“Матур йәшәйек, ауылдарыбыҙҙы гөлгә күмәйек!”\n6 Февраль 2020, 18:32\nҮткән йыл нимәһе менән иҫтә ҡалды, нимәләр эшләнде, ниндәй бурыстар тора алдағы йылда – ошолар хаҡында Арҡауыл ауыл биләмәһе башлығы Луиза ХӘЙРЕТДИНОВА менән беҙ әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– Луиза Хәбир ҡыҙы, үткән йыл нимәһе менән иҫтә ҡалды, уларҙан нимәләрҙе айырып әйтер инегеҙ?\n– Былтыр байтаҡ эштәр башҡарылды. Минеңсә, ауылыбыҙ халҡы уларҙы күрҙе һәм дөрөҫ баһа бирҙе. Тәү сиратта ауылды төҙөкләндереүгә иғтибар иттек. Арҡауыл ауылының Салауат Юлаев урамына 300 метрлап асфальт түшәлде, унан һуң Йәштәр, С. Юлаев, Р. Ғарипов урамдарына ваҡ ҡырсынташ һалынды.\nХалыҡ элек төнөн яҡтылыҡ булмауына зарлана ине. 2019 йылда Митюшин, Бәләкәй Күҫәләр, А. Ғәйфуллин, Р. Ғарипов, Х. Йосопов урамдарына яңы электр тапшырғыс ҡуйып, өҫтәмә 100 фонарь эленде. Әлбиттә, беҙ төрлө социаль әһәмиәтле программаларҙа ҡатнашырға тырышабыҙ. Ул программаларҙа ҡатнашыу ҙур финанс ярҙам булды. Йәштәр урамына 100 метрға яҡын араға һыу үткәрелде, ә Дуҫлыҡ һәм Спорт тигән яңы урамдарға газ үткәргес һалынды. Унда йәшәүсе халыҡ “зәңгәр” яғыулыҡҡа тоташа башланы ла инде.\n– Һеҙҙең биләмәлә Урындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһы нисек тормошҡа ашырыла?\n– Был программа буйынса балалар баҡсаһының ҡыйығы яңыртылды. Тағы бер шатлығыбыҙ бар: Арҡауыл балалар баҡсаһында өҫтәмә төркөм асылды. Ә 2020 йылда, ошо программаға ярашлы, мәктәп өсөн 675 мең һумлыҡ спорт кәрәк-яраҡтары аласаҡбыҙ – халыҡ йыйылышта шундай ҡарарға килде.\nБынан тыш та күп кенә үҙгәрештәр булды. Мәҫәлән, ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар майҙансығына бетон йәйелде, эскәмйәләр буятылды. Ауыл шишмәләре төҙөкләндерелде. Мәхмүт ауылында балалар өсөн заманса майҙансыҡ эшләнде, ә Арҡауыл ауылындағы балалар ҡаласығының тирә-яғы яңынан кәртәләнде. Быйыл “Уңайлы ҡала мөхите” программаһы буйынса Арҡауылдың элекке дауаханаһы урынында ял паркы эшләнәсәк.\nӘлбиттә, ошо эштәрҙе атҡарып сығыуҙа ауыл халҡы, депутаттар, урындағы етәкселәр, район хакимиәте бик ҙур ярҙам күрһәтте. Уларға ҙур рәхмәтлебеҙ. Артабан да шулай бергә-бергә матур йәшәйек, ауылыбыҙҙы гөлгә күмәйек, тип ауылдаштарыма мөрәжәғәт иткем килә.\n2019 йылда “Йәшел Башҡортостан” республика экологик акцияһы сиктәрендә үткән “Бөтә донъя таҙалыҡ көнө# Эшләрбеҙ2019” экологик акцияһын уҙғарыуҙа әүҙем ҡатнашҡандары өсөн Башҡортостан Республикаһы Тәбиғәт тән файҙаланыу һәм экология министрлығының Дипломы менән бүләкләнде.


Билдәле шағирә, яҙыусы Гөлнур Яҡуповаға - 70 йәш\nӘкиәттәрҙә героиняға ауыр саҡта килеп ярҙам ҡулы һуҙыусы персонаж тылсымсы була. “Крестная” тиҙәр урыҫса, беҙҙеңсә тиңдәш кенә тәржемәһе юҡ, буғай, бер ни тиклем “ҡиәмәтлек инәй” төшөнсәһе менән тап килһә-киләлер. Әммә атамаһы юҡлыҡ ҡына беҙҙең яҙмыштарҙа шундай кешеләр осрамай тормауын инҡар итә алмай. Мәҫәлән, минең яҙмышымда, атап әйтһәң, әҙәби яҙмышымда тап шул “крестная” тип атарлыҡ кеше - Гөлнур апай Яҡупова булды.\nСираттағы “Өмөтлө ҡәләм” конкурсының йомғаҡлау кисәһенән һуң тартынып ҡына уҡырға биреп ебәргән әҫәремә яуап итеп “һин - прозаик” тип ҡанатландырғыс һүҙҙәр яҙылған хат килеп төшөүе, хикәйәмдең төп әҙәби журнал - “Ағиҙел”дә баҫылып сығыуы һәм шул йылда уҡ “Йәштәр тауышы” серияһында китап булып донъя күреүе – был бәхетле мәлдәрҙең сығанағы - Гөлнур апайҙың изге йөрәге ине. Артабан, БДУ-ға уҡырға кергәс, контроль, курс һәм диплом кеүек фәнни-тикшереү эштәрем өсөн яҙыусы яҡташымдың әҫәрҙәре төп “ем” булды. “Г.Яҡупова прозаһында ҡатын-ҡыҙ образы”, “Йыртҡыс ҡаны” повесының тел-стиль үҙенсәлектәре”, “Ҡатындар” трилогияһы миҫалында башҡорт донъя тел картинаһы”... Был эштәр фәнни йыйынтыҡтарҙа өлөшләтә баҫылды һәм киләһе быуын студенттары өсөн дә уйланыу, эҙләнеү һәм әҫәрләнеү өсөн материал булып хеҙмәт итер, тигән өмөттәмен.\nБынан ун йыл элек, шағирәнең алтмыш йәшлек юбилейына бағышланған мәҡәләмдә, Гөлнур апайҙың ижадын, атап әйткәндә, прозаһын барлағанда, бындай фекер яҙғанмын: “...әҫәрҙәрен, мәҫәлән, “Йыртҡыс ҡанын” повесть тип нарыҡлап, үҙ талантының мөмкинлегенә яһалма кәртә ҡормай микән? Тема, сюжет киңлеге, геройҙарҙың апаруҡ тулы һүрәтләнгән яҙмышы... Минеңсә, әҫәрҙе роман кимәленә тик-лем ҙурайтыу һис артыҡ булмаҫ ине.” Ваҡыт шуны күрһәтте - Гөлнур Миҙхәт ҡыҙының ижад ҡеүәһенә булған өмөтөм тулыһынса аҡланды – апайыбыҙ хәҙер әҙәбиәтебеҙҙә күренеш булараҡ баһаланған трилогия авторы булып танылды. Китап сыҡҡан йылда ғына курсташтарымдан өсәү диплом темаһы итеп тап шул әҫәрҙе һайлауы, төрлө кимәлдәге уҡыусылар менән уҙғарылған осрашыуҙар, “йылдың иң уҡымлы китабы” тип танылыуы, күп һанлы мөрәжәғәттәр сәбәпле өҫтәлмә тираждар сығарылыуы – былар барыһы ла күңелемдә яҙыусы апайым өсөн ихлас шатлыҡ, ғорурлыҡ тойғоһо тыуҙыра. Ә балалар өсөн яҙған китаптары, уларҙың ижади ҡеүәһен үҫтереү өсөн һалған хеҙмәте һуң?! “Өмөтлө ҡәләм”дең генә лә 15 йылдан ашыу тарихы бар, үҙе бер үҫмер ғүмере лә баһа. Нәфис, нәзәкәтле шиғриәтенә иһә ниндәйҙер баһа бирергә үҙ кимәлемде лайыҡлы күрмәйем. Мос-тай Кәрим үҙе Г.Яҡупова поэзияһын айырым ғаләмгә тиңләгән икән, шунан да артыҡ ниндәй һүҙ әйтеп була?! Шулай ҙа бер заман күп шәхестәрҙең юғары баһалары монография булып та етешер, дәүләт наградалары менән дә билдәләнер тип ышанғы килә.\n“Матур ҡартайыу” тигән төшөнсә бар беҙҙең халыҡта. Етмеште, бәлки, ҡартлыҡ рәтенә ҡуйырға мөмкиндер. Ләкин, Гөлнур апайға ҡарап, юбилей һандарына ышанып булмай. Ул һаман да һоҡланғыс, һоҡландырғыс, матур, һөйкөмлө ҡатын-ҡыҙ, апай булып ҡала. Йәшлектә Аллаһы Тәғәлә һәм атай-әсәй биргән гендар сәбәпле матур булһаң, йылдар уҙған һайын төҫ ташламау өсөн, һис шикһеҙ, күңел матурлығы, эскерһеҙлек, тоғро йөрәк, йомшаҡ бәғер булыуы шарттыр. Исеме генә нурлы түгел, ә есеме лә, ижады ла, йөҙө лә нурлы бит Гөлнур апайҙың. Шулай булып ҡалһын да! Алда тағы бик күп йылдар шул нурҙар беҙгә, уҡыусыларға һәм йәш быуын ижадсыларға, бер бейеклек, ынтылырлыҡ маяҡ булып яҡтырһын да, яҡтыртһын да әле!.


Министрлыҡ нимәгә маҡталды? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Министрлыҡ нимәгә маҡталды?\n07.10.2019 Министрлыҡ нимәгә маҡталды?\nБеләһегеҙ, быйыл республика етәкселеге кимәлендә, ҡала һәм райондар хакимиәттәрендә "Инвестиция сәғәте" саралары әүҙем ойошторолдо һәм улар дауам итә.\nҺандарға туҡталғанда, һөйләрлек күрһәткестәр бар. Республика кимәлендә инвесторҙар менән йыл башынан алып барлығы 28 осрашыу үткән. Уларҙа дөйөм суммаһы 170 миллиард һумға торош иткән 103 проект ҡаралған.\nРадий Хәбиров рәйеслегендә уҙған бөгөнгө оператив кәңәшмәлә төбәктең Инвестиция комитетының эшмәкәрлеге тураһында БР Хөкүмәте Аппараты етәксеһе урынбаҫары Александр Шельдяев һөйләне.\nБыйыл республиканың "инвестиция портфеле"ндә 31 млрд һум аҡса бар. Киләһе йыл суммаһы - 39 млрд һум.\nИң күп инвестпроект БР Ауыл хужалығы министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән.\nХупланған проекттар буйынса туғыҙ - инвестиция һәм һалынған капиталдың күләмен арттырыу, ғәмәлгә ашырыу ваҡытын үҙгәртеү буйынса тағы алты өҫтәмә килешеү төҙөлгән. Уларға ярашлы, 2030 йылға тиклем 13,3 млрд һумлыҡ дәүләт ярҙамы күрһәтеү (һалым ташламалары, инфраструктураға, ҡорамалдар алыуға тотонолған сығымдар өсөн субсидия кеүек) күҙаллана.\nБашҡортостан Башлығының "сентябрь указы"нда ҡуйылған бурысты үтәүгә ярашлы, йәғни, төп капиталға йыллыҡ инвестиция күләмен 500 млрд һумға еткереү буйынса, эш дауам итә.\nРадий Хәбиров үҙе лә инвесторҙар менән осрашыуҙарҙы, һөҙөмтәле тип баһаланы.\n– «Инвестчас» стал эффективно работающей площадкой, на которой предприниматели находят ответы на вопросы развития бизнеса. Ещё раз хочу пригласить инвесторов к участию в заседаниях Инвестиционного комитета. Призываю глав муниципалитетов активизировать работу с предпринимательским сообществом, - тине Башлыҡ сығышында.\nӘлбиттә, ҙур инвестор бөтә ерҙә лә юҡ. Әммә етәксе тырышҡанда, уныһын да таба ала.\n- Был йәһәттән, - тине Радий Хәбиров, - вице-премьер - ауыл хужалығы министры вазифаһын башҡарыусы Илшат Фазрахманов етди эшләй. Министрлыҡҡа шундай позицияһы өсөн рәхмәт белдерәм.\nОшо арала "Инвестиция сәғәте"н үткәреүгә район һәм ҡалаларҙа ла йомғаҡ яһарға тейештәр. Уларҙа хәл-торош нисегерәк? Күпме инвестор таптылар икән?\nФото: Башҡортостан Башлығының рәсми сайтынан.


Бөгөн белем бушлай бирелмәй\nБеҙҙең заман бар йәмәғәтселек өлкәләре өсөн дә кү сеш ваҡытына әйләнде. Бына бөгөн дә институт, университет һ әм\nакадемияларға уҡырға инеү имтихандарына ҡараш үҙгәрҙе - вуздарҙа бюджет урындары һаны 43 меңгә ҡыҫҡарҙы.\nБашҡортостанда быйыл бушлай юғары белем алыуға 7 781\nкеше дәғүә итә ала ( үткән йыл был һан 202 - гә күберәк ине ). Ябай ғына иҫәпләүҙәр барлыҡ мәктәп сығарылыусылары - 39 мең егет һәм ҡыҙ студент булырға теләк белдергән хәлдә, уларҙың барыһына ла "совет" урындарының етмәйәсәген күрһәтә.\nБыл һанға инде икенсе - өсөнсө тапҡыр уҡырға инеү бәхетен һынап ҡараусыларҙы өҫтәгеҙ. Бер һүҙ менән әйткәндә, түләп уҡыуға өмөт итергә ҡала, өҫтәүенә "килешелгән" урындар һаны, уртаса алғанда, бушлай уҡырға инеү урындарына тигеҙ. Артабан\nнисек булыр, билдәһеҙ. Аңлатып үтәйек, билдәле 122 - се зак он льготаларҙы аҡса менән алмаштырыуҙан тыш, башҡа өлкәләргә\nлә ҡағылып, уларҙы баҙар майҙанына сығырға мәжбүр итте.\nӨфө вуздарының ҡабул итеү комиссияларында бөгөн алма төшөр урын юҡ. Уҡыуға хаҡ аласаҡ һөнәрҙең популярлығы һәм абруйлығынан да тора.\nИң ҡыйбатлы вуз булып Өфөлә нефть техник университеты һанала. Был аңлашыла - килемле тармаҡ, белгестәр һорау менән\nфайҙалана, ил һәм республика элитаһының яртыһы - ошо йәки уға оҡшаш вуз сығарылыусылары. Иң ҡыйбатлылар иҫәбендә иҡтисади, тау һәм йылылыҡ энергетикаһы факультеттары тора. Унда шәхси контракт буйынса уҡырға ингән хәлдә, йылына 65 мең ярым һум түләргә тура киләсәк. Башҡа һөнәрҙәрҙең хағы\nбер аҙ түбән - 54 мең ярым һум. Ойошманан йүнәлтмә булһа, отошлораҡ, ул саҡта "килешеү мөнәсәбәттәре" студентҡа йылына\n25 мең һумға төшә.\nМедицина университеты традиция буйынса йыл да хаҡтарын арттыра, республикала ул үҙ сайтында түләүле хеҙмәтләндереү\nисемлеген биреүсе берҙән - бер вуз. Дөрөҫ, был исемлек инде икенсе йыл яңыртылмай. БДМУ- ның иң ҡыйбатлы факультеты\nбулып стоматология ҡала - бер йыл уҡыу өсөн 44 600 һум\nсығарып һалырға кәрәк. Дауалау, фармацевтика һәм педиатрия факультеттарында белем алыу бер аҙ арзаныраҡ - йылына 37 мең\nһумға тиклем. Юғары шәфҡәт туташы булырға теләүселәр өсөн был факультетта белем алыу йылына 30 мең һум ғына тора. Был аңлашыла ла, уҡыуың да ҡыйбатҡа төшмәй, һуңынан эш хаҡы ла\nӨфө дәүләт сервис институты " химик технология һәм сервис " һөнәре өсөн семестрына 18 мең һум һорай. Ә ҡалғандары - ҡунаҡхана эшҡыуарлығынан пиарға тиклем - студентҡа йылына 44\nмең һум торасаҡ.\nБөгөн абитуриенттар баҫып алған Өфө авиация техник университеты республикабыҙ баш ҡалаһында уҡырға инеүгә түләү буйынса икенсе урында килә. Һорау менән файҙаланыусы иҡтисад, менеджмент һәм финанстар, информатика һәм робототехника факультеттарында хаҡтар ике семестрға 38 мең һумдан башлап 48 мең һум тирәһе тәшкил итә. Был уҡыу йортонда иң ҡыйбат һөнәр - "телекоммуникациялар" - студентты ң белеменән тыш йылына 50 мең һум талап ителә. Иң арзан уҡыу авиацион двигателдәр факультетында - 34 мең һум, ситтән торо п уҡыһаң - 21 мең һум.\nХаҡтар баҫҡысы буйынса өсөнсө урында "мәғариф флагманы" -\nБашҡорт дәүләт университеты. Модалағы һөнәрҙәр буйынса белем - "инглиз телен тәрән өйрәнеү менән иҡтисади теория" һәм "халыҡ - ара мөнәсәбәттәр" - 46,5 мең һумға баһалана. Иң түбән хаҡтағы фән - филология факультетында, тик бында "түләүселәрҙе" табыу ауыр бирелә, деканат был мәсьәләне яңы һөнәрҙәр тәҡдим итеү юлы менән хәл итә.\nБашҡорт дәүләт аграр һәм педагогик университеттар ҙа бер йыл уҡыу өсөн 21 меңдән 34 мең ярымға тиклем хаҡ ала, хәйер, бында 2005 йылда бушлай уҡырға мөмкинселек биреүсе бюджет ур ындары ла күпкә ҡыҫҡармаған. Аңлашылыуынса, иҡтисади һәм сит\nтел һөнәрҙәре алда бара. Республиканың барлыҡ юғары уҡыу йо рттарында ла түләп уҡыу йылына уртаса дүрт мең һумға артыуын билдәләргә кәрәк, ҡайһы берҙәрендә белем хаҡы\nсеместр һайын үҙгәреп тора.\nӘлеге ваҡытта популяр булған "юриспруденция" һөнәре, РФ\nЭске эштәр министрлығының Өфө юридик институтында әйтеүҙәренсә, яҡын арала аҡсалата баһалау аласаҡ. Әлегә абитуриенттарға йылына 42 600 һумға иҫәп тоторға тәҡдим ител ә. Әйткәндәй, Ҡазан университетының юридик факультетында белем алыу ике мең һумға кәмерәккә төшә. Башҡорт дәүләт университетының 100 генә бюджет урынлы, ҡалғандары түләүле\nбулған Хоҡуҡ институтында ла шундай уҡ хаҡ ҡуйылған.\nЗаһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһында ҡуйылған иң юғары баһаны көндөҙгө бүлек студенттарына түләргә тура киләсәк - йылына 30 мең һум. Ситт ән тороп уҡығанда был һанды ике тапҡыр ҡыҫҡартырға мөмкин.\nНиһәйәт, гуманитарийҙар күп һанда таралған Мәскәү һәм башҡа юғары уҡыу йорттары филиалдарына мөрәжәғәт итә ала. Мә ҫәлән, Мәскәүҙең Шолохов исемендәге университетының Өфө бүле гендә иң арзан уҡытыу филология факультетында булып сыҡты - 24 мең һум. Иң ҡыйбаты "юриспруденцияла" - йылына 32 мең һум тирәһе.\nСиттән тороп уҡыу йорттарының иң абруйлыларының береһе (\nайырыуса һүҙ икенсе юғары белем тураһында барғанда) Бөтә Рәсәй финанс - иҡтисади институтының Өфө филиалында урынлашҡан. Вуз сайтында иң "мауыҡтырғыс" һөнәрҙәр буйынса я ңы хаҡтар ҙа бирелгән - "финанстар һәм кредит", "бухучет" һә м "менеджмент" - барыһында ла ике семестр өсөн 18 мең һум түләргә кәрәк, тик был тәүге юғары белем алыусылар өсөн. Икенсе юғары белем алыу биш мең һумға ҡыйбатыраҡҡа төшәсәк.


