«Йәшлек»тәрҙең төп бүләген оторға беҙҙең ниәт! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Гәзиткә яҙылыу » «Йәшлек»тәрҙең төп бүләген оторға беҙҙең ниәт!\n25.04.2014 «Йәшлек»тәрҙең төп бүләген оторға беҙҙең ниәт!\n«Бөтә ауыл менән – «Йәшлек»кә!» конкурсына Әбйәлил районының Күсем ауылы ҡушылды\nҠунаҡтарға күрһәтелә йола\nКүсемдәргә ҡунаҡ килгән,\nИнде ни хәл итәйек?\nБуҙа ҡойоп, таҡмаҡ әйтеп,\nБергә байрам итәйек!\nКүсем, Күсем тинеләр,\nКүсемдәр кем тинеләр?\nБеҙ «Йәшлек»кә яҙылабыҙ –\nЙәл түгел меңе лә!\nӘбйәлил районының Күсем ауылында беҙҙе шулай таҡмаҡтар менән ҡаршы алдылар. Тик әбйәлилдәргә генә хас булғанса, улар был юлы ла ҡоро концерт менән хушһынмайынса, буҙа ҡойоу йолаһын атҡарып сығарҙылар. Оҫтабикә Мәзмүрә Ҡужина, буҙаның эше ыҙа, ләкин ул барыһынан да уҙа, тип һамаҡлап, шифалы һәм тәмле эсемлекте нисек әҙерләргә өйрәтте. Ҡыйын да түгел һымаҡ: «Һолоно ҡыҙҙыраһың, төйәһең, елдә елгәрәһең, тирмәндә тартаһың, онона һыйырҙың эс майын ҡушып ҡайнатаһың, һөҙәһең, әҙер булғансы йылыла тотаһың…» Ошоларҙы эшләргә түҙемлегең етһә, йәшлек эликсиры әҙер була! Уны көн дә эсеп, йәшәреп тик йөрөйһөң. Ауылдағы сараларға гел дә буҙа ҡойоп биргән Герой-әсә Вәхидә Ишбулдина, Фәниә Ҡарағужина туғыҙынсы, һигеҙенсе тиҫтәне ҡыуһалар ҙа, нишләп йәш күренә тиһегеҙ? Бар сере шул буҙала һәм изге күңелдәрендә!\n«Йәшлек»кә үҙем яҙҙырам!»\nГәзитебеҙҙе алдырып уҡыған кешеләрҙең изге күңелле, аңлы, алдынғы ҡарашлы булыуы күптән мәғлүм. Хәҙер рәхәтләнеп «Йәшлек»те уҡыйым, тигән тоғро дуҫтарыбыҙ быны тағы бер тапҡыр иҫбатланы. Ғөмүмән, дуҫлыҡты бер нәмәгә ҡарамаҫтан өҙмәгән, һәр ниәтебеҙҙе күтәреп алған, үҙ фекерен ҡайһы берәүҙәр кеүек ирешеп-талашып түгел, ә ипле генә еткергән гәзит уҡыусыларыбыҙға рәхмәттән башҡа һүҙ юҡ.\nКонкурсыбыҙҙа ҡатнашҡан Күсемдә йөҙ ҙә ун биш йортта башҡорттар йәшәй, беҙ барғанда «Йәшлек»кә ҡырҡ һигеҙ кеше яҙылғайны. Ауылдың иң оло кешеһе Сәфинә Әхтәмова ла, хатта Ташбулатҡа күскән 95 (!) йәшлек Асия Әхмәҙина ла яратҡан гәзитенән айырылмаған, дуҫлыҡты дауам итә. Үәт, исмаһам, дан кешеләр!\n– «Йәшлек» – уҡымлы гәзит, тотош ауыл менән уға яҙылыу – матур күренеш, – тине район советы депутаты Ишморат Калдаманов. – Ошо изге башланғысты хуплап, депутат булараҡ, Күсемдәге клуб, мәктәп, музей, фельдшер-акушерлыҡ пунктын гәзиткә яҙҙырам!\n– Изге эшкә тотонғанһығыҙ, – Ташбулат ауыл хакимиәтенең ветерандар советы рәйесе Сабит Ғүмәров та күсемдәрҙе маҡтаны. – Күсемдәр – дәррәү халыҡ, афарин!\nХалҡым, тип янған-көйгән башҡорт уҙаманы Иштимер Ғүмәров был сараны күтәреп алыусыларҙың береһе булараҡ, башлағас, был изге эште тамамлап ҡуйығыҙ, тине: «Таһир Күсимов ауылының конкурсҡа ҡушылыуы оло әһәмиәткә эйә, башҡаларға яҡшы өлгө, һынатмағыҙ инде!»\nОшондай тоғро дуҫтарыбыҙҙың булыуы беҙгә лә мәртәбә өҫтәй түгелме?!\nКүсем ауылына – мәктәп!\nБашҡа бәләкәй ауылдарҙа халыҡ һанының кәмеүе күҙәтелһә (йә бала тапмайҙар, йә күсеп китәләр), Күсем ауылында һәр йортта балалар тупылдашып тыуып тора. Мәктәпкәсә йәштәге балалар алтмыштан ашыу, ләкин – бына бит бәлә – балалар баҡсаһы юҡ! Әлбиттә, өләсәй-олатайҙың йылы ҡанаты аҫтында үҫкән ҡыҙҙар һәм малайҙар күпкә тәрбиәлерәк, тәрән мәғлүмәтлерәк, инсафлыраҡ та булалыр, ләкин ауылда һыйыныр кешеһе булмағандар кескәйҙәрҙе ҡайҙа итергә белмәй ҡаңғыра. Гел дә күршеләрҙе, таныштарҙы ла бимазалап тороуы уңайһыҙ, ә эшкә йөрөргә кәрәк… Минеңсә, Күсемдә балалар баҡсаһы төҙөлһә, күпме ата-әсәнең баш ауыртыуы бөтөр ине! Хәйер, балалар баҡсаһынан тыш, мәктәп тә ныҡ кәрәк кеүек. Ауылдағы башланғыс мәктәптә егерме дүрт бала уҡый, ҡалған бер өйөр бала Күсем руднигында, Ташбулатта, Белорет мәктәп-интернатында уҡырға мәжбүр. Берәй етәксе, йә депутат ярҙам итеп, яҡын арала Советтар Союзы Геройы Таһир Күсимовтың ауылында, исмаһам, туғыҙ йыллыҡ булһа ла мәктәп, уға төкәтеп төҙөлгән балалар баҡсаһы ҡалҡып сыҡһа әгәр, республикала демография проблемаһы бөтөнләй үк хәл ителмәһә лә, алға китеш мотлаҡ һиҙелер ине. Һәр хәлдә, күсемдәр, күптәрҙән айырмалы рәүештә, баҫҡан ерҙәрендә ойоп торғанға оҡшамаған – йүнселдәр, тырыштар, бер бөгөнгө көн менән генә йәшәмәйҙәр. Депутаттарҙың да бит төп бурысы киләсәкте хәстәрләү, тимәк, күсемдәр менән маҡсаттары бер булғас, уларға йөҙҙәре менән генә боролаһы ҡалды.\n«Йәшлек»тә изгелек айы тураһында мәҡәләләр баҫылғас, Әбйәлил районының Күсем ауылында тотош йылды «Изгелек йылы» тип иғлан иткәндәр! «Изгелек ерҙә ятып ҡалмаҫ» девизы аҫтында «Күсем мәҙәниәте меценаты» конкурсын үткәреү; Күсем ауылы эмблемаһына конкурс иғлан итеү, еңгән проектты киләсәктә ауыл эмблемаһы итеп файҙаланыу; «Ҡала – ауылға» ярҙам акцияһын үткәреү; Бикембәт, Ҡарамалай йылғаларын инештәренән башлап таҙартыу; башҡа экологик өмәләр үткәреү; тыл ветерандарына, ололарға ярҙам акциялары ойоштороу планлаштырылған. «Бөтә ауыл менән – «Йәшлек»кә!» конкурсында ҡатнашыу ҙа ошо йыл сиктәрендә башҡарыла.\nБынан тыш, Мәҙәниәт йылы айҡанлы республикала иғлан ителгән «Мәҙәниәт өлкәһендәге меценат» исеменә конкурс нигеҙендә ауылда «Күсем мәҙәниәте меценаты» исеменә конкурс иғлан ителгән. Меценат исеменә тәүге кандидаттар ҙа бар. Мәҫәлән, Людмила һәм Леонид Рудницкийҙар клубҡа 15 мең һумлыҡ музыкаль колонкалар алып биргән, Риф Ҡарағужин – ике мең һум аҡса, гирляндалар, тәҙрәгә ҡорған-селтәрҙәр, Римма Тайсина-Хафизова ҡыҙҙарға утыҙ байрам күлдәге бүләк иткән. Ислам Ҡарағужин да ике мең һум аҡса килтереп һалған. Нураниә Хафизованың 30 сәй бокалы, йыуыу кәрәк-яраҡтары, Сәбилә Зәйнуллинаның тәҙрәгә селтәрҙәре, Рәхимә Мирхәйҙәрованың бер һауыт буяуы, Биктимер Ҡарағужиндың көҙгө, сәғәт, бәләкәй музыкаль колонкалары ла клубҡа бик ярап ҡалған. Йәмил Фәизов техника, таҡта менән ярҙам итә. Афариндан башҡа ни тиһең инде шундай кешеләргә?!\nАуыл тормошонда әүҙем ҡайнаған активистар Алмас Әхтәмов, Ишморат Хафизов, Сәбилә Зәйнуллина, Фәнилә Билалова, Әлимә Ғабдуллина, Әғниә Бикмырҙина, Дильмира Ҡунаҡҡолова, Миләүшә Хафизова, Эльмира Ғәҙелшина, Ибраһим Ишбулдин бер тауыштан, Зөлфирәнең ҡайтыуы ауылға йән өрҙө, тиеште. Зөлфирә Ҡарағужинаның исеме әҙәбиәт һөйөүселәргә яҡшы таныш – ул шағирә. Әлеге ваҡытта тыуған ауылына ҡайтып төпләнеп, клуб мөдире вазифаһында ең һыҙғанып эшләп йөрөй.\n– Ауылдаштарға рәхмәт, – ти Зөлфирә. – Халыҡ үҙе, әйҙә, тип торғас, эш тә алға бара. Ихлас, әүҙем кешеләр күп беҙҙә. Әйтәйек, Ғәлиә Низамова ваҡыты менән иҫәпләшмәй, балаларға бушлай бейеү өйрәтә. Әсәһе Әлимә апай ҙа шундай уҡ эскерһеҙ, ярҙамсыл кеше. Улдары Рәфил дә ауылға йән өҫтәгән егет, унһыҙ концерт, дискотекалар үтмәй. Ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары Сәбилә, Әғниә, музей директоры Фәнилә, дәртле йәштәр Дильмира Ҡунаҡҡолова, Миләүшә Хәйбуллина, Рита Хафизова, Риф Ҡарағужин, Рәшиҙә Билалова, Ильмира Ғәҙелшина, рухлы ағайҙар, апайҙар менән бергә-бергә ауылыбыҙҙың данын арттырырға тырышабыҙ. Ауыл өлгөрөп еткән, рух уянған, шуға эшләп китеүе һис тә ауыр булманы.\nҺәр кем үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнап, эс бошорғос ҡына йәшәп ятҡандарҙың эсен ҡыҙҙырып, мәҙәниәт усағын онотҡанда бер генә асҡан клуб мөдирҙәренең йәнен көйҙөрөп алайым әле: Күсемдә ай һайын өлкәндәр өсөн «80-се йылдар дискотекаһы» уҙғарыла, унда «Ебегән», «Өс таған» кеүек уйындар уйнайҙар, «марш», «өсмөйөш» бейейҙәр! Арттары менән диванға йәбешкән кешеләр ҡалмаған тиерлек хәҙер унда, хатта башҡа ауылдарҙан да ололар килеп, күңел асып, елләнеп, аяҡ арытып ҡайта. Йәштәр, урта йәштәгеләр ҙә иғтибарҙан ситтә ҡалмай, улар өсөн «Төнгө ҡарауыл» уйыны уҙғарыла. Был идеяны ташбулаттарҙан алып, ҡыҙыҡлы итеп ойошторғандар: төндә төрлө заданиелар үтәп, командалар тиҙлектә, иғтибарлылыҡта, берҙәмлектә ярыша. «Төнгө ҡарауыл»сылар, кеше аптыратып, ололарҙың ҡапҡа алдарын ҡарҙан таҙартып, утындарын да өйөп ҡуя хатта! Ошо көндәрҙә ауыл халҡы үҙ көсө менән зыяратты ла кәртәләп ҡуйҙы. Изге эште ауыл советы депутаты Исмәғил Билалов, Шамил Ғайсин, Алмас Әхтәмов, ауылдың имам-хатибы Йәмил Фәизов ойошторған. Был – аҡыллыларға ишара, күсемдәрҙән өлгө ал да эшлә!\nТаһир Күсимовтың тыуыуына быйыл 105 йыл. Ундай шәхестәре менән һәр ҡала, ауыл ғорурлана, маҡтана алмай. Ә күсемдәр Геройҙың исеменә тап төшөрмәй, ауылдың данын күтәрә. Хәйер, ауылдыҡын ғынамы икән?


Башҡортостан юлдаш телевидениеһының эфирын бөтә мобиль ҡоролмаларҙа ҡарап була // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан юлдаш телевидениеһының эфирын бөтә мобиль ҡоролмаларҙа ҡарап була\n15:19, 19 февраля 2014 Йәмғиәт\nБашҡортостан юлдаш телевидениеһының эфирын бөтә мобиль ҡоролмаларҙа ҡарап була Фото: Лариса Ветлугина коллажы\nРеспублика ваҡиғаларын күҙәтеү ябайлаштырылды һәм уңайланды. Башҡортостан юлдаш телевидениеһының мобиль ҡоролмалар өсөн бушлай рәсми ҡушымтаһы сыҡты. Уны күсереп, тамашасылар республика яңылыҡтарын, программаларҙы һәм фильмдарҙы планетаның теләһе ҡайһы нөктәһендә ҡарау мөмкинлеген аласаҡ. Һуңғы осорға тиклем «БСТ» телеканалы эфиры онлайн режимда Android операция системаһы булған мобиль ҡоролмаларҙа ҡарап була ине. Хәҙер республиканың төп каналын iOS операция системаһы менән iPhone, iPad, iPod touch-та онлайн форматта ҡарап була, шулай уҡ телетапшырыуҙар программаһы бар.\n«Башҡортостан» телерадиокомпанияһы дәүләт унитар предприятиеһы директорының телевидение буйынса урынбаҫары Азамат Әлмөхәмәтов билдәләүенсә, «Башҡортостан юлдаш телевидениеһында һуңғы йылда күп технологик модернизациялар булды. Атап әйткәндә, Smart TV – яңы быуын телевизорҙарында каналдар ҡарау мөмкинлеге барлыҡҡа килде. «Триколор ТВ» юлдаш телевидениеһының Рәсәй операторы менән хеҙмәттәшлек 2013 йылдың 1 октябренән алып Башҡортостан юлдаш телевидениеһын Рәсәйҙең үҙәк өлөшөндә һәм хатта өлөшләтә Европаға трансляциялау мөмкинлеге бирҙе».\n— Беҙҙең өсөн ул мөмкинлектәрҙең киңәйеүе һәм, әлбиттә, күберәк иреклек. Мобиль телевидение бөтә донъя буйынса популярлыҡ яулай, — тип өҫтәне Азамат Әлмөхәмәтов. — Башҡортостан юлдаш телевидениеһы ҡушымтаһының беренсе ҡулланыусыларының тәьҫораттары күберәк тиҙлеккә ҡағыла, әммә был инде мобиль операторҙарының эше.\nТеги: телевидение,башҡортостан юлдаш телевидениеһы


