9 Август 2019, 16:41\nБөгөн аҫаба халыҡтар көнө. Ул 1994 йылда Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы Генераль Ассамблеяһы тарафынан иғлан ителгән әһәмиәтле дата. Маҡсаты – ер йөҙөндә юғалып барған ҡайһы бер этник төркөмдәрҙе һаҡлап ҡалыу, уларҙың мәҙәниәтен, ғөрөф-ғәҙәттәрен, рухи мираҫтарын һәм телен үҫтереү. #Көнтарихы\nМоңһоҙ күңелдә ҡот булмай.\nМилли холоҡ, милли үҙенсәлек тигәнерәк төшөнсәләр килеп сыҡһа, күптәрҙең ҡолаҡтары ҡарп итеп ҡала. Бәғзе берәүҙәр бындай төшөнсәне бөтөнләй ҡабул итә алмай, икенселәренең был хаҡта белгән өҫтөнә белгеһе килеп ҡыҙыҡһыныуы арта. Ҡайһылай ғына булмаһын, был мәсьәләгә ҡарата битарафтар юҡ. Ә бит ниндәй генә милләт тураһында һүҙ алып барһаң да – милли үҙенсәлектән башларға кәрәк. Билдәле булыуынса, милләт булмышы – тәбиғи ҡанун. Кешелек донъяһы күпме йәшәй, шул тиклем үк үҙенең туған теле, традициялары, үҙенсәлектәре менән милләттәр ҙә йәшәйәсәк. Үҙгәреш кисергән сүрәттә лә икенсе милләт традицияларын ҡабул итеү иҫәбенән түгел, ә үҙ ҡалыбында, үҙ булмышында үҙгәрәсәк һәм камиллашасаҡ. Ә үҙ ҡалыбынан ситләшкән, башҡа милләт традицияларына йөҙ борған милләттәр бөтөнләй юҡҡа сыға, йотола.\nКешенең донъяға тыуыу һәм йәшәүенең төп тәғәйенләнеше - кешелек донъяһын дауам итеү һәм ошо бурысты атҡарыу өсөн һәр төрлө шарттар булдырыу. Ә ер йөҙөндә кешелек донъяһы милләттәргә бүленгән икән, тимәк, кешелек донъяһының артабанғы йәшәйеше милләттәрҙең бар булыуына бәйләнгән. Милләт – тәбиғи күренеш, уны кешелек донъяһы уйлап тапмаған, ул Алланан, Юғары көстән бар ителгән, тинек. Шулай икән, тимәк, милләттәр төрлөлөгөн һаҡлау ҙа кешелек донъяһы иңендә. Ә кешелек донъяһын әллә кемдәр түгел, тәғәйен мин, һин, беҙ тәшкил итәбеҙ. Ни өсөн был бурысты ла тәбиғәт үҙе атҡармай? Үҫемлектәр донъяһына, шулай уҡ башҡа төр йән эйәләренә тәбиғи үҙенсәлектәрен һаҡлау өсөн аҡылға һыймаҫ һәм фән иҫбат итә алмаҫ көс-ҡеүәт бирелгән бит.\nБер төптән үҫеп сыҡҡан үҫемлектәр һәр береһе үҙ үҙенсәлеген һаҡлай.\nМеңәр йыл йәшәп килгән ҡоштар төрө лә, хатта сит ояла үҫкән кәкүктең дә кәкүклеге һаҡланып килә.\nМеңәр төр бөжәктәр ҙә, балыҡтар ҙа, хайуандар ҙа, кеше ҡулынан юҡҡа сығарылмаһа йәки, тәжрибә тип, бер нәмәгә лә эшкинмәҫлек хәлгә килтерелмәһә, үҙе булып йәшәүен дауам итә.\nӘ кешегә аң, зиһен, тел бирелгән. Кеше, ер йөҙөндәге иң аңлы, иң аҡыллы тәбиғәт емеше булараҡ, тәбиғәт ҡанундарынан тайпылмау сараһын үҙе хәстәрләргә, үҙ зиһененә һалынған аҡылды файҙаланырға тейеш. Кешегә, тимәк, миңә, һиңә, беҙгә күҙәтеү, сағыштырыу, һығымталар яһау, фәһем алыу, һабаҡ биреү кеүек ғәжәп мөмкинлек бирелгән. Ябай күҙгә күренер һәм аңлап булыр тәбиғи ҡанундарҙан сығып кеше үҙе һығымта яһай ала.\nНи өсөн тәбиғәт емеше булған бар нәмә лә: һәр төр йән эйәләре (кешеләрҙән башҡалары) йәки үҫемлектәр тәбиғи юл менән ҡатнаш тоҡомға әйләнмәй?\nӘ, мәҫәлән, кеше ҡулы менән бар ителгән тоҡом - йылҡы малы менән ишәктән яһалма рәүештә булдырылған мул хайуаны бер нигә лә эшкинмәй? Ите лә, һөтө лә файҙаланылмай.\nНи өсөн ҡатнаштырыу-аралаштырыу юлы менән бар ителгән еләк-емештәрҙең таты юҡ? Тәбиғәт ҡосағында үҫкәндәренә өҫтөнлөк бирәбеҙ һәм дауаланыу маҡсатында фәҡәт тәбиғи үҫемлектәрҙе генә ҡулланабыҙ?\nНи өсөн, әйтәйек, таҙа нәҫелле йылҡы малына, бал ҡорттарына, хатта овчаркаларға өҫтөнлөк бирәбеҙ?\nНи өсөн бал ҡорттары яһалма сәскәләрҙән бал йыймай?\nНиһайәт, ни өсөн иң сифатлы бал ауылға яҡын умарталыҡтан алына. Америкала етештерелгән балда диастаз бер генә берәмек тә булмаһа, Рәсәй күләмендә ул 8-10 берәмек, ә Башҡортостанда - 37, ҡайһы бер умарталыҡтан алынған бал берәмеге хатта 56 берәмек диастаз тәшкил итә.\nМинең шәхсән күҙәтеүҙәрем буйынса, кеше күңеленең нуры, һис шикһеҙ, тәбиғәткә тәьҫир итә. Сөнки таҙа саф моңон һаҡлаған телле, йырлы ауылдар тирәһендә ағас япраҡтары үҙҙәренең үҙенсәлекле йәшел төҫөн һаҡлаған. Имән – ҡуйы ҡара төҫтәге япраҡҡа төрөнһә, уҫаҡ япраҡтары шыйыҡ ҡына йәшел төҫтә. Ә болон сәскәләре. Бындай ауылдар янында аҡлан-болондар йөҙәр төҫлө сәскәләргә күмелгән. Ә ундай болонло, ундай урманлы төбәктәрҙә ҡош тауыштары ҡалай матур! Һуҙып-һуҙып, тулҡындырып-тулҡындырып, уралтып-уралтып моңло тауыш сығара бит улар. Ә, мәҫәлән, көнө-төнө тыҡылдаған тауышҡа ғына күмелгән тимер юл буйҙарында йәки моң юғалған төбәктәрҙә бәпембәнән башҡа сәскә күрмәҫһең дә, һайрар ҡоштар тауышын да ишетмәҫһең.\nТәбиғәттә күҙәтелгән ошондай хәҡиҡәттәрҙән сығып һәр кеше үҙе уйланырға тейештер, моғайын.\nНи өсөн Хоҙай тип аталған Юғары көс үҙ емеше булған үҫемлек, тере йән донъяһын саф көйө һаҡларға тырышҡан? Меңәрләгән йылдар буйы буталмай бит улар. Аң, аҡыл, зиһен менән бүләкләнгән кешеләр генә тәбиғәт ҡанундарынан тайпыла, шунлыҡтан милли төрлөлөк юғала, саф моң кәмей. Моң кәмеүе тәбиғәткә кире йоғонто яһай, әлбиттә. Уны ана шул бал сифаты буйынса ла күреп була. Балға ғына тәьҫир итәме икән моң юғалыу?\nХоҙай тарафынан милләт бутауға ҡаршы ҡырҡа тыйыу кәртәһе булдырылмаһа ла, һаҡлау сараһы күрелгән. Һәр милләткә туған тел, моң, традиция, тышҡы ҡиәфәт, холоҡ үҙенсәлеге бирелгән.\nМилләткә ҡағылған ошо үҙенсәлектәр юғалһа, милләт ҡото юғаласаҡ һәм иң аянысы - йәшәүҙән туҡтаясаҡ тигән һүҙ. Тышҡы ҡиәфәтен генә һаҡлаған айырым кешеләр, шул милләт вәкилдәре йәшәр, әммә инде милләт булып түгел. Мәҫәлән, мишәрҙәрҙе төҫтәре, холоҡтары, һөйләшеү үҙенсәлеге яғынан башҡа милләттәрҙән айырып була, әммә улар бөгөн милли берәмек түгел. Ә күпме рухи байлыҡ юғалды улар менән ҡуша. Моң, традиция, милли фәлсәфә, милли аштар, бейеүҙәр, халыҡ медицинаһы һәм башҡа һәм башҡалар. Күпме милләт юҡҡа сыҡҡан, күпме рухи байлыҡ юғалған. Ә башҡорт халҡы ошо яҙмышҡа дусар ителһә? Шуға табан барабыҙ түгелме ни? 2009 йылда ЮНЕСКО атласына туған телебеҙ юғалып барған телдәр иҫәбенә индерелгән бит. Үҙ-ара, хатта ике башҡорт һөйләшкән саҡта ла таҙа башҡорт телендә һөйләшмәгәс…\nБеҙҙең ҡайһы берҙәребеҙ үҙ аңыбыҙ йәки, дөрөҫөрәге, - аңһыҙлығыбыҙ, үҙ аҡылыбыҙ, дөрөҫөрәге - аҡылһыҙлығыбыҙ, күрәғараулыҡ, битарафлыҡ, тәрәнгә төшөп уйланмау, киләсәгебеҙ хаҡында хәстәрлек күрмәү, етмеш йыл буйына зиһенгә тылҡылған яңылыш ҡараштарҙы онота алмау арҡаһында тәбиғи ҡанундарҙан тайпылабыҙ. Тәбиғәт үҙ ҡанундарынан тайпылыуҙы яратмай, ҡаты язаһын бирә. Әйтеп үтеүебеҙсә, тәбиғәт кешенең үҙ иркенә ҡуйған – үҙ телеңдә һөйләшеп, үҙ моңоңдо тыңлап, үҙ мөхитеңде булдырып йәшәргә теләйһеңме – йәшә, юҡ икән, ихтыярың –тәбиғәт бүләк иткән иң ҙур байлығыңдан ҡолаҡ ҡаҡ та, башҡалар үҙенсә йәшәһен өсөн, шарттар булдырыуға булышлыҡ ит, башҡаларға хеҙмәт ит.\nЙәшәйеш ҡотон һаҡлаусы төп шарт – ул туған тел. Милли булмышты юғалтыу ҙа тел юғалтыуҙан башлана. Туған тел хаҡында сығыштарым да, мәҡәләләрем дә байтаҡ. Әммә бер төшөнсәне ҡабатлап тороуҙың зыяны булмаҫ. Туған тел аралашыу теле генә түгел. Ул – тыумыштан ҡаныбыҙға, бөтөн күҙәнәктәребеҙгә һеңгән. Башҡа ниндәй генә телде камил үҙләштерһәк тә, ул беҙҙең өсөн фән, ғилем кеүек зиһенебеҙҙә генә һаҡлана. Шуның өсөн дә бөйөк аҡыл эйәләре Һүҙҙең Йыһанға, тирә-йүнгә ыңғай йәки кире тәьҫир итеү көсө, Һүҙҙең яҙмышыңды үҙгәртеү, берәй нәмәне булдырыу-төҙөү йәки юҡҡа сығарыу ҡеүәте тураһында фекер әйткән саҡта, фәҡәт туған телдәге Һүҙҙе генә телгә алалар. Һәр халыҡ, һәр кеше үҙ телендә теләк теләргә, үҙ телендә уйларға, үҙ моңо менән дауаланырға тейеш тигән фекер әйтәләр.\nБашҡа телдәрҙең үҙләштерелгән фән, ә туған телдең тотош булмышың теле икәнлеген күҙ алдына яҡшыраҡ килтереү, иҫтә ҡалдырыу өсөн миҫалдар килтерәм.\nКеше йән әрнеүе кисергәндә туған телендә ҡысҡыра икән. Бындай тәбиғи хәлде барыбыҙ ҙа яратып ҡараған “Семнадцать мгновений весны” фильмында күрҙек. Разведчица Катяның бала табыу йортонда һыҙланыу кисергән саҡта үҙ телендә “Мамау” тип ҡысҡырып ебәреү ихтималлығы Штирлицта шөбһә тыуҙыра. Тағы бер миҫал. Донъяла киң билдәле һинд халҡының аҡыл эйәһе Ошоның “О чувствах” (“Тойғолар тураһында”) тигән китабында шундай ваҡиға хаҡында яҙыла. Һиндостандың ғәжәйеп аҡыллы батшаларының береһе Дходжаның тормошонда иҫтәлекле бер ваҡиға була. Ул аҡыллы кешеләргә ҡарата бик ихтирамлы булған. Шуның өсөн илдәге аҡыл эйәләрен үҙе батшалыҡ иткән илдең баш ҡалаһы Уджайнаға йыйған. Батша һарайында илдең иң билдәле утыҙ аҡыл эйәһе менән бергә донъяла иң бөйөк шағирҙарҙың береһе Калидаса йәшәгән.\nБер ваҡыт батша һарайына таныш булмаған кеше килгән һәм: “Мин утыҙ тел беләм. Бында аҡыллыларҙың да аҡыллылары йыйылған. Улар ҡайһы телдең минең туған телем икәнлеген белә ала – шул кешегә мин мең алтын бирәм. Әгәр әйтә алмаһа – ул миңә мең алтын тейеш буласаҡ,” - тигән.\nБыл кеше төрлө телдәрҙә һөйләй башлаған. Бөтөн телдәрҙе лә яҡшы белгәс, ҡайһыныһы туған теле икәнлеген айырып булмаған. Шуға ла көн һайын бер аҡыл эйәһе отола барған һәм мең алтын түләргә мәжбүр булған. Тик Калидаса ғына ҡатнашмаған. Ул да теге кешене иғтибар менән тыңлап, өйрәнеп йөрөгән, әммә барыбер уның туған телен айыра алмаған. Ысынлап та, был кеше бөтөн утыҙ телдә лә иҫ китмәле оҫта һөйләшкән.\nУтыҙ беренсе көндә Калидаса барыһын да батша һарайы эргәһенә йыйған. Улар тупһанан күтәрелә башлағандар. Иң һуңғы тупһаға аяҡ баҫтым тигәндә, Калидаса теге кешегә төртөп ебәргән, ул баҫҡыстар буйлап түбән тәгәрәгән һәм асыуынан әсе итеп ҡысҡырып ебәргән. Ә Калидаса уға: “Бына ошо һинең туған телең”, - тигән. Ысынлап та, ул үҙ туған телендә ҡысҡырған.\nМейе, зиһен көсөргәнешле мәлдә, кеше үҙ-үҙен тикшереү кимәленән сыға, фән рәүешендә өйрәнелгән тел онотола, ә ҡанына һалынған тел кешенең ағзаһы кеүек, ул мейелә, зиһендә генә түгел, кешенең һәр күҙәнәгендә була, шуға кеше үҙ телендә ҡысҡыра. Калидаса быны яҡшы белгән.\nШулай уҡ һәр халыҡтың үҙ туған моңо, милли традицияһы һәм башҡа үҙенсәлектәренең бер ниндәй ҡәтғи ҡағиҙә булмаһа ла меңәр йыл йәшәп килеүе, буталмауы, һәр милләттең үҙ үҙенсәлеген һаҡлап ҡалыу өсөн ҡан ҡойошло яуҙарға сығыуы ла нимә тураһындалыр аңғарталыр аңы булған бәндәгә. Ошо урында милләтте һаҡлау сараларының иң көслөһө булған туған тел тураһында булған тағы бер үҙем шаһит булған хәл тураһында һөйләп китеү урынлы булыр.\n“Үҙ-үҙемә ят кешеменме мин»\nҠыҙым менән ауыр операцияға килгәнбеҙ. Свердловск онкология үҙәгендә шығырым тулы ауырыуҙар. Бында сирлеләр яңғыҙ йөрөмәй – мотлаҡ оҙата килеүсеһе була. Оҙатыусылар өсөн шарттар ҙа булдырылған, йәғни үҙәк янында ҡунаҡхана бар. Ваҡ-төйәк ауырыуҙарға һис кенә бирешмәй үҫкән балаларымдың береһе - ҡыҙымдың уйламағанда ошондай ҡурҡыныс ауырыу менән ҡайғыға һалыуы һис көтөлмәгән хәл һәм бығаса беҙ ишетмәгән ауырыу ине. “Мальформация” тип атала ул, йәғни ҡан тамырҙарының мейеләге бөтөнләй кәрәкмәгән ят матдәне туҡландырыуы арҡаһында барлыҡҡа килгән шеш кеүек нәмә…\nГерманияла ике йыл буйы мальформацияға операция яһау оҫталығына өйрәнеп ҡайтҡан йәш хирург мине саҡырып алды ла ҡыҙыма яңы ысул менән операция яһарға кәрәклеген аңлатты. Әлбиттә, инструменттарҙы Германиянан ҡайтарырға кәрәклеге, ә уның ҡиммәтле булыуы тураһында иҫкәртте. Яңы ысул, бер яҡтан ҡиммәтле булыуы менән аптыратһа, икенсе яҡтан, хәүефләндерҙе. Ул ысул – эмболизация тип атала һәм киҫеп түгел, ә катетрҙы ҡан тамырҙары аша мейегә үрмәләтеп, мальформацияны туҡландырып торған ҡан тамырҙарын көпләп ҡуйыуҙан ғибәрәт. Бындай ысулдың өҫтөнлөгөн хирург былай тип аңлатты: “Мальформация мейе ҡапҡасынан ныҡ аҫта урынлашҡан. Был осраҡта трепанация юлы хәүефле, сөнки мейенең ниндәй булһа ла күҙәнәгенә теймәйенсә операция эшләү мөмкин түгел. Күҙәнәктәрҙең аҙ ғына зыян күреүе арҡаһында ҡыҙығыҙҙың йә һул күҙе, йә һул яҡ аяҡ-ҡулы зәғифләнәсәк, тигән һүҙ”. Миңә ошо үҙәктә Балаҡатай районынан башҡорт врачы эшләүен, бик ярҙамсыл булыуын әйткәйнеләр. Ундай саҡта кемдән генә йыуаныс эҙләмәйһең. Үҙ милләтең, моғайын, яҡын итеп дөрөҫөн әйтер, белешмә алырлыҡ әҙәбиәт тә алырмын, тип өмөтләндем. Уны таптым. Хәлиҙә исемле ҡатын. Был ысул менән яһалған операцияларҙың, ысынлап та, яңы булыуын, хирургтың оҫта ҡуллы икәнен әйтеп тынысландырҙы. Мин унан мейе ауырыуҙары һәм мальформация тураһында әсбаптар һорап алдым. Операция үҙәгендә сәстәрен ҡырҙырып, әмәлиәт ҡылғандан яңынан йә атларға, йә һөйләшергә өйрәнеп йөрөүселәрҙе күреп, балама һиҙҙермәҫкә тырышһам да, йөрәк семетеп ҡуйҙы. Эмболизация юлы менән операция эшләнгәндәрҙе лә күреп һөйләштем. Уларҙы операциянан һуң бөтөнләй тиерлек тотмайҙар, ҡайтарып ебәрәләр. Ниһайәт, сират беҙгә лә етте һәм шөкөр, операция уңышлы үтте. Ярты йылдан һуң тикшерелергә килдек. Башына ауыр операция үткәргән һәм даими тикшерелеп торған Зоя исемле мәрйә ҡатын менән бер бүлмәгә тура килде ҡыҙым. Мәскәү өлкәһенән икән. Ҡыҙым янында даими булам. Зоя менән дә аралашабыҙ. Зояға ғаиләбеҙҙә үҙ-ара һәр ваҡыт туған телдә аралашыуыбыҙ һәм әле лә әсәйле-ҡыҙлы үҙебеҙсә һөйләшәсәкбеҙ, әммә уртаҡ темаға булһа, руссаға күсербеҙ, тинек. Ул йылмайып ҡараны ла, әлбиттә, әлбиттә, тип, ихлас ризалығын белдерҙе. Мин ҡыҙым янында булғанда, күңелен күтәрерлек мәрәкәләр һөйләргә тырыштым. Зоя беҙҙең яҡҡа күҙ һирпеп ҡарап ала ла шул тиклем йылы итеп йылмайып ҡуя. Мин, ул аңламаһын өсөн Зоя тигән исемен башҡортсалап: “Утыҙ мин” беҙҙеңсә аңлаймы икән әллә? Ҡарай ҙа нимәгәлер ҡәнәғәт йылмайып ҡуя”, - тинем. Шунан үҙенән һораным.\n- Телегеҙ шундай яғымлы. Шуға иғтибар итәм. Исемдәрегеҙ ҙә музыкаль. Ниндәй милләт һеҙ? – тип, һорау менән яуап бирҙе ул.\n- Башҡорт. Башҡортостанданбыҙ.\n- Шулаймы ни? Мин бында башҡорт милләтле бер ҡатын менән бергә ятҡайным операция яһатҡан саҡта. Силәбе өлкәһенән ине. Унан башҡортса бер һүҙ ҙә отоп алғайным. Исемемә оҡшаш булғанға хәтерҙә ҡалған… “Зая” тигән һүҙ ул. Ә бәлки… исем менән генә бәйле түгелдер был һүҙҙең хәтерҙә ҡалыуы. Фажиғәгә бәйле ул… Ысын трагедия… Тәрән трагедия…\n- Бында күңелһеҙ ваҡиғалар йыш булалыр инде, - тинем.\n- Уныһы шулай. Әммә ундай хәлде осратҡаным булманы. Фәһемле, хатта ғибрәтле ул. Теләһәгеҙ һөйләйем, - тине лә яңыраҡ ҡына онкология үҙәгендә булған хәл тураһында бына нәмәләр һөйләне. - Ул ҡатын үҙен Мария тип таныштырҙы. Силәбенең Маяҡ касафатынан ҡалған сир ине унда. Башындағы шешкә икенсе тапҡыр операция эшләтергә килгәйне. Өс балаһы алмаш-тилмәш килеп йөрөй. Гел генә рус телендә аралашһалар ҙа рус түгеллектәре йөҙҙәренән күренеп тора. Үҙҙәренсә ғәжәп матурҙар. Уларҙың русса һөйләшеүҙәре мине әллә ни аптыратманы. Хәҙер бит күптәр үҙ-ара русса аралаша. Марияны операцияға алып киттеләр. Балалары өсөһө лә түҙемһеҙлек менән көтөп алды. Миңә лә шул көндә эшләнеләр операцияны. Миңә эмболизация ысулы менән яһағас, үҙемде насар тойманым. Янымда ҡыҙым булды. Операциянан һуң Мария менән тағы бер бүлмәгә тура килдек. Уның хәле ауыр ине - телдән ҡалғайны. Борсолорға ярамай, мөмкин тиклем тыныс булырға кәрәк. Марияның яңынан теле асыласағына ышандыралар табиптар. Тик был шатлыҡтың ҡасан булырын ғына аныҡ әйтә алмайҙар. Бер көн Марияның теле асылды. Ул шул тиклем ҡыуанды. Күҙҙәрендә аңлатып биргеһеҙ шатлыҡ осҡондары һирпелә ине. Миңә лә ни типтер өндәште, балаларына ниҙер әйтте. Әммә уның һүҙҙәрен бер кем дә аңламаны. Мария ымлап та, ишара менән дә аңлатырға маташа. Балалары уны аңлай алмағандарына борсола башланы. Өс балаһы бер-береһенә ҡарашып алған булалар ҙа, аптырашалар.\n- Нимә ти ул? Һүҙҙәре аңлашылмаймы ни, аңламайһығыҙмы ни? - тип һорайым мин дә Мария өсөн борсолоп.\n- Ул ауылса, өләсәй кеүек һөйләшә. Беҙ уны аңламайбыҙ, - тине ҡыҙы.\n- Ауыл теле тигән тел булмай ул. Ниндәй телдә әйтә ул? Ниндәй милләт? - тип һорайым.\n- Башҡорттар беҙ. Тик бер генә тапҡыр ҙа һөйләшмәнек ул телдә, - тине өлкән улы. Ә әсә кеше һаман ниҙер аңлатырға тырыша, өҙгөләнә.\n- Атайым белә лә ул. Ул бәләкәй туғаныбыҙҙы ҡарап ҡалды.\n- Бына һиңә марксистик-ленинсы ғаилә. Бына һиңә уртаҡ совет (интернациональ) милләте, - тип йәнем әсей башланы ят кешеләр өсөн. - Табығыҙ берәй башҡортто. Юҡмы ни бында берәйһе?\n- Шәфҡәт туташы йүгереп килеп инде. Марияны тынысландыра, һеҙгә борсолорға ярамай, ти. Ә ул русса аңламай. Ошоғаса һин дә мин русса аралашҡан ҡатын әле килеп бер һүҙ ҙә әйтә алмай ине. Бына ғәләмәт. Онотҡан, бөтөнләй онотҡан ине. Йәл, шул тиклем йәл ине ҡатын. Ниҙер әйтә, бер кем аңламай. Ҡарашы шул тиклем моңһоу. Шәфҡәт туташы тынысландырыу өсөн укол һалды, балаларҙың береһен Хәлиҙә исемле табипты алырға ебәрҙе. Ул килгән саҡта ҡатындың хәле насарайғайны инде. Дежур врачты саҡырттылар. Хәлиҙә әсәнән ниҙер һораны. «Эй, Хоҙайым, үткән бит ғүмерем заяға. Мин үҙ-үҙемә ят кешемен икән дә. Үҙ балаларым аңламай мине»… тигән ул. Марияны алып киттеләр. Реанимация бүлегенә һалғандар. Хәлиҙәне тәржемәсе итеп саҡырҙылар. Башҡорт ҡатыны булмышы өсөн ят булған рус телен онотҡан. Ә туған теле онотолмаған. Бына бит тәбиғәт мөғжизәһе. Тимәк, туған тел үҙең менән бергә яралған ағза кеүек инде. Бына бит нисек.\nАҙаҡ врачтарҙан: « Бындай хәлдәр йыш буламы?» - тип һорағайным, бер нисә йыл элек ҡырҡ йәштәрҙәге ир кеше менән ошондай уҡ хәл булғанлығын әйттеләр. Ул да алты йәшендә балалар йортона эләгеп, туған теленән яҙған. Аҙаҡ операциянан һуң рус телен онотоп, туған телендә һөйләшә башлаған, тинеләр. Мин бығаса үҙ-ара русса аралашҡандарға әллә ни иғтибар итмәй инем, киреһенсә, туған телендә аралашҡандарға сәйерһенеп ҡарай инем. Ошо ваҡиғанан һуң уйландым. Бына мин үҙем балам менән инглиз йәки немец телендә генә аралашып йәшәр инемме? Юҡ, әлбиттә. Аллам һаҡлаһын, тип уйлайым. Йәки тағы былай тип тә уйлайым. Ул ҡатындың балалары ҡайһы милләтте БЕҘ тип һөйләйҙәр икән. Уларҙың БЕҘ тигән төшөнсәһе юҡ бит. Был донъяла БЕҘ тигән төшөнсә булмаһа, йәшәүҙәре ауырҙыр ул. Туғандарҙан, дуҫтарҙан тыш һинең БЕҘ тигән ғәзиз милләтең дә булырға тейеш. Хоҙай ҡөҙрәте бит ул. Хәҙер мин туғандарҙың үҙ-ара туған телдә аралашыуҙарына шул тиклем ҡыуанам, оло бер ҡайғылары кәмегән һымаҡ тоям, тине беҙ «Утыҙ мин» тип йөрөткән Зоя исемле инженер ҡатын.\n- Әсәй, Хәлиҙә апайҙан уларҙың яҙмышын белешеп кил әле, - тине ҡыҙым, таныш түгел кешеләр өсөн борсолоп.\nХәлиҙәнән был хаҡта һораштым. «Ире килеп алып ҡайтып китте. Һауығырға тейеш ул, - тине лә шатланып өҫтәп тә ҡуйҙы. – Ошо ваҡиғанан һуң, Екатеринбургта йәшәһәм дә, балаларым менән туған телдә аралашҡаныма сикһеҙ ҡыуанам.\nТуған телгә ҡағылған ошондай ваҡиғалар һәр саҡ уйландыра һәм ҡайһы бер атай-әсәйҙәрҙең был мәсьәләгә үтә лә еңел ҡарауҙары борсоуға һала.\nТәбиғәт бар иткән бер генә нәмәгә ҡарата ла еңел-елпе мөнәсәбәт булырға тейеш түгел. Дин ашамы, фәнни мәғлүмәттәргә нигеҙләнепме – ниндәй юл менән булһа ла кеше менән тәбиғәт араһындағы мөнәсәбәтте тикшергән аҡыл эйәләре кеше теләгенең тормошҡа ашыуы, тик уның ихлас булырға тейешлеге хаҡында фаразлайҙар. Тик теләргә генә кәрәк. Уйыңа килгән алдыңа килә, ти халыҡ мәҡәле. Ә теләктәр Юғары көскә ҺҮҘ аша барып етә. Тел әйткән һүҙ аша түгел, күңел һүҙе – кешенең уйындағы һүҙ аша, ТУҒАН ТЕЛ аша. Күңел-уй һүҙе менән ҡысҡырып әйтелгән тел һүҙен бутарға ярамай. Тел һөйәкһеҙ, уйламағаныңды ла әйтеүең ихтимал. Ә бына кешенең уйы-күңеле алдамай. Юғары көстөң, Юғары аңдың тәғәйен теле юҡ. Ул кешенең теләген күңеле-уйы аша аңлай.\nҠабатлап әйтергә кәрәктер. Беҙ тел тураһында һөйләгән саҡта, туған тел менән аралашыу телен, һүҙ тураһында һөйләгәндә, тел менән әйтелгән һүҙ менән күңел һүҙен айыра белергә тейешбеҙ. Туған тел менән күңел һүҙе – тәбиғәттән килә. Фәҡәт улар аша ғына беҙ Юғары көс менән бәйләнешкә инә алабыҙ.


Материалы за 09.02.2010 » Архив газеты "Йәшлек"\nОсрашыуҙарҙан ота уҡыусылар Мәғәриф\nМеталлургтар ҡалаһы Белорет Өфөнән бик алыҫ ятһа ла, уларҙы бәйләнеш ептәре, дуҫлыҡ күперҙәре бик тығыҙ бәйләй. Быны Белорет лицей-интернаты тәрбиәләнеүселәре лә раҫлай: баш ҡала ҡунаҡтары уларға йыш килә. Ҡыҙыҡлы осрашыуҙар, йәнле аралашыуҙар, байрамдар балалар күңелендә онотолмаҫлыҡ эҙ ҡалдыра. Шуға ла уҡыусылар: «Беҙ әллә күпме күренекле кешеләр менән яҡындан танышбыҙ», – тип хаҡлы рәүештә ғорурлана.\nӘйткәндәй, башҡа уҡыу йорттарындағы кеүек, бында балаларҙы һайлап, иләктән иләп алмайҙар. Интернатта дүрт күрше райондан, әҙерлектәре төрлө кимәлдә булған ҡыҙ һәм малайҙар йыйылып, бер татыу ғаилә булып йәшәй. Педагогтар, «бөтә балалар ҙа һәләтле» принцибына таянып, һәр кескәй шәхескә уңайлы үҫеш, белем алыу, тәрбиә шарттарын булдырырға ынтыла. Ә үҙ ҡаҙаныңда ғына ҡайнап, үҫеш, камиллыҡ тураһында һүҙ алып барып булмай. Зиһенде үҫтергән, фекерләү ҡеүәһен арттырған әҙәби әҫәрҙәр уҡыу, ваҡытлы матбуғат менән даими танышып барыу менән бер рәттән, уңышлы, даланлы, аҡыллы кешеләр менән аралашыу ҙа баланың аң-белем офоҡтарын киңәйтә, күңеленә изгелек орлоҡтарын сәсә, этәргес көс бирә.\nБашҡорт музыкаһының аҡһаҡалы Мәҙәниәт\nКомпозиторҙарға һәр ваҡыт һоҡланыу, тулҡынланыу менән ҡарайым. Сөнки улар бөтә донъяны, ғаләмде музыкаль ауаздар аша ҡабул итеп, уны күңеле аша үткәрә белә.\nЯңыраҡ 75 йәшлек күркәм юбилейын билдәләгән Башҡортостандың халыҡ артисы, республикабыҙҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Абрар Ғабрахманов – бөгөнгө башҡорт композиторҙары араһында иң олоһо. Бынан бер нисә йыл элек уның хаҡында яҙған мәҡәләлә «Ғабдрахманов – башҡорт композиторҙарының урта быуын вәкиле» тиһәк, хәҙер уны «башҡорт музыкаһының аҡһаҡалы» тиеү дөрөҫөрәк булыр.\nАбрар Ғабдрахмановты тәүге тапҡыр 1973 йылда, Өфө сәнғәт институты ҡарамағындағы махсус музыка мәктәбенә имтихан бирергә килгәндә, күргәйнем. Ул ҡыҙы Миләүшәне имтиханға алып килгәйне. Һылыу, ҡап-ҡара бөҙрә сәсле, ҡупшы костюм кейгән. Композиторҙар тураһындағы китаптарҙы бәләкәйҙән уҡырға яратҡас, уның кем икәнен белгәнмендер, күрәһең, был осрашыу ҡыҙыҡ тойолдо: тере композиторҙы тәүгә күреүем. «Композиторҙар ошолай була икән», – тип уйлауым иҫемдә.\nҺуңлаған үкенес Әҙәбиәт » Хикәйә\nСабит ҡарт «аһ» та «уһ» килеп уянды ла, һөртөлмәгән өҫтәлдә ултырған шешәләге һыраны һемереп, ҡәнәғәтлек менән кикереп ҡуйҙы. «Дә, таң атып килә», – тип уйланы ул, иҙәндә аунаған буш шешәләргә, кәнсир ҡалайҙарына һөҙөп ҡарап. Тик бына башҡынайы бахмурҙан тәҡәтһеҙ һыҙлай шул.\nТышҡа сығып утын индерҙе, мейесен яғып сәй ҡайнатмаҡсы булды, йыуынды. Кисә шешәләштәре менән нығыраҡ «һуғып» ташлаған шул, ярты пенсияһы елгә осҡан.\nСәйнүге ҡайнап сыҡҡас, Сабит, тәмәкеһен тоҡандырып, ауыр уйҙарға сумды. Эргәһенә мәрхүмә ҡатынының ҙурайтылған фоторәсемен ҡуйып, һүҙ башланы:\n– Һаумы, әбекәйем, ғәфү ит мине, тағы ла эсеп ташланды, башҡа ауыҙыма ла алмаҫмын. Тиҙҙән һуғым һуйырмын, балаларға ит бүлеп бирермен.\nФоторәсемдәге ҡатыны ихлас йылмайғандай тойолдо.\nБашҡортостан батырҙарына етеүсе булманы Яңылыҡтар » Спорт\nӨфөнөң «Динамо» стадионында Башҡортостан Президенты кубогына милли көрәш буйынса асыҡ республика турниры үтте.\nБыл сара – Республика йылы сиктәрендә үткәрелгән спорт ярыштарының береһе. Милли көрәш беҙҙә электән үк киң таралған. Башҡорт йыйындары, һабантуйҙар көрәшһеҙ үтмәгән. Бөгөн дә батырҙар һәм көслөләр алышы күп байрамдарҙың күрке булып тора, беренселектәр ҙә даими ойошторола. Ҡыҫҡаһы, милли көрәш Башҡортостанда иң популяр спорт төрҙәренең береһе булып ҡала, уның менән 20 меңдән ашыу кеше шөғөлләнә.\nӘлеге республика асыҡ чемпионатына үҙебеҙҙең Башҡортостан-дан, Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән, Ҡырғыҙстандан 200-ҙән ашыу батыр көрәш майҙанына сыҡты, барлығы 51 команда тупланғайны. Ҡатнашыусыларға БР Президенты Мортаза Рәхимов тәбрикләү телеграммаһы ла ебәрҙе. Унда билдәләнеүенсә, милли көрәш күп кенә сит илдәрҙең батырҙарында ла ҡыҙыҡһыныу уята. Йәштәрҙең был спорт төрөнә ылығыуы ла иғтибарға лайыҡ.\nӘстерхан өлкәһендә Юл-патруль хеҙмәте составы, ришүәт алыуҙа ғәйепләнеп, ҡулға алынған.\nКоррупцияға ҡаршы операцияны тәфтишселәр һәм Федераль именлек хеҙмәтенең өлкә идаралығы хеҙмәткәрҙәре үткәргән. Дежурҙа булған «гаишник»тар һәм уларҙың командиры Аркадий Кирсанов сираттағы ришүәтте алған саҡта тотолған. Был хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәрен күҙәтеү былтыр сентябрҙә башланған. Һөҙөмтәлә «юл хужалары»ның водителдәрҙән даими рәүештә аҡса талап итеүе асыҡланған. Был енәйәттә ябай инспекторҙарҙан алып уларҙың етәкселәренә тиклем ҡатнашҡан.\nТикшереүселәр билдәләүенсә, Кирсанов-тың ҡулына ғына был эшмәкәрлектән айына 150 мең һумлап килем инеп торған.\nӘлеге хәл буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған.\nБөгөн Өфөлә автотранспорт союзының төбәк кәңәшмәһе үтә. Форумға Татарстан, Удмуртия, Сыуашстан, Мари Иле Республикаларынан, Ырымбур, Силәбе, Һамар, Һарытау, Пермь һәм Ульяновск өлкәләренең транспорт тармағы вәкилдәре йыйыла. Ҡатнашыусылар «Баш-автотранс» предприятиеһында ҡулланылған яңы технологиялар менән танышасаҡ.\nВатанды һаҡлаусылар көнө алдынан «Башфармация» дәүләт унитар предприятиеһының дарыуханалар селтәре «Ир-егет һаулығы» исемле акция уҙғара. Сараның төп маҡсаты – урологик ярҙамды һәр кемдең мәлендә алыуына булышлыҡ итеү. Мәрхәмәтлек акцияһын ойоштороуҙа БР Урологтар йәмғиәте менән Башҡорт дәүләт медицина университеты ла ҡатнаша.


Өфөлә «Ҡала электричкаһы» проектына 316 миллион һум һалынған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Ҡала электричкаһы» проектына 316 миллион һум һалынған\n15:43, 16 декабря 2014 Иҡтисад\nӨФӨ, 2014 йыл, 16 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.\n«Ҡала электричкаһы» проектына 316 миллион һум һалынған. Өфө хакимиәтенән — 240, Куйбышев Тимер юлы идаралығынан — 76 миллион һум бүленгән. Был турала Өфө мэры Ирек Ялалов баш ҡаланың транспорт системаһын үҫтереүгә арналған кәңәшмәлә белдерҙе. Уны республика Президенты Рөстәм Хәмитов алып барҙы.\n2013 йылда ҡала эсендә кешеләрҙе транспорт менән тәьмин итеү һәм пассажирҙарҙы хеҙмәтләндереүҙең сифатын күтәреү маҡсатында Дим — Өфө — Шаҡша участкаһында «Ҡала электричкаһы» проектын тормошҡа ашырыу башланды. Хәҙерге көндә әлеге программаны үтәү буйынса эштәр алып барыла.\nПроектҡа инвесторҙар йәлеп ителә. Транспорт-күсеп ултырыу комплексын төҙөп «Дим» һәм «Шаҡша» станцияларын сафҡа индереү буйынса юл карталары әҙерләнгән. «Гастелло», «Ҡала мәҙәниәт һарайы», «Воронки — Көньяҡ автовокзал», «Правая Белая — Телеүҙәк» транспорт-күсеп ултырыу үҙәктәрен ойошторорға кәрәк. Унда эскалатор, траволатор һәм лифттарҙы сафҡа индереү ҡаралған.\n30-ға яҡын күсеп ултырыу пункттары Өфөлә йәшәүселәргә һис ниндәй ҡыйынлыҡһыҙ ҡаланың теләһә ҡайһы нөктәһенә барып етергә мөмкинлек бирәсәк.\nТеги: ҡала электричкаһы,пассажирҙар ташыу,транспорт


Был аҙнала райондың Күсем ауылында Хәйбуллиндар нәҫеле шәжәрә байрамы үткәрҙе\nСара Хәйбулла Ғәлимовтың тыуыуына 140 йыл тулыуға арналды. Йыйынға Рәсәй төбәктәренән һәм республика райондарынан 200-гә яҡын кеше йыйылды.\nКүсемдәр ҡунаҡтарҙы яҡты йөҙ, йылы һүҙ менән ҡаршы алды. Заманында Хәйбулла Ғәлимов Күсемдең иң хөрмәтле уҙамандарының береһе була, уларҙың тоҡомо бер урамды биләп ултыра. Әммә йылдар үтеү менән Хәйбуллиндар төрлө яҡтарға таралыша. Әле был нәҫелдең шәжәрә ағасы 300-гә яҡын кешене берләштерә.\nКүсем Советтар Союзы Геройы Таһир Кусимовтың тыуған ауылы булараҡ билдәле. Әле урында ҡаһарман яугирҙың хөрмәтенә асылған музей эшләй. Был тарихи йорт Хәйбуллиндарҙың нәҫеле - Рәсәйҙең атҡаҙанған уҡытыусыһы Ғүмәр Ғилмановтың тырышлығы менән асыла. Әйткәндәй, заманында ул бар Күсем ауылының шәжәрәһен төҙөп ҡалдыра, был эште ул йыл дауамында башҡара. Ҡунаҡтар музейҙы ҡарап сыҡты, Бөйөк Ватан һуғышы яугирҙары хөрмәтенә асылған обелискка сәскәләр һалды. Әбйәлил районы хакимиәте вәкилдәре әйтеүенсә, районда данлыҡлы нәҫелдәрҙең шәжәрә байрамы даими ойошторола. Был ун туғыҙынсы йыйын.\nКиләһе шәжәрә байрамы Ярлыҡап ауылында үтә. Хәйбулла олатайҙың вариҫтары иһә йыйында рәхәтләнеп ял итте, күңел асты, йәштәрҙе бер-береһе менән таныштырҙы. Республикаға бик күп билдәле шәхестәр биргән был нәҫел үҙ йылъяҙмаһын яңы сағыу биттәр менән байытыуын дауам итә. Шул уҡ ваҡытта башҡорт ете быуынын белергә тейеш тигән хәҡиҡәтте лә онотмай.


Боҙ уҙыштарында һалҡын сәйәсәт\nБоҙ өҫтөндә мотоуҙыштар үткәреү Өфөгә әйләнеп ҡайтты - күптәр өсөн был бик ҡыуаныслы ваҡиға. Башҡортостандың баш ҡалаһында Рәсәйҙең унынсы кубогы үтте. Юғары баҫҡыстарҙың\nбарыһы ла беҙҙең республика спортсыларына эләкте. Тик был\nбеҙҙең "боҙ спортсылары" еңелеү белмәй, тигәнде аңлатмай, күп кенә мотоуҙышсылар был ярыштарҙа ҡатнашманы. Улар икенсе кубокта көс һынаша...\nЭш түбәндә: бөгөн Рәсәйҙең Мотоциклет федерацияһы (МФР) менән бер рәттән тағы бер ойошма - Милли Рәсәй мотоциклет федерацияһы (НРМФ) барлыҡҡа килде. Былай ҙа күп һанлы булмаған "боҙ спортсылары" хәҙер ике төркөмгә бүленде. Тәүге , "иҫке лагерҙа" ( ул хәҙер халыҡ - ара статтарға дәғүәселәр ҙе асыҡлаясаҡ) Ғабдрахман Ҡадиров исемен йөрөтөүсе клуб (Өфө) в әкилдәре һәм Башҡортостандағы башҡа ҡалаларҙың мотоуҙышсылары ҡалды. Шулай уҡ, һуңғы ярыштар күрһәтеүенсә, Юрий Поликарпов ( Иркутстк өлкәһе), Альмир Ғәлимов ( Вятские\nПоляны), Юрий Крыскин һәм Дмитрий Карпухин (Саранск) да был\nойошманы ташлап китергә ашыҡмай.\n"Яңы лагерҙағы" (НМРФ) - Каменск - Уральск мотоуҙышсылары һәм Саранск ҡалаһының иң көслө вәкилдәре лә үҙ кубогын булдырҙы. Теге старттар ҙа, быныһы ла ярайһы уҡ мауыҡтырғыс булды, әммә боҙ мотоуҙышсыларының элитаһы ике өлөшкә бүленеүе кәйефте ҡыра. Ике кубокка ҡарағанда, Рәсәйҙең бер\nкубогы өсөн көрәште күҙәтеү ҡыҙыҡлыраҡ булыр ине, әлбиттә.\nБоҙ өҫтөндә мотоуҙышсылар ярышы йыш ҡына тулы стадиондар й ыйһа ла, Рәсәйҙә ул артыҡ популяр түгел ( донъя буйынса ла шул уҡ хәл). Был спорт төрөнөң Рәсәй һәм донъя старттарында\nеңеүгә дәғүә итеүсе вәкилдәре бөгөн Өфө, Каменск - Уральск\nһәм Саранск ҡалаларында тупланған. Көслө мотоуҙышсы, Михаил Богданов, Учалы өсөн сығыш яһай. Илдә иң оҫта "боҙ спортсылары" унлап ҡына йыйылалыр, моғайын. Һәм ошо бер\nтиҫтә кеше барлыҡ миҙал запасына эйә була ла инде.\nӨфөлә үткән ярышта алдынғы "ҡадировсы" Николай Красников ҡатнашманы. Сәбәбе - старт алдынан донъя чемпионының ҡан\nбаҫымы күтәрелеүе. Өфө кубогының беренсе көнөнән һуң донъяның экс - чемпионы Дмитрий Буланкин алға сыҡты. Икенсе көндө Өфө мотоуҙышсыһы етди хата ебәрҙе. 39 - сы урауҙа ул эске һыҙыҡты киҫеп үтте һәм өс мәрәйҙән мәхрүм ҡалды. Һөҙөмтәлә Буланкин бары тик өсөнсө урында. "Көмөш" өфөлө Илья Дроздовта. МФР версияһы буйынса Учалы өсөн сығыш яһаусы Михаил Богданов Рәсәй кубогында еңеүсе булып танылды.\nУл тәүге көндө йөҙ процент һөҙөмтәгә иреште, икенсе көнөндә\nике мәрәй генә юғалтты.


Хәбәрҙәр: Болгария. Варна һәм Велико Тырново халҡы ташҡындаға бирешмәй.\nБолгария. Варна һәм Велико Тырново халҡы ташҡындаға бирешмәй.\nБолгариялағы көслө ташҡындарҙың ҡорбандары 14-кә етте. Варна, Добрич, Велико Тырновола хәлдәр айырыуса ауыр. Ҡотҡарыу эштәре етеҙ бара, кешеләрҙе ҡаза күрелгән зонанан эвакуациялайҙар. Киң мәғлүмәт саралары хәбәр итеүенсә, күп төйәктәр, шул иҫәптән балалар һауыҡтырыу лагерҙары урынлашҡан региондар “оло ерҙән” айырылып ҡалған.\n“Ташҡындар ҙур проблемалар тыуҙырҙы, уларҙы яйға һалыу ҡыйын буласаҡ,-ти Варна кешеһе.-Мин Варнала 1971 йылдан бирле йәшәйем, был ҡәҙәр һәләкәтте бер ҡасан да күргәнем булманы. Шул ҡәҙәр һыу ҡайҙан килгәнен аңлай ҙа алмайым! Ҡот осҡос хәл!”\nЙома көн Болгария үҙәгендәге Велико Тырново регионында Килифарово ауылы халҡы, күрелгән зыянды һанай-һанай, хужалыҡтарын тергеҙергә өмөтләнеп, ихаталарын, урамдарҙы таҙартырға кереште.\n“Ҡапыл ғына бөтә нәмә һыу аҫтында ҡалды, һыу билгә ҡәҙәр етте,-ти бында йәшәүсе кеше.-Мин сиратлап хайуандарымды ҡотҡарыу менән мәшғүл булдым. Ҡуяндарым һәм тауыҡтарым һәләк булды, әммә кәзәмде һәм бәрәсен ҡотҡарҙым. Подвалға 25 тонна һыу ингәйне!”\n23 июнь Болгарияла матәм көнө итеп иғлан ителде. Бөтә илдә зыян күреүселәр һәм үҙ йорттарынан мәхрүм ҡалыусылар өсөн гуманитар ярҙам йыйыу бара. Һауа торошоноң бер нисә көндән яҡшырыуы көтөлә.


Синоптиктар хәбәр итеүенсә, был аҙнала Башҡортостандағы һауа торошона антициклон йоғонто яһаясаҡ\nРеспубликаның көньяҡ өлөшөндә бер аҙ ҡар яуыуы көтөлә, төньяҡ төбәктәрҙә яуым -төшөмһөҙ, еңелсә буран сығыуы ихтимал. Һауа температураһы аҙна уртаһына һиҙелеп түбәнәйә. Аҙна башында төндә 8-13, көндөҙ 3-8 градус һалҡын булһа, шаршамбынан төндә 11-16, аяҙайтҡанда 20-25 градусҡа тиклем һыуыта. Көндөҙ 7-12, урыны менән 17 градус һалҡын буласаҡ. Аҙна аҙағында республика биләмәләренә йәнә йылы атмосфера фронты килеүе фаразлана. Көслө ел сығыуы, ҡар яуыуы, юлдарҙы көрт баҫыуы көтөлә. Һауа температуртаһы төндә 4-9, көндөҙ нолдән 5 градусҡаса һалҡын була.


Өфө 2022 йылда волейбол буйынса донъя чемпионатын үткәреүгә дәғүә итә // Спорт | новости башинформ.рф\n15:58, 21 февраля 2019 Спорт\nӨфө 2022 йылда волейбол буйынса донъя чемпионатын үткәреүгә дәғүә итә Фото: Олег Яровиков\nБашҡортостандың баш ҡалаһы 2022 йылда волейбол буйынса донъя чемпионаты этаптарының береһен ҡабул иткән ҡалалар иҫәбенә инеүе мөмкин. Ошо хаҡта Башҡортостан Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы коллегияһының киңәйтелгән ултырышында ведомство башлығы Руслан Хәбибов белдерҙе.\n«Был Өфөлә Милләттәр лигаһы этабын уңышлы уҙғарыу һөҙөмтәһендә мөмкин булды, — тип аңлатты министр. — 2018 йылдың йәйендә Рәсәй, Иран, Бразилия һәм Ҡытай йыйылмалары уйындарына 17 меңдән ашыу тамашасы килде. Тиҙҙән 2022 йылда донъя чемпионаты этаптарының береһен Өфөлә үткәреү буйынса ҡарар ҡабул итерҙәр тип ышанабыҙ».\n21 февралдә Башҡортостандың баш ҡалаһында «Башҡортостан — мөмкинлектәр биләмәһе» йәштәр форумы барышында министрлыҡ коллегияһының киңәйтелгән ултырышы уҙҙы. Шулай уҡ бөгөн форумда «Башҡортостан етәксеһе Радий Хәбиров менән бер тиң һөйләшеү» планлаштырылған. Сарала 600-ҙән ашыу кешенең ҡатнашыуы көтөлә.\nАлдан «Башинформ» агентлығы 2019 йылда Өфөнөң йәнә волейбол буйынса Милләттәр лигаһының Рәсәй этабын ҡабул итеүе тураһында хәбәр иткәйне. Рәсәйҙәр, американдар, итальяндар һәм португалдар ҡатнашлығындағы матчтар 7-9 июндә «Өфө-Арена» ла уҙа.\nТеги: донъя чемпионаты, волейбол, Өфө, Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы


Материалы за 26.08.2015 » "Урал" гәзите\n26-08-2015, 10:45 / Һаулығың-байлығың\nКѳҙгѳгә ҡарап, шешкән йѳҙѳгѳҙҙѳ, ҡойолған сәстәрегеҙҙе, тиҙ һынып барған тырнаҡтарығыҙҙы, һүнгән күҙҙәрегеҙҙе күрәһегеҙме? Арыуығыҙ йѳҙѳгѳҙгә сыҡҡанмы? Йоҡоға тартамы, илағығыҙ киләме? Аңлашыла, тимәк, һеҙҙең организмға йод етешмәй. Был микроэлементтың организмға етешмәүе күп хәүеф тыуҙыра....\n26-08-2015, 10:43 / Конкурстар\nБелем байрамы старт алды\nКаникул тамамланып, уҡыу башланыуға һанаулы көндәр генә ҡалды. Тап бер аҙнанан ҡулдарына аллы-гөллө гөлләмәләр тотҡан шат балалар белем һуҡмағына юл тотасаҡ....\n26-08-2015, 10:37 / Социаль ѳлкә\nБер кемгә лә сер түгел, һуңғы йылдарҙа гәзит-журналдарға яҙылып та, уны ваҡытында алмауға зарланыусылар артҡандан-арта. Һәр тармаҡтың проблемалары булған кеүек, «Рәсәй почтаһы»ның да үҙ ѳлкәһендә хәл итәһе мәсьәләләре бик күп әле. Тармаҡтың матбуғат баҫмаларын таратыуға бүленгән 3 миллиард һумлыҡ Хѳкүмәт дотацияһынан ҡолаҡ ҡағыуы ла хәлде ҡатмарлаштыра тѳштѳ. Шул сәбәпле, «Рәсәй почтаһы» баҫмаларға яҙылыу хаҡын ҡырҡа арттырҙы. Һѳҙѳмтәлә, күп кенә тѳбәктәрҙә гәзит-журналадар үҙ уҡыусыһын, тиражын юғалтты, ә ҡайһы бер матбуғат саралары бөтөнләй нәшер ителеүҙән туҡтаны....


Уңыштарға нигеҙләнеп, яңы маҡсаттарға ынтылабыҙ\n30 Декабрь 2016, 12:35\nРөстәм Наил улы, ғәҙәттә, үткәндәрҙе баһалап, хаталарҙан һабаҡ алып, киләсәккә план ҡоралар, һеҙҙеңсә, уҙған йылда нигеҙләнерлек уңыштар булдымы?Уҙған йыл ҡатмарлы булды, шулай ҙа дөйөм тырышлыҡ, берҙәмлек менән өлгәшелгән уңыштар бөтә тармаҡта ла һөйөндөрә. 2015 йылға ҡарата 10-12 процентҡа күберәк продукция һатылған.\nРөстәм Наил улы, ғәҙәттә, үткәндәрҙе баһалап, хаталарҙан һабаҡ алып, киләсәккә план ҡоралар, һеҙҙеңсә, уҙған йылда нигеҙләнерлек уңыштар булдымы?\nУҙған йыл ҡатмарлы булды, шулай ҙа дөйөм тырышлыҡ, берҙәмлек менән өлгәшелгән уңыштар бөтә тармаҡта ла һөйөндөрә. 2015 йылға ҡарата 10-12 процентҡа күберәк продукция һатылған.\nӨсөнсө йыл рәттән район ҡала хакимиәт үҙәге булған муниципаль райондар араһында урындағы үҙидара органдары эшмәкәрлеге һөҙөмтәлелеге буйынса беренсе урынды яулай. Даими юғары рейтинг күрһәтеп, быйыл Рәсәй кимәлендә республика данын лайыҡлы яҡланы һәм “Муниципаль кимәлдә ауыл биләмәләрен үҫтереүҙә һөҙөмтәле идара” өсөн Рәсәй Федерацияһының I дәрәжә дипломы һәм алтын миҙал менән бүләкләнде. Ә район Хакимиәтенең финанс идаралығы проекты Бөтә Рәсәй конкурсында “Граждандар өсөн бюджет аныҡлығы рейтингыһын төҙөү” номинацияһында I дәрәжә дипломына лайыҡ булды. Бюджет тулыландырыу буйынса республикала 7-се, ил кимәлендә 12-се урындабыҙ.\nТимәк, район иҡтисады үҫешен ыңғай баһаларға мөмкин?\nДөйөм алғанда, йыл һөҙөмтәләре ҡыуандыра. Был күрһәткес сәнәғәт предприятиелары эшмәкәрлегенә бәйле: М. Ғафури исемендәге Башҡортостан ҡошсолоҡ комплексы, һөт-консерва комбинаты, минераль ашламалар заводы һәр береһе миллиард һумлыҡ продукция һатыуға өлгәште.\nБәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ иҡтисад үҫешендә әһәмиәтле урын биләй. Район буйынса был йүнәлештә эшләгән өс меңдән ашыу субъект теркәлгән. Үткән йыл Эшҡыуарлыҡты үҫтереү һәм ярҙам программаһына ярашлы, муниципаль һәм федераль бюджеттан 4355 мең һум аҡса бүленде.\nШулай уҡ инвестиция сәйәсәтен үҫтереү мөһим, 2015 йыл менән сағыштырғанда ул яҡынса 75,8 процент тәшкил итте. Киләсәктә яңы инвестициялар йәлеп итеү мөмкинлеге бар. Иң беренсе, туризмды үҫтереү ҡарала. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡтың инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу күҙаллана. Уҙған йыл Нөгөш һыуһаҡлағысы биләмәһендәге ауыл хужалығы ерҙәре ял-мәҙәниәт тәғәйенләнешенә күсерелде, төҙөкләндереү планы әҙерләнә, уны ғәмәлгә ашырырҙай инвесторҙар эҙләйбеҙ.\nМәләүез элек-электән ауыл хужалығы буйынса көслө, был кире йоғонто яһамаҫмы?\nЮҡ, әлбиттә, был уйланылған аҙым һәм ыңғай һөҙөмтә бирәсәк. Ә ауыл хужалығына килгәндә үҫеш дауам итә, быйыл ҡоролоҡҡа ҡарамай, Башҡортостандың Урал алды бирьяғы зонаһында иген йыйыу буйынса район алдынғы, бөтәһе 124 мең тонна уңыш алынды. Беҙҙең аграрийҙарҙың яңы алымдарҙы, заманса технологияларҙы ҡыйыу үҙләштереүе, даими техниканы яңыртыу яҡшы һөҙөмтә бирә. Орлоҡҡа ҙур иғтибар бирелә – һуңғы ике йылда алты хужалыҡта уны таҙартыу һәм һаҡлау комплекстары төҙөлдө, ҡайһылары яңыртылды. Киләһе уңыш алыуға әле үк әҙерлек башланды.\nШулай уҡ малсылыҡ тармағы өҫтөнлөклө булып ҡала - ауыл хужалығы эшсәндәренең 60 проценты эшләй. Быйыл бөтәһе 35 мең тонна һөт, 29,2 мең тонна ит етештерелде.\nШулай ҙа төбәк именлеге күрһәткестәренең иң мөһиме – район халҡының йәшәү кимәле.\n>\tЭйе, халыҡтың мәшғүллеген һәм лайыҡлы эш хаҡы менән тәьмин итеү – көнүҙәк мәсьәлә. Уртаса эш хаҡы 2015 йылға ҡарата 7,2 процентҡа артһа ла, республика күрһәткесенән 6 меңгә кәмерәк, һис шикһеҙ был тарафта эш алып барыла.\nТөҙөкләндереү, юл ремонты, торлаҡ-коммуналь хеҙмәте –даими иғтибар талап иткән мәсьәләләр. Ҡалала Смоленск урамынан насос станцияһына тиклем яңы ысул менән канализация коллекторы яңыртылды. Йылылыҡ системаһы ла үҙгәртеп ҡорола. күп фатирлы 26 йортта капиталь ремонт, лифт алмаштырыу тамамлана. Һуңғы биш йылда ҡалала 195 ғаилә авария хәлендәге йорттарҙан күсерелде. 2017 йылда Нөгөш, Ҡыҙрай, Һамар-Ивановка ауылдарында шундай йорттарҙа йәшәгәндәрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү планлаштырыла. Троицкий, Васильевка ауылдарында һыу мәсьәләһе хәл ителә. Ауыл ерендә халыҡтың йәшәү кимәлен яҡшыртыу йүнәлешендә күп эш башҡарыла. Был тарафта халыҡтың хужаларса мөнәсәбәте етмәй, йәғни әүҙемерәк булырға, барын һаҡларға кәрәк. Республикала урындағы башланғыстарҙы хуплау программаһында ҡатнашыу -ысынбарлыҡта ҙур ярҙам. Уҙған йыл унда райондың 13 ауыл биләмәһе ҡатнашып, социаль инфраструктураны, юлдарҙы яҡшыртыу, төҙөкләндереү буйынса 13,6 миллион һумлыҡ эш башҡарҙы, уның 1 миллион һумы - халыҡ аҡсаһы, 1,9 миллион һумы - бағымсылыҡ ярҙамы. Быйыл ҡала ла Мәләүез йылғаһы буйын мәҙәни-ял урынына әйләндереү маҡсатында был программаға ҡушыласаҡ.\nБындай күләмле эштәр өсөн халыҡ власҡа ышанырға тейештер...\nӘлбиттә, бындай саралар дөйөм мәнфәғәтте хәстәрләп, районда йәшәгәндәрҙең аңлы ҡарары, уларҙың ҡатнашлығында уҙғарыла, халыҡ менән туранан-тура һөйләшеү алып барыла. Үткәрелгән һорау алыу район Хакимиәтенә ышаныстың 89,7 процент тәшкил итеүен күрһәтте, был шатландыра, әлбиттә, быны аҡлау зарур. Сентябрҙә уҙған ҡатмарлы сәйәси ваҡиғала – төрлө кимәлдәге депутаттар һайлауҙа – мәләүездәр үҙҙәрен яуаплы, алдынғы граждандар итеп күрһәтте.\nКиләсәк - йәштәр ҡулында, улар физик һәм рухи яҡтан сәләмәт булһын өсөн ниндәй саралар күрелә?\nДөрөҫ, беҙ яҡты киләсәк өсөн эшләйбеҙ, йәғни йәш быуын өсөн. Мәғариф, мәҙәниәт өлкәһе даими камиллаштырыла. Үткән Кино йылында Мәҙәниәт һарайы нигеҙендә заманса кино залы асылды. Балаларҙы физик культура, күмәк спортҡа йәлеп итеү маҡсатында заманса спорт майҙансыҡтары төҙөлә. Былтыр 6-сы лицей һәм 4-се мәктәптә ҡышҡы спорт төрҙәре менән шөғөлләнеү өсөн бөтә уңайлыҡтар булдырылды. “Аныҡ эштәр” проекты сиктәрендә 32-се биҫтәлә һәм “Дан” паркында, Туҡмаҡ, Һарыш ауылдарында, Ҡояшлы биҫтәһендә балалар майҙансыҡтары тапшырылды. “Ауылды социаль үҫтереү” федераль программаға ярашлы, Тамъянда 90 урынлыҡ балалар баҡсаһы асылды.\nТорлаҡ төҙөү даими алып барыла. Үткән йыл 57,9 квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылды.\nАтай-әсәй ҡарауынан мәхрүм балаларҙы торлаҡ менән тәьмин итеү мәсьәләһенә ҙур иғтибар бирелә. 2008 йылдан 112 йәтим үҙ мөйөшөнә эйә булды, үткән йыл 11 кешегә фатир бирелде.\nК. Маркс урамында һәм Төньяҡ-Көнбайыш биҫтәһендә йортта төҙөлә, планлаштырылған 2019 йылға тиклем тағы ла 2-3 процентҡа арттырыу күҙаллана.\nЯңы йылға аяҡ баҫҡанда яңы пландар билдәләнә, шулай уҡ мәләүездәргә лә әйтер һүҙегеҙ барҙыр.\nБарыһы ла халыҡ өсөн – был яңғырауыҡ һүҙҙәр булып ҡына ҡалырға тейеш түгел. Иң беренсе, мәләүездәрҙе борсоған, тормош сифатын билдәләгән мәсьәләләрҙе хәл итеү, енәйәтселеккә юл ҡуймау мотлаҡ. 2017 йыл Экология йылы тип иғлан ителде һәм ошо йүнәлештә күп эштәр планлаштырыла. Үрҙә билдәләнгәндәрҙән тыш биологик таҙартыу ҡоролмаһын үҙгәртеп ҡороу, яңы көнкүреш ҡалдыҡтары полигоны төҙөлөшөн тамамлау ҡарала. Башҡортостандың 100 йыллығына “Спартак” стадионы, шулай уҡ “Толпар”ат спорты комплексы яңыртыласаҡ. Спорт һарайын, муниципаль милеккә күсереп, капиталь ремонт үткәреү зарур.\nӘлбиттә, был һәм башҡа планлаштырылған эштәрҙе бергәләп кенә башҡарып сыға алабыҙ. Өлгәшелгән уңыштар ҙа, һис шикһеҙ, берҙәм, тырыш хеҙмәт һөҙөмтәһе, һәм күрһәткән ярҙамдары өсөн Башҡортостан Башлығы Рөстәм Зәки улы Хәмитовҡа, республика Хөкүмәтенә ярҙамы һәм Мәләүез халҡының тырыш хеҙмәте өсөн рәхмәт белдерәм. Киләсәктә лә ил именлеге өсөн бергә аңлашып эшләүгә өмөт итәм. Уңайҙан файҙаланып, Яңы йыл менән ҡотлайым, ғаилә бәхете, иҫәнлек, уңыштар, илдә тыныслыҡ теләйем, бер-беребеҙгә иғтибарлы, ихтирамлы, сабырыраҡ булайыҡ.\nЙөкмәткеле әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт Рөстәм Наил улы, яңы йылда тик уңыштар юлдаш булһын!


2016 йылда Башҡортостан бюджетының килем өлөшө 163 миллиард, сығымдар 150 миллиард һум кимәлендә булған\nБарлыҡ ҡаҙна йөкләмәләре тулы кимәлдә үтәлгән. Был турала бөгөн финанс министрлығының йыл йомғаҡтарына арналаған коллегия ултырышында билдәләнде.\nУлтырыш Хөкүмәт Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов рәйеслегендә үтте. Фекер алышыуҙа министрлыҡ хеҙмәткәрҙәренән тыш, Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың комитет ағзалары, муниципаль берәмектәрҙең финанс идаралыҡтары етәкселәре ҡатнашты. Коллегияла билдәләнеүенсә, былтыр республиканың дәүләт бурыстары күләмен кәметеүгә лә өлгәшелгән. Дөйөм алғанда, Башҡортостандың финанс бюджет сәйәсәте федераль кимәлдә лә юғары баһаланған. 2017 йыл күрһәткестәренә килгәндә лә, улар өмөтлө, тип билдәләй финанс министрлығы вәкилдәре.


Матур үткәндәре менән ғорурланып, яҡты киләсәккә өмөтләнеп - Wikisource\nИжад итеү ваҡыты: 2017. Нәшер ителгән: 2017. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Матур үткәндәре менән ғорурланып, яҡты киләсәккә өмөтләнеп // «Башҡортостан» гәзите, 2017, 26 май\nГәрәй ырыуы башҡорттарының аҫаба ерендә урынлашҡан Яңы Ҡабан – райондың ҙур, төҙөк һәм матур ауылдарының береһе. Уҙған быуаттың икенсе яртыһында ул, игенселектә һәм малсылыҡта даими алдынғылыҡты тотоп, республикала билдәлелек яулаған «Кама» колхозының төп бригадаһы булған. Шул осорҙа ныҡлап яйға һалынған тормош бында әле лә үҙ ағышы менән дауам итә. Һуңғы ике тиҫтә ярым йыл арауығындағы үҙгәрештәргә милләттәштәребеҙ үҙенсә ҡулайлашҡан, заман ауырлыҡтарына әллә ни бошонмай, аяғында ныҡ баҫып, һәүетемсә генә донъя көтә. Улар матур үткәндәре менән хаҡлы ғорурланып йәшәй, киләсәккә яҡты өмөт менән ҡарай.\n1 Быуындар бәйләнешен ҡайғырталар\n2 Күҙ ҡарашынан аңлап торалар\n3 Силәгенә күрә – ҡапҡасы\n4 Күңел йылыһы\n5 Заман еле тормошто үҙгәртә\n6 Һандар һәм дәлилдәр\nЯрайһы ғына тормош тәжрибәһе туплағас, ауыл Советы башҡарма комитеты рәйесе вазифаһын ышанып тапшыралар. Унда ла үҙен оҫта ойоштороусы итеп күрһәтә, шуға ла 1977 йылда «Кама» колхозының партком секретары итеп һайлана. Уҙған быуаттың 90-сы йылдары башынаса тарта Нәсим Шөғәйепов был еңел булмаған йөктө. Хужалыҡтың ул дәүерҙәге юғары күрһәткестәрендә, колхоз тормошоноң гөрләп тороуында уның да һиҙелерлек өлөшө бар. Артабан хаҡлы ялға сыҡҡансы ауыл хакимиәтенең эштәр идарасыһы булыуы, аҙаҡтан ике тиҫтә йылға яҡын урындағы ветерандар ойошмаһын етәкләүе лә оло быуын вәкиленең бер ҙә ҡул ҡаушырып ултырырға теләмәгәнен иҫбатлай. «Хеҙмәт батырлығы өсөн» һәм «Хеҙмәт ветераны» миҙалдарын, ВЛКСМ Үҙәк Комитетының Почёт грамотаһын, ул заманда юғары баһаланған күкрәк билдәләрен, төрлө кимәл етәкселәре ҡул ҡуйған бихисап маҡтау ҡағыҙҙарын әле лә оло бүләк итеп һанай Нәсим Ғүмәр улы.\nУрындағы хакимиәттә Миңлекәевтәрҙе бер тауыштан «ауылдағы иң ихтирамлы ғаиләләрҙең береһе» тинеләр һәм «күптәрҙе һоҡландырып йәшәй улар» тип өҫтәнеләр. Мөғәллим Борхан улы менән Наилә Зәйнетдин ҡыҙы, бер-береһен күҙ ҡарашынан аңлап, мөхәббәттә һәм татыулыҡта ярты быуаттан ашыу ғүмер итә. Уҙған декабрҙә бер-береһенә ғашиҡ ике йөрәктең ҡушылыуына теүәл 56 йыл тулған.\nБала саҡтары дәһшәтле һуғыш дәүеренә тура килеп, күп ҡыйынлыҡтарҙы еңеп сыҡҡан сабаталы быуын вәкилдәре улар. XX быуаттың бер ҙә еңел булмаған 50-се йылдарында, тештәрен ҡыҫып ете класты тамамлағас та, үҫмерлек осоро менән хушлашҡандар. Бәхеттәрен ауылда тапҡан йәштәр, еңел тормош эҙләп ситкә юлланмай, колхозда ҡалған. Икеһенә бергә 90 йылдан артыҡ хеҙмәт стажы туплаған Миңлекәевтәр хаҡында тулы мәғәнәлә «улар – донъя тотҡаһы» тип әйтергә була.\nДөйөм хужалыҡтағы эшен үгеҙ егеп, ер һөрөү-тырматыуҙан башлаған Мөғәллим ағай артабан комбайнға ултыра. Тырышлығы һәм ҡушылғанды намыҫ менән үтәүе, яуаплылыҡтан ҡурҡмауы, үҙ артынан башҡаларҙы эйәртә алыуы, күптәр менән тиҙ генә уртаҡ тел табыу маһирлығы уны етәкселеккә үрләтә: үтә лә мәшәҡәтле бригадир дилбегәһен тотторалар үҙенә. Был вазифаны ул уңышлы башҡара. Артабан районда иң эреләрҙән һаналған Иҫке Ҡабан һөтсөлөк фермаһында оҙаҡ ҡына ваҡыт мөдир «ҡамытын» тарта. Социалистик ярышта еңеп сығып, РСФСР Министрҙар Советының Маҡтау грамотаһына лайыҡ булған малсылар коллективының 70-се йылдарҙағы ҡаҙаныштарында уның өлөшө, әлбиттә, баһалап бөткөһөҙ.\nФерма мөдире йөгөн тартҡан иренең бер ваҡыт шулай киске аш ваҡытында быҙау ҡарарға кеше юҡлығына ныҡ бошоноп һәм зарланып ултырыуынан һуң һис ниндәй икеләнеүһеҙ ошо кәрәкле эшкә егелеүен, хаҡлы ялға сыҡҡансы йәш мал үҫтереүен дә иҫкә төшөрҙө хеҙмәт ветераны. Эш ҡайҙа ла эш инде ул, әммә Наилә апайҙың хәләлен бер хәстәрҙән булһа ла арындырайым тип ошондай аҙым яһауы ғына ла оло маҡтауға лайыҡ бит! Быға уның өс малайға ғүмер биреүен, уларҙы тейешенсә бағып, үҙҙәре өлгөһөндә намыҫлы һәм тырыш итеп үҫтереүҙә, оло тормош юлына сығарыуҙа төп мәшәҡәттәрҙе үҙ иңенә алыуын, көндө төнгә ялғап ферма юлында йөрөгән ирен даими хәстәрләүен, 70 – 80-се йылдарҙа рәттән дүрт саҡырылыш ауыл Советы депутаты булып һайланыуын да өҫтәһәң, «эйе, бар бит беҙҙә шәп апайҙар!» тип һоҡланырға ғына ҡала.\nНисек кенә әйтһәң дә, совет заманында халыҡты хеҙмәткә дәртләндереү тейешле кимәлдә ине. Байтаҡ ҡына ауылдарҙа урта мәктәпте тамамлаған ҡыҙҙарҙың, кластары менән булмаһа ла, күпләп малсылыҡҡа эшкә барыуы, унда комсомол-йәштәр бригадалары ойоштороп, юғары күрһәткестәргә өлгәшеүе, күптән тарихта ҡалһа ла, урта һәм өлкән быуын вәкилдәренең күңелендә матур иҫтәлек булып һаҡлана. «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Флорида Ғилмеғаян ҡыҙы үҙ ваҡытында нәҡ ошо ваҡиғалар уртаһында ҡайнаған.\nӨс һеңлеһенә һәм бер ҡустыһына өлгө күрһәтеп буй еткергән Флорида 1969 йылда урта мәктәпте тамамлай ҙа, инде бөтә тиҫтерҙәренә үрнәк булып, колхоз һыйырҙарын һауа башлай. Әхирәттәре менән бергә комсомол-йәштәр бригадаһында тырышып эшләй, тәжрибәле апайҙары менән ярышҡа сығырға ла ҡурҡып тормай. Оҫта һауынсы Сания Заһитованың күрһәткестәре бигерәк тә сәмләндерә ҡыҙҙы. Йәшлек, әлбиттә, үҙенекен итә: ике йыл эсендә һәр һыйырҙан һауылған һөт күләме буйынса ике тиҫтәнән ашыу һауынсы араһынан Флорида хужалыҡ буйынса тәүге урынға сыға. Коммунистар партияһы сафына алыныу, колхоздың партком ағзаһы, һуңыраҡ ауыл һәм район Советтарына депутат итеп һайланыу, өлкә партия конференцияһында ҡатнашыу – алдынғы һауынсыға бер яҡтан яңынан-яңы дәрт бирһә, икенсе яҡтан яуаплылыҡ та өҫтәй. Шуғалыр ҙа хаҡлы ялға сыҡҡансы ҡушылған эшен намыҫ менән башҡара, өлгәшелгәндәре менән телдән төшмәй, үрҙә әйтелгән ордены, үҙен республикаға танытҡан маҡтаулы исеме, күп төрлө бүтән бүләктәре – быға асыҡ миҫал.\nХалҡыбыҙҙың «силәгенә күрә – ҡапҡасы» тигән тапҡыр һүҙҙәре нәҡ Миңлеғоловтар хаҡындалыр ул. Флорида апайҙың йәмәғәте Мәрҙәм ағай ҙа биш балалы ғаиләлә үҫкән. Ағаларына эйәреп, техникаға тартылған егет Нефтекамалағы училищела киң профилле тракторсы-машинист һөнәрен үҙләштерә. Артабан колхоздарында булған һәм яңы ҡайтҡан бөтә төр сылбырлы һәм тәгәрмәсле тракторҙа яҙҙан көҙгәсә ялан-ҡырҙарҙа, ҡыштарын малсылыҡ хәстәрҙәрендә һәм башҡа хужалыҡ мәшәҡәттәрендә, көндө-төнгә ялғап, дүрт тиҫтә йыл хеҙмәт стажы туплай.\nҠәйүмовтар үҙ көстәре менән һалған, хужаның оҫта ҡулдары менән биҙәп-йыһазландырылған, уңайлыҡтары ҡаланыҡынан бер ҙә кәм булмаған күркәм йортта шатланып ғүмер итә. Ауылдағы ғәҙәт буйынса, улар мал тота, ҡош-ҡорт, йорт ҡуяндары ҡарай. Теплицала, майҙаны ике тиҫтә сутыйҙан артығыраҡ булған баҡсала бәрәңге, башҡа төр йәшелсә үҫтерәләр. Мал аҙығы әҙерләүҙә, башҡа хужалыҡ эштәрендә бөтә тейешле тағылма ҡорамалдары булған «Т-40» тракторы ҙур ярҙамсы. «Ларгус» машинаһына тейәлеп, емеш-еләккә, бәшмәк йыйырға ла сығып әйләнәләр, кәрәк булғанда, яҡындағы ҡалаларҙы ла «һә» тигәнсә урап ҡайталар, кино һәм башҡа тамашаларға, концерттарға ла ваҡыт табырға тырышалар. Әлбиттә, Азат менән Гөлнурҙың бөтә был хәстәр-мәшәҡәттәре иң тәүҙә балалары мәнфәғәтенә йүнәлтелгән. Күп мәсьәләләрҙе үҙ көстәре менән хәл итәләр, дәүләт ярҙамына ла рәхмәт әйтәләр.\nҺуңғы сирек быуаттың заманса елдәре Яңы Ҡабанды ла урап үтмәгән. Күп ауылдарҙағы кеүек шәхси эшҡыуарҙар һәм фермерҙар бында ла үҙҙәрен йылдан-йыл нығыраҡ күрһәтә. Мәшәҡәтле булған шөғөлгә ныҡлап тотонғандар араһынан крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Ирек Сәлимйәновты ысын мәғәнәһендә «ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған һөнәргә төптән егелеүсе» тип атарға була. Ғүмер йылдарының алтынсы тиҫтәһен ваҡлаған ир-уҙаман был йәһәттән үҙенсәлекле юл үткән, хәҙер инде ярайһы тәжрибә лә туплаған.\nКүренекле ғалим Әнүәр Әсфәндиәров «Башҡортостан ауылдары тарихы» тигән китабында яҙғанса, Яңы Ҡабан 1839 йылдан билдәле. Быға тиклем Ҡабан ауылында йәшәгән 28 башҡорт Ырымбур губернаторы рөхсәте менән Таубаҡты йылғаһы буйындағы аҫаба ерендә яңы ауылға нигеҙ һала. 1859 йылда Яңы Ҡабандың 74 йортонда 590 милләттәшебеҙ көн күргән. Артабан халыҡ һаны арта барған: 1905 йылда 229 хужалыҡта 1173 кеше теркәлгән. 1920 йылғы иҫәп алыу ваҡытына йорттар 304-кә, халыҡ һаны 1411-гә еткән. ХХ быуат башында дүрт ел тирмәне, өс бакалея һәм ике мануфактура кибете эшләгән, мәсет булған.\n1961 йылда нәшер ителгән «Башҡорт АССР-ының административ-территориаль бүленеше» исемле белешмә-китапта шул йылдың 1 ғинуарына ауылда 1136 башҡорт йәшәй тип күрһәтелә. Артабанғы осорҙа халыҡ һаны уртаса шул самала һаҡланып килә. Уның төп өлөшөн «Кама» колхозының игенсе һәм малсылары, 50-се йылдар аҙағында был тарафтарҙа нефть һәм газ сығарыуға тотонған ике ҡеүәтле идаралыҡта эшләгәндәр тәшкил иткән. Был дәүерҙә райондағы өс урта мәктәптең, ике участка дауаханаһының, өс почта бүлексәһенең береһе Яңы Ҡабанда булған.\nБыуаттар алмашынған осорҙа билдәле сәбәптәр арҡаһында кемдәрҙер яҡындағы ҡалаларға, бәғзеләре алыҫтағы сит тарафтарға юлланған. Ауыл Советы үҙәге булған Яңы Ҡабандың 526 йортонда бөгөн 940 кеше йәшәй, шуларҙың 381-е хеҙмәт йәшендә, 200-ҙән артығы – хаҡлы ялдағылар, 135-е – мәктәп уҡыусылары. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан дүрт ветеран, 25 тыл хеҙмәткәре бар. Халыҡ 417 баш һыйыр малы, шул иҫәптән 213 һауын һыйыр аҫрай, 41 баш йылҡы, 330-ҙан күберәк һарыҡ-кәзә, 80-гә яҡын йорт ҡуяны ҡарай. Ҡош-ҡорт һаны 1150-гә етһә, умарталар 200-ҙән артыҡ.\nЯңы Ҡабанда урта мәктәп, балалар баҡсаһы, социаль приют, мәҙәниәт һарайы, китапхана эшләй, бер нисә кибет, табип кабинеты бар. «Кама» агрофирмаһы, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары, шәхси эшҡыуарҙар йылдан-йыл хеҙмәт һөҙөмтәлелеген арттыра. Ауылдың үҙешмәкәр артистары райондан ситтә лә билдәле.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Матур_үткәндәре_менән_ғорурланып,_яҡты_киләсәккә_өмөтләнеп&oldid=511496"\nThis page was last edited on 2 June 2017, at 12:47.


Хеҙмәт “Корчагин”ы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Хеҙмәт “Корчагин”ы\nХеҙмәт “Корчагин”ы 26.06.2015 // Әҙәбиәт\nАҙнабай Сәғит улы Йәноҙаҡов Ғафури районының Ҡаранйылға ауылында тыуған. Сәйетбаба урта мәктәбендә VIII класты тамамлау менән “Йондоҙ” колхозында төрлө эш башҡара ул. Стәрлетамаҡтағы механизаторҙар әҙерләү училищеһында уҡығандан һуң тракторсы булып эшләй. Үкенескә ҡаршы, техника йүнәткәндә бик ҡаты өшөп, ауыр сиргә тарый, ләкин көслө рухлы егет бирешмәй, оҙаҡ ҡына дауаланғас, ең һыҙғанып яңынан эшкә тотона.\nАҙнабай Сәғит улы, 1967 йылда Кушнаренко ауыл хужалығы техникумын тамамлағас, агроном булып эшләй, ә 1970 йылда уны “Йондоҙ” колхозының рәйесе итеп һайлайҙар. Колхозға етәкселек иткән 17 йылда юғары ҡаҙаныштарға ирешә. Ил алдындағы намыҫлы хеҙмәте өсөн Аҙнабай Сәғит улы “Почет Билдәһе” ордены һәм бихисап миҙал менән бүләкләнгән.\nХеҙмәт батыры, олпат йәштә булыуына ҡарамаҫтан, бөгөн дә ҡул ҡаушырып ятмай. Күптән түгел уның “Йылдар һәм юлдар” тип аталған хәтирәләр китабы донъя күрҙе. Йыйынтыҡ уйландырғыс, тетрәндергес ваҡиғаларға бай. Унда бер кешенең генә яҙмышы түгел, тотош дәүерҙең һулышы тойола.


Материалы за Июнь 2011 года » Страница 4 » Архив газеты "Йәшлек"\nҠыҫҡа яңылыҡтар Яңылыҡтар\nБР Президенты Рөстәм Хәмитов кисә Санкт-Петербургта үткән 15-се халыҡ-ара иҡтисади форумда ҡатнашты. Быйыл ул «Яңы эра өсөн лидерҙар» девизы аҫтында үтте. 169 эре сит ил компанияһы һәм Рәсәйҙең коммерция структуралары етәкселәре ҡатнашҡан сарала глобаль иҡтисади үҫеште тәьмин итеү, Рәсәйҙә ижади капиталды булдырыу темаларына фекер алышыуҙар ойошторолдо.\nавторы: admin | 18 июня 2011 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nБашҡорттар һауаға юлды ул аса! Иҡтисад\nАлыҫ Ямал ярымутрауының сигендә эшләүсе башҡорт егете Иҙелбай Усманов һөнәрен яратып башҡара.\nСебер тарафтарында яҡташтарҙы осратыу бер ҙә аптырарлыҡ хәл түгел. Шулай ҙа Ямал ярымутрауының сиге һаналған Харасавей аэродромында Ейәнсура егетен тап итермен тип башыма ла килтермәгәйнем. Вертолеттан килеп төшөү менән беҙҙе ҡаршы алған диспетчер, ҡулындағы блокнотын асып, ниҙер ҡараны ла, миңә өндәште.\n– “Йәшлек” гәзитенең үҙ хәбәрсеһе һеҙ булаһығыҙмы, ағай?\nБыл аҙнала беҙҙе... хәүефләндерҙе... Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\nУдмуртияла әллә күпме снарядтың шартлауына килтергән янғындың сәбәбен һаман асыҡлай алмайҙар.\nУнда ике кешенең үлеүе аныҡ билдәле. Республиканың хоҡуҡ һаҡлау органдарынан хәбәр итеүҙәренсә, ҡурҡыуҙан йөрәктәре ярылыу арҡаһында ике кеше яҡты донъя менән хушлашҡан.\nРәсми булмаған мәғлүмәт сығанаҡтары, янғында 18 кеше һәләк булған, тип тә билдәләй.\nавторы: admin | 15 июня 2011 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\nБыл аҙнала беҙҙе... Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\nПеруҙа президент һайлауҙары алдынан бер генә көн булһа ла «ҡоро закон» индереп торғандар. Бөгөн илдәге бер генә кеше лә эсә алмаясаҡ. Барҙарҙа, ресторандарҙа, магазиндарҙа спиртлы эсемлектәр һатыу тыйыла. «Ҡоро закон»дың тормошҡа нисек ашырылыуын тикшереү өсөн 10 меңдән ашыу кеше йәлеп ителгән.\nСпиртлы эсемлектәрҙе һатыуҙы һәм ҡулланыуҙы бер генә көнгә булһа ла тыйыуҙы тәьмин итеүселәр бер юлы ике ҡуяндың ҡойроғон тоторға йыйына – һайлау көнөндә илдә тәртип буласаҡ һәм халыҡ һыраһыҙ ҙа, шарапһыҙ ҙа йәшәп булыуын аңлаясаҡ.\nБыл аҙнала беҙҙе... һағайтты... Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\n3 июндән «Россельхознадзор» Мысырҙан картуф алып килеүгә ваҡытлыса сикләү индерҙе – картуфта һоро бактериаль серек ҡуҙғытҡысы табылған.\n«Россельхознадзор»ҙың Башҡортостан буйынса идаралығының үҫемлектәр карантины бүлеге начальнигы урынбаҫары Гүзәл Шаһиева әйтеүенсә, республикаға быға тиклем Мысырҙан картуф килтерелмәгән, тик Рәсәй төбәктәренән генә килтерелгән картуф һатыла.\nБыл аҙнала беҙҙе... ҡайғыға һалды... Яңылыҡтар » Ғәләмәт донья\nТөркиә курортында Рәсәйҙән килеп эшләүсе һәм ял итеүсе өс кеше метанол менән ағыуланып үлде.\nУларҙың өсөһө лә, яхтала асыҡ диңгеҙгә экскурсияға сығып, алкоголле эсемлектәр ҡулланған булған. Әлегә шул ғына билдәле – ағыуланып үлеүселәрҙең өсөһө лә Рәсәйҙән килгән йәш ҡыҙҙар.\nЯхтала бөтәһе 100 кеше йөҙгән, уларҙың 70-е – рәсәйҙәр. Ә ағыуланыусыларҙың һаны – 22 һәм уларҙың бөтәһе лә – беҙҙең ил кешеләре. Ни өсөн метанол менән тап беҙҙең ҡыҙҙарҙың ғына ныҡлап ағыуланыуы аңлашылып бөтмәй.\nБаймаҡ районының Темәс ауылында шиғриәт кисәһе үтте. Уны «Темәс» башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәге ойошторҙо. Бындай кисәләр йәш таланттарҙы асыҡларға ярҙам итеп кенә ҡалмай, үҙебеҙҙең милли мәҙәниәтте, туған телебеҙҙе үҫтереүгә лә ярҙам итә, ти үҙәк хеҙмәткәре Лилиә Ишбаева.


"Йәш "Карауан": их моңло ла егеттәр, ә үҙҙәре бик хәтәр! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » "Йәш "Карауан": их моңло ла егеттәр, ә үҙҙәре бик хәтәр!\nЛегендар “Каруанһарай” төркөмө тарҡалғас, 2007 йылда йырсы, музыкант Мәхмүт Нәҙершин Башҡорт дәүләт филармонияһында яңы эш башлаған йәш һәм өмөтлө йырсыларҙан яңы состав төҙөй. Ун йыл аралығында йәш “Карауан” бик күп ваҡиғаға осрай, меңдәрсә саҡрым юл үтә, ғаилә ҡора, иҫәпһеҙ-һанһыҙ йыр яҙҙыра, улдар һәм ҡыҙҙар тыуа. Состав та үҙгәрештәр кисерә: кемдер килә, кемдер, шул иҫәптән ойоштороусы Мәхмүт Нәсим улы ла китә. Шулай ҙа улар сәнғәт донъяһынан юғалмай.\n4 мартта “Карауан” төркөмө үҙенең ун йыллыҡ юбилейын ҙур концерт программаһы менән билдәләргә йыйына. Бөгөн унда башҡорт йыр сәнғәтендә үҙ урынын тапҡан, киң билдәлелек яулаған йырсылар Марсель Ҡотоев, Эльмир Әбүбәкиров, Рөстәм Шаһыбалов һәм Тимур Рамаҙанов эшләй.\nЕгеттәрҙең һәр береһе яңғыҙ йырсы булараҡ танылыу яулаһа ла, уларға бергә эшләү нығыраҡ оҡшай. Концерттар үткәреү ҙә еңелгә тура килә, берҙәм сығыш сәхнәнән дә матур күренә. Араларында дан өсөн тартҡылашыу, үҙ-ара конкуренция бөтөнләй юҡ, ә эш араһында булған аңлашылмаусанлыҡтарҙы улар шаяртыуға бороп ҡына үткәреп ебәрергә күнеккән. “Концерт мәлендә кәйеф күтәрелә, дәрт арта. Бөтә донъяны ҡосаҡлап алырҙай булып күңел ҡанатланғанда, кире күренештәр, үпкә һүҙҙәре үҙенән-үҙе онотола”, – ти егеттәр. Әлбиттә, характерҙар ҙа, тормошҡа ҡараш та төрлө булғас, бер булып эшләү еңел түгел. Шулай ҙа “алтын урталыҡ” күптән табылған.\n“Карауан” егеттәре – сәхнәлә, ижадта ғына түгел, тормошта ла яҡын дуҫтар. Бер үк йортта, бер үк подъезда йәшәйҙәр, бары тик фатирҙары ғына айырым. Ғаиләләре менән аралашалар, ҡунаҡҡа йөрөшәләр. Бер-беребеҙҙе күрмәй торһаҡ, нимәлер етмәгән кеүек тойола башлай, тиҙәр.\nЙырсылар бер-береһе менән күптән таныш. Бала саҡтан уҡ улар “Сулпылар”, “Ирәндек моңдары” кеүек конкурстарҙа бер йылда ҡатнашҡан. Аҙаҡ Марсель менән Рөстәм – Өфө сәнғәт училищеһында, Эльмир менән Тимур Өфө дәүләт сәнғәт академияһының театр факультетында бергә уҡыған. Ә академияға тиклем Эльмир Әбүбәкиров сәнғәт училищеһының думбыра класын тамамлаған. Уларға киң танылыу алып килгән “Гәлсәр һандуғас” проектында ла егеттәр бер осорҙа ҡатнашҡан.\nУн йыл эсендә “Карауан” төркөмө республиканың 40-лап районында, сит өлкәләрҙә, Мәскәү кеүек ҙур ҡалаларҙа сығыш яһаған. Уларҙы тамашасылар һәр ваҡыт яратып ҡабул итә, айырыуса ситтә йәшәгән милләттәштәр һағынып көтөп ала. Юлда йөрөгәндә егеттәр менән бик күп ҡыҙыҡ хәл булып тора. Күптән түгел, Йылайыр районына барған саҡта, машиналары тауға менә алмағас, егеттәр ҡарағай ботаҡтарын һындырып, тәгәрмәс аҫтына ташыйҙар. Шул саҡта Эльмир тайып йығылып, ҡулын һындыра яҙа. Йырсылар арып, хәлдән тайып барып етә Һабыр ауылына. Мәлендә ауыр булһа ла, хәҙер ул көндө көлөшөп хәтергә алалар.\nШаян, йор һүҙле егеттәр бер-береһен шаяртып алырға ла күп һорамай. Эльмир ҡала егете булғас, уны аристократ тип йөрөтәләр. Йәнәһе, башҡалар ҡар көрәп, мал ҡарап, бесән сабып, “ҡара” эш менән тәрбиәләнгән.\nТимур дөрөҫ туҡланыуға ҙур иғтибар бүлә һәм күберәк йәшелсә-емеш, йәшел тәмләткес үләндәр ашай. Төркөм эсендәге ҡушаматы “эконом класс”. Сөнки башҡалар яратып ашаған бәлеш-ҡабартманы ул ауыҙына ла алмай.\nРөстәм, тәртип һәм таҙалыҡ яратҡан кеше булараҡ, егеттәрҙән һәр нәмәнең үҙ урынында ятыуын талап итә. Шуға күрә уның менән ҡунаҡханала бергә эләгергә тырышмайҙар.\nӘ Марсель бешеренергә ярата, ҡушаматы – “ашнаҡсы”. “Карауан” егеттәре һәр ваҡыт һыйлы һәм туҡ йөрөүҙәре менән уға рәхмәтле. Туҡталған ҡунаҡханаларҙа бешеренергә мөмкинлек булһа, йырсылар бөтөнләй кафеға йөрөмәй: Марсель уларҙы былау, ҡыҙҙырылған тауыҡ, быҡтырылған йәшелсәләр менән һыйлап ҡына тора.\nМарселдең бешеренеүенә бәйле ҡыҙыҡ хәл дә булған. Былау бешергән саҡта, ул яңылыш лимон кислотаһы һалынған һыу ҡойоп ебәрә (кемдер сәйнүкте юшҡындан таҙартыр өсөн кислота һалып оҙаҡ ҡына итеп ҡайнатҡан да, һыуын түгергә онотҡан). Шулай итеп, егеттәр былауҙың яңы төрөнән дә ауыҙ итеп ҡараған. Асығып ҡайтҡас, ашамай әмәлең дә юҡ.\n4 мартта үтәсәк концертта, башҡорт халыҡ һәм эстрада йырҙарынан тыш, “Карауан” егеттәре итальян, рус телендә лә йырлаясаҡ. Квартет, дуэт, яңғыҙ башҡарыуҙар, шулай уҡ “Каруанһарай” төркөмөнөң элекке составы һәм филармония солистары Екатерина Ямщикова, Заһир Иҫәнсурин менән бергә сығыш яһау көтөлә. Йыр-моңға, сәнғәткә битараф булмаған тамашасыларҙы талантлы йырсылар үҙ концертында көтөп ҡала!\nСығыу ваҡыты 21-03-2017, 12:58 | Ҡаранылар: 452\nМарсель йырлай башҡорт йырҙарын\nФилармония егеттәре ғашиҡтар көнөндә мөхәббәтен белдерә һәм “Амур-лямур” тип аталған концертҡа саҡыра


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КҮҘҘӘРҘӘ БӘХЕТ НУРЫ САҒЫЛҺЫН - 2018 - Мәҡәләләр\nКҮҘҘӘРҘӘ БӘХЕТ НУРЫ САҒЫЛҺЫН\nДонъя шундай матур һәм сағыу! Бер-береһен алыштырған миҙгелдәр генә әллә күпме төҫтәре менән күҙҙәрҙе иркәләй. Әгәр ҙә күреү һәләте насарайһа, тирә-яҡ тоноҡлана, тормош сифаты түбәнәйә. Сибай үҙәк ҡала дауаханаһының офтальмология бүлеге мөдире, юғары категориялы табип Амур МОТАЛЛАПОВ раҫлауынса, күҙҙәр ҙә һаҡлауға мохтаж. Гәзит уҡыусыларыбыҙға уның менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ\nАмур Хөрмәт улы, һеҙҙең бүлектә халыҡҡа ниндәй төр медицина ярҙамы күрһәтелә?\n- Күҙ ауырыуҙарын дарыуҙар ярҙамында дауалайбыҙ һәм операция яһайбыҙ. Башлыса, катарактаға зарланып киләләр. Катаракта - күҙ яҫмығының (хрусталик) тоноҡланыуы, халыҡ әйткәнсә, күҙгә аҡ һалыуы ул. Яҡтылыҡ нурҙары тотҡарлыҡһыҙ үтһен өсөн күҙ яҫмығы үтә күренмәле булырға тейеш. Ул тоноҡланһа, күреү һәләте кәмей. Уның үҙгәреүе әкрен бара, тәүҙә күҙ бәбәге һорғолтлана, унан күҙ күрмәй башлай. Катарактанан операция ярҙамында ғына ҡотолоп була. Был ауырыу, ғәҙәттә, 60 йәштән өлкәндәрҙе яфалай.\nӘгәр ҙә күҙҙә ҡан баҫымы юғары булһа, глаукома тигән сир барлыҡҡа килә. Тәүге осорҙа күҙ тамсылары, дарыуҙар ҡулланыла. Әгәр ҙә пациенттың хәле яҡшырмаһа, операция яһала. Был сирҙе шулай итеп һүрәтләргә мөмкин: йылға үҙәне ҡаплана, һөҙөмтәлә ул һәйбәтләп аҡмай (күреү һәләте насарая), яры бысраҡ һыу менән тула. Оператив юл менән шул йылға йырыла, һөҙөмтәлә һыу аға һәм таҙара (күреү һәләте һаҡланып ҡала). Күҙ күргән саҡта операция яһап өлгөрөргә кәрәк. Юғиһә, нервы күҙәнәктәре һәләк була һәм кеше тома һуҡыр булып ҡала. Һуңынан уға бер нисек тә ярҙам итеп булмай.\nБөгөн тормошобоҙҙо компьютер-гаджеттарһыҙ күҙ алдына ла килтереп булмай. Йәш ата-әсәләр ҙур проблема менән осраша: бәләкәстәр телефон, планшет, компьютер даулай. Бирмәһәң, күҙ йәштәре, үпкәләүҙәр. Нимә эшләргә?\n- Был осраҡта ата-әсә үҙе өлгө күрһәтергә тейеш. Әгәр ҙә әсә, балаһы менән шөғөлләнеү урынына, туҡтауһыҙ телефонына текәлһә, ә атаһы эштән ҡайтып, компьютер алдында донъяһын онота икән, баланың талабын аңларға була. Кескәйҙәр ололарҙың һәр аҙымын ҡабатларға ярата бит. Саф һауала йөрөү, бергәләшеп мауыҡтырғыс уйындар уйнау, китап уҡыу ғаиләләге мөнәсәбәтте нығыта, бәләкәсте лә насар ғәҙәттән аралаясаҡ. Кесе йәштән үк күҙгә күп көс төшһә, киләсәктә күреү һәләте түбәнәйәсәк. Телефон һорап мыжыған балаға теләгәнен тотторор алдынан шуны онотмағыҙ. Ете йәшлектәргә көнөнә 10-15 минут компьютер алдында ултырырға мөмкин. Бәләкәйҙәргә заман гаджеттарын бөтөнләй бирмәгеҙ.\nБөгөн бар йәштәрҙең ҡулында кеҫә телефоны. Күҙгә-күҙ ҡарашып аралашыу, йәнле осрашыу урынына һәр береһе телефон экранына текәлә. Был ҙур социаль проблема. Уның тағы ла икенсе яғы бар - күҙҙәргә зыян киләлер...\n- Ысынлап та, һуңғы осорҙа йәштәрҙең күреү һәләте түбәнәйеүе күҙәтелә, күҙлек кейеүселәр йылдан-йыл артыуға табан бара. Әлеге заманда күптәрҙең эше компьютер менән бәйле, унан бер нисек тә баш тартып булмай, әлбиттә. Әммә ябай ғына талап үтәлһен: ике сәғәт һайын 15 минут ял булырға тейеш. Телефондың сағыу экранына оҙаҡ текәлеү күҙгә насар йоғонто яһай. Йоҡлар алдынан ятҡан килеш ҡараңғыла телефондан оҙон-оҙаҡ уҡып ятыу хатта һуҡырайға илтеүе бар. Шуға күрә, мотлаҡ ут ҡабыҙырға кәрәк һәм сама тураһында оноторға ярамай. Телевизорҙы ла ҡараңғы бүлмәлә ҡарамағыҙ. Ваҡыты-ваҡыты менән күҙ гимнастикаһы эшләп алырға була.\nКонтакт линзаһы бик уңайлы. Ә уның зыяны бармы?\n- Гигиена шартын теүәл үтәһәң, линзаны дөрөҫ һаҡлаһаң, уның тик уңайлы яғын ғына тойорһоғоҙ. Әгәр ҙә юҡ икән, конъюнктивит, күҙ бәбәге елһенеүе кеүек күңелһеҙ хәлдәр барлыҡҡа киләсәк. Минән кәңәш - уны иртәнән-кискә тиклем йөрөтмәгеҙ. Мәҫәлән, эш ваҡытында - линза, кискеһен күҙлек кейегеҙ. Күҙҙәргә ял кәрәк.\nГәзит уҡыусыларға ниндәй теләктәрегеҙ булыр?\n- Күреү, ишетеү, тойоу, атлап йөрөү кеүек үк, ҙур бәхет ул. Ана шуның ҡәҙерен белегеҙ. Үкенескә, арабыҙҙа Хоҙай биргән байлыҡтан - күҙ нурынан яҙғандар бар. Ниндәйҙер проблема барлыҡҡа килһә, бар эштәрегеҙҙе ситкә ҡуйып, тиҙ арала күҙ табибына барығыҙ. Ваҡытында мөрәжәғәт итмәү арҡаһында, күңелһеҙ хәлдәргә тарығандар булды. Мәҫәлән, күҙгә насар инфекция эләкһә, дауаханаға һуң килеү арҡаһында, уның менән көрәшеп булмай. Алдан әйтеп үтеүемсә, глаукоманың эҙемтәһе насар. Шәкәр диабеты менән ауырыусыларға һаулығына айырыуса иғтибарлы булырға кәрәк. Унан иң алда күҙҙәр өҙлөгә. Хатта йәштәр араһында ла ошо сир арҡаһында күреү һәләтен юғалтыусылар бар. Ғөмүмән, табип ҡушҡандарҙы теүәл үтәгеҙ, донъяға һау күҙҙәр менән бағып, йылмайып йәшәгеҙ!\nГүзәл БИКМӘТОВА әңгәмәләште.\nЯҙылған: 19.02.18 | Ҡаралған: 700


Милли проекттар һәм “Алға” зонаһы нисек үҫтерелә?\n8 Ғинуар , 08:00\nИлшат Тажетдинов милли проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙың төп йомғаҡтары менән таныштырҙы.\nБашҡортостан Хөкүмәтенең йомғаҡлау ултырышында республика Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Илшат Тажетдинов 2021 йылда “Алға” махсус иҡтисади зонаһын үҫтереү һәм милли проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙың яҡынса йомғаҡтары һәм 2022 йылға бурыстар тураһында сығыш яһаны.\nУл 2021 йылда милли проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙың төп йомғаҡтары менән таныштырҙы.\n«Демография» милли проекты буйынса 67 меңдән ашыу ғаилә сабыйҙары тыуыуға бәйле айлыҡ түләү алған. Һаулыҡ һаҡлауҙа республика онкология диспансеры, шулай уҡ онкология бүлектәре һәм ҡан тамырҙары үҙәктәре өсөн 44 берәмек ҡорамал һатып алынған, Өфө ҡалаһындағы 32-се поликлиникала, Мәсәғүт һәм Бөрө үҙәк район, Салауат һәм Сибай ҡала дауаханаларында биш онкологик амбулатор ярҙам үҙәге асылған.\nМәғариф өлкәһендә – 207 ”Үҫеш нөктәһе”, «Кванториум» технопаркы һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһында Балаларға һанлы белем биреү үҙәге асылған. Алты урта һөнәри белем биреү учреждениеһында заманса матди-техник база менән йыһазландырылған 24 оҫтахана ойошторолған. Ә мәҙәниәт өлкәһендә 16 мәҙәниәт учреждениеһы реновацияланған.\nИнфраструктура милли проекттары буйынса, 146 йәмәғәт биләмәһе төҙөкләндерелгән, шулай уҡ 317 километрҙан ашыу автомобиль юлы ремонтланған, 2,65 миллион квадрат метр торлаҡ файҙаланыуға тапшырылған, авария хәлендәге 22 мең квадрат метр торлаҡтан халыҡ икенсе ергә күсерелгән.\nИҡтисади үҫеште тәьмин итеү маҡсатында Октябрьский, Стәрлетамаҡ һәм Салауат ҡалаларында эшҡыуарҙар өсөн өҫтәмә рәүештә өс “Минең бизнесым” үҙәге асылған, 123 бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекты экспортҡа сығарылған, социаль әһәмиәтле 1164 объект интернет селтәренә тоташтырылған, тағы ла 20 предприятие хеҙмәт етештереүсәнлеген арттырыу буйынса сараларҙы тормошҡа ашырыуға йәлеп ителгән.\nИлшат Тажетдинов йәнә “Алға” махсус иҡтисади зонаһының эшмәкәрлек йомғаҡтарын телгә алды. Был зонала 10 резидент теркәлгән. Проекттар буйынса 1678 яңы эш урыны булдырыу планлаштырыла. Хөкүмәт Премьер-министры Андрей Назаров “Алға” махсус иҡтисади зонаһын үҫтереү буйынса юл картаһы сараларын үтәү барышын ҡәтғи контролдә тоторға ҡушты.


«Башнефть» компанияһын хосусилаштырған осраҡта ул һөҙөмтәлерәк буласаҡ, әммә төбәк ҡарамағындағы пакетты һатыу дөрөҫ түгел — Александр Корсик // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Башнефть» компанияһын хосусилаштырған осраҡта ул һөҙөмтәлерәк буласаҡ, әммә төбәк ҡарамағындағы пакетты һатыу дөрөҫ түгел — Александр Корсик\n11:23, 20 февраля 2016 Иҡтисад\nӨФӨ, 2016 йыл, 20 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.\n«Башнефть» акционерҙар нефть компанияһын хосусилаштырған осраҡта ул һөҙөмтәлерәк буласаҡ, әммә хәҙер Башҡортостан ҡарамағындағы пакетты һатыу дөрөҫ түгел, тип нефть компанияһы президенты Александр Корсиктың һүҙҙәрен килтерә «Интерфакс» агентлығы.\n«Мин шәхси компаниялар яҡлы. Улар дәүләттекенә ҡарағанда һөҙөмтәлерәк. Мин акцияларҙы һатыуға ҡаршы түгел, бөтә мәсьәлә — ҡасан, ниндәй күләмдә, ниндәй шарттарҙа», — тине компания башлығы Башҡортостан юлдаш телеканалына.\nБашҡортостан ҡарамағындағы акциялар пакетына килгәндә, республика Башлығы Рөстәм Хәмитовтың фекере менән килешәм, тип белдерҙе Александр Корсик. Уның һүҙҙәренсә, хәҙер акциялар пакетын һатыу дөрөҫ түгел, сөнки ул төбәккә дивидендтар рәүешендә даими аҡса ағымын гарантиялай.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Рөстәм Хәмитов республика властары компанияның 25 процент плюс 1 акцияһын Башҡортостан милкендә ҡалдырыу яҡлы булыуын белдерҙе.\n«Беҙҙең позиция – һатмаҫҡа, ошо йәһәттән һөйләшеүҙәр алып бармаҫҡа. Беҙ үҙебеҙҙең пакетты һатыу буйынса бер ниндәй ҙә һөйләшеүҙәр алып бармайбыҙ», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика Башлығы.\nТеги: компания яңылыҡтары,башнефть,хосусилаштырыу


Хәбәрҙәр: Алеппоның иҫтәлекле урындары өсөнсө көн яна.\nАлеппоның иҫтәлекле урындары өсөнсө көн яна.\nОсман империяһының икенсе “солтан ҡалаһы”тарихи үҙәге өсөнсө көн яна. Урта быуаттың боронғо Суҡ әл- Мәҙинә баҙарынан ут Иҫке Алеппо ҡалаһының башҡа биналарына күсте. Был район Бөтә донъя ЮНЕСКО мираҫы объекттарына инә һәм Сүриәнең иң күренекле урындары иҫәпләнә. Әммә армия һәм баш күтәреүселәр араһында барған туҡтауһыҙ алыштар уны хараба хәленә төшөрҙө.\nБаш күтәреүселәрҙең раҫлауынса,улар Иҫке ҡаланың 90 процентын контролдә тота, ә хәрбиҙәр нығытма эсендә йәшеренә. Властар баш күтәреүселәрҙе тарихи һәйкәлдәрҙе ҡыйратыуҙа һәм урлауҙа ғәйепләй. Уларҙың һүҙҙәре буйынса, оппозиция яғында һуғышҡан боевиктар тарихи ҡомартҡыларҙы ҡоралға алмаштыра. Хәрбиҙәр Алеппо тирәһендә терроризмға ҡаршы рейдтар үткәрә.\nБаш күтәреүселәр, үҙ сиратында, ҡораллы көстәрҙе Идлиб провинцияһы Салкин ҡалаһының тыныс халҡын һәләк итеүҙә ғәйепләй. Уларҙың һүҙҙәре буйынса, 17 кеше, шулар иҫәбендә 3 бала, авиаһөжүм ҡорбаны булған.


Төбәктә һауа торошо боҙолдо, киләһе аҙнала ҡар яуа // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:28, 19 сентября 2019 Йәмғиәт\nТөбәктә һауа торошо боҙолдо, киләһе аҙнала ҡар яуа Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2019 йыл, 19 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашҡортостанда һауа торошо боҙолдо. 19 сентябрь иртәһендә республика көслө дауыл ҡамауында ҡалды, тип хәбәр итә Башгидромет.\nБөгөн төбәктә ямғыр, төньяҡ райондарҙа көслө ямғыр яуыуы, көньяҡ-көнбайыштан иҫкән елдең тиҙлеге секундына 21-26 метрға етеүе көтөлә, урыны менән йәшен, боҙ-борсаҡ. Һауа температураһы көндөҙгө сәғәттәрҙә +10,+15 градусҡа тиклем түбәнәйә.\n20 сентябрҙә атмосфера күренештәренең көсө кәмей.\nСиноптиктар фаразы буйынса, ял көндәрендә һауа температураһының артабан түбәнәйеүе көтөлә. Термометр бағанаһы көндөҙ +8, +9, төндә,+3,+4 градусҡаса төшә.\nКиләһе аҙнала ошондай һауа торошо һаҡлана, төнгө сәғәттәрҙә һауа температураһы нулдән түбән була. Урыны менән ҡар яуа.


СИФАТЛЫ МИЛЛИ МӨХИТ БАЛАНЫҢ ШӘХЕС ДӘРӘЖӘҺЕН ТӘРБИӘЛӘЙ | Башкирская гимназия №158 им. М. Карима\nСубботники продолжаются »\n« ТОРМОШ – ҮҘЕ ТЕАТР\n– Белем усағы был исемде, ысынлап та, ҙур ғорурлыҡ менән һәм лайыҡлы йөрөтә. Уҡытыусылар, ата-әсәләр инаныуы буйынса, әҙип рухы һаман да тел һағында тора һәм гимназиябыҙҙы ҡурсалай, яҡлай, һаҡлай. 11 йыл эшләү дәүерендә ул республиканың мәғариф системаһында үҙ йөҙө, үҙ урыны булған гимназияға әүерелде, тип әйтә алабыҙ. Беренсенән, беҙ, гимназияның Уставында нығытылғанса, үҙ баламды милли мөхиттә уҡытам, туған телен йәки туған тел булмағанда ла башҡорт телен өйрәнеүен теләйем, тигән атай-әсәйҙәрҙең ихтыяжын ҡәнәғәтләндерәбеҙ һәм конституцион хоҡуҡтарын тормошҡа ашырабыҙ. Хатта үҙҙәре башҡортса һөйләшмәгән башҡорттар ҙа балалары башҡорт телен белһен өсөн махсус рәүештә беҙҙең гимназияны һайлай. Шул уҡ ваҡытта башҡорт булмаған ғаиләләрҙән килгән балалар ҙа бар. Ундай атай-әсәйҙәр “Киләсәктә Башҡортостан мөхитендә уңышлы, бәхетле йәшәү өсөн, әлбиттә, балам башҡорт телен, мәҙәниәтен, рухи ҡиммәттәрен белергә тейеш”, тип фекер йөрөтә.Тимәк, башҡа милләт атай-әсәйҙәре башҡорт йүнәлешле булыуын белһәләр ҙә, аңлы рәүештә алып киләләр балаларын был гимназияға?\n– Эйе. Мәҫәлән, мәктәптең ата-әсәләр комитетын етәкләгән Марта Шамил ҡыҙы Юферова – алдынғы ҡарашлы, ике юғары белемле бик аҡыллы ханым, үҙе баш ҡалала үҫкән һәм Өфөнөң бөтә мөмкинлектәрен дә белә. Балаһын иң алдынғы гимназияға алып барып урынлаштырыу мөмкинлеге лә бар. Ләкин ул балаһы ошо республикаға исем биргән төп халыҡтың телен мотлаҡ белергә тейеш, тип һанай һәм һәр саҡ башҡорт телен яҡлап сыға, ғөмүмән, башҡорт гимназияһы мәнфәғәтен һаҡлау өсөн көрәшә.\nБөгөн ҡайһы бер атай-әсәйҙәр, йәнәһе, баламдың хәтере юҡ, шуға күрә ул урыҫ теленән өлгәшә алмай, тимәк, башҡорт теле уға ҡамасаулаясаҡ, тип, башҡорт телен өйрәнеүҙе ҙур проблема итеп күтәрергә тырыша. Ә ғалимдар әллә ҡасан иҫбатлаған: хәтерҙе үҫтереү өсөн иң яҡшы сара – икенсе сит телде өйрәнеү. Был ғилми яҡтан раҫланған, уны инҡар итеп булмай, әммә ҡайһы бер атай-әсәйҙәр шуны аңламай һәм балаларына дөрөҫ юл һайлай алмай. Баланың башын ҡатырырға кәрәкмәй, тип, киреһенсә, уның үҫешенә сикләү ҡуялар. Мин, тәжрибәле педагог булараҡ, шуны яҡшы беләм – баланы сифатлы мөхиткә урынлаштырыу бик ҙур әһәмиәткә эйә. Был мөхит ни тиклем күп ҡырлы булһа, үҫеш мөмкинлеге лә шул тиклем күберәк. Минеңсә, ата-әсәнең бурысы – баланың гендары аша һалынған, ата-әсәһе тарафынан бирелгән үҙенсәлектәрен иртәрәк асыҡлау. Был эш ни тиклем алдараҡ башҡарылһа, уның үҫеше шул тиклем һөҙөмтәлерәк буласаҡ. Шул уңышлыраҡ йүнәлеште бөтә мөмкинлектәрҙе файҙаланып үҫтерергә кәрәк. Был педагогик тәғлимәт һәм уны ла инҡар итеп булмай. Әгәр ата-әсә мөхитте махсус рәүештә ярлыландыра икән, ул үҙе үк балаһының үҫешен тотҡарлай.\n– Һәр балаға мотлаҡ рәүештә индивидуаль ҡараш булдырыуҙың төп талабы һәм уны тормошҡа ашырыу юлдары сер түгел: беренсенән, педагог – уҡытыусымы ул, тәрбиәсеме, түңәрәк етәксеһеме – юғары квалификациялы, тәрән белемле булырға һәм ошо белемде балаларға ҙур ҡыуаныс менән бирергә тейеш. Беҙ балаларҙы алты, ҡайһы берҙәрен биш йәштән әҙерлек курстарына ҡабул итәбеҙ. Шунда уҡ уҡытыусылар ата-әсәләр менән кәңәшләшеп, һөйләшеп, сабыйҙарҙың психотип үҙенсәлектәрен (тынысмы йәки энергияһы ташып торамы һ.б.), характеристикаһын асыҡлап, ата-әсәнең ниндәй шарттарҙа уҡытырға теләүен белешеп, үҙҙәренә уҡыусылар һайлай. Ниндәй сирҙәргә дусар булған, йәки тыуған ваҡытта йәрәхәт (родовая травма) алмағанмы (был күрһәткес мөһим әһәмиәткә эйә), ниндәй параметрҙар менән тыуған – шуларҙы ла төрлө яҡлап өйрәнәбеҙ. Был иң беренсе аҙым. Икенсеһе – ныҡлы нигеҙле матди шарттар. Кабинеттар ата-әсәләр ярҙамында иҫ киткес итеп йыһазландырылды. Мәктәп 2006 йылда ул ваҡыттағы стандарттарға тура килгән бай база менән асылған, үҙебеҙ өҫтәмә аҡса эшләргә өйрәндек һәм ошо уңайлыҡтарға нигеҙләнеп, беҙ дәрестәрҙе юғары кимәлдә ойошторабыҙ. Бөтә кабинеттарҙа ла техник саралар бар. Һәр кабинеттан уҡытыусы интернетҡа теләгән ваҡытта инеп, кәрәкле мәғлүмәт ала, уны уҡыусыға бирә һәм уҡыусы ошо мәғлүмәт менән нисек эшләргә тейеш икәнлеген күрһәтә ала. Өсөнсө мәл, бая әйтеп киткәнемсә, баланың булмышын, үҙенсәлеген һәм һәләтен диагностикалау. Әлбиттә, был психологтар эшләй торған эш, ә беҙ ата-әсәләрҙән махсус тестар аша эшләтәбеҙ. Һөҙөмтә буйынса отошло йүнәлештәрҙе билдәләгәндән һуң, бик күп түңәрәктәр һәм өҫтәмә дәрестәр тәҡдим итәбеҙ. Әлеге ваҡытта 900 бала һыйҙырышлы бинала 1013 бала беренсе сменала белем ала, икенсе сменала 38 түңәрәк эшләй, улар Федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса шәхестең үҫеше өсөн мотлаҡ булған 5 йүнәлеш буйынса алып барыла. Шул биш йүнәлештән балаға бушлай һәм түләүле бер нисә түңәрәк (6-8) тәҡдим ителә. Һәр бер гимназия, лицей, мәктәп инновацион уҡыу ойошмаһы тип һанала һәм түләүле нигеҙҙә өҫтәмә белем биреү эшмәкәрлеген алып бара.\nБик юғары һорау менән файҙаланған түңәрәктәр, мәҫәлән, художестволы гимнастика, ҡуртым иҫәбенә үткәрелә. Беҙҙең ундай кадрҙарыбыҙ юҡ, “Авангард” художество спорт клубы тренерҙары залды ҡуртымға алды, унда беҙҙең гимназиянан ғына түгел, баш ҡаланың башҡа райондарынан килгән балалар ҙа шөғөлләнә. Һөҙөмтәләр беренсе йылдан уҡ күренә башланы. 6-сы синыфта уҡыған ҡыҙыбыҙ Рәсәй кимәлендәге ярышта ҡатнашты. Ул беҙҙең был йүнәлештә тәүге йондоҙсоҡ. 5-се класта уҡыған Кристина Косихина – һуңғы 20 йыл эсендә беренсе тапҡыр Рәсәй йыйылма командаһына алынған, киләсәге өмөтлө тип һаналған Башҡортостан гимнасткаһы. Ундай йондоҙсоҡтарға мөмкинлектәр бирәбеҙ, мәҫәлән, Кристинаға индивидуаль уҡыу планы төҙөнөк, сөнки ул ярыштарҙа күп йөрөй, күнекмәләре бик тығыҙ, көн һайын шөғөлләнә. Үҙе лә бик тырыш, ҡасан буш ваҡыты килеп сыға – шул ваҡытта уҡый.\nТағы ла шундай формат бар – өйҙә уҡыу. Ул физик йәһәттән мөмкинлектәре сикләнеп, интеллектуаль яҡтан үҫеше юғары булған балалар өсөн ҡулайлы ысул. Йыл һайын бер нисә бала шул программа буйынса белем ала. Дистанцион белем биреүҙе индерәбеҙ, уҡытыусылар йөрөп тә уҡыталар. Шулай уҡ ҙур ғорурлығым – шашка буйынса республиканың бик күп чемпиондары, Тамара Танһыҡҡужинанан башлап, минең уҡыусыларым, мин эшләгән ике гимназия тәрбиәләнеүселәре, тиергә мөмкин. Әлеге көндә гимназияла өс чемпион – Кристина Осипова, Марсель Шәрәфетдинов, Айгизә Мөхәмәтйәнова уҡый. Кристина Осипова махсус рәүештә беҙҙәге шарттарҙы файҙаланып, юғары уңыштарға өлгәшеү өсөн әсәһе менән Ижевскиҙан күсеп килде. Уға ла индивидуаль уҡыу планы бирелде. Индивидуаль программа менән шөғөлләнеүселәр ҙә шул уҡ БДИ йәки ОГЭ тапшыра – был Федераль дәүләт белем биреү стандарттары буйынса дөйөм талап һәм барыһы өсөн дә мотлаҡ. Ә уҡытыусыларҙың бурысы (ул белемде дәрестә бирәме, дәрестән һуң өҫтәмә рәүештәме – мөһим түгел) – шул талаптарға яуап бирерлек итеп баланы әҙерләү.\nҺеҙҙең гимназияла дүрт музей булдырылған икәнен беләбеҙ, уларға ла ҡыҫҡаса ғына күҙәтеү яһап алайыҡ, булмаһа…\n– Белем усағы асылған йылда уҡ Мостай Кәрим музейы әҙиптең ҡыҙы Әлфиә ханым һәм улы Илгиз Мостафа улы, Киров районы хакимиәте ярҙамында булдырылған (етәксеһе – Фәйрүзә Үтәбаева). Ундағы уникаль экспонаттар баланың Мостай Кәрим ижадын, уның тормошон, бәләкәй генә ауыл малайының нисек итеп уңышлы булып китеү серен асыуға йүнәлтелгән. Ә бала саҡта күргән мәғлүмәт кешенең төпкө аңына һалына һәм күпмелер ваҡыт үткәс, мотлаҡ рәүештә килеп сыға, ниндәйҙер эҙләнеүгә, фекер төйнәүгә этәргес булып тора.\nИкенсе музей – Мәрйәм Бураҡаева исемендәге уҡыу кабинеты (етәксеһе -Айгөл Игелекова). Ул Башҡортостандың мәҙәниәтен, әҙәбиәтен, тарихын, фольклорын өйрәнеү өсөн булдырылған мөхит. Был ике уҡытыусы ла республика кимәлендә профессиональ конкурста лауреат булдылар, юғары категориялы белгестәр. Икеһе лә яңы сифаттағы дәреслек эшләүгә көс һалдылар, сөнки беҙҙең тел уҡытыу грамматикаһы бик ҡатмарлы, ә тел өйрәнеүҙең төп шарты – тел мөхите булдырыу. Киләсәктә лә бындай эшмәкәрлектә ҡатнашырға теләктәре ҙур, сөнки улар хәҙерге заман талаптарына ярашлы, балаға ниндәй йүнәлештә белем бирергә кәрәклеген белгән практик-уҡытыусылар. Һүҙ ыңғайы шуны ла әйтеп китер инем: әлеге ваҡытта, федераль исемлеккә инмәгән, тип, дәреслектәрҙе ҡулланыуҙы тыйҙылар. Улар башланғыс синыфтарҙа ғына бар, ә урта синыфтарҙа уҡытыусылар үҙенең профессиональ кимәленең юғары булыуы һәм башҡорт телен яратыуы, уны һаҡлап ҡалыу, үҙ алдына үҫтереү маҡсаты ҡуйыуы арҡаһында матур итеп уҡытыуҙы дауам итә. Шул уҡ Мәрйәм Бураҡаева исемендәге кабинетта фольклор түңәрәге эшләй. Төп дәрестәрен уҡытып бөткәндән һуң Айгөл Иршат ҡыҙы ҙур ихласлыҡ менән башланғыс синыф балалары менән шөғөлләнә.\nӨсөнсө музейҙы Еңеүҙең 70 йыллығына арнап астыҡ. Ул “Хәрби дан музейы” (етәксеһе – Хәйҙәр Хафизов) тип атала һәм тарих кабинетында урынлашҡан. Унда ҡаһарман яугирҙар, шул иҫәптән 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының батырлыҡтары, Миңлеғәли Шайморатов тураһында стендтар булдырылған. Балаларҙың эҙәрмәнлек эштәре – Советтар Союзы Геройҙары буйынса эшләгән папкалары урынлашҡан. Башҡорт яугирҙарының реконструкцияланған боронғо тимер кейемен, яу ҡоралдарын балалар үҙ күҙҙәре менән күреп, тотоп ҡарай. Ошо кабинетта тарих уҡытыла һәм дәрестәрҙән һуң тарихты реконструкциялау һәм тарихи туризм түңәрәктәре эшләй. Батырлыҡты, илһөйәрлекте һүҙ менән генә һөйләп аңлатып булмай, бала уны һәр күҙәнәге менән тойорға тейеш. Шуға күрә беҙ шундай ҡулланма характерҙағы түңәрәктәрҙе булдырҙыҡ та инде – тарих уҡытыусыһы тарихи мәғлүмәттәр биреү менән бер рәттән практика алып бара.\nДүртенсе – “Театр сәнғәте драматургияһы” музей-кабинеты үткән йылдың октябрь айында, Мостай Кәримдең тыуған көнөндә асылды һәм әҙиптең драматургияһы менән бер рәттән, дөйөм драматургияны сағылдыра. М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры һәм М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры менән хеҙмәттәшлек итәбеҙ, улар менән килешеү төҙөнөк. Ике театрға арналған стенд эшләнек. Уны йыһазландырыуға театрҙар үҙҙәре ярҙам итте. Ул стендтарҙа мәктәп программаһына ингән драма әҫәрҙәрендә иң шәп артистарыбыҙ башҡарған ролдәрҙән коллаж да эшләнгән. Дәрес ваҡытында уҡытыусы уларҙы күрһәтә, актерҙың тыуҙырған образы, уның йәмғиәттә баланың үҫешендә ниндәй һыҙаттарын ҡулланырға мөмкин икәнлеген билдәләп, дәрестәр үткәрә.\nРәсәй Федерацияһының Мәғариф тураһындағы Федераль законының 44-се статьяһының 3-сө өлөшөндә: “родители (законные представители) несовершеннолетних обучающихся имеют право выбирать до завершения ребенком основного общего образования с учетом мнения ребенка язык, языки образования, факультативные и элективные учебные предметы, курсы, дисциплины (модули) из перечня, предлагаемого организацией, осуществляющей образовательную деятельность”, – тиелә. Тимәк, бала беренсе синыфҡа уҡырға килгәндә уҡыу һәм уҡытыу телен һайлай ҙа, был һайлау дөйөм белем алыу, йәғни 9-сы синыфты тамамлағансы, үҙгәрмәй. Ни өсөн бөгөн шундай күренештәр барлыҡҡа килә: башҡорт гимназияһы икәнлеген белеп тә, балаһын ошонда алып килгән ата-әсәләр үҙҙәренең талабын ҡуйып, шау-шыу тыуҙырырға тырыша?\n– Ысынлап та, һәр ата-әсә Устав, шулай уҡ локаль акттар менән таныша, был документтар сайтҡа ҡуйылған. Гимназияға тәү аяҡ баҫып кергән һәр ата-әсәне ҡабул итеп, шәхсән уларҙың барлыҡ һорауҙарына яуап бирәм, гимназияның үҙенсәлектәрен аңлатам. Урынбаҫарҙар, уҡытыусылар ҙа аңлатыу эше алып бара. Улар беҙҙе тыңлағандан һуң, гимназия буйлап йөрөп, танышып сыҡҡандан, дуҫ-иштәре, туғандары менән кәңәшләшкәндән һуң ғына ғариза яҙа. Унда “баламды … синыфҡа уҡырға алыуығыҙҙы һорайым. Гимназияның Уставы, локаль акттары, шул иҫәптән телдәр тураһындағы положение менән танышмын һәм ризамын” тип ҡултамғаһын ҡуя. Шунан һуң да, башҡорт телен уҡытыуҙарын теләмәйем, тип ғариза яҙыуҙарҙы – ул, минеңсә, бола тыуҙырыу, тауыш, янъял ҡуптарыу һәм протест акцияһын махсус заказ менән эшләү күренеше тип ҡабул итәм. Йәшәү рәүешен, беҙҙең гимназияның эшләү нигеҙен ҡаҡшатыу өсөн ҡоролған махсус сара тип ҡарайбыҙ ундай хәлгә: ошонда эшләгән уҡытыусылар ғына түгел, мең баланың ата-әсәһе беҙҙең гимназия позицияһы яҡлы. Мин уларҙың барыһына ла рәхмәтлемен. Сөнки ата-әсәләрҙең күптәре айыҡ аҡыл менән уйлап, балаһын беҙҙең гимназияға башҡорт телен тәрән итеп өйрәнеү маҡсаты менән алып килгән. Шул уҡ ваҡытта кемгәлер беҙҙең белем усағы талаптары, шарттары тура килмәй икән, уларға икенсе мәктәпте һайлау хоҡуғы ла бирелгән. Был хаҡта телдән дә әйтелде, яҙма рәүештә лә белдерелде. Ләкин улар мәктәпте алыштырырға теләмәй, ә үҙ туҡһандары туҡһан икәнен раҫларға тырыша. Әлбиттә, был хәл хәүеф тыуҙыра. Әгәр Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Мостай Кәрим исемен йөрөткән башҡорт гимназияһын һаҡлап ҡала алмайбыҙ икән, тимәк, тотош милли мәғарифтың бөгөнгөһө һәм киләсәге хәүеф аҫтында. Әммә республика етәкселеге оло әҙиптең юбилейы алдынан һәм һуңынан да быға юл ҡуймаҫ тип ышанғы килә. Башҡорт гимназиялары, мәктәп, лицейҙары йәшәргә тейеш һәм уларҙы һаҡлап ҡалыу өсөн беҙ көсөбөҙҙө йәлләмәйәсәкбеҙ.\n“Ғөмүмән, бөгөн баш ҡаланың мәғариф системаһында 130 мәктәп, гимназия, лицей булһа, шуларҙың 8-е – башҡорт, 2-һе татар гимназиялары, ҡалғандары барыһы ла рус телле. Улар араһында махсус йүнәлешлеләре лә бар – физика-математика, инженер, политехник, гуманитар, айырым фәндәрҙе тәрәнәйтеп өйрәнеү һ.б. Минеңсә, башҡорт белем усаҡтары күберәк булырға тейеш. Сөнки Өфө ҡалаһында йәшәгән халыҡ иҫәбенән сығып ҡарағанда, баш ҡалала 1 миллион 200 мең самаһы кеше йәшәй икән, тимәк, 10 мең самаһы кешегә бер белем усағы тура килә. Ә баш ҡалала башҡорттар 16 процентты алып тора икән, кәмендә 15 милли башҡорт мәктәбе булырға тейеш тип иҫәпләйем. Өфө ҙур территорияны биләй һәм башҡорт телен тәрәнәйтеп өйрәнергә теләгән балалар өсөн гимназиялар һәм лицейҙар, шулай уҡ башҡорт балалар баҡсалары етешмәй һәм йәмәғәтселектә шул турала һүҙ алып барырға кәрәк тип һанайым”, – тине Гөлназ Ғафир ҡыҙы әңгәмә барышында. Статистика менән бәхәсләшеүе ауыр, уның менән килешеү өсөн, тимәк, эшләргә лә эшләргә әле.


"Башҡортостан ҡыҙы"на - 50! » Страница 2 » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\n«Совет Башҡортостаны» гәзитендә сәнәғәт, төҙөлөш һәм транспорт бүлеге мөдире вазифаһын тартҡан саҡ. Көтмәгәндә КПСС Өлкә комитетына саҡыртып алдылар ҙа яңы эш тәҡдим иттеләр. «Башҡортостан ҡыҙы» журналына яуаплы секретарь кәрәк икән. Ризалашырға...\nЯҡты ҡояш – булмышында\nСибай педагогия училищеһында уҡығанда түңәрәк йөҙлө, асыҡ сырайлы, һомғол кәүҙәле апай рус теле һәм әҙәбиәтенән уҡытырға килде. Тәүге дәресендә яттан үҙенең шиғырын һөйләп, барыбыҙҙы ла һиҫкәндерҙе ул:...\n…«Башҡортостан ҡыҙы»на эшкә килгәндә миңә ҡырҡ йәш тулмағайны әле, ә баш мөхәррир вазифаһына тәғәйенләнгәндә ҡырҡ икелә инем. Журнал минең шәхес булараҡ үҫеүемә ғәйәт ҙур йоғонто яһаны. Ғаилә мәсьәләләре хаҡында уйланып, гүзәл заттарҙың һорауҙарына...\n«Башҡортостан ҡыҙы»ның сәйәхәттәренә әҙерлек 1967 йылда уҡ башланды. Был сәйәхәткә фатиха биреүсе Зәйнәб Биишева, ә юл күрһәтеүсе журналдың буласаҡ яуаплы секретары Рәми Ғарипов ине. Ҡатын-ҡыҙҙар журналы сығарыу Рәми ағайҙың күптәнге хыялы була...


«Башнефть» нефть запастарын арттыра\n28 Февраль 2011, 13:08\nЕр аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса Федераль агентлыҡ «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә федераль әһәмиәттәге ер аҫты участкаһына лицензия бирҙе. Ул Р.Требс һәм А.Титов исемендәге нефть ятҡылыҡтарын үҙенә индерә. Лицензия биреү өсөн Рәсәй Хөкүмәтенең 2011 йылдың 7 февралендә ҡул ҡуйылған 152-р бойороғо нигеҙ булып тора.\nЛицензия 25 йылға бирелә. Лицензия участкаһы Ненец автономиялы округы территорияһында урынлашҡан. Уның майҙаны ике мең квадрат километрҙан ашыу. Дәүләт балансында иҫәпкә алынған сәнәғәт категорияһындағы (С1+С2) дөйөм нефть запастары 140,1 млн тонна тәшкил итә.\n— Тиман-Печораға сығыу менән компаниябыҙ нефть табыу географияһын ҡырҡа киңәйтә һәм сығарылған нефть запастарын 30 процентҡа арттыра, – тип билдәләй «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәте президенты Виктор Хорошавцев. — Киләсәктә был, эшкәртеү тәрәнлеге күрһәткесе бөгөн илдә иң яҡшыһы булған Өфө нефть эшкәртеү заводтарының технологик потенциалын файҙаланып, компанияға нефть табыу һәм эшкәртеү күләмдәрен арттырыу мөмкинлеге бирәсәк. Бөтә был факторҙар ахыр сиктә «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең инвестияциялар йәлеп итеүсәнлеген үҫтереүгә булышлыҡ итәсәк.\nТеги:башнефтьер аҫты байлыҡтары


Тормоштан йәм таба | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Тормоштан йәм таба\nТормоштан йәм таба\nҺәйетҡол ауылының ағинәйҙәре ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары менән берлектә ауылдың абруйлы ағинәйе Йомабикә Камалованы 80 йәше менән тәрбикләп, ҙур байрам ойошторҙо.\nЙомабикә Ихсан ҡыҙы Белорет районы Аҙнағол ауылында донъяға килгән. Атаһы әрме хеҙмәтен тултырып ҡайтыуға күп ваҡыт та үтмәй ҡәһәрле һуғыш башлана. Ул илен һаҡларға яуға киткәндә Йомабикәгә өс, ҡустыһы Исламға йәш ярым булып ҡала.\n— Кире әйләнеп ҡайта алмаҫын һиҙгәндер инде, киткәнендә әсәйемә: «Гөлфаяным, һуғыш бөтөп тә ҡайтмаһам, бер йыл көт тә тормошҡа сыҡ», — тип китә. Атайымдың үлем хәбәре килде, әммә әсәйем башҡаса тормошҡа сыҡманы. Шулай итеп «атай» тигән һүҙҙе әйтә һәм атай иркәләүен тоя алманым, — ти инәй.\nҺуғыштан һуңғы тормошон иҫкә алғанда, инәй күҙҙәренә йәш алды. Бына нимәләр һөйләне ул:\n— Тормош ауырлашҡас, Үҙәнбаш ауылына олатайым һәм өләсәйем янына күсендек. Улар мәрхәмәтле, изге йәнле кешеләр ине. Үҙәнбашта леспромхоз ойошторолғас, ауыл ҙурайҙы, төрлө халыҡ күсеп килде. Әсәйем тәүҙә Аҙнағолдан Үҙәнбашҡа тиклем һалына башлаған юл эшендә йөрөнө. Өсөнсө класҡа тиклем һуғыш осоронда әллә Украинанан, әллә Белоруссиянан килгән Анастасия Федоровна исемле апай уҡытты. Ул ҡайтҡас, фронтовик Алсынбай Әли улы белем бирҙе. Ул беҙҙе дәрестә йырлата ла, үҙе тәҙрәгә ҡарап, илап тора торғайны. Белмәйем, бәлки атайһыҙ ҡалған беҙҙе, етемдәрҙе, йәлләп, күҙенә йәш алғандыр. Һуңынан башҡортса уҡыйым тип, Аҙнағолда дүртенсе, Шығайҙа бишенсе класты уҡыным да, әсәйемә ярҙамлашыр өсөн эшкә егелдем. Был ваҡытта әсәйем урман эшендә ине. Биш литрлы биҙрә менән сайыр йыйырға йөрөнөм. Тәүге көндә үк 7 биҙрә сайыр йыйып, ҡыуан-ғаным әлегеләй иҫемдә. Ҡайһы ваҡыт урманда сайыр ҡойған мискәне таба алмай, аҙашып китә инем. Ҡыш етһә, урманда ағас йығабыҙ. Кеше етешмәгәндер инде, үҙемдән бәләкәй малайҙарҙы эйәртеп ебәрәләр. Тәүҙә ағас тирәләй ҡарҙы көрәйбеҙ, ҡул бысҡыһы менән бысып йығабыҙ. Хәтеремдә, бер ҡуйы ботаҡлы йыуан ҡарағайға йыҡҡан ағасыбыҙ, ҡоламай эләкте лә ҡуйҙы. Икенсеһен йыҡтыҡ, уныһы ла шул ҡарағайға эләгеп, ҡыуыш кеүек булып ҡалды. Һуңынан шуларҙы арҡанлап тартып төшөргәндә ағас аҫтында ҡала яҙҙым, Хоҙай араланы үҙемде. Оҫтарып та киттем: малайҙарға бысҡыларын йүнәтешеп бирәм, тештәрен игәйем. Шул саҡта бергә эшләгән ул малайҙар хәҙер был донъяла юҡ инде. Шулай олатай, өләсәй тәрбиәһендә 19 йәште лә үттем. 1958 йылда Һәйетҡол ауылына Хөснөтдин Камаловҡа димләп кейәүгә бирҙеләр. Күрмәгән, белмәгән кеше менән һәүетемсә, йәшәп киттек.\nҒаилә йорт һалып сыға. Йәш киленгә төрлө эштәрҙә йөрөргә тура килә: звенола бесән саба, миндек бәйләй, сөгөлдөр утай, фуражир ҙа була, ялға сыҡҡан һауын-сыларҙың һыйырҙарын һауа. Оҙаҡ йылдар халыҡтан һөт йыя. 1987 йылда илдең Аҙыҡ-түлек программаһын тормошҡа ашырыуҙа индергән хеҙмәте өсөн Бу-ранғол ауыл Советының, шул уҡ йылда Бөйөк Октябрь Социалистик револю-цияһының 70 йыллығы айҡанлы «Амангилде» совхозының Маҡтау ҡағыҙҙарына лайыҡ була. Ике саҡы-рылыш Буранғол ауыл Советы депутаты итеп һайлана.\nЭш менән бер рәттән йәмәғәт эштәрендә ҡайнап йәшәй: ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзаһы, һуңынан ветерандар советы етәксеһе, халыҡ суды заседателе булған Йомабикә инәй. Концерттарҙа ҡумыҙ сиртә, мандолинала уйнай, йә моңло йырын һуҙып, йә таҡмағын әйтеп, халыҡты ҡыуандыра ул.\nЙәш сағынан ҡул эшенә оҫта инәй шәлдәр бәйләй, үҙе эшләп алған станогында ололарға шәлдәр, еткән ҡыҙҙар өсөн балаҫтар һуға. Үҙенең һәм күрше-күләндең балаларын күлдәктәр, алъяп-ҡыстар тегеп ҡыуандырһа, әбейҙәрҙе камзул, бишмәт тегеп һөйөндөрә. Кис ултырып сиккән карауат, яҫтыҡ япмалары, таҫтамалдары өйө эсенә йәм бирә. Хатта тирене эшкәртеп ҡыҙына күрпә, улына һәм иренә күкрәксә, толоп тегеп, тышлап бирә. Шул эштәргә нисек өлгөргәненә хәҙер үҙе лә аптырай.\nӘүҙем йәмәғәтсе Йомабикә Ихсан ҡыҙы район кимәлендәге сараларҙа ғына ҡатнашып ҡалмай, хатта бер йылды Өфөгә «Туғанлыҡ» халыҡ-ара фестива-ленә барып, сигелгән ҡул эштәре, аллы-гөллө балаҫтары, ап-аҡ кейеҙҙәре менән хөрмәт һәм ихтирам ҡаҙанып ҡайта. Етәкселек уның бындай тырышлығын күрмәй, баһаламай ҡалмай, әлбиттә. 1981 йылда КПСС-тың егерме алтынсы съезына арналған рәссамдар һәм ҡул эштәре оҫталарының район күргәҙмәһендә актив ҡатнашҡаны өсөн Маҡтау ҡағыҙына лайыҡ була. Ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы-ның эшендә, ауыл тормошондағы әүҙем-леге өсөн Буранғол ауыл Советы тара- фынан бирелгән Маҡтау ҡағыҙҙары ла етерлек.\nИнәйҙең ире Хөснөтдин Хисаметдин улы колхозда төрлө эштәрҙә йөрөй, ун йыл урман хужалығында көс түгә, ауыл Советы депутаты булып һайлана. Алтын туйҙарын үткәреп, Мортаза Рәхимовтан Ҡотлау хатын алып ҡыуаналар. Илле ике йыл бергә ғүмер иткәндән һуң ире мәрхүм булып ҡалды.\nТормош дауам итә. Йомабикә инәй күршеһендә генә йорт һалып, донъя көткән улы Рәшит, килене Йәмилә, ҡыҙы Сәкинә, кейәүе Фуат, ейән-ейәнсәрҙәре һаулығына доға ҡылып, ил-йорттоң имен булыуын теләп, шөкөр итеп ғүмер кисерә.\nветерандар ойошмаһы етәксеһе


Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты директоры Александр Татаркин менән осрашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты директоры Александр Татаркин менән осрашты\n10:33, 17 сентября 2015 Иҡтисад\nРөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты директоры Александр Татаркин менән осрашты Фото: Андрей Старостин\n16 сентябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Фәндәр академияһы академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор, Рәсәй Фәндәр академияһы Урал бүлексәһенең Иҡтисад институты директоры Александр Татаркин менән осрашты. Осрашыу барышында республиканың социаль-иҡтисади үҫеш мәсьәләләре тикшерелде.\n– Һигеҙ ай эсендә сәнәғәт етештереүе индексы 100,5 процент тәшкил иткән. Һалымдар буйынса 14 процентҡа күберәк. Әммә был һумдың девальвацияһына бәйле. Беҙҙең экспортлаусылар ярайһы уҡ табыш ала, шуға күрә һалымдар ҙа байтаҡ. Инвестиция эшмәкәрлеге яҡынса 3-4 процентҡа артҡан, – тине Рөстәм Хәмитов.\nШуның менән бергә, төбәк Башлығы һүҙҙәренсә, ҡайһы бер күрһәткестәрҙең кәмеүе күҙәтелә. Мәҫәлән, нефть эшкәртеү күләме 15-16 процентҡа, ваҡлап һатыу – 12-13, күмәртәләп һатыу – 15, йөк ташыу 7-8 процентҡа кәмегән.\nАуыл хужалығы тураһында һөйләгәндә, Рөстәм Хәмитов, йыл аҙағына һөт етештереүенең артыуы көтөлә, тип билдәләне.\n– Ошо йыл 2014 йылға ҡарағанда яҡшыраҡ буласағы көн кеүек асыҡ. Һөт буйынса беҙ Татарстан менән алдынғылар рәтендә. Беҙ ауылды үҫтерергә, юғары технологиялы хужалыҡтар булдырырға теләйбеҙ, – тине республика етәксеһе. – Бөгөн шәхси ярҙамсы хужалыҡтар ауыл хужалығы продукцияһының 60 процентын етештерә. Был беҙҙең өсөн дөрөҫ түгел. Беҙгә «индустриаль рельстарға» күсергә кәрәк».\nТөбәк Башлығы фекеренсә, уйланылған инвестиция сәйәсәте, уңайлы инвестиция мөхите булдырыу ошо мәсьәләне хәл итергә ярҙам итергә тейеш.\nАлександр Татаркин төбәк власының фән менән хеҙмәттәшлеген ыңғай күренеш тип баһаланы. Уның фекеренсә, ҡулланыусылар кооперацияһын үҫтереү, маҡсатлы инвестиция сәйәсәте, шулай уҡ дәүләт-шәхси партнерлыҡты, шул иҫәптән төбәк-ара кимәлдә лә, үҫтереү заманса этапта төп бурыстар булып тора.\nТеги: эшлекле осрашыуҙар,бр башлығы