Валентин Распутин Президентҡа сәләм ебәрә\nБөгөн БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай Йортонда Башҡортоста н Республикаһы Яҙыусылар союзының сираттағы, ун бишенсе съезы башланды. Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов был сараны "ресубликаның йәмәғәт тормошонда әһәмиәтле" ваҡиға, ә башҡорт яҙыусыларын "художестволы әҙәбиәттең юғары идеалдарына хеҙмәт итеүсе ҡәләм оҫталары" тип атаны.\n- Туған телдәрҙе һәм мәҙәниәтте һаҡлау, Башҡортостанда\nйәшәүсе күп милләтле халыҡтың рухи һәм әхләҡи потенциалын һаҡлау һәм арттырыуҙа һеҙ мөһим роль уйнайһығыҙ, - тип билдәләне Мортаза Рәхимов. - Ижади форум йәмғиәттең\nяҙыусының аҡыллы, үткер һүҙенә мохтаж булған ваҡытта үтә. Бөгөн ысын әҙәбиәткә ихтыяж айырыуса ҙур. Баҙар үҙгәрештәре,\nкөнбайыш мәҙәниәтенең баҫымы шарттарында барлыҡ рухи ҡиммәттәребеҙҙең түбәнәйеү, алмашыныу, хатта бөтөнләй юҡҡа с ығыу ҡурҡынысы алдында тороуы бер кем өсөн дә сер түгел.\nШуға күрә был негатив күренештәргә ҡаршы тороу - беҙҙең уртаҡ бурыс.\nБашҡортостан Президенты халыҡ күңеле туған әҙәбиәттә, туғ ан телдә сағыла, тип билдәләне. Уның һүҙҙәре буйынса, китап\nсығарыу эшенең туҡталып тороуын бер ниндәй ҙә кризис һәм финанс ауырлыҡтар менән аҡлау мөмкин түгел:\n- Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡатмарлы 90 - сы йылдарҙа илдең байта ҡ төбәктәрендә нәшриәттәр ябылды. Беҙ принципиаль рәүештә "Китап" дәүләт китап нәшриәтен һаҡлауҙы яҡлап сығыш яһаныҡ һәм китап, айырыуса художестволы һәм балалар әҙәбиәте\nсығарыуҙы арттырыу буйынса сара күрәбеҙ. Китаптың ғөмүмән рухи мәҙәниәт нигеҙе булыуын яҡшы аңлайбыҙ. Беҙҙә бер баҫма ла ябылманы, ул ғына ла түгел, яңылары барлыҡҡа килеүен дауа м итте. Советар дәүерендә, үҙегеҙ беләһегеҙ, башҡорт һәм рус телдәрендә бары тик дүрт журнал сыҡты. Бөгөн беҙҙә рус, башҡорт һәм татар телдәрендә 11 журнал сыға. "Ағиҙел", "Ватандаш", "Бельские просторы", Шоңҡар", "Толпар", "Башҡортостан уҡытыусыһы", "Башҡортостан ҡыҙы", "Һәнәк", "Аманат", "Аҡбуҙат" журналдары мәҙәниәт тормошонда лайыҡлы у рындарын тапты. Татар телендә сыҡҡан "Әллүки" балалар журналы илдә иң яҡшы баҫмаларҙың береһе булып танылды. Уларҙың рухилыҡ һәм әхлаҡи таҙалыҡтың мөһим сығанағы, йәш\nбыуынды тәрбиәләү алымы булыуын аңлайбыҙ һәм артабан да сәскә атыуына булышлыҡ итәбеҙ.\nБР Яҙыусылар союзының идара рәйесе, Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев БР Яҙыусылар союзының ун дүртенсе съезын "изгелек хаҡына осрашыу" тип атаны. Ул яҙыусылар хеҙмәте республиканың рухи үҫешенә булышлыҡ итә, тип билдәләне. Уның һүҙҙәре буйынса, йәш быуындар үҙҙәренең сығанағына нығыраҡ ынтылған һайын киләсәктәрен яҡшыраҡ\n- БР Яҙыусылар союзы 200 кешене үҙ эсенә ала. Йәштәребеҙҙең\nкөс йыйыуы ҡыуаныслы. Мәҫәлән, бөгөн съезд сиктәрендә "Йәш тауыштар" китаптар серияһының презентацияһы үтәсәк. Беҙ бөтәбеҙ ҙә төрлө, донъяға һәр беребеҙҙең үҙ ҡарашы, һәм беҙҙең байлығыбыҙ ҙа ошонда, - тине үҙенең сығышында Рауил Бикбаев. - Әммә барыбыҙҙы ла, һис шикһеҙ, тыуған төйәгебеҙҙе ң яҙмышы хаҡындағы уйҙар берләштерә. Башҡортостан халҡы\nүҙенең тамырҙарын белергә һәм хөрмәт итергә тейеш: башҡа халыҡ телдәренең матурлығын асыр һәм тойор өсөн үҙ телеңдең матурлығын аңлау мотлаҡ.\nРауил Төхвәт улы әҙәбиәтте " яҡтылыҡҡа һәм изгелеккә саҡырыусы көс" тип атаны. Ә һүҙ - "яҙыусының яуызлыҡты еңерг ә һәм изгелекте үҫтерергә һәләтле берҙән - бер ҡоралы". Уның\nфекеренсә, бөгөнгө авторҙар уҡыусыны аралашырға саҡырырға т ейеш. Бикбаев "бөгөнгө донъяла бер - береңде аңлап йәшәү генә тыныслыҡ һәм хәүефһеҙлек гарантияһы була ала" тип\n- Беҙ, БР Яҙыусылар союзы ағзалары, Һүҙебеҙгә тоғро ҡалыуыбыҙ менән, 2001 йылдан 2005 йылға тиклем башҡорт, рус һәм татар телдәрендә 447 художество китап сығарыусы "Китап" нәшриәтен һаҡлап ҡалыуыбыҙ менән ғорурбыҙ. Төрлө телевизион каналдарҙа республика тапшырыуҙарының артыуын билдәләргә кәр әк, беҙҙең төбәктә ай һайын башҡорт, рус һәм татар телдәрендә тиҫтә ярым журнал сыға. Бынан тыш, биш йыл эсендә республика театрҙары сәхнәләрендә йәш авторҙарҙың 61 пьесаһы ҡуйылды. Шулай уҡ Башҡортостан мәктәптәрендә туған т елдең ирекле яңғырауы ҡыуандыра, бер нисә йыл эсек уны һирәк ишетергә тура килә ине. Бындай үҙгәрештәр яҙыусыларҙы шатландыра, сөнки бында уларҙың да өлөшө бар.\nБашҡортостан көнсығыш һәм көнбайыштың иң яҡшы йолалары ме нән бәйле. Беҙ, республиканың яҙыусылары, үҙ сиратыбыҙҙа, ба шҡорт балы һәм ҡымыҙ кеүек, әҙәбиәте лә бөтә донъяла танылыу яулауы өсөн тырышасаҡбыҙ.\n- Бөгөн яҙыусылар - иң ҡыйыу кешеләрҙең береһе, тип һанай ым, - тип белдерҙе РФ Яҙыусылар союзы рәйесенең беренсе урынбаҫары Геннадий Иванов. - Ниндәй генә хәлдәр булмаһын, улар үҙҙәренә тоғро ҡалырға тырыша. Бөгөн миңә йөкмәтелгән хөрмәтле миссияны үтәүемә бик шатмын - һоҡланғыс яҙыусы Валентин Распутин Башҡортостан Президенты һәм яҙыусыларына с әләм ебәрҙе. Валентин Григорьевичтың һүҙҙәре менән әйткәндә, яңы донъя күңелгә ҡағыла. Барыһы ла, шул иҫәптән ҡиммәттәр ҙә үҙгәрҙе. Беҙ үҙебеҙ булыуҙан туҡтайбыҙ. Рәсәйҙе ң бөгөнгө торошон баһалап, Распутин кеше "туған ярҙарын\nюғалтты, ҡаршылағыһына һуғыла алманы" тине. Әммә мин үҙем түбәндәге һүҙҙәрҙе әйтергә теләйем: беҙҙең ил - бөйөк көс. Р ухи донъяһыҙ йәшәүе мөмкин түгел. Ошоға бәйле халыҡ араһында үткәрелгән һорау алыу һөҙөмтәләре шатландыра. Бөгөн аҡсаны\nнимәгә һалырға кәрәк, тигән һорауға рәсәйлеләрҙең күпселеге мәғарифҡа, фәнгә һәм мәҙәниәткә, тип яуап бирә. Тимәк, киләсәгебеҙ өмөтлө!\nСығышының аҙағында Геннадий Иванов бөгөнгө съезд мөхитен "яҡшы һәм етди" тип атаны һәм РФ Президенты Владимир Путинға Рәсәй Яҙыусыларының киләһе съезын Башҡортостанда үткәреүҙе һорап мөрәжәғәт итергә вәғәҙә бирҙе.


Гәзиттең номеры: 60 » Гәзиттең номеры: 60 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 60\n«Австрия технологиялары башҡорт ерендә: үҫтерергә ярамай туҡтатырға». Өтөрҙө ҡайҙа ҡуйырға?28.07.2017\nРеспублика халҡына «Ласселсбергер» компанияһы «Өфө-Аэропорт» юлындағы рус һәм инглиз телдәрендә неон хәрефтәр менән яҙылған һүҙҙәр аша ғына таныш ине. Һәм ошондай уҡ атама аҫтында сыҡҡан керамик плитка ла күптәргә билдәле. Бер йыл элек концерн етәкселеге Башҡортостанда ҙур инвестиция пландарын тормошҡа ашырырға ниәтләүе хаҡында белдергәйне. Сәйәхәтсе Алексей Валерьянов юлъяҙмаларында ла ошо пландар, Рәсәйҙә һәм Көнбайыш Европала «Ласселсбергер» холдингы эшмәкәрлеген үҫтереү тураһында бәйән итә.\nАямай йәшен - олоһон һәм йәшен28.07.2017\nҺуңғы ваҡытта күк күкрәп, йәшенләп яуған ямғырҙар йышайҙы. Әле унда, әле бында йәшендән зыян күреүселәр хаҡында хәбәрҙәр ишетелә. Күптән түгел районыбыҙҙа «Ахун» ял базаһы эргәһендә 49 йәшлек ирҙе йәшен һуғып үлтерҙе. Музыканттар тәбиғәт ҡосағына ялға сыҡҡан булалар, көтмәгәндә йәшенләп көслө ямғыр яуа башлай. Барыһы ла тиҙ генә ағас сатыр эсенә инеп йәшенә. Шул ваҡыт сатырға йәшен ата, көслө заряд иргә тейә, ул шундуҡ йән бирә. Эргәһендә ултырған кеше лә зыян күрә, шулай ҙа уның ғүмерен һаҡлап алып ҡалалар. 49 йәшлек музыкантты ҡотҡара алмайҙар, йәне йәннәттә булһын инде. Өлгөлө ғаилә башлығы, тырыш хеҙмәткәр, булды тип ҡылыҡһырлайҙар үҙен.\n26 июль райондың 2017 йылдың 6 айындағы социаль-иҡтисади үҫешен йомғаҡлауға бағышланған ҙур кәңәшмә үтте. БР Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министры Алексей Карпухин, район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев, район Советы рәйесе Хөснөтдин Хәсәнов, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаты Зәкәриә Ғибәҙуллин, предприятие, дәүләт һәм муниципаль органдарының етәкселеге ҡатнашты.\n- Дөйөм алғанда, хәл тотороҡло, - тип билдәләне Алексей Иванович, - төп план күрһәткестәре үтәлә, ауыл хужалығында ғына хәлдәр киҫкенерәк - оҙайлы ямғырҙар күп райондары-быҙҙы ҡаҡшата.\nҺәр бала үҙ өлөшө менән тыуа02.08.2016\nКүп балалы ғаиләләргә, яңғыҙ ата-әсәгә отпускы ваҡытын оҙайтыу һәм 14 йәшкә тиклем бала тәрбиәләү буйынса пособиены минималь эш хаҡы күләменә еткереү тураһындағы закон проекты Дәүләт Думаһында тикшереләсәк. Атап әйткәндә, уларҙың йыллыҡ түләүле отпускыһын 31 көнгә тиклем (әле отпускының ваