Гөлнәзирә Йәнтүрина менән әңгәмә\nЕр шары буйлап таралған башҡорт егет-ҡыҙҙары менән аралашып, улар менән 200-ләгән интервьюлар шәлкемен китап итеп баҫтырып сығарған Эльвира Моталова менән йәнле әңгәмә.\n"Мәскәү һөйләй". Мәскәүҙә башҡорт теле курстарын асыусы Салауат Әхмәҙуллин. Г.Ғәлимуллина.\n«Мәскәү һөйләй» 30.06.18\n"Мәскәү һөйләй". Америкала йәшәүсе башҡорт ҡатын-ҡыҙы.\nГөлназ Ғәлимуллина Мәскәүҙән һағынышлы сәләмдәр еткерә һәм һеҙҙе Үҙәк телевидение продюсеры Айрат Мусин менән ҡыҙыҡлы осрашыуға саҡыра.\nРежиссер Айнур Асҡаров\nРежиссер Айнур Асҡаров менән Рәсәй һәм башҡорт кинематографы, режиссер һәм продюсер эше тураһында һөйләшәбеҙ.\nБейеүсе Нәзир Байегетов\nМәскәүҙәге дискотекаларҙың береһендә нисек итеп башҡорт ҡыҙы менән танышырға, өйләнергә һәм яратҡан башҡорт бейеүҙәрен башҡарыу өсөн нисек итеп ансамбль төҙөргә? "Алтынай" ансамбле етәксеһе, бейеүсе Нәзир Байегетов ошолар һәм башҡалар тураһында һөйләшәбеҙ.\nСанкт-Петербург һәм Мәскәү ҡалалаларында танылып өлгөргән рәссам Радик Мусин брендреализм жанрында ижад итә.\nЗаказ буйынса яҙылған мәҡәлә донъя күреү менән Салауат Хөрмәт улы Президент администрацияһы етәксеһе вазифаһынан китә. Мәскәүгә күсә һәм күп тә үтмәй унда Рәсәй Федерацияһының һалымдар һәм йыйымдар министры урынбаҫары булып эш башлай. 71 йәшендә лә ул хеҙмәт\nэшмәкәрлеген дауам итә. Фәнни-тикшереү үҙәген етәкләй.\nМәскәүҙә йәшәүсе табип, сығышы менән Учалынан булған 51 йәшлек Ғәлиә Ғүмәрова Рәсәйҙең һәм Европаның иң бейек нөктәһенә менгән. Хатта унда башҡорт көйөнә, милли кейемдә "Заһиҙә"не бейеп күрһәткән.\nУл Удмурт Республикаһында тыуған. Ислам динен ҡабул итеп, башҡорт егетенә кейәүгә сыҡҡан. Телебеҙҙе өйрәнә, башҡортса йырлай. "Винтаж" төркөмөнөң элекке, "Заман" төркөмөнөң хәҙерге солисы Елена Созыкина - талантлы замандашыбыҙ. Радмир Мөфтәхин - Нижневартовск егете. Магнитогорск симфоник оркестры вәғәҙә иткән уңышлы карьераны Мәскәүҙәге тормошҡа алыштырған кеше. Илебеҙ баш ҡалаһында ул "Заман" төркөмөн төҙөй. Композитор һәм аранжировкалау оҫта...\nФедерация Советының Мәғариф, фән һәм мәҙәниәт буйынса комитет рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрованың ярҙамсыһы Марсель Вәхитов менән әңгәмә.\nИлдар атаһына планшет бүләк иткәс, атаһы "ә бында башҡорт хәрефтәре ҡайҙа һуң?" тип һорай. Йәш программист юғалып ҡалмай, махсус программа яҙа. Хәҙер инде меңәрләгән кеше смартфон-планшеттарҙан яҙышҡанда башҡорт клавиатураһы менән ҡуллана. Илдар бының менән генә туҡталып ҡалмай, Skype , "Бәйләнештә" социаль селтәрен башҡорт теленә тәржемә итә. Башҡорт теленең он-лайн һүҙлеген төҙөй. Бөгөн ул Мәскәүҙә уңышлы эшләп йөрөй. Илдең баш ҡалаһы уны тә...\nБеҙҙә ҡунаҡта Илфат Әмиров\nХәбәрсе Гөлназ Ғәлимуллинаның ҡунағы боксер Илфат Әмиров.\nТыуған ереңдән ни тиклем алыҫыраҡ, шул тиклем ватаныңа көслөрәк береккәнеңде аңлайһың. Башҡорт көй-моңдары яңғыраған, бейеүҙәре гөрләгән урындарҙы эҙләйһең. Композитор Айҙар Хәмзин Мәскәү йондоҙҙары өсөн генә түгел, алыҫ араларға ҡарамаҫтан Башҡортостан өсөн дә ижад итеүен дауам итә. Үҙемә лә Айҙар менән эшләү бәхете тейҙе. New York film festivals конкурсында еңгән фильмыма музыканы, әйткәндәй, Айҙар яҙған ине. Тамыр студияһына сираттағы ТЭФИ...\nМәскәүҙә лә данлы улар\nПрограмманың авторы - Гөлназ Ғәлимуллина.


Марокко Короллеге Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә ниәтләй // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nМарокко Короллеге Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итергә ниәтләй\n17:41, 12 апреля 2012 Сәйәсәт\nМарокко Короллеге Башҡортостан менән төрлө өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек итергә ниәтләй, тип хәбәр итте Марокконың Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы вәкиле Абделькадер Лешехеб Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының Рәсәй ислам университетында үткән матбуғат конференцияһында.\nМарокконың Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы вәкиле Абделькадер Лешехеб Ислам мәҙәниәте институты директоры Саид Кямилев менән Рәсәй мосолмандарының Үҙәк динә назараты рәйесе, юғары мөфтөй Талғат Тажетдин саҡырыуы буйынса Өфөгә килде. Был уның республикаға тәүге визиты. Өфөлә Марокко илсеһе республиканың дәүләт, дин һәм фән хеҙмәткәрҙәре менән осрашты.\n— Минең Башҡортостанға килеүем Рәсәй менән Марокко араһындағы дуҫлыҡты нығыту сиктәрендә үтә, — тип билдәләне Абделькадер Лешехеб. – Башҡортостан менән дә күп өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен күрәбеҙ.\nШулай итеп, илсе БР Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов менән иҡтисад, фән, сауҙа, энергетика өлкәләрендә Марокко Короллегенең Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәрен тикшерҙе.\n— Владимир Балабанов мине Мәскәүҙә апрель аҙағында үтәсәк Башҡортостан Республикаһы көндәренә саҡырҙы, — тине Марокко ҡунағы. – Унда төбәк етәкселеге, шул иҫәптән республика Президенты Рөстәм Хәмитов менән осрашырмын, тип ышанам. Бәйләнештәрҙе артабан нығытыу юлдарын ҡараясаҡбыҙ. Республика, уның мөмкинлектәре менән яҡынданыраҡ танышыу һәм хеҙмәттәшлек итеүҙең аныҡ юлдарын билдәләү маҡсатында Өфөгә тағы киләсәкмен.\nТәлғәт Тажетдин илсе менән ислам мәғарифы, ғәрәп телен өйрәнеү, тәжрибә уртаҡлашыу өлкәһендә хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы идеялары менән бүлеште. Шулай уҡ дипломат Рәсәй ислам университеты ректоры Ринат Раев, юғары уҡыу йорто уҡытыусылары һәм студенттары менән осрашты.\nМ.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты ректоры Раил Әсәҙуллин илсене вуз эшмәкәрлеге менән таныштырҙы һәм студенттар менән осрашыу ойошторҙо.\n— Педагогия университеты миңә ныҡ тәьҫир итте: студенттарҙың күп булыуы, белем биреү сифаты ғәжәпләндерҙе, — тине Абделькадер Лешехеб. – Студенттар менән алмашыу, мәғлүмәт технологияларын үҫтереү һәм фән өлкәләрендә педагогия университеты менән Марокколағы бер нисә юғары уҡыу йорто араһында хеҙмәттәшлек булдырырға һөйләштек. Ислам мәҙәниәте буйынса мәғлүмәт менән бүлешергә әҙербеҙ. Бынан тыш, студенттарҙың минең менән француз һәм ғәрәп телдәрендә һөйләшеүе ҡыуандырҙы.\nБөгөн иртәнсәк илсе республиканың мәғариф министры Әлфис Ғаязов менән осрашты. Абделькадер Лешехеб ислам мәғарифы өлкәһендә Башҡортостандың дини уҡыу йорттары менән хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре тураһындағы пландары менән бүлеште.\n— Алдағы арала Башҡортостан делегацияһының Мароккоға яуап визитын ойошторасаҡбыҙ, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды дипломат. – Үҙебеҙгә дәүләт һәм дин хеҙмәткәрҙәрен саҡырырға уйлайбыҙ. Әммә унан алда хеҙмәттәшлек итеү буйынса аныҡ программа әҙерләргә тейешбеҙ.\nАбделькадер Лешехеб хәбәр итеүенсә, Марокко Короллеге Рәсәйҙең бер нисә төбәге менән яҡшы бәйләнештәр булдырған да инде. Улар араһында – Санкт-Петербург, Татарстан, Свердловск һәм Курск өлкәләре.\nТеги: халыҡ-ара бәйләнештәр,марокко,дин,мәғариф


«Топонимия конкурсы 2020» — Башҡортостан һәм башҡорттар йәшәгән өлкәләр топонимияһына бағышланған конкурс.\nМаҡсаты: Һәр кем үҙенең тыуған яғындағы йылға-күлдәр, шишмәләр, баҫыу-яландар, аҡландар, урмандар, йырындар, шарлауыҡтар, һаҙлыҡтар, ҡаяларҙың исемдәре бар икәнен беләлер. Хатта ни өсөн шулай атала икәнен ҡыҙыҡһынып һорағаны ла булғандыр. Һорашмаһа ла был атама ниндәйҙер риүәйәт менән бәйле икәнен ишеткәне барҙыр. Был атамалар быуындан-быуынға телдән-телгә күсеп килә. Ошо атамалар юғалып ҡалмаһын өсөн был конкурс үткәрелә.\nҮткәреү ваҡыты: 1 ноябрҙан 30 ноябрға тиклем\n1-се номинация — «Социаль селтәрҙәрҙә яҙыусылар» — Бәйләнештә социаль селтәрендә «Башҡорт ҡатын-ҡыҙы» һәм «Ҡыҙыҡлы топонимика» төркөмдәрендә яҙыусылар өсөн.\nҠағиҙәләре: «Башҡорт ҡатын-ҡыҙы» һәм «Ҡыҙыҡлы топонимика» төркөмдәрендә үҙегеҙ белгән атамалар тураһында пост яҙырға мөмкин. Шулай уҡ фотоһын тейәргә мөмкин\n2-се номинация — «Башҡорт Викидәреслегендә яҙыусылар өсөн» — викидәреслектә ҡатнашыусылар өсөн. Ҡатнашыусылар үҙҙәре мәҡәлә яҙа һәм Бәйләнештә селтәрендәге постарҙы викиформатына яраштырып викидәреслеккә тейәй.\nҠатнашыусылар Википроекттарҙа теркәлгән булырға тейеш.\nМәҡәлә 1 ноябрҙең 30 ноябргә тиклем яҙылған булырға тейеш.\nАбруйлы сығанаҡтаға ҡарағанда, үҙ аллы тикшереүҙәр баһалана.\nБәйләнештә социаль селтәренән алынған хәбәрҙәргә информаторҙың исемен һәм йәшен (әгәр мөмкин булһа) яҙырға.\nМәҡәләгә топонимикаға бәйле категория ҡуйырға.\nМәҡәләне түбәндәге таблицаға теркәп ҡуйырға.\nБаҫылып сыҡҡан мәҡәләләрҙе автор хоҡуғын боҙоп күсереп ултыртыу рөхсәт ителмәй\nМәҡәләне башлау өсөн исемен яҙығыҙ һәм «Яңы бит яһарға» төймәһенә баҫығыҙ.\nәлегә әҙерлек бара\nНоминация #1 мәҡәләләрен социаль селтәрҙә ҡарарға мөмкин.\nЛяля Рафикова (https://vk.com/wall-36676061_276157, https://vk.com/topic-36676061_46528914)\nАльбина Галеева (https://vk.com/topic-36676061_46528914)\nМинигул Язагуллова (https://vk.com/topic-36676061_46528914)\nГульсум Елкибаева (https://vk.com/topic-36676061_46528914)\nНасима Сагитова (https://vk.com/topic-36676061_46528914), https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nФания Кутлубулатова (https://vk.com/topic-36676061_46528914)\nМинигул Язагуллова https://vk.com/topic-36676061_46528914\nГульсум Елкибаева https://vk.com/topic-36676061_46528914\nНасима Сагитова https://vk.com/topic-36676061_46528914, https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nФания Кутлубулатова https://vk.com/topic-36676061_46528914\nАзалия Исрафилова https://vk.com/topic-36676061_46528914\nАльбина Муллахметова https://vk.com/topic-36676061_46528914\nФилюза Башарова https://vk.com/topic-36676061_46528914\nГульнара Исхакова https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nМинзаля Халилова https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nФинзиля Хабирова https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nАнузя Мажитова https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nАльфия Абдрафикова https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nЛена Абдрахманова https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nЛяля Икбаева https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nВагида Кужагильдина https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nДамира Шарафутдинова-Шангареева https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nАйсылу Гумерова https://vk.com/topic-36676061_46528914?offset=20\nҺәҙиә Иҫке Собханғол ауылының барлыҡҡа килеүе* Тирмән ҡаяһы *Яҙмышым Бөрйәндән айырылғыһыҙ.*Тамғалар тарих һөйләй*Һәр урыны тарих һөйләй*Исемдәре ил үткәнен сағылдыра* []* 0 0\nВәхит Кәшәлә Бөрйән районы топонимдарының һүҙьяһалышы*Бөрйән районы топонимдарының семантикаһы*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылына ҡараған сабынлыҡтар*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы эргәһендәге текә ҡабаҡ*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында тарихи объекттар*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы халҡының кәсеп-һөнәре*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылында һыу инеү урындары*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы дромонимдары*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы дримонимдары*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы тауҙары*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылындағы таштар*Бөрйән районы Ғәлиәкбәр ауылы гидронимдары*[]*[]*[] Оло Нөгөш бассейнына ҡараған топонимия 13 0\nРөстәм Нурыев Ләмәҙтамаҡ ауылы топонимдары 1 0\nБаныу Ҡоръятмаҫ ауылы топонимдары Мәкәш ауылы топонимдары Дәүләкән районы Ҡыҙрас ауылы топонимдары Дәүләкән районы Буранғол ауылы топонимдары Әлшәй районы Раевка ҡасабаһының топонимы 5 0\nВәлимә 56 Байназар ауылы Истамкин яғының ер-һыу атамалары* Байназар ауылының түбәнге яҡ ер-һыу атамалары* Байназар ауылы үр яғының ер-һыу атамалары 3 0\nЛилиә Ҡайынғол шишмәһе (Туҡ ҡушылдығы)  1 0\nAkkashka Шайтан-Көҙәй этнонимы* Салауат районы топонимдары* Фёдоровка районы Батыр ауылы топонимдары 3 0\nIkbaeval Ауырғазы районы Яңы Итекәй ауылы топонимдары *Бөрйән районы Нәби ауылы атамалары. *Нуриман районы, Иҫке Күл ауылы Баймаҡ районы Үрге Яйыҡбай (Нуғай) ауылы топонимдары* Баймаҡ районы Өмөтбай ауылы. Әүлия тауы.* Әбйәлил районы,Күбәләк ырыуы ауылдары тарихы. *Сирбай ауылдары 7 0\nТаңһылыу Бөрйән районының халыҡ кимәлендәге тарихи ваҡиғалар сағылыш тапҡан ер-һыу атамалары* Һарт тарихы 2 0\nФәүзиә Ҡотлогилдина (Алтынбаева) Көгөш йылғаһы/Күгеш йылғаһы* Көгөш йылғаһы/Көгөш йылғаһы* Көгөш йылғаһы/ Көгөш йылғаһы ҡайҙа башлана?* Көгөш йылғаһы* Фәүзиә Алтынбаева яҙмалары ( Иҫәкәйем-тыуған төбәгем* Ыласын ташы* Иҫәкәй шишмәләре* Ҡашҡат* Моҡай тауы* Ташбүкән* Ташбүкәндең һыуҙары (йылғалары)* Ташбүкәндең ер атамалары* Ишембай-тыуған яғым * Айыутауы* Ҡамышлыкүл* Родина ауылы шишмәләре* Родина ауылы тарихы) * []* 17 0\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Конкурс:Топонимика&oldid=23520»\nТопонимика конкурсы 2020\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:02 21 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


29 Март 2019, 14:54\nӘкиәт Борон-борон заманда йәшәгән, ти, Мыраубикә. Ул бик ялҡау булған. Мейес башында йоҡлап тик ятҡан. Бер көндө уның ишеген Ҡуян дуҫы шаҡыған.\nМыраубикәнең урынынан торғоһо ла килмәгән. Аяҡтарын саҡ һөйрәп килеп, келәһен асҡан.\n– Һаумы, Мыраубикә!\n– Һаулыҡ юҡ әле ул. Башым ауырта.\n– Әйҙә, саф һауаға сығайыҡ. Ҡоштар йырын тыңлайыҡ.\n– Юҡ. Миңә мейес башында ла рәхәт. Үҙең генә йөрө.\nШул һүҙҙәрҙе әйткән дә ишеген япҡан. Хатта дуҫын сәй эсергә лә саҡырмаған. Тағы яратҡан урынына барып ятҡан Мыраубикә.\nҠыбырламай ғына шулай көн иткән бесәй. Яҙ, йәй, көҙ үткән. Һыуыҡтар төшкән. Мейес башында ятыуы ла түҙгеһеҙ була башлаған. Ут яғырға утыны әҙерләнмәгән, ә һалҡын ҡыш яҡынлашҡан. Ялҡау бесәй йүткереп ауырып киткән.\nМыраубикәнең хәлен белергә берәү ҙә килмәгән. Ахыры, үҙе киткән дуҫы янына. Ҡуян уны күреүгә бик шатланған. Индереп сәй, һөт ҡайнатып эсергән. Бар хәленсә дауалаған.\nБиш көн ятҡан Мыраубикә дуҫында. Һауығып ҡайтҡан. Рәхмәт әйтергә лә онотмаған. Ҡуян дуҫын дауалағанына ҡыуанған. Бесәй ҙә беренсе тапҡыр һөйөнөс татыған. Донъялар матур булып киткән. Ҡоштар йырын икенсерәк ишетә башлаған.\nШул көндән алып Мыраубикә лә башҡаларға яҡшылыҡ эшләргә тырышҡан, ти.\nЭвелина СИТДИҠОВА, III «Б» синыфы уҡыусыһы.