Ҡара ҡайғыбыҙ һин беҙҙең, Чернобыль... (Чернобыль АЭС-ындағы фажиғәгә - 30 йыл) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Ҡара ҡайғыбыҙ һин беҙҙең, Чернобыль... (Чернобыль АЭС-ындағы фажиғәгә - 30 йыл)\n25.04.2016 Ҡара ҡайғыбыҙ һин беҙҙең, Чернобыль... (Чернобыль АЭС-ындағы фажиғәгә - 30 йыл)\n26 апрелдә бар донъя ысын мәғәнәлә ҡара датаны билдәләйәсәк. 30 йыл элек, 1986 йылдың тап ошо көнөндә Советтар Союзының иң ҡеүәтле атом электр станцияһында – Чернобыль АЭС-ының 4-се энергоблогында шартлау яңғырай.\nБыл һәләкәт тураһында күп һөйләргә була. Уның барлыҡҡа килеү версиялары ла байтаҡ – ғилми-фантастик күҙлектән башлап блокта булыусыларҙың биргән рәсми аңлатмаларына тиклем. Чернобыль. “Черная быль, черная боль” – исеме ҡурҡыныс яңғыраған, ләкин тәбиғәттең бик матур урынында, Украинаның Полесьеһында, Припять йылғаһы буйында атом сәнәғәте предприятиеһы төҙөү үҙе ҙур хата булып тора.\nХристиандарҙың изге китабы Библияла Чернобыль АЭС-ындағы фажиғә булыуы алдан иҫкәртелгән. Мистика тип уйларһығыҙ. Ләкин бына дәлил – дини китаптың өлөшө – Новый Заветта “Откровение Иоанна Богослова” тигән йыйынтыҡ бар. Унда ошо юлдар яҙылған:\n“Третий Ангел вострубил, и упала с неба большая звезда, горящая подобно светильнику, и пала на третью часть рек и на источники вод. Имя сей звезде “полынь”; и третья часть вод сделалась полынью, и многие из людей умерли от вод, потому что они стали горьки” (Откровение св. Иоанна Богослова, 8).\nЙыйынтыҡ икенсе төрлө “Апокалипсис” тип тә йөрөтөлә. Исеме үк дәһшәтте, тамуҡты аңлатҡан китапта кешеләрҙең иңенә төшәсәк һынауҙар тураһында яҙылған. Ә ЧАЭС менән нимә бәйләйме? Текста яҙылғанса, “Полынь йондоҙо” әремде аңлата. Ә әрем үләне русса “полынь”, ҡайһы бер төбәктәрҙә һәм Украинала уны шулай уҡ “чернобыль, чернобыльник” тип йөрөтәләр. “Источники вод” – Припять йылғаһы, станция шуның тамағында урынлашҡан.\nКүрәҙәсе Нострадамус та үҙенең шиғырында Чернобыль тураһында яҙған, тип баралар:\nСтремятся в безумном страхе из недр\n“Многие будут ждать пришествия ангелов\nЗвезду Откровения неся на хвосте,\nИ воспылает Земля страшным огнём,\nИ тёмный ангел ударит в Хранилище\nСловно ад изыдет из Четвёртых Врат!”.\n“Звезда Откровения” – “полынь” йәки, украинса, чернобыль. Борисфен – Днепр йылғаһының боронғо исеме. Комета – Галлей кометаһы. Ул Ер шарына 1986 йылдың апрелендә яҡынлашҡан һәм теүәл ике аҙнанан 4-се энергоблок шартлаған.\nРадиоактив бысраныу, Украина, Белоруссия һәм илебеҙҙең башҡа төбәктәренән тыш, бар Европа илдәренә лә хәүеф менән янай. Шуға күрә лә фажиғә эҙемтәләрен бөтөрөүгә Советтар Союзынан меңәрләгән кеше йәлеп ителә. АЭС, атомсылар ҡалаһы Припять менән Чернобыль ҡасабаһын уртала ҡалдырып, 30 саҡрымлыҡ ситләтелеү зонаһы (ЧЗО) барлыҡҡа килә, ул сәнскеле тимерсыбыҡ менән уратыла. Радиация менән зарарланған башҡа ерҙәрҙән кешеләр тиҙ арала ситкә күсерелә. Был ваҡиғанан һуң утыҙ йыл ваҡыт үтте. Ҡеүәтле дәүләт – Советтар Союзы юҡҡа сыҡты, төрлө реформа илебеҙҙе дер һелкетте, донъяла ла тарихта ҡалырлыҡ ваҡиғалар булып торҙо.\nЛәкин, атом сәнәғәте ышаныслы ҡулдарҙа, тигән уй 2011 йылдың март айындағы Япониялағы ер тетрәү һәм цунами менән бергә юҡҡа сыҡты. “Фукусима” АЭС-ы фажиғәһе Чернобылде ҡабатланы. Бар донъяны радиациянан ҡурҡыу – радиофобия биләне.\nБеҙ, кешеләр, был ике фажиғәнән етди һабаҡ алырға бурыслы. Кеше бар тәбиғәткә хужа була алмай, уның байлыҡтарына һаҡсыл ҡарарға тейешбеҙ. Тиҫтәләрсә йылдар үтһә лә, Чернобыль фажиғәһе беҙҙең күңелдәрҙе әрнетәсәк, бер ҡасан да тынмаған хәүеф булып торасаҡ. Радиоактив матдәләр үҙенең зарарлы тәьҫирен меңдәрсә йыл һаҡлай. Шуға күрә лә, Чернобыль АЭС-ындағы шартлау, уға тиклем булған Силәбе өлкәһендәге “Маяҡ” берекмәһе һәләкәте тарихта ғына ҡалды, хәҙерге тормошта булмаясаҡ, тип бер ҙә әйтә алмайбыҙ. Кешеләргә 26 апрелдә һәм башҡа ваҡытта ла атом ҡорбандарын иҫләргә, Чернобыль фажиғәһе бер ҡасан да ҡабатланмаһын, тип йәшәргә кәрәк.\nРеакторҙың шартлауына нимә сәбәпсе?\nЧернобыль АЭС-ындағы фажиғәгә күп фактор сәбәпсе. РБМК – 1000 атом реакторының конструкцияһы, идара итеү системаһы, хеҙмәтләндереүсе персоналдың хаталы эш итеүе – сәбәптәр бик күп.\nЯбайыраҡ әйткәндә, РБМК – “Реактор большой мощности канальный” – диаметры 20 метр, бейеклеге 7 – 8 метр булған ҙур самауыр кеүек ҡоролма. Эсенә графит кирбестәр тултырылған һәм уларҙың буйынан-буйына ТВС йылылыҡ бүлеүсе йыйылмалары урынлаштырыла. Был блоктар эсендә ядро яғыулыҡлы ТВЭЛ торбалары ҡуйыла. Улар каналдар эсенән үткән торбаларҙағы һыуҙы ҡайната һәм быуға әйләндерә. Юғары баҫымлы һәм ныҡ ҡайнар быу иһә машиналар залында торған турбиналарҙы хәрәкәткә килтерә. Турбина вал менән генераторға тоташҡан. Генератор электр тогы етештерә.\n1986 йылдың апрель аҙағында яңы ғына, 1984 йылда сафҡа индерелгән 4-се энергоблокта ППР (планлы иҫкәртеү ремонты) үткәрергә ҡарар ҡабул итәләр. Турбогенератор роторының өйрөлөү режимын тикшереү ҙә бер һынау булып торған. Был режим мәлендә реактор туҡтатыла, ҡайнар пар килеүе ябыла һәм турбина менән бергә тоташҡан генератор үҙенән-үҙе, инерция буйынса өйрөлөп, электр тогы етештерә. Шунан был ток тышҡы селтәргә бирелмәй һәм станцияның үҙенең кәрәк-ярағына тотонола. Атап әйткәндә, уның ярҙамында ПЭН (туҡландырыу электр насостары) һәм ГЦН (төп циркуляция насостары) хәрәкәткә килә. Улар реакторҙы һыуытҡан һыуҙы һурҙыра һәм туҡтарға тейеш түгел.\n25 апрель. Һынау өсөн реакторҙың ҡеүәте 22 – 31 процентҡа, 700 – 1000 мегаватҡа тиклем төшөрөлөргә тейеш. Төнгө сәғәт 4 тула тигәндә (аварияға тиклем бер тәүлектәй ваҡыт бар) ҡеүәт 50 процентҡа, 1600 мегаватҡа тиклем кәметелгән. Программаға ярашлы, САОР (реакторҙы авариялы һыуытыу системаһы) һүндерелгән.\nМиллион ватлыҡ блок электр энергияһын етештереүҙе һиҙелерлек рәүештә кәметкәс, көндөҙгө сәғәт 2-ләр тирәһендә “Киевэнерго” диспетчеры ҡеүәтте артабан төшөрөүҙе тыя. Был бойороҡ төнгө сәғәт 11-гә тиклем дауам итә.\nЯртылаш ҡеүәттә, 1600 мегаватта ете сәғәт буйы эшләгән реактор эсендә “ксенондан ағыуланыу” барлыҡҡа килгән. Төптә ксенон газының радиоактив изотобы тупланған, һәм ҡеүәтте кире күтәреү өсөн 1 – 2 тәүлек көтөргә кәрәк. Төнгә ҡарай “ағыуланыу” тамамланып, операторҙар ҡеүәтте төшөрә башлағас, реактор төпкөлөндә тағы ла ксенон барлыҡҡа килгән – йәнә “ағыуланыу” башланған. ОЗР (оператив реактивлыҡ запасы) кәмеп, кире күтәрелгән.\nИке сәғәт буйы реакторҙың ҡеүәте, программаға ярашлы, 700 мегаватҡа тиклем төшөрөлгән. Аҙаҡ ни өсөндөр тағы ла 500 мегаватҡа тиклем кәмегән. Төнгө сәғәт 1-се ярты тирәһендә ЛАР (локаль автоматик регулятор) системаһынан автоматик дөйөм ҡеүәт регуляторына күскән саҡта СИУР (реактор менән идара иткән баш инженер) режимды тота алмай. Һөҙөмтәлә реактор ҡеүәте бик түбәнгә – 30 мегаватҡа төшкән.\nИнженерҙар реакторҙың эшен ҡабат тергеҙергә ниәтләй һәм идара итеүсе йотоусы стержендарҙы күтәрә башлай. Һөҙөмтәлә ҡеүәт арта, ул 160 – 200 мегаватҡа барып етеп, тигеҙләнә. Ә реактор эсендә ксенон артып, ОЗР (оператив реактивлыҡ запасы) кәмегән. РР-ҙы (ҡул менән идара итеү стержендарын) күтәреү дауам иткән.\n200 мегаватт ҡеүәт мәлендә өҫтәмә рәүештә ГЦН (төп циркуляция насостары) ҡабыҙылған һәм бөтәһе һигеҙ агрегат һыуҙы этәрә башлаған.\nҺигеҙ ГЦН насосы ҡыуған һыу реактор аша үткәс, пар барлыҡҡа килеү кәмегән. Аппарат 200 МВт ҡеүәттә эшләгәс, актив зонаға һалҡын һыу урынына ҡайнары үтә башлаған.\nШартлауға конструктив етешһеҙлек сәбәпсе\n1:23:04. Эксперимент башланған. Насостар тышҡы селтәрҙән эскеһенә, туҡтатыла башлаған генераторға тоташҡан. Ошо сәбәпле, актив зона аша үткән һыу ҙа кәмегән. Пар реактивлыҡ коэффициентының ыңғайлашыуы һөҙөмтәһендә реакторҙың ҡеүәте үҙенән-үҙе артҡан.\n1:23:39. СИУР пульттағы АЗ – 5 (авариянан һаҡланыу) төймәһенә баҫа. Был мәлдә идара итеүсе йотоусы стержендар реактор төбөнә шылып, реактор туҡтарға тейеш булған. Ләкин стержендарҙың уңышһыҙ конструкцияһы һәм оператив реактивлыҡ запасының (ОЗР) кәм булыуы һөҙөмтәһендә АЗ – 5 тап киреһен эшләй – реакторҙың ҡеүәте ҡапыл арта. Был автомобилдә барғанда тормоз урынына газ педаленә баҫҡан кеүек була.\nШаһиттар әйтеүенсә, бер-ике көслө гөрһөлдәү теркәлгән һәм сәғәт телдәре 1:23:47 – 1:23:50 ваҡытты күрһәткәндә, реактор тулыһынса юҡҡа сыҡҡан.\nШартлау һөҙөмтәһендә реакторҙың өлөштәре – графит кирбестәр, уран яғыулығы – ТВС һәм ТВЭЛ торбалары, идара итеү стержендары, РЗМ машинаһы, күперле кран, ҡыйыҡ, стенаны хасил иткән тимер-бетон плита ярсыҡтары тирә-яҡҡа һибелә. Өсөнсө блоктың ҡыйығы һәм машиналар залының өҫтө яна башлай. Ни өсөндөр АЭС биналары ҡыйығына битум йәйелгән булған. Ҡыҙған ядро яғыулығы тәьҫиренән ул гөлт итеп ҡала. Машиналар залы бөтә энергоблоктарға берҙәм булғас, бөтә АЭС-тың ут аҫтында ҡалыу ҡурҡынысы килеп тыуа.\nВаҡиға урынына төнгө сәғәт 2-се 28 минутта ЧАЭС хәрби янғын һүндереү ҡарауылынан лейтенант Владимир Правиктың, Припяттан лейтенант Виктор Кибеноктың янғын һүндереүселәре юл тота. Улар реактор урынында ҡыҙғылт-һары, күгелйем ут күрә. Бынан тыш, машиналар залы өҫтөн дә ялҡын ялмаған була.\nПравик, тиҙ генә урындағы хәл-торошто баһалап, бар көстө ут һүндереүгә йүнәлтергә фарман бирә. Кибенок иһә разведкалауҙы үҙ өҫтөнә ала. Әйткәндәй, янғын ҙур бейеклектә сыға. 70 метрҙа һәм унан аҫтараҡ һигеҙ урында ҡыйыҡ яныуы теркәлә.\nБер аҙҙан Припять ҡалаһынан ВПЧ – 26 начальнигы, майор Леонид Телятников килеп етеп, идара итеүҙе үҙ ҡулына ала...\n28 кеше үҙҙәренең ҡайҙа барыуын асыҡ аңлап эш иткән. Уларға ябай янғын урынына радиация утын һүндерергә тура килгән.\nЯнғын һүндереүсе Василий Игнатенконың ҡатыны Людмила хәтерләүенсә: “Среди ночи слышу какой-то шум. Выглянула в окно. Он увидел меня и сказал: “Закрой форточки и ложись спать. На станции – пожар. Я скоро буду”. Самого взрыва я не видела. Только пламя. Все словно светилось... Все небо... Высокое пламя. Копоть. Жар страшный. А его все нет и нет. Копоть от того, что битум горел, крыша станции была залита битумом. Ходили, потом вспоминал, как по смоле. Сбивали пламя. Сбрасывали горящий графит ногами... Уехали они без брезентовых костюмов, как были в одних рубашках, так и уехали. Их не предупредили, их вызвали на обыкновенный пожар...”.\nЯнғын һүндереүселәрҙе тиҙ арала Киевҡа оҙаталар. Унан һуң – самолет менән Мәскәүгә. Ике аҙна эсендә улар радиациялы тән бешеүҙән һәм киҫкен нурланыу ауырыуынан мәрхүм була. Бөтәһе лә “Митино” зыяратында ерләнә.\nТәүге үлем осраҡтары\nСәғәт 2-се ярты тирәһендәге шартлау мәлендә ГЦН-ды (төп циркуляция насостарының) торошон тикшергән машинист Валерий Ходемчук Чернобылдең тәүге ҡорбаны тип һанала. Уны бергә эшләүселәр һәм БЩУ операторҙары эҙләп ҡарай, ләкин емереклектәр, эҫе һыу, ҡайнар пар, радиоактив саң һәм ҡаты гамма-нурланыш быға ирек бирмәй. Ходемчуктың кәүҙәһе 4-се энергоблок аҫтында ҡалған, тип иҫәпләнә.\nБлоклы идара итеү щитында булыусы операторҙар, инженерҙар тәүҙә албырғап ҡала. Улар ҡот осҡос авария булыуын, уның күләмен тәүҙә аңлап етмәй. Өҫтәүенә, радиацияны үлсәүсе дозиметрҙар бик көслө нурланыш арҡаһында эшләмәй, сафтан сыға, йә шкалалары етмәй (“зашкал”) һәм күләмде теркәй алмай. Бөтәһенең дә тиреһе ҡара янып сыға – ядро эритемаһы барлыҡҡа килә. Тауыштары ултыра, күреү һәләте юғала, өҙлөкһөҙ ҡоҫа башлайҙар – быларҙың барыһы ла киҫкен нурланыш ауырыуын күрһәтә.\nХодемчуктан тыш, реакторҙың туҡландырыу узелы (питательный узел) аҫтында дежурҙа булыусы оператор Владимир Шашенок ҡайнар парға ныҡ ҡына бешә һәм өҫтөнә ауған емереклектәрҙән умыртҡаһы һына. Ул таңғы сәғәт 5 тирәһендә Припяттың МСЧ – 126 дауаханаһында йән бирә.\n“Ерән урман” феномены\nАвария һөҙөмтәһендә станция янындағы ҡарағай урманы ҡаты нурланыуға дусар була. 10 квадрат саҡрым майҙандағы ҡарағайлыҡ йәшелдән ҡыҙғылт-һары төҫкә инеп, ҡыуара. Уны “ерән урман” (“рыжий лес”) тип атайҙар.\nЯҙ, апрель аҙағы – ағастарҙың шәп үҫкән, йоҡонан уянған мәле. Радиация тиҙ бүленгән күҙәнәктәрҙе үлтерә һәм шуға ла ҡарағайҙар айырыуса ныҡ бирешкән.\nШаһиттар белдереүенсә, апрель аҙаҡтарында үлгән ағастар төндә яҡтылыҡ бүлеп сығарған. 1986 йылдың йәйендә “ерән урман”дың ағастарын бысалар һәм ИМР (инженер юл һалыу) машиналары менән бер урынға – обваловкалы траншеяларға өйөп күмәләр. Урман аша юл үтә һәм бында радиация кимәле бик юғары була, ҡоро ҡарағайҙарҙың янып китеү хәүефе лә һаҡланған. Был иһә реакторҙың икенсегә шартлауына бәрәбәр булыр ине.\nӘлеге ваҡытта “ерән урман” урынында ултыртылған ҡарағайҙар үҫеп килә. Урман аша тик юлдан ғына хәрәкәт итергә рөхсәт ителә, туранан үтергә ярамай – радиация көслө.\n“Ҡалала радиация бик көслө. Кешеләрҙе ситкә күсерергә кәрәк...”\n1986 йылда Украинала апрель айы бик йылы килә. 26 апрелдә лә көн эҫе тора. Шәмбе, бөтәһе лә ял итә. Күптәр атом станцияһынан күккә күгелйем төтөн күтәрелеүенә иғтибар итә. Шаһиттар белдереүенсә, был көндө саманан тыш эҫе торған һәм ҡайһы берәүҙәр, йорт ҡыйыҡтарына менеп, ҡояшта ҡыҙынған.\nТик ҡала кешеләре үҙҙәренең һаулығына ныҡ зыян килеүен бер ҙә аңламаған. Реакторҙан осҡан радиоактив матдәләрҙең ваҡ ҡына өлөштәре – радионуклидтар һәм гамма-нурланыш үҙенең ҡара эшен башҡарырға өлгөргән. Граждандар оборонаһы хеҙмәтенән иҫкәртеү ҙә булмай, йодлы препараттар ҙа таратылмай.\nБыл көндө Припятта тиҫтәгә яҡын туй үтә, ресторан-кафелар эшләй, балалар урамда уйнай. Төшкә ҡарай ҡала урамдарын йыуа башлайҙар. Бар ерҙә хәрбиҙәр дозиметрҙар менән разведка үткәрә.\nКискә ҡарай радиация кимәле ҡапыл арта һәм айырым урындарҙа сәғәтенә йөҙләгән микрорентгенға барып етә. Ҡала халҡын ситкә күсерергә ҡарар ҡабул ителә.\nАвтобустар ҡулайлыраҡ була\n27 апрелгә ҡараған төндә ҡала милицияһының участка инспекторҙары паспорт өҫтәле хеҙмәткәрҙәре менән йорттарҙы урап сыға. Һәр подъезд тикшерелә, кешеләр һаны карточкаларға теркәлә. Һөҙөмтәлә 160 йортта 540 подъезд һәм 47 мең кеше булыуы (улар араһында 17 мең бала һәм 80 кеше түшәктә ятып ауырый) асыҡлана. Бөтә ҡала алты секторға бүленә, уларға хоҡуҡ һаҡлаусылар ебәрелә. Һәр подъезда бер нисә милиционер тәртип һаҡлай.\nОшо уҡ төндә ҡаланан ситтәрәк юлдарҙа һәм Чернобыль ҡасабаһы янында Киевтан һәм башҡа урындарҙан 1200-ҙән ашыу автобус килтерелә. Нимәһе ҡыҙыҡ – баштары эшләгән начальниктар үҙҙәренең предприятиеларынан иҫкерәк ЛиАЗ, ПАЗ, ЛАЗ автобустарын ебәрә. Ә бына “Икарус”, “Чавдар”ҙарҙы бирмәйҙәр.\nМәңгелеккә һау бул, Припять...\n27 апрелдә милицияның ҡала бүлегендә эвакуация секторҙары начальниктарына инструктаж үткәрелә һәм бойороҡ милиционерҙарға еткерелә.\nТөшөн урындағы радио аша Припять ҡалаһы башҡарма комитетының эвакуациялау тураһындағы хәбәре яңғырай. Милиция һәм власть органдары әҙерләгән план шунда уҡ тормошҡа ашырыла башлай. Инспекторҙар фатирҙарҙы йөрөп сыға, ҡағиҙәләрҙе аңлата. Улар ишектәрҙе, тәҙрәләрҙе ябырға, электрҙы, һыуҙы, газды һүндерергә, үҙҙәре менән документтарҙы, ҡиммәтле әйберҙәрҙе алырға ҡуша. Янов станцияһында йәшәүселәр ҙә иҫкәртелә.\nБер аҙҙан кешеләр подъезд төптәренә йыйыла һәм автобустарға ултыра. ГАИ машиналары оҙатыуында транспорт ҡуҙғала һәм Киев өлкәһенең Иванков, Вышгород һәм башҡа райондарындағы ПуСО – санитар эшкәртеү пункттарына йүнәлә. Кешеләр ауылдарҙа, санаторийҙарға, лагерҙарға йәшәргә урынлаштырыла.\nКискеһен хоҡуҡ һаҡлаусылар йорттарҙы тикшерә, йәшенеп ҡалыусыларҙы асыҡлай. Бер нисә фатирҙа фалиж һуҡҡан ҡарттарҙы табалар, уларҙы балалары ташлап киткән була.\nПрипятта коммуналь хеҙмәттәр, хоҡуҡ һаҡлаусылар ғына ҡала. Улар ҡала хужалығын консервациялай, ситкә күсереүгә әҙерләй.\nБер нисә көндән Припять һәм станция янындағы ауылдарҙан кешеләр күсерелә. Май байрамдарынан һуң Чернобыль халҡы ла эвакуациялана. 1986 йыл дауамында 188 мең кеше торған ерҙән (Припять менән бергә) 116 мең кеше ситкә күсә. 30 саҡрымлы ЧЗО зонаһынан 60 меңдән ашыу баш малды ситкә алып китәләр.\nТәүге көндәрҙә халыҡ араһында бик ныҡ буталыш була. Ата-әсәләр балаһын таба алмай, туғандар аҙаша. Кейемһеҙ, бер нәмәһеҙ ҡалған кешеләргә тиҙ арала бар кәрәк-яраҡ тапшырыла, документтар эшләнә. Өйҙәшлеккә таратылған хужаларҙың да төрлөһө осрай. Ҡыҫҡаса әйткәндә, 1986 йылдың йәйе Полесье халҡы өсөн бик ҡыҙыу һәм аяныслы үтә...\nСиткә күсерелгән кешеләр йәйгә ҡарай йәшенеп кире ҡайта башлай. Һаҡ хеҙмәте дежур итһә лә, ҡайһы бер фатирҙарҙы мародерҙар ҙа таҙартып өлгөрә. Ошонан һуң ҡала халҡын фатирҙарына ҡайтарып, әйберҙәрен күсереү ойошторола. Махсус автомашиналар бүленә, 17263 фатирға кешеләр ҡайта. Был хәл 25 октябргәсә дауам итә.\nИке йылдан һуң ЧАЭС-тан 50 саҡрымда Славутич тигән ҡала төҙөйҙәр. Эшселәр станцияға поезд менән йөрөп эшләй. Шулай уҡ Чернобыль ҡасабаһында кешеләр вахта менән йәшәй. Әйткәндәй, унда 2011 йылда, ЧАЭС фажиғәһенә 25 йыл тигәндә, “Звезда Полынь” мемориаль комплексы булдырылды. Унда элекке “Украина” кинотеатрында һәләкәт зонаһынан киткән кешеләрҙең әйберҙәренән йыйылған музей, Хәтер аллеяһы һәм “Трубящий ангел” һәйкәле ҡуйылған.\nӘлеге ваҡытта Припять ҡалаһы ниндәй хәлдә?\nАвария мәленә Припятта 180 меңдән ашыу кеше йәшәгән күп ҡатлы биналар төҙөлгән булған. Улар араһында дөйөм ятаҡтар ҙа бар. Припять халҡы күбеһенсә элекке проект буйынса төҙөлгән 50-нән ашыу биш ҡатлы йортта йәшәгән.\nТашландыҡ ҡала йорттарының төп проблемаһы – фатир тәҙрәләренең бер яҡҡа ғына сығыуы. Уларҙы тейешенсә елләтеп булмай һәм стеналарҙан ҡатламлап обойҙар һыҙырыла, штукатурка ҡойола, иҙән, тәҙрә һәм ишек яҡтауҙары серей. Тәҙрә быялалары һаҡланған осраҡта фатир аквариумға әйләнә һәм емерелеү процесы ла бик тиҙ бара.\n9 – 12 ҡатлы йорттарҙа фатирҙарҙың торошо бик яҡшы хәлдә. Ҡайһы берәүҙәрендә һаман да мебель ҡалдыҡтары бар – шкафтар, диван-карауаттар, стенкалар. Дөйөм әйткәндә, йорттарҙың һаҡланыуында һәм емерелеүендә һыуҙы ситкә сығарыу – ямғыр канализацияһы системаһының хәле ҙур роль уйнай. Әгәр ҙә ул төҙөк булһа, ямғыр-ҡар һыуы бина ҡыйығында тотҡарланмай, ағып төшә.\nПрипяттағы емерелеүҙәр биналарҙың дөйөм ныҡлығы юғалыуына йәки уларҙың иң мөһим терәк элементтарының сафтан сығыуына бәйле. Балкондар емерелә, фатирҙарҙа, бүлмәләрҙәге артыҡ дымлылыҡ, ҡышҡы һыуыҡ арҡаһында фасадтарҙа сатнауҙар барлыҡҡа килә, стена панелдәре ауырлыҡҡа сыҙамай. Айырыуса түбәнге ҡаттарҙың зыян күреүе хәүефле.\n2005 йылда тәүге емерелеү теркәлә – 1-се мәктәптең һул яҡ ҡанаты харабаларға әйләнә. 2011 йылда Энтузиастар урамындағы “Китаптар” магазинының ҡыйығы ишелә. Сәбәбе – ямғыр һәм ҡар һыуы йыл әйләнәһенә ҡыйыҡта һәм түшәм плиталарында тупланған һәм фасад яғындағы тәҙрә араһындағы кирбестәрҙе ашаған.\nӘлеге ваҡытта туристар араһында бик популяр “Аҡ йорт” та киҫкен хәлдә. Ул үҙәк майҙан янында урынлашҡан. Бинаның беренсе ҡатын “Радуга” магазины биләй. Ямғыр һыуы канализацияһы эшләмәгәс, йорттоң терәге – мөйөштәге 3, 4-се подъездар емерелеү хәлендә. Ямғыр, ҡар һыуы баҫҡыстар буйлап аға, фатирҙарҙа, подвалда туплана, тышҡы стеналарҙағы кирбестәр ҡойола. Тәҙрә төбө генә емерелеү етә – бөтә подъезд кәрт өйө кеүек ҡойолоп төшәсәк.\nӘлеге мәлдә ҡалаға экскурсия турҙары ла үткәрелә. Туристар Чернобыль ҡасабаһын, станцияны, Припятты ҡарай. Бындай ял итеү экстремаль һанала һәм унда ҡатнашыусылар айырым ҡағиҙәләр буйынса ғына йөрөй.\nӘйтергә кәрәк, 30 саҡрымлы зона эсендә кешеләр булмағас, тәбиғәт яйлап үҙенең тәүге хәленә ҡайта. Хатта “Ҡыҙыл китап”ҡа индерелгән Пржевальский аттары, төрлө ҡош һәм йәнлек үрсей. Припятта ла ҡырағай хайуандарҙы тап итергә мөмкин. Ҡыҫҡаһы, Припять яйлап ҡына джунглиға әйләнеп бара. Урамдарҙа ағастар үҫә, улар канализация, һыу үткәргестәрҙе емерә. Ҡабандар, төлкөләр үрсегән, уларҙы бүреләр баҫтыра.\nЧернобыль күгендәге ҡаһарманлыҡ\nЧернобыль АЭС-ындағы 4-се энергоблок шартлағас, уның эҙемтәләрен бөтөрөүҙә иң тәүҙә вертолеттар ҡатнаша. Бының өсөн иң оҫта, афған һуғышын үткән летчиктар саҡырыла. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ут-үлем күргән, имен ҡотолған юғары класлы осоусылар радиацияның мәкерле ялҡынында утҡа эләккән күбәләк кеүек яна... Тоғро “дуҫтары” – вертолеттар ҙа ҡабат ҡулланылмаҫлыҡ хәлгә етә һәм зарарланған техника отстойниктарына илтеп ҡуйыла.\nВертолеттар ярҙамында тикшереү шуны асыҡлай: реактор юҡҡа сыҡҡан, уның емереклектәре ҡот осҡос радиация бүлеп сығара, төптә ағыулы графит яна һәм төтөн менән бергә тирә-яҡҡа радиоактив матдәләр тарала. Ғалимдар тәҡдиме буйынса, утты һүндереү һәм активлыҡты туҡтатыу өсөн, харабаларға вертолеттар менән ҡом, ҡырсынташ, доломит, бор кислотаһы, ҡурғаш ташлайҙар.\nТәүҙә ҡомдо тоҡтарға тултырып, вертолетҡа тейәгәндәр. Унан һуң реактор өҫтөнә осоп, 150 метр бейеклектә, селтәрле торба янындараҡ бер урында туҡтағас – һауала “эленгәс” (“зависание”), экипаждың бушыраҡ ағзаһы, ғәҙәттә, борт технигы ишекте асып, тоҡтарҙы ҡул менән тышҡа эткән йәки асып һипкән. Реакторҙан күтәрелгән ағыулы төтөн, йылы һауа ағымдары вертолетты сайҡай, бер урында эленеп торорға әмәл бирмәй – ләкин летчиктар барыһын да эшләгән.\nАҙаҡ эште ҡулайлаштырғандар. Таҡта алып, ҡомло тоҡтарҙы уның буйынса шыуҙырыу, иҫке парашюттарҙы төйөнсөк һымаҡ бәйләп, эсенә ҡом, доломит, ҡурғаш тултырып, уны тыштан вертолетҡа элеү һәм реакторға ташлау яҡшы һөҙөмтә бирә.\nВертолет экипаждары радиация тураһында белгән һәм мөмкин булғанса һаҡланырға тырышҡан. Ҡайһы бейеклектә һәм күпме ваҡыт осоу, нисә килограмм йөк алыу – барыһын да ентекле иҫәпләгәндәр. Иҙәнгә ҡурғаш түшәгәндәр, ултырғыстарға һалғандар, респиратор кейгәндәр.\nТиҙҙән реакторға бейеклектән ҡом-доломит-ҡурғаш ташлауҙы туҡтатҡандар.\nАҙаҡтан вертолеттарҙы дозиметрик разведкалауҙа ҡулланғандар. Улар станция янынан махсус полимер шыйыҡса – барда һиптергән. “Бардольер” вертолеттарҙан төшкән был матдә ергә эләккәс, бөтә радиоактив саңды үҙенә туплап ҡата. Аҙаҡтан уны һыҙырып алырға һәм могильникта күмергә генә ҡала.\nРадиация һәләкәте эҙемтәләрен бөтөргәндә самолеттар ҙа ҡулланылған. Улар киҫкен торошло ауырыуҙарҙы эвакуациялаған. Бынан тыш, улар ярҙамында, 1986 йылдың йәйендә ЧАЭС һәм 30 саҡрымлыҡ зонала ямғыр болоттарын ҡыуғандар. Ҙур бейеклектә самолеттар йодлы көмөш һипкән, һәм ямғыр радиация менән бысранған ерҙән ситтә яуған. Ни өсөн тиерһегеҙ – яуым-төшөмдөң радионуклидтарҙы Припять йылғаһына, аҙаҡ Киев һыу һаҡлағысына, Днепрға ағыҙып төшөрөүе хәүефе булған.\nПрипять ҡалаһын радиациянан таҙартыу\nАвариянан һуң Припятҡа уңыш йылмайған тиергә мөмкин – 26 апрелдә ел ҡаланы ситләтеп иҫкән. Ошо сәбәпле көслө радиация ағымдары төньяҡтан һәм көнбайыштан киткән. Аҙаҡтан уларҙы Төньяҡ һәм Көнбайыш эҙҙәре тип исемләгәндәр. Әгәр ҙә ел ҡалаға туранан-тура иҫһә, 26 апрелгә ҡараған төндә үк ҡала халҡы нурланыш ауырыуына дуҫар булып, тиҙ арала ҡырылыр ине.\n26 апрель кисенә табан фон (радиация) сәғәтенә 1 рентген тәшкил иткән. Был иһә тәбиғиҙән 70 – 100 мең тапҡырға артыҡ.\nКешеләр ситкә күсерелгәс, Припять ябыҡ тораҡ пункты статусын ала.\nҠаланы уратып, тимер сымдарҙан кәртә һәм сигнализация ҡуйыла. Эскә үтер өсөн КПП аша документ күрһәтергә кәрәк. Сит кеше Припять биләмәһенә инә алмаған.\nАҙаҡтан ғына, Советтар Союзы тарҡалғандан һуң, тәртип яғы аҡһай башлай. Мародерҙар йөк машиналары менән инеп, металл артынан һунар итә башлай. Әле лә был күренеш дауам итә.\nҠалалағы дезактивация эштәрен ике төргә бүлергә мөмкин – биналарҙы радиоактив саңдан йыуып таҙартыу һәм тупраҡ ҡатламын алыу. Бынан тыш, фатирҙарҙағы әйберҙәрҙе махсус күмеү урындарына – могильниктарға оҙатыу ҙа булған.\nБиналарҙы янғын һүндереү машиналары менән йыуғандар. Ҡайһы берҙә ябай һыу ҡулланылған, тигеҙ урындарҙа махсус полимер состав һиптерткәндәр. Уны, кипкәнен көтөп, һыҙырып алғандар – радиоактив өлөшсәләр пленкаға эйәреп сыҡҡан.\nБетон һәм кирбес радиацияға бирешмәй, өҫтөн генә йыуыу етә. Ә бына металл уны үҙенә һеңдерә һәм уға дезактивация үткәреп булмай.\nЯнғын һүндереү машиналары менән биналарҙы йыуғандар. Һыу ағымы 9 ҡатлы йорттоң өҫкө ҡаттарына барып етерлек көс менән һиптерелә. Аҫҡы ҡаттарға кәмерәк көс ҡулланылған – сөнки һыу бар тәҙрә быялаларын ярған.\nБиналарҙы йыуғандан һуң сираттағы этап башланған. Радиоактив саң ҡунған тупраҡты һыҙырып алыу эше байтаҡҡа күләмлерәк булған.\nҠайһы бер урында бульдозерҙар эшкә ҡушылған. Ул көрәге менән тейешле ҡалынлыҡта – күп осраҡта 30 – 40 сантиметр – тупраҡты ҡырған һәм өйгән. Шулай ҙа күбеһенсә тупраҡты һыҙырыу кеше көсө менән башҡарылған.\n1986 йылдың көҙөндә фатирҙарҙы таҙартыу эше үтә. Йорт буйына трактор арбаһы йәки йөк машинаһы ҡуйыла, тәҙрәләрҙән әйберҙәрҙе ташлайҙар. Аҙаҡтан улар могильниктарға алып барып ерләнгән. Фатирҙарҙа диван-стенка, шкаф кеүек мебель генә ҡалған.\nОло бәләгә ҡаршы көрәш\nҺәләкәт эҙемтәләрен бөтөрөүгә күптәр йәлеп ителә. Беренсе көндәрҙә үк ул ваҡытта төҙөлөп ятҡан Башҡорт атом электр станцияһына ла төркөм тупларға йәшерен бойороҡ бирелә. Унда махсус бригада төҙөлә һәм май баштарында ЧАЭС-ҡа оҙатыла. Тәүҙә Чернобылдә атом сәнәғәте белгестәре эшләй. Аҙаҡтан төрлө министрлыҡтарҙан килә башлайҙар, хәрби комиссариаттарҙан запаста булыусылар – “партизандар” ҙа саҡырыла. Ҡораллы көстәр ҙә йәлеп ителә.\nПрипять ҡалаһын кәртәләү, биналарҙы йыуыу, эшкәртеү, Припять йылғаһы буйына дамба төҙөү, ныҡ зарарланған ауылдарҙы күмеп, ҡәберлектәр яһау, Чернобылдә дезактивация уҙғарыла. Бар ерҙә лә дозиметрсылар тикшереүе ойошторола.\nИң ҙур эштәр станцияла башҡарыла. 4-се блок янындағы емереклектәр алыҫтан идара ителгән бульдозерҙар һәм башҡа техника менән йыйыла. Ҡыйыҡтарҙы таҙартыу ҙа ҡатмарлы була. Сит илдән һатып алынған махсус роботтар ҙа, СССР-ҙыҡылар ҙа әллә ни эш ҡыйрата алмай. Һөҙөмтәлә ҡыйыҡтарҙы, бейектәге конструкцияларҙы махсус кейемле “партизандар”, һалдаттар көрәк, лом менән таҙарта. Шартлаған реактор һәм емереклектәр өс ай эсендә махсус көмбәҙ – саркофаг менән ябыла.\nӘлеге ваҡытта Чернобыль АЭС-ында электр тогы етештерелмәй. Унда халыҡ-ара ойошмалар тарафынан “Яңы арка” проекты тормошҡа ашырыла. Станция тулыһынса махсус көмбәҙле ҡыйыҡ – арка менән ҡапланасаҡ һәм 2050 йылға тиклем уның аҫтындағы биналар һүтеп алынасаҡ.\nЧернобыль фажиғәһе тураһында ентекләберәк танышыу өсөн гәзитебеҙ сайтына инегеҙ. “Бәйләнештә”ге төркөмгә лә ҡуйылды. Эҙләү өсөн хэштег –


Ғаилә // Галина Бахшиева.\nҒаилә бәхете. Дауамы - 2\nЙыл ярым элек Әхтәмовтар ғаиләһендә улыҡҡа алынған ике малай ғына бар ине - Тимур менән Роберт. Әҙ генә һуңыраҡ ғаилә тағы берәүгә артты, был юлы уларға ҡыҙ өҫтәлде - бәләкәй һәм сибек кенә Изабель. Ул, ҡиәмәтлек ике ағаһы кеүек, Әхтәмовтарға сабый саҡтан килеп эләккән, тимәк, Эльвира менән Рөстәмдең йылы, мәрхәмәтле ҡулдарын бәләкәйҙән тойған.\nЙәнә бер ҡыҙсыҡ - Света Широбокова Әхтәмовтарҙа былтырғы йәйҙән алып йәшәй. Ул Рөстәм менән Эльвираны үҙаллы тапҡан, әгәр быны икенсерәк әйтһәң, аҫрауға алырлыҡ ата-әсәне үҙе һайлаған. Ул ваҡытта Светаға12 йәш булған. Эльвира менән балаларҙы ҡыҙыҡай ҡалабыҙҙағы йөҙәрләгән уйын майҙансыҡтарының береһендә осратҡан. Һәм Әхтәмовтарҙа барыһы ла яңынан башланған. Йәнә бер тапҡыр...\n"БАШвестЪ" Әхтәмовтар тураһында беренсе тапҡыр ғына яҙмай. Беҙҙең танышлыҡ 2007 йылдың сентябренән, йыл һайын үткәрелеп килгән "Иң яҡшы алмаш ғаилә" ҡала конкурсынан баш ала, ул ваҡытта Рөстәм менән Эльвира Әхтәмовтарҙың йәш, спорт һөйөүсе ғаиләһе еңеүсе тип табылғайны.\nРөстәм һәм Эльвира - үҙенсәлекле шәхес. Улар сирле балаларҙы ла уллыҡҡа алыуҙан ҡурҡмай. Сабыйҙар балалар йортонда тәрбиәләнһә, мотлаҡ инвалид булып ҡалыр ине. Бары оло малайҙы, Тимурҙы, улар "тышҡы" һыҙаттарына ҡарап, бер аҙ үҙҙәренә оҡшаһын, ҡара сәсле, ҡара күҙле булһын, тип һайлаған.\nКинйәләре Робертҡа иһә бындай вариантты ҡуллана алмағандар. Баш мейеһендәге һыулы шеш, янбаш-бот быуынының дисплазияһы, тыумыштан йөрәктәге физик кәмселек кеүек етди диагноздары үҙҙәренә оҡшамауына ҡарата булған бар шик-шөбһәне таратҡан. Беҙгә оҡшамағанмы? Ярай, булһын! Уның урынына беҙҙең улыбыҙ сәләмәт буласаҡ!\nИзабель менән дә барыһы ла шыма бармаған. Криминаль аборт һөҙөмтәһендә ҡыҙыҡай етлекмәйенсә, хәлһеҙ тыуа, әммә Әхтәмовтарҙың тырышлығы арҡаһында тиҫтерҙәрен ҡыуып етеү генә түгел, үтеп киткән ул хәҙер. Һөнәре буйынса табип-хирург Рөстәмгә һәм Эльвираға, малайҙар менән булғандағы кеүек, ҡыҙҙың сәләмәтлеге өсөн бихисап көс түгергә тура килгән.\nӘле Изабелгә бер йәш тә ете ай. Кисә генә ҡунаҡсыл ғаиләлә булып, балалар өсөн махсус йыһазландырылған спорт мөйөшөндә арҡан баҫҡыстан йүгереп йөрөгән ҡыҙға һоҡланып ҡарап ултырҙым (Спорт майҙаны өсөн фатирҙан тәүҙә диванды һәм башҡа төрлө ҙур габаритлы мебелде сығарырға тура килгән, балалар файҙаһы һәм уңайлығы өсөн нимә генә эшләмәҫһең?).\nБеҙҙең Изабель сая, үткер ҡыҙыҡай, - тип һөйләй Әхтәмовтар ғаиләһе башлығы. - Хатта урамда торған машинаға барып, уны бәүелтеп булаша, этергә итә. Ҡурсаҡтарҙы уйынсыҡҡа һанамай. Ҡыҙыҡһыныуҙары күберәк малайҙарса: машиналар, спорт, атап әйткәндә, каратэ...\nБыл тирәлә өҫтәргә кәрәк булыр, каратэны был ғаиләлә яраталар һәм хөрмәт итәләр. Ир менән ҡатындың, моғайын, оҙаҡ йылдар ошо спорт менән шөғөлләнгәненән киләлер был. Улар улдарын, бына хәҙер ҡыҙҙарын да был мауыҡтырғыс контактлы көрәш төрөнә өйрәтә башлаған.\nДүртенсе, әммә йәше буйынса ғаиләләге иң оло бала ғаиләлә - аҫрауға алынған, яңы ғына 13 йәше тулған ҡыҙҙары Света. Уның тураһында Әхтәмовтарға еңел генә өйрәнеп киткән, тип әйтеп булмай. Ә ниңә ғәжәпләнергә? Үҫмер артында - ул биш йәшендә барып эләккән балалар йорто, йәнә ике тапҡыр уңышһыҙ патронат һәм бына ул, ниһайәт, тыуған ояһын тапты...\n- Тормошобоҙҙа иң ҡатмарлы осор булды был, әммә беҙ уны еңеп сыға алдыҡ, - тип, "БАШвестЪ" менән хәтирәләрен уртаҡлаша Эльвира. - Хәҙер барыһы ла үтте инде. Света миңә йорт эштәрендә ярҙам итә, Роберт менән Тимурҙы, Изабелде тәрбиәләшә. Уҡытыусылары маҡтай, бала яҡшы яҡҡа үҙгәрҙе, уҡыуы һәйбәтләнде, тиҙәр. Уҙған йылда Светаның биш өслөһө бар ине, әле берәү ҙә юҡ.\nХәтере һәйбәтләнә, тыныс йоҡлай хәҙер, - тип дауам итә Эльвира. - Таныш тәржемәсемдән инглиз теле буйынса көн дә шәхси дәрестәр алып барыуын һораным. Тейешлеһенән ике тапҡырға кәмерәк түләйбеҙ. Иптәш ҡыҙымда үҙем дә шөғөлләнер инем, ваҡытым, аҡсам булһа...\nҺүҙ ыңғайы, аҡса тураһында ла әйтеп үтмәү яҙыҡ булыр. Бына нисә йыл инде Әхтәмовтарҙың төп финанс сығанағы - ул Рөстәм. Эльвира буш ваҡытын да, буш булмағанын да балаларға бүлә. Ярай әле бер танышы Эльвираға йорт хужалығын балалар баҡсаһы өйө, тип теркәргә һәм тәрбиәсе булараҡ эш хаҡы алырға кәңәш иткән. Аҙ булһа ла, күпмелер аҡсаһы килеп тора. Ғаилә бюджетына бер аҙ ярҙам, тигәндәй.\nҺүҙ ҙә юҡ, бер юлы өс бәләкәй бала һәм өҫтәүенә бер үҫмер - ул һиңә көлкө түгел. Бында һәр тинең, һәр әйберең, фатирҙағы һәр сантиметрың ҡәҙерле. Һуңғыһы тураһында ла әйтергә кәрәк.\nӘхтәмовтарҙың фатирында барыһы ла функционаллеккә ҡоролған, тип башлайым әле. Әгәр йоҡо бүлмәһендә карауаттар ҡуйылған икән, мотлаҡ ике ҡатлы бер пар карауат тора. Ә аш бүлмәһендәге өҫтәлдең бер өлөшөн поездағы кеүек стенаға ҡарай төшөрөп, буш майҙанды киңәйтергә мөмкин. Ултырғыстар мотлаҡ пластиктан, ҡамасауламаһындар өсөн бер-береһенә ҡатлап йыйып ултыртырға мөмкин. Тимәк, Әхтәмовтарға өҫтәлмә квадрат метрҙар кәрәк, бигерәк тә балалар һанын иҫәпкә алғанда.\nҺәм бына, ниһайәт, (о, мөғжизә! Беҙҙең заманда бит әле ул!) күп балалы ғаиләгә ҡаланан дөйөм майҙаны 60 квадрат метрлыҡ ике бүлмәле фатир бүленеүе тураһында билдәле булды. Тағы ла шуныһы - фатир ҡалабыҙҙың үҙәгенән бирелә. Был, беренсенән, ғаилә әле йәшәгән ике бүлмәле фатирға ҡарағанда 20 квадрат метрға ҙурыраҡ, икенсенән, бушлай - торлаҡ шарттарын үҙаллы яҡшырта алмаған ғаилә өсөн мөһим фактор. Әхтәмовтар яңы торлаҡҡа ордер алмаған, шулай ҙа ошо көндәрҙә булыр, тип өмөтләнәләр. Вәғәҙә иткәндәр бит...\n- Беҙҙең өсөн шатлыҡлы ваҡиға был, - ти Рөстәм Әхтәмов. - Бының өсөн опека һәм попечителлек органдары ныҡ ярҙам итте, әлбиттә. Яңылышырмын, тип ҡурҡам, әммә беҙҙең күрһәткестәргә еткән, йәғни беҙҙең төбәктә бер юлы өс баланы уллыҡҡа алған ғаилә юҡ, шикелле, хәҙер иһә аҫрауға алынған ҡыҙыбыҙ ҙа бар. Бик шатбыҙ, һәм тиҙ арала яңы фатирға күсеүебеҙҙе билдәләрбеҙ, тигән ышаныстабыҙ!\nБеҙгә тағы, ҡулланылған булһа ла, микроавтобус булһа икән, ҡаршылыҡһыҙ сәйәхәткә сығырға, баҡсаға йөрөргә мөмкинлебеҙ артыр ине, - тип дауам итә ғаилә башлығы. Сит илдә сығарылған иҫке машинабыҙ бар, әлбиттә, ләкин артҡы урындарға дүрт баланы һыйҙырыуы ҡыйыныраҡ. ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре һәр ваҡыт беҙгә ҡырын ҡарап ҡала, ниңә бындай состав менән йөрөүебеҙҙе йыш аңлатырға тура килә, әммә был һүҙҙәр, дөрөҫөн әйткәндә, һәр ваҡыт ярҙам итмәй...\nЫсынлап та, ЮХХДИ менән бәхәсләшеп булмай, ярамай икән - ярамай. Шулай ҙа, бәлки, уҡыусыларыбыҙ араһында Әхтәмовтарҙың "транспорт" мәсьәләһен хәл итерлек кешеләр табылыр? Теләге булғандар бар икән, контакттарҙы редакциянан алырға мөмкин.


Яңы уҡыу йылына - яңы спорт майҙансығы\nҠалтасы районының Күтәрем ауылында тренажер-гимнастика комплексы булған күп функциялы яңы спорт майҙансығы сафҡа инде. Шулай уҡ районда социаль объекттар төҙөлөшө лә йылдам бара. 110 балаға иҫәпләнгән балалар баҡсаһы, фельдшер-акушерлыҡ пунктын йыл аҙағына хеҙмәтләндереүгә тапшырыу ҡаралған.\nТхэквандо менән шөғөлләнгән егеттәр яңы спорт майҙансығында үҙҙәрен иркен тота. Төрлө күнекмәләр эшләү уларға бер ҙә ҡыйынлыҡ тыуҙырмай. Сөнки өр-яңы ҡоролма заманса технологиялар нигеҙендә төҙөлгән: махсус япма йәрәхәттәрҙән һаҡлай, һығылмалы һәм тиҙ хәрәкәт итергә мөмкинлек бирә. Динислам Хафизов бәләкәйҙән был спорт төрө менән мауыға.\nӘйткәндәй, бындай спорт майҙансыҡтары районда өсәү. Улар ауыл биләмәләрен тотороҡло үҫтереү федераль программаһы буйынса төҙөлгән. Майҙансыҡ эргәһендә тренажер-гимнастика комплексы ла булдырылған. Уҡыусылар хәҙер йәйен-ҡышын асыҡ һауала спорт менән шөғөлләнә ала.\nҠалтасы районының Кейебәк ауылында яңы фельдшер акушерлыҡ пункты төҙөлөшө йылдам бара. Октябрь аҙаҡтарында яңы медицина ҡорамалдары килтереләсәк.\nЯңы уҡыу йылына-яңы майҙансыҡ. Күтәрем ауылында йәштәр,уҡыусылар араһында футбол,хоккей уйынын үҙ итеүселәр күп. Яңы майҙансыҡ асылыуы уларҙың спортҡа һөйөүен тағы ла арттырған.\nУрындағы халыҡ яңы объектты түҙемһеҙлек менән көтә. Сөнки бер быуатлыҡ бина күптән иҫкергән, етмәһә, өс ауылды хеҙмәтләндерә.\nРайонда демография күрһәткестәре өмөтлө, шуға ла Красный Холм ҡасабаһында өсөнсө мәктәпкәсә учреждение төҙөлә. Яңы бина 110 балаға иҫәпләнгән. Әле балалар баҡсаһында эске биҙәкләү эштәре бара. Төҙөлөш эштәрен быйыл декабрҙә тамамлау күҙаллана.


Өфөлә «DMC Fest» халыҡ-ара музыка фестивале үтәсәк // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «DMC Fest» халыҡ-ара музыка фестивале үтәсәк\n17:19, 28 июня 2013 Мәҙәниәт\n14 сентябрҙә Өфөнөң Ленин исемендәге майҙанында Музыкаль берҙәмлек көнө (DMC Fest) үтә. «DMC Fest» халыҡ-ара музыка фестивале 2011 йылдан алып ябыҡ бүлмәлә, «Өфө уттары» күңел асыу комплексында, үткәрелә ине. Быйыл көҙ ул тәүге тапҡыр асыҡ һауала үтәсәк. Фестиваль 11 сәғәт дауам итәсәк, унда бөтә Рәсәйҙән һәм сит илдәрҙән 20-нән ашыу төркөмдөң сығыш яһауы, йәмғеһе 50 меңгә яҡын кешенең ҡатнашыуы көтөлә.\nӘлеге ваҡытта сарала ҡатнашасаҡ төркөмдәр исемлеге төҙөлә. Тулыраҡ мәғлүмәт фестивалдең рәсми сайтында урынлаштырылған. 2011 йылда музыкаль байрамда дүрт меңдән ашыу кеше ҡатнашҡайны. Фестивалдең тәүге көнөндә Рәсәйҙең «Мастер» трэш-метал төркөмө сығыш яһаны, икенсе көнөндә өфөлөләрҙе «Amatory» һәм «Jane Air» төркөмдәре ҡыуандырҙы.\n2012 йылғы DMC Fest фестивалендә «Алиса», «Мастер», «Черный Обелиск», «Catharsis», «Артур Беркут», «Amatory», «Слот», «Louna», «Stigmata», «Jane Air» төркөмдәре һәм Германияның «Caliban» рокерҙары ҡатнашты.


Йәнә әсә менән бәпес юғалған\n30 Апрель 2019, 15:10\nБашҡортостандың Октябрьский ҡалаһында 32 йәшлек Анна Тарасова менән уның бер йәшлек ҡыҙы Руслана юғалған. “Лиза Алерт. Башҡортостан”дың “Бәйләнештә”ге төркөмөндә хәбәр ителеүенсә, әсә менән бала 2019 йылдың 9 апрелендә ғәйеп булған.\nҠатындың билдәләре: буйы 174 сантиметр, ябыҡ, һары сәсле, күҙҙәре асыҡ йәшел төҫтә. Юғалған көндө ул тубығына тиклем оҙонлоҡтағы һоро пальто, асыҡ төҫлө джинсы салбар һәм һоро ботинка кейгән булған. Күк күҙле сабый – асыҡ күк төҫтәге куртка, һоро ботинка һәм баш кейемендә.\nУларҙың ҡайҙалығын белгән йәки ниндәй ҙә мәғлүмәте булған кешеләрҙән 8-937-47-25-572, 02, 102 номерҙарына шылтыратыуҙы һорайҙар.


Моңдай урғып үтhә көндәрең!\n30 Ноябрь 2017, 02:00\nБорон-борондан халыҡ йондоҙҙарға ҡарап юл тотҡан. Был тормошта үҙеңдең юл күрһәтеүсе йондоҙоңдо табыу мөһим. Гөлира Миндебай ҡыҙы Әбделмәнова уны тап-ҡан. Ул – тәрбиәсе.\n1964 йылдың 2 ноябрендә, көҙ айының йәмле бер көнөндә, Туҡбай ауылында йәшәүсе Фәрзәнә һәм Миндебай Закировтарҙың ғаиләһендә Гөлира исемле бала донъяға килә. Бәләкәйҙән тырыш, маҡсатҡа ынты-лыусан булып үҫә ҡыҙ.\n1987 йылда яҙмыш еле Яуыш ауылы егете Фәғил Миндебай улы Әбделмәнов менән осраштыра. Бына инде 30 йыл бергә бик матур, татыу ғүмер кисерә улар.\nГөлира Миндебай ҡыҙы хеҙмәт юлын 1990 йылда “Айгөл” балалар баҡсаһында башлай. 2000 йылда балалар баҡсаһы мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. 2003 йылда Башҡорт дәүләт педагогия университетының мәктәпкәсә психология һәм педагогика факультетын тамамлай.\nБөгөн балалар баҡсаһына 38 бала йөрөй, ете хеҙмәткәр эшләй.\nГөлира Миндебай ҡыҙында ысын педагогҡа хас бөтә һыҙаттар бар: талант, күңел йылыһы, сабырлыҡ, һөйкөмлөлөк, уяулыҡ һәм бөтмәҫ энергия. Һәр саҡ асыҡ, йылы ҡарашлы, урынлы кәңәштәре менән ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер торған Гөлира Миндебай ҡыҙын коллектив та, балалар ҙа, ата-әсәләр ҙә берҙәй хөрмәт итә. Балаларға шәхес булараҡ ҡарай белә, һәр береһенең күңеленә асҡыс табып үҙе артынан эйәртеп, рухлы итеп тәрбиәләй. Егерме ете йыл ғүмерен кескәйҙәрҙе тәрбиәләүгә бағышлай ул.\n– Тәрбиәсе һөнәрен һайлауыма бер ҙә үкенмәйем. Ошондай беҙҙең баҡсалағы кеүек аҡыллы, тәрбиәле, шәп кескәйҙәр, беҙ бергә, тип ынтылып торған, бер-беребеҙҙе бер ҡараштан аңлап эшләгән коллектив булғанда нисек үкенәһең инде? Улар менән көндәрем моңдай урғылып үтә, – ти Гөлира Әбделмәнова.\nЭйе, ысыны шунда, балалар баҡсаһы урамына килеп инеү менән, беҙҙе күҙҙең яуын алырлыҡ сәскәләр ҡаршы ала. Әйләнә-тирәләге бөхтәлеккә, тәртипкә ҡарап һоҡланмау мөмкин түгел. Минеңсә, был бары эшен яратҡан, яуаплы һәм түҙемле коллектив менән дуҫ-татыу эшләгән хужабикәләрҙең генә ҡулынан киләлер.\nГөлира апай намыҫлы, тырыш хеҙмәте өсөн бик күп маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнгән. Башҡортостандың һәм Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы ул. Фотоһы Почет таҡтаһына ла ҡуйылып, уның хеҙмәте юғары баһаланған.\nУл ғүмеренең емешкә тулған аҫыл миҙгелендә, үткәндәргә бағып, баш-ҡарған эштәрен барлай, киләсәккә маҡсаттарын билдәләй. Ә бит үткәндәре һис үкенерлек түгел: өлгөлө ғаиләһе, бәхеткә һәм юғары дәрәжәгә өлгәшкән балалары, шулай уҡ маҡтаулы исемдәр, оло еңеүҙәр яулаған коллективы – әсәнең һәм тәрбиәсенең бөйөклөгөн раҫлаған иң ҙур баһа.\nГөлира Миндебай ҡыҙы – ғаиләһендә уңған хужабикә, балаларына бик яҡшы, өлгөлө әсәй, ейән-ейәнсәр-ҙәренә өҙөлөп торған өләсәй.\nҒаилә – изге төшөнсә, һәр кем уны үҙенсә һөйә, аңлай, ғорурлана. “Ғаиләлә тыныс, тормош иптәшегеҙҙең һәм балаларығыҙҙың күңеле түңәрәк булһын өсөн ни эшләргә кәрәк?”– тигән һорауыма әңгәмәсем:\n“Сабыр булырға кәрәк”, – тип яуап ҡайтарҙы.\nИҫке Мишәр ауылы.


Хәбәрҙәр: Һиндостан- ҡатын-ҡыҙҙар өсөн иң ҡурҡыныс ил.\nҺиндостан- ҡатын-ҡыҙҙар өсөн иң ҡурҡыныс ил.\nАисаға 23 йәш була, ул врач булырға уҡый. Дуҫы менән киноға барырға ғына баҙнат иткән өсөн, 6 ир уны йыртҡыстарса туҡмай һәм мыҫҡыл итә. Ҡыҙ һәләк була. Уның фажиғәле яҙмышы ҡатын-ҡыҙҙарҙы һис бер язаһыҙ көсләүгә ҡаршы акцияларҙың ҡабынып китеүенә сәбәпсе булды.\n“Өйҙәренән сыҡҡан ҡыҙҙар үҙҙәрен хәүефһеҙ итеп тоймай. Уларға һөжүм итеүселәрҙе ҡаты язаға тарттырып ҡына быны туҡтатырға мөмкин,-”ти йәш ҡатын.\nҺиндостанда көн һайын ҡатын-ҡыҙҙарҙы көсләйҙәр һәм был ғәҙәттә язаһыҙ ҡала. Һиндостанда 40 йыл эсендә ундай көс ҡулланыуҙар 900 процентҡа артҡан. 2012 йылда ғына ла Нью-Делиҙа ошондай 635 осраҡ теркәлгән һәм тик бер енәйәтсе генә яуапҡа тарттырылған.\nҺөжүм ҡорбандары хеҙмәткәрҙәренең 4 проценты ғына ҡатын- ҡыҙҙарҙан торған полицияға һирәк мөрәжәғәт итә. Оялыу һәм ҡурҡыу арҡаһында, ҡыҙҙар булған хәлде һөйләргә ҡыймай.\nКүптән түгел үткәрелгән тикшеренеүҙәр Һиндостандың ҡатын- ҡыҙҙар өсөн йәшәү шарттары иң насар ил булыуын асыҡланы. Ә бит ил ҡатын-ҡыҙҙары сәйәсәттә мөһим роль уйнай, заманса кейенә. Әммә илдең патриархаль тамырҙары көслө һәм ҡатын- ҡыҙҙар енси теләктәрҙе ҡәнәтғәтләндерергә бурыслы түбән кимәлдәге йән эйәләре итеп ҡарала.\nМәҫәлән, һәр дүртенсе Һиндостан ир аты ҡатын- ҡыҙҙарға ҡарата көс ҡулланған, һәр бишенсеһе енси бәйләнешкә инергә мәжбүр иткән.\nИр-аттың өҫтөнлөгө бала тыуғанда уҡ һиҙелә. Һиндостанда 1000 ир-атҡа 914 ҡатын-ҡыҙ тура килә. Ҡыҙ балалар тәрбиә етешмәүҙән, һайлап бала төшөрөүҙән һәләк була.\n“Илдә ҡатын-ҡыҙҙар етмәү сәбәпле енси өлкәлә күп енәйәттәр эшләнә. Йәш егеттәр өйләнә алмай, был хәл илдең төньяғында айырыуса ҡырҡыу тора. Былар барыһы ла бала төшөрөүҙәр һәм яңы тыуған ҡыҙҙарҙы үлтереү арҡаһында килеп сыға,-”ти Һиндостан хоҡуҡ һаҡлаусыһы.\nҠыҙҙарҙан ҡотолоу өсөн, уларҙы бик иртә кейәүгә биреү киң таралған- 70 проценты 18 йәшкә тиклем тормошлана. Балалалар менән никахтарҙың 40 проценты Һиндостанға тура килә. 1860 йылда уҡ иртә никахтар тыйылһа ла, был ғәҙәт сәскә ата. Ауыл ерендә ул шул ҡәҙәр ныҡ тамыр йәйгән, уны асыҡтан- асыҡ ғәйепләргә берәү ҙә ҡыймай.\nҠаршылыҡ акциялары көсәйеүгә ҡарамаҫтан, йолалар үҙгәреүгә, ҡатын ҡыҙҙарҙың хәле яҡшырыуға өмөт әҙ, бының өсөн оҙаҡ йылдар кәрәк буласаҡ.


Талантлы кеше һәр яҡлап та талантлы була, тиҙәр. Һылыу ҙа, тапҡыр ҙа, сая ла, ғәҙел дә Айгөл Уйылдан ҡыҙы Әхмәҙиеваға үҙ ғүмерендә ниндәй генә һөнәр башҡарырға тура килмәй. Уҡытыусы, телевидение дикторы, телетапшырыуҙар мөхәррире, «Ҡурай» йыр-моң каналы директоры, «Туған тел» телеканалы баш мөхәррире – һәр эштә лә яуаплылыҡ, уңғанлыҡ, нескә зауыҡ, оҫта ойоштороу һәләте менән хөрмәт ҡаҙанған ханым бөгөн дә тормошҡа заманса ҡарашы, отҡорлоғо һәм тәүәккәллеге менән һоҡландыра.\nЯратҡан уҡытыусыһы Австрияға күсергә ҡарар иткәс, мөләйем һылыуға Өфөләге бизнесын ҡалдырырға теләген әйтә: «Баламдай күргән ҡәҙерле эшемде гүзәллектең ысын асылын аңлаған һин генә дауам итә алырһың». Көрсөк мәлендә матурлыҡ салоны һатып алыу ҡапма-ҡаршылыҡлы фекерҙәр уятһа ла, ғаилә кәңәшмәһендә кредит юллап булһа ла был мөғжизәле лә, үҙенсәлекле лә яңы өлкәне үҙләштереп ҡарарға, тигән ниәткә киләләр. Шулай итеп Айгөл Әхмәҙиева Өфөнөң Коммунистик урамындағы билдәле «Комильфо» матурлыҡ салонының хужаһы булып китә. Нәфис зат гел гүзәллеккә табынып йәшәй, үҙе лә сибәр, йәш ҡалғыһы килә. Юҡҡа ғына, матурлыҡ донъяны ҡотҡарыр, тимәгәндәр бит. Бына инде ике йыл Айгөл Уйылдан ҡыҙының һәр көнө кешеләрҙе матурыраҡ, зауыҡлыраҡ, бәхетлерәк, тимәк, уңышлыраҡ итеү маҡсатына бағышланған. Байрамға, ҡунаҡҡа, туйға, кисәгә барыр алдынан, ҡайһы берәүҙәр хатта ҡәҙимге эш көнөндә лә үҙен йәмләр өсөн салонға мөрәжәғәт итә. Бында бер генә тапҡыр килгән кеше лә сәсен килешле итеп киҫтергәндән һуң, махсус макияж, үҙенсәлекле маникюр эшләтергә, тырнағын биҙәргә, ҡаш-керпеген «үҫтерергә» булып китә. Тап «Комильфо» матурлыҡ салонында имиджыңа тура килтереп, барыһын да бер юлы эшләтеп сығыу мөмкинлеге бар. Оҫталар үҙеңә генә килешле образ тыуҙырып, һине танымаҫлыҡ итеп үҙгәртеү һәләтенә эйә. Тағы ла бит тиреһен заманса аппараттар ярҙамында йәшәртеү, эпиляция, пилинг, шугаринг (төктәрҙе алыу), балаларға прическа яһау, солярий һәм төрлө массаж хеҙмәттәре күрһәтелә. Хәҙер йәштәр араһында мехенди, татуаж яһатыу модала. Башҡорт ҡыҙының алтын ҡулдары бик тәүәккәл ижади хыялдарҙы ла ысынбарлыҡҡа әйләндерә. «Комильфо»ла таҙалыҡ, гигиена ҡағиҙәләренә лә талап юғары: һәр клиенттан һуң тараҡ-ҡайсылар, ҡырғыстар, тырнаҡ биҙәү яйланмалары махсус ҡорамалда дезинфекциялана. Тағы шуныһы мөһим: бары тик билдәле фирмаларҙан ҡайтарылған һәм тикшереү үткән юғары сифатлы һөнәри буяу-косметикалар ғына ҡулланыла.\n«Хәҙер магазин кәштәләрендә һатылған буяуҙарға төрлө ярамаған матдәләр ҡушыла, улар һаулыҡҡа ныҡ зыян килтерә. Ни тиклем зарарлы булыуын белгәнгә, быға айырыуса иғтибар итәм», – ти директор.\nЗаман һулышынан артта ҡалмаҫ өсөн етәксе оҫталарының белемен камиллаштыра, бәйгеләрҙә ҡатнашыуын хуплай. Салондың үҙенсәлекле, сағыу интерьеры һәм, әлбиттә, үҙ эшен яратып башҡарған белгестәрҙең яғымлылығы арбай. Шуға бер генә тапҡыр килгәндәр ҙә даими йөрөргә ғәҙәтләнә. Уларҙың күбеһе – ысын зауыҡты тойған һәм үҙ баһаһын белгән ханымдар. Хеҙмәтләндереү юғары кимәлдә башҡарыла, хаҡтар ҙа юғары түгел. Етмәһә, төрлө мауыҡтырғыс акциялар үтә, мәҫәлән, оло йәштәгеләргә ташламалар, ҡыҙы йәки улы менән килгән атай-әсәйҙәргә сертификат биреү ҡаралған.\nСалондың уңышлы эшмәкәрлегендә директорҙың талапсанлығы, эшһөйәрлеге лә ҙур роль уйнай. Әйткәндәй, Айгөл ханымдың эшмәкәрлеге бының менән генә сикләнмәй, «Башакадемкитап» ғилми-ағартыу үҙәген етәкләй, башҡорт милли биҙәүестәре һәм халҡыбыҙҙың рухи, мәҙәни донъяһын сағылдырған китап-энциклопедиялар һатҡан кибет һәм типография менән идара итә. Ғилми эшкә лә ваҡыт таба ул, ошо көндәрҙә кандидатлыҡ диссертацияһын яҡларға йыйына. Унан тыш Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы эргәһендәге Республика ата-әсәләр комитеты рәйесе урынбаҫары һәм үҙенең туған мәктәбе – әлеге көндә ҡыҙҙары Алтынай менән Айдана уҡыған Ф. Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһында ата-әсәләр комитеты рәйесе булараҡ та, Рәсәй халыҡтары мәҙәниәтен һәм телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү, уларҙың рухи бөтөнлөгөн нығытыу эшендә әүҙем ҡатнаша. БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы туған халҡының рухи һәм матди ҡиммәттәрен һаҡлау һәм үҫтереүгә ҙур көс һала.\nКиләсәккә бағлаған маҡсаттары бихисап уңған етәксенең. Матурлыҡ салонын киңәйтеп, тағы ла стоматология клиникаһы асырға ниәтләйҙәр. Айгөл Уйылдан ҡыҙының тормош иптәше Ришат Мөхтәр улы – танылған теш табибы-ортопед. Ғаилә бизнестарын яңы даирәгә сығарырға, кешеләргә ярҙам итергә теләктәре ҙур Әхмәҙиевтарҙың. Тырыш, миһырбанлы парҙың яңы талпыныштарҙа ла уңышҡа өлгәшеүенә ышанабыҙ!\n«Комильфо»ның сихри донъяһы һеҙҙе көтә! Һәр йөрәк тибешегеҙ менән камиллыҡҡа, матурлыҡҡа яҡынайығыҙ!


19 Февраль 2011, 20:01\nШәмбе иртән БСТ-нан: «Сегодня в Башкирии обильный снег, туман, видимость около 10 метров, метель... в Салавате, Кумертау, Куюргазах...» – тип иғлан тапшырҙылар.Шул хәбәрҙе генә көтөп ятҡан Барый ауылға бармаҫ өсөн: «Йәтеш булды бит был, әй», – тип, бисәһенә әйтә һалды:– Ишеттеңме, ана, в Башкирии буран, тинеләр. Ауылға юл ябыла, һеҙҙең ул арҡыры мәте юлығыҙға ҡар һырынтыһы тултырасаҡ, юл таҙартыу юҡ ул унда. Әҙ булдымы ни барып етә алмай кире боролғандар, сығып китә алмай, унар көн ятҡан мәлдәр? – тип, зарланыбыраҡ, эстән һөйөнөп, һүҙенә нөктә ҡуйҙы. ҡайтырға әҙерләнеп бөткән ҡатыны:– Ул буран беҙҙең Башҡортостанда түгел, «Башкирия»ла, тигәндәр бит, – тип Барыйҙың Яңы йыл байрамынан һуң шаңҡыған башын тағы ла шаңҡытыбыраҡ ебәрҙе.Барый ятҡан урынынан башын күтәреп кенә өндәште:\nБарый ятҡан урынынан башын күтәреп кенә өндәште:\n– Әллә иҫәрләнә башланыңмы, беҙҙә, Башкирияла, тинеләр бит, Көйөргәҙене лә әйттеләр, һеҙҙең районды!\n– Ошо ерле-юҡты ишетер ҙә ятыр инде, нишләп Көйөргәҙе «Башкирия»ла булһын, район һынлы район унда ни эшләһен! – тип бутаны Барый башын.\n– Үҙегеҙҙең Көйөргәҙе районын Башкириянан сығарҙыңмы ни, ҡайҙа ҡуйҙың? Әллә Ырымбурға бирҙеңме? – тип мыҫҡыллабыраҡ, ҡәнәғәтләнеп ята бирҙе Барый.\n– Кит, мәжнүн, – тине бисәһе. – «Башкирия» тигән хәрби карап ҡына бар ҡайҙалыр, ә беҙҙең Башҡортостанда бындай төшөнсә юҡ! Ана, уҡый белһәң, Башҡортостан, Рәсәй Конституцияларын уҡы, унда республиканың исеме аҡҡа ҡара менән яҙылған: «Республика Башкортостан», йә «Башҡортостан Республикаһы», йә «Башҡортостан» ғына һәм вәссәләм! Ә элекке «Башкирия» тип аталған сауҙа үҙәге, колхоз-совхоздар, ҡунаҡханалар бөттө ул!\nБарый тәрән уйға батты. Ә ниңә һуң телевизорҙан «Башкирия» тип көнө-төнө әҙәм башын бутайҙар? Әллә, ысынлап та, теге карапта буран, шторммы икән? Алла ярҙам бирһен капитанына, улай булһа. Байтаҡ ҡына беҙҙең егет тә хеҙмәт итә ине, ә... Юҡ, беҙҙең егеттәр унда почти ҡалманы, тине бит әле ҡатын. Бәлки, «Башкирия» тигән яңы губерна төҙөгәндәрҙер, баш ҡалаһын Ырымбур итеп? Унда ла башҡорттар күп бит. Жириновский нимәлер бер ваҡыт һөйләй ине лә. Улай тиһәң, БСТ менән Өфө-ТВ, береһенән-береһе арттырып, гел Өфөнө генә күрһәтә, Ырымбурҙы һанға һуҡмайҙармы икән? Ауылдар ҙа күренмәй ул. Бер уйлаһаң, кәнишне, дөрөҫ эшләйҙәр, нечево ауылды күрһәтергә. Бына реклама, КВН, рок, Африка, Америка кинолары, мульти-пульти – во!\n«Ә... иҫкә төштө! Туҡта, туҡта, туҡтасәле, Боря, тррр! Ни эшләп әле анау көнө ауылға шылтыратҡанда: «Һеҙгә рәхәт, ҡышын эш юҡ, рәхәтләнеп «Сәләм»де генә ҡарап ятаһығыҙ», – тигәс: «Сәләм» бөттө ул, беҙ Татарстан каналын ҡарайбыҙ», – тинеләр әле? Әллә Татарстан беҙгә ҡушылдымы икән? Шәп булыр ине ул. Беҙҙә бөтә завод-фабрикаларҙы, урмандарҙы һатып бөткәндәр, Башҡортостанға ярҙам кәрәк, тигәйнеләр. Теге һатып алған кешеләр, урындағы халыҡ эшләй белмәй, тип, эшселәрҙе Удмуртстандан, Мәскәү яҡтарынан ташый икән. Даже «Салям»дан нимә һөйләргә, нисек гәзиттән мәзит яһарға улар өйрәтә ти ҙә баһа. ҡушылыуы дөрөҫ булһа, Себер сапҡансы ҡаҙанға барып эшләр инек», – тип үҙ алдына мығырлап ятҡанда, бисәһе: «Тор, әйҙә киттек Таймаҫҡа», – тип ҡаты ғына өндәште. «Тороп тор әле, Башкирия тип ил башлыҡтары ла әйтә бит әле, мин бының менән разобраться итмәйенсә ҡуҙғалмайым! Йөрөрһөң ҡайһы республикала йөрөгәнеңде белмәйенсә», – тип борсолдо Барый.\n«Әүәл берәйһе ҡырын эш эшләһә, енәйәт эше ҡуҙғатып, төрмәгә ултырталар ине. Хәҙер Төп Законды – Конституцияны даими боҙғандарға ла яза юҡ икән дә баһа. Вәт, заманаң. «Ул телецентрға Үктәбр Вәлиевичты кире ултыртырға кәрәк. Вәт, ул «мочил»бы за это!» – тип осона сыҡты ла сығыуын, ләкин тышта ла, өйҙә лә буран ҡупты шул...


"Салауат Юлаев" был миҙгелдең Олимпиаданан һуңғы өс матчында ла еңеү яуланы. Шуларҙың икенсеһе ваҡытынан алда континент Кубогын алыу менән бөттө. Өсөнсөһө көслө ихтыярлы уйын һәм был Кубокты ҡулға алыу менән тамамланды.\nНиндәй иҫәп менән "юлаевсылар" Минскиҙы отто, тип һорағыҙ - иҫләмәйем. Патрик Торесен менән Александр Радуловтың таҡыр баштарынан тәьҫораттар күп бигерәк. Улар, имеш, Олимпиадала ниндәйҙер бәхәскә ингән һәм икеһе лә отолған, тиҙәр...\nРига менән булған матур матч та хәтерҙе "ашаны". Ҡана, булмаһа, протоколды ҡарап, хәтер яңыртайым.\n...Ах, шулай бит әле - барыһы ла ябай һәм етеҙ хәл ителде. Алексей Медведев һәм Патрик Торесен етенсе минутта уҡ иҫәпте 2:0 итте. Бында нисек көрәшәһең инде, "юлаевсылар" ҡапҡаға шайбаларҙы тиҙ ырғытҡанда?\n"Динамо" уҫалдарса бер шайбаға иҫәпте ҡыҫҡартты. Владимир Денисов оҫталыҡ күрһәтте. Ләкин "юлаевсылар"икенсе ваҡыт арауығында йәнә ике тапҡыр - Дмитрий Калининдың төҙәп атыуы һәм Кирилл Кольцовтың ҡапҡаға ырғытыуы менән яуап бирҙе, 4:1.\nАртабан уйын күңелһеҙ дауам итте. Башҡаса голдар булманы. Минск уйынсыларының береһе - Дьюи Весткотт Торесенға бирсәткәләрҙе ташларға тәҡдим итте. Тегеһе нимәлер әйтеп, кире ҡаҡты, инглиз телендәлер инде, моғайын.\nСирена менән бергә журналистар сисенеү бүлмәһенә йүгерҙе. Радулов һәр ваҡыттағыса ҡасты. Мин бер үҙем Торесенға ыңғайланым.\n- Патрик, Радулов менән ниңә ҡырындығыҙ?\n- Мин ошолай сәс киҫтерергә генә теләнем, - тип хәйләләне викинг.\n- Ысынлап та шулаймы?\n- Эйе, был бер нимәгә лә бәйле түгел.\n- Һуғышырға тәҡдим иткән Минск уйынсыһына нимә тип яуап бирҙең?\n- Алда плей-офф тора, һәм миңә әле йәрәхәттәр ҙә, дисквалификация ла кәрәкмәй, тинем.\n- Дөрөҫ эшләгәнһең! Григоренко менән бер составта миҙгелдең иң яҡшы снайперы исеменә дәғүә иткәнеңде беләһеңдер инде?\n- Юҡ. Мин күпселектә яҡшыраҡ уйнарға, күберәк индерергә тейешмен, тип уйлайым.\nПетр Счастливый Өфө командаһына яңыраҡ килде һәм шунда уҡ бәхет - Континент кубогын килтерҙе.\n- Петр, карьераңда ҡасан да булһа даими уйында еңгәнең булдымы?\n- Юҡ, быныһы беренсе тапҡыр. НХЛ-да "Оттава" менән конференцияла еңдек, шунан артығы булманы.\nБаш тренер Быковты журналистар матбуғат конференцияһында ҡул сабып ҡаршыланы. Нимә генә тимә, тренер сифатында Рәсәйҙәге чемпионатта ул беренсе тапҡыр еңә. Был ҡаҙанышҡа барыһы ла өлгәшмәй.\n"Динамо" хоккей клубының (Минск) баш тренеры Александр Андриевский:\n- Нимәлер әйтеүе ауыр. Командалар әле төрлө мәсьәләне хәл итте. Беҙҙә бөгөн бер ыңғай фактор булды: өсөнсө осорҙа бишәүгә өсәү уйнағанда бер тапҡыр ҙа ҡапҡаға үткәрмәнек. "Салауат Юлаев" командаһын еңеүе һәм "Континент кубогын" алыуы, чемпионатта беренсе урын яулауы менән ҡотларға ғына ҡала. Һеҙҙең командаға плей-оффта уңыштар теләйем.\n"Салауат Юлаев" хоккей клубының баш тренеры Вячеслав Быков:\n- Был матчтың әһәмиәтен егеттәр яҡшы аңлай ине - регуляр чемпионатта еңеү бит. Континент кубогы - бар команда, клуб, көйәрмәндәрҙең уртаҡ эшенең һөҙөмтәһе ул. Бөгөн уйынға көсәнеп кенә сыҡтыҡ, бығаса булған матчтың тәьҫиренәндер инде. Ахырҙа тынысланып, матчты контролгә алдыҡ.\n- Мирослав Блатякты "ҡорос кеше" тип атарға ваҡыт. Ләкин ул бөгөн уйнаманы. Сәбәбе ниҙә?\n- Һеҙ, моғайын, һәр төрлө рекордтарҙы күҙ уңында тотаһығыҙҙыр? Шулай ҙа беҙгә икенсе кубок һәм икенсе рекордтар мөһим. Мирослав Блатякка ял итергә форсат бирҙек, һуңғы арала ул күп уйнаны, шул иҫәптән Олимпиадала ла. Арығанлығы һиҙелә.\n- Радулов менән Торесендың яңы "прическаларының" серен аса алаһығыҙмы?\n- Үҙем өсөн дә был көтөлмәгән хәл булды. Егеттәр психологик планда нимәнелер үҙгәртергә теләйҙер, моғайын. Һуңғы арала беҙҙең тирәләй кире энергия күп булды.\n- Плей-оффта ҡаршы сығасаҡ команданың асылда кем булыуы мөһимме? "Трактор"мы, әллә "Себер"ме?\n- Ниңә алдан борсолорға? Ҡалай булһа ла, беҙгә ҡаршы сығыуы ихтимал булған командаларҙы ҡарайбыҙ, һығымталар яһайбыҙ. Һәр команданы ихтирам итәбеҙ һәм плей-оффҡа әҙерләнәбеҙ.\n"Себер"... "Трактор"... Һөҙөмтәлә Екатеринбургтан "Автомобилист" командаһы эләкте бит! Был клуб ҡунаҡта көнбайыш лидеры СКА-ны тар-мар итте, ә "Себер" "Витязь" командаһынан отолдо!\nБеҙҙекеләр СКА-ның еңелеүе арҡаһында ярышташының кем булырын белмәйенсә, питерлыларҙың буласаҡ оппонентын үҙҙәре һынап ҡараны. Ул ваҡытта турнир таблицаһында өҫкә күтәрелерен белмәгән, көйәрмәндәре, намыҫы һәм премия өсөн уйнаған был ҡатмарлы холоҡло оппонент Өфөлә шәп уйын күрһәтте.\nБашта "Динамо" (Рига) беҙҙең команданы аптырашта ҡалдырҙы. Беренсе осорҙа уҡ 0:3 - был бик шәп. Афарин, латыштар, тағы ни әйтәһең. Улар КХЛ-дың иң яҡшы снайперы Марцел Хосса, етеҙ Мартин Карий, башлы Рональд Петровицки, ышаныслы Мартин Прусегы булмаған Латвияның йыйылма командаһы менән дә көс һынаша алалыр әле, моғайын.\nКонтинент кубогы тора - ә уның хужалары күңелһеҙ иҫәп менән пыран-заран ителде. Икенсе осорҙы "юлаевсылар" яңы ҡапҡа һаҡсыһы Александр Еременко һәм яңы һөҙөмтәле уйын менән дауам итте. Александр Пережогин, Руслан Нуретдинов, Дмитрий Калинин һәм Александр Радулов латыштарҙың ҡапҡа һаҡсыһы Мартин Прусекка баш ауырыуы ойошторҙо. Һәм 4:3.\nӨсөнсө осорҙа латыштар иҫәпте тигеҙләне, хатта берәүгә уҙып китте, ләкин КХЛ-дың иң яҡшы снайперы исемен ала алған Патрик Торесендың шайбалары һәм буш ҡапҡаға Владимир Антиповтың голы иҫәпте 6:4 итте.\n"Салауат Юлаев"тың капитаны Виталий Прошкин Континент кубогын баш өҫтөнә күтәрҙе. Башҡа уйынсылар уны ҡабатламаны. Беҙ яңы йола барлыҡҡа килеүен тамаша ҡылдыҡ.\nСисенеү бүлмәһендә Александр Еременко "БАШвест"ҡа бына нимә тине:\n- Үҙегеҙ ҙә аңлап тораһығыҙ, был миҙгелдәге төп трофей түгел был.\n- Уйын ҡатмарлы булдымы?\n- Матч иң ауырҙарҙан түгел. Улар ваҡытында уңайлы мәлдәрҙе оҫта файҙаланды.\n"Динамо" клубының (Рига) баш тренеры Юлиус Шуплер:\n- Беҙҙең ҡарамаҡҡа беренсе осор бик уңышлы булды, голдар индерҙек, уйыныбыҙ матур килеп сыҡты. Икенсе осорҙа беҙ тынысландыҡ ҡына түгел, ҡаршы команда ла тырышлығын арттырҙы. Өсөнсөһөндә хәлдәрҙе төҙәтергә тырыштыҡ, звеноларҙа уйынсыларҙың урындарын алмаштырҙыҡ. Үҙемдең егеттәрем тураһында шуны әйтә алам: улар тырышты, бар көсөн һалды, уңайлы мәлдәре булды, ләкин шайба индереүгә ҡулланманылар. Уйынсыларыма рәхмәт, сөнки улар бик оҫта, шәп командаға ҡаршы уйнаны.\n"Салауат Юлаев"тың баш тренеры Вячеслав Быков:\n- Ярышташыбыҙ беренсе осорҙа уҡ агрессив һәм әүҙем уйынға сыҡты, алдан егеттәрҙе иҫкәртһәләр ҙә, бындайға беҙ әҙер түгел инек. "Динамо" бик ҡеүәтле башлай, беҙ улар ҡатнашлығындағы һуңғы уйындарҙы ҡарағайныҡ инде. Һәм беренсе осор быны асыҡ күрһәтте. Икенсе осорҙа ҡапҡа һаҡсыһын алмаштырҙыҡ, хәрәкәтте, ынтылышты, агрессив уйынды арттырҙыҡ һәм һөҙөмтәгә ирештек. Барыһын да еңеү менән, регуляр чемпионаттың тамамланыуы менән. Көйәрмән ҡатын-ҡыҙҙарҙы 8 Март менән.\n- Вячеслав Аркадьевич, команданың уйынына килгәндә. Бөгөн Радулов менән Торесен Сидякинды бер аҙ инҡар иткән кеүек булды. Һеҙ быны һиҙҙегеҙме?\n- Улайҙыр, тип уйламайым. Бында барыһы ла аңлашыла - улар бер-береһен тиҙ таба. Ә Андрей егеттәр менән яңыраҡ уйнай башланы, ул әлегә тәжрибә туплай. Һәр хәлдә, әлегә был "өс таған" үҙен яҡшы яҡтан ғына күрһәтте.\n- Сергей Зиновьев буйынса яңы хәбәр бармы?\n- Сережа ҡайтып етте, ул әле беҙгә яраларын бәйләтергә йөрөй. Уйлауымса, үкенескә күрә, был миҙгел Сергей өсөн тамамланды. Ул хәҙер сәләмәтлеген ҡайғыртырға тейеш. Операция, беҙгә әйтеүҙәренсә, уңышлы үткән. Уға ҡыйын, әлбиттә, уйнағыһы килә, ләкин спортта шулай.\n- Плей-офф уйындарына төп ҡапҡа һаҡсыһын билдәләнегеҙме?\n- Беҙ чемпионаттағы кеүек башлайбыҙ - ҡапҡа һаҡсыларының сиратлы уйынын дауам итәбеҙ.\n- Ике остазға ла һорау: ҡайһы команда көслөрәк - Латвияның йыйылма командаһымы, әллә Риганың "Динамо"һымы?\nБыков яуап биреүҙән баш тартты, ә Шуплер былай тине:\n- Әлбиттә, Латвияның йыйылма командаһы. Уларҙа тиҙлек күрһәтеүсе уйынсылар бар...


Башҡортостан почтальоны - "Рәсәй ғорурлығы" Бөтә Рәсәй проектының геройы\n22 Ғинуар 2020, 16:38\nМежгорье ҡалаһынан почтальон булып эшләүсе Эльвира Шәйәхмәтованың 6 ғинуар көнө янғындан 20 кешене, шул иҫәптән 7 баланың ғүмерен нисек итеп һаҡлап ҡалыуы тураһында яҙып үткәйнек инде. Был батырлығы өсөн почтальонды наградаға тәҡдим иткәндәр, тип Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров менән Рәсәй Почтаһы генераль директоры Николай Подгузов хәбәр итте.\nЯбай почтальондың батырлығы тураһында "Рәсәй ғорурлығы" федераль интернет-проекты ла яҙып сыҡты. Әйткәндәй, был интернет-проекттың геройҙары ла тап Эльвира кеүек ябай батырлыҡтар эшләгән ябай кешеләр тураһында. Ғәҙәттә ундайҙар был ҡылған батырлыҡтарын батырлыҡ тип тә уйламай. Һәр кеше эшләй торған эш, бурыс, тип ҡабул итәләр.\nЭльвира ла барыһы ла ял иткән көндә үҙенең участкаһына пенсия таратырға сыға. Был көндә бәғзе берәүҙәр Раштыуа байрамын ҡаршыларға йыйына, ҡайһылары ғаиләһе менән ял иткән булалар. Ҡалала почта, оператив хеҙмәттәр һәм магазиндар ғына эшләгән көн ине. Почтальон Дудоров урамындағы ике ҡатлы йорттоң подъезына ингәс, төтөн еҫен һиҙеп ҡала, унан ялҡынды күрә. Боронғо ағас йорттоң шырпы ҡабы кеүек дөрләп янып китеү ихтималлығын аңлаған Эльвира оҙаҡ уйлап тормай, бар ишектәргә лә шаҡый башлай.\nҺөйөнөскә күрә Эльвира был йортта йәшәгән һәр кешене яҡшы белә. Шуға ла күрше подъезға ташлана. Унда икенсе ҡатта саҡ атлап йөрөгән оло йәштәге ҡатын йәшәй. Пенсионерға әйберҙәрен йыйышып, урамға алып сыға. Янғын һүндереүселәр килгәс, почта хеҙмәткәре артабан пенсия таратырға юллана.\nПочтальондың батырлығы тураһында янғын сығыу сәбәптәрен оператив хеҙмәткәрҙәр тикшерә башлағас белеп ҡалалар. Яҡындары ла, коллегалары ла Эльвираның батырлығы тураһында киң мәғлүмәт сараларындағы яҙмаларҙы уҡып ҡына белеп ҡалалар. Ә Эльвира үҙен батырлыҡ эшләнем тип уйламай. "Минең урынымда икенсе берәү булһа, ул да шулай уҡ кешеләргә ярҙам итер ине", - ти ул йылмайып.\nЭкстремаль ситуацияла юғалып ҡалмайынса эштә күрһәткән ҡыйыулығы һәм батырлығы өсөн Эльвира Шәйәхмәтова дәүләт һәм Рәсәй Почтаһының корпоротив наградаларына тәҡдим ителәсәк.\nБына шулай, ябай ғына почтальондың ябай булмаған батырлығы тураһында бар ил белә.


Уйын Өлкәндәр Өсөн Онлайн Секс Уйындар Яңы Кимәлгә Сығарырға\nИнтернет киңлектәре буйлап сәйәхәт булған төрлө әйберҙәр менән осрашты. Темалар етди һәм бәхәстәр булһа, бик күп ҡиммәтле мәғлүмәттәр бирелә тиклем теләһә кем менән аралашыу мөмкинлеге һәм контр-был бөтә донъя селтәре тәҡдим итә. Әлбиттә, шул тиклем барыһы ла ҡасан барабыҙ, тәбиғи ла, шатлыҡтар күп булды. Порно тиклем иң ҡаты күңел менән извращенный невинный һәм, уларҙың ҡасан һеҙ ҙә күрмәй, бөтә тәмен һәм өҫтөнлөк мәсьәләләрендә был, теге, кем менән ҡарай., Шулай уҡ, интернет-секс-компьютер йәки смартфон, иң ҡыҙыҡлы уйын шалить ысулдарының береһе булараҡ ярҙамы менән айырылып тора.\nӨйөрөнөң ҡуйҙы инде аҡыллы кешеләр кеүек, интернет булдырыу өсөн порно. Әйткәндәрҙе иҫәпкә алып, порно һәм формалары сағылышын күп килә. Шул ваҡыттан алып, уның өсөн бөтә уңайлы шул тиклем киң булды, бөтә дошманлыҡ башланған. Башта ябай ҡарау мөмкинлегенә эйә булыуҙары менән бәйле бөтә нәмә онлайн порно, һәм башҡа ихтыяж өсөн һатып алыуға йәки фильм өлкәндәр өсөн сыҡҡан журнал нудист, бик булмаһа, кешеләргә ярҙам итеү. Әммә, был һәр ваҡыт шулай булғандыр кеүек әйбер алып, беҙ был ялҡытмай, беҙ тәжрибә һәм яҡшыртыу ысулдарын эҙләй башланым.\nҠапыл уңдан һәм һулдан POV видео барлыҡҡа килә башланы. Был көндә иң ҡыҙыҡлы ысулдарының береһе ҡарап ХХХ-әйбер. Һеҙ матур күҙҙәр яратып ҡарай цыпочки бармы, ул ҡасан һезгә отсасывать, йәки ҡарай, тип попка пузыриться подпрыгивать уның, ул ҡасан ағзалары пульсирует сабып алынған, был бөтә һеҙҙең фекере үҙәге алған. Порно хәҙер хатта ысынбарлыҡта виртуаль ҡулланыу өсөн, нимә эшләргә тиерлек мажараларға осязаемый. Шуға ҡарамаҫтан, ҙур ҡәнәғәтлек ала порно күпселек һәүәҫкәр уйнай, онлайн-секс-уйын.\nОнлайн-уйындар-донъяла иң яңы әйбер түгел был. Шулай, бер нисә тиҫтә ошондай уҡ титулды бар. Күп ваҡытта сикләүҙәр үҙ технологияһы бар, уларһыҙ эшләү мөмкин түгел, ҡайһы бер әйбер. Тиҙ берләшмәләрҙең етерлек булды, етерлек ҡеүәт бар иҫәпләү персональ компьютерҙар, ҡорамалдар график көсһөҙ була. Әммә дөйөм кеше өсөн ҡамасау түгел, хатта был контент булдырыу һәм уны ҡағыҙ селтәрҙәрен ниндәй рәхәт., Әлбиттә, башҡа уйынсы менән һеҙ йөҙ лоббийы һикерә алмай, тик таба аласыз, веб-сайт, мең төрлө параметр исемдәре, сысҡан сиртеүе бөтәһен бер йырлата.\nИң урынлашҡан һәм шул уҡ онлайн-секс-уйын. Күп йылдар элек улар, ҡасан ғына барып дошманлыҡ башланған. Әммә улар хәҙер бик күп, сосчитывать өсөн, һәм уларҙың һаны арта бара. Өсөн нигеҙ булып, һанһыҙ күп булмаған, әммә мауыҡтырғыс уйын браузерный, ул бер ни кәрәк түгел, башҡа Интернет тоташыуы. Һәм шулай уҡ һеҙ мөмкин скачать улар аҫҡа төшә һәм тиҙ испачкаться секундтарҙы һанамай. Был типтағы исем биреүсе сайттар шунда тонна шөғөлләнеүселәр күп, улар хатта үҙен үҙе прокрутка һәм мажара булып тора.\nИкенсе яҡтан, артыҡ булып премиальный, скачать онлайн-уйын тәҡдим итә, сөнки исемен алыуы көтөлгәнсә булды triple-A. булыу-булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ бармы-ролле уйындар менән мауығып, стратегия, ресурстарға идара итеү, башватҡыстар, мажаралы, килгән ҡарағанда йәки шутер беренсе кеше-бөтөнләй икенсе тыш, бәлки, һеҙҙә була, тип ышанам күп онлайн-уйын сексуаль, уларҙы һеҙҙең ихтыяждарын ҡәнәғәтләндерә. Шул тиклем беҙҙең көндәргә технологияларын үҫтереү, ниндәй ҡыҙыҡ был видеоуйындары булдырырға мөмкин. Извращенный менән эшләү һәм рәссам һәм өйөмдәре һәм әҙәпһеҙ, уңдан һәм һулдан барлыҡҡа килгәндә уларҙы күберәк дауам итә., Ахыр сиктә, был ябай мәсьәлә үҙе өсөн идеал эҙләп.\nРаят арбалар менән онлайн секс уйындар ҡыҙыҡлы һәм графигы\nНисек инде телгә, башҡаса булдыра өсөн был ҙур ғына тотоп видеоигр, студиялар һәм компаниялар мейнстримный. Әлегә улар һаман тау түбәһе, донъяла иң продвинутый уйындар ойоштороу һәм был аҡса күберәк аҡса эшләргә, уларҙан бик аҙға булһа ла тәрәнерәк территорияһында, нисек был яһай онлайн-секс-уйын. Иң ҙур, ябай уйын һеҙҙең алырға мөмкин, - был күренеш ныҡ цензурированный енсә, һөйләшеүҙәр ҡыҫҡа һәм йәриә түгел, бысраҡ мәлдә бигерәк тә. Киреһенсә, бойондороҡһоҙ булып эшләй бер ниндәй ҙә сикләү, һәм уларҙа ижади әйберҙәреңде, үҙең иң извращенный дикость ысынлап мөмкинлек бирә.\nУйын наслаждайся үҙе үҙе инде ХХХ порно иң яҡшы ысулдарҙың береһе булып тора. Барыһы ла һеҙҙе иң яҡшы элементтарҙы ала, порно видео ҡарап килә торғас, ырғытылған өлөшө шул уҡ ваҡытта күңелһеҙ, тип кеүек һәм пассивность менән бәйләнешкә инә алмай-йә. Был ҡатнашмаһы ала һәм һуңынан уйын комбинацияларын аспекттары һеҙҙең шанс өҫтәлә. Өсөн ултыртылған йәмғиәтендә булды, унда хәлде контролдә тота һәм һеҙ һөҙөмтәгә йоғонто яһай,-бынан тыш, сифатлы порно видео-был һеҙҙең 4k бирә алмай.\nОнлайн-секс-һәм уйындар тағы ла нығыраҡ көсәйтелгән был тәжрибә тағы ла алға бара. Һеҙ мөхиттең үҙгәреүенә шунда уҡ даими күрһәтелә. Өсөн онлайн-уйындар, йәки башҡа өлкәндәр, йыш ҡына әүҙем эшләп тора, тимәк, һеҙ эше гел яңырыу һәм һәр цыпочки ала. Бында күберәк ҡайнар красотки тимәк, трахаться өсөн, енси һын өсөн, һынап ҡарарға, һүрәт буйынса һәм уйынсыҡтар өсөн, өйрәнеү. Башҡа мөмкинлектәре менән уйнағанда йыш ҡына шулай була, үҙеңә һәм бер-береңә ярҙам ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә. Һәм, ахырҙа, ҡәнәғәт булған компаниялар өлкәндәр күпкә яҡшы.\nТөрлөлөгө - ул тормош тәмләткестәр\nКем дә белмәй, ни бар онлайн-уйын сексуаль. Иҫәпһеҙ-һанһыҙ С сайтында урынлаштырыласаҡ, улар өсөн йөҙ, мең төрлө исеме булған, һәм күп яңы, уңдан һәм һулдан барлыҡҡа килә, хатта туҙҙырып башланды был бәхәс. Әммә был, тимәк, етешһеҙлектәр бар һеҙгә бер ваҡытта ла яңы әйберләр, улар аласыз наслаждаться. Бынан тыш, булыу-булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ күп нәмә увлеченность татарстанда наркобизнес, был мәңгелек алырға мөмкин. Әгәр һеҙ өҫтөнлөк фотореализм, был бөтә һеҙҙең ахыр сиктә потеряться 3D-порноигра. Хентай яратыусылар, икенсе яҡтан, был сумасшедший бөтә ғәмәлгә анимация кисерергә мөмкин., - Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ барығыҙ, - тип, нәмә көтә лә, башҡа персонаждар хәрәкәтенең иң ҡыҙыу һәм иң тиле, уларҙы һеҙгә тәҡдим итәбеҙ.


Рөстәм Хәмитов РФ тәбиғәт ресурстары һәм экология министры Юрий Трутнев менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов РФ тәбиғәт ресурстары һәм экология министры Юрий Трутнев менән осрашты\n10:42, 10 октября 2011 Сәйәсәт\n7 октябрҙә Пермдә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһының тәбиғәт ресурстары һәм экология министры Юрий Трутнев менән осрашты. Республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, осрашыу барышында федераль һәм республика структураларының һыу хужалығы һәм ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу өлкәһендә үҙ-ара килешеп эш итеү мәсьәләләре тикшерелде. Шулай уҡ Рәсәйҙә, шул иҫәптән Башҡортостанда һыу хужалығы өлкәһендә хәлде көйләү буйынса федераль программаны тормошҡа ашырыу хаҡында ла һүҙ барҙы.\nҺыу хужалығы мәсьәләләрен ҡуҙғатып, Рөстәм Хәмитов Рәсәй һыу хужалығындағы хәлде көйләү буйынса башҡарыласаҡ эштәр күләме буйынса ҙур программа ҡабул ителеүен (300 миллиард һум самаһы) ҡыуаныслы хәл тип билдәләне.\n— Алдан фаразланыуынса, Башҡортостан был программа буйынса алты миллиард һум самаһы аласаҡ, – тине Президент. – Республика бюджетынан өс миллиард һум самаһы өҫтәйәсәкбеҙ. Йәғни республиканың һыу хужалыҡтарына 9 миллиард һум йүнәлтеләсәк, сумманың 10 миллиард һум булыуы ла ихтимал. Был бик ҙур сумма, ул республиканың әлеге өлкәһенә кәм тигәндә һуңғы 15 йыл эсендә килгән аҡсаларҙы тулыһынса ҡаплаясаҡ.\nРеспублика башлығы фекеренсә, был ҙур алға китеш буласаҡ.\n— Бөгөн был йүнәлештә барлыҡ талаптарҙы ла үтәйбеҙ – проект, документтар, ғариза әҙерләйбеҙ. Эште ентекле һәм сифатлы башҡарырға һүҙ бирәбеҙ. Һәм иң мөһиме – халыҡ һөҙөмтәләрен тоясаҡ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.\nЕр аҫты байлыҡтарын файҙаланыуға килгәндә, Президент республикала әлеге көндә йылына 14 миллион тонна самаһы нефть сығарылыуын билдәләне. Бынан тыш, цинк, баҡыр, алтын, һәм башҡа төрлә металдар сығарыу буйынса Урал тау-металлургия компанияһы ҙур эш алып бара.\n— Беҙ, әлбиттә, Рәсәй Федерацияһының Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығы, Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса федераль агентлыҡ менән бергә эшләйбеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. Был эштә күҙәтеү һәм иҫәпкә алыу системаһының аныҡ эшләүен, нефттең бирелгән лицензиялар сиктәрендә сығарылыуын, бының ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу өлкәһенә лә ҡағылыуын билдәләне ул.\nҺөйләшеү барышында көнкүреш, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын эшкәртеү мәсьәләләрен ҡуҙғатып, Рөстәм Хәмитов РФ Тәбиғәт ресурстары һәм экология министрлығының был эштә методик һәм, бәлки, финанс ярҙам күрһәтеүен теләне.\n— Был ҡалдыҡтарҙы эшкәртеү зарурлығы бөгөн көн кеүек асыҡ, — тине республика башлығы. – Әммә бында беҙгә, әлбиттә, ярҙам кәрәк. Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт һәм Тәбиғәттән файҙаланыу өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең республика буйынса идаралығы ярайһы уҡ тотороҡло эшләй. Беҙҙә ниндәй ҙә булһа ҡаршылыҡтар юҡ. Беҙ был хеҙмәткә ярҙам күрһәтәбеҙ, һәм ул, әлбиттә, республика өсөн эшләй. Иң мөһиме – халыҡҡа тын алыуы еңел булһын, һыу таҙа булһын, һәм башҡа нәмәләр ҙә тейешле кимәлдә булһын.\nЮрий Трутнев үҙ сиратында Башҡортостан Республикаһы нигеҙендә һыу хужалығы буйынса модель булдырыу кәрәклеге хаҡында әйтте.\n— Башҡалар эшләргә өйрәнһен өсөн, сөнки һеҙҙән башҡа Рәсәйҙең һыу хужалығын яҡшы белеүселәр әҙ. Һеҙ күп йылдар дауамында был өлкәлә етәксе булдығыҙ, шуға күрә һеҙгә ҙур ҡәнәғәтлек менән ярҙам күрһәтәсәкбеҙ. Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса эштәргә килгәндә, бында ла һорауҙарыбыҙ юҡ. Компания республика биләмәһендә лицензияға ярашлы эш алып бара, яңы участкаларға сыға, яңы технологиялар булдыра, сөнки был өлкәне яңыртыу дөйөм яңыртыуҙың бер өлөшө булып тора. Шуға күрә беҙ барлыҡ проекттарға ла ярҙам итәсәкбеҙ, һәм киләсәктә тағы ла бер тапҡыр барыһын да бергәләп ҡарап сығыу мөмкинлеге булыр, тип ышанам, — тине РФ тәбиғәт ресурстары һәм экология министры.\nТеги: президент осрашыуҙары, тәбиғәт ресурстары, экология


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АЛТЫНҒА ТИҢ, УНАН ҠИММӘТ БЕҘҘЕҢ ҺАТҠАН БАЛЫБЫҘ... - 2015 - Мәҡәләләр\nАЛТЫНҒА ТИҢ, УНАН ҠИММӘТ БЕҘҘЕҢ ҺАТҠАН БАЛЫБЫҘ...\nАлдағы һанда хәбәр итеүебеҙсә, Өфөнөң Совет районында "Баллы төбәк" бал һәм бал нигеҙендә эшләнгән продукция йәрминкәһе үтте. Унда республикабыҙҙың 47 районы вәкилдәре үҙ тауарын тәҡдим итте. Быйылғы бал уңышы былтырғы менән сағыштырғанда ҡайтышыраҡ булды, тиһәләр ҙә, эшһөйәр бөжәктәр быйыл да хужаларын шәрбәтле ризыҡтан яҙҙырмаған - ана бит, кәштәләрен һығылдырып, сәскә еҫтәрен аңҡытып, рәт-рәт булып теҙелгән умартасы-һатыусылар.\nЭйе, умартасылар үҙҙәрен һатыусы ролендә йыш һынай. Шулай булмай ни, етештергән тауарын алам тип торған, балдың баһаһын яҡшы белгән һатып алыусылар барҙа, тәбиғәт үҙе фатихаһын биргән был шөғөлдән файҙа алыу мотлаҡ кәрәк. Ҡала халҡына иһә шуныһы бик уңай: тәбиғи ризыҡ артынан аҡса түгеп, райондарға елдерергә лә кәрәкмәй - йәшелсә-емеше, ите-балы, ҡымыҙы һәм башҡаһы ҡалаға үҙе килә лә ҡуя. Әйткәндәй, ауыл хужалығы йәрминкәләрен уҙғарыуҙы тыйған төбәктәр ҙә бар икән. Әммә баш ҡалабыҙ Өфөлә, республикабыҙҙың башҡа ҡалаларында һәм район үҙәктәрендә көҙ айҙарында ауыл хужалығы йәрминкәләре аҙна һайын тиерлек гөрләп тора, аҡсаң, теләгең генә булһын. Бал йәрминкәһен айырыуса көтөп ала ҡала халҡы. Шулай уҡ умартасыларҙың үҙҙәре өсөн дә бик әһәмиәтле был сара. Уның шулай икәнен раҫлатыу өсөн йәрминкәгә килгән бер-нисә умартасыға мөрәжәғәт иттек.\nЮлдаш ЙОМАҒУЖИН, умартасы, Бөрйән районы Ғәҙелгәрәй ауылы: Беҙҙең ата-бабалар ғүмер буйы умарта тотҡан. Беҙ ҙә бәләкәйҙән атайға умарталыҡта ярҙамлашып үҫтек. Атайыбыҙ Рафиҡ Ғилметдин улы менән Ғәзиз ҡустыбыҙ 2012 йылда Өфөлә үткән "Умартасылар бәйгеһе"ндә "умартасылар династияһы" номинацияһында беренсе урын да алғайны.\nЙәрминкәләргә йыл һайын йөрөп торабыҙ. Рөстәм ағайыбыҙ, Шәфҡәт, Ғәзиз ҡустыларым менән кисә кис үк Өфөгә килеп, туғандарҙа ҡунып, таңғы 5-тә үк палаткабыҙҙы ҡороп ҡуйҙыҡ. Ойоштороусылар, етмәүе мөмкин, тигәс, палатканы Өфөнән үҙебеҙ һатып алдыҡ, өҫтәлен дә таптыҡ. Хәйер, зарланырға урын юҡ. Алып килгән өс фляга балыбыҙ тулыһынса һатылып бөттө. Балдың 3 литрын 2000 һумға алып бөттөләр. Бөрйәндән, күршеләрҙе иҫәпкә алмағанда, ике ғаилә ҡатнаштыҡ. Күршеләр тигәнебеҙ, Бөрйән районы менән сиктәш урынлашҡан күгәрсендәр булды - улар ҙа балын "бөрйән балы" тип һатыуға ҡуйҙы. Был хәлгә кемдеңдер иҫе китмәҫ, әммә беҙҙең үтенес шул: һәр кем үҙ районын дөрөҫ күрһәтһен ине. Башҡа райондарға күләгә төшмәһен. Бөрйән балы, тип килтерелгән балдың сифаты яҡшы булһа ярар ҙа ул, мутлашыусылар ҙа осрап ҡуя бит. Балдың сифаты насар булһа, бындай алдашыу һатып алыусыны һыуындыра. Ниңә сит район исеменән аҡса эшләргә тырышаларҙыр? Үҙҙәренең шәп балын үҙ районы исеменән һатһалар, яҡшыраҡтыр бит - дан тарала, яңы бренд барлыҡҡа килә. Хәйер, күптәр бөгөнгөнө генә уйлай шул - киләсәк тураһында ул тиклем бошоноп бармай. Ә беҙ, дүрт бер туған, етештергән тауарыбыҙ сифатлы булһын, тип, йәйен-ҡышын тырышып эшләйбеҙ.\nСамат КӘЛИМУЛЛИН, умартасы, Бәләбәй ҡалаһы: Бынан 4 йыл элек булды был хәл: Һупайлы биҫтәһендә бал һата инем, кешеләр сират торған. Ситтәрәк бер ҡарттың миңә ҡарап нимәлер яҙғанын күреп ҡалдым. Бер аҙҙан ул минең яныма килеп, ҡулыма ҡағыҙ киҫәге тотторҙо. Унда:\n"Башҡорт иле - дуҫлыҡ иле,\nЙыраҡ китә даныбыҙ.\nАлтынға тиң, унан ҡиммәт\nБеҙҙең һатҡан балыбыҙ.\nБөтә, алып ҡалығыҙ!"\n- тигән юлдар бар. Әле бына ошо шиғырҙы матур ҡағыҙға сығартып, тышлатып, өҫтәлгә һалғанмын. Йәл, ағайҙың исемен генә һорамағанмын. Һәүәҫкәр шағир булдымы ул, әллә профессионалмы? Хәйер, ҡыуанысымдан сәсәнгә бер һауыт балды һис икеләнмәй бүләк иттем. Шиғыр яҙыу һәләте беҙҙә юҡ. Беҙҙең талант - умарта менән бәйле. 6 йәшемдән умарта ҡарайым. Умарта аҫтында тыуғанмын, умарта өҫтөндә үҫкәнмен, тип көлөп тә алам.\nБыйыл, дөрөҫөн әйткәндә, бал әҙ булды. Июндә, июлдә көн бик эҫе торҙо бит. Йүкә сәскәһе нектарҙы ул тиклем күп бүлеп сығарманы. Эҫе булды ла, ямғырҙар китте, һыуыҡтар башланды. Йәрминкәгә өс фляга бал килтергәйнек, һатылып бөттө. Йүкә, ҡарабойҙай, сәскә балы, шулай уҡ кәрәҙҙән айыртылмаған балыбыҙ ҙа бар. Бынан тыш, балауыҙ, сәскә һеркәһе алып килдек. Балдың литрын 350 һум менән һаттыҡ. Йүкә балын 450 һум менән дә алдылар. Йүкә балының тәме икенсе төрлө бит инде. Ошондай йәрминкәләрҙә умартасылар менән аралашыу, тәжрибә уртаҡлашыу оҡшай. Шунан ниндәйҙер бер дәрт, ҡомар барлыҡҡа килә. Дәрт тигәндән, бал ҡорттары менән бер ритмда йәшәү шул тиклем ҙур бәхет икәнен бары ошо өлкә кешеләре генә беләлер. Ҡорттар бит ҡояш ҡалҡыу менән уяна ла, көн буйына эш менән була. Мин дә шулай, сәғәт таңғы 6-ла уҡ йоҡом да туя, эшкә тотонам. Бал ҡорттары тәмәке, араҡы, һыра еҫен ныҡ яратмай, хушбуйҙы ла үҙ итмәй. Умартасылыҡ - таҙалыҡ тигән һүҙ менән дә ауаздаш. Тағы, теүәллек тә талап итә ул. Һәр көнөмдөң планын алдан яҙып барам, был ныҡ ярҙам итә. Умартасы оптимист та ул. Мин, мәҫәлән, бер ҡасан да зарланмайым. Тормош шундай матур бит - шуға ҡыуанып, һәр көнөм өсөн һөйөнөп йәшәйем.\nЙәрминкәлә умартасылар араһында конкурс та уҙғарылды. Конкурс йомғаҡтары былай булды: "Һатып алыусыны ылыҡтырғаны өсөн" номинацияһына - Белореттан Сергей Тихонов лайыҡ булһа, "Иң яҡшы һатыу нөктәһе өсөн" номинацияһында урындар түбәндәгесә билдәләнде: Ҡариҙел районынан Айрат Ғайсин - беренсе, Иглиндан Әфғәт Хәлитов - икенсе, Күгәрсен районының "Тәүәкән" дәүләт унитар ауыл хужалығы предприятиеһы өсөнсө урынға лайыҡ булды.\nБал йәрминкәһен Илгиз ИШБУЛАТОВ ҡыҙырҙы.\nЯҙылған: 22.09.15 | Ҡаралған: 861