Һәр ваҡыт булһын ут!\n19 Декабрь 2016, 18:08\n«Башкирэнерго» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең «Сибай электр селтәрҙәре» етештереү бүлегендә үҙ эшен белгән яуаплы хеҙмәткәрҙәр эшләй.\nРеле һәм автоматика бүлеге начальнигы Мелихов Андрей Александрович әйтеүенсә, улар бөтә Урал аръяғын электр уты менән тәьмин итә. 11 кешенән торған коллектив ял һәм байрам көндәре тип тормай, ыжғыр буранда ла, томра эҫелә лә үҙҙәренең участкаларын хеҙмәтләндерә. Бында хәрби частағы кеүек техника ла, кешеләр ҙә тәүлек әйләнәһенә әҙер тора. Сөнки энергетика тармағында эшләүселәрҙән тәү сиратта тәртип, иғтибарлылыҡ һәм яуаплылыҡ талап ителә.\n23 йыл ғүмерен яратҡан эшенә бағышлаған мастер Роберт Fилмитдин улы Исмәғилевты һәр саҡ йәштәргә өлгө итеп ҡуялар.\n— Бүлек хеҙмәткәрҙәре Урал аръяғында урынлашҡан 39 ярҙамсы станцияны, 3664 реле һәм автоматика ҡоролмаларын хеҙмәтләндерә. Шуныһы һөйөндөрә: һуңғы йылдарҙа «Башкирэнерго» йәмғиәте заманса ҡорамалдар һәм микропроцессорлы терминалдар ҡуйыу буйынса бик алға китте. «Аҡыллы селтәрҙәр» программаһы буйынса диспетчерҙар Сибайҙа ултырып, Хәйбулла, Баймаҡ һәм Йылайыр райондарында алып барылған эштәр менән туранан-тура идара итә ала. Быларҙың барыһы ла эшебеҙҙе еңеләйтә һәм уның сифатын арттырырға ярҙамлаша,—ти Роберт Fилмитдин улы.\nРеле һәм автоматика бүлеге мастеры Р.F.Исмәғилевтың оҙайлы һәм намыҫлы хеҙмәте лайыҡлы рәүештә Рәсәй Энергетика министрлығының Почет грамотаһы, Сибай ҡалаһы ҡала округының Маҡтау ҡағыҙҙары менән билдәләнгән.\nЕтеп килгән һөнәри байрамдары айҡанлы «Сибай электр селтәрҙәре» етештереү бүлеге эшсәндәрен ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ һәм еңел булмаған хеҙмәттәрендә уңыштар теләйбеҙ. Йортобоҙҙа һәр ваҡыт ут булһын!\nҺүрәттә: реле һәм автоматика бүлеге начальнигы А.А.Мелихов һәм мастер Р.F.Исмәғилев сираттағы эш сәфәре алдынан кәңәш ҡора.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №51, 19 - 25 декабрь, 2020 - Информационные страницы\n№51, 19 - 25 декабрь, 2020\nӘ бына ауыл хужалығы малдары ҡатнашлығында булған юл-транспорт ваҡиғаһы осрағында хәлдәр ҡатмарлыраҡ. Бындай аварияла ике яҡ та зыян күрә. Автомобиль эйәһе лә, малдың хужаһы ла...\nБыл әҫәрҙәрҙә төньяҡ башҡорттары - ирәкте, балыҡсы, байҡы, танып, ҡайпан, йәлдәк, унлар ырыуҙарының бер этник тамырҙан яралған булыуын раҫлап, ошо нигеҙҙә уларҙы берҙәмлеккә өндәү идеяһы асыҡ белдерелә.\nБарыбер еңеп сыҡтыҡ. Төҙөлөш ойошмалары беҙҙең менән һөйләшмәйенсә, кәңәшләшмәйенсә, ҡурсаулыҡ территорияһында бер бөртөк тә ҡом-балсыҡты урынынан күсерә алмайҙар.\nУл бер нәмәне лә ишетмәне, ҡаршылағы нөктәгә төбәлгән килеш ултырҙы ла ултырҙы... Иренең ҡырҙа эшләүенең һөҙөмтәһе. Айырым йәшәүҙең һөҙөмтәһе. Хыянат. Ыңғырашып, хатты атып бәрҙе.\nАмyлeт, тaлиcмaн, бетеү һәм төрлө биҙәүестәр рәүешендә ҡулланылған аҫылташтар уның хужаһын күҙ тейеүҙән, ҡарғыш алыуҙан, ғөмүмән, ҡара көстәрҙән һаҡлай.\nӨлкә башҡорттарының 80 проценты самаһы туған башҡорт телен өйрәнә. Өлкәлә хатта балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәре бар. Бөгөн 38 төркөмдә 803 бала туған телендә тәрбиәләнә.\nБаш ҡалалағы Башҡорт теле көнө айҡанлы уҙғарылған бихисап күркәм сараларҙың береһен Өфө сауҙа-иҡтисад колледжы ойошторҙо. Уларҙың Бауырһаҡ байрамы белем һәм тәрбиә бер миҙалдың ике яғы булыуын сағылдырҙы.\nКилгән һәр ҡунаҡ артынан өйҙәге бөтә насарлыҡ китә. Шуға күрә, йортоғоҙға ингән һәр кешене яҡшы итеп ҡаршы алырға, хөрмәт күрһәтергә кәрәк. Аллаһы Тәғәлә ҡунаҡсыл йортто һәм уларҙың хужаларын ярата.


Хаҡтар артыуы көнитмешегеҙгә нисек йоғонто яһаны?\n29 Ғинуар 2011, 15:55\nЯңы йылдан һуң хаҡтар артыуы барыһын да борсоуға һалды. Ил башлыҡтары халыҡтың эш хаҡын, пенсияларын күтәреү сараларын күрһә лә, баҙарҙағы хаҡтарҙы бер кем ауыҙлыҡлай алмай. Ә ҡиммәтселек тәү сиратта халыҡтың аҙ тәьмин ителгән ҡатламының кеҫәһенә һуға. Хаҡтар артыуы кемгә нисек йоғонто яһаны икән? Ошо һорау менән беҙ бер нисә кешегә мөрәжәғәт иттек.\nИлшат МАНАПОВ, эшсе:\n– Аҡсаны дөрөҫ ҡулланыу өсөн математиканы яҡшы белергә кәрәк. Ғаиләлә аҙыҡ-түлекте ҡатын ала, кредиттар, коммуналь түләүҙәр – минең өҫтә. Эш хаҡын алыу менән, тинен тингә һанап тигәндәй, ҡайҙа түләргә икәнен бүлеп ҡуям. Юлда йөрөүгә 500 һумға карта алам. «Башавтотранс» автобусында бер тапҡыр йөрөү 15 һум, карта менән 8 һум 40 тингә төшә. Барыбер күпмелер аҡса янда ҡала. Башҡалар кеүек кәрәк- кәрәкмәгәнгә телефондан һөйләшмәйем. Һыра, араҡы эсеү ҙә күптән онотолған ғәҙәткә әйләнде. Ул аҡсаны мин яғыулыҡҡа тотонам, исмаһам, тип уйлайым.\nҒәлимә ФӘТХИЕВА, дәүләт хеҙмәткәре:\n– Хаҡтар артыуы «кеҫәмдә» бик һиҙелмәне. Электән үк аҡсаға һаҡсыл ҡараштамын. Ике эштә эшләгәс, килемем түләүҙәргә лә, кейенергә лә етә. Аҙыҡ-түлекте, көнкүреш әйберҙәрен күмәртәләп һатыу үҙәктәренән алырға тырышам. Вьетнам баҙарына йөрөмәһәм дә, баш ҡалала сифатлы арзан әйберҙәр һатҡан магазиндар бар. Шуларға йөрөйөм.\nХаҡтар артыуға, хәйер, беҙ күнеккән халыҡ, уға һәр саҡ әҙербеҙ. Аҡса күпме булһа ла, кешегә етмәйҙер инде ул...\nНурислам ФӘХРЕТДИНОВ, пенсионер:\n– Хөкүмәт әҙерәк пенсионерҙарҙы уйлаһын ине. 6 мең һум пенсиямды нимәгә еткермәк кәрәк?! Баш ҡалала шәхси йортта йәшәйем. Әле газ, һыу өсөн түләргә квитанция килде. Шул тиклем хаҡтар артҡан. Бөтөн түләүҙәрҙән һуң 3500 һум үҙемә ҡала. Унан башҡа, өйҙә ванна булмағас, мунсаға йөрөү өсөн генә 400 һум китә. Дарыу алырға бөтөнләй аҡсам ҡалмай. Алған хәлдә лә, арзаныраҡ дарыуҙар менән сикләнәм.\nБыйыл бит картуфҡа ғына ла, ана, нисек хаҡ артты!\nАҙлап булһа ла, итен дә, картуфын да алырға тура килә. Әҙ булһа ла аҡса тамыр тип, берәй студентты фатирға индерергә уйлап торам әле...\nАлһыу НУРҒӘЛИНА, пенсионер:\n– Беҙгә, ауыл кешеләренә, хаҡтар артыуы бик һиҙелмәй. Сөнки бөтөн аҙыҡ-түлек үҙебеҙҙә. Йәй буйына баш күтәрмәй, ял белмәй эшләйбеҙ ҙә, ҡышын ашайбыҙ. ҡоролоҡ булыуға ҡарамаҫтан, һыу һипкәс, йәшелсә-емешебеҙ ҙә, картуф та уңды. Ике баш мал һуйҙыҡ. Йәйгеһен төрлө салаттар, компоттар эшләнем. Ғөмүмән, өҫтәлебеҙҙәге һый үҙебеҙҙән. Бабай менән алған пенсиябыҙ утын алырға ла, аҙыҡ-түлеккә лә етә. Бына онға хаҡ артҡан, әлбиттә, уныһы борсоуға һала. Күрше ауылға «зәңгәр яғыулыҡ» килгәс, барыһы ла ҡыуанып газ үткәргәйне. Түләүе ауыр, тип, ҡабаттан мейес эшләтеп, утын яғыуға күсә башлағандар ҙа бар. Был барыбер яҡшыға түгел инде.\nЛилиә ӘМИРОВА, эшҡыуар:\n– Сауҙа үҙәктәренең береһендә киоскым бар, аҙыҡ-түлек һатам. Хаҡтар яңы йылдан иҫ киткес артты. Был эшемдә бик ныҡ һиҙелә. Һатылған тауарҙан үҙ иҫәбемә аҡса бик ҡалмай. Аҡса эшләйем тип, хаҡты арттырһаң, һатып алыусыларыңды юғалтыуың ихтимал.\nӘле күмәртәләп һатыусылар, мәҫәлән, шәкәрҙе 39 һум менән килтерә, мин уны 40-тан һатам, ҡарабойҙайҙы 85 һум менән алам да, 90 һум менән һатам. Береһенән – 1, икенсеһенән 5 һум үҙемә ҡала. Был бик аҙ. Дөгө ярмаһына, туҡмасҡа хаҡ ике тапҡырға артты. ҡуйыртылған һөт элек 32 һум ине, хәҙер 50 һум менән һатып алам. Тәмәкегә аҙна һайын хаҡ арта тиерлек. «Парламент» кеүек ҡиммәтле сигареттарҙы тартыусылар хәҙер тартыуын ташлай башланы. Клиенттарым араһынан үҙем генә шундай унлаған кешене беләм. Һыра күпмегә артһа ла, ауыҙҙарын тыйыусылар юҡ әлегә. ҡарабойҙайҙы элек бик алмайҙар ине. Хәҙер, ҡиммәтләнгәс, кеше, киреһенсә, ала. Тиҙҙән плиткалы шоколадҡа хаҡ артырға тейеш.\nҺәр ерҙәге ҡиммәтселек эшҡыуарҙар файҙаһына ла түгел.


28 июлдә Кропачево-Мәсәғүт-Әчит трассаһында «Ман» йөк машинаһы һәм «Форд Транзит» пассажир автобусы ҡатнашлығындағы авария ике ҡатын-ҡыҙҙың ғүмере өҙҙө.\n13:28, 29 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостандың Иглин районы Урман ауылында, элекке ҡорал склады биләмәһендә, 28 июлдә шартлау яңғыраған. Боеприпастар шартлауы арҡаһында дүрт кеше зыян күргән.\n16:32, 28 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\nРеспубликала хәбәрһеҙ юғалған 10 йәшлек ҡыҙ үле килеш табылды\nБашҡортостанда биш көн элек Ҡариҙел йылғаһы буйында юғалған 10 йәшлек ҡыҙҙы эҙләү фажиғә менән тамамланды. Уны иҫән-һау табылыуына өмөт бар ине. Башҡортостан Республикаһының Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты, Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы ҡотҡарыусылары һәм ирекмәндәр ҡыҙҙы яр буйында эҙләне, водолаздар йылға төбөн ентекләп тикшереп сыҡты, ләкин эҙләү бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәне.\n13:10, 24 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостанда ҡурсаулыҡ яна\nБашҡортостан ҡурсаулығын ут ялмап алған. Был хаҡта бөгөн, 17 июлдә, билдәле булды.\nБашҡортостан дәүләт ҡурсаулығының рәсми сайтында халыҡты ҡабул итеүҙе туҡтатыу тураһында мәғлүмәт баҫылған.\n16:30, 17 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостанда күп балалы ғаилә Дим йылғаһы буйында ял иткәндә биш йәшлек улын юғалтҡан\nИке тәүлек дауамында Дим йылғаһында эҙләү-ҡотҡарыу операцияһы дауам итә. Водолаздар һәм ирекмәндәр биш йәшлек малайҙы эҙләй. 15 июлдә бала ата-әсәһе, бер туғандары менән һыу буйында ял иткән.\n10:34, 17 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\nБашҡортостан Республикаһының Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитетында һөйләүҙәренсә, төндә һыу уртаһында катерҙың моторы һүнгән.\n14:49, 16 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\nБаймаҡта рейс автобусы янған\nБаймаҡта рейсҡа сыҡҡан автобус янған. Был хәлдең шаһиттары водитель кабинаһында дөрләгән ялҡындың видеоһын Башҡортостан спутник телевидениеһына ебәргән.\n10:06, 16 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\nБелореттың Түбәнге ауыл янындағы урман янғынының төп сығанағы һүндерелгән, тип хәбәр иттеләр ҡала хакимиәтенән. Көндөҙгө сәғәт 1-се 36 минутта диспетчерҙар хеҙмәтенә ут сығыуы тураһында хәбәр килгән, янғын һүндереүселәр 3 гектар урман яныуын күргән.\n17:24, 15 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\n14:59, 10 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар\nРеспублика Тәфтиш комитетының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, ҡыҙыҡай өләсәһе һәм 8 йәшлек ағаһы менән мунсала булған.\n11:54, 7 июль 2020 Хәл-ваҡиғалар


Атайлы уландар – арҡалы | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Атайлы уландар – арҡалы\nАтайлы уландар – арҡалы\nАтайлы – арҡалы, тип белмәй әйтмәгән халыҡ. Барҙың барлығы, юҡтың тарлығы тейә, тигәндәй, атайлылар атаһынан һис юғында нимәгә булһа ла өйрәнә.\nЯуымбай уҙаманы Рәмил ағай Латиповты ғына алайыҡ - эш юҡ, көш юҡ, тип зарланып ултырырға шыпа ғына ваҡыты юҡ уның. Ҡасан ҡарама, ҡырҙа, яланда. Бер үҙе лә түгел. Уландары менән. Ошоға тиклем алыштырғыһыҙ ярҙамсыһы Артур улы менән икәү бәрәшкәләшеп КФХ-ларын һөйрәһәләр, хәҙер Тимурын да ҡайтарған.\nЯуымбайҙы үткәс тә тауға күтәрелгәндә уң яҡта ятҡан Тумарҙыҡ яланындағы бесәнен сабып, инде тракторҙарына тырма тағып йыйырға ла йөрөйҙәр.\n- Тумарҙыҡтың майҙаны - 16 га. Өлөкөгөн саптыҡ, бөгөн бына тырма тағып йыйырға уй. Тимур әрменән һуң ҡырҙа йөрөнө. Хәҙер олоғайып барыла, тормош дилбегәһен малайҙарға тапшырыр мәл дә етеп килә. Күрһендәр, өйрәнһендәр, әле эштәрен бәрәшкәләшһәм дә, һуңынан сәй ҡайнатып ҡына йөрөлөр.\nБеҙҙең КФХ ит йүнәлешен алған. 30 баш һыйырға 22 быҙау. Һөт имеп тиҙ ҙураялар. Өйҙәге 4 баш һыйырҙы Рәшиҙә апайығыҙ һауып, ике көнгә бер Бөрйәнгә тапшыра. Башҡа КФХ-ларҙың малын да ҡушып, көтөүҙә 100-ләп баш мал йөрөй. Күмәгебеҙгә бер көтөүсе ялланыҡ - Рәмзи Исмәғилев көтә. Илһам Исмәғилев, Кәшәф Шәриповтың малдары ла шунда. Хөкүмәттән Грант алыуға ла өлгәштек.\nБөтәһе 40 га майҙанда еребеҙ бар. Шунда малға етәрлек аҙыҡты өсәүләп эшләйбеҙ. Ошоғаса Артур улым менән дә өлгөрҙөк. Көнө менән һаулыҡ ҡына булһын, сәселгән үлән һәйбәт, уны эшләп алыу нимә, тик бынау эспарцет тигән үләнде сәскәйнек, сәскәһе ҡойолдо ла, ҡоро һабаҡ ҡалды.\nӘсеүҙәге сабынлыҡты ла сабып һалдыҡ. Унда 10 га майҙанда ғына эш ҡалды – йәйге көндөң һәр сәғәтен файҙаланып ҡалмаҡсыбыҙ, - ти хужалыҡ етәксеһе Рәмил ағай.\nУның уландарына өйрәтер аҡылы, күрһәтер эше, улар менән бүлешер тәжрибәһе бар. Иң мөһиме, әсе тир менән тәмле аш табылыуын ғәмәлдә күрә йәштәр.


Сарҙаҡта урамға ҡарағанда йылыраҡ, буран да уйнамай. Тик шулай булһа ла һыуыҡ һөйәктәргә үтеп инә. Ике малай һалҡын к ерамзит иҙәнгә тубыҡланып ултырған да, йылынырға тырышып, бер - береһенә һыйынған. Күг әрсен тиҙәге еҫе аңҡый. Ә аҫта көлөшкән тауыштар ишетелә, му зыка яңғырай. Кем әйтмешләй, беҙгә был тормош байрамында урын юҡ.\nСтепканың эсендә бүреләр олой. Бына ул ҡымшанып ҡуйҙы һә м тубыҡтарын ҡулдары менән ҡосаҡлап ултырҙы.\n- Бөттө, Мишук, түҙә алмайым башҡа. Әйҙә, фатирҙар буйлап\nкиттек, бәлки ашарға берәй нимә бирерҙәр.\nИҫке куртка һәм ыштан кейгән оҙон буйлы Мишка ла уңайлап ултырҙы, ауыҙына тәмәке төпсөгө алып ҡапҡас, уҫал йылмайып ҡуйҙы:\n- Бирҙеләр ти, көтөп тор.\n- Туҡта әле һин. Иҫке Яңы йыл бит, кешеләр эскән. Асыҡтыр ҙы бит, эсәктәр арҡаға йәбеште инде.\n... Ишеккә кемдер ҡыйыуһыҙ ғына шаҡыны. Ҡунаҡтар көтмәгән\nВиктор телевизор тауышы аша ла шаҡыған тауышты шунда уҡ ишетте, Ише к алдындағы майҙанда ике малай тапана ине. Виктор ишекте асты һәм һораулы ҡарашын малайҙарға төбәне. Буйға бәләкәйерәге, ҡ ыйыуырағы ла, күрәһең, кәрәгенән артыҡ әҙәпле итеп:\n- Борсоғаныбыҙ өсөн ғәфү итегеҙ, һеҙҙә ашарға берәй нимә табылмаҫмы\nикән - тип һораны.\nҺәм икеһе лә тупаҫ яуап көтөп, урындарынан тороп ҡасырға әҙерләнгәндәй хәрәкәт яһаны. Урамда хәйер һораусыларға Викто р принцип буйынса аҡса бирмәй. Тик бында эсендә нимәлер өҙөлгәндәй булды: аҡса һора майҙар бит, ашарға. Бүреләй асығыуҙары күҙҙәрендә яҙылған. " Хәҙер" тине лә ишекте япты ир кеше. Кем белә, ана гәзиттәрҙә көн дә тиерлек яҙалар : изге күңелле кеше ошондай малай - шалайҙы йортона индерә лә, ул ашарға әҙ ерләгәнсе тегеләре ярты фатирын һыпырып ҡаса.\nҺыуытҡыстан колбаса, икмәк һәм өс мандарин алып пакетҡа һ алды ла, Виктор малайҙарҙың бәләкәйенә тотторҙо. Танауын тартып ҡуйҙы\nИшекте япҡас, Виктор ишек төбөндә бер аҙ тыңлап торҙо. Та ғы ҡараны. Малайҙар шунда уҡ ашарға йәбеште. Бысраҡ ҡулдары менән бүлге ләп аҙыҡтың барыһын да шунда уҡ йоттолар, ә мандаринды ҡабығына н да әрсемәй ауыҙҙарына тыҡтылар, буғай.\nБер минут самаһы күҙәткәс, Виктор ауыр көрһөнөп ҡуйҙы, йо ҙаҡтарын шалтыратып ишекте асҡан тауышҡа малайҙар ҡурҡышып әйләнеп ҡа раны.\n- Килегеҙ бында.\n- Ә нимәгә\n- Килегеҙ, тим бит... Инегеҙ.\nТирә - яҡҡа ҡарай - ҡарай ҡыйыуһыҙ ғына атлап фатирға үтт е малайҙар. Виктор береһенең иҫке курткаһын һалдырҙы.\n- Бына нимә. Кейемегеҙҙе сисегеҙ. Әйҙә, әйҙә. Кухняға үте геҙ, бер тапҡыр булһа ла кешеләрсә ашап алығыҙ, исмаһам.\nБер - береһенә ҡарашып алғас, малайҙар команда ишеткән ке үек тиҙ генә куртка һәм ботинкаларын һалды һәм бысраҡ нәскиҙәре менән таҙ а иҙән буйлап үтергә ҡыймай туҡтап ҡалды. Виктор тағы көрһөнөп ҡуйҙ ы:\n- Егеттәр, әйҙәгеҙ әле башта йыуыныу бүлмәһенә. Сепрәктәр егеҙҙе бында сисегеҙ. Ну, тиҙерәк!\nЙыуынып алған малайҙарға Виктор үҙенең спорт костюмдарын кейҙерҙе, өҫтәл әҙерләне һәм тегеләрҙең ашағанын ҡыҙыҡһынып күҙәтте. Б ер ҡат бысрағын йыуып төшөргән бәләкәй малай һары сәсле, һипкелле б улып сыҡты. Өҫтәүенә ҡыҙыҡһыныусан да булырға оҡшаған. Сәнск еһен йөрөткән арала ялт - йолт итеп тирә - яғына күҙ һалырға\nла өлгөрә. Оҙон буйлы ябығы сегәнгә оҡшап тора, тик ни өсөндөр һүлпән һәм һөйләшеп тә бармай. Сә йен эсә - эсә Виктор һорай ҡуйҙы:\n- Исемегеҙ кем һуң\nБәләкәс яуапты көттөрмәне:\n- Мин Степка, ул Мишук.\n- Ул сегәнме әллә\n- Юҡ, уның атаһы грек.\n- Ә атаһы меәнн әсәһе ҡайҙа һуң\n- Әсәһе эскесе уның. Ә атаһы Грецияла. Бында авиация инст итутында уҡыған, Мишканы эшләгән дә үҙенең Афинаһына самолеттар төҙөр гә ҡайтып\n- Аңлашыла... Ә һин кем балаһы\n- Мин бер кемдеке лә түгел. Үҙ алдыма шунда. Ә һеҙҙең исе мегеҙ нисек\n- Виктор Николаевич. Витя ағай тиһәгеҙ ҙә була.\nСтепка сәнскеһе менән стеналағы фотоға төртөп күрһәтте:\n- Һеҙ осоусымы\n- Һынаусы. Элекке. Хәҙер пенсияла.\nӘ ҡатынығыҙ ҡайҙа Килеп инһә беҙҙе ҡыуып сығармаҫмы тип әйтергә уйлағайным.\nСынаяғын кран аҫтында сайҡаған Виктор уны тынысландырҙы:\n- Ҡыумаҫ. Мин дә бер кемдеке лә түгел. Тол ҡалдым. Ә һин ниңә шымдың,\n- Мишка ашауынан туҡтап йоҡоло күҙҙәре менән Викторға ҡар аны:\n- Мин шымманым, Витя ағай, мин ашайым.\n- Тәрән мәғәнә, - тип йылмайҙы Виктор. - Әйҙә, аша - аша. ..\nМалайҙар услап кәнфит ҡушып сәй эскән арала Виктор үҙ уйҙ арына сумды. Хәҙер урамға сығарып ебәрергә йәл, үҙеңдә ҡалды рһаң - кем белә... Шулай ҙа хәл итте.\n- Бына нимә күгәрсендәр. Бөгөнгә миндә ҡунығыҙ. Иртәгә кү ҙ күрер.\nӘ нимә күрәһең инде. Бөтөнләйгә үҙендә ҡалдыра алмай у л. Өй\nшарттарында йоҡо туйҙырырҙар ҙа, артабан инде үҙҙәре белә.. .\nШулай ҙа киҫәтеп ҡуйыуҙы кәрәк тип тапты:\n- Иҫегеҙҙә тотоғоҙ: мин һаҡ йоҡлайым. Хушлашмайынса китер гә уйламағыҙ. Мин һеҙгә аҙыраҡ кейем таптым, сепрәктәрегеҙҙе\nиртәгә сүплеккә ырғытырһығыҙ. Иртә менән ашап китерһегеҙ, юлға ла бирермен.\nӘ хәҙер, әйҙәгеҙ, йоҡлайыҡ...\nҺалдаттарса йоҡлауы менән маҡтанһа ла, ауыр йоҡланы ул б өгөн. Һуңғы\nваҡытта йышайған ҡурҡыныс төштәр бөгөн дә инде. Росстань я нында үткән\nһынауҙар ваҡытында асылмаған парашют...\nҺалҡын тиргә батып уянды Виктор. Тәҙрә артында ҡараңғы. Т ышта буран уйнай. Валидол алып ҡапты. Уға бер нисә тамсы нитроглицерин өҫтәне. Фатир эсендәге тынлыҡҡа ҡолаҡ һалды. Һәм көс - хәл м енән күтәрелеп, залға сыҡты һәм һүгенеп ебәрҙе.\nДиван буш, урын - ер йыйылған, малайҙарҙан елдәр иҫкән. А уыр тойғо менән шкаф ишеген асып ебәрҙе. Һаҡлау кенәгәһе лә, уның эсен дә ятҡан аҡса ла юҡҡа сыҡҡан. Франциянан алып ҡайтҡан һырлы ҡумта ла\nурынында түгел. Уның эсендә наградалар һәм хаттар һаҡлана ине. Хаттар ... Тормошонда ҡалған иң ҡиммәтле ҡомартҡы. Викторҙың күҙ ал ды ҡараңғыланды, үпкәләре шартларҙай булып ҡыҫылды...\nАңына килгәндә ҡаты карауатта ята ине. Өҫтөнә һары йәймә ябылған. Ҡаршыла тағы бер карауатте кемдер ята. Тамырына ҡаҙалған энә не күреп ҡалғас ҡына үҙенең реанимация бүлмәһендә икәнлеген аңланы.\nБер нисә минуттан врач та күренде. Андрей Терехов, элекке танышы. Ҡалпағын еләһенә төшөрөп маңлайын ыуҙы ла киң йылмайҙы:\n- Хәйерле иртә, Виктор Николаевич. Хәлдәр нисек\n- Ярарлыҡ. Тик бына ҡул ғына иҫ белмәй.\n- Икенсе тәүлек китте бит инде. Йышланығыҙ һеҙ беҙгә, ипт әш полковник. Биш йыл эсендә өсөнсө инфаркт. Күп булып китмәйме\nВиктор уңайлабыраҡ ятты.\n- Бер нимә лә хәтерләмәйем. Нисек килеп эләктем мин бында \n- Бригада алып килде. Күрше ҡатын фатир ишегегеҙҙең асыҡ торғанын күреп ҡалған. Инһә, һеҙ ятаһығыҙ. "Тиҙ ярҙам" саҡыр тҡан да инде. Әйткәндәй, бына һеҙгә күстәнәс килтерҙеләр. Ике малай килде. Һеҙҙең ҡыҙ ығыҙҙан башҡа туғандарығыҙ юҡ бит, буғай.\nТерехов пакетты карауат ситенә һалды.\n- Бәлки ҡыҙығыҙға хәбәр итергәлер\n- Кәрәк түгел. Ерләргә иртәрәк әле. Бушҡа ниңә борсорға у ны\nТерехов сыҡҡас, Виктор пакетты үҙенә яҡыныраҡ алды. Ул ыс ҡынып китеп, бишләгән мандарин төрлө яҡҡа тәгәрәште. Һаҡлау кенәгәһе менә н аҡса килеп төштө. Ҡумта ла бында. Иң төптә бысранып бөткән\nдәфтәр бите ята. Буш ҡулы менән ҡумтаны асып, хаттарҙы, наг радаларын күргәс, Терехов еңел һулап ҡуйҙы. Бәләкәй генә ҡумтала "Алтын Йондоҙ" тоноҡ ҡына ялтыра й. Дәфтәр битен асты. Бер ниндәй өтөрһөҙ, хата тулы хат ине ул. "Витя ағай, беҙҙе ғәфү итегеҙ. Беҙ белмәнек. Һеҙ Советтар Союзы Ге ройы икән, ә беҙ ҡәбәхәттәр. Беҙ бер аҙ аҡсаны тотондоҡ, әммә мотлаҡ кире ҡайтарасаҡбыҙ. Һеҙҙе алып киткәндәрен күрҙек, беҙ бит күрше йортта, сарҙаҡта. Ә ҡатыны ғыҙҙың хаттары бик матур. Беҙ уҡып иланыҡ. Степка һәм Мишук.\nИртәгә тағы ла киләсәкбеҙ."\nМишка менән Степка ысынлап та тағы ла килде. Тик өс көндә н һуң. Палатаға үтергә маташманылар, врач сыҡҡанын сабыр ғын а көттөләр. Уларҙы күргәс,\nАндрей Терехов үткәндәге кеүек йылмайманы.\n- Полковниккамы Туғандарымы\nСтепка алға сығып баҫты:\n- Эйе, беҙ бына күстәнәс...\n- Алдайһығыҙ һеҙ. Мин Виктор Николаевичты яҡшы беләм, уны ң ҡыҙы ғына бар. Теләһәгеҙ, уның менән иртәгә ерләү ваҡытында таныша ала һығыҙ.\nСтепканың күҙҙәре түңәрәкләнде:\n- Ниндәй ерләү\n- Шундай... Үлде Виктор Николаевич, өсөнсө көн төндә. Йөр әге сыҙаманы.\nСтепка муйынын эскә тартып, тағы ла бәләкәйеп ҡалғандай б улды.\n- Ул һынаусы булған...\n- Бер нимә лә белмәйһегеҙ һеҙ! Ул ябай һынаусы түгел, кат апульталар һынаусы. Ундағы көсөргәнештән тимер ҙә ҡағыҙ кеүек йыртыла. Кеше тураһында әйтергә лә түгел.\nМишка менән Степка урамға өнһөҙ сыҡтылар. Биш минут самаһ ы бер - береһенә ҡарамайынса барҙылар. Мишка ҡапыл туҡтаны ла асыу м енән:\n- Ҡәбәхәт һин, Степка. Барыһына ла һин ғәйепле , - тине.\n- Һин! "Әйҙә алайыҡ" тип кем әйтте һуң\n- Ә кем аҡсаһын һөйрәп сығарҙы\n- Ә ҡумтаны кем алды\nСтепка ҡапыл йоҙроғо менән Ишканың танауына ҡундырҙы. Оҙо н малай ҡарҙы ҡанға буяп көрт өҫтөнә тәгәрәне. Тороп ултырҙы һәм туб ыҡтарын ҡулдары менән ҡосаҡланы. Дуҫына яуап бирергә уйында ла юҡ ин е уның. Минут самаһы баҫып торғандан һуң Степка ла Мишка эргәһенә ул тырҙы һәм уның яурынына терәлеп, ҡысҡырып илап ебәрҙе. Бер ҡулы менән уны\nҡосаҡлаған, икенсе ҡулы менән танауынан аҡҡан ҡанды һөрткән\nМишка ҡарашын алыҫҡа төбәне. Ә унда әллә томан йәйелгән, әллә Мишк аның\nкүҙҙәрен йәш пәрҙәһе ҡапланы...


Чехияның L-410 самолеттары Екатеринбургта ремонтланасаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЧехияның L-410 самолеттары Екатеринбургта ремонтланасаҡ\n10:29, 30 июля 2010 Иҡтисад\nЕкатеринбургта төбәк авиацияһы самолеттарын ремонтлау һәм хеҙмәтләндереү үҙәге асыла. Урал тау-металлургия компанияһы менән Чехияның Aircraft Industries авиатөҙөлөш компанияһының (контроль пакет Урал тау-металлургия компанияһында) берлектәге проекты өсөн "Уктус" аэропорты һайланған.\nБеренсе этапта сервис үҙәге Чехия компанияһы етештергән L-410 UVP-E20 һәм Pilatus PC-12 самолеттарын хеҙмәтләндерәсәк. Киләсәктә белгестәр вертолеттар менән дә шөғөлләнмәксе. Урал тау-металлургия компанияһының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, ҡорамалдар һатып алыуға һәм келәт төҙөүгә 750 мең евро сарыф ителгән. Запас частар менән яңы модификациялағы L-410 самолеттарын эксплуатациялаған компаниялар ҙа, элекке быуын самолеттарын файҙаланғандары ла тәьмин ителәсәк. Артабан Урал тау-металлургия компанияһы һәм Aircraft Industries Рәсәйҙә сервис үҙәктәре селтәрен булдырыуҙы планлаштыра.\nУҙған йылдың йәйендә UVP-E20 модификацияһындағы L-410 самолеты Рәсәй территорияһында файҙаланыу өсөн Дәүләт-ара авиация комитеты менән сертификатланған. "МАКС-2009" авиасалонында Aircraft Industries компанияһы Рәсәй ташыусыларын самолеттар менән тәьмин итеүгә бер нисә контракт төҙөнө. Ике L-410 самолеты төбәк авиалиниялары әүҙем үҫешкән Башҡортостанға тапшырылды. Әлеге ваҡытта был һауа судноларында Сибай, Екатеринбург һәм Түбәнге Новгородҡа рейстар башҡарыла.