Өфөлә «Дар Аль Магриб» Марокко короллегенең Мәҙәниәт һәм дуҫлыҡ йорто асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Дар Аль Магриб» Марокко короллегенең Мәҙәниәт һәм дуҫлыҡ йорто асылды\n15:00, 24 января 2014 Йәмғиәт\nӨфөлә Башҡортостан Республикаһында «Дар Аль Магриб» Марокко короллегенең Мәҙәниәт һәм дуҫлыҡ йортонда беренсе конференция үтте. Ойоштороусылар составына Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты рәйесе, юғары мөфтөй Тәлғәт Тажетдин, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк диниә назараты хакимиәте етәксеһе, мөфтөй Мөхәммәт Тажетдинов, башланғыс төркөм етәкселәре Мхамед Хәмид һәм Гизела Хәмид инделәр.\nРәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, осрашыу барышында ҡатнашыусылар берҙәм тауыш менән Идара райесен һайланы, ул Мхамед Хамид булды, һәм генераль директоры – Гизела Хәмид. Шулай уҡ, март аҙағында үтәсәк, «Өфөлә Марокко көндәрен» үткәрергә әҙерлек тураһында фекер алыштылар.\nӨс көнгә иҫәпләнгән, был сара сиктәрендә илсе башлығында король делегацияһының килеүе, ике яҡтың мәҙәниәт министрлыҡтары вәкилдәре ҡатнашлығында конференция, байрам концерты һәм Марокка йәрминкәһе планлаштырылған.\nМөфтиәттә билдәләүҙәренсә, Башҡортостан һәм Марокко араһында мәҙәни бәйләнештәрҙе үҫтереү иҡтисад, фән, мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, партнерҙар араһында спорт һәм туризм өлкәһендә мөнәсәбәттәрҙе нығытырға йоғонто яһаясаҡ. Миҫалға, республика шифаханалары Рәсәйҙә генә түгел, ә уның ситендә лә билдәле. Үҙ сиратында, Африка иле студенттарҙы урындағы вуздарҙа уҡытыу өсөн, шулай уҡ балаларҙы каникул ваҡытында ял иттереү маҡсатында ҡабул итә аласаҡ.\nТеги: милли мәҙәниәт,халыҡ-ара хеҙмәттәшлек