Республикала тотороҡһоҙ һауа торошо был аҙнала ла һаҡланасаҡ\nГидрометеорология үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, бөгөн һауа температураһының 15-16 градусҡа тиклем түбәнәйеүе, ямғыр яуыуы көтөлә.\nСиноптиктар фаразлауынса, алдағы ике көн яуым-төшөмгә бай булмаҡсы. Шишәмбе һауа температураһының бер аҙға күтәрелеүе, шаршамбы 26 градусҡа тиклем етеүе мөмкин. Көслө ел, йәшен йәшнәүе, ямғыр яуыуы ихтимал. Аҙна аҙағына көндәр тағы ла нығыраҡ йылыта. Температура 31 градусҡа тиклем күтәрелә. Дөйөм алғанда, июль башында һауа торошо ыңғай торасаҡ, ти белгестәр.


Хәбәрҙәр: Рәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путин Японияға килде.\nРәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путин Японияға килде.\nРәсәй Федерацияһы президенты Владимир Путин ике көнлөк визит менән Японияға килде. Рәсәй лидеры Япония премьер-министры Синдзо Абэ менән бында һөйләшеүҙәр алып барасаҡ. Сәйәсмәндәр тәүге көндө Хонсю утрауындағы Ямагути префектураһының ҙур булмаған Нагато ҡалаһында үткәрҙе. Йомала, 16 декабрҙә, Путин һәм Абэ Токиолағы уртаҡ сараларҙа ҡатнашасаҡ.\nМәскәү Токио 2014 йылда Рәсәйгә ҡаршы санкцияларға ҡушылғас хөртәйгән сауҙа-иҡтисад бәйләнештәрен нығытырға һәм сауҙа-иҡтисад бәйләнештәрен үҫтерергә өмөтләнә. Әммә төп мәсьәлә - ярты быуат һүҙ алып барылған тыныслыҡ килешеүенә ҡул ҡуйыу. Курил утрауҙарының көньяҡ өлөшө мәсьәләһе быға кәртә булып тора.\nҺуғыштан һуң бөтә Курил архипелагы СССР составына инә. Итуруп, Кунашир, Шикотан утрауҙарын һәм кеше йәшәмәгән Хабомаиҙы Япония үҙенеке тип иҫәпләй. Сәфәр алдынан Рәсәй президенты администрацияһы бәхәсле территорияларҙа бергәләп хужалыҡ итеү идеяһы хаҡында һүҙ алып барғайны.


Башҡортостан Президенты Өфө халҡын әүҙемерәк булырға саҡырҙы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты Өфө халҡын әүҙемерәк булырға саҡырҙы\n11:24, 3 июля 2012 Йәмғиәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөлә СССР-ҙың 50 йыллығы урамындағы ихатаны барып ҡараны. Ул бында май айында булып киткәндән һуң башланған үҙгәрештәрҙе тикшерҙе.\nЙорт комитеты рәйесе Лидия Меньшова әйтеүенсә, был арала 45/1 һанлы йорт ихатаһы ярайһы ҙур үҙгәрештәр кисергән. Бер нисә гараж һүтелгән, уларҙың урынында яҡын арала заманса туҡталҡалар барлыҡҡа киләсәк. Асфальт юлдар ҙа киңәйтелгән. Төбәк башлығының тәүге килгәнендә ихатала ҡарт ағастарҙың күп булыуы билдәләнгәйне. Хәҙер был ағастар ҡырҡылған, киләсәктә яңы үҫентеләр ултыртылырға тейеш.\nБыларҙан тыш, ихатала балалар майҙансығы ла яңыртылған, бала-саға Президенттан спорт менән шөғөлләнеү өсөн төҙөкләндерелгән биләмә яһауҙарын һораны. Рөстәм Хәмитов был мәсьәләгә айырым туҡталып, мәсьәләнең мотлаҡ хәл ителәсәген билдәләне. Ихатала үҙҙәренең футбол командаһы бар, улар мөмкин булған барлыҡ турнирҙарҙа ла ҡатнашырға тырыша. Йәш спортсылар Президенттан автографлы футбол һәм волейбол туптары алды.\nЯҡын-тирәләге йорттарҙа йәшәүселәр ҙә төбәк башлығына көнүҙәк проблемалары менән мөрәжәғәт итте. Бында торлаҡ йорттар янындағы иҫке биналарҙы һүтеү, беренсе ҡаттағы балконға законһыҙ төкәтмәләр, юлдарҙы артабан киңәйтеү мөмкинлеге хаҡында һүҙ алып барылды. Халыҡты айырыуса йортҡа яҡын урынлашҡан ҙур булмаған магазин төҙөлөшө борсой. Бында йәшәүселәр әйтеүенсә, уны төҙөүгә ихтыяж булмаған.\n— Был магазиндың барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ иткәндәрҙер, күрәһең, — тине Рөстәм Хәмитов, граждандарға мөрәжәғәт итеп. – Властың үҙегеҙҙең ҡулда булыуын аңларға тейешһегеҙ. Әүҙемлек күрһәтегеҙ. Был һеҙҙең ер һәм һеҙҙең ҡарарҙан тыш бында бер нәмә лә эшләнергә тейеш түгел.\nЯңы балалар баҡсаһы төҙөү — тағы бер көнүҙәк мәсьәлә. Республика башлығы быйыл Башҡортостанда 50 балалар баҡсаһы төҙөләсәген билдәләне. Йәнә шәхси мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларын булдырыу мөмкинлеге лә ҡарала.\nОсрашыу һуңында Өфө халҡы ярҙамы өсөн Президентҡа рәхмәт әйтеп, йорттарыбыҙ, йорт яны биләмәләре тураһында үҙебеҙ хәстәрлек күрәсәкбеҙ, тип вәғәҙә бирҙе.\nавтор: Рәсүл Хәмиҙуллин | фото: Динар Кәлимуллин


Бөгөн «Тамыр» телеканалының «Лит-ра» тапшырыуы асыҡ һауала үтте\nФлешмобта Өфөнөң 35-се мәктәбе уҡыусылары ҡатнашты. Асыҡ һауалағы дәрес Салауат Юлаев майҙанында ойошторолдо. Уҡытыусы сифатында «Тамыр» телеканалы алып барыусылары һәм яҙыусылар - Зәки Әлибаев, Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты Игорь Савельев, Мариана Плотникова сығыш яһаны. Сара илебеҙҙәге Әҙәбиәт йылы айҡанлы үтте.\nУҡыусыларҙың әҙәбиәт буйынса белеме тикшерелде. Улар тиҙ генә әйтелгән әҫәрҙең авторын атарға, йә әле йәшәгән шағирҙарҙы белергә тейеш ине. Флешмобта ҡатнашыусыларҙың һәр береһе үҙенең яртаҡан китабын алып килгән. Уны уҡыусылар бер-береһенә бүләк итте. Йәш быуынды китап уҡыуға ылыҡтырыу, әҙәбиәткә һөйөү уятыуҙы ошондай үҙенсәлекле саралар аша еткереү отошло алымдарҙың береһе тип билдәләне уҡытыусылар.


Йыраҡтағы Башҡорт » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » Йыраҡтағы Башҡорт\nЙыраҡтағы Башҡорт 20.07.2018 // Башҡорт донъяһы\nАуыл халҡы милләттәштәребеҙҙе һәм Башҡортостанды белә\n“Эй, һеҙ, кешеләр! ...Бер-берегеҙҙе белһен өсөн һеҙҙе халыҡтар һәм ҡәүемдәр итеп яһаныҡ. Арағыҙҙан Аллаһ ҡаршыһында иң хөрмәтлеһе – иң тәҡүәлегеҙ...” – тиелә “Ҡөрьән Кәрим”дең “Бүлмәләр” сүрәһендә. Ошо аятҡа бәйле фекер йөрөткәндә, шуға инанабыҙ: Төркиә менән Башҡортостан араһындағы бәйләнеш быуаттар төпкөлөнә барып тоташһа ла, башҡорттарҙың Төркиәгә эмиграцияһы аҙ өйрәнелгән күренеш булып ҡала килә.\nXVIII быуат башында башҡорт ханы Мораттың делегация менән төрөк солтаны Әхмәт Өсөнсөгә барып, үҙ илен Ғосман империяһы составына индереүҙе һорағаны хаҡында күптәрҙең ишеткәне барҙыр. Шулай уҡ Әхмәтзәки Вәлиди һәм уның арҡаҙаштарының йәки Әбдел-Хәмит Зөбәйер Ҡушай, Әхәт Сәлихов кеүек ғалимдарҙың Төркиәгә эмиграцияһы барыбыҙға мәғлүм. Һәм ошоноң менән милләттәштәребеҙ хаҡында мәғлүмәт бөтә һымаҡ.\nБилдәле булыуынса, башҡорттар төрөк солтанына уға тиклем дә делегациялар ебәргән, ә инде беҙҙекеләрҙең Төркиәгә эмиграцияһы Октябрь инҡилабынан күпкә алдараҡ башланған (быға Ғосман империяһының мөһәжирҙәрҙе ҡабул итеү буйынса сәйәсәте булышлыҡ иткән) һәм хатта совет осоронда ла дауам иткән. Советтар Союзы тарҡалғас, башҡорттарҙың Төркиәгә эмиграцияһы, уҡыу, эшләү, ваҡытлыса йәки даими йәшәү ниәтендә, ҡайтанан башланған.\n“...Золом күргәндән һуң Аллаһ хаҡы өсөн күсеп киткән кешеләргә был донъяла бик һәйбәт урындар бүләбеҙ, ә ахирәт көнөнөң әжере ҙурыраҡ...” – тиелә “Бал ҡорто” сүрәһендә.\nБашҡорт эмиграцияһы этаптарына һәм халҡыбыҙ һанына күҙәтеү яһау мөмкинлеге юҡ тиерлек. Бының сәбәбе шул: күпселек документтар өйрәнелмәгән, Төркиәләге милләттәштәребеҙҙе асыҡлау буйынса махсус хеҙмәттәр юҡ. Унда йәшәгән башҡорттарҙың һанын билдәләү халыҡтың ныҡ таралып ултырыуы, шулай уҡ был илдә иҫәп алыуҙа кешенең милләте күрһәтелмәүе сәбәпле ҡатмарлаша. Өҫтәүенә беҙҙекеләрҙе ҡурдтар, татарҙар йәки буҙҡорттар1 менән бутауҙары ихтимал. Һәр хәлдә, Төркиәлә милләттәштәребеҙ элек-электән йәшәй, “Башҡорт” шәрифле кешеләр һәм атамаһында ошо һүҙ булған тораҡ пункттар бар. Башҡорт тигән фамилия йөрөткәндәргә килгәндә, улар араһында этник халыҡ вәкилдәре лә, үҙ шәрифенең килеп сығышы хаҡында бер ни белмәгәндәр ҙә осрай. Ә инде тораҡ пункттарға туҡталғанда, уларҙың береһе хаҡында һөйләмәксебеҙ.\n“Кем Аллаһ юлы менән өйөнән күсеп китһә, Ер өҫтөндә киң урын һәм иркенлек табыр...” – тиелә “Ҡатындар” сүрәһендә.\nЧифтелер районы Үҙәк Анатолия төбәгенең Эскешәһәр провинцияһында урынлашҡан. Унда бихисап милләт вәкилдәре йәшәй: төрөктәр, ҡарасайҙар, черкестар, башҡорттар, ҡырым, ҡазан татарҙары һ.б. Район үҙәгенән көньяҡ-көнсығышҡа ҡарай яҡынса ун километр алыҫлыҡта Башҡорт тигән ҙур булмаған ауыл урынлашҡан. Урындағы халыҡ һөйләүенсә, ауыл тәүҙән үк Башҡорт тип нарыҡланған һәм атамаһын үҙгәртмәгән. Беренсе ултырған урыны бынан көнбайыштараҡ, юл аша булған, ләкин унда ниндәйҙер эпидемия таралған, шул сәбәпле халыҡтың күп өлөшө ҡырылған, иҫән ҡалғандары иһә башҡа ерҙәргә күсеп ултырған . Урындағылар әйтеүенсә, күрше Ҡарасай ауылында әле лә бер нисә башҡорт ғаиләһе йәшәй.\nБыл хәлдән һуң, яҡынса 1926 йылда, Башҡорт ауылы әлеге урынына күсерелә. Баштағыһының ере, йорттарының емеректәре, ҡәберҙәре беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланған. Бәйән ителгән бер хикәйәгә ярашлы, хәҙерге ауылға нигеҙ һалғандарҙың береһе – Мәхмәт Туна. Ул сығышы менән Болгариянан булған һәм кешеләргә ошо ергә күсергә ярҙам иткән. Урындағы халыҡ һөйләүенсә, әле был ауылда ҡасандыр Болгариянан, Румыниянан, Македониянан килгәндәрҙең нәҫелдәре йәшәй. Ә баштағы Башҡорт ауылында йәшәгәндәрҙең зат-зәүере юҡ. Шулай ҙа бындағы халыҡ милләттәштәребеҙҙе һәм Башҡортостанды белә.\nУрындағылар үҙҙәрен “мөһәжирҙәр”2 тип атай. Ауылда яҡынса 160 кеше йәшәй. Уларҙың күпселеге – өлкән быуын вәкилдәре. Бында тәүге мәсет 1929 йылда төҙөлә. Әлегеһенә 1947 йылда нигеҙ һалына. Элегерәк ауылда мәктәп һәм дауахана эшләгән. Балалар аҙ булыу сәбәпле, белем усағы ябылған . Шунлыҡтан йәш быуын район үҙәге Чифтелерҙа уҡый. Урындағы халыҡ һарыҡ, әҙләп һыйыр малы үрсетә, игенселек менән шөғөлләнә. Бында Башҡорт тип аталған ер аҫты һыуҙары аға.\nШулай итеп, әлеге ауылға кәм тигәндә ике тапҡыр нигеҙ һалына. Унда башлыса Беренсе донъя һуғышынан һуң Балҡан ярымутрауынан күсеп килгәндәрҙең нәҫелдәре йәшәй. Баштағы Башҡорт ауылына нисәнсе йылда нигеҙ һалынғанын, милли составын иһә теүәл асыҡлай алманыҡ. Һәр хәлдә, унда этник башҡорттарҙың да булыуы ихтимал. Күрәһең, күптәре эпидемия сәбәпле ҡырылған, ә ҡалғандары башҡа ерҙәргә күсеп ултырған.\n Усман, Башҡорт ауылы.\n Фәруҡ Шәшмәҙ, Башҡорт ауылы.\n1 Буҙҡорт (төрөксәнән — bozkurt “буҙ бүре”) — Төркиә милләтселәре ойошмаһы.\n2 Мөһәжир – яңы ергә күсеп китеүсе.\nТотош уҡырға 1403\nТотош уҡырға 1166


Дала Ҡурғаны — Башҡорт Википедияһы\n46°58′56″ с. ш. 41°13′03″ в. д.HGЯO\nсвх. №2 Овцевод, Фрунзе\n1045 кеше (2010)\n60 250 830 001\n60 650 430 101\nДала Ҡурғаны — Ростов өлкәһе Сальский районындағы ҡасаба. Маныч ауыл биләмәһенең административ үҙәге.\n1907 йылдың 4 ноябрендә Столыпин реформаһы ваҡытында нигеҙ һалынған. Бында ат заводы хужаһы Феодонтий Яковлевич Корольковтың поместьеһы урынлашҡан булған. Халыҡтың төп шөғөлө малсылыҡ була: һарыҡ һәм йылҡы үрсетәләр. 1922 йылда агробаза ойошторола. Агробазаның сәсеү майҙаны 400 гектар тәшкил итә. 1924 йылда мәктәп асыла. 1926 йылда агробаза урынында тоҡомсолоҡ хужалығы (Племхоз № 2) ойошторола. 1934 йылда тоҡомсолоҡ хужалығы Будённый исемендәге ат заводы составына индерелә (4-се бүлек). 1937 йылдан — Халыҡ оборона комиссариатының Маныч хәрби ат заводы. 1941 йылда совхоздың малы Волга аръяғына һәм Кавказ аръяғына эвакуациялана. 1944 йылда кире ҡайтарыла. 1945 йылдың 31 ғинуарында хужалыҡҡа «М. В. Фрунзе исемендәге 161-се хәрби ат заводы» исеме бирелә. 1955 йылда Фрунзе исемендәге совхоз тип үҙгәртелә.\n1965 йылда яңы мәктәп бинаһы төҙөлә. 1967 йылда Мәҙәниәт йорто асыла. 1968 йылда Фрунзе Михаил Васильевичҡа һәйкәл ҡуйыла. 1969 йылда ауылдаш фронтовиктарға һәйкәл асыла. Мәрмәр плитәлә Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ауылдаштарының исемдәре соҡоп яҙылған. 1978 йылдың 1 ғинуарынан совхоз Төньяҡ-Кавказ институтының орлоҡсолоҡ буйынса тәжрибә хужалығы булып китә. Төп тармаҡ — һарыҡсылыҡ.\nҠасаба Сальск ҡалаһынан 70 км төньяҡ-көнбайышта, Веселовское һыуһаҡлағысы ҡултыҡтарының береһенең яр буйында урынлашҡан.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында һәләк булған һуғышсыларға һәйкәл һәм туғандар ҡәберлеге.\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында Дала Ҡурғаны ҡасабаһы өсөн һуғышта һәләк булыусыларға һәм Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы ауылдаштарына һәйкәл 36 һәләк булған һуғышсы ерләнгән туғандар ҡәберлегенә ҡуйылған. Һәйкәл Дала Ҡурғаны ҡасабаһының уртаһында тора.\nҺәйкәл һәләк булған иптәштәренең ҡәбере өҫтөндә торған һалдат скульптураһынан ғибәрәт. Һалдат скульптураһы монолит бетондан эшләнгән. Скульптуранан уң яҡта горизонталь стена ҡуйылған, унда Совет Армияһының һәр төрлө ғәскәрҙәре һалдаттарының барельеф һүрәте күренә. Стенала яҙыу эшләнгән: «Туҡта! Был фамилияларҙы иҫтә ҡалдырығыҙ, һәр исемдең артында һеҙҙең менән беҙ бәхетле йәшәһен өсөн бирелгән, үҙҙәренең ғүмере бар ине. 1941—1945 йылдарҙа Ватанды азат итеү өсөн һуғышта һәләк булған һуғышсы-ауылдаштарға дан».\nҺәйкәл алдында һуғыш йылдарында һәләк булған ауылдаш һуғышсыларҙың исемдәре яҙылған өс мәрмәр ҡәбер ташы ҡуйылған. Һәйкәл 1969 йылдың 9 майында асыла. Һәйкәлдең авторҙары рәссам Джалуханян һәм скульптор Салгоян.\n2004 йылда һәйкәл реставрациялана, һуғышсылар исеме яҙылған таҡта яңыртыла. 2010 йылда һәйкәл эргәһендәге биләмә төҙөкләндерелә һәм ҡабаттан реставрация үткәрелә.\n↑ 2,0 2,1 http://manych.org/node/73\nСтепной Курган. Памятник воинам, погибшим в годы Великой Отечественной войны\nСтепной Курган (поселок сельского типа)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Дала_Ҡурғаны&oldid=684501 ҡабул ителгән\n1908 йылда нигеҙләнгән тораҡ пункттар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:10 2 май 2017 үҙгәртелгән.


Материалы за 22.08.2009 » Архив газеты "Йәшлек"\nКөсө етмәгән ҙур күтәрер.\nҠояшлы көн эшләр өсөн генә Яңылыҡтар\nБер көн йылды туйҙыра, тигәндәй, бөгөн игенселәр өсөн иң яуаплы мәлдәрҙең береһе етте. Берсә аяҙытып, берсә ямғыр яуып торған тотороҡһоҙ көндәрҙә улар өсөн төп бурыс – сәселгән игенде юғалтыуһыҙ йыйып алыу.\nБыйыл республиканың ҡайһы бер төбәктәрендә ҡоролоҡ булды, шунлыҡтан уңыштың күләме лә түбәнерәк икәнлеге билдәле. Шулай ҙа үҫтерелгән икмәк үҙебеҙгә етәсәк. Әле аяҙ көндөң һәр минутының ҡәҙерен белеп, республика игенселәре баҫыуҙа тир түгә.\n«Беҙгә ҡоролоҡ әллә ни ҡағылманы, – ти Ҡариҙел районының «Нур+Р» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте етәксеһе Фәнзир Әлетдинов. – Ҙур уңышҡа өмөт бағлап торабыҙ».\nавторы: Альбина | 22 августа 2009 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nПомидор 20 һум! Яңылыҡтар\nБаш ҡаланың Үҙәк баҙарында ауылдан килтерелгән бер бәләкәй тауыҡты – 250, ҙурырағын 550 һумға алырға мөмкин. Ә ҡышҡылыҡҡа салат-маҙар әҙерләүселәр әле арзанғараҡ, етмәһә, үҙебеҙҙә етештерелгән йәшелсәләрҙе һатып ала.\nТүбәндәге таблицала хаҡтар 21 авгусҡа ҡарата бер килограмға бирелгән.\nИзгелектә ярышыр ай ---\nИзге Рамаҙан айы башланды, уның ни тиклем мөһим һәм мәрхәмәтле, әһәмиәтле икәнлеген белгәндәр уның мәңге дауам итеүен теләй.\nАфғандарға кем баш?\nАфғанстанда президент һайланылар. Әлегә был кампания барышында кемдең еңеп сығыуы билдәһеҙ. Буласаҡ ил башлығының исемен бөгөн иғлан итергә ниәтләнәләр.\nЮғары вазифаға кандидат, элекке сит ил эштәре министры Абдулла Абдулла, һайлау кампанияһының нисек ойошторолоуы менән риза булмайынса, тәнҡит менән сы-ғыш яһаған. Уның әйтеүенсә, күпселек халыҡты ирекһеҙләп, теләмәгән кандидат өсөн тауыш бирҙерткәндәр, бюллетендәрҙе урлағандар.\nАВТОБУСТА ЙӨРӨҮ ХӘҮЕФЛЕ! Яңылыҡтар\nЙә ул бәрелә, йә уны бәрҙеләр...\nКүптән түгел Рәсәйҙең төрлө төбәгендә автобустарға бәйле ҡурҡыныс юл-транспорт фажиғәләре шаңҡытҡайны. Ҡәһәрле авариялар сылбыры республикабыҙҙы ла урап үтмәне: 19 август кисендә Өфө ҡалаһынан Затон биҫтәһенә барған юлда 30-сы маршрут буйынса йөрөгән пассажир автобусына ҡом тейәгән йөк машинаһы бәрелде.\nИлештәге кесе эшҡыуарлыҡ баһаланды\nБР Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев эш сәфәре менән Илеш районында булып, бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү буйынса республика программаһының тормошҡа ашырылыуы менән танышты. Атап әйткәндә, ул ошо маҡсатта бүленгән сығымдарҙың нисек үҙләштерелеүе менән ҡыҙыҡһынды.\nРәсми делегация составында сәнәғәт һәм тышҡы иҡтисади бәйләнештәр министры Юрий Пустовгаров, «Рәсәй терәге» Бөтә Рәсәй бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ йәмәғәт ойошмаһы президенты Сергей Борисов, БР Эшҡыуарлыҡ һәм сауҙа буйынса дәүләт комитеты рәйесе Ринат Зәйнуллин һ.б. бар.\n24 августа Өфөгә йәштәр менән социаль эш алып барыу буйынса Италия белгестәре килә. БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм буйынса министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, 2001 йылда уҡ Римдә Рәсәй Федерацияһы һәм Италия хөкүмәттәре араһында йәштәр эштәре буйынса хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыла. Сәфәр барышында ҡунаҡтар баш ҡаланың иҫтәлекле урындары, йәштәр сәйәсәте органдары учреждениелары, социаль яҡлау, мәҙәниәт, спорт объекттары менән танышасаҡ.\nКөньяҡ журналистары ҡор йыйҙы Яңылыҡтар\nБилдәле булыуынса, республикабыҙҙа донъя күргән район һәм ҡала гәзиттәре журналистары Башҡортостан Журналистар союзының ете төбәк-ара ижади ойошмаһына берләшкән. Ошо көндәрҙә Көньяҡ ижади ойошманың һәр йылдағыса сираттағы семинары үтте. Быйыл Ишембай, Мәләүез, Күмертау, Салауат, Стәрлетамаҡ ҡалалары һәм Ғафури, Көйөргәҙе, Күгәрсен, Стәрлебаш, Стәрлетамаҡ, Федоровка райондары журналистарын илебеҙҙең «алтын» ҡалаһы – Стәрлетамаҡ ҡабул итте. «Стерлитамакский рабочий» гәзите сараны ҡала хакимиәте ярҙамы менән юғары кимәлдә ойошторҙо.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №13, 31 март - 6 апрель, 2018 - Информационные страницы\n№13, 31 март - 6 апрель, 2018\n18 мартта Рәсәй Президентын һайлауҙар менән бергә Өфө ҡалаһында йәмәғәт урындарын төҙөкләндереү буйынса дизайн-проекттарға тауыш биреү ҙә үткәрелде. Беҙ ғаиләбеҙ менән Октябрь районындағы "Ҡашҡаҙан" мәҙәниәт һәм ял паркын, Ҡариҙел ярын төҙөкләндереү, М. Рыльский урамында Арбат булдырыу өсөн тауыш бирҙек.\nҠашҡаҙан паркы юл ыңғайы булғас, унда былтыр башҡарылған эштәрҙе күрә йөрөнөк. Әле бына рейтингта беренсе урынға сығып, финанслау иң беренсе сиратта бүленәсәген белгәс, ҡыуанысыбыҙҙың сиге булманы. Быйыл, Алла бойорһа, Ҡашҡаҙанда йәйге волейбол майҙансыҡтары, тамашасылар өсөн трибуналар, тренажерҙары булған спорт майҙансыҡтары, велосипедсылар юлдары эшләнәсәк, тип вәғәҙә итәләр. Сөнки был биҫтә - йәштәр биҫтәһе, йәштәр, балалар, спорт менән шөғөлләнеүселәр бик күп. Быйылғы Ҡышҡы Олимпиадала ҡатнашыусы Антон Бабиков та Һупайлыла йәшәй.\nИкенсе яҡтан, микрорайонда мотлаҡ йәшел зона кәрәк ине. Ҡашҡаҙандағы реконструкция был проблеманы бер аҙ хәл итергә этәргес булыр, тип уйлайбыҙ.\nҒөмүмән, парктың яңы концепцияһын булдырыу урындағы халыҡ фекерен иҫәпкә алып, уларҙың киләсәктә мәҙәниәт һәм ял урынын нисек күрергә теләүҙәрен асыҡлауҙан башланды. Шуға был проектты халыҡ ҡатнашлығындағы эшмәкәрлек, тип әйтергә мөмкин. Киң мәғлүмәт саралары белдереүенсә, паркта сәхнәһе һәм амфитеатры булған төрлө саралар үткәреү урыны, мәҙәниәт үҙәге, скейт-парк буласаҡ. Быға тиклем аттракциондар булған зона асыҡ инклюзив балалар уйын майҙансығы менән тулыландырыласаҡ. Күлдең яр буйҙарын күҙәтеү майҙансыҡтары менән йыһазландырырға вәғәҙә итәләр. Ҡыҫҡаһы, тиҙҙән Һупайлы биҫтәһендә баш ҡалала өлгө булырлыҡ беренсе парк барлыҡҡа килеренә ышанабыҙ һәм шуның өсөн тауыш бирҙек тә инде.\nКӨРШӘК ВАТЫЛҒАС ТҮГЕЛ, ВАТЫЛМАҪ ЭЛЕК КИҪӘТЕРГӘ КӘРӘК!\n"Кемеровонан һабаҡ алып, тейешле һығымталар яһалыр һәм муниципалитеттарға контроль функциялар ҡайтарылырына өмөтләнәм", - тип ҡабат-ҡабат билдәләне Ирек Ишмөхәмәт улы.\nӘЛ ИҘРИСИ БАСДЖИРТТАРЫ, ЙӘҒНИ XII БЫУАТТА ЕВРОПАҒА БИЛДӘЛЕ БАШҠОРТ ИЛЕ ТУРАҺЫНДА\nТышҡы басджирттарҙан көнсығышҡа Нәмджан ҡалаһына тиклем һигеҙ күсем араһы. Нәмджан ҡалаһы - ҙур булмаған сәскә атыусы ҡаласыҡ. Уның менән төркиҙәрҙән булған бер кеше идара итә.\nуҡыусынан ун һорау\nХАЛҠЫБЫҘ РУХЫН ӨҪТӨБӨҘҘӘГЕ КЕЙЕМЕБЕҘ ҘӘ ҺАҠЛАЙ БИТ\nТәбиғәттә, йәмғиәттә һәм милләттә "көслө кеше" тигән вакант урын бар. Ул урынды кемдер яуларға тейеш. Ағинәйҙәр хәрәкәте ана шул урынды тулыландырыу маҡсатында барлыҡҡа килгәндер, тип уйлайым.\nБЫҒА БАЙМАҠТАРҘЫҢ ҒЫНА БАШЫ ЕТӘ!\nХалыҡ дәррәү көлөшә башлағас, һөйләй башлаған еренән ҡапыл туҡтап ҡалды һәм... үҙе лә көлә башланы. Сөнки сәхнәгә шыуыша-шыуыша таныш электрик-әртис һәм... ауылдағы "һәүәҫкәр-электрик" килеп сыҡты.\nГЕЛ ЙЫЛМАЙЫП ЙӨРӨЙӨМ...\nШаян кеше - яҡшы кеше, ти халыҡ мәҡәле лә. Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының "Көлкө шоу" эстрада миниатюралары театрының һөйләү жанры актеры Фәнил ҠАРАСУРИН менән ошо көн уңайынан һөйләшеп алдыҡ.


Туймазыла ҡатын-ҡыҙҙар мәҙрәсәһе асылды\n22 Декабрь 2009, 17:55\nУҙған йәкшәмбе көнөндә Туймазы ҡалаһында «Ихлас» ҡатын-ҡыҙҙар мәҙрәсәһе рәсми асылды. Был мөһим ваҡиға менән мәхәллә кешеләрен Туймазы районы муниципаль районы Советы рәйесе Ильяс Саниев, Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назараты рәйесе, юғары мөфти Тәлғәт Тажетдин, Рәсәй ислам университеты ректоры, Урал федераль округының баш мөфтийе Ринат хәҙрәт Рәйес, район һәм ҡала руханиҙары вәкилдәре ҡотланы.\nМәҙрәсә 2005 йылда төҙөлә башланған. Мәхәллә кешеләре аҡсаһына Совет урамында төҙөлә башлаған бина һатып алына. Әммә средстволар булмау арҡаһында төҙөлөш эштәре аҡрын бара.\nТуймазынан ике тапҡыр хажға барып ҡайтҡан Хәмәтгәрәев сығымдарҙың күп өлөшөн үҙенә ала, һәм уның ярҙамында эш урынынан ҡуҙғала. Шулай уҡ ҡаланың төҙөлөш һәм сәнәғәт предприятиелары, коммуналь хеҙмәттәр, шәхси эшҡыуарҙар ҙа ситтә ҡалмай. Мәхәллә кешеләре лә хәлдәренән килгән тиклем өлөш индерә.\nҠатын-ҡыҙҙар мәҙрәсәһендә Өфөләге Рәсәй ислам университетынан егермеләп студент уҡый. Улар ғәрәп телен, Мөхәммәт пәйғәмбәр тарихын, Ҡөрьәнде генә түгел, шулай уҡ рус телен, телмәр мәҙәниәтен, йорт эштәрен алып барыуҙы, сит телдәрҙе лә өйрәнә. Киләһе йылдан Рәсәй ислам университетының Туймазы филиалына беренсе курсҡа студенттар ҡабул итеү планлаштырыла.\nЙома һәм йәкшәмбе көндәре студенттар мәхәллә кешеләренә ислам нигеҙҙәрен өйрәтә. Мәҙрәсә асыу хөрмәтенә байрам аяты уҡынылар.


14 Август 2018, 11:45\nҒаилә – ул ҙур бер дәүләттең кес кенә өлөшсәһе – кескәй генә бер дәүләт. Бөгөнгө яҙмам шул кескәй генә дәүләт менән идара итеүсе Миңлегөл апай менән Рамазан ағай Кәримовтар тураһында.\nБынан тап ярты быуат элек бухгалтер һөнәрен үҙләштереп, дипломға эйә булғас, М.Ғафури исемендәге колхозда эш башлаған Миңлегөл Әғзәм ҡыҙы яңы ғына армия хеҙмәтен тултырып ҡайтҡан Юлыҡ ауылы егете Р.Кәримов менән осрашып, бер-береһен бер күреүҙән оҡшатып, ғүмерлеккә бергә булырға һүҙ ҡуйышып, ғаилә усағын ҡабыҙалар.\nМиңлегөл апай хеҙмәт юлын “Мағаш” колхозында бухгалтер булып дауам итеп, хаҡлы ялға сыҡҡансы 30 йыл яратҡан эшен башҡара. Ә Рамазан ағай тиҫтә йыл Юлыҡ мәктәбендә физкультура уҡытыусыһы булып эшләгәндән һуң, оҙаҡ йылдар төҙөлөш бригадаһында эшләй.\nМиңлегөл апайҙың эшләү дәүере колхоздарҙа хеҙмәттең һәр төрлө өлкәһендә лә ныҡ ҡыҙыу барған осорона тура килә. Ер эшкәртеү, сәсеү, урып һуғыу, фермала, малсылыҡ, төҙөлөш һәм башҡа һанап бөткөһөҙ эштәрҙе башҡарған кешеләрҙең хеҙмәт көнөн дөрөҫ итеп иҫәпләү, ваҡытында эш хаҡтарын әҙерләү, етмәһә, “елкәгә” һалынған сөгөлдөр плантацияһында эшләү. Иртәнән ҡара кискә тиклем (ҡыш көндәрендә) һуҙылған эш сәғәттәре. Колхоз идараһы 3-4 саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан Һабай ауылына атлап барып, атлап ҡайтыуҙар. Һауа торошоноң ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, 40 градус һыуыҡмы, әсе һалҡын буранмы, яҙғы-көҙгө бысраҡмы, ваҡытында эш урынында булырға кәрәк, тәртип ҡаты. Ул ваҡыттағы юлдарҙың насарлығын шул осор кешеләре генә белә. Ир ҡатыны булғас, иргә лә ярарға, бер-бер артлы тыуған балаларҙы ла бағырға, бер түгел, ике ҡәйнәгә ярарға, донъяһын да көтөргә, түҙергә, тик түҙергә... Ике ҡәйнәһенә лә рәхмәтле Миңлегөл апай (ҡәйнәһе Зәйнәп инәйҙең әсәһе Хәйриямал инәй ҙә иҫән ине). Ул ваҡытта балалар баҡсаһы юҡ, декрет ялында ла оҙаҡ итеп ултырып булмай, үҙебеҙ эштә саҡта әл дә улар булды, тип иҫләп ала Миңлегөл апай. Аллы-артлы ғына 2 ҡыҙ, 2 улды бер осор үҫтерҙеләр, төпсөктәре Рәмзилде генә олоғая төшкәс алып ҡайттылар. Инәй-ҡәйнәләрен Рамазан ағай менән Миңлегөл апай һәйбәт ҡараны. Икеһе лә оҙон ғүмерле булдылар, һуңғы көндәрендә, һаулыҡтары ҡаҡшағас, матур итеп тәрбиәләп, мәңгелек йортҡа оҙаттылар уларҙы.\nОҙаҡ йылдар юл аша күрше булып йәшәгәс, мин уларҙы бик яҡшы беләм, балаларын да уҡыттым, барыһы ла аҡыллы, тәртипле булды. Ике яҡлы матур ғына йортта һәр ваҡыт бөхтәлек, нур балҡып ҡына торҙо. Урам тирәләре лә төҙөк, сәскә-гөлдәре, йәшелсә-емештәре һәр саҡ мул булды. Мин Рамазан ағай менән Миңлегөл апайҙың бер-береһенә төҫтәрен боҙоп та (донъя булғас, төрлө саҡтар була!) йөрөгәнен күрмәнем. Оҙон көн эштә йөрөгән ҡатынына ҡарата шаяртып та ҡырын һүҙ әйтмәгәндер Рамазан ағай. Балалары матур итеп уҡып сығып, үҙҙәре һайлаған һөнәрҙәрен алдылар, ғаилә ҡороп, көйлө генә донъя көтәләр. Тик бер улдары – Рафаэль ғына яҡты донъянан иртә китеп, ауыр ҡайғыға һалды. Бала ҡайғыларын ауыр кисерһәләр ҙә, төшөнкөлөккә бирелмәй, артабан да тырышып донъя көтөп, ҙур итеп яңы йорт һалып сығып, бөгөнгө көндә лә шатланып-ҡыуанып, йәштәрҙән ҡалышмай ишле мал аҫрап, баҡса тултырып бәрәңге, йәшелсә-емеш үҫтереп, балаларына ярҙам итәләр. Яңы ғына тормош ҡороп, донъя көтә башлаған Рәмзилде ныҡлы аяҡҡа баҫтырыу – уларҙың маҡсаты. 6 ейән-ейәнсәргә олатай-өләсәй ҙә улар. Оло йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, йорттарында һаман да бөхтәлек, таҙалыҡ, гөл-сәскәләр йәмләп ултыра. Икәүләшеп еләк-емеш йыйырға ла йөрөйҙәр.\nМиңлегөл апай хеҙмәт ветераны, әле һаман да ауылдың йәмәғәт эштәрендә әүҙем. Ағинәйҙәр ойошмаһы ағзаһы, үҙенең аңлы, төплө фекерҙәре менән йәштәргә лә, олораҡтарға ла кәңәштәрен бирә, клубта ойошторолған мәҙәни сараларҙа ла әүҙем ҡатнаша, сәләмәтлеген һаҡлау маҡсатында фитнес түңәрәгенә лә йөрөй. Күңеле һәр ваҡыт йәш, тормошҡа һәр ваҡыт асыҡ йөҙ, ҙур ышаныс менән ҡарай. Уларға алдағы көндәрендә лә матур тормош, бала-сағаларын, туған-тыумасаларын шатландырып, сәләмәтлектә оҙаҡ йәшәүҙәрен теләргә генә ҡала.