Яңы осорҙа уҡыу-уҡытыу, милли тәрбиә, нәфис әҙәбиәт\n(Мәрйәм Бураҡаева менән әңгәмә)\n– Мәғариф өлкәһендәге рәсми етәкселәр менән «Башҡортостан» гәзите ойошторған «Түңәрәк өҫтәл» артындағы һөйләшеүҙә (2013, 23 апрель) Һеҙҙең «Етәкселәр барған саҡта уҡытыусылар тормоштоң гел яҡшы, ыңғай яҡтарын ғына күрһәтеп ҡалһа, минән бер нәмәне лә йәшермәй» тиеүегеҙгә: «Кире күренештәрҙе лә күп күрәбеҙ... Беҙгә лә ҡаты эләгә...» – тип яуапланылар. Хөрмәтле Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы, уҡытыусылар үҙҙәре йәшермәй әйткән төп етешһеҙлектәр нимәнән ғибәрәт һәм нимә менән бәйле? Уларҙы юғары даирәләр ҙә белгәс, ни өсөн эшлекле, һөҙөмтәле саралар күрелмәй? Әллә күрһәләр ҙә күрмәмеш, белһәләр ҙә белмәмеш булып, хәл-торош үҙағышына ҡуйылғанмы? Уҡыу-уҡытыу, мәктәптәге тәрбиә эштәрен ҡалыплаштырыу, Рәсәйҙәге һикһәнләп төбәк өсөн бер төрлөгә әйләндереү, йәғни унификациялау, милли традициялар, халыҡ педагогикаһы менән иҫәпләшмәү... Мәғариф системаһындағы бар бәләләрҙең башы ошонда түгелме икән? Мәктәп директорҙарына үҙаллылыҡ күп бирелеп, уларҙан тәү сиратта Берҙәм дәүләт имтихандары һөҙөмтәләренең юғары булыуы ғына һорала икән, уларҙың тәрбиә эшенә лә, тел-әҙәбиәт уҡытыуға ла тейешле иғтибар бирмәүҙәренә, бының өсөн яуаплылыҡ һиҙмәүҙәренә аптырарға урын ҡаламы һуң? Дөйөм алғанда, мәғариф системаһы эшенең сифатына урап үтеүе бик ҡыйын кәртәләр алдан уҡ һуҙылған булып сыға түгелме?\n– Мәғарифта ниндәй генә үҙгәрештәр үткәрелмәй ҙә ниндәй генә яңы алымдар ҡулланылмай… Минеңсә, иң тотороҡһоҙ өлкә – ул мәғариф өлкәһе. Әммә был үҙгәрештәрҙең төп маҡсаты аңлашылмай. Кешенең зиһенен эшләтеүгә йүнәлтелгәнме, әллә бутауғамы? Беренсе кластан башлап бала берҙән алып унға тиклем йүнләп һанап өйрәнмәйенсә үк юғары математика алымдарын ҡуллана башлау, бала йүнләп һөйләшә алмаған йәштән үк тел теорияһын аңлатыу, әҙәбиәткә, әҙәби китапҡа һөйөү уятыу урынына юғары уҡыу йорттары студенттарына өйрәткән алым менән әҙәби әҫәр теорияһын уҡытыу, илебеҙҙә рус булмаған милләттәрҙә баланың туған теле барлығын иҫәпкә алмайынса сит телдәр өйрәтә башлау, бала күңелендә иң элек туған моң ауаздарын яңғыратыу урынына, классик әҫәрҙәр тип, ят музыканан башлап йырҙар өйрәтеү, һәр милләттең үҙ халыҡ педагогикаһы нигеҙендә, ҡанына һалынған фиғел аша тәрбиәләү урынына бөтөн халыҡтар өсөн уртаҡ ҡалып уйлап сығарыу – былар барыһы ла эҙмә-эҙлекле белем һәм тәрбиә биреүҙе юҡҡа сығара. Шуның өсөн төп теләгем: ғаиләлә тәрбиә мәсьәләһенә үҙгәреш индермәһен ине бындай реформалар. Бала иң элек өйҙә, атай-әсәй ҡулында тәрбиәләнә. Атай-әсәй ҡулында, ғаилә мөхитендә төп тәрбиәгә нигеҙ һалына. Шуның өсөн Рәми Ғариповтың “Туған тел” шиғырын мин иң элек үҙемә әйтелгән тип ҡабул итәм һәм беренсе сиратта үҙем һәм балаларым “кәм күңел” булып, үҙ туған телен кәм һанап үҫмәһен тип тырыштым. Рәми ағайҙың был бөйөк шиғырын рәсми яҡтан ҡабул итәләрме-юҡмы – уныһы икенсе мәсьәлә. Рәсми яҡ – ул тимәк вазифалы урын биләгән әһелдәр. Улар алмашынып, рәсми вазифа даирәһендә фекер үҙгәреп тора. Ә төп фекер – халыҡта. Ә халыҡ кем ул? Халыҡ – ул мин, минең балам, ейәнем, нәҫелемде дауам итеүселәр. Улар – үҙгәрмәй торған һәм мәңгелек төшөнсәләр. Шуға ла мин бөйөк шағирыбыҙҙың шиғри юлдарға һалынған бөйөк фекерен үҙемә төбәп әйтелгән тип ҡабул иттем һәм ҡабатлап әйтәм: балаларымды “кәм күңел” итмәҫкә тырыштым.\nМәғарифта үҙгәрештәр артабан да булып торор – уларға хатта аҡыл да, күҙ ҙә эйәрмәй. Ә халыҡ тәрбиәһе үҙгәрешһеҙ. Уның төп маҡсаты – үҙенә ҡарағанда зиһенлерәк, аҡыллыраҡ, камилыраҡ киләсәк тәрбиәләү. Нәҫел шәжәрәһендә үҙ быуыны менән нөктә ҡуймау, нәҫел сылбырын өҙмәү.\nМилләт киләсәгенең бәкәленә наҙанлыҡ һуғып шаңҡыта. Ысын наҙанлыҡты иң элек үҙебеҙ аңларға тейешбеҙ. Ҡолаҡ менән ишетеп кенә, тышҡы күңел менән генә түгел, ә тойоп, кисереп, эске күңел менән аңларға кәрәк наҙанлыҡтың төп әрәсәһен. Балаңды кәм күңел итеп үҫтереү – наҙанлыҡ һөҙөмтәһе. Төп наҙанлыҡ – ул туған телеңде, ижадыңды, тарихыңды, традицияңды, туған моңоңдо белмәү, һанға һуҡмау. Ошондай кәм күңелле нәҫел ҡалдырыу – халыҡ, киләсәгебеҙ алдында, беҙҙең булмышыбыҙҙы һаҡлау, ҡурсалау өсөн башын һалған, ҡан ҡойған атай-олатайҙарыбыҙ алдында оло енәйәт ул. Бына ниҙән ҡурсаларға тырышҡан бөйөк Рәми. Миңә, һиңә, беҙгә, үҙ халҡы наҙандарына төбәп яҙылған был шиғыр.\nХалыҡ яҙмышын хәл итеүҙә туранан-тура ҡағылышы булған вазифалы әһелдәребеҙ ҙә, киләсәгебеҙ өсөн янып-көйгән һәм халыҡты уйландырырлыҡ, төрлө тайпылыштарҙан ҡурсаларлыҡ әҫәрҙәр яҙырға ынтылған яҙыусыларыбыҙ ҙа, халҡыбыҙҙы уяулыҡҡа әйҙәгән, байраҡ итеп күтәрерлек шиғырҙар яҙған шағирҙарыбыҙ ҙа, төрлө өлкәләрҙә эшләүсе зыялыларыбыҙ ҙа, атай-әсәйҙәр ҙә, Аҡмулла әйтмешләй, эстәрен таҙартып, Рәми шиғырының төп әрәсәһен аңлап, ошо шиғырҙы йәшәү девизы, төп йүнәлеш итеп алһындар ине. Тағы шуны онотмау бик тә мөһим: күҙгә эленгән, исемдәре халыҡ араһында киң билдәле шәхестәребеҙҙең һүҙҙәре генә түгел, ә шәхси өлгөләре айырыуса ныҡ тәрбиәләй. Шуның өсөн шәхестәребеҙ эске бөтөнлөккә эйә булырға тейеш. Шәхестәребеҙ булмышы үҙе һөйләгәндәрҙән айырыла икән – халыҡта өмөтһөҙлөк барлыҡҡа килә, уның рухы һына, ҡанаты төшә. Аҡмулла шиғырын мин шулай тип аңлайым һәм миңә – әсәйгә, уҡытыусыға, ижадсыға төбәп әйтелгән тип ҡабул итәм. Тәрбиәсе әсәнең, тәрбиәсе уҡытыусының, тәрбиәсе вазифаһы иңенә һалынған башҡа әһелдәрҙең һүҙе эшенән айырылмаҫҡа тейеш. Айырыуса үҙ балалары өсөн.\nШул уҡ Рәми шиғырын алайыҡ. Беҙ үҙебеҙ был шиғырҙың әрәсәһен аңланыҡмы һәм тәрбиә эшендә файҙаланабыҙмы? Бөгөнгө аралашыу телебеҙ баймы? Ниндәй телдә һөйләшәбеҙ? Үҙ фекеребеҙҙе туған телдә аңлата алабыҙмы? Балаларыбыҙ менән ярым-йорто башҡорт телендә һөйләшмәйбеҙме? Мәктәптәрҙә уҡыусылар ниндәй телдә аралаша? Бал ҡортондай һут йыйып, кәрәҙ тултырып ҡалдырылған хазинабыҙҙы һанға һуғабыҙмы? Үҙ балаларыбыҙ менән ошо һутлы телдә аралашабыҙмы, телебеҙҙең яғымлы булыуын балаларыбыҙға аңлатабыҙмы? Беҙ үҙебеҙ сәсән телле халҡыбыҙҙың тел байлығын ни дәрәжәлә һаҡлайбыҙ? Асылда бөгөн күбебеҙ үҙ фекеребеҙҙе русса аңлата башланыҡ. Радио-телевидение тапшырыуҙарында көнөнә бер нисә тапҡыр “русса әйткәндә” тигән һүҙбәйләнеш ишетергә тура килә. Бынан утыҙ-ҡырҡ йылдар элек кенә әле “халыҡ әйтмешләй”, “халыҡ мәҡәлендә әйтелгәнсә” тип раҫлайҙар ине үҙ фекерҙәрен. Бөгөн иһә башҡорт башҡортҡа фекерен рус телендә аңлата.\nХалҡыбыҙҙа “кәм күңел”дәр артыуы хәүефкә һала. Үҙ халҡын кәм күргән, телен һанламаған, фекерен ят телдә аңлатҡан, үҙ балаһы менән ят телдә аралашҡан, ғаиләһендә туған моңо яңғырамаған, атай-олатайҙар рухын дауам итерлек нәҫел ҡалдырмаған халыҡтың киләсәге хәүефле.\n– Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы! Һеҙ – йәш быуынды милли рухта тәрбиәләү йүнәлешендә эҙмә-эҙлекле, ныҡышмал, фиҙакәр эшләгән шәхестәребеҙҙең береһе. Төптән уйлаһаң, белем биреүҙән алда тәрбиә булырға тейеш бит. Һеҙҙең 2005 йылда нәшер ителгән “Арғымаҡ” исемле китабығыҙ был фекерҙе тулыһынса ҡеүәтләй. Миңә ҡалһа, был йыйынтыҡ һәр башҡорт ғаиләһенең төп китаптарының береһенә әүерелергә тейеш ине. Ә ул мең ярым дана күләмендә генә донъя күргән... Был да хөкүмәт, мәғариф етәкселеге, йәмғиәт (!) тарафынан йәш быуынды милли рухта тәрбиәләүгә ҡарата мөнәсәбәтте белдереүсе бер күрһәткестер һымаҡ.\nЭйе, мәғариф өлкәһендәге яңы закон да башҡорт телен туған тел итеп кенә түгел, ә дәүләт теле булараҡ та өйрәнеү мөмкинлеген сикләмәй. Закон рөхсәт итә ул, әммә... Заманында Рәми Ғарипов “Бер телдән дә телем кәм түгел” тип яҙғас, “Ә кем һиңә, телең кәм, тип әйткәне бар?” – тинеләр. Эйе, туранан-тура ҡаршы сыҡманылар, әммә һөҙөмтәләр билдәле. Бөгөн килеп хатта аҫаба башҡортҡа туған телде белеүҙең әһәмиәте тураһында тылҡырға мәжбүрбеҙ. Сәбәп нимәлә һуң? Миңә ҡалһа, төп сәбәптәрҙең береһе телде белгән, рухи яҡтан бай шәхестәрҙең йәмғиәт тормошонда хаҡлы урынын ала алмауында. Тел тип, милли рух тип янған Рәми ағайҙың тере сағында тейешле баһа ала алыуы мөмкин булмаған хәл ине. Әле асыҡлыҡ дәүере булыуға, халыҡ ундайҙарҙы ҡабул итеү-итмәүенә, таныу-танымауына ҡарамаҫтан, рәсми яҡтан уларҙың тейешенсә баһалана алыуына объектив шарттар уңайлы, тип әйтеп буламы һуң?\nБеҙ күбеһенсә эҙемтәләр юлынан бармайбыҙмы икән? Сәбәптәрҙе асыҡлап, башта шул сәбәптәр менән эшләргә кәрәк ине бит. Нисек уҡытыуға ҡарағанда, нимә уҡытыу, нимә өсөн уҡытыу мөһимерәк. Шәп дәреслектәр ҙә булыр, алдынғы технологияларҙы ла файҙаланырбыҙ, тик шуларҙы дөрөҫ файҙалана алырҙай рухлы уҡытыусыларыбыҙ булырмы? Уларҙы аңлармы ата-әсәләр?\nМәғариф өлкәһендә беҙҙең төп стратегик хата тәрбиә эштәрен артҡы планға күсереп, белем биреүҙе алға сығарыуҙа түгелме икән? Аҡмулла ла бит “Эс таҙарһын, эс таҙарһын! Юҡһа, һис ни бирмәҫ ҡоро белем!” тигән фекер үткәрә. Ә беҙ тап киреһен эшләйбеҙ. Һөҙөмтәлә әсә телен бар тип тә белмәгән моңһоҙҙарҙы ишәйтеп, уҡыу-уҡытыу сифатын юғалтып ҡына ҡалмайбыҙ, ә рухи яҡтан зәғиф быуын үҫтерәбеҙ. Бындай солғанышта ни эшләй алабыҙ һәм ни эшләргә тейешбеҙ?\n– Рәмиҙең шиғыр юлдарын һәр беребеҙ үҙебеҙ аңларға, “кәм күңел” балалар үҫтермәҫкә тейешбеҙ. Бөтөн юғалтыуҙарыбыҙ үҙеңде, телеңде, милләтеңде башҡаларҙан кәм күреүҙән башлана бит. Иң әсенеүлеһе – ысын мәҙәнилекте аңламау. Балаларың менән туған телдә түгел – рус телендә аралашыу, үҙ тарихыңды түгел – сит тарихты яҡшы белеү, балаңдың мама, папа тип өндәшеүе, үҙ милләтең вәкиле менән түгел, икенсе милләт вәкиле менән ғаилә ҡороу һәм башҡа шундай үҙ милләтеңде кәм күреү, башҡорт телен ауыл теле генә тип ҡарау йәһәтенән яһалған аҙымдарҙы мәҙәнилек тип аңлау ябай халыҡта ғына түгел, ә интеллигенция вәкилдәре араһында – юғары вазифа биләгән етәкселәрҙә, милләтебеҙ киләсәген тәрбиәләүсе мәктәп директорҙарында, яҙыусыларҙа, ғалимдарҙа, сәнғәт әһелдәрендә, хатта башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса ғалимдарҙа ла, уҡытыусыларҙа, журналистарҙа, артистарҙа ныҡ таралған. Бының шулай икәнлеген иҫбат итеү өсөн уларҙың ғаилә теленә иғтибар итеү ҙә етә. Башҡорт мәктәптәренә балалар йыйған саҡта был хәлгә иҫ китте. Ә халыҡ һинең яҙыуыңа, сәхнәнән сығыш яһауыңа түгел, шәхси өлгөңә нығыраҡ иғтибар итә. Туған телеңде һатыу – ул илеңде һатыу, тип шиғри юлдар аша халыҡҡа оран һалып та өйөңдә кәм күңел – үҙ телен һанға һуҡмаған, икенсе милләт вәкиле менән ғаилә ҡороп, рус телле ейәндәр үҫтергән ҡартатай, өләсәй әҙиптәрҙән ни көтәһең дә ниндәй фәһем алаһың? Шуның өсөн дә халыҡҡа мәҙәнилектең һәм наҙанлыҡтың ни икәнен аңлатыуҙы шәхси өлгөнән башларға кәрәк. “Ҡайҙа бараһың башҡорт теле менән? Кәртә артына, ауыл осона ғына еткәнсе кәрәк бит ул һиңә”, – тигән фекер киң таратылды һәм таратыла. Әлбиттә, башҡорт телен башҡа милләт вәкилдәре аңламай. Шулай уҡ рус телен дә донъя кимәлендә аңлаусылар бик аҙ. Әммә бит туған тел ҡайҙалыр барыу, кемгәлер хәбәр һөйләү, башҡа ил етәкселәре менән әңгәмә ҡороу, юғары уҡыу йорттарында имтихан тапшырыу өсөн түгел, һинең булмышың өсөн кәрәк. Туған тел – ул һинең булмышың, ҡаныңа һеңгән барлығың һәм ошо булмышыңдағы һәләтте, талантты аса, уята, хәрәкәткә килтерә торған асҡыс бит ул. Классиктар бөйөк әҫәрҙәрен фәҡәт туған телдәрендә ижад иткән. Туған телдә һөйләшеү, йырлау, туған көйгә бейеү, халыҡ ижады менән танышыу, ҡобайырҙар һөйләү һинең ҡаныңда булған һәм ойоп ятҡан илһамыңды уята. Күңел теле, тойғо теле ул. Донъяға күңел күҙен аса торған ҡөҙрәткә эйә булған мөғжизә ул туған тел. Туған тел тамырҙарың менән тоташтыра, туғанлыҡты бәйләй, кешенең төп таянысы булған “беҙ” тип атарлыҡ мөхит булдыра, халҡынан айырмай, рухи байлығыңды, милләтеңде һаҡлай. Кешегә йәшәү өсөн таяныс булған төп өс тағандың – тел, ил, ерҙең – береһе ул туған тел. Бына ни өсөн кәрәк туған тел! Тәбиғәт беҙгә тиҫтәләгән телде өйрәнеү, әллә нисә телдә аралаша алыу һәләте биргән икән – юҡҡа түгел, телдәр өйрән, тик үҙ туған телең иҫәбенә булмаһын, тигән фекер һалынған бит был һәләткә. Ошо хәҡиҡәтте аңлатырға һәм үҙ тәрбиәм өлгөһөндә иҫбат итергә тырыштым. Һеҙ әйткән эске бөтөнлөккә ынтылыу ошо маҡсаттан килеп сыға ла инде. Халыҡ бит “Ә үҙең?” тигән һорау бирә. Ауыҙыңа тәмәке ҡабып, уның зыяны тураһында аңлатып торған һымаҡ килеп сыға бит бер төрлө яҙып, икенсе төрлө ғәмәли эш башҡарыу. Туған телдең әһәмиәтен иң элек үҙең аңламаһаң, үҙең ғәмәли башҡармаһаң, йәғни балаларың, ейәндәрең менән туған телдә аралашмаһаң, сәхнәгә сығып “Мин – башҡорт” тип хәбәр һөйләү – наҙанлыҡ. Үҙ ейәне менән башҡортса һөйләшмәгән кеше башҡорт буламы? Әҫәрҙәрен үҙ балалары уҡый алмаған әҙип башҡорт яҙыусыһы буламы? Мәҙәнилекме был күренеш? Нимә ул мәҙәнилек һәм наҙанлыҡ? Минеңсә, ниндәй дәрәжәгә генә өлгәшмә, вазифалыҡ баҫҡыстары буйынса ниндәй генә юғарылыҡҡа күтәрелмә – туған телеңдә һөйләшмәһәң, үҙ халҡыңдың булмышын белмәһәң, халҡың рухында шәжәрәңде дауам итерлек кимәлдә тәрбиә һәм белем алмаһаң, һин наҙанһың, “кәм күңел”һең. Ә рухһыҙ кәм күңелдәр халыҡҡа таяныс булып, алға әйҙәй аламы? Халҡыбыҙ бит юҡҡа ғына “Ҡоро һүҙ – ҡуңалтаҡ итек” тимәгән. Ялан аяҡлап итек кейеп күпме йөрөй алаһың? Ҡайһы бер башҡорт зыялыларының, зыялылар өлгөһөндә ябай халыҡтың үҙ балаларын кәм күңел менән үҫтереүҙәре арҡаһында милләтебеҙ киләсәгенә, уның артабанғы йәшәйешенә, булмышына, яҙмышына хәүеф янауына, шағирыбыҙҙың фекерен үҙҙәренә ҡарата түгел, ә кемгәлер әйтелгән, кемдер беҙҙең телебеҙҙе кәм күрә, тип уйлағандарға, үҙеңде үҙең кәмһетмәһәң, бер кем дә һине кәмһетә алмаҫ, тигән фекерҙе ҡайһылайыраҡ аңлатырға икән тип уйланыуҙарҙан килеп тыуҙы “Арғымаҡ” әҫәре. Ошо төшөнсәне аңлатырға тырышыуҙан һәм ниндәй юлдар-ысулдар менән булһа ла ғәмәли башҡарырға, ғәмәли эш менән фекер дөрөҫлөгөн иҫбат итергә ынтылыуҙан тыуҙы “Тормош һабаҡтары” предметы, “Халыҡ күңеле – хазина” программаһы, “Шәжәрә” байрамы концепцияһы, “Йәйләү” ял итеү үҙәге, “Башҡортостан ынйылары” конкурсы, “Балалар һабантуйы” концепцияһы. Һәм шуныһына айырыуса шатмын: был ғәмәли эштәрем балаларымдың әүҙем ҡатнашлығында тормошҡа атҡарыла. Халҡыбыҙҙа бит милләт яҙмышына битарафлыҡ киҫкен тора – үҙебеҙҙе үҙебеҙ ер йөҙөнән юҡ итеүгә алып барабыҙ. Үҙ ихтыярыбыҙ менән баланы туған теленән айырыу, традициябыҙҙы, йола-ғәҙәттәребеҙҙе