18 Октябрь 2021, 16:13\nТәлғәт «Беларусь»ын йылға ярына уҡ терәлгән ялан башына килтереп һүндерҙе лә ҡайтып төшкә ашап килер алдынан һыу инеп сығырға булды. Тейәүселәр, кәбән ҡойоусылар күптән ҡуҙғалған, ул ғына йөгөн бушатҡылап йөрөп оҙаҡлаған икән. Көн эҫе. Кабинала бигерәк яндыра, етмәһә, томра, саң.\nЙылға был тирәлә боролош яһай. Шунлыҡтан яҙғы ташҡын ярҙы ашап, яланды ҡыҫырыҡлай. Ә ҡаршы яҡтың яры хәҙер беленмәй ҙә, күренмәй ҙә тиерлек — алыҫая, элек йылға төбө булған ерҙәрҙе йәш ағастар баҫҡан. Улар буйға тартылып, үҙҙәрен ғүмер баҡый ошонда үҫкәндәй иркен хис итә хәҙер. Был яҡтағыларына ғына тынғылыҡ юҡ: йылдың-йылы боҙҙар тапауына, ҡаты ағымға дусар ителә. Шул арҡала улар ныҡлап үҫеп өлгөрә алмай. Йәйҙәрен тын алдым инде тиһәләр, яҙын әлеге мәхшәр яңынан ҡабатлана.\nЯрҙан ҡырсынлыҡҡа төшкәс, Тәлғәт халыҡтың күплегенә ғәжәп итте. Көндөҙҙәрен урамда берәйһен осратырмын тимә, ә бында... Әйтерһең, барыһы ла эшен ташлап ҡыҙынырға төшкән. Бына ҡайҙа көс! Бер унлабын ғына ал, кискә тиклем әллә күпме эш башҡарып булыр ине. Юҡһа, иртән кеше таба алмай күҙе тона бит бригадирҙың. Төрлө төҫтәге костюмдар, трусик-плавкиҙар, эшләпә-кәпәстәр, бала-сағаның һыу инеү кәрәк-яраҡтары, камералар. Төрлө оҙонлоҡтағы, төрлө йыуанлыҡтағы кәүҙәләр. Күбеһе ҡаланан ялға йәки отпускыға ҡайтҡан, ҡунаҡҡа килгән халыҡтыр. Ауылдыҡылар былай ғәмһеҙ йөрөмәҫ. Бесән мәле, һәр кем эш тип яна.\nТәлғәт сыбар кешеләр өйөмөнә бер аҙ ҡарап торҙо ла түбәнгәрәк атланы. Бала-саға, ҡатын-ҡыҙ араһында йөрөмәҫ быстырлап. Аҫта тәрәнерәк тә. һыу инеү рәхәтлеген оҙаҡҡараҡ һуҙырға теләп, ҡабаланмай ғына аяғын систе, өҫтөн һалды һәм... түшенә бер нәмә килеп бәрелгәнен шәйләне. Берәйһе шаярып таш ташлайҙыр тип уйлап, тирә-яғына күҙ һалды. Кеше-фәлән тойолмағас, аптырап, себен йәки күгәүен һуғылғандыр тине лә сисенеүен белде. Әммә бер аҙҙан күкрәгендә ҡытыҡлағандай нимәнеңдер ҡыбырлауын, һиҙелер-һиҙелмәҫ кенә һелкенеүен тойғас, ҡарай ҡуйҙы. Ни күрһен, күкрәгенә бармаҡ буйы тиерлек ҙур, һимеҙ, йәп-йәшел сиңерткә йәбешкәйне. Тәбиғәттең уның ише ваҡ-төйәгенән ҡурҡмаһа ла, ҡапыл ҡарағанғамы, егеттең тәне ытырғанып, зымбырлап киткәндәй булды, һәм ул йәһәт кенә тегене һыпырып та төшөрҙө. Алыҫ османы, күлдәге өҫтөнә барып төштө сиңерткә. Тәлғәт кәпәс менән ҡаплайым тип эйелгәйне, теге әйләнде лә фырылдап ағастар яғына һикерҙе. Барып төшкәс, тарбаңлай-тарбаңлай ялпаҡ ташҡа менеп баҫты, үсекләгәндәй, йылтыр күҙҙәрен егеткә текәне. Тәнендәге ҡалтыраныу һаман да үтеп етмәгәнгәме, был ҡараштан Тәлғәткә әллә нисек булып китте, әйтерһең дә, сиңерткә уның шөрләгәнен, үҙенә һағайып ҡарағанын аңлап-белеп тора, үсектереп, шунан ләззәт таба. Түшенә йәбешеүе осраҡлы хәл икәнен генә аңлай Тәлғәт, текәлеп ҡарап ултырыуынан да әллә ниндәй һығымталар сығарырға йыйынмай, шулай ҙа быға тиклем бер ҙә күрмәгән ҙур сиңерткәнең осрауы — сәйер күренеш. Ҡармаҡҡа эләктереп ырғытһаң, моғайын да, елле генә балыҡ ҡабыр ине быға. Алабуға йәки суртан, әйтәйек. Тәлғәт, сиңерткәне йәнә бер ҡапларға теләп, ағастар яғына атланы. Теге бының килгәнен тойоптор, ахыры, оҙон мыйығын ҡуҙғата, һикерергә әҙерләнеп аяҡтарын күсерә. Тәлғәт яҡын килә алмаясағын аңлап кәпәсен сөйҙө. Ҡайҙа, өҫтөнә ҡапланғанын көттө ти һиңә, осто китте. Барып ултырғас, таш бәрергә самалағайны ла, был уйынан кире ҡайтты Тәлғәт: кеше лә күп, уңайһыҙ ҙа, йә берәйһенә тейгеҙеп ҡуйыр. Ул, ышаныс аҙ, арҡаға һикерер тигәндәй, ҡыуаҡлыҡҡа йәнә бер күҙ ташланы ла һыуға төштө.\nҺыу ифрат йылы ине. Тәлғәт унан ниндәйҙер рәхәтлек, кинәнес тапты, әйтерһең, һыуға түгел, ә яңы ғына айыртылған ҡаймаҡ эсенә инеп бара. Аяуһыҙ эҫелектән талсыҡҡан тәне яҙыла, тын юлдары иркенәйә, күңеле иләҫләнә. Ул ҡулдарын, битен йыуа, күкрәген сылата, унан салҡан ята ла ҡаршы яҡҡа ҡарай йөҙөп китә.\nҺыуҙан сыҡҡас, иң беренсе кейеменә күҙ һалды Тәлғәт: теге йәнә килеп ултырмағанмы? Юҡ, күренмәй. Сиңерткәне эҙләй торғас, ҡарашы йәш ағастар янындараҡ ятҡан бер егеткә төштө. Ҡара күҙлек кейгән, тәне ап-аҡ, сәсе ҡала малайҙарыныҡы ише етеү, ә иң аптыратҡаны — һонторлоғо. Сәғит тиһәң?.. Атаһы, һабантуйға ҡайта, тип һөйләнә ине. Хәйер, ул булһа, моғайын да, күрер, өндәшер ине, ни тиһәң дә класташтар. Шул саҡ Тәлғәткә мәрәкә булып китте: бер сиңерткәне юғалтты, икенсеһен тапты түгелме һуң? Сәғитте уҡығанда «сиңерткә» тип үсекләйҙәр ине. Бала саҡта бит шулай исем аташыу була торғайны. Физкультура дәресендә кемдер, сиңерткә кеүек ҡалай йыраҡ һикерәһең, тип шаяртҡайны, ауылда бүтән Сәғит булмаһа ла, тегегә «сиңерткә Сәғит» ҡушаматы тағылды ла ҡуйҙы. Мәктәпте бөткәнсе тиерлек шулай йөрөнө. Уҡыуға барымы юҡ ине әллә ни, ә спортҡа күндәм булды: йүгерҙе, саңғыла йөрөнө, волейбол һуҡты, шулай ҙа иң яратҡан шөғөлө оҙонлоҡҡа һикереү ине. Бер кемде, хатта юғары класс малайҙарын да алға сығармай торғайны. Йәшләй генә мәктәп, унан район ярыштарында, колхоз һабантуйҙарында ҡатнаша башланы. Гел беренсе урынды алмаһа ла үҙ тиҫтерҙәрен байтаҡҡа артта ҡалдыра ине. Шулай булғас, сиңерткә тимәй кем тиәһең инде.\nҺонтор аяғына баҫты. Башын борғолап, жираф һымаҡ тирә-яғына ҡаранды, ҡулдарын ҡаушырҙы. Ҡарашында, үҙ-үҙен тотошонда ниндәйҙер һауалыҡ, эрелек бар ине. Торҙо-торҙо ла аяҡтарын һелккеләп боттарын ыуырға кереште. Сәғит, тип уйланы Тәлғәт, тик ни эшләп һыуға төшмәҫ элек күрмәне һуң әле? Моғайын да, яңы ғына килеп ятҡандыр.\n— Һаумы, Сәғит! — Тәлғәт аяҡтарын ауырттыра-ауырттыра тегенең янына барҙы ла ҡулын һуҙҙы. — Баянан бирле ҡарап тораһың, өндәшмәйһең, ә.\n— Ә иптәш беларус, сәләм! Үҙең ниңә өндәшмәйһең һуң? — тине класташы һорауға һорау менән.\n— Әле саҡ таныным бит. Ҡара күҙлек, эшләпә кейеп алғанһың, — «мин сиңерткә ҡыуып йөрөйөм» тип әйтергә уйлағайны ла, үпкәләр тип өндәшмәне — шулай тиһәң һуғышыр сиккә етә торғайны уҡығанда. — Осрашыуға ҡайттыңмы?\n— Ниндәй осрашыу?\n— Мәктәптә. Беҙҙекеләрҙең байтағы ҡайтҡан.\n— Тәүге ишетеүем. Ҡасан?\n— Шәмбе көн кис.\n— Һабантуй ҙа шәмбеме?\n— Эйе. һабантуйҙың ҡасан икәнен беләһең, осрашыуҙы белмәйһең, ә?\nСәғит саҡ ҡына уйланып торҙо.\n— Мин һикерермен дә китермен тим. Воскресенье икенсе бер һабантуйға өлгөрөргә кәрәк. Бер иптәш менән шулай килешкәйнек.\n— Үҙебеҙҙекендә ҡатнашаһыңмы?\n— Шуға ҡайттым инде, рөхсәт булһа. Былтыр бит спортсмендарҙы ҡатнаштырмайыҡ, ауыл егеттәренә бер нәмә ҡалмай, тип бузить иттеләр. Атай ҡарт ҡыҫылмаһа, һикерә алмай инем. Транзистор тәтемәй ине.\n— Районда киләһе аҙнала тиҙәр, ҡайтаһыңмы?\n— Ҡайтырға ине берәй төрлө ярышҡа китеп барылмаһа.\n— Һай-һай, һин дә еңел тормошҡа өйрәнеп алдың. Тегендә һикереп, бында һикереп тик йөрөйһөң, — тине Тәлғәт, көлөп. — Отпускы түгелдер?\n— Отпускы, тик тренер оҙаҡҡа ебәрмәй, ауылыңа ҡайтһаң, лишний вес тейәп киләең, ти. Шуға күберәк тегендә ятырға тура килә.\n— Әҙерәк аша.\n— Тамаҡты былай ҙа ҡыҫам инде. Кәүҙәне күрәһең бит...\nСәғит, бына мин нисегерәк тигәндәй, ҡулдарын йәнә бөйөрөнә таянып, көҙгө алдында өйрөлгән ҡылансыҡ ҡыҙ кеүек әйләнгеләп алды.\n— Үҙең дә ныҡыш, ташламайһың һаман. Ялҡтырмаймы ни?\n— Юҡ. Ҡасан ташларға кәрәклеген организм үҙе белгертер, мастерға еткәнсе йөрөйөм әле. Ун көндән Анапағга китәбеҙ, унан Свердловскиҙа первенство Урала, зона ярыштары, сбор. Яңыраҡ Фрунзела булдым. Хөртмө ни донъя күреп йөрөүе? Ваҡыт яғы ҡыҫынҡы инде былай, режим, күнекмәләр, ярыштар. Шулай ҙа гел генә ҡара тир түгеп, ахаллыға төшөп һикереп йөрөй икән тип уйлама. Спорт булғас еңеүе лә, еңелеүе лә бар, тренер менән конфликттар ҙа булғылай. Яңыраҡ саҡ ҡыуманы, илке-һалҡы йөрөйһөң, результаттарың үҫмәй, давай, мине лә, үҙеңде лә йонсотма, ти. Ай самаһы тренировкаларҙа ныҡ ҡына тир түгергә тура килде. Дөрөҫөн әйткәндә, колхоздағы ише инде: бригадир ҡарап торһа эшләйһең, ситкә китһә — туҡтайһың. Әллә һин үҙең белеп сығаһың, үҙең белеп ҡайтаһыңмы? — Сәғит ҡыҙыҡ һүҙ әйттем типтер инде бар кәүҙәһен һелкетеп көлдө.\n— Мин, ысынлап та, шулайтам, миңә эшкә әйтеүсе юҡ.\n— О, маладис, һин тамам үҙгәртеп ҡороу һалдаты булғанһың!\nТәлғәткә класташының ҡыланыуы оҡшаманы, шуға күрә һүҙҙе икенсе яҡҡа борҙо:\n— Мастерға күпме ҡалды инде һинең?\n— Егерме биш сантиметр.\n— Һи-и, бер-ике метрҙыр тиһәм...\n— Спорт менән шөғөлләнмәгәс, результат үҫкән һайын үтәүе ҡыйыныраҡ икәнен аңламайһың инде. Әйтеүе генә еңел, егерме биш сантиметр, һикерә башлаһаң...\nБерауыҡ һөйләшмәй торҙолар. Унан, минең турала һорашып-белешеп бөттөң, хәҙер минең сират тигәндәй, Сәғит һүҙ башланы:\n— Шул тракторҙамы һаман?\n— Шунда, — Тәлғәт яр башындағы «Беларусь»ына күҙ ташланы.\n— Мең ғәләмдең тамағын туйҙырам тип тир түгәһең икән. Кәләш алмағанһыңдыр?\n— Юҡ. Ваҡыты ҡайҙа? Булат ағайым да былтыр ғына өйләнде. Ошо көндәрҙә балалары булырға тора.\n— Бәй, уныһы оҙаҡмы ни?\n— Үҙең дә өйлән. Ана бит, Булат... — Сәғит, мәҙәк һүҙ әйттем типтер инде, йәнә көлгән булды.\n— Үҙең алдыңмы һуң?\n— «Жигули» алдым. Спортклубтан бер бүлмәле квартир бирҙеләр, — теге йәнә кеткелдәне.\nОшо урында класташтарҙың күңелле генә барған әңгәмәһе өҙөлдө: әйтелә торған ғәҙәти һүҙҙәр әйтелеп, ғәҙәти һорауҙар бирелеп бөттө. Сәғит тирә-яғына ҡаранғылай башлағас Тәлғәт, ҡайтып килергә кәрәклекте иҫенә төшөрҙө лә кейенеп тракторына атланы.\nИртәгәһенә кис, дөрөҫөрәге төнөн, еңгәһе ауырып китте Тәлғәттең. Ваҡыты еткәндер, кисә машина барҙа китмәне лутсы, хәҙер ни эшләйбеҙ инде, тип үрһәләнде әсәһе. Булат транспорт эҙләргә сыҡты, тик байтаҡ йөрөп буш ҡайтты: ауылдағы ике машинаның береһен Өфөгә запчасҡа ебәргәндәр, икенсеһенең кистән генә тәгәрмәсе тишелгән икән. Ағаһы Тәлғәткә тракторын ҡабыҙырға ҡушты. (Тәлғәт «Беларусь»ын йәйге ҡыҙыу эш мәлендә паркка илтмәй, өй янына ҡуя ине.) Был вариантты Тәлғәт үҙе лә уйлай ине, әммә һәр соҡорҙо «һанаусы» был трактор менән алып барып еткерә алырмынмы, тип икеләнгәйне. яап-һау кешенең дә эсәген уралтыр трактор менән райүҙәккә бара башлаһаң, ай-һай. Хәйер, бынан ун саҡрымдағы участка больницаһына еткерһә, тегенән үҙҙәренең машинаһында оҙатырҙар ине әле.\nУрамға сыҡҡайны, Сәғиттең машина менән ҡайтҡанлығы иҫенә төштө. Ҡара, ни эшләп бая уҡ хәтеренә килмәгән? Тәлғәт, эх, тип маңлайына һуғып алды ла, ҡыуана-шатлана класташына йүгерҙе.\nРәхмәтулла ҡарттың мөгөрләгәне ишетелеп, соландағы ут тоҡанды, килеүсенең кем икәнен белгәс келә лә ысҡынды. Тәлғәт килеүенең сәбәбен әйтте. Өндәшмәй-бүлдермәй генә тыңланы ҡарт, шунан, белмәйем шул, үҙе менән һөйләш, тип соландың теге башында йоҡлаған улын уятты. Тегеһе ҡәнәғәтһеҙ генә ҡалҡынды. Шул шаҡыуға ла йоҡлап ятмағандыр инде, тип уйланы Тәлғәт класташының соланда икәнлеген белгәс. Ишек төбөнә одеялына төрөнөп сыҡҡан Сәғиткә хәбәрҙе яңынан һөйләргә тура килде. Тегеһе күҙен асыр-асмаҫ иҙән уртаһында түбәне терәткән бағаналай һерәйеп торҙо ла, Тәлғәттең һөйләп бөтәүен дә көтмәй, ошонда ҡайтһаң рәтле отдыхать итеп булмай, һуң яталар, иртә торалар, таң тишегенән әтәсе, эте, көтөүе тип һөйләнергә кереште. Әйтерһең, ошонда тыуып ошонда үҫмәгән дә, эт, әтәс, көтөү тауышын бер ҡасан да ишетмәгән. Тәлғәт, аптырап, әллә был һаман уянмағанмы, тип тә уйлап ҡуйҙы. Килеүенә үкенде, кәмһенеп торғансы, «Беларусь»ы менән китһә ни булған. Ишеккә боролғайны, Сәғит йылт итеп өйөнә инеп китте лә бер аҙҙан йөҙө-башы асылып килеп сыҡты.\n— Кискә бесәнде килтерәһеңме?\n— Ниндәй бесәнде? — Тәлғәт аптырап ҡалды. — Кемдекен?\n— Бәй, беҙҙекен, атайымдыҡын.\nҺүҙҙең мәғәнәһе саҡ барып етте Тәлғәткә. Тимәк, Тәлғәт тракторы менән бесәндәрен килтерһә, Сәғит еңгәһен больницаға илтәсәк.\n— Барырбыҙ, — ризалыҡ биреүҙән башҡа сара юҡ ине Тәлғәткә.\nСәғит етеҙ генә спорт костюмын кейҙе, өйгә инеп ниҙер әйтте лә асҡысын тотоп килеп сыҡты.\n— Ҡапҡаны ас...\n...Улар райүҙәктән әйләнеп ҡайтҡанда таң беленә башлағайны.\nБесәнгә барыуҙы өлкән бригадирҙан һорарға тура килде Тәлғәткә. Өндәшмәйенсә ярамай, уттай саҡ, кәрәк булһа ҡайҙан эҙләрҙәр. Күңелен нимәлер өйкәп торһа ла, вәғәҙә биргәс, кире һуғыр хәлдә түгел шул, барырға кәрәк. Бригадирға ла аңлатты быны, еңгәһен больницаға илтеүҙәрен әйтте. Уларҙан былай ғына ҡотола алһаң ярай ҙа тип көлдө бригадир.\n...Һуң ғына ҡайттылар. Йөктө урамға индереп лапаҫ янына ауҙарғас, Мәстүрә әбей соланға сәйгә саҡырҙы. Тәлғәт, ҡайтайым, тип ҡарағайны ла, аһ, аһ, аштан оло булма алай, тип туҡтатты.\n— Ярҙамдары юҡ малайҙарҙың, берәү түгел бишәү, бишәүҙең биш тинлек тә файҙалары юҡ, — Рәхмәтулла ҡарт күтәрмәлә аяғын сисеп ҡаҡҡылаған арала шулай тип һөйләнде. Холҡо шул — ҡайтып теге йәки был эшен эшләшеп китһәләр, ярҙамдары юҡ тип зарлана, үҙҙәре юҡта маҡтауҙан башҡа һүҙ белмәй. Әртисләнә башланы, тип уйланы Тәлғәт.\n— Ярар, әкиәтеңде һөйләмә, ошо ярҙам түгелме ни һиңә? — тине Сәғит Тәлғәттең уйын белгәндәй.\n— Береһе Себергә олаҡты, икенсеһе, атай, ғәфү ит, быйыл да ебәрмәйҙәр, киләһе йыл әбизәтелне ҡайтам, тип таҫма телләнә йылдың-йылы. Быныһы ла һабантуйҙа ғына күренә. Исмаһам, береһе ауылда ҡалып трактор или машина йөрөтһә, хөрт булыр инеме ни? Ҡулында аты, техникаһы булғандар ана ниндәй еңел йәшәй — өйөнә ҡайтҡан һайын арба, сана төбө ҡайта. Фермала эшләгәндәр бесән әҙерләмәй хатта — ҡыш буйы шунан ташып ашата малына. Ә һин, һикерәнләп ғүмер уҙғараң, — ҡарт сирылып ҡулын һелтәне.\n— Бахырланма! — тине өҫтәлгә аш-һыу ултыртып йөрөгән Мәстүрә әбей. — Уларҙа ни ҡыҫылышың бар? Шәп булғас, һин дә ташы. Әйҙәгеҙ, ултырышығыҙ, Тәлғәт, яҡынай.\n— Киңә һөйләмәйем, ирҙәр һүҙенә ҡыҫылғансы, берәй нәмә сығар лутсы. Арығанлыҡты бөтөрәйек. Икәүләп нисә күбәне «һә» тигәнсе ырғыттылар ҙа ҡуйҙылар, саҡ алып өлгөрәм.\nҠарт йыуынып кергән Тәлғәтте өҫтәл янына ымлап ултыртты ла, ҡәнәғәт көрһөнөп ҡуйҙы.\n— Кем уйлаһын, Тәлғәт, бынау һинең эшкинмәгән генә класташыңдан шулай данлыҡлы кеше сығыр тип, ә? Нәҫелдә булғаны юҡ ундайҙарҙың. Уҡып йөрөгәндә берәйегеҙ уйланымы икән ошоно, юҡмы?\n— Күп һөйләнмә, ашат малайҙарҙы!\n— Ете ярымға осам ти бит. Шуға ышанаһыңмы, юҡмы? Һеҙҙең өй оҙонлоғо,— ҡарт әбейенең һүҙҙәренә иғтибар итмәй улын маҡтауын белде.\n— Уларҙың өйө шул оҙонлоҡмо ни? — тигән булды һаман ултырмай, нимәлер эҙләп йөрөгән Сәғит.\n— Һигеҙ метр. Атаһының диләнкә ҡырҡтырғаны иҫтә. Бурарға миңә лә өндәшкәйне, бара алманым. Шул өй оҙонлоғо һикереүе лә, малай...\n— Байтаҡ инде, — тине Тәлғәт, баш ҡаҡҡан булып.\nҠарттың ауыҙы йырыла, күҙҙәре майлана, йөҙөндә ирәүәнлек, ҡәнәғәт сатҡылар уйнай. Ғөмүмән, улын маҡтауҙан оло ләззәт таба ул. Шым ғына йөрөгән кеше асылып, йөрөмтәл-һүҙсәнгә әйләнә, ике хәбәренең береһендә Сәғите тураһында һөйләй. Шунан үҙе тетмәһен тетеп яманларға керешә тегене, ҡайтмай, ярҙамы юҡ, ҡыш етһә ит алып китергә белә, тип һуҡрана. Мәстүрә әбей бик ҡыҫылмай, Сәғит тә өйрәнеп бөткән атаһының ҡылыҡтарына, йөрөй-йөрөй ҙә тағы, берәйһенең ауылда уның һымаҡ күтәрелгәне бармы, тип ебәрә. Әйтерһең, Сәғит фән әлкәһендә оло асыш яһаған, ҙур батырлыҡ эшләгән. Ауыл халҡы ла өйрәнеп-күнегеп бөткән быға: йылмайып, иғтибарһыҙ ғына тыңлайҙар ҙа, эйе, шулай, тип китеү яғын ҡарайҙар. Мәлендә ысҡына алмаһаң, теге йәки был ярыштарҙың ҡайһы ҡалала үткәнен, атаҡлы спортсыларҙан кемдәр ҡатнашҡанын, ул ҡалаға Сәғиттәрҙең ниндәй самолет менән осҡанын, нисә метр, нисә сантметр һикергәнен һәм нисәнсе урын алғанын беләһең.\nСәғит кейемен алыштырып, сәсен тарап, һыланып-һыйпанып Тәлғәт ҡаршыһына килеп ултырҙы. Артҡа ҡайҡайып оҙон аяҡтарын һуҙып ебәргәйне, улары Тәлғәт яғына уҡ сыҡты.\n— Йә, һөйләп ебәр, беларус, ни хәлдәр, ниндәй яңылыҡтар бар был донъяла? Тормошоң менән ҡәнәғәтһеңме?..\n«Мин уға бесән килтерҙем, ә ул уҡытыусы һымаҡ һорау алмаҡсы. Ярата кешене мыҫҡыллап, төрттөрөп алыуҙы. Ана бит, исемде әйтмәй, беларус тип кенә ебәрә. Үҙең дә тракторыңдан алыҫ китмәгәнһең тимәкселер инде».\nДөрөҫөн әйткәндә, тормошон Тәлғәт бер ваҡытта ла бизмәнгә һалып үлсәп ҡарағаны юҡ. Мәктәпте тамамлаған йыл ауыл хужалығы институтының механика факультетына барып ҡарағайны былай (теүәл фәндәргә, техникаға һәләтең бар, тип уҡытыусылары көсләп тигәндәй ебәргәйне) конкурстан үтмәне. Колхоздың баш инженеры менән һөйләшеп-кәңәшләшеп (мәктәптә трактормашиналарҙы ул өйрәткәйне) документтарын алып кире ҡайтҡас эйәһеҙ ҡалған иҫке генә бер «Беларусь»ҡа ултырҙы ла ҡуйҙы. Ҡыш, әллә тағы барып ҡарарғамы, тип дәртләнә ине, тик хыялын ауыҙлыҡларға тура килде — яңы «Беларусь» ҡайтты. Үҙен арыу яҡтан күрһәтеп өлгөргән егетте шуға ултырттылар. Береһенә ялғанып эштең икенсеһе китте: яланға тиреҫ сығарҙы, орлоҡ, фураж ташыны, унан сәсеү... Ошо ауылда тыуып, бәпкә үләнле урамдарында аунап, туғайҙарында бесән сабып, төнгөлөккә ат ҡыуып, йылғаһында йөҙөп, бала саҡтан бар кешеһен күреп-белеп үҫкәнгәме, ошонда йәшәргә тейешмен, тип уйланы ул. Тиҫтерҙәре киткәндә лә икеләнмәне. Әйтеп бирә, табып күрһәтә алмаҫлыҡ ептәр менән йәбешкәйне ул был ергә, әйтерһең кендеге өҙөлмәгән. Күрәһең, өҙөлмәҫ тә. Ул үҙенең тормошон әлеге «Беларусь»ынан, ауылда ҡалып үҙе һымаҡ эшләп йөрөгән бер нисә класташынан, ауыр, әммә күңеленә яҡын эшенән башҡа күҙ алдына ла килтермәй. Ҡыҙғаныс, быларҙы ул Сәғиткә һөйләп аңлата алмай. Ьөйләү менәнме, үҙе менән бергә үҫеп, бергә уҡып, бергә уйнап йөрөһә лә «сиңерткә» уны барыбер аңлай торған кеше түгел.\n— Газетаға интервью биргәндәге һымаҡ, бәхетлемен, миңә бүтән бер нәмә лә кәрәкмәй, донъям етеш, күңелем көр, тип әйтә алмайым, һәр эштең үҙ ауырлығы, үҙ еңеллеге бар.\n— Әйтә лә алмаҫһың. Интервью ҙа алдылармы әллә?\n— Булды. Йәштәр газетаһында фотоны ла баҫып сығарҙылар хатта, — тине Тәлғәт, көлөмһөрәп. — Зарланғы килмәй барыбер, ә иң мөһиме, мин үҙ өйөмдә, үҙ еремдә, үҙ ауылымда йәшәйем.\n— Ҡай берәүҙәр һымаҡ рәхәт тормош эҙләп сығып китмәнем тиһең инде?\nТәлғәт яурындарын һикертте, әммә ҡаты гына тауыш менән:\n— Һәр кемдең үҙ юлы. Өй, мәктәп, ер, ауыл, кеше тәрбиәһе шул кимәлдә генә булған тимәк. Ә күпселеге эштән, ауырлыҡтан ҡаса, — тине.\n— Минең сәбәптәр икенсерәк бит, беларус...\n— Эҙләһәң, һәр нәмәгә сәбәп табып була...\n— Миңә һикерергә кәрәк ине. Әйткәйнем бит, РСФСР масштабындағы ярыштарҙа йөрөйөм. Талон буйынса ашайым, үҙ машинамда елдерәм. Донъяға тыуғас, йәшәп, күреп, алырға мөмкин булған рәхәтлектәрҙе алып ҡалырға кәрәк тип уйлайым мин. Эш айыу түгел, урманға ҡасмаҫ. Әллә яңылышаммы? Яңылышһам, әйт, ҡаршы төш, бәхәсләш, бындағы тормоштоң еллерәк икәнен иҫбатла. Нимә генә тимә, бер ни күрмәй, батҡаҡ, навозға батып, йәшәү ошолай булалыр инде көн итеү — аҡылһыҙлыҡ. Ул быуындан быуынға, атай-бабайҙан тапшырыла килгән мөлкәт-васыят булырға тейеш түгел.\n— Сәғит, етәр, әллә ниҙә бер осрашаһығыҙ, матур ғына һөйләшеп ашап ултырығыҙ. Ана, атайың шешәне яртылығына еткергән дә, —- Мәстүрә әбей тағы кереп, был икәүҙең һаман йүнләп ашай башламағанын күреп шулай тине.\n— Ысынлап та, әллә нимәгә төшөп киттегеҙ,— тип һүҙ ҡыҫтырҙы Рәхмәтулла ҡарт, кикереп.— Пока Сочи, Анапаларҙы ситкәрәк ҡуй, Тәлғәттең унда ни ҡыҫылышы бар? Хөрт кеше түгел ул.\n— Уны әле бер кем дә хөрт тимәй. Көйләшеп ултырабыҙ бит.\nБерауыҡ тын ғына ашап алдылар.\n— Юҡ, иртүк эшкә бит.\n— Алла-а, тикшерәләрме әллә?\n— Юҡ та.\n— Был яҡҡа ла Совет власы яҡынлай икән. Еңгәңдең хәле нисек?\n— Хәбәр-хәтере юҡ әлегә.\nЙәнә һүҙҙәре бөттө.\n— Иҫеңдәлер, уҡығанда сиңерткә ти торғайнығыҙ.\n— Шәп һикергәс әйткәнбеҙҙер инде. Үсегәһеңме шуға? — Тәлғәт бөгөн беренсе тапҡыр рәхәтләнеп көлдө.\n— Үсекмәйем, нишләп үсегә ти. Мин шуны ғына әйтергә теләйем, мин һикерҙем, ә бына минән арыу иҫәпләнгәндәрҙең барыһы ла ҡалды бит әле.\n— Ҡалды тип ни... Ҡайһы яҡтан ҡарайһың бит. Һикереү буйынса барыһын да уҙҙың — һүҙ ҙә юҡ. Бына мин үҙемде бер ҙә ҡалдым тип әйтә алмайым — ауылда йәшәү тормоштан артта ҡалыу тигән һүҙ түгел.\n— Һинеңсә шулай, ә минеңсә улай түгел. Барыбер ҙә ҡалала икенсе донъя. Кеше иң беренсе үҙенең ихтыяждарын ҡайғыртырға тейеш. Ана, әйтеп ултыра бит, фермала эшләгән кеше ҡыш буйы ҡурмыны шунан ташый, малын шуның менән ҡыш сығара. Ҡала менән ауыл араһында тигеҙлек булмаған һымаҡ кеше араһында ла тигеҙлек юҡ.\n— Ундайҙар берәү, икәү...\n— Йән биргәнгә йүн бирер әле, аллаға шөкөр, былай ҙа хөрт йәшәмәйбеҙ, малайҙар ярҙамдарынан өҙгәндәре юҡ, — ҡарт йәнә һүҙгә ҡыҫылды. Ул ҡыҙмаса булып алғайны инде. — Бына бит тренеры эшкә урынлаштырған. Айына ике мәртәбә аҡса барып алам да эшкә йөрөмәйем, ти. Күпме алаң, тим. Өс йөҙ, ти күҙен дә йоммай. Бына һинеке шуға барып етәме, Тәлғәт? Әллә, донъяны аңламаҫһың, ул аҡсаны колхозда ярты йыл йөрөп тә алып булмай, э был бер айҙа һуға. Тигеҙлек бар тиң инде шунан һуң.\n— Ярар, беҙме инде юғары материялар тураһында һөйләшер кешеләр? Аҡыллыраҡтар ҙа осона сыға алғаны юҡ бының. Яуап тапһалар, күптән етешерәк йәшәр инек. Үҙгәртеп ҡороу тип күпме һөйләйҙәр, яҙалар, бәхәсләшәләр, ә бер ниндәй үҙгәреш тә юҡ әле.\nҺинең тракторың эшләп йөрөһә, миңә имгәнмәй генә һикереп йөрөһәм шул еткән. Иртәгәһен ишәк ҡайғыртһын, — быға тиклем һөмһөрө ҡойолоп ултырған Сәғит көлөп алды.\n— Ә барыбер күңелһеҙ кеше һин.\n— Ниңә улай тиһең?\n— Тормоштоң гел ҡара яғын ғына күрәһең. Яҡтылары ла етерлек бит. Эсең асыу, күрә алмаусанлыҡ, көнсөллөк менән тулы. Үҙеңдән бер нәмә лә килеп сыҡмағанға һикерә башламаныңмы икән? Һикереү һөнәрме ни ул? Эшләп йөрөп буш ваҡытыңда, ял көндәрендә шөғөлләнһәң бер хәл.\n— Дөрөҫ, Тәлғәт улым, — Рәхмәтулла ҡарт урынынан тороп уҡ китте. — Мин уға әйткәнем бар был турала, бар. Тик тыңларға теләмәй. Әле лә һабантуйҙа һикереү өсөн генә ҡайтҡан. Ҡуй, биш малайҙың береһенән рәтле кеше сыҡманы инде...\nСәғит ҡаш аҫтынан ғына ҡарап алды ла өндәшмәне. Атаһынан ишетһә лә, Тәлғәттән дә бындай һүҙҙәр сығыуы уның өсөн көтөлмәгән хәл ине.\nТышҡа сыҡтылар. Тирә-йүнде ҡараңғылыҡ ялмаған, һиҙелер-һиҙелмәҫ йомшаҡ ҡына ел иҫә. Клуб тирәһендәлер, ахыры, йәштәрҙең көлгәне, гармун тауышы ишетелә, теге оста кемдеңдер сәүеге ярһый. Тәлғәт тракторын ҡабыҙып торманы, иртәнсәк ошонан китер ҙә барырмын тип хушлашты ла ҡайтыу яғына атланы. Юл буйында теге йәшел сиңерткә иҫенә төшөп, һаман да түшендә аҫылынып торғандай, тәне дерелдәп ҡуйҙы...\nЕр ҡарҙан әрселеү менән көтә башлаған байрам. Ауыл менән Бейек күпер тип йөрөтөлгән тау һыртындағы тигеҙ яланда халыҡ ҡайнаша. Йәше-ҡарты, олоһо-кесеһе, ир-ат, ҡыҙ-ҡырҡын, бала-саға — һәммәһе лә ҡупшы кейенгән, һәр береһенең йөҙө яҡты, күңеле көр, дәрте сапсып тора. Ойоштороусылар, яуаплы кешеләр йүгерешә, тегеһен-быныһын ташый, йомош ҡуша; арыраҡ сабышасаҡ аттар, йүгерәсәк егеттәр йыйыла, олораҡтар арҡан менән уратылған көрәш майҙаны тирәһендә өйөрөлә. Ереклек янындараҡ һатыу итәләр, машина, мотоциклдар ултыра, аттар йәш үлән ашай.\n...Сәғит һуң ғына килде. Алдан күренеп йәш-елкенсәкте өркөтмәйем тигәндер инде. Ярыш судъяһына фамилияһын әйтте лә, сәғәт нисәлә башланғанын һорашып, ситкәрәк атланы.\nТәлғәт бында иртүк килгәйне. Бар теләге — ҙур спорт вәкиле Сәғиттең нисек һикергәнен күреү.\nСәғит йәшен һуғып йыҡҡан ҡарт тирәк төбөнә барҙы ла ҡабаланмай ғына бөгөлөргәһығылырға кереште. Урынында бейеп ала, атылып ҡарай, унан ергә ултырып аяҡтарын һуҙа, мускулдарын һуҡҡылай. Һикереү майҙанын кире килеп тикшерҙе, ҡом тултырылған соҡорҙоң йомшаҡлығын ҡараны, аҙымы менән үлсәне лә, башын сайҡап, судъяға уның майҙаны бәләкәй итеп ҡаҙылыуын, арыраҡ осһаң, аяҡты һындырыу ҡурҡынысы барлығын әйтте. Судъяға нимә, унда етерҙәр тиһеңме, тип көлдө генә. Оҙайтам тип хәҙер ҡаҙып йөрөй алмай бит инде.\nВаҡыты еткәс, ярыш башланып китте. Яҙылыу тәртибе буйынса һикерҙеләр—судъя фамилияларын ҡысҡыра, былар һикерә. Йәнә ике кеше оҙон метрлыҡ тотоп үлсәү менән мәшғүл. Әллә ни ырата алмайҙар, иң арыу тигәндәре — биш метр. Сират — Сәғиткә. Ул таҡтанан ун биш-егерме метр самаһы йыраҡлыҡҡа барып баҫты ла, башын артҡа ташлап, күҙҙәрен йомдо. Ҡулдарын сыбыртҡы һымаҡ һелккеләп алды, шунан һул аяғын саҡ ҡына алғараҡ баҫып, һыуҙы йөҙөп сыҡҡан ат шикелле, бар кәүҙәһе менән һелкенде лә, ҡапыл алға эйелеп, йүгереп китте. Матур ине йүгереүе — оҙон, көслө аяҡтар алышыныуы страус сабыуына оҡшап еңел, киң, һығылмалы. Ҡыҙыл трусигы ла, зәңгәр менән ҡаймаланған аҡ майкаһы ла үҙенә килешеп тора. Соҡорға яҡынайған һайын тегенең тиҙлеге артты, ҡулдары ҡыҙыуыраҡ һелтәнде. Эйе, мәктәптә уҡығанда һикереп йөрөгән сиңерткә Сәғит түгел ине был, бөтөнләй икенсе Сәғит, үҙе әйтмешләй, РСФСР масштабындағы ярыштарҙа ҡатнашҡан Сәғит ине. Һәр хәлдә йүгереүенә ҡарап ошолай уйларға була. Тик, барып төшкәс үлсәп ҡараһалар, аптырап ҡалдылар: һөҙөмтә күрше ауыл мәктәбенең физкультура уҡытыусыһыныҡынан ун сантиметрға ҡайтыш булып сыҡты. Әҙерләнеүенә, йүгереп килеүенә, кейеменә ҡарап күпте көткәнгәме күҙәтеп тороусылар ғәжәп итте. Шулай ҡойто ғына булыр икән тип берәү ҙә көтмәгәйне.\n- Ҡайһы берәүҙәр, булмаҫ, тигәндәй ҡул һелтәне, китә башланы, икенселәре, тағы ла берәр һикерәләр бит, бәлки, ысынлап һикерер, тип һөйләнеп алды. Билдәле, Сәғиткә иғтибар кәмей төштө, ә ярышта ҡатнашыусы егеттәрҙең бермә-бер сәмдәре артты. Тәүҙә Тәлғәт тә аңламайыраҡ торҙо, ышанғыһы ла килмәне: нисек ете метр ярымға һикергән, үҙе әйтмешләй, РСФСР масштабындағы ярыштарҙа ҡатнашҡан кеше ябай ғына колхоз һабантуйында танауына сиртелеп торһон? Атаһына ҡарағас ҡына, егет-еләндең уяулығын томалар өсөн ҡыланыуына төшөндө Тәлғәт. Рәхмәтулла ҡарт артҡа ҡайҡая биреп ҡулдарын күкрәгенә ҡаушырған, аяҡтарын айырып баҫҡан, йөҙө һауалы һәм ҡәнәғәт. Сәғит әллә һиңә икенсе урынды алыу өсөн ҡайтҡанмы, уға мотлаҡ беренсе булыу кәрәк. Буласаҡ та. Ана бит ниндәй тыныс, күрәләтә иғтибарһыҙ, ялҡау булып күренергә тырыша, йәнәһе, уға бөтәһе лә барыбер. Нимә уйлағанын, ни кисергәнен йөҙөнә ҡарап ҡына белермен тимә. Уҡығанда ла шулай шымаҡай, һаҡ булды, алға тығылманы, арттан ғына йөрөнө. Хатта кеше баҡсаһынан ҡыяр сәлдергәндә лә гел һаҡта, ҡарауылда ултырҙы, ҡурҡыныс тыуған саҡтарҙа иң беренсе ул ҡасты. Шуға күрә малайҙар уны етди эшкә түгел, урлашыуға ла алғылары килмәй ине. Ә был үпкәләп, үсегеп, һөмһөрө ҡойолоп арттарынан эйәреп йөрөнө. Уның шатланғанын да күрмәҫһең, ҡайғыһын да һиҙмәҫһең, сырайы үҙгәрешһеҙ була торғайны.\nИкенсе әйләнеште йәштәр сәмле башланы — һикерә торҙолар, бер-береһенекен генә түгел, үҙҙәренең тәүге һөҙөмтәләрен дә яҡшырта барҙылар. Иң шәбе күпме, тип һораны Сәғит үҙ сираты еткәс. Таҡтанан баяғыса ун биш-егерме метр алыҫлыҡҡа барып баҫҡас күккә ҡарап алды, кәүҙәһен һелкетте, унан ҡапыл урынынан ҡубып йүгереп китте лә үргә атылды. Был юлы алыҫ осасағы таҡтанан атылыуынан уҡ күренеп тора ине: соҡорҙоң иң ситенә барып төштө! Үлсәп ҡарағайнылар алты метр ҡырҡ туғыҙ сантиметр! Теге физкультура уҡытыусыһынан теүәл ярты метрға йырағыраҡ. Тамашасылар геү итеп ҡалды, ҡайһылары ышанмай барып та ҡараны хатта. Рәхмәтулла ҡарт сәбәкәйләп ебәрҙе. Кемдер, ысынлап та, бәләкәйерәк ҡаҙылған икән шул соҡорҙары тигәс, Сәғит судъяға барып, күрәһең бит, аяҡты саҡ һындырманым, киләһе йылға бер метрға оҙонораҡ итеп ҡаҙығыҙ, тип әйтеп китте.\n— Ҡотлайым! — тине Тәлғәт, класташының ҡулын ҡыҫып.\nСәғит, был миңә нимә инде тигәндәй, башын ғына сайҡаны.\nЯндарына класташ егеттәре йыйылып китте, еңеүсенең яурынынан ҡаҡтылар, ҡотланылар, йылы һүҙҙәр әйттеләр, маҡтанылар, «һай» үҙебеҙҙең класс тип ғорурландылар. һүҙ яйлап бөгөн буласаҡ кисәгә барып ялғанды. Кемдер Сәғиткә:\n— Һин ҡалаһыңдыр бит? — тине.\n— Юҡ, хәҙер ҡайтып ҡапҡылап алам да ысҡынам, — тип яуапланы Сәғит.\nБарыһы ла бер-береһенә ҡарап аптырашып ҡалды.\n— Нисек китәһең? Бөгөн мәктәптә осрашыу, иртәгә бергә китербеҙ.\n— Юҡ, булмай.\n— Мәктәптән һуң йылға буйына сығыу ҙа планлаштырыла, — тине икенсеһе.— Римма Абдрахмановнаның тыуған көнө лә бөгөн. Тәүге уҡытыусыбыҙ бит. Ҡайтҡаныңды ишетһә, йәпһеҙ булыр.\n— Икенсе аҙнаға ойоштороп булмаймы ул осрашыуҙы?\n— Юҡ. Халыҡҡа күптән әйтелгән. Һабантуйҙан элек. Ике байрамдың бергә тура килеүе хөртмө ни?\n— Һабантуй бөттө инде, — тине Сәғит, бер аҙ һүҙһеҙ торғас.\n— Бөтмәгән әле, иң ҡыҙығы башлана ғына.\n— Аҙна һайын ҡайтып йөрөп буламы ни? — тине кемдер, быларҙы тәүге һүҙгә бороп. — Теләгән саҡта ҡайтырға һинеке һымаҡ машина юҡ шул.\nҺикереү ярыштарын үткәргән өс егет килеп Сәғитте алып китте һәм ҡулын ҡыҫып беренсе урынды яулағаны өсөн транзистор тотторҙо.\n— Әпәт шарманка, бүтән йүнлерәк әйберегеҙ юҡмы ни? Улар минең хәҙер унға тула. Белһәм, һикереп тә йонсомаҫ инем, — тип мөгөрләгәне ишетелде Сәғиттең.\n— Шулай бүлгәндәр, беҙ нишләйек? — тип аҡланды егеттәр.\nСәғит ҡашын емереп тегеләргә ҡараны ла, класташтары янына ла килмәй, ауыл яғына атланы.\nЕгеттәр тамам аптырашта ҡалды.\n— Бәй, туҡтаманы ла түгелме һуң?\n— Һөйләшкеһе лә килмәй, әҙәмгә һанамағаны күренеп тора.\n— Һаман шул сиңерткә инде, холҡо бер ҙә үҙгәрмәгән.\n— Киреһенсә, боҙолған.\n— Ҡуйсәле класташ бит, беренселекте алыуына ҡыуанырға, ғорурланырға кәрәк, ә һеҙ... Кем уның кеүек һикерә ала?\n— Ә ул һикереүҙән тыш берәй эш эшләй аламы? Маҡтансыҡ бит ул.\n— Нәфсеһе үҙенән дә оҙонораҡ — ҡырҡ биш һумлыҡ транзисторға риза түгел...\nТәлғәт класташтарына уның бөгөн Өфөгә барып етергә тейешлеген, иртәгә иртүк бер иптәше менән икенсе районда үтәсәк һабантуйға китәсәктәрен һөйләп торманы. Хәйер, шулай икәнлеген улар үҙҙәре лә һиҙҙе буғай. Кисәлә ҡатнашып, иртәгә лә китә ала ине бит — мәктәптәге осрашыуҙы, класташтар, беренсе уҡытыусыһы менән ултырыуҙы сит районда аласаҡ бүләккә алыштырҙы...\nОҙаҡламай аттар килде, көслөләр ярышы — гер күтәреүҙәр башланды, түңәрәктә көрәш ҡыҙҙы. Класташтар Сәғитте онотоп, шаулаша-гөрләшә шул яҡҡа йүнәлде.\nҺабантуй бөтмәгәйне әле. һаман шау-гөр килгән түңәрәк аҡланды урап үткән саңлы юлда аҡ «Жигули» күренде. Ул, кешеләрҙән ҡурҡҡандай, ергә һылашып тигәндәй үтә һаҡ килә, әйтерһең, берәйһе юлына арҡыры сығыр ҙа ебәрмәҫ. Дуға кеүек ярым түңәрәк урау юлды үтеп, Бейек күпер һыртына менгәс, ул яйланы, унан, артҡы тәгәрмәстәре аҫтынан ваҡ таштар атып, алға ынтылды. Юл өҫтөндә ҡуйы аҡһыл саң болото күтәрелде. Оҙаҡламай «Жигули» ағастарға ышыҡланды. Тәлғәткә, һыу буйында күкрәгенә йәбешкән бармаҡ буйы, йәм-йәшел, иләмһеҙ һимеҙ сиңерткәне һыпырып ташлағандай, күңеленә нисектер еңел булып ҡалды...


Шырпы тураһында — презентация на Slide-Share.ru 🎓\nПрезентация на тему: Шырпы тураһында\n
Больше презентаций на Slide-Share.ru
\nСкачать (13604 Кб)\nПервый слайд презентации: Шырпы тураһында\nТикшеренеү эше авторы: Байрамғәлин Радмир Вадим улы, Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Мәҫкәү урта мәктәбенең 4-се класс уҡыусыһы Етәксеһе: Мәүлитова Зилдә Әхмәҙиә ҡыҙы, Башҡортостан Республикаһының Учалы районы Мәҫкәү урта мәктәбенең башланғыс кластар уҡытыусыһы\nСлайд 2: Эҙләнеү эшенең гипотезаһы\nШырпыларҙы үҙ тәғәйенләнеше буйынса ҡулланмаһаҡ, тағы уларҙы ҡайҙалыр һәм нимәгәлер ҡулланырға мөмкин. Эҙләнеү эшенең гипотезаһы\nСлайд 3: Тикшеренеү маҡсаты һәм бурыстары\nШырпының барлыҡҡа килеү, тәғәйенләнеше буйынса файҙаланыу тәртибен, уны етештереү ысулын өйрәнеү 1. Шырпы һүҙенең килеп сығышын өйрәнеү ; 2. Беренсе шырпының килеп сығыу тарихын өйрәнеү; 3. Шырпы эшләү фабрикалары менән ҡыҙыҡһыныу; 4. Шырпы төрҙәрен өйрәнеү. Тикшеренеү маҡсаты һәм бурыстары\nСлайд 4: Эҙләнеү эшенең методтары\n1. Шырпылар тураһында интернеттан кәрәкле материалдар йыйыу. 2. Мәғлүмәттәр йыйыу һәм эшкәртеү. Эҙләнеү эшенең методтары\nСлайд 5: I бүлек. Нимә ул шырпы?\nШырпы — башына тиҙ ҡабынып китеүсән көкөртлө матдә буялған бәләкәй генә таяҡсыҡ формаһындағы ут ҡабыҙыу әйбере. I бүлек. Нимә ул шырпы?\nСлайд 6: II бүлек. Тәүге шырпы\nИң тәүге шырпыларҙы 1805 йылда француз химигы Жан Шансель уйлап тапҡан. Улар ҡулланыу өсөн уңайһыҙ булған. Тоҡандырған һайын көкөрт кислотаһына тығып алыр кәрәк, етмәһә ҙур һәм оҙон булған II бүлек. Тәүге шырпы\nСлайд 7: Француз химигы Шарль Сорна\n1830 йылда 19 йәшлек кенә француз химигы Шарль Сорна фосфорлы шырпы уйлап сығарған. Был шырпылар теләһә нәмәгә сыйған саҡта ла тиҙ генә тоҡанып китеүсән булғандар. Мәҫәлән, хатта итектең үксәһенә сыйһаң да, тоҡанған. Сорнаның шырпылары еҫһеҙ булған, әммә һаулыҡҡа зыянлы булған, сөнки аҡ фосфор ул ағыулы. Француз химигы Шарль Сорна\nСлайд 8: Швед химигы Йохан Лундстрем\n1855 йылда швед химигы Йохан Лундстрем аҡ фосфор урынына ҡыҙыл фосфор ҡуллана башлаған. Ул уны тәүҙә ҡырғыс аша ҡырған. Был шырпылар һаулыҡҡа зыян килтермәгән, тиҙ генә тоҡанып киткәндәр. Йохан уйлап тапҡан эшенә патент алған. Был шырпылар «швед шырпылары» тигән исем алалар. Һаманға тиклем был шырпыларҙың вариантын ҡулланабыҙ. Швед химигы Йохан Лундстрем\nСлайд 9: Шырпы эшләү юлдары\n1. Фабрикаға 3 метрҙан 6 метрға тиклем оҙонлоҡтағы уҫаҡ ағастарын килтерәләр. Бүрәнәләрҙе өйөмгә теҙеп, 650 мм итеп түмәрҙәргә бысалар һәм механик бысҡынан үткәрәләр. Шырпы эшләү юлдары\n2. Артабан махсус цехта түмәрҙең ҡабығын алып, шымартылған түмәрҙе икенсе цехҡа оҙаталар. 3. Был цехта ҡышын түмәрҙе яҡшылап бешекләйҙәр, эшкәртәләр. 4. Эшкәртелгән түмәрҙәр транспорт юлы буйлап һыҙырыу цехына махсус станокҡа китә. Унда фанера йоҡаҡлығындай киңлеге 2 мм булған шпондың шырпы ҡатламы айырылып алына.\nСлайд 11: Шырпы һаламдары\n5. Шпондар әҙер булғас, шпон һалыусы машинаға эләгә. Ул был таҫмаларҙы шырпы һаламдарына йәғни, таяҡсаларына ҡырҡа.\n6. Шырпы таяҡсалары һеңдереү – шымартыу бүлегенә китә. Унда ҙур барабан эсендә шырпы фосфат менән һеңдерелә. Унан һуң шырпыны яҡшылап киптерәләр.\nСлайд 13: Шырпыларҙы шымартыу\n7. Артабан шырпы һаламдары торба буйлап шымартыу һәм полировкалау барабанына бирелә. Был механизм шырпыларҙы шымарта, сөнки беҙ уны ҡулланғанда ҡулға шырау кереп китеүе ихтимал. 8. Шымартҡандан һуң, шырпы сорттарға айырыу аппаратына инеп китә. Аппарат оҙонлоҡ стандартына тура килгән шырпыларҙы ғына һайлап ала. Шырпыларҙы шымартыу\nСлайд 14: Шырпы ҡабы\n9. Икенсе цехта шырпылар өсөн өй әҙерләнә. Ул шырпы ҡабы тип атала. Ҡатырғалар төргәктәре менән килә, һәм төрлөсә киңлектәре буйынса кәтүктәргә киҫелә. Беренсе кәтүктәре шырпының эс яғына булһа, икенсеһе тыш яғына кәрәк була. Шырпы ҡабы\n10. Кәтүктәр ҡатырға йәбештереү бүлегенә китә. Унда өс станок бар. Тәүҙә шырпыға этикетка баҫалар, шунан таҫмаға ҡатырға ҡырҡалар, ә таҫманы әҙерләнгән материалға ебәрәләр. Автомат таҫма буйынса әҙерләмә йәбештереүгә һәм ҡап эшләүгә китә.\n11. Конвейер буйлап эске һәм тышҡы ҡаптар бер-береһенә ҡапмы-ҡаршы киләләр ҙә автоматик бүлексәгә эләгәләр. 12. Шырпыны, ҡаптарға һалыр алдынан, парафинға тығып алалар, шырпының башын эшләйҙәр һәм һаҡсыл ғына киптерәләр. Былар бөтәһе лә манып алыу цехында башҡарыла. Шырпы башы 50% бертолет тоҙонан, 5% көкөрттән тора. 13. Һәм бына беҙҙең шырпылар бер-береһенә ҡапма-ҡаршы тигеҙ итеп бер рәткә теҙеләләр. Ҡаптың эске яғына шырпыларҙы рәтләп һалалар.\nСлайд 17: 14. Һуңғы этапта ҡаптың ҡабырғаһына фосфат ҡатламы һылана. Әйтергә кәрәк, шырпы башына һыланған ҡатлам, ҡап тышына һыланғанынан башҡасараҡ\nСлайд 18: 15. Шырпы тултырылған ҡаптар төрөү цехына оҙатыла. Унда уларҙы йәшниктәргә тултыралар\nСлайд 19: III бүлек. Шырпы төрҙәре\nҺунар шырпылары – елгә лә, еүеш ерҙә лә, ямғыр аҫтында ла яныусан шырпылар. Йылылыҡ биреүсе шырпылар – янғанда йылылыҡ таратыусы шырпы III бүлек. Шырпы төрҙәре\nСигнал биреүсе шырпылар – янғанда төҫлө ялҡын бирә Фотографик шырпылар – янғанда кинәт кенә гөлт итеп ҡабынып китеп яҡтылыҡ бирә, уны фото төшөргәндә ҡулланалар\nКамин мейесе өсөн шырпылар – мейесте тоҡандырыу өсөн бик оҙон шырпылар Газ өсөн шырпылар – камин мейесе шырпыларына ҡарағанда бәләкәйерәк буйлы, газ плиталары өсөн кәрәк\nДекоратив шырпылар (бүләк итеү өсөн, коллекция өсөн) – почта маркалары һымаҡ һүрәт төшөрөлгән, шырпы баштары төҫлө, йә алһыу, йә йәшел төҫтә була. Хужалыҡ шырпылары – экономия өсөн төрөлгән ҡап\nСлайд 23: IV бүлек. Шырпынан ваҡ-төйәк эштәр\nСлайд 24: Йомғаҡлау\nШулай итеп, шырпы – көнкүрештә кәрәкле әйбер. Ул ут ҡабыҙыу ҡоралы. Уны уҫаҡ ағасынан яһайҙар. Тик уны һәр кем үҙ өйөндә яһай алмай. Шырпы ҡулға килеп эләккәнсе бик күп юлдар үтә икән. Уны экономиялап, һаҡсыл тотонор кәрәк. Шырпы менән шаярырға ярамай. Уның менән һаҡ булмаһаң, ул бөтә донъяңды юҡ итеүе бар. Кәрәкмәгәнгә уны аяҡ аҫтына һалып ҡуйырға ярамай. Шырпыны бәләкәс балаларҙан ары тотор кәрәк. Шырпы – ваҡ-төйәк әйберҙәр эшләү өсөн бик яҡшы материал. Ҡышҡы һыуыҡ көндәрҙә ғаилә менән бергә шырпынан ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс ҡул эштәре эшләргә була. Шуға күрә, рухи һәм сәнғәт яҡтан шырпы менән эшләргә ижади уңыштар теләйем. Әгәр шырпы менән дуҫлашып алһағыҙ, һеҙгә лә күңелһеҙ булмаҫ! Йомғаҡлау\nПоследний слайд презентации: Шырпы тураһында: Ҡулланылған әҙәбиәт\n1. Акимова Г., Гусаков В. Поделки из спичек. 2. Интернетттан алынған материалдар. Википедия. 3. Шырпы коллекциялары. Ҡулланылған әҙәбиәт


Эш белгәнгә—уңыш юлдаш\nСибай ҡалаһының Рәшит Марат улы Маликов етәкселегендәге торлаҡ-коммуналь хужалығы идаралығында уңған, алтын ҡуллы хеҙмәткәрҙәр эшләй. Автогрейдер машинисы Валентин Селянкин күптән инде үҙ эшенең оҫтаһы булып танылған.\nВалентин Владимирович Сыуаш республикаһында тыуған. Ике йәшендә улар әсәһе һәм ағаһы Николай менән Башҡортостанға, Баймаҡ районының Күлтабан ауылына күсеп киләләр. Йүнәлтмә буйынса эшкә ебәрелгән Мария Петровна ғүмере буйына Күлтабан фермаһында һауынсы була.\nВалентин 9-сы кластан һуң Сибай ҡалаһының 24-се һөнәрселек училищеһында иретеп-йәбештереүсе һөнәрен үҙләштерә. Хеҙмәт юлын «Йылайыр» совхозының Күлтабан бүлексәһендә тракторсы, иретеп-йәбештереүсе булараҡ башлай. Артабан 12 йыл дауамында ауыл мәктәбендә ҡаҙанлыҡ операторы булып эшләй.\nҺуңғы дүрт йылда ул торлаҡ-коммуналь хужалығы өлкәһендә тир түгә. Йәштән ҡулы эш белгән ир-егетте бында тиҙ күреп ҡалалар. Ике йыл «Белорус» тракторында йөрөгәс Валентинды автогрейдер машинисы итеп күсерәләр. Бында ла һынатмай ул. Ҡышҡыһын көнө-төнө «ҡорос ат»ы менән ҡала, ҡасаба урамдарын ҡарҙан таҙартһа, йәйгеһен юлдарҙы ремонтлау эше менән шөғөлләнә. Бынан тыш, иретеп-йәбештереү эштәрен дә атҡара. Валентиндың ағаһы Николай ҙа ошо уҡ хужалыҡта эшләй. Ул да— автогрейдер машинисы. Шулай итеп, ағалы-ҡустылы Селянкиндар көн дә иртә менән бынан 14 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Күлтабан ауылынан килеп, Сибай урамдарында таҙалыҡ һәм тәртип урынлаштырырға тотоналар. Уларҙың талымһыҙ хеҙмәтенә ҡарап һоҡланырға ғына ҡала.\nВалентин Селянкин өлгөлө ғаилә башлығы ла. Улар ҡатыны Венера Фәрит ҡыҙы менән ике ул тәрбиәләй. Өлкәне Дима—Сибай гимназия-интернатында, ә кесеһе Никита Күлтабан мәктәбендә белем ала. Селянкиндар шәхси хужалығында мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрай, баҡсаһында йәшелсә-емеш үҫтерә. Ата-әсәнең иң ҙур ярҙамсылары—улдары.\nҺөнәри байрамы уңайынан Валентин Селянкиндың Башҡортостан Республикаһы Торлаҡ-коммуналь хужалығы министрлығының Почет грамотаһы менән бүләкләнеүе уның намыҫлы хеҙмәтенә лайыҡлы баһа булып тора.


Ҡатын-ҡыҙҙың бәхете – әсә булыуҙа | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҠатын-ҡыҙҙың бәхете – әсә булыуҙа\n08 июня 2016 — 15:43\nЯһалма аталандырыу – төрлө сәбәптәр менән түлһеҙ ҡалған һәм ата-әсә булыу бәхетенә эйә булырға теләүселәр өсөн берҙән-бер сара. Яңыраҡ перинаталь үҙәк 10 йыллыҡ байрамын билдәләне, байрамға илдең төрлө төбәктәренән тиҫтәләгән бәхетле ата-әсәләр, балалар йыйылды. Бында 10 йыл эсендә 2000 дән ашыу бала донъяға килгән. Туғыҙ йыл элек эко ярҙамында беренсе сабый ауаз һала. Егор быйыл икенсе класты тамамлаған. Бер йыл элек һеңлеһе лә тыуған. Лариса Ғабдрахимованың өлкән улына 18 йәш тулғанда тағы бер юлы ике һеңле һәм ҡусты бүләк итә. Асель, Жан, Аделина быйыл беренсе класҡа барасаҡ.Ә был кескәйгә әле ике йәш кенә. Белорет районы Зөйәк ауылынан әсәһе Ләйсән менән байрамға килгән. Перинаталь үҙәк асылыуға 10 йыл. Ошо арауыҡта ул оло ҡаҙаныштарға өлгәшкән.Сара һауаға шарҙар осороу, иҫтәлеккә фотоға төшөү менән тамамланды. Кескәйҙәр ҙә, ата-әсәләр ҙә байрамдан ҡәнәғәт ҡалды.Түлһеҙлек менән яфаланған ғаилә парҙары үҙәктә сиратҡа баҫа ала. Бындағы белгестәр һәр саҡ сифатлы медицина ярҙамы күрһәтергә әҙер.


Шәжәрә – киләсәккә тәҙрә | Йәншишмә\nНаписал в 15 сентября 2017, 11:47\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте тарафынан «Республиканың район-ҡалаларында Шәжәрә байрамдары үткәреү тураһында» закон ҡабул ителеүе бик һәйбәт булды. Һәр төбәктә ырыуҙаштар шундай осрашыу үткәреп, быуындар сылбырын нығыта. Мин дә күптән был байрамды күрергә хыяллана инем. Аллаға шөкөр, быйылғы йәй ул тормошҡа ашты.\nЙәмле июль көнөндә Сәғитовтар нәҫеле бергә йыйылып, Бөрйән районы Байназар ауылы эргәһендә Шәжәрә байрамын үткәрҙе. Нәҫелебеҙҙең шул тиклем дәррәү, ихлас булыуҙарына һоҡландым, туғандарыбыҙҙың күплегенә иҫем китте.\n«Ырыуыбыҙ – ҡыпсаҡ, ағасыбыҙ – ҡарағай, тамғабыҙ – даға, ораныбыҙ – тәңре, ҡошобоҙ – ҡарсыға» тигән яҙыуҙарҙы тәү күргән кешеләр хәтерҙә ҡалдырыу өсөн ҡат-ҡат уҡыны. Сәғитовтар йәшәгән Байназарҙа улар исемендәге урам да бар.\nИң элек оло быуын вәкилдәре телмәр тотто, үҙҙәре менән таныштырҙы. Сәғитовтар тамырҙарын яҡшы белә. Уларҙың сығышын мөкиббән китеп тыңланым. Танымаған ҡәрҙәштәрем байтаҡ булып сыҡты.\nИҫке Монасип башҡорто Килмөхәмәт Сәғит улы Биктимеровтың шәжәрәһен ҙур итеп эшләгәндәр. Бында мин дә үҙемдең ата-бабаларымды белдем: Сәғит, Килмөхәмәт, Ильяс, Әхмәтшәриф, Мәүлит, Мирхәт. Ветеран олатайҙарым тураһында байтаҡ мәғлүмәт алдым. Бөйөк Ватан һуғышы яугиры Әхәт Ҡәйүм улы Сәғитов Урыҫ-фин һуғышында ҡатнашҡан. Ғүмер буйы уҡытыусы булып эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡас, ветерандар советын етәкләй. Әхмәтшәриф олатайым мулла булған, һуғышта ҡатнашҡан, батыр пулемётсы, Сталинградта иң ауыр алыштарҙа ҡатнашып, күрһәткән батырлыҡтары өсөн III дәрәжә Дан ордены, «Батырлыҡ өсөн» миҙалы менән наградланған.\nМөхтәр Мофаззал улы Сәғитов – фольклорсы-ғалим, филология фәндәре кандидаты, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, «Ғүмерлеккә ҡалған яра» исемле китап авторы. Бихисап ғилми хеҙмәттәр яҙған олатайымдың исеме Бөрйән районының Иҫке Собханғол, Яңы Монасип ауылдарындағы урамдарға ҡушылған, уға арнап музей асылған, бюст ҡуйылған. Шундай абруйлы туғандарымдың данлы эҙҙәренән йөрөүем – үҙе бер ғорурлыҡ.\nБигерәк тә әүлиә олатайыма зыярат ҡылыу оло мәртәбә булды. Сәғитовтар араһы булған Ильяс-мәзин олатай Иҫке Монасип ауылында ерләнгән. Ул – Зәйнулла ишандың уҡыусыһы. Әлеге көндә балаларының балалары Яңы Монасип ауылында йәшәй. Ильяс олатай бик белемле һәм көслө рухлы, иманлы мулла, әүлиә булған, Мөжәүир хәҙрәт кеүек күрәҙәлек итә белгән, кешеләрҙе дауалаған, өшкөргән, кирәмәт күрһәткән. Үлер алдынан, зыяратыма килеп дауаланырһығыҙ, тип әйтеп ҡалдырған. Күптән вафат булһа ла, дауалау көсө һаман бөтмәгән, халыҡ ҡәберенә йөрөй. Унан кеше өҙөлгәне юҡ. Беҙ ҙә уның ҡәберенә барып, рәхмәт әйттек, теләктәр теләнек, аяттар уҡыныҡ.\nТағы ла үҙенең эштәре менән ҡыуандырып торған йәнә бер туғаным тураһында ла әйткем килә. Ул – Рәсүл Хәсән улы Сәғитов, Башҡортостан Республикаһының Йәмәғәт Палатаһы, Башҡортостан Яҙыусылар союзының идара ағзаһы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты. Әле «Башҡортостан» дәүләт телевидениеһы һәм радиотапшырыуҙар компанияһында эшләй.\nТуғандар менән аш татлы, тигән боронғолар, ысынлап та, инәйҙәребеҙ бешергән тәмле ризыҡтар менән бергәләшеп һыйландыҡ. Уйын-көлкө, йыр-моң өҙөлмәне. Балалар ҙа, ололар ҙа кинәнеп йырланы, бейене, күңел асты, һәр кем үҙенең маһирлығын, оҫталығын күрһәтте. Ярыштар ҙа уҙғарылып, еңеүселәргә иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды.\nМөғжизәләр төйәге – Бөрйәнем туғайында туғандарымдың һәр береһенең талантына ҡарап һоҡланып, улар менән тәмләп сәй эсеүҙәр, рәхәтләнеп аралашыуҙар миңә бик оҡшаны. Артабан үҙебеҙҙең данлы шәжәрәне ныҡлап өйрәнеп, эҙләнеү эшенә тотоноу уйы тыуҙы.\nДуҫтарым! Мин ошо осрашыуҙан һуң Шәжәрә байрамы ни тиклем кәрәкле, мөһим, уны мотлаҡ үткәрергә кәрәк икәнде аңланым. Күсе ныҡтың көсө ныҡ, тиҙәр бит. Шуға күрә, Алла бирһә, Бөрйән бал ҡорттары кеүек берҙәм, уңған, татыу булып, бер күстә матур йәшәр әле Сәғитовтар! Ышанаһығыҙмы, дуҫтарым, быйылғы йәйҙә был минең иң һоҡланғыс, иҫтәлекле, мәңге хәтерҙә һаҡланырлыҡ көнөм булды. Вәт, исмаһам, йәйҙең бер матур көнө, тиһәң дә була! Тантаналы сараны ойоштороусы барса туғандарыма сикһеҙ рәхмәтлемен.\nЛиана СӘҒИТОВА, йәш хәбәрсе.\n« Клип төшөрөү ҙә ҡыҙыҡ!\nНисек йәшәйһегеҙ, буласаҡ инженерҙар? »


Ҡайнар йөрәк өсөн бүләк - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nҠайнар йөрәк өсөн бүләк\nБөгөн республиканың федераль инспекторы Михаил Закомалдин кеше ғүмерен ҡотҡарған кескәй батырҙарҙы тәбрикләне. Ул ҡаһарманлыҡ ҡылған биш үҫмергә “Ҡайнар йөрәк” тип аталған билдәләр, диплом һәм маҡтаулы китап тапшырҙы. Иң йәш батырға 8 йәш. Былтыр йорттары янып киткәс, Максим ике һеңлеһен ут эсенән ҡотҡара.Абруйлы наградаға Йылайыр районынан Илназ Байбактин һәм Учалынан Айнур Маннанов та лайыҡ булды. Илназ Максим кеүек янған йорттан кешене алып сыҡҡан, ә Айнур ташҡын ваҡытында йылғаға төшөп киткән алты йәшлек малайҙы ҡотҡарған.\n13 апреля Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары\n13 апреля Музейҙарҙа – ил тарихы


14 Август 2010, 19:26\nCәстең тиҙ майланыуынан нисек ҡотолорға? Сәстең майлылығын кәметеү өсөн әсегән һөт ҡулланалар. Уны болғатып күпертәләр, баш тиреһенә һылайҙар һәм бер сәғәт тоталар. Аҙаҡтан яҡшылап йыуғас, әсегән һөттө ҡабат баш тиреһенә һөртөргә. Был юлы биш кенә минут тоталар ҙа һыу менән сайҡаталар.


