә. Юғарынан әйткәнде ишетә, түбәндән әйткәнде – юҡ.\nҮәт, ҡыҙыҡ! (29.09.2017)\nӘҙәбиәт / Юмор // 2-10-2017, 11:09\nТелефон шылтырай. Трубканы өс ҡыҙы булған атай кеше ала. Телефонда бер егет:\n– Сәләм, Ҡуяным, һинме был?\n– Юҡ. Был ҡуян фермаһының хужаһы!...\nҮәт, ҡыҙыҡ! (22.09.2017)\nӘҙәбиәт / Юмор // 25-09-2017, 11:02\nҠатын менән ир талаша. Ире:\n– Белгең килһә, һинең кеүектән ике бисәне аҫрарлыҡ аҡса эшләйем! – ти.\n– Йә, яҡшы. Улай булғас, әсәйем беҙҙең менән йәшәйәсәк!\nҮәт, ҡыҙыҡ! (15.09.2017)\nӘҙәбиәт / Юмор // 18-09-2017, 11:11\n– Әсәй, беҙ һине телевизорҙан күрҙек! – ҡаршыма улым йүгереп килә.\n– Ярай, һәйбәт булған, – тим.\n– Ә һин беҙҙе күрҙеңме?\nҮәт, ҡыҙыҡ! (8.09.2017)\nӘҙәбиәт / Юмор // 8-09-2017, 12:41\nАллаһы Тәғәлә балта оҫтаһына:\n– Мин һинән көнләшәм, – тип әйткән, ти.\n– И, Хоҙайым, һин ҡөҙрәтле, мин бер ябай кеше. Нимәмә көнләшәһеңдер инде...\n– Һин эшләгән ултырғыстар артыңдан бер туҡтауһыҙ теләнеп, эйәреп йөрөмәй......\nҮәт, ҡыҙыҡ! (1.09.2017)\nӘҙәбиәт / Юмор // 5-09-2017, 09:53\n– Бөттө баш!\n– Кисә шоферым аша һалым инспекцияһына бер ҡап кәнфит ебәргәйнем.\n– Шофер өсөн “Тәҙрә эргәһендә ултырған һимеҙ ҡатынға бирергә” тигән яҙыу ҡыҫтырғайным. Шуны алмай ғына тапшырған...\nАртҡа 1 ... 5 6 7 8 9 10 11 12 13 ... 48 Алға