Хәбәрҙәр: Күркәм холоҡ һәм әҙәплелек\nКүркәм холоҡ һәм әҙәплелек\nХолҡоноң әшәке сифаттары кешене йәһәннәм уты сыраһына әйләндерә; йәннәт баҡсалары күркәм холоҡлолар өсөн гөлгә күмелә һәм хуш еҫ бөркә.\n«Беҙҙең юлда тырышҡандарға Беҙ, әлбиттә, тура юлды күрһәтербеҙ.» (Ғәнкәбут (Үрмәксе), 69)\nКүркәм холоҡ – фани донъяла ла, әхирәттә лә именлек бүләк итеүсе һис ҡоромаҫ йәншишмә.\nҺәр кешенең ҡиммәте шул йәншишмә эсендәге һыуға бәрәбәр.\nАллаһу Тәғәлә Үҙ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) юғары дәрәжәһен шулай баһалай:\nٍيم۪ظَ عٍ قُلُى خٰلَعَ ل َكَّنِاَو\n«Һин, әлбиттә, саф юғары әхлаҡҡа эйә кеше.» (Ҡәләм, 4)\nАллаһ Илсеһе (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) был донъялағы тәҡдиренә төшкән өлөшө хаҡында шулай ти:\n«Мин гүзәл әхлаҡты тамам ҡылыуҙан тыш башҡа маҡсат менән ебәрелмәнем.» (Имам Малик, Муватта, Хуснуль-Хулук, 8)\nУл бөтә кешелек өсөн рухи үрнәк була – «усватун-хасана». Ә диндең асылы – күркәм әхлаҡ.\n«... Бөгөн һеҙҙең динегеҙҙе мөкәммәл иттем, һеҙгә тигән ниғмәтемде тамам иттем һәм һеҙҙең өсөн әҙерләнгән Ислам динен хуп күрҙем... » (Мәәидә (Табын), 3)\nАллаһу Тәғәлә хәҙис-ҡудсиҙа хәбәр итә:\n«Был – Мин уның менән риза булған дин. Был дингә йомартлыҡ һәм гүзәл әхлаҡ ҡына килешә. Мосолман булып йәшәгәндә, ошо ике сифатты тирә-яҡҡа таратығыҙ» (Али әл-Муттаҡи, Ҡанз, VI, 392)\nИң камил мөьмин\nКешелек өсөн үрнәк булырҙай иң күркәм әхлаҡ эйәләре - Хаҡ Тәғәләбеҙ илселәре. Мәҫәлән, Йософ пәйғәмбәр (ғәләйһис-сәләм) наҙанлыҡтары арҡаһында башҡаларҙың хоҡуҡтарын боҙғандарҙы нисек ғәфү итергә кәрәклекте үҙ миҫалында күрһәтә. Үҙенә ҡарата шул ҡәҙәр аяуһыҙ булған ағаларына мөрәжәғәт итеп, ул былай ти:\n«Бөгөн мин һеҙгә үпкәләмәйем инде, Аллаһ һеҙҙе ғәфү итһен ине. Ул миһырбанлыларҙың да миһырбанлыһылыр.» (Йософ, 92).\n«Кем гүзәл әхлаҡҡа эйә, шуның иманы камил.» (Әхмәт бин Ханбал, «Мүснәд», II, 250)\nТимәк, күркәм әхлаҡ – хәҡиҡи иман емеше, рухи камиллыҡ билдәһе. Раббыбыҙҙың тәҡүә ҡолдары – Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Изге Сөннәһен һаҡлаусылар – шундай күркәм әхлаҡ эйәләре.\nӘбү Мөхәммәт Джарири былай тип яҙған:\n«Тасаввуф – күркәм әхлаҡҡа эйә булыу һәм холҡоңдоң яман сифаттарынан арыныу ул.»\nХолҡон төҙәтергә ынтылған мөьмин үҙ күңеленән даимән хисаплама алып торорға тейеш, ә яман ҡылыҡтарын тапһа, Аллаһтан ғәфү үтенергә һәм ҡәлбен шул яман сифаттарҙан әрсәләүҙе һорарға тейеш.\nТәкәбберлек әсирлегенә эләккәндәр баҫалҡы һәм күндәм булырға ынтылырға тейеш; көнсөл әҙәмгә, башҡаларҙың кәмселектәрендә ҡаҙынмайынса, диндәштәрен үҙенән юғары итеп күреү лазым.\nБер мөьмин икенсе мөьминдең көҙгөһө кеүек икәнлеген иҫтә тотоп, диндәшеңдең яҡшы һыҙаттарын күреү өсөн, уға яҡты йөҙ, яҡты күңел менән бағыу кәрәк, ә һауаланыу, уҫаллыҡтан аслан ҡасыу лазым.\nӘхүәле рухиәңдең ике полюсы\nӘҙәмдең әхүәле рухиәһендә ике полюс йәшәй, шуларҙың береһе гел игелеккә, тәҡүәлеккә өндәй, ә икенсеһе харамға, яманға һөйрәй. Ғүмеребеҙ эсендә ҡылған ҡылыҡтарыбыҙ, ғәмәлдәребеҙ ошо ике полюстың бәрелешен, көрәшен сағылдыра ла инде. Күңелендә тәҡүәлек полюсы өҫтөнлөк итһә, әҙәм, гүзәл әхлаҡҡа төрөнөп, изге ғәмәлдәр ҡыла. Ҡәлбе икенсе полюс йоғонтоһонда булһа, гонаһҡа бата.\nИзге аят аңлата:\n«Уға һәм яҡшылыҡ, һәм яманлыҡ ҡылырға ирекле иткәндең исеме менән әйтәм.» (Шәмс (Ҡояш), 8)\nКешене Аллаһтан айырып тороусы бөтә нәмә – гонаһ. Тәҡүәлек – Хаҡ Тәғәләбеҙгә яҡынайта торған бөтә изге ғәмәлдәр.\nКешенең дәрәжәһе һәм ҡиммәте ҡәлбендә шул ике сифаттың ҡайһыһы өҫтөнлөк итеүенә бәйле.\nБер заман оло йөрәкле Ғүмәр (раҙыйаллаһу ғәнһү) янында төндәр буйы намаҙ уҡыған, ә көндөҙ ураҙа тотҡан әҙәмде маҡтайҙар, һәм ул былай тип һорай:\n«Ә һеҙ маҡтаған ул кеше сауҙағыҙҙа уҙағығыҙ, күршегеҙ йәки сәфәрҙә юлдашығыҙ булдымы?»\nҒүмәр (раҙыйаллаһу ғәнһү) һанап киткән өс осраҡ ҡәлбе тәкәбберлек һәм мин-минлек менән зараланған кешене һис ауырлыҡһыҙ асыҡларға ярҙам итә - тыйып торғоһоҙ нәфсеһен ҡыҫырыҡлаған был мәжбүри шарттарҙа улар үҙҙәрен насар тоя. Ҡайһы саҡ уларҙың ҡылығы мөйөшкә ҡыҫырыҡланған агрессив ата бесәйҙе хәтерләтә. Әҙәм үҙ ғүмерендә ошо ғәҙәти өс осраҡ менән күп һынауҙар үтә.\nНәфсе – әҙәмдең рухи үҫеш юлындағы төп кәртә, ул уны даимән харам һәм гонаһлы уйҙарға һала. Әҙәм шуны иҫендә тоторға тейеш: уның асылында тәҡүәлеккә тәбиғи ынтылыш бар, быны эшкәртелмәгән аҫыл таш менән сағыштырырға мөмкин, рухи тәрбиә үткәндән һуң, ул гәүһәрҙең хәҡиҡи ҡиммәтен ала. Юғиһә, көнөн дә, төнөн дә уяу булған нәфсе шайтан ҡотортҡан ғәмәлдәрҙе ҡыласаҡ.\nМәүләнә Руми был хаҡта шулай тип яҙа:\n«Аллаһу Тәғәләнең Мәрхәмәте һәм бәрәкәте тулы һыулы Нил һымаҡ аға. Әммә әхлағыбыҙ менән Фирғәүенгә оҡшаһаҡ, Нил ҡан менән туласаҡ.»\n«Иң яҡшы күркәм холоҡло дуҫың, мәсьәлә шәхси файҙаға барып төртөлгәндә, шалтырауыҡ йылан сүрәтен алыуын күргәнең юҡмы ни?»\nШәйех Сәғди әйтә:\n«Күҙе, ҡолағы һәм теле булғандарҙың барыһын да кеше тип иҫәпләп булмай! Ысын кеше – күркәм холоҡло кеше!»\nДөйә һәм ҡасыр\nМәүләнә Руми дөйә һәм ҡасыр тураһындағы ғибрәтле хикәйәһендә кинәйәле рәүештә күркәм холоҡлоноң һәм әҙәпһеҙҙең диалогын бирә:\n«Ҡасыр дөйәнән һорай:\n«О игелекле юлдашым! Ас әле серен: ни хәл абынмай, һөрлөкмәй үрҙәргә үрләйһең һәм төшәһең, мин мәтәлләп барып төшкән текә боролмаларҙағы тар һуҡмаҡтан ни хәл үтәһең? Үҙең һымаҡ йөрөргә өйрәт әле, мин бит тигеҙ юлда ла саҡ-саҡ йығылмай ҡалам.»\nДөйә был һорауға шулай яуап биргән:\n«Минең ҡарашым үткерерәк, өҫтәүенә мин юғарынан алыҫыраҡ күрәм. Тауға күтәрелһәм, шунан һуҡмаҡтың осон асыҡ абайлайым. Хаҡ Тәғәлә миңә тау үрҙәрен һәм боролмаларын күреү һәләтен биргән. Мин һәр аҙымымды юлды байҡап яһайым, шул рәүешле һөрлөгөү, йығылыуҙарҙан һаҡланам. Ә һин, ҡасыр, өс аҙымыңдан артыҡты шәйләмәйһең; ваҡ-төйәккә күҙ ташлап, алдыңдағы тоҙаҡҡа иғтибар итмәйһең. Күҙе күргәндәрҙе ипкенде үрҙән, ҡайҙа туҡталҡа яһау кәрәклеген айыра алмаған менән сағыштырып буламы ни?»\nХолоҡ һәр нәмәлә сағыла\nБеҙҙең фани донъяла ҡаҙанғаныбыҙ һәм әхирәттә ҡаҙанасаҡтарыбыҙ – холҡобоҙ сағылышының эҙемтәһе. Холҡоноң әшәке сифаттары кешене йәһәннәм уты сыраһына әйләндерә; йәннәт баҡсалары күркәм холоҡлолар өсөн гөлгә күмелә һәм хуш еҫ бөркә.\n«Тирә-йүндәгеләрҙе хөрмәт иткән хөрмәткә лайыҡ була; шәкәр менән һыйлағанға баҙам хәлүәһе ашатырҙар.»\nШәйех Сәйед Низам әйткән:\n«Йәһәннәм уты яман холоҡ арҡаһында яна.»\nКүркәм холоҡ тажы\nКамил инсан кимәлендәге күркәм холоҡло мөьминдең иң юғары дәрәжәһе – үҙеңде даимән Аллаһ ҡашында торғандай тел тейҙергеһеҙ итеп тотоу. Күркәм холоҡло мөьмингә шулай уҡ Аллаһ Илсеһенә (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) ихтирамлы мөнәсәбәт хас – был Аллаһу Тәғәләнең әмере. («Хужүрәт» һәм башҡа сүрәләр)\nМөьмин рухи остаздарына, ата-әсәләренә, тирә-йүндәгеләргә һәм бөтә барлыҡҡа хөрмәт менән ҡарарға бурыслы.\nСуфйан Сәүри әйткән: «Күркәм холоҡ Аллаһу Тәғәләнең асыуын баҫа.»\nИбн Аббас (раҙыйаллаһу ғәнһүмә) әйткән: «Күркәм холоҡтоң башы – барлыҡта ла, юҡлыҡта ла Аллаһтың ҡушҡандарын үтәү һәм тыйғандарынан тыйылыу.»\nФани донъяла ла, мәңгелек донъяла ла өс сифатҡа эйә булған өлөшһөҙ ҡалмаҫ:\n1) күркәм холоҡлолар;\n2) күркәм холоҡлолар менән бергә булғандар;\n3) берәүгә лә зарар һалмау уйы менән янғандар.\nБер шағир әйткән:\n«Әҙәп - бер таж имеш Аллаһтың Нурынан,\nКей ул тажды, имен бул һәр бәләнән!»\nҠайһы бер мутасаввифтар (Тасаввуф ғалимдары) шундай билдәләмә бирә:\n«Тасаввуф – күркәм әхлаҡҡа эйә булыу юлы.»\nӘ Мәүләнә Руми был хәҡиҡәтте ҡыҫҡаса шулай аңлата:\n«Аҡылым күңелемә һорау бирҙе: «Иман асылы – нимәлә? Әйт миңә.» Күңелем уға эйелеп шыбырланы: «Хәҡиҡи иман асылы – күркәм холоҡта!»\nТәҡүәнең күркәм холҡо\nШәйех Хатам Эсам тормошонан ғибрәтле бер ваҡиға. Бер заман ул ауырыу һәм йәберләнгән ҡатын менән һөйләшә. Бәхетһеҙ ҡатын, йәшкә түгелеп, ҡыйралған яҙмышы хаҡында һөйләй һәм, ныҡ тулҡынланып, яңылыш газ сығара. Ул оятынан ни эшләргә белмәй ҡатып ҡала. Тәҡүәле шәйех, йөҙөн үҙгәртмәйенсә, элеккесә ҡатынға ҡарап тора һәм ҡысҡырып былай ти:\n«Ҡысҡырыбыраҡ әйтегеҙсе, ҡысҡырыбыраҡ! Мин һеҙҙең нимә әйткәнегеҙҙе бөтөнләй ишетмәнем! Минең насар ишетеүем хаҡында һеҙҙе иҫкәртмәнеләрме ни?!»\nМеҫкен ҡатын, уңайһыҙ хәлдән ҡотолоуына инанып, иркен тын алып ебәрә.\nЙәмғиәттә бығаса күрелмәгән рухи нәзәкәтлелеге, күркәм холҡо сағылышы булған әҙәплелеге арҡаһында, шәйех «Эсамм», йәғни «Һаңғырау» ҡушаматын ала. Был ваҡиғанан һуң, Хатам, әҙәп йөҙөнән, теге ҡатын баҡыйлыҡҡа күскәнсе, һаңғырау исемен күтәреп йөрөй. Ҡатын үлгәс, ул иғлан итә: «Хәҙер мин йәнә ишетә башланым, миңә ҡәҙимгесә мөрәжәғәт итә алаһығыҙ!»\nИманға килеү сәбәбе\nБыуаттар буйы иман юлына баҫҡандарҙа күркәм холоҡ тәрбиәләүе Исламдың киң таралыуына сәбәпсе була. Баҡыйлыҡҡа күскән шәйех Муса Топбаш-заде аҡсаны намыҫлы хеҙмәт менән эшләп табырға, харам, шикле нәмәләрҙән йыраҡ торорға саҡырып, йыш ҡына бер тарихты һөйләй торғайны:\n«Беҙҙең күршебеҙ бар ине, тәүҙә мосолман түгел ине. Бер тапҡыр мин унан Ислам ҡабул итеүенең сәбәбен һораным. Минең һорауыма ул түбәндәгеләрҙе һөйләне:\n«Минең мосолман динен ҡабул итеүем Аджибадам районындағы ауыл хужалығы еребеҙҙә күрше булып торған Раби мулла арҡаһында булды. Раби мулла һөт һатыу менән көн күрҙе. Бер кис ул беҙҙең ишекте шаҡыны һәм былай тине:\n– Мин һеҙҙең һөтөгөҙҙө алып килдем!\n– Нисек инде? Мин һеҙҙән һөт һораманым!\nРаби мулла әҙәпле генә аңлатып бирҙе:\n– Минең ҡарап еткермәүем арҡаһында, бер һыйырыбыҙ һеҙҙең биләмәгә ингән һәм шунда утлап йөрөгән. Уның бөгөнгө һөтө, һис шикһеҙ, һеҙҙеке. Ул үҙе ашаған үләндән таҙарынып бөткәнсе, мин һеҙгә һөт ташыясаҡмын.\nМин ҡаршы төштөм:\n– Борсолмағыҙ был турала, ҡәҙерле күршем. Һыйырығыҙға бәрәкәт бирһен ул!\nРаби мулла, ҡаршы килеүемә ҡарамаҫтан, йәнә бер нисә көн рәттән беҙгә һөт ташыны.\nТап тәҡүә мөьминдең ошо ғәмәле сәбәбендә, күңелемде томалап торған наҙанлыҡ һыпырылып төштө, һәм минең йөрәгем хәҡиҡи иман ҡояшы менән нурланды. Шунда мин үҙемә былай тип әйттем:\n«Бындай гүзәл әхлаҡлы кешене тәрбиәләгән дин, һис шикһеҙ, - иң гүзәл дин. Уға эйәреүселәр шул ҡәҙәр әхлаҡлы һәм саф күңелле икән, тимәк ул хәҡиҡи иман.» – Һәм мин, кәлимәтү-шәһәәдәһте әйтеп, Ислам ҡабул иттем.»\nКүршебеҙ, һоҡланып, Раби мулланың байтаҡ гүзәл сифаттары хаҡында һөйләне:\n«Раби муллы йортонда ут бик һуң һүнә, сөнки ул төндә оҙаҡ итеп намаҙ уҡый. Һыйырҙарынан һауып алған һөтөнөң өстән бер өлөшөн ул гел фәҡирҙәргә һәм мохтаждарға тарата.»\nМәрхүм Шәйех Муса Топбаш-заде Раби мулла, уның рухи матурлығы һәм яҡшы сифаттары хаҡында йыш иҫкә төшөрә торғайны. Атаҡлы ғалимдарҙың уға ни тиклем хөрмәт менән ҡарауы тураһында шуларҙы һөйләне:\n«Ул заманда дин белгестәренең әңгәмәһе рәүешендәге йыйылыштар булып торҙо. Күренекле ғалим Әлмалылы Хәмди унда йыш килә ине. Ғәҙәттә ул түргә ултыра, ҡалғандар уның тирәһенә йыйыла. Әңгәмәләр бер нисә сәғәткә һуҙыла. Йыйылышҡа һуңлап килеүселәр булһа, Хәмди Әфәнде урынынан тормай ғына иҫәнләшә һәм һөйләшеүҙе дауам итә. Ләкин йыйылышҡа Раби мулла килһә, Хәмди Әфәнде мотлаҡан тора һәм ҙур ихтирам менән уны сәләмләй торғайны. Һис шикһеҙ, ҙур ғалимдың Раби Муллаға оло ихтирамы шунда: Аллаһу Тәғәлә күркәм холоҡло ҡолдарына хөрмәткә лайыҡлы ҡиәфәт бирә, тирә-йүндәгеләр алдында уның бәҫен, абруйын юғары күтәрә.»\nМизанда иң ауыры\nПәйғәмбәребеҙ (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) күркәм холоҡҡа саҡырып әйткән:\n«Хисап көнөндә күркәм холоҡ үлсәүҙе изгелек яғына баҫыусы. Аллаһу Тәғәлә әшәкелек ҡылыуҙы һәм әшәке һүҙҙәр һөйләүҙе яратмай.» (Тирмиҙи, Бирр васила, 62)\nХисап көнөндә үлсәүҙәге изге ғәмәлдәребеҙ гонаһтарыбыҙҙан күберәк булһын тиһәк, үрнәк итеп Аллаһу Тәғәләнең иң гүзәл яратылмышын – Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт Мостафаны (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) алып, күркәм холоҡҡа эйә булыу лазым, сөнки күркәм холоҡ – Уға ихлас һәм ялҡынлы мөхәббәт емеше һәм Уның Сөннәһенә эйәреүҙәге тырышлыҡ.\nРамаҙан айы хаҡындағы хәтирәләр\nМәүләнә Румиҙыҡы тип иҫәпләнгән гүзәл шиғыр бар:\n«Ҡәғбәне Әзер улы Ибраһим төҙөнө.\nЙәндәребеҙ – ул Бөйөк Аллаһтың баҡҡан урыны!»\nБыл бәйет шуны хәтергә төшөрә: бер йөрәкте яулап, уны Аллаһу Тәғәлә юлына бороу – ҡиммәте буйынса оло хажға тиң. Элек мөьминдәр изге Рамаҙан айында бер-береһенә һәм тирә-йүндәгеләргә тап шундай мөнәсәбәттә булды.\nМәрхүм Шәйех Муса Топбаш-заде Рамаҙан айына айырыуса ҙур иғтибар бирҙе. Уның йорто тыныслыҡ һәм шатлыҡ менән тула, ә кисен ауыҙ асыу үҙенә бер рухи атмосферала үтә торғайны.\nКөндәрҙең береһендә ауыҙ асыу өсөн бай табынға урам һепереүселәр һәм сүп-сар йыйыусылар саҡырыла, ҡунаҡҡа килгәндәрҙең һәр береһенә бүләктәр һалынған тоҡсай тапшырыла ине.\nИкенсе көндө ауыҙ асыуға күсерҙәр, артабанғы көндәрҙә – уҡытыусылар, аҙаҡ – туған-тыумаса, айырым рәүештә күршеләр саҡырылды.\nРамаҙан айында ҡунаҡ ҡабул итеүҙең төп маҡсаты – һәр йөрәккә асҡыс табып, уларҙы рухиәт һәм күркәм холоҡ һарайҙарына әйләндереү, килгән һәр ҡунаҡтың – ярлы һәм ҡыйырһытылғандарҙан алып, атаҡлы ғалим һәм дәүләт эшмәкәрҙәренә ҡәҙәр -һәммәһенең доғаһына лайыҡ булыу.\nКисен ауыҙ асыуға мотлаҡан асарбаҡтар, фәҡирҙәр, яңғыҙ ҡарттар саҡырыла, ә Рамаҙан айында бай ресторандарҙа бай табын артында ауыҙ асыу ят күренеш ине.\nФәҡирҙәргә мөнәсәбәттә айырым бер әҙәп булды. Уларҙың күңелен яраламаҫ өсөн, аҡсалата саҙаҡалар, конверттарға һалынып, түбәндәге йөкмәткеле яҙыуҙар һалына ине:\n«Хөрмәтле әфәнде ..., Һеҙгә, бүләгебеҙҙе ҡабул иткән өсөн, рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ!»\nҺәр иғәнә, саҙаҡа һәм хәйер Ғаләм Раббыһына барып етә:\n«Кешеләрҙең тәүбәһен ҡабул итеүсе, саҙаҡаларҙы алыусы Аллаһ икәнен улар белмәйме ни?» (Тәүбә, 104)\nРамаҙан айының ул фатихалы көндәрендә хәйер-саҙаҡалар Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) хәҙисенә ярашлы таратылды:\n«Һис шикһеҙ, мохтаж саҙаҡаны ҡулына алғансы, ул тәүҙә Аллаһҡа килә. (йәғни, Аллаһу Тәғәлә тәүҙә саҙаҡаны ҡабул итеп ала һәм аҙаҡ мохтажға бирә.)» (Мунави, Кунузуль-Хакаик, стр. 34)\nАуырыуы сәбәпле, ауыҙ асырға килә алмағандарға ризыҡты ябыҡ һауыттарҙа өйҙәренә ебәрҙеләр. Урамдағы хужаһыҙ хайуандарҙы ла өлөшһөҙ ҡалдырмайҙар – уларға малдың эсәк-ҡарынын таратып бирәләр ине.\nИзге Рамаҙан айы дауамында Аллаһ Илсеһенең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) гүзәл әхлағы сағылышы булған тәҡүәләр һүнгән йөрәктәргә йән өрөргә тырыша торғайны.\nБеҙгә лә, тәҡүә мөьминдәр үрнәгенә эйәреп, фатихалы Рамаҙан айында ғибәҙәттәребеҙҙә һәм тирә-йүндәгеләргә мөнәсәбәтебеҙҙә күркәм холоҡ эйәһе булыу мөһим. Бының өсөн шулар лазым:\n- мохтаждарға күберәк саҙаҡалар таратыу;\n- Изге Ҡөрьәнде күп уҡыу;\n- ауырыуҙарҙың, бәхетһеҙҙәрҙең, яңғыҙҙарҙың һәм йәберләнгәндәрҙең күңелен күреү.\nЭй, Аллаһ! Ғүмеребеҙ байышы Байрам таңы булып әүерелһен өсөн, Үҙ Шәфҡәтең менән Рамаҙан айы рухиәтендә ғүмер кисерергә насип ит!\nЭй, Аллаһ! Йөрәктәребеҙҙе Илсең (салләллаһу ғәләйһи үә сәлләм) Нуры менән яҡтырт һәм беҙҙе фани донъяла ла, әхирәттә лә биҙәп торорлоҡ изге ғәмәлдәргә йүнәлт!


ТӨП БУРЫС - СИФАТЛЫ БЕЛЕМ БИРЕҮ - "Шоңҡар" журналы\nХәҙерге ваҡытта төплө белем алыу заман талабы булып тора. Белемле кешегә эшкә урынлашыуы ла, тормошта үҙ урынын табыуы ла күпкә еңелерәк. Бөгөнгө көндә республикабыҙҙа сифатлы белем биргән, уңышлы эшләп килгән бик күп мәктәптәр бар. Уларҙың береһе - баш ҡалабыҙҙа урынлашҡан Рәми Ғарипов исемендәге 1- се Башҡорт республика гимназия - интернаты. Был белем усағы милли кадрҙар үҙәге булараҡ та билдәле. Мәктәп-интернатты тамамлаусы бик күп күренекле шәхестәр төрлө өлкәлә республикабыҙҙы үҫтереүгә ҙур өлөш индерә. Шуға күрә гимназияға уҡырға инергә теләк белдереүселәр ҙә байтаҡ. Ә кемдәр был данлы Рәми Ғарипов исемен йөрөткән гимназия-интернатҡа уҡырға инергә дәғүә итә ала һуң? Ошо һорауға яуап табыу өсөн уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары Лүзә Хәбир ҡыҙы Шөғәйеповаға мөрәжәғәт итәйек.\n- Лүзә Хәбир ҡыҙы, Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында белем алырға теләүсе уҡыусылар нисәнсе кластарға ҡабул ителә?\n- Беҙҙем белем усағына уҡырға инергә теләгән уҡыусылар өсөн йыл һайын 7-се, 8-се кластарға ҡабул итеү имтихандары ойошторола. - Был һынауҙар ҡасан үткәрелә? - Имтихандарҙың беренсе өлөшө март айында, яҙғы каникулдар ваҡытында, уҙғарыла. Ул һынау 3 көн дауамында үтә. Гимназиябыҙ уҡытыусылары уларға дәрестәр бирә, төрлө саралар үткәрә, өс фән буйынса уҡыусылар өсөн олимпиада ойоштора. Быйыл беҙ бирелгән урындарҙың яртыһына уҡыусыларҙы ҡабул иттек. Ә ҡалған яртыһына уҡыусыларҙы ҡабул итеү өсөн имтихандарҙы йәй көнө үткәрергә уйлайбыҙ. Был һынауҙарҙың ҡасан һәм ҡайҙа үтеүе тураһындағы мәғлүмәтте гимназиябыҙҙың сайтында һәм республика гәзиттәрендә табырға мөмкин.\n- Лүзә Хәбир ҡыҙы, уҡырға ингән ваҡытта уҡыусылар ниндәй фәндәрҙән һынау тота?\n- Уҡырға инергә теләк белдереүселәр башҡорт теленән бирелгән тема буйынса инша яҙалар, рус теленән - диктант, ә математиканан үтелгән темалар буйынса яҙма эш эшләйҙәр.\n- Имтиханға әҙерләнгән ваҡытта уҡыусыға нимәгә иғтибар итергә кәрәк?\n- Беренсенән, мәктәп курсы программаһын яҡшы белеү мөһим. Икенсенән, беҙҙең рәсми сайтта үткән имтихандарҙың яҡынса эштәре менән танышырға кәрәк. Уҡыусылар сайтҡа инеп, эштәрҙе табып, көстәрен һынаһындар. Улар буласаҡ гимназистарға ныҡлы ярҙам, терәк буласаҡ.\n- Гимназист исемен йөрөтөүсе уҡыусыларға ниндәй сифаттар хас булырға тейеш?\n- Бөйөк Рәми Ғарипов исемен йөрөткән гимназияла белем алған уҡыусы иң тәүҙә илһөйәр, телһөйәр, уңған, тырыш, белемгә ынтылған, тәртипле, тыңлаусан булырға тейеш. Йәш быуын - илебеҙҙең киләсәге. Ә киләсәк тик һеҙҙең ҡулдарҙа! Шуға ла беҙҙең гимназияға уҡырға инергә теләгән уҡыусыларға маҡсаттарына ирешеүҙәрен теләйем.\n- Рәхмәт әңгәмәгеҙ өсөн, Лүзә Хәбир ҡыҙы.\nНәҡ шундай талантлы уҡыусыларҙың гимназия-интернатҡа уҡырға инергә теләк белдереүҙәренә шигем юҡ. Әлбиттә, йәмғиәтебеҙ ҙур үҙгәрештәр кисергән осорҙа мәғариф системаһы ла төрлө яңылыҡтарҙан ситтә ҡала алмай. Уҡыу-уҡытыу өлкәһендә заман талаптарына яуап бирерлек Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатында сифатлы белем алыу, үҙ-үҙҙәрен үҫтереү өсөн бөтөн шарттар булдырылған. Әгәр ҙә һеҙ белемле, тырыш, уңған, яңылыҡҡа ынтылһағыҙ, был уҡыу йортона уҡырға килегеҙ, көтөп ҡалабыҙ!


28 Сентября , 18:49\nЙүкәләр сәскә атҡан ваҡыт – ҡолас еткеһеҙ йыуан ағастарҙың сәскәләре лә эре, бөрөләре борсаҡтай. Тик еҫе барыбер беҙҙәгенән ҡайтыш. Өфө урамдарының йүкәләре сәскә атҡанда тотош ҡала үҙәге умарта еҫе аңҡытып ултыра лаһа.\nТорғаны Белорет, Аҫҡын тау-урмандары, тик ҡомалаҡ беҙҙә үҙе ишелеп үҫә, ә бында тоташ плантациялар менән мәж киләләр – Сания Прагаға елдергән машина тәҙрәһенән асылған күренештәрҙе күҙәтә-күҙәтә гел тыуған яҡтары менән сағыштыра барҙы. Чехия һыраһы менән дан тота бит, шуға сеймал етештерәләр инде. “Коммунизм” юҡҡа сығып, коллектив хужалыҡтар бөтөрөлгәс, ауылдары ҡаҡшаған шулай ҙа. Трасса буйындағы йорттары ла кеше күҙе төшкән яҡтан ғына буяп, матурлап ҡуйылған, тәү ҡарашҡа барыһы ла ал да гөл кеүек; тик ташландыҡ биналар барлығы ла һиҙелә инде. Йәштәр ҙурыраҡ ҡалаларға, хатта сит илдәргә китеп эшләй, тиҙәр.\nҠыҙыҡ, яландарҙа гөрләшкәндәре-ҡайнашҡандары күренмәй, ә бесән сабыулы, өлкән мискәләрҙәй төк-төк преслап, тәгәрәтеп һалып ҡуйғандар. Ә беҙҙә сабынлыҡтарҙа эш ҡайнап торған кеүек, машиналар тыз-быз сабауыллай, янып-бешеп бесәнселәр йүгерекләй – әллә ни ырата алмайҙарсы. Күмәк хужалыҡ һаҡланған урындарҙа сабылып бөтөлмәй, ҡул теймәй әллә күпме баҫыуҙар ятып ҡала.\nТау баштарында боронғо замоктар күренеп ҡала. Афарин халыҡ был чехтар, текә сағыл ҡаяларҙың дауамы итеп таш пулаттар (һарайҙар) һалғандар борондан. Ер ҡыйбат булғанлыҡтан, күршеләр төкөтмә итеп үҙ йортон терәгән дә барған. Бер диуар, шул рәүешле, бушҡа тиерлек сыҡҡан. Карл Ҡайнаҡтарында, ана, йорттоң ал яғынан да инеп була, артҡы яғының өсөнсө ҡатына шоссе кимәленән һалынған баҫма аша туралай уҙып йөрөйҙәр. Шуныһы ғәжәп, экскурсияға барған юлдарҙа ни ауылдарында, ни ҡалаларында кеше күренмәне тиерлек – өйҙәрендә йә офистарҙа ултыралармы икән?!\nҠәнәғәт булып ҡайтып бара Сания ялынан, тыуған көнөнә сит ил шифаханаһына юллама бүләк иткән балаларына бөткөһөҙ рәхмәтле булып ҡайтып бара. Әллә күпме кисерештәр, тәьҫораттар… Ғүмере буйы кешене дауаланы, ә үҙен хәстәрләргә ваҡыты етмәне. Ҡайҙан етһен: бәләкәй генә эш хаҡы, әҙәмсә йәшәйем тиһәң, ике-өс урында эшләргә, хастаханаларға нәүбәткә (дежурлыҡҡа) сығырға тура килә ине. Ибраһимы ла шулай эшләне, бер-береһен күрмәйҙәр ҙә тиерлек ине. Кеше ғүмерҙәрен оҙайтты-оҙайтты, тик үҙенә бер көн генә лә өҫтәй алманы. Машинаһы түңкәрелеп имгәнгән берәүгә операция эшләп бөткәс кенә хәл алырға ултырам тип ынтылған ерендә йән бирҙе нәүбәте ваҡытында.\nИрен юғалтҡас ҡына Сания йоҡонан уянып киткәндәй булды. Эш тигән дә сапҡан, иренә, балаларына иркә һүҙҙәр әйтергә форсаты ла булмаған. Ҡайҙа иркә һүҙ – уны былайтмағанһығыҙ, быны тегеләй иткәнһегеҙ, тип сөңгөлдәргә генә етеп торған ваҡыты. Йә Аллаһ!\nЯңғыҙы уҡытып сығарҙы улы менән ҡыҙын Сания. Береһе һигеҙенселә, икенсеһе бишенселә генә уҡып йөрөйҙәр ине әле. Әлдә тәүфиҡлы, ихлас, бөтмөр, уҡыуға һәләтле булды балалары, әсәләрен борсомаҫҡа, бәләләрен һалмаҫҡа тырыштылар. Атаһына оҡшап, ауыр аҡыллы Искәндәр улы ла. Өйләнмәй оҙаҡ ҡына йөрөп ташлағас, бик борсолғайны әсә, инде көн-төн, йүнле килен тура килһә ярар ине, тип теләне. Улы буй еткергәс, ире менән йәшәгән йылдарын ҡабат-ҡабат хәтер иләгенә һалып һелкетеп, төбөндә ҡалған сүп-сары өсөн йәне әрнеүенә сыҙай алмай киткән саҡтары йышайҙы. Аһ, буласаҡ килене яратып ҡына сығып, яратып ҡына йәшәһә ярай ине улын! Теләктәре ҡабул булды кеүек былай, шөкөр, ҡатынына һүҙ тейҙерерлек түгел әлегә. Ҡәйнәм тип өҙөлөп тора, юллама алыуҙы ла ул тәҡдим иткән.\n…Медицина институтына төпкөл ауыл мәктәбен алтын миҙалға тамамлап уҡырға килеп инде Сания. Ул саҡта ришүәт биреү, танышлыҡ тигән нәмәне белеү ҙә юҡ, тик үҙ белемеңә, көсөңә таянырға кәрәк тип кенә тәрбиәләнгән ине уҡытыусы атаһы менән әсәһе лә. Үҙе лә аптырай, ни ғиллә менән уҡырға инеп китә алды икән шул һынлы уҡыу йортона?! Ул саҡтың ҡабул итеүселәре лә намыҫлы булғандыр…\nҠылғандай аҡһыл-һары сәсле, берсә йәшкелт зөмрәт нурҙар, берсә аяҙ көндөң төпһөҙ күл зәңгәрлеге инеп сер бикләгән һоро күҙле ҡыҙҙы үҙен тотошо менән, әйтерһең, юлһыҙ, һаманғаса кәрәсин шәм яҡтыртып, батарейкаларының көсө бөтмәһен өсөн көнөнә 1-2 сәғәт кенә радио тыңлап үҫкән тимәҫһең, кәм тигәндә хан һарайында иң шәп остаздарҙан тәрбиә алған аҫылһөйәктер. Баштан уҡ иғтибар итеп, үҙе тирәһендә бөтөрөлә башлаһалар ҙа, өсөнсө курсҡа еткәнсә бер кемгә лә әйләнеп тә ҡараманы Сания. “Ҡырағай” тинеләр егеттәр, ә үҙҙәре һаман-һаман унан һоҡланыулы күҙҙәрен ала алманы.\nӨсөнсө курста Силәбенән күсеп килгән егет өҫтәлде улар араһына. Ыҫмалалай ҡуйы ҡара бөҙрәләре үк ҡыҙҙарҙың һушын алырлыҡ. Буйсан, әммә төҫкә әллә ни һылыу ҙа түгел кеүек. Һәр хәлдә Сания, башҡа курсташтарынан айырмалы, йығылып уҡ китмәне бер күреүҙән үк. Шул туҙғаҡ сәстәре генә лә ауыҙ һыуҙарын ҡороттора ала икән ҡыҙҙарҙың, тип эстән йылмайып та ҡуйғайны.\nҮҙен Славик тип таныштырған егеттең, исемлекте барлай башлағас, Сәлмән булып сығыуы ла уға ихтирамды кәметә төштө. Нимә тип ҡылана инде, йөҙөнә башҡорт тип яҙылып ҡуйылған дабаһа! Хәйер, ул осорҙа студенттар араһында исемен урыҫсаға ҡулайлаштырыу таралып өлгөргәйне инде, быныһына ғына күҙ йоморға була.\nЕгет уҡыуға башкөллө сумды, ҡыҙҙарға әллә ни илтифат күрһәтмәне. Санияның тәкәбберлек мөгөҙө төртә биреп тә ҡуйҙы – нисек инде, барыһы уның өсөн “аһ” итеп торғанда, был яңыҡай уны күрмәмеш тә белмәмеш булып ҡылана. Бүлмәләш әхирәте Мәрйәм егеткә тәүге көндән үлеп ғашик булып өлгөргәйне (уның гел шулай – һәр “мөхәббәте” мәңгелек һәм һуңғы була), Славик былай ҙа Славик тегеләй, тип көн дә уның хаҡында әллә ниҙәр белеп ҡайтып, тәмләп бәйән итә, “их, шул егет менән бер генә үбешһәң ине”, тип үк ебәрә. Ә Сания уның һайын битарафыраҡ булып ҡылана, үҙенең иһә һәр яңылыҡҡа ҡолағы ҡарп итеп ҡала.\nУҡыу йылы сессия ваҡытындағы йоҡоһоҙ төндәре, семинарҙары, практикалары менән ҡайнап-урғылып, тамамланыуға ла яҡынлашты. Яҙ килде. Егеттәр, ҡыҙҙар имтихандар тапшырыр ваҡытҡа һанаулы ғына көндәр ҡалыуын да онотоп (дөрөҫөрәге, оноторға тырышып), кис менән Салауат һәйкәле янындағы ярға эркелә. Ҡая башындағы был мөһабәт һәйкәл күпме ғашиҡтарҙың ҡайнар һүҙҙәрен, талпынышлы вәғәҙәләрен ишеткәндер, яҡты өмөттәренең, әрнеүле йәштәренең дә шаһиты булғандыр. Бынан ҡулсаланып-ҡулсаланып аҡҡан Ағиҙел, уның ярҙарын, улай ғына ла түгел, ярты Башҡортостанды тиерлек баш ҡала менән тоташтырған күпер, офоҡҡа барып олғашҡан урман-ҡырҙар, улар араһында үҙ тормошо менән йәшәп ятҡан йорттар, ҡоролмалар күренә. Алма сәскәләре, сирендәр күктән төшкән өрпөй болот кеүек тау итәген һарып алып, әкиәти хуш еҫтәр тарата. Ошо күренештәрҙән Санияның күңеле әллә ҡайҙарға, алыҫҡа, алҡына башлай, ҡоштай осоп киткеләре килә, күҙҙәренә йәш эркелә.\nБөгөн дә Мәрйәм менән үҙе яратҡан урынға килеп баҫты ла әҫәрләнеп, әхирәтенең ҡулын ҡыҫып алды:\n– Беҙ ниндәй бәхетле, дуҫҡайым, ошо матурлыҡтарҙы күрәбеҙ, тәмле еҫтәр һулайбыҙ, хыял иткән һөнәргә уҡып йөрөйбөҙ!\nМәрйәм уның ниңә шулай хисләнеүен аңлай – бөгөн моргта практика үттеләр бит. Ҡыҙҙар башта һуштан яҙып та йығылғыланы, хәҙер теге сиккә күскәндәрҙе уҡыу әсбабы рәүешендә ҡарарға күнегеп киләләр. Егеттәр хатта шунда мәрәкәләргә лә яйын таба, бәлки эске көсөргәнештәрен йәшереү өсөн дә ҡыланыуҙарылыр. Иң ҡыйыуы – Славик. Ул патологоанатом мәйеттәрҙе ҡырҡып тикшергәндә, ағзаларҙы тотоп, әйләндереп-тулғандырып ентекле һорауҙар ҙа бирә, педагогтары уны хатта операция эшләгәндә ярҙам итә башларға әҙер тигәндәре лә бар. Күнекмә өлгөләренә операция яһау практикаһында Славик теккән йөйҙәр оҫта тегенселәрҙекенән һис ҡалышмай, тыумыштан хирург, тип маҡтап ҡына торалар үҙен.\n– Славик, Славик! – Мәрйәмдең ҡапыл ҡысҡырып ебәреүенә Сания хатта тертләп ҡуйҙы.\nҺәйкәл торған ҡаяның аҫҡы өлөшөндәге юлда бер төркөм йәштәр араһында, ысынлап та, курсташтары күренде. Егет шау-шыуҙа ишетмәнеме, әллә ишетһә лә иғтибар итмәнеме, – Славик тигәндәр бер ул ғынамы ни! – йылға яғына ҡарап, бетон ҡоймаға таянып тороуын дауам итте.\n– Әйҙә, уның янына төшәйек, – тип Санияның ҡулынан һөйрәне әхирәте.\n– Ҡуйсәле, шуны әллә кем итеп! Теләһә, үҙе килер, ҡысҡырҙың да инде, тотош Иҙел буйы ишеткәндер хатта.\n– Ишетмәне-ишетмәне, әйҙә, төшәйек.\nҮҙенекен итте барыбер, еңмеш.\nЕгет уларҙы күргәс, йылмайып ебәрҙе. Мәрйәмдең килеүенә нығыраҡ һөйөнгән кеүек тә тойолдо Санияға. Йәнә мин-минлеге ҡуҙғалып ҡуйҙы. Әллә башҡа хисме икән… Юҡ-юҡ, башҡаларҙың психозына бирелеп, ғашиҡ булырға йыйынмай әле ул. Килеп тороп, беләге үҫентегә бай икән. Бығаса иғтибар итмәгәйне; әле, ҡыҫҡа еңле күлдәк кейгәс, күреп ҡалды. Үҙенең атаһының ҡулдары ла, күкрәге лә тап-таҙа була торғайнысы, ире лә шундай булырға тейеш! Сания ҡарашын ситкә йүнәлтте.\nЙомоҡай кеүек күренгән Славик ғәмәлдә йор телле булып сыҡты, ҡыҙҙарҙы ниҙер һөйләп көлдөрҙө, Өфөгә килгәненә әле йыл да юҡ, әллә күпме тарихын һөйләп ташланы. Ә көләмәстәрҙе әйтерһең һауанан һоҫоп алып ҡына тора! Буласаҡ медиктар өсөн тыйылған темалар юҡ та кеүек, әммә егет, билдән түбәнгә төшмәһә лә, эс тырнап көлөрлөк сәхифәләрҙе күп белә икән:\n– Ҡышын грипп һалыуы таралғанда саҡырыу буйынса бер студентты ебәргәндәр ауырыу янына. Килгән был, ауырыуға бер генә ҡараш ташлаған да, тегенең ҡатынына әйтә икән: “Уны ҡотҡарырға һуң инде, күрәһегеҙме, ҡулы күм-күк булған!”. Ҡатыны: “Һуң, ул бит буяусы булып эшләй, йыуып өлгөрмәгән!” – тип яуаплай. “Бәхете, – ти икән студент, – буяусы булмаһа, күптән мәйет булыр ине ирегеҙ!”\nҠыҙҙар үҙҙәренең дә практикаһынан ҡыҙыҡ хәлдәрҙе иҫкә төшөрөп, көлөштө. Санияның сыбыҡ осо һеңлекәше үҙҙәре уҡыған училищела нисек карантин ойоштортоуҙарын хатҡа яҙып ебәргәне. Табибтар өлгөрә алмағас, ҡалаларындағы медицина училищеһы уҡыусыларын эшкә ҡушҡандар. Ҡыҙҙар һүҙ беркетеп, танауҙарына елем тығып сөскөрөшөп, күҙҙәренән йәш ағыҙышып, тегеләр ятаҡ бүлмәләре буйлап йөрөгәндә бик сырхау ҡиәфәттә яҫтыҡҡа тәгәрәшкәндәр. Үләт төшкәнме ни! Һөҙөмтәлә, яңы ғына каникулдан килгән, бер-икеһе генә ысынлап ауырыған “пед”тар иртәгәһенә һөйөнөшөп өйҙәренә таралышҡан. “Оятһыҙҙар! Нисек шулай мөмкин! – тип нәфрәтләнеп яҙған гел “бишле”гә генә уҡыған һеңлеһе. – Бына мин ысынлап ауырый инем, шул арҡала ҡайта ла алманым!”.\nҺөйләшә-гөрләшә ятаҡҡа ҡайтып еттеләр. Славик ятаҡта тормай, тиҫтерҙәренең үҙе баш, үҙе түш булып йәшәүенә күҙе лә ҡыҙа ине буғай. Ә ул әле һаман ата-әсәһе ҡанаты аҫтынан сығып етмәгәндәй, ҡылыҡтарында ла был һиҙелә төҫлө. Ҡыҙҙарҙы ишеккә хәтле генә оҙатты ла, һиҙҙермәҫкә тырышып, сәғәтенә ҡарап алғас, баш ҡағып ҡына һаубуллашып, туҡталыш яғына ыңғайланы.\n– Пфи, – тине, иренен бүлтәйтеп, Мәрйәм, – әсәһе ун икенән дә ҡалма, тип әйтеп ҡуйғандыр инде, ҡайһылай элдертте алды-артына ҡарамай. Маменькин сыночек…\n– Ҡуй әле шул йөнтәфейҙе, һөйләмә, – тигән булды Сания. – Әллә кем итеп шуны.\nӘ эстән генә оҡшатты Славиктың был ҡылығын. Тимәк, тәртипле ғаиләнән, оло һүҙен йыҡмай, ата-әсәһен борсоғоһо килмәй. Ә ниндәй күңелле уның янында. Яратмай Сания танауын һәлендереп, гел бәхетһеҙ төҫ менән йөрөгән, йә бик аҡыллы булып күренергә тырышып, ҡуҡрайып, “дәрәжәһен төшөрмәҫ өсөн” бер артыҡ һүҙ ҙә ысҡындырмаҫ бәндәләрҙе. Эсең бошоп үлерһең улар янында!\n… Сессияның һуңғы көнө лә килеп етте. Теге кистән һуң ҡыҙҙар баш бәйләп уҡырға ултырҙы ла һәр имтихан һайын бер төн йоҡо туйҙырып, йәнә дәреслеккә йәбешә ине. Һуңғы һынауҙы ла елкәнән төшөргәс, студенттар кеме байрам итергә, кеме юлға әҙерләнә башланы. Мәрйәм көндөҙ үк ҡайтып киткән, ул Славиктың теге саҡта “иртә” хушлашыуынан, уның менән борсаҡ бешмәйәсәк, тигән һығымта яһап, ауылға, Мәскәүҙән ҡайтасаҡ “запас егете” янына ашыға ине – башҡа берәйһе ҡармап өлгөрә күрмәһен! Сания ла кейемдәрен бөхтәләп ике сумаҙанға тултырҙы, йыл да береһен әсәһенең баш ҡалала йәшәгән әхирәтендә ҡалдыра, әле лә шунда барырға йыйынды.\nИшеккә кемдер туҡылдатып:\n– Сания, һиңә килгәндәр, – тип ҡысҡырып ҡына уҙҙы.\nҠыҙ бер кемде лә көтмәй ине, аптыраны. Уҙып барғанда ғына көҙгөгә күҙ ташлап, вахтаға төшөп китте. Сыҡһа, Славик тора. Ап-аҡ күлдәк, көлһыу салбар кейгән, туфлийына хәтлем аҡ. Сания уның килеүенә бер аҙ аптырап ҡалды: ”Берәй йомошо төштөмө, әллә…” Әллә күҙе төштөмө, тигән уйын үҙенән дә йәшерергә тырышты, йә улай булмай ҡуйһа, ғәрлеге ни тора – фаразыңды үҙең генә белһәң дә…\nЕгет уны күреп балҡып китте. Артына йәшереп кенә тотоп торған сәскә бәйләмен һоноп:\n– Ҡотлайым имтиханды уңышлы тамамлауың менән, – тине.\nСания ҡойолоп төштө, йөҙөн сәскәләр араһына йәшерҙе. Көткән икән ул был минуттарҙы. Татлы минуттарҙы.\n– Әйҙә, киноға барайыҡ, ваҡытың бармы, әллә бөгөн үк ҡайтып китергә йыйынһыңмы?\n– Юҡ, иртәгә педтағы ауылдаштар менән бергә ҡайтам.\nСумаҙан алып бараһы икәнде белгәс, кинонан баш тартып, ярҙамлашырға ихлас теләк белдерҙе Славик.\nӘсәһенең әхирәте “аслы-туҡлы” йөрөгән студент ҡыҙҙы ғәҙәттәгесә ҡыҫтап сәйгә ултырта алманы, сумаҙанды күрһәткән урынға ҡуйыу менән, туҡталып та тормай сығып йүгерҙе Сания. “Ай-һай, бик алаҡанлаған, хәйерле булһын! – тип уйлап ҡалды ҡатын. – Ҡыҙ балаға күҙ ҙә ҡолаҡ кәрәк шул”.\nТаңға хәтлем етәкләшеп йөрөп сыҡты егет менән ҡыҙ. Һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәне. Славик улар уйлағанса ғаиләһе менән түгел, ә әсәһенең бер туған ҡустыһында йәшәй икән. Юл фажиғәһендә ғаиләһен юғалтып, үҙе лә имгәнеп ҡалған иргә даими уколдар, массаждар эшләп, тәрбиәләп торорға кеше кәрәк булғас, Славикты ваҡытлыса Өфөгә күсереүҙе ҡулай тип тапҡандар. Көләмәстәрҙе күп белеүенең ғилләһе лә асыҡланды: ҡайғыға батҡан, туҡтауһыҙ һыҙланған яҡынының аҙ булһа ла күңелен күтәрер өсөн ишеткән берен ятлап ала икән. Бөгөн ағаһы янына башҡа туғандары килгән, егетте имтихан тамамланыу айҡанлы үҙ ихтыярына ҡуйырға ҡарар иткәндәр.\nТаң ҡояшы тәүге нурҙарын Салауат һәйкәленә йүнәлдерҙе, кәүҙәһенә килешеп торған модалы нейлон күлдәк кейгән ҡыҙҙың ҡылған һары сәстәрен балҡытып ебәрҙе.\n– Алтынсәс, Алтынсәсем минең, – егет ҡыҙҙы һаҡ ҡына ҡосағына алды. Тик үпмәне. Оялдылар. Ул заман башҡорт йәштәре шулай тәрбиәләнгәйне – ирең булмаҫтайға иренеңде бирмә, тигән мәҡәл менән генә үҫтерҙеләр бит Санияны.\nИртәгәһенә ҡыҙ ауылына ҡайтып китте, оҙата килергә рөхсәт итмәне – нимәгә кәрәк ауылдаштары алдында егеттәр менән йөрөй башлаған тигән дан!\nАуылда бесәнгә төшөргә торалар ине. Яфа бит ул таулы төбәктәрҙә бесән эшләү! Таңдан тороп ун саҡрым самаһы йәйәүләп бараһың, көн буйы аяҡ өҫтө, ултырып торорға ваҡыт һирәк тәтей. Ағастарҙы ботай-ботай таҙартып алынған болондарҙа үҫкән тау үләне былай ҙа шыйыҡ, тиҙ генә кибеп бармай, икенсе көнөнә бик һирәк йыйырлыҡ була. Инде бесән рәттәрен әйләндереп, елләнгәс, йыя башлауыңа һырттан болот килеп сығып, сылата ла китә. Китһә әле. Тау араһына бер инеп алдымы, ҡаяларға эләгә лә тора, ҡармаҡҡа эләккән балыҡтай. Ул осраҡта инде лыҡма һыу булып, ямғырҙы ҡәһәрләй-ҡәһәрләй өй яғына лыстырҙайһың. Бесән ҡарайып бөтә.\nБыйыл эш ыңғайыраҡ булды шулай ҙа. Яуынға бик һуғылманылар. Һуңғараҡ төшөүселәр тамам биҙрәне бесәндәрен теткеләп, тоҙ һирпә-һирпә, нәҙек кенә кәбәндәр ҡойҙолар. Уларының да ҡайһы берҙәре “янды”, йәғни, боҫ сығарып, серене.\nАлыҫтағы ботамала ауырлыҡ менән генә бесән эшләһәләр ҙа, малды күп тота ине Санияның ата-әсәһе. Ихата тулы ҡош-ҡорт – ҡаҙын, өйрәген, тауығын мулдан аҫранылар. Ҡулың ырыҫлы, тиерҙәр ине әсәһенә ауылдаштары. Колхоз яғы булмағас, иген юҡ, уларына алабуталыр, кесерткәндер турап, орлоғон йыйып ашаталар. Үҫмер сағында ҡыҙҙың ҡулы ат ҡуҙғалағы орлоғон һыҙырыуҙан тупаҫланып бөтә торғайны. Әле малды кәметкәндәр шулай ҙа, олоғаялар бит. Етмәһә, аяғы имгәнеп, атаһы сатанлап ҡалды, һыр бирмәҫкә тырышһа ла, күрә бит инде ҡыҙы, – ифрат ауыр уға.\nҺуңғы кәбәнде ҡойоп ҡайтҡандың иртәгәһенә, ниһайәт, аяғына ял биреп, аласыҡта иркенләп сәй эсеп ултырған ата-әсәһенең һөйләшкәнен тыштан ғына ишетеп ҡалды ҡыҙ:\n– Әлдә Саниябыҙ бар, әсәһе, ни етте егеттәреңә биргеһеҙ бит – бынау һыҙлау аяҡтар менән ни хәл осона сығыр инек бесәндең! – тине атаһы. – Иңле алдырып, ҡырып ҡына саба бит әле, ҡайберәүҙең алдырып сапһа ла рәт аҫтында үләндәре тырпайып ултырып ҡала. Осоп йөрөп йыя, күтәремен дә эшләй, хатта күбә лә һуға. Ҡарт көнөмдә ярҙамға улым юҡ, тип бошоноп ҡуя торғайным эстән генә, бына бөгөн әйтәм инде: берәү – улдан, берәү ҡыҙҙан уңа, тип бик дөрөҫ әйтәләр икән.\nӘсәһе лә ҡартының һүҙен йөпләп ҡуйҙы:\n– Күҙ генә теймәһен инде балаҡайыбыҙға! Силәгенә күрә ҡапҡасы булырлыҡ берәй һәйбәт кенә иш тура килһә ярай ине. Еткән ҡыҙ бит инде. Уҡыйым тип ваҡытын уҙҙырып ебәрмәһен тим. Уйынға ла сыҡмай, ауылда оҡшатҡаны юҡтыр ахыры.\nАртабан ни һөйләшкәндәрҙер, ҡыҙ көтмәгәндә үҙенә тәғәйен булмаған һөйләшеүгә шаһит булыуынан уңайһыҙланып, өйгә инеп китергә ашыҡты.\nСанияның ауылға табип булып ҡайтырын ата-әсәһе генә түгел, ауылдаштары ла дүрт күҙ менән көтә: участка хастаханаһының мөдире Илфат ағай ҙа күптән инде пенсия йәшенә еткән, был төпкөлгә килеп эшләргә теләгән йәштәр булмағанлыҡтан, һаман бер үҙе тотош ауылды дауалай. Улай ғына ла түгел, фельдшер белеме генә булһа ла, уны профессор тип йөрөтәләр, тирә-яҡ ауылдарҙан да ауыр осраҡтарҙа уға мөрәжәғәт итәләр.\nИлфат ағай Санияның каникулға ҡайтҡанына бик һөйөнә – ҡулынан эш төшөп ҡала бит. Ҡыҙ йәй буйы бер аҙ тәжрибә туплап китә. Хәйер, ауыл ерендә һирәк ауырыйҙар, ауырыһа ла, мөрәжәғәт итеп бармайҙар. Күберәген шул имгәнеү-йәрәхәтләнеү инде.\n– Хирург булырға кәрәк һиңә, – ти ине йыш ҡына Илфат ағаһы. – Ҡулың килешеп тора, яраларҙы оҫта тегәһең, йөйҙәрҙе сигеү сиккән кеүек кенә итеп һалаһың.\nУныһы ул, ауыл йәштәре моңло тауышлы, бейегәндә ут сәсеп баҫыр Санияның киске уйындарға сыҡмаҫ булыуына аптырап, баш ватты. Эреләнгән, тинеләр. Тағы әллә ниндәй сәбәптәр эҙләнеләр, ғәйеп таптылар.\n– Медиктар бик йөрөмтәл була бит ул, ауырға ҡалғанымы икән? – тип үк ебәрҙе уға һәр саҡ көнләшеп ҡараған, егетен үлә яҙып ҡыҙғанған берәүһе. Былай ғына, үҙенекеләр араһында ғына әйтте. Фекер алышҡан рәүештә генә. Әммә ауылға был инде бойомға ашҡан хәл булып таралып китте. Эте лә, бете лә Санияның исемен тел өҫтөндә бейетте, әллә күпме ғәйептәр тапты.\nӘ Сания быны ишетмәне лә, белмәне лә, сабындан ҡайта ла, әсәһенә еңелерәк булһын тип, йорт эштәренә тотона. Славик тураһында йыш уйлана, хыялдарға сума. Клубта ҡыҙыҡ та түгел ине уның өсөн – күпме бейеп-йырлап, һикерәндәп йөрөргә була ыбыр-сыбыр араһында. Ана, йөрөгән үҫмерҙәр йөрөһөн! Унан тыш, медицинала бит уҡыу гел ятлауға ҡоролған. Китаптарын йыш алып ултыра. Һөнәренә һөйөү, ысынтылап ҡыҙыҡһыныу уянғайны уның күңелендә. Башта бит йәштәрҙе медик һөнәренең абруйлы булыуы, аҡ халаттар ҡыҙыҡтыра, ә һөнәр серҙәрен мауығып өйрәнеү, һәр осраҡтың төбөнә тоҙ ҡойоп ҡуйыу теләге һуңғараҡ, кешеләрҙе дауалай башлағас, уяна.\n... Һағынышып осраштылар улар Славик менән каникул тамамланғас. Тик ниндәйҙер эске һиҙемләү менән быны Мәрйәмдән йәшерҙе ҡыҙ.\n– Алтынсәсем минең, – тип бер кистә, ниһайәт, егет уны үбеп алырға ла йөрьәт итте. Битенән генә.\nИкеһенең дә тәүге мөхәббәттәре, икеһе лә был хисте ағын һыуға тәүләп кергәндәй кисерә. Ул заманда, хәҙерге кеүек, “мөхәббәт уйнамайҙар”, ысынлап ғашиҡ булалар ҙа, саф ҡына килеш өйләнешәләр ине бит. Әле ошо “ғишыҡ-ғишрәт” уйындары арҡаһында күңелдәре лә, тәндәре лә сирлегә әйләнә йыш ҡына йәштәрҙең. Хирург булырға йыйынһа ла, белгес етешмәгәнлектән, ҡатын-ҡыҙ табибы һөнәренә күсергә тура килгәйне уға, әллә күпме аяныслы ваҡиғалар, шәхси фажиғәләр күҙе алдынан үтте. Ә бит заманында, ул уҡыған ваҡытта, Өфөлә сифилис менән ауырыған ике генә кеше бар ине: береһе – йыраҡ яҡтарға йөҙөп йөрөүсе капитан, икенсеһе – сит илгә барып килгән ҙур түрә ҡыҙы. Уны студенттарға битен йәшереп кенә күрһәтһәләр ҙә, бар Өфө кем икәнен белә ине булһа кәрәк…\n…Бер аҙнанан колхозға, уңыш йыйышырға ебәрҙеләр.\nСания ауыл ҡыҙы булһа ла, ғөмүмән, иген иккәнде күргәне лә юҡ. Шулай ҙа балта, һәнәк-көрәк, салғы ҡулында уйнап тора, ат туғарып егә лә белә, кәрәк икән, елдереп сығып та китә - тау ҡыҙҙары өсөн был ғәйре тәбиғи ғәмәлдәр, эшкә кәрәкле кейем-һалым, монаятты ла алдан хәстәрләп ҡуйғайны. Иртәгәһенә автобусҡа тейәлеп колхозға юл тоттолар. Егеттәр - станда, ҡыҙҙар клубта урынлаштырылды. Колхоз бригадиры килеп, студенттарҙың етәселәренә бурысты аңлатты, ит-һөттө, бәрәңгене түләүһеҙ генә бирергә вәғәҙәләне, күпмелер түләргә лә тейештәр, тине. Эсте тишәме ни!\nАшты йәштәр үҙҙәре яраштырырға килеште. Күпте күргән ике ҡаҙан, сәй ҡайнатырға биҙрәләр килтерелде. Киске аштан бушаған ҡаҙандарҙы ялтыратып йыуып усаҡ янына түңкәреүгә клубҡа йәштәр ағыла ла башланы. Ҡыҙҙар түшәк-яҫтыҡтарын, төйөнсөктәрен сәхнәгә тәңкләп һалып, шаршау менән ышыҡлап ҡуйҙылар ҙа, клуб залына һикереп төштөләр. Курсташтарынан Ибраһим шәп баянсы ине, ул бейеү көйҙәрен һыҙҙырҙы ғына, ауылдыҡылар ҙа тырыштырҙы. Ауылдаш ҡыҙҙарын студенттар менән бейергә төшөрмәҫкә тырышып мас булдылар. Бер-ике егетте саҡырып сығарып, “өшкөргөләп” тә алдылар әллә…\nФантик уйнағанда Санияға йырларға тура килде. Тәүге мөхәббәт хистәренән әҫәрләнгән ҡыҙ тәбиғәттән бирелмеш моңона саф тойғоларын да ҡушып йыр башҡарғанда залда “шылт” иткән тауыш та ишетелмәне. Аһ, йәшлек, хыялый, самими йәшлек – шул ләззәтле минуттарға кире ҡайтҡандай булып, Сания ваҡыт сиктәрен дә, ҡайҙа китеп барғанын да онотоп китте бер мәлгә.\nШул кисте уға Славик яратыуын әйтте, беренсе тапҡыр ирендәренән һурып үпте…\nИртәгәһенә бер төркөм бәрәңге алырға, икенсеһе комбайн инә алмаған ҡултыҡтарҙа ашлыҡ сабырға тәғәйенләнде. Санияның тупраҡта ҡаҙынып йөрөгөһө килмәне, үҙе һорап, салғысылар менән китте. Етмәһә, Славик та ошо төркөмдә ине. Аҙаҡ аңлашылыуынса, ябай ғына түгел, мөнәсәбәттәрен хәл итерлек ҡарар булған был.\nҺөйгәне ни салғы, ни тырма тота белмәй булып сыҡты. Сания алдында баҙай ҙа булһа кәрәк – һәр хәрәкәте килешһеҙ, эш ҡоралдары ҡулынан төшөп бара; майғул, тиер ине ҡыҙҙың атаһы быны күрһә. Әйтерһең, егет түгел, хан ҡыҙы: күпмелер эшләгәс, ҡулы ла ҡабарып сыҡҡаны мәғлүм булды.\n“Ата-аҡ, бының менән нисек донъя көтмәк кәрәк, - тигән уй йүгерҙе ҡыҙҙың башынан, - ай-һай, ашыҡтым ахыры хистәремде белгертергә. Атайыма ярҙамсы түгел, бер имгәк кенә буласаҡ бит был, ауылдаштар ҙа ятып көлөрҙәр”.\nАна, беренсе курстан бирле артынан да ҡалмай йөрөгән Ибраһимдың ҡулында ут уйнай ҙаһа. Нишләп бығаса шуға иғтибар итмәй йөрөгән, беренсе йыл ғына түгел дәһә колхозға килеүҙәре!\nКүңеле ҡайтты ҡыҙҙың һөйгәненән. Кисә генә күктәргә осортоп алып китерҙәй мөхәббәт ҡанаттары ауырайҙы, хатта яурындарын аҫҡа тарта башланы кеүек. Ул мыштым ғына егетте күҙәтә бирҙе лә, күңеле биҙеп, бар асыуына салғыһын һелтәргә кереште. Тәүге мауығыу хистәренең шулай тиҙ селпәрәмә килгәненә лә әрнене, йәлләне лә әрләне үҙен. Ирең булмаҫтайға иренеңде бирмә, ти ине әсәһе. Ул кисәңге үбешеүҙе хәтерләгән ирендәрен ҡанатҡанса тешләне, күҙҙәренә йәш эркелде.\nБөгөнгө тормош бейеклегенән шул ваҡытҡа әйләнеп ҡайтып, Сания йәштән үк артыҡ йортсол, артыҡ етди булғанлығына үҙе лә аптырап, көлөп ҡуя – тәүге мөхәббәт һәм… һыйыр! Ә мөхәббәт мотлаҡ ҡауышыу менән тамамланырға тейеш!\nКиске уйынға йыйылғас, ниҙер һиҙенеп, Мәрйәм уның ҡолағына бышылданы:\n– Ҡарасы, Славик һинән күҙен дә алмай, тәки арбағанһың бит!\n- Кит әле, юҡты һөйләп торма бында, салғы ла тота белмәй, бер һыйыр ҙа аҫрай алмаясаҡ бит ул.\n– Һы, ә нишләп ул һыйыр аҫрарға тейеш һуң әле, ҡалала йәшәр, моғайын.\n– Ҡалала йәшәр булһа, ҡала ҡыҙҙарын күҙләһен. –\nСания һүҙ тамам икәнлеген белдереп, арты менән боролоп баҫты. Унан күмәк йәштәр артынан һиҙҙермәй генә шаршау артына уҙып, бер үҙе ҡалғас, хистәренә ирек бирҙе, түгелеп иланы ла иланы.\nИртәгәһенә Славикты Өфөгә саҡыртып алдылар, – ағаһын ҡарарға ҡалған туғандарының икенсе ҡалала ниндәйҙер кисектермәҫлек мәшәҡәте килеп сыҡҡан, тинеләрме шунда. Бәлки эш мәнеһе белмәгән егет үҙе берәй һылтау тапҡандыр, тигән гонаһлы уй ҙа инеп ҡуйҙы көткәндәре аҡланмаған ҡыҙҙың башына.\nКолхоздан ҡайтҡас, Сания ла, нишләптер Славик та бер-береһе менән осрашмаҫҡа тырышып йөрөй башланы. Тиҙҙән егеттең ағаһы вафат булып ҡалды, Славик ҡыҙ менән хушлашмай ҙа Силәбегә ҡайтып китте лә башҡаса хәбәр-хәтер бирмәне.\nШул арала ауылдарында таралған әшәке һүҙ ҙә Санияның ҡолағына ирештерелде, тыуған яғына эшкә түгел, каникулға ла ҡайтыу теләге юғалды. Ғәрләнде, әрнене, рәнйене ҡыҙ ауылдаштарына. Илай-илай күл итте. Йәйгеһен практикаға Өфөлә ҡалды.\nИкенсе йылына Санияның атаһы көтмәгәндә яҡты донъяны ҡалдырып китте, ауылда кейәүгә сыҡҡан апаһы әсәһе янында төйәкләнде. Үҙ елкәһенә һалырға торған йөктәр шулай бер-бер артлы хәл ителде лә ҡуйҙы.\nИбраһим менән өйләнештеләр, район үҙәгенә эшкә ебәреп, йәш белгестәргә тәғәйенләнгән фатирын да шунда уҡ бирҙеләр. Фатир тиһәң, хәтере ҡалырлыҡ та, әммә уңайлыҡтары - урамда, һыуы колонкала булған ағас барактың бер бүлмәһе ауылда үҫкән йәштәр өсөн әллә ни ине. Ошонда улдары донъяға килде, ғаилә мәшәҡәттәренә, һайлаған һөнәрҙәренә хас борсоулы-көсөргәнешле мөхиткә сумдылар.\nНи ғиллә, йылдар уҙған һайын тәүге мөхәббәте баҙыҡлана биреп, Санияның йөрәген телгеләне лә торҙосо. Район үҙәгендә йәшәгәнлектән, ысынлап та, мал тотоу мөмкинлеге лә, хәжәте лә ҡалманы. Махсус медицина журналдарында Славиктың фәнни мәҡәләләре сыға башланы, фамилияһына фән кандидаты, фән докторы, профессор тигән исемдәр ҡушылды. Был хеҙмәттәрҙе ҡат-ҡат уҡый ҙа, китап шкафына, иң ҡәҙерле һанаған баҫмалар янына тығып ҡуя ҡатын.\nТөштәрендә ҡара бөҙрә сәсле, ап-аҡ күлдәкле, көлһыу салбарлы сибәр егет сәскә бәйләме һуҙа. Гел бер төш. Һәм ҡолағында теге саҡ клубта йырланған мөхәббәт йыры яңғырай. Әммә гармунда Ибраһим түгел, нишләптер Славик уйнай. Оноторға, йөрәгенән йолҡоп ташларға тырышҡан һайын төштәре йышая бара, таңдарҙа илатып уята. Егеттән етешһеҙлек эҙләүе мөхәббәттә яңылышыуҙан ҡурҡыу булғанын йылдар уҙғас ҡына төшөндө ул. Тик һуң ине инде, былтырғы ҡарҙы быйыл эҙләп табып булмай\n… – Килеп еттек, – тигән тауыш Санияны һиҫкәндереп ебәрҙе. Прага аэропорты алдында торалар имеш.\nВодитель пассажирҙарына әйберҙәрен тотторғас, һеҙгә туғыҙынсы юлдан инергә, тип өйрәтеп ебәрҙе.\nИртәрәк килгәндәр, теркәү башланыуҙы оҙаҡ ҡына көтөргә тура килде. Африкалы бер ҡатын янына ултырып, ул сумкаһынан судоку тартып сығарҙы ла, тултырып бөтөлмәгән шаҡмаҡтар өҫтөндә баш ватырға тотондо. Мауығып китеп, яуаптар тирелеп төшә генә башлағас, артҡы урындыҡта ултырғандарҙың һөйләшкәне ҡолағына салынды. Тыныс ҡына һөйләшһәләр, иғтибар ҙа итмәҫ ине, былар ҡысҡырмай ҙа кеүек, ә теңкәгә тейә торған сөңгөлдәүҙәре менән фекерҙе тағатып ебәрҙе.\n– Нимәгә тип алдың инде был китаптарҙы ауырлыҡ итеп, етмәһә, ни рәүешле ҡиммәт бит әле, - урындығы һығылырҙай ауыр кәүҙәле ҡатынды елкәһе менән тойҙо Сания, уның ҡырҡылдабыраҡ сыҡҡан тауышына ир кешенеке өҫтәлде:\n– Мин һиңә аҡсаны юҡҡа-барға тотонорға бирҙемме? Юл хәлен белеп булмай, кеҫәңдә һаҡлыҡҡа ятһын, тип әйттем түгелме?\nБыл икәүгә яуапҡа иламһыраған бала тауышы ишетелде:\n– Циля, беҙҙә бит ундайҙар юҡ, ә былар инглизсә ҡыҙыҡ әкиәттәр. –\nИр кеше малайҙы эргәһенә тартып ултыртҡанын да күрмәһә лә ишетеп ултырҙы Сания.\n– Хәҙер теләгән бер мәғлүмәтте инеттан алып була. Юҡҡа аҡса әрәм итеп. Ярай, теркәлгәнгә тиклем ваҡыт бар, өлгөргән тиклем уҡы ла, кире тапшырырбыҙ.\nБылар тынысланғандай булһа ла, ҡатын башҡаса судокуға тотонманы, араларына ҡуйылған көләмәстәрҙе уҡырға булып китте..\nТик уйҙары барыбер ҡалдырмай, ғауғалы ҡоштар шикелле ялпылдап килеп сыҡты ла ла бер ни күрмәҫ, ишетмәҫ хәлгә индерҙе.\n… Ҡыҙын да ҡулына алып, иркен яңы фатир биргәстәр, бер аҙ баҫылғандай булғайны болоҡһоноуҙары, етмәһә, башкөллө эшкә сумдылар, ауырыуҙарҙы ҡабул итеп ҡайтҡандан һуң район хастаханаһына көн-төн нәүбәткә сығып, машиналыҡ аҡса йыйҙылар. Дөрөҫөрәге, Ибраһим әлүмин көрөшкә менән ҡалаҡ ҡына булһа ла ҡәнәғәт булып йәшәр ине, Сания үҙе гел, беҙ кешенән кәмме ни, тип донъя ҡыуҙыртты ла ҡыуҙыртты. Машинаға сират еткәнен хәбәр иткәстәр, Өфөгә килеп төшкәндә төн эсендә хаҡы күтәрелде. Ибраһим бик белгертмәҫкә тырышһа ла, Сания илап та алды. Йәнә йыйҙылар аҡсаны, алдылар, ниһайәт. Тик ире мантытып йөрөп тә өлгөрмәне – төнө буйы аяҡ өҫтө тороп эшләгән операциянан һуң ял итергә ултырған еренән генә китеп тә барҙы. Һуңғы юлына оҙатырға район үҙәгенең барса халҡы сыҡҡайны – күпме кешенең ғүмерен оҙайтты бит ул оҙон булмаған ғүмерендә, игелекле, намыҫлы булды.\nИсмаһам, күпмелер ятып ауырыһа, аяҡҡа баҫтырыр, ҡәҙер күрһәтер инем, вафат булһа ла, еңелерәк булыр ине, тигән уй хәҙер нисәмә йылдар уға тынғы бирмәй. Һуңғы йылдары бергә ултырып ашағандары, байрам ҡаршылағандары ла һирәк булды шул. Балаларҙы яңғыҙ ҡалдырмаҫ өсөн алмашлап береһе ҡайтыуға икенсеһе нәүбәткә юлланды.\nАҙағынан бергә йәшәгән ваҡыттарынан иҫтәлекле генә көндө хәтеренә төшөрөп ҡарарға тырышһа ла, булманы – бармаҡ араһынан ағып төшкән ҡом кеүек кенә бер иштән китеп тик торған бит йылдары.\nӘ шулай ҙа, ә шулай ҙа… Булған икән дә затлы бер ваҡиға, дөрөҫөрәге, була яҙған – Ибраһимы ҡосаҡ тулы рауза сәскәләре менән ҡайтып ингәйне. Ул ваҡытта һирәк бүләк итәләр ине бит гөлләмәләрҙе – берҙән, әлеге кеүек әллә ни тәртипкә лә һалынмағайны, унан, 8 мартҡа һары мимозалар ҡайтарылһа, әллә ни күреп, итәк аҫтынан ғына, таныш-белешкә, үҙ кешеләренә генә, аяҡландырып бөтөрөрҙәр ине. Баҙарҙа ситтән генә ҡарап уҙған өсөн дә хаҡ алырҙай булып тексәйешеп торған кара мыйыҡтарҙың һирәкләп килтергән рауза сәскәләренең күпме торғанын ишеткәндә, шунда уҡ, у-у-у, бының өсөн нисәмә нәүбәткә сығырға кәрәк, тигән уй башты икенсе яҡҡа борҙорта ла ҡуя торғайнысы.\nҠып-ҡыҙыл розаларҙың еҫе бөтә бүлмәләргә тулды, өй эсендә үҙенә башҡа бер нур балҡыны. Төнгө нәүбәттән ҡайтҡан иренең йөҙөндә тамсы ғына ла арыу-талсығыу һиҙелмәне.\n– И-и, минең кәләшкәйем, таңдан тороп бешеренеп тә өлгөргән, - тип сәс толомдарын иркәләп һыйпап ҡуйҙы ул ҡатынының. Ҡырыҫ итеп:\n– Был тиклем сәскәне ҡайҙан алдың? – тимәһә, булмағанмы шунда Санияға!\nӘрмәндәр шат булып ҡалды, кәләшкәйем, бер бөртөк сәскәһен дә ҡалдырмай, алып ҡайтып киттем. “О-о-о, һөйгәнеңәлер инде!”, - тип тороп ҡалған булдылар. Эйе шул, донъялағы иң яратҡан, иң ҡәҙерле кешемә, тинем.\nКүтәреп үк алып, өйөрөлтөргә тотондо ире.\n– Аһ-аһ, ниңә был тиклем ашҡынғанһың ул! Үләнгә аҡса әрәм иткәнсе, келәм алһаң, бер әйбер булыр ине.\n– Сания, һуң бөгөн бит өйләнешеүебеҙгә ун йыл! Һине шатландырайым тип тырышҡайным даһа.\n– Аһ-аһ, шулаймы әле ул. Онотҡанмын даһа…\nИҫенә төшкән һайын йөҙөнә рауза түгел, әрем еҫе бөркөлгән кеүек, күҙҙәрҙе әсеттерә башлай…\nАҡса, машина тигән дә сапҡандар. Бер-беребеҙҙе ҡәҙерләп тороуҙан машина ҡәҙерлерәк булған – шулай тип үҙен аяуһыҙ язалай ҡатын. Иремә, балаларыма бирер йылымды, наҙымды ете ят бер кешегә оҙатып торғанмын, етмәһә! Хәҙер уйҙарҙың да матди булыуына ул ышана. Түшәктә лә өсөнсөгә - Славик, аш бешергәндә лә – ул, кер йыуһа ла, баҡса емештәре ултыртһа ла… Ә өсөнсө – артыҡ, тип әйтәләр бит. Артыҡ кеше Ибраһим булып сыҡҡан. Дөрөҫөрәге, үҙе кәрәкһеҙгә сығарған уйҙары менән. Шуға киткәндер ҙә ул тормошонан. Ә бит донъяла Сания мөхәббәтенә унан да лайыҡ кеше булмаған, булмаҫ та, уйлап ҡараһаң!\n… Аэропорт таблоһында Санкт-Петербургҡа теркәү башланыуы хаҡында яҙма пәйҙә булды. Сания судокулы журналын сумкаһына тығып, тәгәрмәсле сумаҙанын әйтелгән турникет яғына ыңғайлатты. Үҙе бер оҙайлы мәшәҡәт быныһы. Ниһайәт, багаж оҙатылып, йәнгә теймәле тикшереүҙәр, ҡапшауҙар тамам булып, толомонда шикле нәмә юҡлығына инаныр өсөн һүттерелгән сәстәрен рәтләне лә, еңел сумкаһын яурынына аҫып, дьюти-фри кибеттәре яғына йүнәлде. Бында хаҡтар арзаныраҡ тип әйтәләр, ул ейәнсәрҙәренә бүләк һайларға тотондо.\nКүҙе бала сағында үҙҙәрен тәмле ҡуйы һөтө менән туйындырып үҫтергән Сыбарҡай исемле һыйырҙарына оҡшап торған йомшаҡ уйынсыҡҡа төштө. Ҡулына алып бер кнопкаһына баҫыуға һәүкәш баҡырып та ебәрҙе. Бәләкәсенә дан бүләк таптым бит әле, тип һөйөнөп, олоһона ни алырға белмәй байтаҡ йөрөп ташланы. Уныһына хәҙер әйбер алып оҡшатыуы бик ҡыйын, ҡайҙан тапҡан һүҙен, параша, тип кенә ҡуя.\nБер аҙ күстәнәс, һәҙиәләр һалынған ҡупшы пакеттарҙы тотоп, иркенерәк тойолған эскәмйәлә урын алды. Сумкаһынан судокуһын сығара ғына башлағайны, көтмәгәндә баш өҫтөндә һаҡ ҡына бәрхәт тауыш яңғыраны:\nСания терт итеп ҡалды – сит ил аэропортында шул тауышты ишетсе әле: уға былай тип бер генә кеше, ул да булһа ҡыҫҡа ғына ваҡыт арауығында, өндәшә ине ләбаһа! Славик, Сәлмән… Ҡаушаны, йөҙөнә ҡыҙыллыҡ йүгерҙе, ултырыуҙы килештермәй, тора башланы.\n– Ултыр…ығыҙ, борсолмағыҙ! – Ялтас башлы, тулы кәүҙәле ир уның яурынан йомшаҡ ҡына баҫып кире ултыртты ла, янына урынлашып, ҡул һуҙҙы. – Әйҙә, күрешәйек, булмаһа!... Танынығыҙмы?\n– Эйе, әлбиттә, үҙгәрмәгәнһегеҙ, - тигән булды ҡатын, уның яңы ҡиәфәте төштәрендәге һомғол егетте бик аҙ хәтерләтһә лә. Икеһенә генә билдәле ҡушаматтан таныным тип әйтә алмай бит инде. Икеһенең сере, икеһенең мөғжизәүи хистәре. Тәүге тапҡыр илереп ғашиҡ булып, бер генә үбешеп айырылышыуҙарының әсе әрем тәме.\n– Ә мин артта торһам да, һеҙҙе сәстәрегеҙҙән үк таныным, тикшереү үткәндә тағатҡанда. Һаман шулай алтын һары, матур икән толомдарығыҙ. – Ул саҡта тәбиғи алтын ине, хәҙер яһалма шул, тип эстән генә әсенеп көлөмһөрәне Сания. – Ҡайҙан ҡайтып, ҡайҙа осоп барыш?\n– Карл Ҡайнаҡтарында ял иттем дә, арзаныраҡ булған өсөн, Петербург аша ҡайтып барышым. Өфөлә, балалар янында йәшәйем хәҙер.\n– Ә Ибраһим?\nБыныһын ҡайҙан белә икән, тип ғәжәпһенеп уйланы ҡатын.\n– Курсташтар менән ҡайһы саҡ осраштырып ҡуйғылай инем симпозиумдарҙа, – тине ир, уның кисерештәрен уҡыған төҫлө. – Күптән бер кемде лә күргән юҡ инде.\n– Уның вафатына байтаҡ йылдар уҙҙы шул… – Ҡатын, күңеле тулышып, туҡтап ҡалды. Тамағындағы төйөндә көслөк менән йотоп ебәрҙе лә һүҙҙе икенсегә борорға ашыҡты. – Фәнни эштәрегеҙ йыш сыға ине, нишләптер туҡтап ҡалдығыҙ.\nИр, Санияның халәтен аңлап, Ибраһим тураһында башҡаса һүҙ ҡуйыртманы. Һорауҙан ҡатындың да үҙенә бик үк битараф ҡалмағанлығын төшөнөп, ҡәнәғәтлек кисерҙе һәм шуға яуап биреүҙе хуп күрҙе:\n– Туҡтаманым. Балаларым менән бер фамилияла булайым тип алмаштырып алдым, улар бит әсәләренекен йөрөтә, Гольденбергтар. Балалар Израилдә йәшәйҙәр. Үҙҙәрендәге эҫенән ҡасып йыл да йәй уртаһында шул уҡ Карл… Ҡайнаҡтары тинегеҙме әле, ҡыҙыҡ – Карловы Варыға киләләр. Ҡатыным менән мин дә балалар, ейәндәр менән шунда осрашабыҙ. Улыбыҙҙың курсташы ҡунаҡхана, ял итеүселәр өсөн фатирҙар тота. Бөтөнөбөҙ фатирға урынлашып, рәхәтләнеп ял итәбеҙ, шифалы һыуҙарын эсәбеҙ. Балалар Һайфанан тейәнеп, кошерный… хәләл итенә тиклем алып килә. Быйыл да бер ай бергә булдыҡ. Нисек осрашмағанбыҙ һеҙҙең менән! Ҡайһы ҡунаҡханала йәшәнегеҙ?\nШул мәл бала тауышы ишетелде:\n– Йося, бына һин ҡайҙа, Циля юғалтты бит үҙеңде. Йүгертеп кенә алып килергә ҡушты.\nҠаршыларында ҡара бөҙрә сәсле, ҙур ҡара күҙле, 10 йәштәр самаһындағы малай баҫып тора. Славикҡа, тфү, Йося-Йосифҡа оҡшап тора, әммә йәһүд яғына нығыраҡ тартҡан буғай.\n– Таныш булығыҙ, ейәнем Алон, – тине ир. – Миңә һуйған да ҡаплаған тиҙәр, шулаймы?! Олатай, өләсәй тип әйттермәй ҡатыным. Ғәфү итегеҙ, мин хәҙер кире килермен, адресығыҙҙы, координаттарығыҙҙы яҙып әҙерләп ҡуйығыҙ әле, зинһар.\nУл, малайҙы етәкләп, залдың икенсе яғына йүнәлде. Бер аҙҙан артына боролоп, шаяртҡан төҫлө:\n– Нисә һыйыр тотаһығыҙ, килгәс бәйнә-бәйнә һорашырмын, яраймы, - тине.\nСанияның йөҙөнә ут ҡапты. Теге саҡта үҙе уның менән осрашмаҫҡа тырышып йөрөһә лә, Славик яғынан берәй аҙым булһа, бәлки ирер ҙә ине. Ирер ине. Тик ул да ҡыҙҙы күрмәмеш булып ҡыланды. Һиҙенгәйне лә һаҡһыҙ һүҙҙәрен Мәрйәм алып барып еткергәнен. Ә бәлки яҡшыға булғандыр. Шулайҙыр. Сәлмәндән – Славик, шунан Йося-Йосиф булып, тиреһен ҡырҡ төләтер кеше менән ғүмер итә алыр инеме икән ул?\n“Ҡатынымдың фамилияһын алдым тимәй, ҡайһылай оҫта яуаплай, һырт йөнө һырылған бының, – тип ирендәрен ҡымтып ҡуйҙы ҡатын. – Тормошонан бик ҡәнәғәткә оҡшай, ә мин, иҫәр, ярты ғүмер уның өсөн йән атып, буш хыялдарға арбалыу арҡаһында сәғәҙәтле миҙгелдәребеҙҙең ҡәҙерен белмәй, ҡәнәғәтһеҙ булып, ҡыҫыр көйөк менән үҙ бәхетебеҙҙе кәметеп йәшәгәнмен нисәмә йылдар буйы!”\nИбраһимы эштән ҡайтып ингәндә: “Атай, мин һине үлеп һағындым, мин һине үлеп яратам”, - тип балалары уға һарыла торғайны. Сабыйҙарының - йәненең, тәненең дауамдарының - мөхәббәте икән, тимәк, был мөхәббәт уның үҙенеке лә булған бит! Аңлай белмәгән, баһалай белмәгән.\n… Самолетҡа үткәрә башлауҙарын иғлан итеү менән, адресын яҙып, телефон номерын сыймаҡларға тотонған еренән ҡағыҙын йыртып ташлап, Сания алға уҡ барып баҫты. Турникет аша уҙғас, ул шулай ҙа артҡа әйләнеп ҡараны - теге остан килгән ағымда ул ап-аҡ күлдәкле, ҡуйы ҡара бөҙрә сәсле егетте күреп ҡалды:\nКүкрәгенән сыҡҡан һағышлы ауазды йөрәгенә йомдо ҡатын.\nЕгет янында ауыр кәүҙәле, ялтас башлы ир ашығып атлай, ҡарашы бая ғына Сания ултырған эскәмйә яғында – ҡасандыр төштәрендә илатып уятҡан буйсан, ҡара бөҙрә сәсле сибәр егет менән һис уртаҡлығы юҡ бит уның! Хатта исемдә лә. Иосиф Гольденберг.\n– Бәхил бул, Славик, – тине Сания ауыҙ эсенән һәм аэропорт бинаһын осҡос менән тоташтырған “ең” эсенә шәп-шәп атлап инеп китте. Үҙенә тәғәйен урындыҡҡа урынлашҡанда яңылыш бер пакет эсендәге һәүкәштең кнопкаһына ҡағылды әллә, уныһы мөңрәп тауыш бирҙе. Сания уйынсыҡты сығарып ҡуйынына ҡыҫты ла рәхәтләнеп көлөп ебәрҙе.


Баш ҡалала Маяковский скверы төҙөкләндереләсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала Маяковский скверы төҙөкләндереләсәк\n15:28, 1 декабря 2015 Иҡтисад\nӨФӨ, 2015 йыл, 1 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nБаш ҡалала Маяковский скверы яңыртыласаҡ. Дөйөм алғанда, паркты ремонтлау ҡала бюджетына 50,5 миллион һумға төшәсәк.\nПроект документацияһына ярашлы, скверҙа бик күп төҙөкләндереү эштәре ҡаралған. Подрядсы яңы асфальт һәм брусчатка түшәргә, ағастар ултыртырға, рулонлы газон һалырға, эскәмйәләр, яҡтыртҡыстар, урналар ҡуйырға тейеш. Скверҙа 100 метрлыҡ яңы металл кәртә барлыҡҡа киләсәк. Эштәр 2016 йылдың яҙында — көҙөндә башҡарылырға тейеш.\nТеги: төҙөкләндереү,маяковский скверы


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - уйлыға - уй - 2014 - Мәҡәләләр\nЯҠЛАЙЫҠ ҺӘМ ҺАҠЛАЙЫҠ!\nОшо көндәрҙә баш ҡалала Салауат районында тыуып үҫкән яҡташтарҙың осрашыуы булып уҙҙы. Сара "Салауаттар" ойошмаһының барлыҡҡа килеүенең 10 йыллығына һәм милли батырыбыҙ Салауат Юлаевтың тыуыуына 260 йыл тулыуға арналғайны. Кисә район хакимиәте вәкилдәренең, Өфөлә йәшәүсе яҡташтарыбыҙҙың сығыштары һәм концерт номерҙары менән аралашып барҙы. Ойошманың етәксеһе, медицина фәндәре кандидаты Иштимер Хурамшин үҙенең сығышында бер-беребеҙгә ярҙам итергә тырышырға һәм һәләтле, билдәле шәхестәребеҙҙең исемдәрен пропагандалау буйынса эшләргә тейешлегебеҙҙе һыҙыҡ өҫтөнә алып: "Һуңғы йылдарҙа Зәки Вәлидиҙе, Салауат Юлаевты ҡараларға маташыусыларҙан уларҙың яҡты исемдәрен яҡлайыҡ, һаҡлайыҡ һәм күтәрәйек!" - тине.\nХалыҡ-ара Информатика академияһы академигы, техник фәндәр докторы Раян Вахитов иһә: "Малаяҙҙағы Салауат Юлаев музейы алыҫ булыу сәбәпле, республикаға килгән ҡунаҡтар уның менән таныша алмай. Шуға Өфөлә уның филиалын булдырыу кәрәк. Конгресс-холл төҙөлөшө башҡорт милли-мәҙәни үҙәге булараҡ башланғайны, ул Салауат Юлаев һәйкәле янында, шуға күрә лә музей филиалын тап ошо йортта ойоштороу яҡшы булыр ине", - тигән бик урынлы фекер әйтте. Әйткәндәй, ошо һәм башҡа тәҡдимдәре менән ул БР Президенты хакимиәтендә булған һәм Аҡ йорт вәкилдәре был мәсьәлә буйынса уйларға вәғәҙә иткән. Ә вәғәҙә - иман.\nМилли батырыбыҙ Салауат Юлаевтың юбилейы быйылғы Мәҙәниәт йылы менән тап килгәс, ҡайһы бер фекерҙәрем менән дә уртаҡлашырға булдым. 5 июлдә Салауат районында уҙасаҡ "Салауат көндәре"н Салауаттың рухына бағышлап ҡорбан салыу һәм күмәкләп, барлыҡ майҙан менән бергәләп доға уҡыуҙан башлаһаҡ, ҡасандыр илебеҙ өсөн барлыҡ һуғыштарҙа ла ҡаһармандарса алышып, шәһит булған меңәрләгән батырыбыҙ һәм Салауат менән Юлайҙың рухтары ла шат булыр ине. Мәҫәлән, Төркиәлә иртәнге намаҙға бөтәһе лә мәсеткә йыйыла, намаҙҙан һуң имам-хатип илгә тыныслыҡ, бәрәкәт һорап Аллаһҡа доға ҡыла. Шул ваҡытта меңәрләгән төрөк мәсеттәргә һыймай, урамдар тулып, ҡулдарын һонған килеш, күмәкләп "Амин, амин" тип торалар. Уларҙың дәррәү тауышы йыһанға хәтле яңғырап торған һымаҡ. Шул саҡ уларҙың ниндәй берҙәм, ныҡ иманлы милләт булыуына, бергәләп ихлас ялбарған доғалары ысынлап та ҡабул ҡылынасағына ышанаһың.\nИкенсенән, бар ғүмерен Салауатҡа арнаған шәхес, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Тархан Сәғит улы Заһиҙуллинға (хәҙер мәрхүм инде) Салауат Юлаев ордены бирергә кәрәк. Ул Рәсәйҙә, Башҡортостанда үҙ көсө менән Салауат Юлаевҡа Әлкә ауылында музей асты, батырҙың портреттарын төшөрҙө, уның яҙмышын өйрәнеүгә күп көс һалды. Уның картиналар серияһы Әлкәләге, Малаяҙҙағы музейҙарҙы биҙәп тора. Салауат эҙҙәре буйлап туристик маршрут ойоштороу ҙа уның фекере ине. Башҡорттарҙың беренсе ҡоролтайында "Салауат Юлаев" орденын булдырырға кәрәк", тигән идеяны ул тәҡдим иткәйне. Орден да булдырылды, әммә уның ғүмер буйы түккән көсөн баһалап, үҙенә генә ул бирелмәне, әммә был наградаға иң беренсе булып фәҡәт ул ғына лайыҡ шәхес ине. Салауат районы хакимиәте һәм йәмәғәтселек был хатаны төҙәтеп, эште аҙағынаса еткерер, ғәҙеллек тантана итер, тип ышанғы килә.\nТағы ла шул: Салауат Юлаевҡа арналған тамашаларҙы фәҡәт уның тыуған көнө ваҡытында йәки юбилей йылдарында ғына уҙғарырға тимәгән. Мәҫәлән, мәктәптәрҙә һәр йыл Салауат Юлаевҡа арнап шиғриәт, һүрәт төшөрөү, инша яҙыу конкурстары уҙғарып тороу Салауат рухын тәрбиәләргә ярҙам итер ине. Салауат Юлаев тураһында рухлы башҡорт киноһы төшөрөлөрөнә халыҡ әле лә өмөтләнә…\nМәҙәниәт йылында тағы бер темаға ҡағылып китеү кәрәк булыр, тип иҫәпләйем. Беҙ үҙебеҙҙең милләттән сыҡҡан олуғ шәхестәребеҙҙең исемен башҡа халыҡтар иғтибарына ла еткерергә тейешбеҙ. Мәҫәлән, Әйле ырыуы башҡорто, "Ҡисса-и Йософ" поэмаһының авторы Ҡол Ғәлигә Татарстанда "Болғар-татар шиғриәтенә нигеҙ һалыусы болғар шағиры" тип, 2005 йылда һәйкәл асылды. Уға арнап, әллә күпме хеҙмәттәр яҙҙылар. Был ғәмәлдәр, әлбиттә, бер яҡтан, һәйбәт. Икенсе яҡтан ҡарағанда, был эштәр, тәү сиратта, фәҡәт беҙҙә эшләнергә тейеш ине. Тажетдин Ялсығолов үҙенең "Тарих нама-и болғар" китабындағы шәжәрәһендә Ҡол Ғәлиҙең Әйле ырыуы башҡорто икәнлеген асыҡ күрһәткән. Шуға ла милләттәшебеҙгә, башҡорт халҡының бөйөк шағирына, әйлеләр күпләп йәшәгән төньяҡ-көнсығыш райондарының береһендә (Салауат, Дыуан, Мәсетле, Ҡыйғы райондарының) һәм Өфөлә һәйкәл ҡуйыу мотлаҡ кәрәк. Шулай уҡ республикала ла уның тормош юлы, ижадына арналған хеҙмәттәр яҙылһа, яҡшы булыр ине.\nЭйе, беҙ милли батырыбыҙ, Салауатыбыҙ менән ғорурланабыҙ, уның нәҫелдәше, яҡташтары булыуыбыҙ менән бәхетлебеҙ һәм йөрәктәребеҙҙә Салауат рухы һәр ваҡыт маяҡ булып тора. Әйҙәгеҙ, уның һәм яуҙаштарының исемдәрен доғаларыбыҙҙан ҡалдырмайыҡ, рухтары шат булһын!\nЯҙылған: 30.06.14 | Ҡаралған: 1385