Ҡалтыман — Башҡорт Википедияһы\nҠалтыман (рус. Калтыманово) — Башҡортостандың Иглин районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 530 кеше. Почта индексы — 452401, ОКАТО коды — 80228820001.\nҠалтыман ауыл Советы (Иглин районы)\n1939 йыл 17 ғинуар 416 220 196 52,9 47,1\n1959 йыл 15 ғинуар 237 105 132 44,3 55,7\n1970 йыл 15 ғинуар 310 143 167 46,1 53,9\n1979 йыл 17 ғинуар 394 194 200 49,2 50,8\n1989 йыл 12 ғинуар 523 249 274 47,6 52,4\n2002 йыл 9 октябрь 516 247 269 47,9 52,1\n2010 йыл 14 октябрь 530 250 280 47,2 52,8\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Иглино): 18 км\nВакульский Александр Васильевич (28.08.1922—28.07.1990) — Советтар Союзы Геройы (1945). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, Совет Армияһы майоры.\nСилантьев Иван Матвеевич (28.01.1918—7.07.1958), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Советтар Союзы Геройы (1943).\nТихомиров Анатолий Георгиевич (23.03.1899—17.04.1980), совет хор дирижёры, музыка-йәмәғәт эшмәкәре. Башҡортостандың тәүге муыкаль коллективтарын ойоштороусы һәм уларҙың етәксеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1954).\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Силантьев Иван Матвеевич (Тикшерелгән 24 ғинуар 2018)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡалтыман&oldid=874016 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 20 март 2019 в 12:24\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:24 20 март 2019 үҙгәртелгән.


Синоптиктар был аҙнала республикала тотороҡһоҙ һауа торошо вәғәҙә итә\nИртәгә циклон йоғонтоһо аҫтында ҡар яуыуы, урыны менән буран сығыуы көтөлә. Һауа температураһы көндөҙ 10-15, аяҙайтҡанда 20 градусҡа тиклем һыуыта. Яңы йыл төнөндә республикала һауа температураһының 18-23 градусҡаса һыуытыуы күҙаллана. Таулы райондарҙа аяҙайтҡанда 30 градусҡа тиклем һалҡын буласаҡ. Урыны менән ҡар яуыуы, буран сығыуы ихтимал. Һалҡын һауа торошо 1 ғинуарҙан 3-нә тиклем һаҡлана. 4 ғинуарҙа көндөҙ 3-8 , төндә 10-15 градус һыуыҡ буласаҡ.


Ата - бабалар тәжрибәһенә лайыҡлы булырға\n- Беҙҙең ата - бабалар ул заманда берҙән - бер дөрөҫ ҡа рар ҡабул иткән, һәм, иң мөһиме, һайлау урыҫ батшаһы Иван дүртенсенең тәҡдимдәрен ентекле өйрәнгәндән һуң эшләнгән, - ти Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе Әхмәт Сөләймәнов. - Башҡорт халҡының артабанғы баш күтәреүҙәре Башҡортостан менән Рәсәй араһындағы килешеү мөнәсәбәттәрен боҙоу эҙемтәһе, ғәҙеллекте тергеҙеү теләгенән\nбарлыҡҡа килә. Әммә башҡорттар бер ваҡытта ла Рәсәйҙән айырылырға теләк белдермәй, сөнки халыҡ яҙмышы Рәсәй дәүләтенең яҙмышы менән тығыҙ бәйләнгән. Һәм быуаттар үткәс,\n1919 йылда, яңы тарихи шарттарҙа, илебеҙҙә тәүге Башҡорт автономияһы шулай уҡ договор нигеҙендә булдырыла. Ул ваҡытта\nСовет Рәсәйе һәм Башҡортостан беҙҙең федератив ҡоролошҡа\nнигеҙ һала тип әйтергә кәрәк.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе һүҙҙәре Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй составына инеүенә 450 йыл тулыуын билдәләүгә әҙерлектең аспекттарына арналған матбуғат конференцияһына пролог булып яңғыраны. Әхмәт Сөләймәнов менән бергә журналистар эргәһенә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Румил Аҙнабаев, башҡарма комитет ағзалары - философия фәндәре докторы Фәнил Фәйзуллин, БР Фәндәр академияһының милли һәм тел мөнәсәбәттәрен өйрәнеү үҙ әге директоры, социология фәндәре кандидаты Морат\n- Рәсәй дәүләтенә ҡушылғандан һуң үҙенең тарихи яҙмышы менән башҡорт халҡы илдә мөнәсәбәттәрҙе нисек ҡорорға кәрәклеген күрһәтте, - тип билдәләне БР Фәндәр академияһы академигы Фәнил Фәйзуллин. Ул әле үткән быуат башында уҡ Зәки Вәлиди тарафынан федератив Рәсәйҙе формалаштырыуҙың фән ни принциптары булдырылыуы һәм уларҙы тормошҡа\nашырыу буйынса Вәлиди Туғандың беренсе сәйәси һәм дәүләт лидеры булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Республика беренсе булып Р әсәй Федерацияһында автономияға эйә була. Һәм бөгөн республика тағы ла алда, сөнки Башҡортостан тәүгеләрҙән булы п республикаларҙың суверен хоҡуғын киңәйтеү тураһында һорауҙ ы күтәреп сыҡты.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының юбилей йылы алдынан һ әм байрам йылында үткәрергә планлаштырған саралары\nтураһында һөйләгәндә, Әхмәт Сөләймәнов түбәндәге тәҡдимгә\nлә ҡағылып үтте: һүҙ дүрт ярым быуат элек килешеү процесынд а ҡатнашҡан башҡорт ҡәбиләләре башлыҡтарының исемен мәңгеләштереү тураһында бара. Республика ҡала һәм райондарының тарихи урындарына иҫтәлекле билдәләр ҡуйыу ҙа т ыуған яҡҡа һөйөүҙең бер сағылышы буласаҡ.\nМатбуғат конференцияһында йылъяҙма аспекттары, юбилейҙың qәйәси әһәмиәтенә ҡағылышлы һорауҙар ҡаралды, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының байрамға әҙерлек буйынса ойоштороу комитетына йүнәлткән башҡа тәҡдимдәре лә тикшерелде. Федераль статусҡа дәғүә итеүсе "Рәсәй Федерацияһы башҡорттары" дәүләт программаһы бында айы рым урында тора. Уның проекты менән бөгөн БР Фәндәр академияһының милли һәм тел мөнәсәбәттәрен өйрәнеү үҙәге шөғөлләнә. Аҙаҡҡы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә миллион ярымдан ашыу башҡорт бар, уларҙың 27\nпроценты Башҡортостанда ситтә йәшәй. Башҡорт этносы үҫеше программаһы перспективаға иҫәпләнгән.\nЮбилей тантаналары араһында Өфөлә үтәсәк өсөнсө Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы тураһында айырым әйтергә кәрәк. Уның алдынан төбәк ҡоролтайҙары ойоштороласаҡ.\n- Бөгөн Рәсәй Федерацияһында башҡорттарҙың 120 төбәк ҡоролтайы, башҡорт халҡын консолидациялау буйынса эште киңәйтеү һәм тәрәнәйтеү, дуҫлыҡты, үҙ - ара аңлашып эшләүҙе\nһәм илебеҙ халыҡтары араһында хеҙмәттәшлекте нығытыу\nмаҡсатында төҙөлгән башҡорт милли - мәҙәни ойошмалары эшләй, - тип белдерҙе журналистарға Румил Аҙнабаев. Шулай уҡ\nул быйылғы йылдың февраль башында Санкт - Петербургта Рәсәйҙең Европа өлөшө һәм Европа илдәре башҡорттарының ҡоролтайы булып үтеүен хәтергә төшөрҙө. Алда шундай уҡ ҙур күләмле тағы ике форум көтөлә: Силәбелә - Урал һәм Себер башҡорттары, Ырымбурҙа - Рәсәй Федерацияһының азиат\nөлөшөндә йәшәүсе башҡорттар ҡоролтайы үтәсәк.


Архив газеты "Йәшлек" » Страница 296\nИғтибар! Тура бәйләнеш! Яңылыҡтар » Иғтибар\nБүздәктә үткән Матбуғат байрамы сағыу ваҡиғаға әйләнде Яңылыҡтар\nБүздәк районында БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Матбуғат, нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса идаралыҡ, Башҡортостан Журналистар союзы, «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе, БР Федераль почта элемтәһе хеҙмәте идаралығы һәм Бүздәк районы хакимиәте тарафынан ойошторолған Матбуғат байрамы Республикала тәүгә үткәрелгән матбуғат сараһында Бүздәк, Баҡалы, Благовар, Шаран, Илеш, Кушнаренко, Дүртөйлө, Саҡмағош район хакимиәттәре вәкилдәре, республика баҫмалары, БР Журналистар союзының төньяҡ-көнбайыш ижад берләшмәһенә ҡараған ҡалалар, берләшкән һәм район гәзиттәре етәкселәре, һигеҙ райондың ауыл хакимиәттәре, мәктәптәр, балалар баҡсалары, почта бүлексәләре, мәҙәниәт учреждениелары етәкселәре ҡатнашыуы матбуғатҡа ҡарата иғтибарҙың артыуын күрһәтте.\nБашҡортостан киләсәгенең нигеҙе – үҙаллылыҡ! Башҡортостан\nҮткән шәмбелә Өфөнөң Салауат Юлаев исемендәге майҙанында митинг үтте. Унда ҡатнашыусы йәштәр республиканың суверенитетын ҡайтарыуҙы һәм Башҡортостандың 1993 йылғы Конституцияһын тергеҙеүҙе талап итте.\n«Башҡортостандың 1993 йылғы Конституцияһын ҡайтарығыҙ», «Суверенитеттан тыш Башҡортостандың киләсәге юҡ» кеүек плакаттар менән пикет бер сәғәт дауамында барҙы. Сара бер нисә йәмәғәт ойошмаһында хуплау тапты, улар ҙа пикетҡа ҡушылды. Акцияла ҡатнашыусылар Башҡортостан Республикаһының ысын суверенитетын һәм 1993 йылғы Конституцияһын тергеҙеүҙе талап итеүсе резолюция ҡабул итте.\nКомпозитор Айрат (Рәит) Ғайсин Башҡортостан Республикаһы Композиторҙар союзы рәйесе итеп һайланды. Уның кандидатураһы союздың юбилейы сиктәрендә үткән отчет-һайлау йыйылышында раҫланды. Яңы рәйес союздың музыкаль фондын тергеҙеүҙе, сәнғәт өлкәһендәге һөнәри уҡыу йорттары һәм союз араһында бәйләнеш урынлаштырыуҙы, ойошманың китапханаһын булдырыуҙы эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәре тип һанай.\nЗатонда подстанция Яңылыҡтар\nЯңыраҡ Өфөлә «Затон» подстанцияһының беренсе сираты сафҡа индерелде. Ул «8 Март» микрорайоны тирәһендә, Ағиҙел йылғаһының һул ярында, төҙөлгән. Буласаҡ объектҡа нигеҙ ташы 2007 йылда уҡ һалынғайны. Былтыр илдә иҡтисади хәл ҡатмарлашып китһә лә, төҙөлөш туҡталманы, ҡиммәтле ҡорамалдар һатып алыу өсөн аҡса бүленеү дауам ителде. Ҡыҫҡаһы, «Затон» подстанцияһы планлаштырылған ваҡытта файҙаланыуға тапшырылды.\nавторы: admin | 22 октября 2009 | Фекерҙәр (1) | Тотош уҡырға\nТуй индустрияһы заманға яраҡлаша, камиллаша бара.\nХәҙер ир менән ҡатын мөнәсәбәттәрен законлаштырыу өсөн йыһанға ла оса ала. Японияның бер фирмаһы туйҙы йыһанда үткәреү өсөн заказдар ҡабул итә башлаған да инде. Никахлашыусыларҙы ерҙән 100 километр бейеклеккә махсус суборбиталь карап күтәрәсәк. Туйҙың иң яуаплы мәлендә йәштәр үҙҙәренең ауырлыҡтарын тоймай башлаясаҡ һәм тап шул ваҡытта улар бер-береһенә ғүмерлеккә тоғро булырға һүҙ бирәсәк.\nТуйҙы йыһанда үткәреү яҡынса 2,3 миллион долларға төшәсәк.\nСәғәтегеҙҙе ҡышҡы ваҡытҡа күсерергә онотмағыҙ! Яңылыҡтар\nКиләһе йәкшәмбелә, 25 октябрҙә, төнгө 3-тә сәғәт телдәре бер сәғәткә артҡа күсереләсәк.\nБыл төндә юлда булған пассажир һәм йөк поездары, электричкалар айырым график буйынса хәрәкәт итәсәк. Ил вокзалдарында ла пассажирҙар ваҡыттың күсеүе тураһында хәбәрҙар буласаҡ. Самолеттар төнгө сәғәт 2-нән 3-кә тиклем иҫке ваҡыт буйынса осасаҡ һәм яңы ваҡыт буйынса килеп төшәсәк.\nКире ҡайтырға << 1 292 293 294 295 296 297 298 299 300 796 >> Киләһе бит


Архив газеты "Йәшлек" » Страница 301\nМосолман ғаиләһен тәьмин итергә бурыслы\nҠАРТЛЫҠ БӘХЕТ БИТ УЛ ШУЛАЙ ҘА...\nМөғжизәләр иле – Башҡортостан Яңылыҡтар, Башҡортостан\nДәүләтебеҙҙең төп байрамын халҡыбыҙ ҙур уңыштар, юғары ҡаҙаныштар менән ҡаршылай. Йылдағыса, Башҡортостандың тыуған көнө уңайынан баш ҡалала һәм республикабыҙҙың ҡала һәм райондарында бик күп матур тантаналар, байрам саралары, конкурстар, ярыштар уҙғарыла. Улар араһында йылдар дауамында ҡабатланып килеп, матур йолаға әйләнгәндәре лә, яңы башланып торғандары ла бар. Шуларҙың береһе – «Башҡортостандың ете мөғжизәһе» акцияһы. Быйыл тәүге тапҡыр ойошторолған был акцияла республикабыҙҙың йөҙөн билдәләрҙәй, халҡыбыҙҙың ҡаҙанышы булырҙай тәбиғи ҡомартҡылар, тарихи-мәҙәни һәйкәлдәр, көнкүреш әйберҙәре асыҡланды.\n«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының «Сәләм» программаһы «Киске Өфө» гәзите менән берлектә ойошторған акция ике этаптан торҙо. Тәүге этабында ватандаштарыбыҙ «Башҡортостандың ете мөғжизәһенә нимәләрҙе индерер инегеҙ?» тигән һорауға яуап эҙләне. Телевизор ҡараусылар, гәзит уҡыусылар күңелдәренә хуш килгән, милли ғорурлығыбыҙ булырҙай әйберҙәр хаҡында үҙ фекерен еткерҙе, улар тураһында фильмдар төшөрөлдө, гәзит биттәрендә мәҡәләләр донъя күрҙе.\nавторы: admin | 10 октября 2009 | Фекерҙәр (1) | Тотош уҡырға\nИлдар Ғәбитовтан Ауыл хужалығы хеҙмәткәрҙәре байрамына арналған кроссворд Конкурстар, Әҙәбиәт\nГоризонталь буйынса. 7. «Нигеҙлерәк барынан да тупраҡ: / Төрлө затты тыуҙыралыр тупраҡ. / (...)тең үҙгәреше ҡырыйһыҙ – / Тупраҡҡа бары торор туҡрап» (Аҡмулла). 8. «Ауыл (...)ының үҙенсәлеге шунда: әгәр һин бер эш менән һуңлайһың икән, бөтә эш тә артта ҡала» (Өлкән Катон). 11. «Икмәк өсөн тир түккән – уның (...)ен белгән». 12. «Икмәккә мөхәббәт, һаҡсыл ҡараш, Ватанға һөйөү кеүек үк, әсә һөтө менән инә, бала саҡтан тәрбиәләнә. Был тойғоно аңламаған, бигерәк тә уға тап төшөргән кешеләрҙе буш (...) тип атайым» (Терентий Мальцев, халыҡ академигы, ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы). 16. «Бешкән икмәк еҫе – һәр (...)нән хуш еҫле».17. Был айҙа ҡайын ботағында ҡар алҡа-алҡа булып аҫылынып торһа, ул йылды иген уңыр. 18. «Игенем күп булды, тип ҡыуанма, (...)ың булһын».\nавторы: admin | 10 октября 2009 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nЙылайырҙар тыуған еренә берегеп йәшәй Башҡортостан, Иҡтисад\nРеспубликабыҙ үҙаллылыҡ алғандан һуң йәшәлгән ғүмергә йомғаҡ яһап, башҡарылған эш-ғәмәлдәрҙе барлап, бөгөнгө йәшәү-көнкүрешебеҙгә күҙ һалһаң, күңел үҫеп китә. Бынан ике тиҫтә йыл элек һәр ғаилә йортон йылытыр өсөн утын әҙерләргә диләнкә юллауын, унан һуң ағас йығып, ботап, уны алып ҡайтыу өсөн машина йәки трактор эҙләп йонсоуын, алып ҡайтҡас, уны бысып, ярып, көн һайын иртәле-кисле мейес яғыуын иҫләйҙәрме икән?! Ай-һай, онотҡандарҙыр, сөнки әҙәм балаһы рәхәткә бик тиҙ өйрәнә. Мөрйәләрҙән сыҡҡан төтөндө бөгөн бик һағынһаң да күрә алмаҫһың – әле йылайырҙар рәхәтләнеп тәбиғи газ ҡуллана.\nӘ Өфөгә барыу өсөн өс көн ваҡытын сарыф итеүҙәрен онотманылармы икән әле?! Самолет, поезд көтәһе түгел, өйөңдән сығып, көн дә йөрөгән маршрут автобусына ултырып китәһең һәм шул рәүешле ҡайтып та төшәһең.\nЙәш ғаиләнең бар теләге – йортло булыу Башҡортостан, Милли проекттар\nРеспубликабыҙҙа халыҡтың көнкүрешен яҡшыртыуға йүнәлтелгән социаль программалар бихисап. Улар тормошҡа ашырыла килә.\nМәҫәлән, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы программаһы етенсе йыл эшләй. Ошо ваҡыт арауығында бала тыуғанда бирелгән кире ҡайтарылмай торған субсидия менән 3500-ҙән ғаилә файҙаланған. Был тәңгәлдә шуны әйтке килә: йәшәргә урын юҡ, тип ҡул ҡаушырып ултырырға ярамай. Урындағы етәкселәргә мөрәжәғәт итергә, сиратҡа баҫырға һәм тейешле документтарҙы йыйып тапшырырға кәрәк. Һәм, әлбиттә, күпмелер аҡсаң булыуы ла шарт.\nҠариҙел районының Ҡариҙел ауылында йәшәүсе Алһыу һәм Азамат Мөхәмәҙиевтар «Йәш ғаилә» программаһында ҡатнашып, торлаҡ шарттарын яҡшыртырға ниәтләй ҙә, ошо маҡсат менән муниципаль район хакимиәтенең йәштәр бүлегенә ғариза яҙа. Башланған эш – бөткән эш, тигән әйтемдәгесә, документтар йыйыу, ссуда, кредит мәшәҡәттәре хәҙер артта ҡалған инде. Уның ҡарауы, йәштәрҙең бөгөн бөтөн шарттары булған заманса иркен йорто бар.\nИшей йәштәре дәртләнеп үҙ нигеҙен ҡора Башҡортостан, Милли проекттар\nТаңсулпан һәм Илдар Йәрмөхәмәтовтар был мөһим документты 2008 йылдың көҙөндә ҡулдарына ала. Быға тиклем улар олатай-өләсәһенең бәләкәй өйөндә йәшәй. Ул инде иҫкергән. Ә үҫеп килгән Илнур һәм Фәнилгә, бәләкәй Наҙгөлгә йүгереп уйнар өсөн киң һәм яңы йорт кәрәк. Ҡарағайҙан матур һәм иркен өй һалыу хаҡында хыялланған ғаилә маҡсатлы кредит алыу өсөн документтар йыя башлай. Әйткәндәй, улар мәктәптең ҡаршыһында ғына тора.\n– Иҫке өйҙө апрель айында һүтеп ташлап (уның эргәһенә Йәрмөхәмәтовтар ике йыл элек матур итеп аласыҡ (бәләкәй өй) эшләгән һәм, өйҙө һүткәс, шунда күсенә), уның урынына яңы нигеҙ ҡорҙоҡ, – тип башланы һүҙен йорт хужаһы. – Программаға ярашлы, төҙөлөштөң 30 проценты алдан әҙер булырға тейеш.\nҠотлайбыҙ Яңылыҡтар » Хаттар яҙҙым\nТарих 1974 миләди йылдың 11 ҡарасайы (октябре) бик ҡояшлы, аяҙ, сыуаҡ көн булғандыр, тибеҙ. Йөҙөнән бер ваҡытта ла йылмайыу китмәгән, тирә-яғына нур үә йылылыҡ бөркөп торған һәм алсаҡлығы менән үҙенең яҡындарының һөйөүен үә ихтирамын яулаған кешенең холоҡ-фиғелендәге был сифатын башҡа нисек аңлатмаҡ кәрәк?\nҒәҙәти ҡояшлы, алтын һарысайға алмашҡа килгән, күбеһенсә быҫҡаҡ үә ҡар ҡатыш ямғырҙары менән теңкәгә тейер был айҙа беҙҙең ҡәҙерлебеҙ Шәүрә Самарбай ҡыҙы донъяға килгән көн кеүек сыүаҡ көндәр әҙ булыу бәрәбәренәлер, күрәһең, Аллаһ Тәғәлә борон-борондан халыҡ хәтерендә мәңге урындарын алыр күп ваҡиғаларҙы тап ҡарасайҙа Тарих майҙанына килтергән. Һуңғыларынан һөйөклө Башҡортостаныбыҙҙың бынан 19 йыл әүәл ҡарасайҙың тап 11-се көнөндә үҙаллылыҡҡа өлгәшеүе лә быға асыҡ миҫалдыр.\nЯралы януар икеләтә ҡурҡыныс Яңылыҡтар » Спорт\nАптыраҡ. Инде нисәнсе уйын «Салауат Юлаев» хоккейсылары, көйәрмәндәрен шөбһәләндерә. Башта дәғүәсегә еңел-елпе ҡарап, уйын дилбегәһен улар ҡулына тоттора ла, аҙаҡтан, аңына килеп, боҙ буйлап сабыуларға тотона. Әлеге үҙ боҙондағы уйында ла әллә ни көслө булмаған «Себер» командаһына өс яуапһыҙ шайба индерергә форсат бирҙе. Өфөләрҙең ҡапҡа һағында торған Виталий Колесникты ла ғәйепләп булмай. Сөнки команда уйнамай икән, ҡапҡасы нимә эшләһен?.. Шулай ҙа уның да ғәйебен танымай булмай. Әзмәүерҙәй кәүҙәһе менән яртылаш тиерлек ярты ҡапҡаны ҡаплаһа ла, еңел генә тоторҙай шайбаларҙы үткәрҙе. Ғөмүмән, Виталий әлегә Еременкоға алмаш түгел. Ә бына «Себер»ҙең ҡапҡасыһы, ысынлап та, үҙ фамилияһына тоғро ҡалды.\nХалыҡ рухы, халыҡ ихтыяры Яңылыҡтар, Башҡортостан\nКүңелдәрҙә ғүмерҙә лә онотолмаҫлыҡ хәтирәләр ҡалдырҙы уҙған быуаттың 80-се йылдар аҙағы – 90-сы йылдар башы. Бөтә ил буйынса барған үҙгәреш елдәре беҙҙең республикабыҙҙы ла урап үтмәне, әлбиттә. Төрлө хәрәкәттәр барлыҡҡа килде, төрлө төҫтәге лозунгылар күтәреп, меңәрләгән кеше майҙандарға сыҡты. СССР тарҡалмаҫ борон уҡ әле Башҡортостаныбыҙҙа союздаш республика статусы алыу өсөн көрәш башланып китте. «Урал» Башҡорт халыҡ үҙәгенең 1989 йылдың декабрендә үткән беренсе йыйынында ҡабул ителгән резолюцияла беҙ иң элек нәҡ шул талапты күтәреп сыҡтыҡ. Артабан иһә, илдә ваҡиғалар ҡырҡа үҙгәреп китеү сәбәпле, Башҡортостандың Рәсәй Федерацияһы составында үҙ аллы демократик республика хоҡуғын яулау маҡсаты алға ҡуйылды. 1990 йылда «Урал» Башҡорт халыҡ үҙәге, республикабыҙ мөстәҡиллеген талап итеп, 750 мең ҡултамға йыйҙы. «Урал» үҙәге идараһы Дәүләт мөстәҡиллеге тураһындағы декларация проектын тикшереү эшендә ҡатнашты, тәҡдимдәре менән сығыш яһаны. Башҡорттар әүҙем күтәреп алған был хәрәкәтте республикабыҙҙа йәшәгән башҡа милләттәр ҙә хуплап ҡаршы алды.\nКире ҡайтырға << 1 297 298 299 300 301 302 303 304 305 796 >> Киләһе бит


Яңы йыл башынан пенсия артасаҡ, тиҙәр\n8 Октябрь 2019, 17:10\n2020 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙә 30 миллиондан ашыу пенсионерҙың пенсияһы индексацияланасаҡ, тип белдергәндәр РФ Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығында. Был турала РИА Новости мәғлүмәт агентлығы хәбәр итә.\nПенсия 6,6 процентҡа артасаҡ, был көтөлгән инфляция кимәленән байтаҡҡа – 3,8 процентҡа юғарыраҡ.\nШулай уҡ 2020 йылдың 1 апреленән дәүләт тәьминәте буйынса пенсияларҙы, пенсионерҙың 2019 йылдағы йәшәү минимумы артыуын иҫәпкә алып, яҡынса 7 процентҡа арттырыуҙы планлаштырыуҙарын әйткәндәр Хеҙмәт министрлығында. Был дүрт миллион самаһы кешегә, шул иҫәптән 3,2 миллион социаль пенсия алыусыға ҡағыласаҡ.\nХөкүмәт Пенсия фонды бюджеты тураһындағы закон проектын хуплаған.


Туган телем башкорт теле - Методическая разработка по теме: Башорт теле - туан телем\nТуган телем башкорт теле\nДата: 05.09.2017, 08:32 Просмотров: 71381\nтуган Маҡсат: Әсә теленә ҡарата һөйөү, ихтирам, ғорурлыҡ тойғолары уятыу, балаларҙың телмәрен халҡыбыҙҙың мәҡәлдәре, йырҙары, бейеүҙәре тураһында белемдәрен байытыу.\nЙыһазландырыу: күренекле кешеләрҙең тел тураһында әйткән һүҙҙәре (плакаттар), ребустар, туған телдә сыҡҡан китаптар күргәҙмәһе.\nҮҙенең әсә теленә вайымһыҙ ҡараған кеше – ҡырағай кеше, зарарлы кеше. Сөнки шуның менән ул үҙ халҡының үткәненә, хәҙерге хәленә һәм киләсәгенә ғәмһеҙлеген, битарафлығын күрһәтә. (К.Паустовскийҙан)\nТел – халыҡтың иң ҙур хазинаһы. Бик тә ҡәҙерле нәмәне хазина тиҙәр. Ул берәмләп, бөртөкләп йыйыла. Мәҫәлән, алтын, көмөш – ер байлығы. Ә тел – халыҡ байлығы. Ул быуаттар буйына тупланған, халыҡты халыҡ итеп, милләт итеп туплаған.(Х.Назар)\nДәрес уҡытыусының инеш һүҙе менән башлана.\n1999 йылдың ноябрь айында ЮНЕСКО үткәргән конференцияла туған телдәр проблемаһы ҡарала һәм ул 2000 йылдың февраленән билдәләнә башлай. Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, ер шарындағы 6700 телдең яртыһына юғалыу ҡурҡынысы янай. Шуға ла һәр халыҡтың ғөрөф-ғәҙәтен, йолаларын, йыр-моңдарын, ауыҙ-тел ижадын, ғөмүмән, телен һаҡлап ҡалыу маҡсатында 21 февраль – Халыҡ-ара туған-тел көнө тип иғлан ителә.\nҺәр халыҡтың тыуып үҫкән ере, иле булған кеүек, ғәзиз хазинаһы - әсә теле бар. Был хаҡта халыҡта “Иле юҡтың көнө юҡ, теле юҡтың йүне юҡ” тип әйтелә.\nБына ни өсөн кәрәк ул туған телде өйрәнеү! Бына ни өсөн туған телде өйрәнеү кешенең илһөйәр булып тәрбиәләүендә төп урында тора!” - тип әйткән рус яҙыусыһы К.Ушинский.\nУҡыусыларға һүҙ бирелә. М.Сәлимовтың Р.Шәкүр һүҙҙәренә яҙылған “Ерем, илем, телем” йыры башҡарыла.\nТуған тел хаҡында фекер йөрөткәндә, беренсе сиратта шағирҙар ижадына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Ысынлап та, шағирҙар – улар ысын поэтик һүҙ оҫталары, һүҙҙең ҡәҙерен белеүселәр, халыҡтың телен һәм рухын һаҡлаусылар.\nТелдең халыҡ тарихы, уның мәҙәниәте, рухы һәм донъға ҡарашы, телдең халыҡты халыҡ итеүҙә, кешене шәхес итеп формалаштырыуҙа, уның белем һәм тәрбиә ҡоралы булыуы хаҡында арҙаҡлы әҙиптәребеҙ М.Аҡмулла, М.Кәрим, З.Биишева, Б.Бикбай, Р.Ғарипов, Х.Ғиләжев, Р.Бикбаев һәм башҡа ҡәләм оҫталары илһамланып ижад иткәндәр.\n4-се уҡыусы. Р.Ғариповтың “Туған тел” шиғырын һөйләй.\nУҡытыусы: Башҡорт халҡы – тәбиғәт балаһы, ул йыр-моңға бай, бейеүҙәре генә ни тора. Хәҙер башҡорт милли бейеүен ҡарайыҡ.\n^ Сафина Элина “Бөрйән ҡыҙы” бейеүен башҡара.\nУҡытыусы: Эй туған тел! Ниндәй ҡөҙрәтлеһең һин! Гүзәлһең, күркәмһең, йыйнаҡһың; һин байһың, ҡеүәтлеһең, мәргәнһең! Шуға ла халыҡ ил ағаһы булған сәсәндәрҙең ялҡынлы тапҡыр һүҙен яу ҡыйыр булат ҡылыс үткерлеге менән сағыштырған да инде.\nМәҡәлдәр өҫтөндә эш.\nА.Игебаев һүҙҙәренә яҙылған “Башҡортостан – илгенәм” йырын башҡарыу\nБашҡортостан – илгенәм\n1. Сабый саҡтан күкрәгемә\nТамыр йәйгән гөлгенәм,\nҺулыш биргән, тормош биргән\nБашҡортостан – илгенәм,илгенәм, илгенәм,\nГөлдәр менән тиңгенәм\n2. Һулар һауам йәнгә дауам,\nСыуаҡ, матур көнгенәм,\nЙор һәм сәсән телгенәм.\n3. Күп милләтле дәүләтем һин,\nТиңдәр менән тиңгенәм,\nҒүмер иткән, донъя көткән, туган телем башкорт теле\nЙән ереккән ергенәм!\nҮҙ әсә телем – минең өсөн матур, иң тәмле тел,\nҮҙ телем – үҙ әйберем булғаны өсөн ярата күңел.\n…Һәр ваҡыт шул тел менән яҙған матур китап уҡыйым,\nҺәр ваҡыт шул тел менән тарих уҡыйым, хисап уҡыйым.\nУҡыусылар, был шиғыр юлдарының авторы Башҡортостандың халыҡ шағиры М.Ғафури туған телгә булған һөйөүен генә белдереп ҡалмай, һеҙҙе әсә телендә сыҡҡан китаптарҙы уҡырға өндәй. (Балалар өсөн башҡорт телендә сыҡҡан китаптарға күҙәтеү яһала).\nҺин башҡорт, тип, һин татар, тип,\nБыл халыҡтар ғүмер баҡый\nБергә тормош ҡорғандар.\nҺин башҡортмо, һин татармы,\nУнда түгел мәсьәлә.\nБашҡорттан да, татарҙан да\nУрыҫ тыуа – үәт бәлә,\nБына ҡайҙа мәсьәлә!\nКүреүегеҙсә, шағир башҡортто ла, татарҙы ла үҙ телдәрен һаҡларға саҡыра.\nУҡыусылар, бөгөнгө һөйләшеүҙән беҙ ниндәй ҡарарға килергә тейешбеҙ?\n(Уҡыусыларҙың фекерҙәрен тыңлау).\nУлы булып тыуған көнөм,\n^ Дәресте “Туған телем” (Э.Мөьмининова) тигән йыр менән тамамлау.\n1.“Балам!”- тиеп туған телдә\nӨндәшә миңә әсәй.\n“Әсәй!” – тиеп әсәйемә\nМин туған телдә әйтәм.\nДонъяла иң-иң матур ил –\nДонъяла иң-иң матур тел –\n2.Туған телемдә һөйләшәм,\nЙәшәйем туған илдә.\n“Туған ил” тигән һүҙҙе лә\nӘйтәм мин туған телдә.\n3. Иң изге хистәремде мин\nТуған телдә аңлатам.\nШуға күрә Тыуған илде


Инка юлдары — Башҡорт Википедияһы\nИнка юлдары (кечуа Qhapaq Ñan — Капы-Ньан, «Король юлы») — таш түшәлгән күп һанлы юлдар селтәре, уларҙы Көньяҡ Американың Анд тауҙары төбәгендә: Колумбия, Эквадор, Перу, Боливия, Чили, Аргентинала индеецтар цивилизациялары яр буйы сүллектәре тигеҙлеге, шулай уҡ тауҙар, ҡая һәм тарлауыҡтар аша аҫылмалы күперҙәр һәм баҫмалар ярҙамында нисәмә мең йылдар буйына һалған.\nБөтә донъя мираҫы һәм объект из предварительного списка Всемирного наследия[d]\n40 000 ± 150 километр\n11 406,95 гектар,\n663 069,68 гектар\n(ii)[d], (iii)[d], (iv)[d] һәм (vi)[d]\nИнка юлдары Викимилектә\nТөп магистралдәрҙең төҙөүселәре — инкылар; юлдар төҙөү эше тик XVI быуатта ғына туҡталып ҡала, сөнки илде баҫып алған испан конкистадорҙары урындағы технологияларҙы белмәй һәм хатта шул юлдарҙы тейешенсә тоторға һәләтле булмай.\nТотош Инкы империяһын тәре формаһында киҫеп үткән дүрт юл — төп юлдар (үҙәге Куско ҡалаһында). Иң оҙон юл кәмендә 6600 километр (1200 лиг) оҙонлоғонда була. Провинцияларҙың бөтә баш ҡалалары ла юлдар менән тоташа, һәр береһенән бер нисә юл һалына. Һәр юлда билдәле бер ара аша Ҡунаҡ йорттары урынлаша, юлдар ыҙан бағаналары менән билдәләнә һәм топо йәки тупу тип атала.\nЮл селтәренең дөйөм оҙонлоғо 30 000 километрға етә. Юғарыла атап үтелгән илдәрҙең алтыһының территорияһында башҡа юлдарға ҡарағанда яҡшыраҡ һаҡланған участкалағы 6000 км оҙонлоғондағы юл 2014 йылда Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерелде.\n↑ (not translated to ru) The Incas — ISBN 0-631-17677-2\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 http://whc.unesco.org/en/list/1459\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Инка_юлдары&oldid=922689 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 5 декабрь 2019 в 04:28\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:28 5 декабрь 2019 үҙгәртелгән.