өйрәтмәү, тарихыбыҙҙы һанға һуҡмау – былар барыһы ла милләт тамырына балта сабыу бит. Ҡайһы саҡта шундай уй быраулап үтә лә зиһенде, йөрәкте яндыра: атай-олатайҙарыбыҙ Рәсәйгә ҡушылыр алдынан оҙаҡ уйланғандыр. Ҡазан ханлығынан, нуғайҙарҙан йотолоу ҡурҡынысы янаған халҡыбыҙға. Телебеҙ башҡа, динебеҙ төрлө булған рус халҡынан йотолоу баштарына ла килмәгәндер… Ә бөгөн? Ырымбур, Силәбе, Ҡурған, Свердловск башҡорттарының тел юғалтыу (юғалттырыу) арҡаһында йотолоуын күрмәйме икән Башҡортостан башҡорттары? Телевидениела барған “Башҡорттар” тапшырыуын ҡарап, башҡорт кейемле башҡорттарҙың рус телендә шәжәрәләрен уҡып торғандарын, башҡортса бейеп, башҡорт милли ашы бешереп, русса аралашыуҙарын күреп фәһем алмайҙармы? Бөгөн ил ағалары, ил инәләре булырҙай башҡорттарыбыҙ ниндәй генә милләт вәкилдәре менән ҡоҙалашмай ҙа ғәзиз балаларын (ә милләттең киләсәктә бынамын тигән башҡорт балалары үҫтерерлек егеттәрен һәм ҡыҙҙарын!) туйлап-туйлап тороп ят ҡулдарға оҙаталар, ят бауыр үҫтерергә фатиха бирәләр. Ә бит һәр башҡорт ҡәҙерле, һәр башҡорт ғәзиз. Ошо хаҡта яҙған саҡта бер фәһемле ваҡиға иҫкә төштө. Мин “Урал” башҡорт халыҡ үҙәгендә яуаплы сәркәтип вазифаһын башҡарған саҡтарға тура килде Әрмәнстанда көслө ер тетрәү ваҡиғалары. Шул саҡта Әрмәнстандан ниндәйҙер ойошманан (онотҡанмын) бер ҡатын килеп, беҙҙән балаларын урынлаштырып торорға ярҙам һораны. Киң күңеллелеге, бәләгә тарығандарға (үҙенә булмаһа ла) һәр ваҡыт ярҙам итергә әҙер тороуы менән дан алған башҡорт халҡы вәкиле булараҡ, шунда уҡ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер икәнлегебеҙҙе аңлаттым. “Ярай, ғаиләләр менән һөйләшербеҙ ҙә нисә бала алырға мөмкинлек була – хәбәр итербеҙ”– тинем. “Юҡ, – тине әрмән ҡатыны, -– беҙгә һәр бала алтынға бәрәбәр, шуның өсөн беҙ уларҙы берәмләп таратмайбыҙ. Төркөмләп һәм мотлаҡ тәрбиәсе менән бергә. Улар үҙ-ара туған телдәрендә аралашырға, уҡырға һәм, донъялар тынысланғас, мотлаҡ теүәл генә кире ҡайтырға тейеш. Әрмәндәрҙә етемдәр юҡ, улар атай-әсәйһеҙ ҡалһа, туғандары ҡарай”, – тине. Ә бит башҡорт халҡында ла һәр баланы ҡәҙерләү, юғалтмау йолаһы булған. Шуның өсөн тол ҡалған киленде ҡайны йортонан ҡайтарып ебәрмәгәндәр, атайһыҙ етем ҡалған балалар атай йортонда, атай туғандарында тәрбиәләнгән. Халҡыбыҙ йолаһындағы ошо фекерҙе беҙ бәләкәйҙән бала күңеленә һала барырға тейешбеҙ бит. (Ҡайһы бер ғалимдарыбыҙ, уны килен артынан килгән малды кире ҡайтармаҫ өсөн, тип аңлатмаҡсы. Башҡортҡа ялан ябып йөрөгән мал йәл булғанмы ни? Уға бала ҡәҙерле булған, туғанлыҡ тойғоһо көслө булған.) Ә күпме аҡыл, күпме талант юғала балаларыбыҙ менән. Иҫбат итергә, тарих төпкөлөнә төшөргә лә түгел – донъя кимәлендә танылыу алған йырсыларыбыҙҙың ғаиләһенә күҙ һалыу ҙа, күренекле әһелдәребеҙҙең юбилейҙарын билдәләгәндә, интервью биргән балалары-ейәндәре телмәренә ҡолаҡ һалыу ҙа етә. Ошо буламы мәҙәнилек?\nМинең өсөн мәҙәнилектең иң юғары өлгөһө – балаларымдың атаһы Диҡҡәт Бураҡаев булды. Ул – һөнәре буйынса геолог ине. Әммә ерен, халҡын, телен, тарихын, башҡорт әҙәбиәтен шул тиклем ныҡ яратты, тәрән белде, ике телдә лә иҫ китмәле грамоталы яҙҙы, рус классикаһын да, башҡа туғандаш халыҡтарҙың байтаҡ классик шағирҙарының шиғырҙарын да яттан белә ине. Михаил Лермонтовтың “Мцыри” поэмаһын, Рәсүл Ғамзатовтың ғына түгел, уның атаһының да шиғырҙарын яттан һөйләй ине. Рәми Ғариповтың ташҡа баҫылып сыҡмаған шиғырҙарын бер тапҡыр ишетеү менән ятҡа бикләй ине лә дуҫтар йыйылған ерҙә һөйләй ине, Зәки Вәлидиҙең исемен телгә алыу ҡурҡыныс йылдарҙа ул Мәскәү китапханаһынан уның хаҡында белешмәләр табып, кем икәнлеген асыҡлап, уның исеме ҡайтыуына тәрән ышана ине. “Ул бөйөк тарихсы булған, уның хеҙмәттәре аша беҙ халҡыбыҙҙың ысын тарихын беләсәкбеҙ”, – ти торғайны. Диҡҡәт халыҡ йырҙарын тәрән тойоп, үҙенсә генә талғын моң менән башҡарҙы. Йырҙарҙың легендаларын илһамланып һөйләй торғайны. Иң мөһиме – Диҡҡәт Бураҡаев халыҡ ижадын, халыҡ тарихын һәм үҙ фәнен, донъя кимәлендәге фән үҫешен һәм ҡаҙаныштарын яҡшы белгәнлектән, башҡорт халҡының боронғо ғилеменә ныҡ иғтибар итә ине. Башҡорттарҙың булат ҡылыс ҡоя белеүе, металл иретеү мейестәренең булыуы, дары яһауы, файҙалы ҡаҙылмаларҙы эҙләү-табыу-эшкәртеү ысулы, “Урал батыр” эпосында башҡорттоң ғилми ҡараштарының сағылыуы һәм башҡалар… Әгәр беҙҙең ғалимдарыбыҙ һәр береһе үҙ йүнәлешендә халҡыбыҙ ғилемен тикшерһә (был йәһәттән үҙ заманында врач Вәрис Ғүмәров, хәҙерге көндә бал ҡорттары менән шөғөлләнеүсе Әмир Ишемғолов халыҡ аҡылына мөрәжәғәт итә), әллә ниндәй асыштар яһалыр ине. Үкенес, “кәм күңелдәр” үҙ халҡына юғарынан ҡарай шул.\nҺуңғы йылдарҙа мәктәптәрҙә “Тормош һабаҡтары” предметына бүленгән сәғәттәр ҡыҫҡартыла. Дөрөҫөн әйткәндә, был предмет – башҡорт балаларына башҡортлоҡ һалып, тәрбиә эшендә ҙур әһәмиәт уйнаған предмет ул. Уны барыһы ла белә. Сөнки һәр халыҡтың үҙ милли педагогикаһы бар, һәр милләт үҙ ҡалыбында тәрбиә алһа ғына ысын патриот, интернационалист булып үҫә. Интернационаллек нигеҙендә патриотлыҡ тәрбиәләп булмай, ә, киреһенсә, патриотлыҡ нигеҙендә интернационаллек тәрбиәләү күпкә отошло. “Тормош һабаҡтары”– ошо хәҡиҡәтте аңлап, шул хәҡҡәттән сығып яҙылған тәрбиә һабаҡтары ул. Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты, Мәскәү ғалимдары өсөн тип, бынан өс йыл элек минән был предметтың концепцияһын ентекле яҙып биреүҙе һораны. Мин шатланып риза булдым, ике тиҫтә йыл инде башҡорт мәктәптәрендә был предмет уҡытыла һәм фәҡәт ыңғай һөҙөмтәләр бирә, тәрбиә эшен еңеләйтә, бөтөн милли мәктәптәргә лә һәр халыҡтың үҙ милли педагогикаһы нигеҙендә яҙылған ошондай предмет индерелһә, яҡшы булыр ине, тигән һығымта яһап ҡуйҙым концепция аҙағында. Һөҙөмтәһе нимә? Бөтөн мәктәптәргә лә, нигеҙҙә, рус мәҙәниәте, рус халҡы йолалары өҫтөнлөк алған предметтар индерелә башланы. Мәктәп директорҙарының күпселеге тәрәндән уйлап та бирмәй, йөкмәткеһенә лә ҡарамай (бөтөнөһө лә түгел, ҡайһы берҙәре үтә тәрән уйлап, алдан күреп эш итә), юғарынан ҡушылды, тип хатта башҡорт мәктәптәрендә лә “Тормош һабаҡтары”н, туған телде ҡыҫырыҡлай башланы.\nТотош кешелек донъяһы юғарылығынан ҡарағанда ла билдәле бит: тел бөтһә, милли үҙенсәлек бөтә, милли төрлөлөк кәмей, һәм һөҙөмтәлә, һәр халыҡтың милли үҙенсәлегенән, тел моңонан, көй-йыр моңонан, рухи байлығынан илаһи көс, ҡөҙрәт алып, нурланып, тирә-яҡ мөхитте, тәбиғәтте, үҫемлектәрҙе меңәр төҫкә мансыған, сафландырған, һайрар ҡоштарға үҙенсәлекле тауыш биргән юғары көстөң йәшәү ҡеүәтен туҡландырыусы сығанаҡ ҡаҡшай булһа кәрәк, минеңсә. Донъяны һары сәскә баҫыуы, күҙ яуын алып торған болон сәскәләренең төҫһөҙләнеүе, һайрар ҡоштарыбыҙҙың моңһоҙланыуы ла халыҡта йыр-моң кәмеүенә бәйле түгелме икән, тип уйлайым. Хәҙер кешеләр, башҡорттар ғына түгел, башҡа милләт вәкилдәре лә йырламай. Ауылдарҙа йыр-моң юҡ. Ә кеше бит үҙ телендә йырларға тейеш. Тәбиғәт йән сәләмәтлеге, күңел сафлығы булдырыу өсөн йыр-моң бар иткән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ошо ҡиммәтле һаулыҡ сығанағы кәмей бара, шуға ла һау-сәләмәт кешене табыуы ауыр хәҙер. Кеше үҙ күңелен үҙе дауалауҙан мәхрүм, сөнки туған телен белмәгәс, туған телендә йырламай. Ә йән сәләмәтлеге менән тән сәләмәтлеге бер-береһенә тығыҙ бәйле (фекерҙе раҫлау өсөн әйтеп китәйем: йырсыларҙың ғүмер оҙайлығын башҡаларҙыҡы менән сағыштырып ҡарағыҙ.) Донъя медицинаһында хәҙер музыка терапияһы тигән дауалау ысулын файҙаланалар. Ә бит бындай терапия кешелек донъяһы менән бергә бар булған. Шуның өсөн юғары көс тарафынан һәр халыҡтың үҙенә тел, тел моңо, йыр моңо бирелгән. Ә беҙ, балабыҙ юғары белем алһын өсөн бер телдә генә һөйләшергә тейеш, тигән төптө ялғанға ышанып, тәбиғәт биргән иң ҙур байлыҡтан: туған телдән, туған моңдан, рухи сәләмәтлек, тимәк, физик сәләмәтлек сығанағынан мәхрүм итәбеҙ – юғары мәҙәнилектән айырабыҙ.\nОшо урында Диҡҡәт Бураҡаевты тағы бер тапҡыр телгә алғы килә. Бөтөн предметтар ҙа башҡорт телендә уҡытылған йылдарҙа 9-сы интернат-мәктәпте көмөш миҙалға тамамлап, Мәскәү дәүләт университетынан ҡыҙыл диплом менән ҡайта. Башҡорт телендә һөйләшкән саҡта бер генә рус һүҙе файҙаланмай ине, русса тап-таҙа, бай тел менән һөйләште, әйтеп үтеүемсә, ике телдә лә грамоталы яҙҙы. Уны Мәскәү университетында курсташтары “башҡорт Ломоносовы” тип йөрөткәндәр. Туған телен бик яҡшы, тәрән белеүе уның рухи донъяһын байыта ғына ине.\nТағы шуны ла әйтке килә: халҡыбыҙға юғары белемле белгестәр бик кәрәк, әммә шуны ла иҫтә тотайыҡ: әгәр юғары белемле булып та, туған телен, рухи донъяһын белмәү арҡаһында, үҙ халҡынан ситләшә баралар икән бындай белгестәр, беҙҙең ер йөҙөндә милләт булып йәшәй алыуыбыҙ хәүефле түгелме? Юғары белемле белгестәре бик күп булған мишәр халҡы бөгөнгө көндә милләт булараҡ телгә алынмай бит. Ошо хәлдә ҡалмабыҙмы? Шуның өсөн беҙ һәр уҡыусыға наҙанлыҡтың ни икәнен төшөндөрөргә, шәжәрәңдең тамырҙарын белеү генә түгел, ә дауам итеү зарурлығын аңлатырға тейешбеҙ. Һәр шәжәрә башына “Бел һәм тамырың рухын дауам ит!” тип яҙырға кәрәк. Ошо уңайҙан бөтөн Шәжәрә байрамдарына ла хас булған бер күренеште һүрәтләп үтке килә.\nТармаҡ-тармаҡ ботаҡлы шәжәрә төҙөлә. Тирә-яҡтан ҡайтҡан туғандарҙың иң өлкәндәре шәжәрә янына килеп баҫып, боронғоларҙы иҫкә төшөрә, туғандарын барлай, саҡ ҡына арыраҡ торған урта быуын туғандарына тарих һөйләй. Унан арыраҡ ярым русса һөйләшкән йәшерәк быуын вәкилдәре ара-тирә шәжәрәгә күҙ ташлап ала, урта быуын атай-әсәйҙәренән ниҙер һораша, шунан шәжәрәгә иҫтәре лә китмәгән, ҡулдарына төрлө эсемлек һауыты тотҡан һәм ҡиммәтле машиналар янында тап-таҙа рус телендә генә һөйләшеп торған үҫмерҙәргә ҡысҡыра:\n– Влад, подойди сюда, к дедуле, оказывается вы с Русалиночкой совсем близкие родственники.\n– Да-а-а, вот какая приятная новость. Слышишь, Русалина? Ладно, папуль, потом подойдем.\nМиңә райондарҙа Шәжәрә байрамдарында йыш булырға тура килә, һәм һәр ваҡыт шәжәрәнең иң осондағы ят телдәге исемдәргә иғтибар итәм дә тәрән көрһөнөп ҡуям. Күҙ алдыма Киҫәкбикә исемен Катеринаға алмаштыртмаған, динен һатмаған өсөн усаҡта яндырылған алтмыш йәшлек ҡатын килеп баҫа. Тәне яна, әммә көслө рухы әле лә беҙҙе ҡурсалай һымаҡ. Ошондай рух халҡыбыҙҙа хәҙер ҡаҡшай барамы әллә?\n– Күптән түгел Һеҙҙең “Көҙгө ысыҡ” тигән хикәйәгеҙҙе ҡайтанан уҡып сыҡҡайным. Шундай уй-фекер яралғандай итте: бындай әҫәрҙе лә аңлай алмаған уҡыусыға уның елеге ниҙә икәнлеге, художестволылыҡтың нисек булырға тейешлеге хаҡында тылҡып тороу кәрәкме икән? Һеҙҙең өсөн, Мәрйәм Сабирйән ҡыҙы, әҙәбиәт нимә ул?\n– Минең өсөн әҙәби әҫәр – ул кешенең тойғоһона, күңеленә нәфис һүҙ менән тәьҫир итеү ысулы. Кеше әҙәби әҫәрҙе ысын тормош, ә геройҙарҙы үҙе менән бергә йәшәгән, бергә аралашып йөрөгән замандаштары йәки үткәндә йәшәгән күңеленә яҡын кешеһендәй ҡабул итә. Геройҙар аша кеше күңелен яулау еңелерәк, әйтер фекерең үтемлерәк. Бер үк ваҡиғалар төрлө жанрҙа төрлөсә ҡабул ителә. Мәҫәлән, мин журналистика өлкәһендә редакцияларҙа эшләгәндә, тәбиғәтте һаҡлау, башҡорттарға башҡортлоҡ тойғоһо һалыу, туған телдә уҡыуҙың әһәмиәтен аңлатыу, аҙағыраҡ башҡорт ауылдарын һаҡлау, Бөйөк Ватан һуғышында еңеүсе булып ҡайтып та иғтибарҙан ситтә ҡалған яугирҙар мәнфәғәтен яҡлау, башҡорт мәктәптәре, балалар баҡсаһы, ҡатын-ҡыҙҙар өсөн журнал булдырыу һәм башҡа шундай мәсьәләләр бик киҫкен торған йылдар ине. Айырыуса тәбиғәткә ҡарата битарафлыҡ көслө булды. Илдә гигант төҙөлөштәр менән мауығыу, ҙур-ҙур фермаларҙы йылға буйҙарында төҙөп, ҡалдыҡтарҙы йылғаға ауҙарыу, химик ашламаларҙы тау-тау итеп баҫыуҙарҙа ҡалдырыу… Ә сәнәғәттә? Был хаҡта инде гәзит биттәрендә Диҡҡәт Бураҡаев әсенеп-әсенеп сығыш яһай торғайны. Ул айырыуса ер аҫты, йәғни эсәр һыуҙарҙың бысраныуына, киләсәкте эсәр һыуһыҙ ҡалдырыу ихтималлығына һәм ер өҫтөн сүп-сар – көнкүреш ҡалдыҡтарының баҫып алыуына борсолдо. Диҡҡәт Бураҡаев тәбиғәтте һаҡлау мәсьәләһен ярһыу күтәрҙе, киләсәк быуын яҙмышы өсөн битарафтарға йәне-тәне менән көйҙө-янды. Миңә: “Әллә әҙәби әҫәр аша халыҡ күңеленә тиҙерәк етеп булырмы икән? Әйҙә, һин тәбиғәтте һаҡлау проблемаларын әҙәби әҫәрҙәр аша күтәреп ҡара”, – тигән фекер әйтте. Диҡҡәт күтәргән проблемаларҙы мин повестар аша яҡтырттым. “Һүнмәҫ нурҙар”, “Шишмә”, “Йәнтөйәк” повестары аша тәбиғәтте һаҡлау проблемаларын асырға тырыштым. Ысынлап та, әҙәби әҫәр аша халыҡ күңеленә төпкәрәк үтеп инеп, тәрәнерәк уйландырып булғанлығы шунда уҡ күҙгә ташланды. “Шишмә” повесы кластан тыш уҡыу әҫәрҙәре исемлегенә индерелде. Уҡынылар, өйрәнделәр, мәктәптәрҙә “Шишмә” операцияһы киң йәйелдерелде, “Совет Башҡортостаны” гәзитендә “Шишмә”, “Йәнтөйәк” тигән рубрикалар барлыҡҡа килде. Диҡҡәттең мәҡәләләренә ҡарата тиҫтәләп килә торғайны хаттар, “Шишмә” операцияһы буйынса ла эш киң йәйелдерелде. Әммә оҙаҡҡа барманы был кампания. Юғарынан хуплау булмағас, халыҡ башланғысы һүлпәнәйә барып, һүнеп ҡуйҙы. Айырым илһөйәрҙәр тарафынан ғына урыҡ-һурыҡ башҡарыла торған эш булып ҡалды.\n– Телдәрҙе белеү кешене белем йәһәтенән генә түгел, рухи яҡтан да ныҡлы байыта. Был – аксиомаға әйләнгән хәҡиҡәт. Әммә тиҫтәләп тел белеп тә, әсәйеңдең телен белмәһәң, һин барыбер рухи яҡтан фәҡирһең, меҫкенһең. Был да хәҡиҡәт бит...\n– Мин әңгәмәне төшөнкө күңел менән тамамларға теләмәйем. Йәштәребеҙ кәм күңелле булыуҙан арына бара. Был – шатлыҡлы хәл.\nӘ йылына бер нисә тапҡыр үҙгәреп торған уҡыу программалары хаҡында һүҙ алып барғы килмәй. Халыҡ булмышы уҡыу программаларына ғына ҡайтып ҡалмай. Әлбиттә, ул бала аңына ныҡ йоғонто яһай, әммә төп тәрбиә нигеҙе ғаиләлә һалына. Мәңгелек төшөнсәләр булған халыҡ, халыҡты милләт итеп уҡмаштырып тороусы тел, традиция, моң, мөхит, аң, рух төшөнсәләрен һәр атай-әсәй, өләсәй-олатай аңлап, эште үҙ өлгөһөнән башлап йәшәһә, рухи ҡол булып йәшәүҙең ни икәнлеген күҙ алдына килтерһә, үҙ балаларын кәм күңел итеп үҫтермәһә, нәҫел шәжәрәһен атай-олатайҙар рухында дауам итһә, егеттәребеҙ милләт киләсәгенең әсәйҙәр ҡулында икәнлеген, ә әсәйҙең тел аша ғына түгел, ә ҡанына һалынған рухи булмышы менән тәрбиәләүен аңлаһа – киләсәгебеҙ өмөтлө булыр, Дауыт Юлтый әҫәрендә әйтелгәнсә, бәндәгә бәндә булып түгел, үҙебеҙ булып, тиңдәр араһында тиң булып йәшәрбеҙ.


Хәбәрҙәр: Австралия полицияһы Раштыуа утрауындағы боланы баҫтырған.\nАвстралия полицияһы Раштыуа утрауындағы боланы баҫтырған.\nАвстралия полицияһы Раштыуа утрауындағы легаль булмаған мигранттар үҙәген үҙ контроле аҫтында алған. Полицейскийҙар мигранттарға ҡаршы йәш ағыҙыусы газ ҡулланған. Австралия властары раҫлауынса, мигранттар полициның күрһәтмәләрен үтәүҙән баш тартҡан һәм, ҡорал менән янап, бина эсендә баррикада ҡорған.\n“Раштыуа утрауындағы легаль булмаған мигранттар үҙәгендә етди енәйәтселәр бар. Закондарҙы боҙорға хоҡуҡтары бар тип уйлаусыларға ҡарата ҡаты саралар күреләсәк. Был ваҡиға буйынса тикшереү үткәреләсәк, артабан нимә эшләргә кәрәклеген уның һөҙөмтәләре күрһәтер,”-тип белдерҙе миграция сәйәсәте министры Питер Даттон.\nБола ҡубыуға бер мигранттың ҡапыл үлеүе сәбәпсе булған. Уның кәүҙәһен яр буйындағы ҡаяла тапҡандар.\nРаштыуа утрауы Индонезиянан алыҫ түгел Һинд океанында урынлашҡан. Көньяҡ-Көнсығыш Азия мигранттары бында кәмәләрҙә йөҙөп килә. Әммә Австралияла ҡаты миграция сәйәсәте- легаль булмағандарҙы илгә индермәйҙәр, махсус үҙәктәрҙә тоталар.


Ҡоролоҡ шарттарында юғары уңыш алыу серҙәре\nҠалтасы районында бөгөн «Баҫыу көнө» семинар кәңәшмәһе уҙҙы. Унда республиканың төньяҡ өлөшөндәге райондар вәкилдәре ҡатнашты. Ауыл эшсәндәре үҫемлекселек өлкәһендә алдынғы технологиялар хаҡында фекер алышты, тәжрибә уртаҡлашты. «Баҫыу көнө»нән БЮТ каналы хәбәрсеһе Гүзәл Борханова репортажы.\n«Биосфера» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең күргәҙмә баҫыуында «Ватан» ярауай бойҙайы сәселгән. Беренсе өлөштә иген культураһы яҡшы үҫешкән, туҡ башаҡтарға етешкән. Ә икенсеһендә хәлдәр бөтөнләй башҡаса. Иген культураларын ашлаған һәм ҡоротҡостарҙан һаҡлаған осраҡта уңышты өс центнерға артығыраҡ алырға мөмкин, ти белгестәр.\n«Баҫыу көнөн»дә төнъяҡ урман-ялан зонаһында ауыл хужалығы культураларын урып-йыйыу стратегияһы ҡаралды. Семинарҙа ҡатнашыусылар шулай уҡ заманса ауыл-хужалығы техникаһы менән дә таныша алды. Сауҙе вәкилдәре үҫемлектәрҙе тәрбиәләү һәм һаҡлау ысулдарын тәҡдим итте.\nСеминарҙа ауыл хужалығына хеҙәмәттәр күрһәтеү буйынса илленән ашыу предприятие ҡатнашты.Тәжрибә уртаҡлашыу барышында урман-ялан зонаһында сәселгән меңдән ашыу сорттың үҫеше ҡаралды.\nТәжрибә майҙансығында ветеринар һәм фитосанитар күҙәтеү федераль хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса референт үҙәге айырым урын алып тора. Бында электрон микроскоптан алып, биналарҙы һәм келәттәрҙе ҡоротҡостан таҙарта торған ҡоролмалар ҙа күрһәтелгән.\n2022 -cе йыл башынан игенселек тураһында яңы ҡанун үҙ көсөнә инәсәк. Был законға ярашлы ашлыҡ сифаты үҙәк тикшеренеүҙәр системаһына индерелә. Был система илдә иген әйләнеше сифатын контролдә тоторға булышдыҡ итәсәк, тип билдәләй белгестәр. Яңы ҡайтарылған мобиль лаборатория иһә сифат тикшереүен тиҙ арала уҙғарырыға мөмкинлек бирәсәк.\nБыл мобиль лаборатория республикаға үткән аҙнала ғына ҡайтарылған. Хаҡы 14 миллион һум. Унда 14 төрлө тәжрибә үткәрергә мөмкин. Урып-йыйыу башланыу менән төбәктә йыйылған уңыштың 82 проценты ошо лабораторияла тикшерелгән.\nҠоролоҡ шарттарында барлыҡ технолгияларҙы үтәп игенселек менән шөғөлләнеүсе ҡалтасылар быйыл да мул уңышҡа өмөт итә.\nСеминар-кәңәшмәләр республканың тағы ла дүрт төбәгендә үткәреләсәк. Ҡалтасы ерендә ойошторолғаны ҡоролоҡ шарттарында урып-йыйыу стратегияһын барланы.Ураҡ осоронда айырыуса тырышлыҡ күрһәткән ауыл хужалығы уңғандарына ауыл хужалығы министрлығы, район хакимиәтенең Маҡтау ҡағыҙҙары һәм рәхмәт хаттары тапшырылды.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЯУ ЯЛАНЫ МӨҒЖИЗӘЛӘРЕ - 2016 - Мәҡәләләр\nЯҡшыға өмөт итеп, насарға әҙер булып йәшәү кәрәк, тигән халыҡ аҡылы бар. Һуңғы ваҡыттағы тәбиғәт катаклизмдары, урман янғындары, йоғошло сир таралыуы кеүек афәт күренештәренә әҙер инекме беҙ? Былар киләсәктә һабаҡ булырмы?\nЯУ ЯЛАНЫ МӨҒЖИЗӘЛӘРЕ\nАтайым Ҡәйүм Ҡотлогилде улы Илбәков тураһында һүҙем. Ул фәһемле, матур, оҙон тормош юлы үтеп, яҡты иҫтәлектәр ҡалдырып, 94 йәшендә фани донъянан китте.\nИхлас, күңелсәк, йор, тапҡыр һүҙле ябай кеше ине атайым. Уның ҡушаматтары күп ине. Кемгәлер ул - "Ҡыҙыл ыштан Илбәк", кемгәлер - "Ҡойон", кемгәлер - "Ҡәйүм бай", кемгәлер - "немец Ҡәйүм", кемгәлер "Ҡәйүм мулла" ине. Ейәне, шуҡ малай Буранбай, теле лә асылып бөтмәҫтән: "Мөйәм ҡалт, ялтыл басыңды билеп тол әле", - тип шаяртҡан. Һуңғараҡ мин атайыма арналған көйөмдө "Ялтыр баш Мөйәм ҡарт" тип атаным. Был атайыма тағылған һуңғы ҡушамат. Уны хәҙер бөтә Башҡортостан белә. Был көйгә бейеүҙәр һалына, ул йыр ҙа булып китте, ике тапҡыр клип төшөрөлдө. Көйө лә уның ырыҫлы, атайым ғүмере кеүек…\nУл етемлектә, малайлыҡта үҫкән. Бик теремек булған, яңылыҡҡа ынтылған, көслө йәшәү дәрте менән янған. Тормошто үҙ фәлсәфәһе менән, барлыҡ боролоштары, ҡыйынлыҡтары менән ҡабул итә белгән. Ул изгелеккә, кешелеклелеккә, мөғжизәләргә ышанып йәшәгән. Уның йәшәү дәүеренә Октябрь революцияһы, Беренсе һәм Икенсе Бөтә донъя һуғыштары, аслыҡ, репрессиялар осоро, байтаҡ боролоштар тура килгән. Бөйөк Ватан һуғышы ваҡиғаларын һөйләгәне хәтерҙә айырыуса ныҡ уйылып ҡалған.\n"Көнөң бөтмәгәс, йөрөйһөң инде, - ти ине ул уйланып ултыра биргәс. - Ниндәй генә ваҡиғалар кисермәнек һуғышта, шуныһы ғәжәп, бер үк тиерлек кешеләр иҫән ҡала инек. Старшина Селезнев, "ҡотло" ҡаҙаҡ Дәүләтбай, Әбйәлилдән Әхмәт ағай, мин һәм тағы бер нисә кеше…" Атайым көслө рухлы, йылдам, бөрсәләй йылғыр булған, ҡайҙалыр тыуған яғынан алыҫта ятып ҡалырын башына ла килтермәгән. "Күптәр машиналар кузовында еңелсә кейемдә ятып барғанда һуғышҡа инмәҫ элек туңып үлделәр", ти торғайны ул. Ә атайым, өшөй башлаһа, машина кузовына тотоноп, йүгерер булған.\n"Бер ваҡыт һалдаттарға нимәлер таратҡандарын күреп, мин дә ҡулымды һуҙҙым, - тип һөйләй атайым.- Усымды асып ҡараһам, христиандарҙың тәреһен һалғандар. Ташламаным, кеҫәмә һалып ҡуйҙым. Кискеһен бер өлкән урыҫ ҡартының илап ултырғанын күрҙем. Таратҡанда уға тәре етмәгән, шуға ҡайғырған икән… Мә, тип, уға тәре һуҙғайным, әй шатланды, изге теләктәр теләне, хатта ҡулымды үбеп бөттө..."\nИзге уйлы атайымды кешеләр рәхмәте лә ҡотҡарғандыр. Сөнки ысын мөғжизәле хәлдәрҙе лә күп күргән ул һуғышта.\nКарантин ваҡыттары була икән яуҙа. Был саҡта ике яҡ та ярты сәғәт самаһы атышмай торорға тейеш. Дошман постары күренеп торғас, атайым бер йығылған ағас аҫтына ял итергә ятып торған. Бик арығас, шул арала ғына йоҡо ла баҫҡан кеүек булған. Ҡапыл ҡолағына кемдер: "Ҡәйүм, тор!" тип ҡысҡырғанға, һикереп тороп, ҡурҡҡан йәнлек кеүек ситкә ырғыған. Шул арала тап ул ятҡан ергә снаряд килеп төшә, ағас селпәрәмә килә, ер өңөлә. Шулай ул контузия ала, әммә иҫән ҡала, тик ҡолағына кем ҡысҡырғанын ғына аңлай алмай… Мөғжизә…\n"Бер ваҡыт шулай күҙәтеү пунктына мендем дә, нимәлер һиҙенеп, тиҙ генә кире төштөм. Күреп тә өлгөрмәнем, минең артымса уҡ унда бер иптәш менгән икән, шунда уҡ атып та төшөрҙөләр. Фашист снайперын миңә тоҫҡаған булғандыр ҙа, өлгөрмәгәс, күҙәтеү пунктына менгән икенсе кешегә атҡандыр", - ти атайым. Мөғжизә…\nБелоруссияла, Литва һәм Латвияла алғы һыҙыҡта һуғышып, 1944 йылда атайым һәм тағы 14 һалдат әсирлеккә алына. Туҡмалыуҙан ҡан ҡоҫҡан һалдаттарҙы өс карапҡа тейәп, Гамбургҡа оҙаталар. Ләкин Порт-Эльба ярында фашист караптарын Англия самолеттары утҡа тота. Өс караптың икәүһе батырыла. Батмай ҡалғанында атайым да була. Мөғжизә…\nБер мәл атайымдың Хәйбулла районында йәшәгән туғандарына "Ҡәйүм Илбәков хәбәрһеҙ юғалды" тигән хат тапшыралар. Барлыҡ михнәттәрҙе бергә татып үҫкән бер туған ағаһы был ваҡытта, һыңар ҡулын юғалтып, госпиталдән өйгә ҡайтарылған була. Хатты алып уҡығас, ул уйланып тора ла: "Юҡ, Ҡәйүм үлмәйәсәк…" - тигән һүҙҙәр әйтә… Мөғжизә…\nБерҙән-бер көндө фашистар әсир атайымды аяуһыҙ туҡмап, ҡанға батырып, үлгәненә инанып, кәүҙәһен дөйөм ҡәберлеккә сығарып ташлайҙар. Әсирҙәр көн һайын ошо ҡәбер соҡоро эргәһенән эшкә үтеп-сүтеп йөрөй. Соҡорҙа мәйеттәр менән бергә өс көн ятҡас, атайым иҫенә килеп, ҡыбырлағандай итә. Шул ваҡыт эштән ҡайтып барған әсирҙәр араһында Әбйәлилдән Әхмәт дуҫы уны күреп ҡала. Ул "ҡотло" ҡаҙаҡ Ҡотлобай менән йәшерен генә барып, атайымды ҡағыҙ тоҡҡа урап һалып, лагерға кире алып ҡайта. Тәнендә йәне генә ҡалған Ҡәйүмде дуҫтары лагерҙағы берҙән-бер дауа - һейҙек менән дауалап, терелтеп, аяҡҡа баҫтырып алалар. Мөғжизә…\n1945 йылда Англия һалдаттары Гамбургты азат итеп, совет тотҡондарын Америкаға тапшыра. Күп һалдаттар һатлыҡ исеме алыуҙан, Сталиндан, яҡташтары асыуынан ҡурҡып, сит-ят ерҙә тороп ҡала. Тик Ҡәйүм үҙенең һатлыҡ булмағанын иҫбат итеп, бөтә Европа аша йәйәү тиерлек үтеп, алты фронтташ дуҫы менән Башҡортостанға әйләнеп ҡайта. Мөғжизә…\nҺуғыш тамуҡтарын үткән атайым кешеләргә һәр саҡ мәрхәмәтле булды. Дуҫын да, дошманын да яратты. Ваҡсылланманы, юҡ-барға бошонманы. Донъяға гел йылмайып баҡты, тыныслыҡҡа һөйөндө. Һуғыштан һуң өйләнгән әсәйебеҙ менән алты бала һөйөп үҫтерҙеләр. Һуғышҡа тиклемге ғаиләһендә тыуған балаларын да ситкә типмәй, берҙәй ҡарап кеше иттеләр. Ишле ғаиләһен ҡарар өсөн атай ихлас тырышты, эш-ләне. Ат булмағанда, үгеҙ екте. Көтөү көттө, яландар гиҙҙе, һаулығын нығытты. Ҡорт аҫыраны. Хуш еҫле бал, май яғылған әсәйебеҙ бешергән икмәк тәме әле лә тел осомда...\nАтайҙың киң күңеллелеге фронтташ яугирҙар менән осрашҡанында ла күренә ине. Бер ваҡыт бөтә яугирҙар атайҙа ғына булған, Сталин портреты төшөрөлгән миҙалды тағып, фотоға төшкән. Баҡһаң, ул "Бөтәбеҙ ҙә был миҙалға лайыҡлы", тип, миҙалын кем һорай, шуға биреп тора икән.\nТора-бара атайымдың Ҡөрьән сүрәләрен, доғалар белеүе лә асыҡланды. Ауылдаштарын һуңғы юлға оҙатырға, яңы тыуған балаларға исем ҡушырға саҡыра башланылар. Үҙенең ишле балаларына, ейән-ейәнсәрҙәренә, хатта күп бүлә-бүләсәләренә лә исемде үҙе ҡушты. Шуға ла Ҡәйүм мулла булып йәшәп, үҙ үлеме алдынан йыназа уҡырға килгән хәҙрәткә ҡушылып, үҙенә-үҙе ясин сығып, матур итеп был донъянан баҡыйлыҡҡа күсте. Быныһы ла мөғжизә…\nИшморат ИЛБӘКОВ, ҡурайсы, Башҡортостандың халыҡ артисы.\nЯҙылған: 10.05.16 | Ҡаралған: 879\nМөхтәрәм йәмәғәт! Арзанға яҙылып ҡалығыҙ! Республикабыҙҙың һәр районы-ҡалаһында, иң төпкөл ауылдарҙа ла 1 октябрҙән 10 октябргә тиклем иғлан ителгән ун көнлөктә 2021 йылдың беренсе яртыһына ПР905 индекслы "Киске Өфө"гә - 635 һум 82 тингә яҙыла алаһығыҙ. Был мәғлүмәтте йәнәшәләге дуҫ-иштәрегеҙгә, туғандарығыҙға ла еткерһәгеҙ ине.


Төбәктә ҡуяндарға һәм төлкөләргә һунар тыйылған // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17 август, Йома\nТөбәктә ҡуяндарға һәм төлкөләргә һунар тыйылған\n17:47, 26 сентября 2017 Йәмғиәт\nТөбәктә ҡуяндарға һәм төлкөләргә һунар тыйылған Фото: автор\nӨФӨ, 2017 йыл, 26 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашҡортостанда 2017 йылдың 15 октябренән 2018 йылдың 18 ғинуарына тиклем республиканың һунар биләмәләрендә ҡуяндарға һәм төлкөлөргә һунар ваҡыты сикләнгән.\nШул иҫәптән 1 октябрҙән 15 ғинуарға ҡәҙәр атыу йәки пневматик ҡоралдан тыш эҙәрлекләүсе һәм йылғыр эттәр менән һунар тыйылған.\nАйырым муниципаль райондарҙа, ҡайһы бер дөйөм һәм беркетелгән һунар биләмәләрендә ҡуяндарға һунар итеүгә тыйыу индерелгән, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығында.\nТеги: ҡиммәтле тиреле йәнлектәргә һунар


Глава с/п – Минимухаметов Ринат Хакимьянович Управляющий делами - Исследовательская работа ученицы 9 класса, члена...\nИсследовательская работа ученицы 9 класса, члена Малой академии учащихся, мбоу сош д. Карткисяк мр аскинский район рб\nРаботоспособное население - 265 Фермеры – 4\nФАП /Фельдшерско - акушерский пункт/\nПраздники и значительные события\nТыуған яғым - гүзәл яҡ Күңелем нурға тулған яҡ\nБашҡорт теленең тарихи-этимологик топонимик һүҙлеге »\nМәүлимйән Нурғәли улы Нурғәлиевта\nАуылыбыҙ исеменә бәйле легенда\nҠарткиҫәк ауыл советы биләмәләренә ҡараған ерҙәрҙең атамалары. Ауылымдың күлдәре исемлеге\nГлава с/п – Минимухаметов Ринат Хакимьянович\nУправляющий делами - Зиева Фаниса Нафкатовна\nБухгалтер – Хузиева Ануза Мухаматзиевна\nТехперсонал – Хаматова Ануза Набиевна\nДворов - 227\nНаселение – 635\nЖенщины – 237\nМужчины – 248\nПлощадь – 1019га\nПенсионеры – 197\nДети до 18 лет – 150\nРаботоспособное население - 265\nФермеры – 4 : Хузиев Рафинат Янахматович (50га земли)\nМухаметзянов Адис Курбанович (10 КРС)\nАхметзянов Фадис Файзелгаянович (50га земли)\nКФХ Абраров Фарит Шарипович:\nЗемли – 1400га\nТрактор МТЗ – 4\nТрактор Т-150 – 1\nТрактор ДТ - 2\nГрузовая автомашина ГАЗ-53 – 1\nЛегковая машина – 1\nАрендованы здания склада, гаража, фермы.\nКрупный рогатый скот – 60\nПланируется посев 170 гектаров зерновых культур, выращивание 3-4 га овощей.\nПредприниматель- 1 – Ахунов Ильшат Мажитович - Пекарня, магазин - 2005г.\nКоммерсанты: - 2\nШакиров Рауфат Нуриманович\nПродавшица Мугтабарова Гульназ\nАбраров Данис Шарипович\nПродавщица Кутлыева Фарида Адисовна\nФельдшер – Касимова Зиля Ахнафовна\nСанитарка – Шакирова Амина\nСДК /Сельский Дом Культуры/\nДиректор –Адыева Кадрия\nБиблиотекарь – Нурмухаметова Динара Нафкатовна\nТехперсонал – Исмаева Зифа\nПочтальон – Хаматова Альфия\nЭлектрик – Садретдинов Сагит Садертдинович\nГазовик – Мухаматнуров Зульфат Хакимович\nПожарник – Исмаев Ильшат Хайрисламович\nВетслужба: ветфельдшер – Галиханов Ильгам Гарейханович\nУлицы: Центральная Урожайная\nПодгорная Молодежная, Луговая\nЛичные автомобили – 60\nГрузовые машины – 12\nЛошади – 44\nСкот - 482\nМуллахметов Азат Муллахметов Фануз\nМуллахметов Ильдар Нурлыев Адис\nГарифуллин Фатих Султанов Маулим\nХатмуллина Магинур Хазимуллин Раниф\nМинимухаметов Ринат Муллахметов Тагир\nНурмухаметов Хальфат Садертдинов Сагит\nНабиуллин Амирьян Нурмухаметов Ришат\nБариев Маснави Шакиров Нуриман\nШакиров Рауфат Бариев Магдан\nАхметзянов Фадис Ахметзянов Аниф\nБалагутдинов Фигат Мугтабаров Ильдар\nХузиев Галиахмат Шакиров Радик\nНигматзянов Глимхан Муллахметов Маулимша\nРеспубликанский конкурс пчеловодов – 2002г\nАзат Муллахметов – II место\nРайонный конкурс за лучшую юрту – 2005 – Ш место\nРайонный конкурс «Лучший пахарь – 2005» -\nСалават Нурлыкаев – Ш место\nЧемпион РБ по подтягиванию, чемпион района по лыжным гонкам и легкой атлетике –\nЧемпион района по гиревому спорту, национальной борьбе и лыжным гонкам –\nҺабантуй – 1991\nҺаумыһығыҙ, класташтар! – 1994\nҠаҙ өмәһе – 2003\nҺаумыһығыҙ, ауылдаштар! - 2004\nАлтын туйҙар – 2003, 2004\nДүрт быуын осрашыуы – 2005\nБашҡортостандың күренекле шәхестәре менән осрашыу – 2006\nШәжәрә байрамы – 2006\nҺаумыһығыҙ, ауылдаштар! – 27 июнь 2009\nТопонимика деревни Карткисяк\nЕр – һыу атамалары\n1.Тыуған яғым –гүзәл яҡ\nКүңелем нурға тулған яҡ.\n2.Азат Әхмәҙулла улы Камалов менән Фирүзә Үлмәҫ ҡыҙы Камалованың Атайсал һәм Башҡорт теленең тарихи-этимологик топономик һүҙлеге китаптарынан Ҡарткиҫәк ауылы тураһында тарихи мәғлүмәттәр\n3.Отставкалағы майор, тыуған яҡты өйрәнеүсе, элекке уҡытыусы Мәүлимйән Нурғәли улы Нурғәлиевтың Ҡарткиҫәк ауылына бәйле легендаһы\n4.Ауыл биләмәһенә ингән ер-һыу атамалары\n5.Ер-һыу атамаларының исемдәр теҙмәһе\n6.Ауылдаштарҙың тыуған ауыл, ер-һыу атамаларына арнап яҙған шиғырҙары\nТыуған яғым - гүзәл яҡ\nЙөрәк түрендәге иң изге урынды биләгән тыуған яҡ һәр кемгә яҡын һәм ғәзиз.\nКешегә иң ғәзизе-туған әсә, иң кәҙерлеһе – тыуған тупраҡ, иң татлыһы – тәү эскән һыуың, иң йылыһы – һине йылытҡан өй усағы, иң күркәме -тыуған өйөң, иң йәмлеһе – тыуған тәбиғәтең. Шуны тойоп үҫкән кешенең күңел ҡото бар. Шуларҙы ҡәҙерләгән кеше бүтән әсәләрҙең ғәзизлеген, оло һыуҙарҙың татын, ҙур уттарҙың ҡайнарлығын, яҡты донъяның ҡәҙерен, Тыуған ил тойғоһоноң ололоғон нығыраҡ белә.\nБорон-борондан тыуған йортҡа, тыуған ергә булған мөхәббәтте халыҡ бөтә нимәнән дә ҡәҙерлерәк, изгерәк итеп күрә. Һәр кемгә лә тәү тапҡыр ҡояшты, йондоҙҙарҙы күргән, тәүге тапҡыр тәпәй баҫырға өйрәнғән, беренсе мәртәбә табандар тупраҡ йылыһы тойған, ҙур донъяға алып сыҡҡан тыуған ер ҡәҙерле һәм яҡын. Тыуған илгә оло мөхәббәт тойғоһо ла ошо бәрәкәтле тупраҡтан, ғәзиз ерҙән-тыуған йорттан башлана, тимәк беҙҙең һәр беребеҙҙән- һинән, минән, беҙҙең эшебеҙҙән, хисебеҙҙән башлана.\nБөтә изге нимә лә тыуған тупраҡтан, тыуған йорттан башлана.\nҠояш нуры менән туйынған, ямғырҙар менән йыуылған саф ауыл һауаһын рәхәтләнеп бер һыулауы, йәйге тын кистәрҙә ҡапҡа төбөнә сығып ултырып, йондоҙ тулы күккә ҡарауҙары үҙе бер ғүмер.\nЕр – мәңгелек, ә кешеләр ерҙә ваҡытлыса йәшәй.Ошолай булғас, уға ҡәҙер –хөрмәт күрһәтеү бурысы борон-борондан, быуындан-быуынға күсеп килә. Ерҙең хәстәрлекле ысын хужаһы булыуҙан да олораҡ бәхет юҡ.\nТыуған ер! Ерҙең бер бөртөгө хаҡында уйланайыҡ. Ул бөртөк беҙҙең баҫып йөрөгән тупрағыбыҙ, ғүмер иткән төйәгебеҙ, туйындырған баҫыу, кейендергән ялан, йылындырған урман… шул ерҙә өйөбөҙ, шул ерҙә –көнөбөҙ. Ата-бабалар ҡаны менән һуғарылған ғәзиз ер ул. Ул бөтәһен үҙенә һеңдергән, бөтәһен үҙенә күтәргән, бөтәһен үҙенән үткәргән.\nЭй, тыуған ер! Ғәзиз ер!\nСабый саҡтан уҡ матурлығың күңелемә һеңгән, йомартлығың йөрәгемә күскән минең. Аунап-тәгәрәп уйнаһам, һин миңә йәшел сиҙәм, күккә ҡараһам, төрлө-төрлө һүрәттәргә ингән мамыҡтай ап-аҡ болоттарың менән мауыҡтырҙың, хыялым ҡанаттарында ана шул зәңгәр киңлек – бейеклектәргә күтәрҙең.\nБеҙҙең ата-бабаларыбыҙ борон-борондан матди байлыҡҡа түгел, ә рухи байлыҡҡа ынтылған. Элек халҡыбыҙ тәбиғәттең телен аңлаған, һәр миҙгелгә ҡарата йолалар башҡарған, тәбиғәтте өйрәнгән, уға хужаларса ҡараған һәм бәләкәйҙән үк балаларға әҙәп орлоҡтары һалған.Улар ерҙең ысын хужалары булған һәм шуға ла бөгөнгө бик күп ер-һыу атамалары уларҙың исемен йөрөтә. Яҡшылыҡты, матурлыҡты күрә белеүсе, тыуған ерҙе ҡәҙерләй белеүсе ысын кешеләр булып йәшәгән беҙҙең ата-бабаларыбыҙ һәм киләсәк быуындар улар тәрбиәһендә үҫкән.\nТыуған ауыл, тыуған төйәк, тыуған республика, Тыуған ил. Был төшөнсәләр һәр вакыт бергә йәшәй. Замандашыбыҙ күңелендә беҙ тыуған төйәккә мөхәббәт, уның үткәндәренә һәм бөгөнгөһөнә, туған телебеҙгә, мәҙәниәткә ҡарата ҡыҙыҡһыныу һәм уның киләсәге өсөн хәстәрлек күрергә ынтылыш тойғоһо уятырға тейешбеҙ. Һәр кеше үҙенең сығышын, ата-бабаларҙан мираҫ булып ҡалған ер-һыуҙы, йыр-моңдо, ошо изге тыуған тупраҡтың тарихи исемдәрен белергә бурыслы.\nБеҙҙең ауылда ла бөгөнгө көндә ата-бабаларыбыҙ исемен йөрөткән, улар атаған бик күп ер-һыу атамалары бар.\nБеҙ ошо онотолоп барған исемдәрҙе тергеҙеү, уларҙың легендаларын өйрәнеп, киләһе быуындарға ҡалдырыуҙы маҡсат итеп ҡуйҙыҡ.\nҠарткиҫәк ауылының ер-һыу атамаларын өйрәнеү,эҙләнеү ваҡытында, ауылдаштарым араһында ер-һыу исемдәрен, атамаларын,уларҙың легендаларын белеүсе күп кенә кешеләрҙе таптым.Был эште башҡарыуҙа улар күп ярҙам күрһәтте. Улар Ғыйлванов Минниәхмәт, Барыев Мәғдән, Ҡыямова Фәйхүнә, Гәрәева Рәлифә, Солтанова Нажиә, Гыйлмалтдинова Мәрғүбә…\nТүбәндә тәҡъдим ителгән тарихи мәғлүмәттәр Камалов Азат Әхмәдулла улы менән Камалова Фирүзә Үлмәҫ ҡыҙының “Атайсал” китабынан алынды. Азат Әхмәдулла улы Башҡортостандың Йылайыр районы Юлдыбай ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт педагогия университетының филология кафедраһы етәксеһе, филология фәндәре докторы, профессор, ә ФИРҮЗӘ Үлмәҫ ҡыҙы Баймаҡ ҡалаһында тыуған, Башҡорт Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.Улар был материалдарҙы төрлө тарихи сығанаҡтарҙан, ҡулъяҙма китаптарҙан, дәүләт архивтарынан, экспедиция ваҡытында туплаған , халыҡтан йыйған материалдарға нигеҙләнеп баҫтыралар.\nҠарткиҫәк — Асҡын районында урынлашҡан төп башҡорт ауылдарының береһе. Уға бик боронғо башҡорт ҡәбиләләрен тәшкил иткән су-танып һәм ун ҡәбиләләренә ҡараған башҡорттар нигеҙ һалған. Ауылда арыҡбай, суманай, мәнди, ҡәлмырҙа, алый тигән нәҫел (зат) исемдәре һаҡланып ҡалған. Был кешеләр үҙ әйберҙәренә, малға өс төрлө тамға һалған булғандар. Мәҫәлән: Урталағы ике тамға бер нәҫелдеке (заттыҡы, араныҡы) булғандыр, сөнки дөйөм формаһы оҡшаш.\nАуылға кем нигеҙ һалғанын асыҡлаусы мәғлүмәттәр юҡ. Әммә мәғәнәһен бер ни тиклем асыҡлап була.\nӘ. Әсфәндиәровтың 1993 йылда «Китап» нәшриәтендә сыҡҡан «История сел и деревень Башкортостана» тигән бик файҙалы китабында был ауыл тарихы тураһында байтаҡ материал бар. Китапта шул ауылда тыуып үҫкән М. Н. Нурғәлиев ағайҙың версияһы килтерелгән. Уның буйынса был ауыл ҡарт һәм киҫәк «доля — өлөш» тигән һүҙҙән яһалған. Бының шулай булыуын раҫлаусы материалдар юҡ. Башҡортта ер өлөшөн, пайҙы башлыса бүләк һүҙе менән атап йөрөткәндәр. Ул «бүлеү — делить» тигәнде белдергән термин. Ә киҫәк һүҙе башлыса «зат, ырыу, нәҫел» мәғәнәһендә ҡулланылған. Пермь өлкәһе Барҙы районындағы Ҡайынауылда (икесе исеме Березники) саҡай киҫәк, тау киҫәк, турғай киҫәк, әрәмәс киҫәк, юғары киҫәк тигән нәҫел (ара, аймаҡ) исемдәре бар. Үзбәк телендә лә кесек һүҙе хәҙер ҙә «ырыу» тигәнде белдерә. Ә ҡарт һүҙе «оло, ҙур» мәғәнәһендә ҡулланылған.. Шуның кеүек Ҡарткиҫәк ауылы ла «Оло ырыу, оло нәҫел, оло зат» тигәнде белдерә.\nОшо уҡ авторҙарҙың тағы ла бер китабы донъя күргән. Ул “Башҡорт теленең тарихи-этимологик топонимик һүҙлеге»тип атала. Был китапта ғилми әҙәбиәттә әҙ күтәрелгән, ауыл исемдәренең сығышы, барлыҡҡа килеү тарихы, уға нигеҙ һалған ырыу-ҡәбиләләрҙең кешеләре тураһында һүҙ алып барыла. Эҙләнеүҙәр барышында Камаловтарҙың был китабын уҡып өйрәнергә тура килде һәм үҙебеҙҙең ауыл тураһында ла ҡыҙыҡлы материалдар осраттыҡ.Шул китапта бирелгән материалды тәҡъдим итәбеҙ:\nАсҡын районында Ҡарткиҫәк, Яңы Ҡарткиҫәк исемле ике ауыл бар. Телебеҙ һәм илебеҙ тарихын өйрәнеүселәргә ошо ауылдың тарихы ла, исеме лә ҡыҙыҡлы ғына мәғлүмәттәр бирә. Ауыл халҡы Ҡарткиҫәк тарихы тураһында түбәндәге риүәйәтте һөйләй: «Был ауыл төҙөлгәнгә өс йөҙ йылдар самаһы ваҡыт барҙыр. Ауыл урынында элек мариҙар ултырған булған. Бер ваҡыт Ҡарткиҫәк тигән бабай үҙенең 9 улы менән ошо яҡтарға килеп сыҡҡан. Улар Асҡын йылғаһы буйын оҡшатҡан һәм ауыл төҙөп ебәргән. Аҙаҡтан Ҡарткиҫәк ауылына нәҫелдәре лә күсеп килгән. Ҡарткиҫәк бабай улдары йылғаның бер яғында өй һалған, һуңғараҡ килгәндәр йылғаның икенсе ярында урынлашҡан. Ҡарткиҫәктең улдары йәшәгән яҡты «Иҫке ауыл» тип йөрөткәндәр. Ҡарткиҫәкте Кубияҙ олоҫона старшина итеп һайлағандан һуң, ул Кубияҙға йәшәргә күсә, ә улдары атаһының ауылында ҡала.\nТарихи сығанаҡтарҙа Ҡарткиҫәк ауылының борон Су Танып олоҫоноң Өфө Танып, Байҡы түбәләренә ҡарағаны теркәлгән. Ауылда 1795 йылда 18 йорт булып, унда 299 кеше йәшәгән. XIX быуат уртаһында ауылдың административ-территориаль буйһоноуы үҙгәрә төшә. Ул саҡта Ҡарткиҫәктең аҫаба (вотчинный) башҡорттары 10-сы Башҡорт кантонының 20-се йортона ҡараған булған. Ауылға аҫаба башҡорттар типтәрҙәрҙе лә, мишәрҙәрҙе лә йәшәтергә алмағандар. 1902 йылда Ҡарткиҫәктә Бөрө өйәҙе Кубияҙ олоҫондағы Ҡарткиҫәк ауыл йәмғиәтенең үҙәге урынлашҡан. Унда 706 аҫаба башҡорт йәшәгән. Ҡарткиҫәк башҡорттарына 9 мең 287 дисәтинә ер тейгән. Ауылда ул саҡта мәсет, уҡыу йорто (училище), һыу тирмәне эшләгән. Халыҡ малсылыҡ менән дә, игенселек менән дә берҙәй үк тигеҙ шөғөлләнгән. Шулай ҙа сығанаҡтарҙа умартасылыҡтың ныҡ үҫешкән булыуын айырым билдәләгәндәре асыҡ һиҙелә.\nАуылдың исеменә килгәндә, уны тел һәм тарих, этнография материалдарына таянып аңлатырға кәрәк. Халыҡ араһында киң таралған легенда-риүәйәттәрҙә Ҡарткиҫәк атамаһы шул ауылға нигеҙ һалған кешенең исеменән алынған булырға тейеш, тип әйтелә. Ҡайһы бер информаторҙар ауыл исемен икенсе төрлөрәк аңлата, һуңғыһы буйынса «киҫәк» һүҙе «өлөш», «бүлек» тигәнде белдерә. Сөнки йылғаның бер яғы ауылға нигеҙ һалған «Ҡарттың бүлкәһе, пайы, ере, өлөшө» тигәнде белдерә. Беҙҙеңсә ошо һуңғы аңлатыу дөрөҫкә яҡын, әммә бөтөнләйгә дөрөҫ түгел. Был ауыл исеме, ысынлап та, ҡарт һәм киҫәк тигән һүҙҙәрҙән тора. Ҡарт һүҙе «бабай», «өлкән кеше», ҡарт русса «старик» тигән мәғәнәлә ҡулланылған булырға тейеш. Ә бына киҫәк һүҙе — Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш башҡорттары һөйләшенә хас лексик берәмек. Ул яҡта, бигерәк тә Пермь өлкәһендә йәшәгән ғәйнә башҡорттарында киҫәк, кисәк һүҙҙәре «ырыу, нәҫел, зат, ара, аймаҡ, түбә» мәғәнәһендә ҡулланыла. Быны Пермь өлкәһе Барҙым районы Ҡайынауыл халҡы үҙҙәрен саҡайкисәк, таукисәк, турғайкисәк, әрәмәкисәк, юғарыкисәк тигән ара-аймаҡтарға бүлеп йөрөткәненән дә белеп була (ҡарағыҙ: А. Камалов, Ф. Камалова. Атайсал. Өфө: Китап, 2001. 364-се бит).\nҠайһы бер төрки халыҡтарынан үзбәктәрҙә һәм ҡаҙаҡтарҙа кисәк һүҙенең «ырыу, зат, нәҫел» мәғәнәһендә ҡулланылғаны билдәле. Мәҫәлән, үзбәктәрҙә моллакесек, мирзакесек тигән аймаҡ, ҡаҙаҡтарҙа ҡаракисәк тигән ырыу бар (ҡара: Р. Г. Кузеев. Происхождение башкирского народа: этнический состав, история расселения. М.: Наука, 1974. 272-се, 419-сы биттәр). Р. Ғ. Кузеевтың әле һылтанған китабынан кесек тигән һүҙҙең «ырыу, нәҫел» мәғәнәһендә ҡулланылыуы ҡырғыҙ теленә лә хас икәнлеге күренә (Шунда уҡ. 419-сы битте ҡара).\nҠайһы бер төрки халыҡтарынан үзбәктәрҙә һәм ҡаҙаҡтарҙа кисәк һүҙенең «ырыу, зат, нәҫел» мәғәнәһендә ҡулланылғаны билдәле. Мәҫәлән, үзбәктәрҙә моллакесек, мирзакесек тигән аймаҡ, ҡаҙаҡтарҙа ҡаракисәк тигән ырыу бар (ҡара: Р. Г. Кузеев. Происхождение башкирского народа: этнический состав, история расселения. М.: Наука, 1974. 272-се, 419-сы биттәр). Р. Ғ. Кузеевтың әле һылтанған китабынан кесек тигән һүҙҙең «ырыу, нәҫел» мәғәнәһендә ҡулланылыуы ҡырғыҙ теленә лә хас икәнлеге күренә (Шунда уҡ. 419-сы битте яғында нигеҙ ҡорған. Аҙаҡтан килгән 6 нәҫел йылғаның ҡаршы ярына йорт һалған. Тәү башлап килгән яҡ «иҫке ауыл» тип йөрөтөлгән. Унда ултырған нәҫелде Ҡарт нәҫеле, Карт ырыуы, Ҡарткиҫәк тип йөрөтә башлағандар. Шул һуңғы исем нәҫел исеме ауыл атамаһы булып ҡулланылған да инде.\nҠарткиҫәк ауылы исеменә бәйле киләһе легенда Мәүлимйән Нурғәли улы Нурғәлиевтан хат яҙышыу ваҡытында алынды.Ул Ҡарткиҫәк ауылында тыуып үҫкән, элекке уҡытыусы, отставкалағы майор, тыуған яҡты өйрәнеүсе.\nҠарткиҫәк ауылы тәбиғәттең бик матур һәм уңайлы урынында урынлашҡан. Төньяғында һалҡын елдәрҙән һаҡлаусы бейек тау бар. Тау аҫтында шишмәләргә бай Ашҡыш йылғаһы аға. Тау артында - йүкә урманы, Ҡарағатлы, Тауғыкүл, Усманкүл исемле күлдәр бар. Нәҡ бына ошо уңайлы урынды һайлап, беҙҙең ата-бабалар бирегә төпләнгән, ауылға нигеҙ һалған. Ауылға ҡасан нигеҙ һалыныуы тураһында теүәл билдәле түгел. Өлкән кешеләр ауылға 300 йылдан артығыраҡ булыуын әйтә. Шунан сығып, 16 быуат аҙағы йәки 17 быуат башында күсеп килгәндәр, тип фекер йөрөтә алабыҙ.\nБеренсе булып үҙ ғаиләһе менән бер Ҡарт күсеп килгән. Уның ике улы һәм бер ҡыҙы булған. Мөмкин ҡәҙәр күберәк ер алып ҡалыу ниәте менән Ҡарт үҙенең балаларын башта төрлө урындарға урынлаштырған. Өлкән улы тау артындағы күл янына ултырған, был күл әле лә Усманкүл тип атала. Кесе улы Үтәкәйҙе Ҡарт ауылдың көньяҡ-көнбайыш яғындағы күл янына урынлаштыра. Был күл Үтәкәйкүл тип атала. Ҡыҙы Мәрйәм, үҙенең ғаиләһе менән, ауылдың төньяғындағы күл ситенә төпләнгән. Был күлде Мәрйәмкүл тип атайҙар.\nҠарт үҙе Ашҡыш йылғаһы буйына, шишмә (тоҙло шишмә) янына ултырған. Башҡа күсеп килеүселәр ҙә уның йәнәшәһенән урын алған. Шулай итеп, ауыл барлыҡҡа килгән. Был урын хәҙер Иҫке ауыл тип атап йөрөтөлә. Ауыл исеме Ҡарткиҫәк – был ергә беренсе күсеп килгән Ҡарттың ҡушаматы менән бәйле. Уны ололап Ҡарт тип кенә йөрөткәндәрҙер. Ул ер алып тормош хәлен нығытҡас, балаларын үҙ янынараҡ ала, һәр береһе үҙ йортон һала.\nБыл күл элек бик тәрән һәм ҙур булған. Ауылдан йыраҡ түгел Ашҡыш йылғаһының һул яғында урынлашҡан. Был хәл революция йылдарында була. Власҡа ҡыҙылдар килгәс байҙарға тығыҙлыҡ керә. Байҙар ҡурҡыуҙарынан бөтә байлыҡтарын ошо күлгә йәшерәләр. Ваҡыт үтеү менән был күлдән әтәс ҡыскырған тауыштар ишетелә башлаған. Ауылдан йыраҡ булмаған был күлгә, әтәс алтын-көмөштәр күреп эйәләшеп алған була .Ошо күлгә кешеләр әтәс килгәнен күрәләр һәм был күлде Әтәсле күл тип йөрөтә башлайҙар.\nБыл күл ауылдың көнсығыш яғында урман эсендә урынлашҡан. Шул күлдә бер бай үҙенең ғаиләһе менән кәмәлә йөрөргә яратҡан. Бай булғанға күрә ярлы халыҡ уны яратмаған. Уны һигеҙ кеше(ярлылар) күҙәтеп тороп үлтерергә булғандар.Сөнки был бай үҙе лә ярлыларҙы яратмаған , гел уларҙан көлгән. Уның ярға йөҙөп килгәнен көтөп алғас, байҙы туҡмап үлтерәләр. Ә байҙың кәмәһе яр буйында тороп ҡала. Һәм был кәмә оҙаҡ йылдар яр буйында тора. Ошонан һуң ата-бабаларыбыҙ был күлде Кәмәле күл тип йөрөтә башлайҙар.\nБыл күл Упҡанкүл һәм Ҡарткиҫәк ауылдары араһында урынлашҡан. Ул күл убылып барлыҡҡа килгән. Кәмәле күл бер ҡайҙа ла аҡмай, тик йотҡолоҡтарҙан ер аҫтына инеп китә. Элгәре был күлдә кәмәгә оҡшаған күтер йөҙөп йөрөгән. Шуға ла уны кешеләр Кәмәле күл тип атаған. Хәҙерге ваҡытта күтер яр ҡырыйына йәбешеп ҡалған.\nБыл күл урынында элек ҙур тупыл ағасы үҫкән.Ошо ерҙә бер бабай бесән сапҡан.Бер ваҡыт ул бесән эшләгән ер дөбөрҙәй башлаған. Уның тәүҙә аты ысҡынып сапҡан.Үҙе лә йыраҡ китә алмаған,боролоп ҡараһа, ҙур булып ер упҡан.Ул ауылға йүгереп ҡайтып халыҡҡа:\nУпты, упты! –тип ҡысҡырған. Халыҡ килеп ҡараһа, убылған ер һыу менән тулып, ҙур күл барлыҡҡа килгән. Шунан бирле барлыҡҡа килгән күлде Упҡын күле тип атап йөрөтә башлағандар.\nБеҙҙең ауылдан 4-3 саҡрым йыраҡлыҡта Мәрйәм күл тигән урын бар. Матур ҡыуаҡлыҡтар, еләк-емешкә бай урын ул. Бесәнлектәре лә күп уның.Шул күлдең тарихын оло кешеләр былай һөйләгәндәр:\n- Бер ҡарттың бер нисә улы араһында, Мәрйәм исемле ҡыҙы булған. Ул ҡыҙ шундай уңған, шундай булдыҡлы , бик сибәр булған. Көндәрҙең бер көндө Мәрйәм бер ярлы егеткә ғашыҡ булған.Ҡыҙҙың ата-әсәһе был ярлы егет менән осрашырға рөхсәт итмәгән. Егет һунарсылыҡ, балыҡсылыҡ менән көн күргән. Мәрйәм егеттең һунарға киткәнен белеп ҡала һәм ата-әсәһенән ҡасып, егет артынан урманға китә.Оҙаҡ урманда егетен эҙләй , йөрөй торғас аҙаша, ҡараңғыға ҡала. Урман аша сыҡҡанда күлгә батып үлә.Ошо ваҡиғанан һуң был күлде Мәрйәм күле тип йөрөтәләр.\n(Гәрәева Рәлифә Әүхәҙи ҡыҙы)\nБик күп йылдар элек Ҡарткиҫәк ауылында бик сибәр, аҡыллы ҡыҙ йәшәгән. Уның исеме Мәрйәм була. Бер көндө уны ҡыҙҙар еләк йыйырға саҡыралар. Көн бик эҫе була. Улар йырлай-йырлай еләк йыялар. Улар еләк йыйған ерҙән йыраҡ түгел ҙур тәрән күл була. Ҡыҙҙар эҫелектән һыу инергә булалар. Тик Мәрйәмдең генә ни өсөндөр һыу инәһе килмәй.\nШул арала бәләкәй бер ҡыҙ сисенеп һыуға һикерә һәм бата башлай. Ул ярҙам һорап ҡысҡыра. Мәрйәм күп уйлап тормай ҡыҙҙы ҡотҡарырға һыуға һикерә. Ҡыҙҙар нисек кенә тырышһалар ҙа сыға алмайҙар, күлгә батып үләләр. Шул ваҡыттан бирле күлде Мәрйәм күле тип атап йөрөтә башлайҙар.\nБыл күл Ҡарткиҫәк менән Тегермән ауылы араһында урынлашҡан. Был ерҙәр бесәнгә , еләк-емешкә бик бай булған.Күл урман уртаһында урынлашҡан.Ошо күл тирәһендәге ерҙәрҙе Мырай исемле бабайға бүлеп биргәндәр.\nУл был ерҙәрҙә утын киҫкән, бесән сапҡан, еләк-емеш йыйған.Ошо ерҙәр менән көн күргән. Шуға күрә был күлде Мырай күле тип йөрөткәндәр. Ошо күлдән һыу эскәндә йығылып төшөп үлгән тигән легенда ла халыҡ араһында йөрөй. Күл бөгөн дә бар.\nМин, Ғилмалтдинова Мәрғүбә Ғилмалтдин ҡыҙы. Ғилмай һаҙ тип йөрөткән ерҙәр минең атайым Ғилмалтдин Ямалетдин улы ерҙәре булған. Ул ошонда бесән сапҡан, арыш сәскән, ураҡ урған. Унда бер ҙур күл булған. Күлдең тирә-яғын таҙартҡан, ағастарын киҫкән, шунан һыу эскән. Ғилмалтдин атайымды ҡыҫҡаса Ғилмай бабай тип йөрөткәндәр. Был күл элек Ғилмай күле тип аталған. Хәҙер инде күл һаҙға әйләнгән. Әлеге ваҡытта һаҙҙы Ғилмай һаҙы тип йөрөтәләр. (Таңһылыу Ғиниәтуллина 18.03.2008)\nЭлек Ҡарткиҫәк ауылында Әсҡәр исемле бабай йәшәгән. Уның өйө урман эсендә булған. Өйөн ваҡ ҡайынлыҡтар уратып алған булған.Бабай ошо ерҙә яңғыҙы ғына ғүмер кисергән. Йылдар үткән, ауылға күсергә бабайға тәҡъдим иткәндәр. Ләкин Әсҡәр бабай ғүмер иткән ерен ташлап китәһе килмәгән. Ғүмеренең аҙаҡҡы көнөнә тиклем шунда йәшәгән. Үлгәндән һуң бабайҙы ошо ҡайынлыҡҡа хөрмәтләп күмгәндәр һәм был ҡайынлыҡты Әсҡәр ҡайынлығы тип йөрөтә башлағандар.\nСолтанова Нажиә Солтан ҡыҙы 1930 йылда тыуған. Баласағы һәм мәктәп йылдары Асҡын районы Иҫке Ҡаҙансы ауылында үтә. Хеҙмәт биографияһын Баҙансат ете йыллыҡ мәктәбендә татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып башлай. 1950 йылда ситтән тороп Бөрө педагогия институтына уҡырға инә. 1952 йылда Ҡарткиҫәк егетенә кейәүгә сыҡҡас, мәктәптә татар теле һәм әҙәбиәтен уҡыта, 4 бала әсәһе, әлеге көндә лайыҡлы ялда. Ул һөйләгән легендалар.\nҠарткиҫәктең көнсығыш яғында Баязит исемле ялан бар. Был яландың исеме былай башлана.\nБаязит исемле кеше ҡасып йөрөгән. Ул шул яланда ял итергә яратҡан. Баязит бер ҡасан да мосолмандарҙы рәнйетмәгән, халҡына зыян килтермәгән. Рустар Баязит яланына бесән эшләргә килгәндәр. Улар сымылдыҡ йәйеп ашарға ултырғас, Баязит эргәләренә килеп һөйләшеп ултыра һәм һиҙҙермәй генә сымылдыҡ ситен ат ҡойроғона бәйләп куя. Уңайлы ваҡыт еткәс, ул атына атланып сабып китә. Шулай итеп, рус халҡын төрлөсә этләгән. Был этлектәренән һуң, рустар Баязиттан үс алыу өсөн уны һағалап йөрөй. Бер ваҡыт Баязит ошо яланда ял итергә була һәм йоҡлап китә. Шунда рустар килеп, балта менән сабып үлтерә. Шул ваҡыттан башлап был яланды Баязит яланы тип йөрөтәләр.\nБеҙҙең ауыл менән Куяштыр ауылы араһында бик матур күркәм ҡайын урманы бар. Уны элек ата-бабайҙар Сибәр ҡайынлыҡ тип атап йөрөткән. Сөнки унда үҫкән ҡайындар нәҙек, төҙ, матур булған. Улар сибәр һылыу ҡыҙҙарҙы хәтерләткән. Хәҙер ҡайынлыҡта ҙур-ҙур ҡайындар ғына ҡалған.\nСибәр ҡайынлыҡтың эсендә бер ҡәбер бар. Уны хәҙер Изгеләр ҡәбере тип йөрөтәләр. Был урын элек бай ере булған. Уға ярлылар ялланып ер һөргән, иген сәскән. 12 йәшлек малай ҙа ошо байға ялланып Сибәр ҡайынлыҡта ат менән ер һөргән. Йәш бала ғына булғанға күрә, малай бик арыған һәм атын туҡтатып аҙ ғына ял итергә уйлаған. Ултырыуы була, ул иҙерәп йоҡлап та китә. Бәхетһеҙлеккә ҡаршы, бай үҙ ерҙәрен, эшселәрен ҡарап ошо урынға килеп сыға һәм йоҡлап ятҡан балаға килтереп тибә. Малай шул тибеүҙән үк йән бирә. Уны ауыл кешеләре Сибәр ҡайынлыҡҡа ер ҡуйынына ҡәҙерләп күмәләр. Хәҙерге көнгә тиклем күпме һыуҙар акҡан, күпме ерҙәр һөрөлгән, ләкин Изгеләр ҡәбере һаҡланған һәм ул әле лә бар.\nБарыев Мәғдән Мәснәүи улы\nҠарткиҫәк ауыл советы биләмәләренә\nҡараған ерҙәрҙең атамалары.\nАуылымдың күлдәре исемлеге\n3. Ромаш күле\n4. Ҡыҙыл күл\n5. Тауғы күл\n7. Мырай күл\n8. Усман күле\n9. Мәрйәм күле\n10. Әтәсле күле\n11. Имәнле күле\n12. Кәмәле күле\n13. Ҡыҙыл эйәк\n14. Мунсала күле\n15. Ғыйлмай күле\n16. Йәмит күле\n17. Абдал күле\n1. Мүкле һаҙ\n2. Әбрәр һаҙы\n3. Торна һаҙы\n4. Алты ҡарыш\n6. Ғыйлмай һаҙы\n1. Ҡотой ҡыуаҡ\n2. Рәжәп ҡыуаҡ\n3. Муйыллы ҡыуаҡ\n4. Моҡой ҡыуаҡ\n5. Айыу ҡыуаҡ\n6. Оҙон ҡыуаҡ\n7. Зыяда ҡыуаҡ\n8. Йүкәле ҡыуаҡ\n9. Вәлит ҡыуаҡ\n10. Арҡа ҡыуаҡ\n11. Йәнғир ҡыуаҡ\n12. Оҙон типтәр ҡыуағы\n13. Усаҡлы ҡыуаҡ\n14. Ҡыбра ҡыуаҡ\n1. Сейәле тау\n2. Иген тауы\n3. Пирәмән тауы\n4. Бурташ тауы\n5. Балкан тауы\n7. Фидаси тауы\n8. Солодов тауы\n9. Аҡбикә тауы\n10. Барый тауы\n3. Яман ҡул\n4. Ҡыйғазы арҡа\n5. Тәрән ҡулы\n6. Урыс тәрән ҡулы\n7. Урта ҡулы\n8. Күк бүре\n3. Сибәр ҡайынлыҡ\n4. Тауғы бүләк


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №22, 29 май - 4 июнь 2021 - Информационные страницы\n№22, 29 май - 4 июнь 2021\nБайрамдарға бай майҙың был аҙнаһында уҡыусы балалар тормошондағы иң күркәм ваҡиғаларҙың береһе - Һуңғы ҡыңғырау байрамы уҙҙы. Ул белем усаҡтарында бөтә эпидемиологик талаптарҙы үтәп ойошторолдо.\nТӘБИҒӘТТӘН КИЛЕМ АЛАҺЫҢМЫ? АРТЫҢДАН ТАҘАРТЫРҒА ОНОТМА!\nУчалы районындағы карьерҙа, мәҫәлән, бер нисә йыл эсендә ете директор алмашына! Бында проблема нимәлә: ысын хужаның ҡайҙа һәм кем икәнлеген дә белмәүҙә. Дәүләт кем менән һөйләшеүҙәр алып барырға тейеш?\nҠобау ырыуы башҡорттары ҡорҙа, ырыуыңдың лайыҡлы вәкиле бул, халыҡ именлеге, мәғариф үҫеше, балалар тәрбиәһен даими ҡайғырт, тигән яуаплы бурыс алды үҙ иңенә. Башҡорт үҙаңын һаҡлау тураһында ла һөйләштеләр.\nРИЗЫҠҠА ӨРМӘГЕҘ - ЯРАМАЙ!\nБәләкәй саҡта әсәйем борҡоп ҡайнап ултырған самауырҙан сәй яһап, йә туҫтаҡтан аш һалып биргәс, беҙ тиҙерәк һыуытыр өсөн ризыҡҡа "Өф!" тип өрөргә керешә инек. Диндар өләсәйем гел: "Ризыҡҡа, ризыҡ һалынған һауытҡа өрмәгеҙ!"- тиер ине. "Ни эшләп?"- тигән һорауға күп ваҡытта яуап: "Ярамай, тигәс, ярамай!"- булыр ине.\n"...Курал һәм Башгурд илдәренә килгәндә, унда йәшәүселәр баш бирмәҫ һәм мәкерле халыҡ ине. Үҙҙәренең тәкәббер һәм ғорур булыуҙары арҡаһында улар бер генә лә хаким алдында баш эймәне. Шул саҡта Уғыҙ уларҙың Ҡарашит исемле падишахын әсиргә алды. Шунан һуң Курал һәм Башгурд ил булып китте һәм яһаҡ түләргә ризалыҡ бирҙе...".\nБӨГӨН НИНДӘЙ ҺӨНӘР МОДАЛА – БЫЛ ҺОРАУҒА ЯУАПТЫ ОШО ӘҢГӘМӘЛӘ ТАП!\nБөгөнгө көндә бына шул быуын үҙләштергән һөнәре буйынса эшләмәй, күңеленә ятҡан шөғөлөн дә таба алмай баҙап йөрөй. Ошо күренеш ыңғай яҡҡа көйләнә, йәштәр хәҙер үҙенең киләсәген теүәлерәк күҙаллай белә.\nБер сирек быуат буйына Ҡыҙыл Армияла командир булған һәм күкрәге ярты тиҫтә орден менән биҙәлгән был кешенең йөҙөндә дивизияның политик йөҙөн һәм боевой рухын күрҙем мин.\nМин иҫән ҡалдым һәм Еңеү көнөндә ошо башҡорттарҙы хәтерләп илайым, уларҙың исемдәрен дә белмәйем, ғаиләләре көтөп ала алманы инде, тип уйлайым. Шундай кешеләр арҡаһында ғына еңдек беҙ, улар ысын ирҙәрсә һәләк булды.\nуҡыусы һорау бирә\nРУС ТЕЛЕ УҠЫТТЫМ, ДӘРЕСТӘРЕМДӘ БАШҠОРТ ТЕЛЕНӘ ЛӘ ҺӨЙӨҮ ТӘРБИӘЛӘНЕМ\n"Киске Өфө" дуҫым, серҙәшем, тип әйтә алам. Унда яҙылғандар буйынса йыш ҡына минең өсөн бәләкәйҙән өлгө, остаз, кәңәшсе булған Ләлә апайым менән дә фекерләшеп алам.\n2017 йылда ошо уҡыу йортонда беҙҙең республиканан 18 студент уҡый башлағайны, бөгөнгө көндә уҡыу йортон 15 кеше уңышлы тамамлай. Һәм тап ошо мәлдә щепкинсылар М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә диплом спектаклдәре менән һынау тота.


Мутлашыусылар ҡулына эләккән\n23 Июнь , 13:10\nУчалы районының эске эштәр бүлегенең дежур бүлексәһенә Сәфәр ауылынан 29 йәшлек ир мөрәжәғәт итә\nУчалы районының эске эштәр бүлегенең дежур бүлексәһенә Сәфәр ауылынан 29 йәшлек ир мөрәжәғәт итә һәм банк картаһынан 26 мең һум аҡсаһы юғалыуы тураһында хәбәр итә.\nУның аңлатыуынса, интернет-магазин аша һатып алыуҙар тураһында уға смс-тар килгән. Ир тәүге смс килеү менән үк ҡалған аҡсаһын икенсе картаһына күсерергә маташа ла ул, әммә өлгөрмәй. Был факт буйынса енәйәт эше асыла, оперативниктар енәйәтсене эҙләй башлаған. Законһыҙ транзакциялар сылбырын тикшерә торғас, һатып алыуҙарҙың Сыуашстан Республикаһының Новочебоксарск ҡалаһында йәшәгән кешенең аккаунты аша теркәлгәнен асыҡлап, полиция хеҙмәткәрҙәре уға юллана. Новочебоксарск ҡалаһында йәшәүсе 49 йәшлек ир бер көн килеп үҙенең фатиры тупһаһында урындағы хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренән тыш, енәйәт эшен асыҡлау маҡсатында командировкаға килгән Учалы районы полицияһын күреп саҡ һуштан яҙмай.\nБаҡтиһәң, был ир интернетта реклама күрә лә, шуның һылтанмаһы буйынса инеп билдәһеҙ кешенең банк реквизиттарын ҡулға төшөрә. Карта мәғлүмәттәрен, улының аккаунтын файҙаланып, интернет-магазиндан 26 мең һумға мотор майы, аудио-кабель, хушбуй, телефон һатып ала. Бер-ике көндән тауарҙар килгәс, улы заказ артынан бара. Ир мотор майын үҙенең автомобиленә һала, кабель менән гаджетты ике меңгә осраҡлы кешеләргә һатып ебәрә...\nИр үҙ ғәйебен таныған, элек закон менән проблемалары булмағанын, енәйәт юлына ҡыҙыҡһыныуы арҡаһында баҫыуын аңлатҡан. Зыянды тулыһынса ҡаплаһа ла, уға барыбер закон алдында яуап тоторға тура киләсәк.\nРәсәй Эске эштәр министрлығының Учалы районы буйынса бүлеге хеҙмәткәрҙәре енәйәт эшен тикшереүҙе дауам итә. Сөнки 29 йәшлек ирҙең банк реквизиттарының нисек итеп енәйәтселәр ҡулына барып сығыуын асыҡларға кәрәк бит.


Өфө декларацияһы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n10 июля 2015 — 15:28\nӘ кисә кисләп БРИКС саммиты үҙ эшен йомғаҡланы. Барлығы 6 документ ҡабул ителде, уларҙың икәүһе тарихҡа баш ҡала исеме менән инеп ҡалды, шул иҫәптә Өфө декларацияһы ла бар. Рәсәй Президенты Владимир Путин Башҡортостандағы БРИКС саммитына йомғаҡ яһап, халыҡ-ара сараның бай һәм йөкмәткеле үтеүен белдерҙе. Абруйлы сараның Бөйөк Еңеүгә һәм Берләшкән милләттәр ойошмаһына етмеш йыл тулған мәлдә үтеүе лә донъя йәмғәтселегенә тыныслыҡты, тотороҡлоҡто, хәүефһеҙлекте һаҡлау маҡсатында берләшеү кәрәклеген иҫкәртә тине ҡатнашыусылар.\nРеспубликала “Иң айыҡ ауыл” исеме аталды\nБыйылғы конкурста башҡортостандың 49 районынан биләмәләр ҡатнашҡайны. Финал өлөшөнә иһә 15 ауыл уҙҙы. Сараның йомғаҡлау өлөшөн киң күләмле итеп уҙғармауҙың сәбәбе – короновирус таралыу. Шуға ҡарамаҫтан, Хөкүмәт йортонда финалға сыҡҡан ауылдарҙы билдәләү тантаналы шарттарҙа үтте. Ярыштың...\nБашҡортостан башлығы Өфөнөң 4-се инфекция дауаханаһының корпустарын ҡараны\nБашҡортостан башлығы Радий Хәбиров Өфөнөң 4-се инфекция дауаханаһының корпустарын ҡараны һәм короновирусҡа шикле кешеләрҙе ҡабул итәсәк боксттарҙың әҙерлеген тикшерҙе. Реанимация бүлеге бинаһы 1914 йылда уҡ төҙөлгән һәм пациенттарҙы ҡабул итергә урындар етмәй. Радий Хәбиров билдәләүенсә,...\nРеспубликала күмәк халыҡ ҡатнашлығындағы саралар сикләнә\nШулай итеп, Республикала күмәк халыҡ ҡатнашлығындағы 250-н ашыу сара сикләнә. Күптәр сит ил сәфәрҙәрен кисектереп торһа ла артыҡ булмаҫ. Был коронавирустан һаҡланыу кәрәк. Бындай видеояҙмалар хәҙер интернет тулы. Берәүҙәр ҡара бойҙай һәм көнкүреш кәрәк-яраҡтары етерлек тиһә, икенселәре иһә,...\nРеспубликала тулы әҙерлек режимы индерелде\nРеспублика башлығы Радий Хәбиров коронавирус инфекцияһының таралыу ихтималлығын иҫкәртеү маҡсатында тулы әҙерлек режимын индерҙе. Уның сиктәрендә штабтың тәүлек әйләнәһенә эшләүе ойошторола, тирә-яҡ мөхит торошона контроль көсәйтелә, республикаға килеүселәр ентекләп тикшерелә, ғәҙәттән...\n22 апрель-тауыш биреү көнө\nРәсәй Президенты Владимир Путин «Рәсәй Федерацияһы Конституцияһына үҙгәрештәр буйынса тауыш биреү көнөн 22 апрелгә билдәләне. Был дата шаршамбыға тура килгәнлектән, тауыш биреү көнө ял тип иҫәпләнә. Мөһим документты Дәүләт Думаһына ил президенты Владимир Путин 20 ғинуарҙа индерҙе...\nӨфөнөң Урмансылар паркындағы вольерҙа айыуҙар уянған\nҠыш йылы булыу сәбәпле улар йоҡоһоҙлоҡтан яфаланһа ла, үҙҙәрен яҡшы тоя. Тайыштабандарҙың һаны ла артҡан. Балалары ғинуар айында уҡ донъяға килһә лә, өңдәренән әлегә сыҡмаған. Настя ҡушаматлы айыу, бигерәк тә, татлы ризыҡтар ярата, ти вольер хеҙмәткәрҙәре. Оҫта итеп ашарға ла өйрәнеп алған,...\nӨфөлә Башҡортостан Республикаһы халыҡтары ассамблеяһы съезы үткәрелә\nРеспублика башлығы Радий Хәбиров ошо туралағы указға ҡул ҡуйҙы. Съезд Башҡортостан Республикаһы халыҡтары ассамблеяһының төбәк йәмәғәт ойошмаһы тәҡдиме буйынса Башҡортостан Республикаһында дәүләт милли сәйәсәтен тормошҡа ашырыуҙың һөҙөмтәлелеген арттырыу өсөн уҙғарыла. Халыҡтар ассамблеяһы...\nЕңеү эшелоны Өфө аша үтәсәк\nАкцияны үткәреүҙә ярҙам күрһәтеүҙе һорап Үҙәк хәрби округы командованиеһы республика башлығына мөрәжәғәт итте.Ул 24 апрелдә Иркутск ҡалаһында башлана һәм 8 майҙа Екатеринбург ҡалаһында тамамлана. Өфөгә эшелон 1 май иртәнге 11-се 10 минутҡа килеп етергә, 5 сәғәт 52 минут торғандан һуң, көндөҙгө...\nҠалтасы районында асылған малсылыҡ комплексы Башҡортостандың төнъяҡ-көнбайышында иң ҙурҙарҙан һанала. Бында һәр бер һыйырҙан 30 литр һөт һауырға планлаштыралар. Ошондай күрһәткестәргә йыл аҙағына сығырға иҫәп тоталар. Комплекста әле 40-ған кеше эшләй, тулы ҡеүәткә индерелһә, хеҙмәт урындары 100-гә...\nӨфөлә “АгроКомплекс” күргәҙмәһе асылды\nКоронавирус хәүефе сәбәпле сит ил компаниялары Өфөләге Агросәнәғәт форумына килмәне. Мәртәбәле йыйын һәм күргәҙмәлә уларҙың Рәсәй төбәктәрендәге вәкилдәре ҡатнаша. Донъяла йоғошло сир таралыуын иҫкәртеү шарттарында “АгроКомплекс” күргәҙмәһе лә асылды. Халыҡ-ара форум барышын беҙҙең...\nБашҡортостанда коронавирус менән ауырыусылар юҡ\nРәсми мәғлүмәттәргә ярашлы, Башҡортостанда коронавирус менән ауырыусылар юҡ. Республикала сирҙе алдан иҫкәртеү саралары теүәл үтәлә. Өфө аэропортынан алыҫ түгел обсерватор булдырылған. Ул инфекция ҡоторған илдәрҙән ҡайтҡан кешеләр өсөн тәғәйенләнә. Бындай карантин зоналары...\nЮғары белем биреү йорттары дистацион уҡыуға күсә.Республика етәксеһе Башҡортостанда коронавирустың таралыу хәүефен сикләүгә йүнәлтелгән ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Башҡортостанда коронавирус инфекцияһы шиге сәбәпле өс тиҫтәнән ашыу кеше дауаханаға һалынған, 300-ҙәнашыу кеше табип күҙәтеүе аҫтында ҡала....


«Ятаған» этно-төркөмө халыҡ-ара гастролдәргә сыға // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n«Ятаған» этно-төркөмө халыҡ-ара гастролдәргә сыға\n12:24, 16 сентября 2016 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 16 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостандың «Ятаған» этно-төркөмө халыҡ-ара гастролдәрҙә ҡатнаша. 25 сентябрҙән 8 октябргә тиклем Ҡаҙағстанда, Ҡырғыҙстанда, Төркиәлә һәм Кипрҙа төрки илдәренең бойондороҡһоҙлоғоноң 25 йыллығына арналған концерттар ойошторола. «Ятаған» төркөмө музыканттары ТӨРКСОЙ-ҙың Йәштәр камера оркестры составына инә.\n«Беҙ йыйылма оркестр оҙатыуында әҫәрҙәребеҙҙең береһен тәҡдим итәбеҙ. Шулай уҡ оркестр составында башҡа халыҡтарҙың көйҙәрен башҡарабыҙ», — тине төркөмдөң етәксеһе Илдар Шакир.\n«Ятаған» ансамблендә Илдар Шакир (етәксе, ятаған, думбыра), Морат Йәноҙаҡов (ҡурай), Рәсим Лоғаманов (һуҡма), Аяз Нухов (ҡыл-ҡумыҙ, виолончель) сығыш яһай. Ансамблдең репертуарында һирәк яңғыраған милли фольклор өлгөләре бар.\nТӨРКСОЙ-ҙың Йәштәр камера оркестры 2010 йылда ойошторолған. Уның маҡсаты — төрки мәҙәниәтен, төрки классик музыка әҫәрҙәрен популярлаштырыуға һәм уның менән яҡынданыраҡ таныштырыуға булышлыҡ итеү. Оркестрҙа йәш талантлы музыканттар эшләй. Төрки илдәренең бойондороҡһоҙлоғоноң 25 йыллығына бағышланған концерттарға Ҡаҙағстан һәм Азербайжан дирижерҙары Әнүәр Аҡбаров һәм Мостафа Мехмандаров етәкселек итә. Быйыл оркестрҙа Азербайжан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Төркиә, Төркмәнстан һәм Башҡортостандан музыканттар бар.\nТеги: музыкаль тур,«Ятаған» этно-төркөмө


Шәл клубтары Башҡортостанда һуңғы йылдарҙа шәл менән бәйле өс халыҡ клубы асылды. Тәүгеһе – 2014 йылда Хәйбулла районы Бәләкәй Арыҫланғол ауылында ойошторолған «Вәзәм шәлдәре» халыҡ оҫталары клубы. Етәксеһе – Гөлназ Ғафир ҡыҙы Сурина. «Стәрлебаш биҙәктәре» халыҡ клубы иһә 2016 йылда Стәрлебаш районы үҙәгендә Зөлфиә Вапаева етәкселегендә тупланды. Өсөнсө халыҡ клубы – «Ҡәнифә юлы» төркөмө, ул Йылайыр районы Юлдыбай ауылында эшләй, етәксеһе – Фариза Хафизова.