11 июль — Башҡорт Википедияһы\n11 июль — григориан стиле буйынса йылдың 192-се (кәбисә йылында 193-сө) көнө. Йыл аҙағына тиклем 173 көн ҡала.\n11 июль Викимилектә\n1.2 Рәсми булмаған\nБМО: Ерҙә йәшәүсе халыҡтар көнө.\nЕр: Шоколад көнө.\nҠытай: Диңгеҙ көнө.\nМонголия: Халыҡ революцияһы көнө.\nРәсәй: Балыҡсылар көнө (июлдең икенсе йәкшәмбеһе)\nРәсәй почтаһы көнө (июлдең икенсе йәкшәмбеһе)\nБеларусь: Һалым органдары хеҙмәткәрҙәре көнө\nРәсәй: Сәхнә яҡтыртыусы хеҙмәткәрҙәр (светооператорҙар) көнө.\n1613: Рус батшалығында Романовтар нәҫеле идара итә башлай.\n2011: Благовар районында Һарайлы ауылында Ҡәнзәфәр бей исемендәге «Ҫарайлы» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге ойошторола.\nСамарин Павел Григорьевич (1930—3.10.2012), хеҙмәт алдынғыһы. 1962–1992 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең «Южарланнефть» нефть һәм газ сығарыу идаралығы операторы, насос станцияһы машинисы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1985), СССР-ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1969), почётлы нефтсеһе (1985) һәм Дәүләт премияһы лауреаты (1981). Ленин ордены кавалеры (1971). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Ҡалтасы районының 1960-сы йылдар аҙағында бөткән Демидовка ауылынан.\nХәзиев Ғәлимйән Мөхәмәтша улы (1930), хеҙмәт алдынғыһы. 1949—1994 йылдарҙа «Татнефть» берекмәһенең Әлмәт быраулау эштәре идаралығы быраулаусы һәм мастеры. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1971). Татар АССР-ының атҡаҙанған нефтсеһе (1981), СССР-ҙың (1981) һәм ТАССР-ҙың (1985) почётлы нефтсеһе. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Туймазы районының Исмаил ауылынан.\nБулавкин Вячеслав Васильевич (1940—9.10.2007), ғалим-инженер-механик, хужалыҡ эшмәкәре, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1986 йылдан Мәскәү ҡалаһындағы хәҙерге «Техномаш» ғилми-производство берекмәһе генераль директорының ғилми эштәр буйынса урынбаҫары — баш технологы, 1991 йылдан — генераль директор урынбаҫары — башҡарма директор, 1992 йылдан — генераль директор, бер үк ваҡытта 1987 йылдан Мәскәү техник университеты уҡытыусыһы, 1996 йылдан «Машприбор» кадрҙар әҙерләү институтының ике тәғәйенләнешле юғары технологиялар кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1997), профессор (1996). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе (1996). СССР Министрҙар Советы премияһы (1991), Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең Фән һәм техника өлкәһендәге премияһының ике тапҡыр (1998, 1999) лауреаты. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1986) һәм «Почёт Билдәһе» (1976) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Архангел районы Архангел ауылынан.\nВикторов Виталий Васильевич (1960), ғалим-анестезиолог-реаниматолог, һаулыҡ һаҡлау өлкәһе һәм юғары мәктәп эшмәкәре. 2002 йылдан Өфөләге 17-се ҡала балалар клиник дауаханаһының баш табибы, 2003—2011 йылдарҙа Өфө ҡала хакимиәтенең һаулыҡ һаҡлау идаралығы начальнигы; 2012 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университетының Дипломдан һуң белем биреү институты директоры. Медицина фәндәре докторы (2002), профессор (2003). Рәсәй Федерацияһының (2008) һәм Башҡортостан Республикаһының (2002) атҡаҙанған табибы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Миәкә районы Һыуыҡҡул-Михайловка ауылынан.\nРузанов Владимир Александрович (1960), төҙөүсе, хужалыҡ эшмәкәре. «Востокнефтезаводмонтаж» йәмғиәтенең баш инженер урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе.\nПогодин Василий Николаевич (1965), спортсы. Пауэрлифтинг буйынса Рәсәйҙең халыҡ-ара класлы спорт мастеры (1998). Ауыр атлетика буйынса СССР Хәрби-Һауа көстәре чемпионы (1988), үҫмер спортсылар араһында РСФСР беренселеге еңеүсеһе (1985). Рәсәй кубогын яулаусы (1998). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nИҙрисова Айгөл Илдус ҡыҙы (1995), спортсы. Шашка буйынса 2017 йылғы донъя чемпионатының бронза призёры, Европаның 2016 йылғы чемпионы, халыҡ-ара гроссмейстер (2016).\nЭйдинов Семён Григорьевич (1911—23.01.1983), хор дирижёры, педагог һәм музыка-йәмәғәт эшмәкәре. 1942—1982 йылдарҙа Магнитогорск музыка училищеһы (хәҙер — консерватория) директоры, бер үк ваҡытта 1944—1983 йылдарҙа хор капеллаһының художество етәксеһе һәм баш дирижёры. Магнитогорск Хор йәмғиәтен ойоштороусы һәм 1958—1983 йылдарҙа уның идара рәйесе. РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1976) һәм атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1958). Ленин (1971) һәм «Почёт Билдәһе» (1967) ордендары кавалеры. Магнитогорск ҡалаһының почётлы гражданы (1971). Сығышы менән Өфөнән.\nИсхаҡов Илдар Әхмәҙулла улы (1946), техник-геолог, хужалыҡ эшмәкәре. 2002—2005 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең генераль директоры, 2005—2010 йылдарҙа «Геофизика» ғилми-производство фирмаһы директоры. Рәсәй Федерацияһы Тау академияһының мөхбир ағзаһы. Рәсәйҙең атҡаҙанған геологы (2002), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған нефтсеһе (1997), Рәсәй Федерацияһы Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996). Дуҫлыҡ ордены кавалеры (2003). Сығышы менән хәҙерге Татарстан Республикаһының Ютазы районы Ютазы ауылынан.\nХажин Вәкил Исмәғил улы (1946), мәғариф һәм юғары мәктәп ветераны, ғалим-педагог-методист. 2000—2011 йылдарҙа хәҙерге Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты директорының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса урынбаҫары, бер үк ваҡытта 2005 йылдан башҡорт теле һәм телмәр мәҙәниәте кафедраһы мөдире. Педагогия фәндәре кандидаты (1989). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре (2006), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1982), Рәсәй Федерацияһының почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2006).\nЕгорова Наталья Николаевна (1956), ғалим-гигиенист. 1984 йылдан Башҡорт дәүләт медицина институты һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1987 йылдан лаборатория мөдире, бер үк ваҡытта 1997 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр һәм Рәсәй Медицина фәндәре академияһы Башҡортостан Фәнни үҙәгенең — Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы Медицина фәндәре бүлегенең ғилми секретары. Медицина фәндәре докторы (2000). Сығышы менән Белорет ҡалаһынан.\nСадиҡова Фәриҙә Вәли ҡыҙы (1956), ғалим-селекционер, педагог. 1992 йылдан Өфө урман хужалығы техникумы директоры, артабан уҡыу-тәжрибә хужалығы (лимонарий) мөдире; бер үк ваҡытта 2008 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты уҡытыусыһы. Биология фәндәре кандидаты (1997). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған урман белгесе (2003), Рәсәй Федерацияһының почётлы урман хеҙмәткәре (2007).\nЖивитченко Эдуард Вячеславович (1961), журналист. 1986 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. 1985 йылдан Салауат ҡалаһының «Ленинский путь» гәзитенең мөхәррир урынбаҫары, 1991—2001 йылдарҙа Ишембай ҡалаһының «Восход» — «Торатау» газите мөхәррире, 2005 йылдан Ишембай ҡалаһындағы «Полиграфсервис» йәмғиәтенең генераль директоры, 2013 йылдан Салауат ҡалаһының «Выбор» гәзитенең сығарыусы мөхәррире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (1999), Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1991). Сығышы менән Салауат ҡалаһынан.\nКлимов Владимир Яковлевич (1892—9.09.1962), СССР-ҙың авиация двигателдәре конструкторы, СССР Фәндәр Академияһы академигы (1953), инженер-авиация хеҙмәте генерал-майоры (1944). 1935 йылдан 26-сы Рыбинск мотор заводының һәм, предприятие Өфөгә күсерелгәс, 1941-1946 йылдарҙа 26-сы Дәүләт союз заводының баш конструкторы. СССР-ҙың икенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты (1946-1950). Ике тапҡыр Социалистик Хеҙмәт Геройы (1940, 1957), СССР Дәүләт премиялары лауреаты (1941, 1943, 1946, 1949). Сығышы менән Мәскәү ҡалаһынан.\nБулгакова Дилә Хәмзә ҡыҙы (1937), шағир, прозаик. 1997 йылдан Башҡортостан Республикаһы һәм Рәсәй Федерацияһы Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nВаһапова Вәсилә Шәрифйән ҡыҙы (1942), ғалим-анатом, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1989), профессор (1991). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1997), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2002), Салауат Юлаев ордены кавалеры (2012).\nУраҙбахтин Радик Хәмзә улы (1957), спортсы, педагог. Ағиҙел ҡалаһының Балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры, көрәш буйынса халыҡ-ара класлы судья. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре.\nЗөлфәр Хисмәтуллин (1923—6.04.1983), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт яҙыусыһы. II дәрәжә Ватан һуғышы (1945) һәм Ҡыҙыл Йондоҙ (1945) ордендары кавалеры, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1973).\nБобрик Борис Фёдорович (1933—21.07.2013), хужалыҡ эшмәкәре. 1994—2003 йылдарҙа «Востокнефтепроводстрой» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры. Рәсәй Федерацияһының Яғыулыҡ һәм энергетика министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1987). СССР-ҙың 7‑се саҡырылыш Юғары Советы һәм Башҡортостан Республикаһының 1‑се саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Ленин (1973) һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1968, 1981) ордендары кавалеры. Дәүләкән ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2002).\nПетров Мефодий Иванович (1948—2008), үҙешмәкәр композитор, Дүртөйлө районының «Шонанпыл» мари фольклор ансамбленең элекке етәксеһе. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nСаитова Татьяна Васильевна (1948), Хәйбулла районы малсыһы, 1968—2003 йылдарҙа «Таналыҡ» совхозы һауынсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.\nМостовая Ольга Леонидовна (1963), Сибай ҡала хакимиәтенең сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ бүлеге етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сауҙа хеҙмәткәре.\nҺунаршин Хатмулла Хәбиб улы (1929), хеҙмәт ветераны. 1946—1989 йылдарҙа Баймаҡ районының «Сибай» совхозы механизаторы. Ленин һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.\nКазаков Валерий Петрович (1934—6.08.2010), ғалим-физик‑химик. СССР (1990) һәм Рәсәй (1991) Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы, химия фәндәре докторы (1983), профессор (1986). Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1984). II дәрәжә «Ватан алдындағы хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалы кавалеры (2002).\nМостафин Айрат Харис улы (1959), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2001), профессор (2002). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2015). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nАсҡар Абдразаҡов (1969), опера йырсыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994), халыҡ-ара ижади конкурстар лауреаты.\n11 июлдә тыуғандар\n1805: Пётр Каратыгин, Рәсәй империяһы актёры, драматург һәм педагог, водевилдәр авторы.\n1819: Антал Регули, Венгрия лингвисы.\n1825: Габриэл Сундукян, Әрмәнстан яҙыусыһы, драматург.\n1885: Роже де ла Френе, Франция рәссамы.\n1890: Пятрас Вайчюнас, Литва шағиры, драматург һәм тәржемәсе.\n1895: Павел Беспощадный, СССР шағиры, Ленин һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\n1910: Сергей Вернов, ғалим-физик, СССР Фәндәр академияһы академигы.\n1920: Юл Бриннер (төп исеме Юлий Борисович Бриннер), АҠШ-тың театр һәм кино актёры, сығышы менән Владивосток ҡалаһынан.\n1925: Николай Гедда (төп фамилияһы Устинов), Швецияның опера йырсыһы.\n1925: Маттивильда Доббс, АҠШ-тың опера йырсыһы.\n1935: Константин Ершов, СССР актёры, кинорежиссёр һәм сценарист.\n1940: Елена Камбурова, СССР-ҙың һәм Рәсәйҙең эстрада йырсыһы, актриса, Рәсәй Федерацияһының халыҡ артисы (1995).\n1960: Джафар Панахи, Иран кинорежиссёры, сценарист.\n1960: Антон Табаков, СССР һәм Рәсәй актёры, бизнесмен һәм ресторатор.\n1965: Эдуард Радзюкевич, СССР һәм Рәсәйҙең театр һәм кино актёры.\n1990: Каролина Возняцки, Дания тенниссыһы, донъяның элекке беренсе ракеткаһы.\n11 июлдә вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=11_июль&oldid=1106312 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 16 ғинуар 2022 в 21:11\nБыл бит һуңғы тапҡыр 21:11 16 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


Башҡортостанда эш миҙгеле башланыу менән «Алға» картаһын файҙаланыу 17% артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n12:34, 15 сентября 2020 Иҡтисад\nӨфөлә «Башавтотранс» дәүләт ташыусыһы автопаркы көҙ көнө, эш миҙгеле башланыу менән, йәйгә ҡарағанда 42% — 278-ҙән 409 автобусҡа тиклем артҡан. Рейстар һаны ҡыш менән сағыштырғанда 20% күберәк. Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Алан Марзаев ошо турала хәбәр итте.\n14 сентябргә 27 август менән сағыштырғанда «Алға» картаһы менән юл йөрөүҙәр һаны 17% артҡан (9 698 барып-ҡайтыу). Транспорт картаһы буйынса юл хаҡы 20 һум кимәлендә һаҡланған – ҡулаҡса менән түләгәнгә ҡарағанда 8 һумға арзаныраҡ. Пассажирҙарҙың 41% — карта, уларҙың 30% банк картаһы менән иҫәпләшә.\nТеги: пассажирҙар ташыу, автобустар, Алға картаһы, юл хаҡы


Өфөлә «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ үҙгәрә» Бөтә Рәсәй форумы асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ үҙгәрә» Бөтә Рәсәй форумы асылды\n11:45, 17 декабря 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 17 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nӨфөләге Конгресс-холда «Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ үҙгәрә» Бөтә Рәсәй форумы асылды. Уның ойоштороусылары булып Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы, Башҡортостан Хөкүмәте сығыш яһай.\nСарала йәмәғәт ойошмалары, бизнес, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә эшләүсе компания вәкилдәре, торлаҡ һәм төҙөлөш өлкәһендә күҙәтеү буйынса дәүләт комитеты етәкселәре, Рәсәй субъекттары вәкилдәре — илдең 80 төбәгенән 500 самаһы делегат ҡатнаша.\nФорумдың тәүге көнөндә пленар ултырышта торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың 2020 йылға тиклемге үҫеш стратегияһы менән таныштырыу сараһы, «Ремондис» компанияһы менән стратегик хеҙмәттәшлек тураһындағы меморандумға ҡул ҡуйыу, биш түңәрәк өҫтәл була.\n18 декабрҙә форум эшен дауам итә. Иртән Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығы вәкилдәре һәм Дәүләт Думаһы депутаттары журналистар менән осраша. Һуңынан торлаҡ-коммуналь хужалыҡта йәмәғәт контролен тормошҡа ашырыу мәсьәләләре буйынса кәңәшмә уҙа. Дискуссия майҙансығында эшҡыуарлыҡ вәкилдәре презентация менән сығыш яһаясаҡ. Артабан программала ике түңәрәк өҫтәл, кәңәшмә һәм күсмә саралар ҡаралған.\nТорлаҡ ҡануниәтендәге яңылыҡтар, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә йәмәғәт контроле үҙәктәренең эше, «Грамоталы ҡулланыусы мәктәбе» проектын ғәмәлгә ашырыу, авария хәлендәге торлаҡ, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын утилләштереү, «ГИС ЖКХ» системаһын индереү, капиталь ремонт үткәреү мәсьәләләре тикшерелә.\nПленар ултырыштар, шулай уҡ түңәрәк өҫтәл сиктәрендә фекер алышыуҙар Рәсәй Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығының рәсми сайтында онлайн режимда күрһәтелә.\nТеги: торлаҡ-коммуналь хужалыҡ,форум


Беҙҙекеләр – еңеүсе!\nРәсәй Президенты Владимир Путин “Мәғариф” милли проектына етди иғтибар бүлә. “Беҙ дөйөм белем биреүҙе үҫтереү буйынса эҙмә-эҙлекле эштәр алып барасаҡбыҙ. Шуны айырым билдәләйем, сифатлы һәм заманса уҡытыу һәр балаға ойошторолорға тейеш. Тигеҙ белем эстәү мөмкинлектәре – илебеҙ үҫеше өсөн ҡеүәтле ресурс һәм социаль ғәҙеллекте тәьмин итеү”, – тине Владимир Владимирович.\nӘйткәндәй, былтыр Өфө радиоэлектроника, телекоммуникация һәм хәүефһеҙлек колледжы ил кимәлендәге конкурста еңеүсе тип билдәләнде. Уның нигеҙендә “Мәғарифты үҫтереү”, “Профессиональ белем биреү ойошмаларының матди-техник базаһын яңыртыу һәм үҙгәртеү” тигән Рәсәй дәүләт программаларын тормошҡа ашырыу сиктәрендә федераль грантҡа дәғүә итәләр. Хәйер, уҡыу йортоноң һәр йәһәттән дә уңыштары тураһында хәбәрҙарбыҙ. Өфө радиоэлектроника, телекоммуникация һәм хәүефһеҙлек колледжы етәкселегенең һүҙҙәренә ҡарағанда, ҡыҙ һәм малайҙар үҙҙәре лә тырыш булғас, уңыш оҙаҡ көттөрмәй.


2015 йылғы диспансеризация һөҙөмтәләре буйынса төбәктә 190 мең самаһы кеше сәләмәт тип табылған // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n2015 йылғы диспансеризация һөҙөмтәләре буйынса төбәктә 190 мең самаһы кеше сәләмәт тип табылған\n9:56, 22 января 2016 Йәмғиәт\n2015 йылғы диспансеризация һөҙөмтәләре буйынса төбәктә 190 мең самаһы кеше сәләмәт тип табылған Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 22 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\n2015 йылда уҙғарылған диспансеризация һөҙөмтәләре буйынса, Башҡортостанда йәшәүсе 189 836 кеше сәләмәт тип табылған. Уның тәүге этабында 714 300 кеше ҡатнашҡан, тип хәбәр иттеләр республика Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.\nТабиптарҙың һүҙҙәренсә, диспансеризация үтеү күҙәтеү йәки махсус медицина ярҙамын күрһәтеүҙе талап иткән сирҙәрҙе асыҡларға мөмкинлек бирә. Былтыр диспансеризация республика халҡының йышыраҡ ҡан әйләнеше системаһы ауырыуҙарынан яфаланыуын күрһәтте (31,1 процент), икенсе урында — эндокрин (26,3), өсөнсөлә — бәүел-енес системаһы ауырыуҙары (9,7).\nСоциаль әһәмиәтле сирҙәрҙән 536 яман шеш, 1805 шәкәр диабеты, 6151 йөрәк ишемияһы осрағы теркәлгән.\nХалыҡҡа диспансеризация үткәреүҙә 89 медицина учреждениеһы ҡатнашҡан. Диспансеризация өсөн мобиль медицина бригадаларын ҡулланып 42 850 кеше тикшерелгән.\n2019 835 кеше диспансеризацияның икенсе этабына ебәрелгән.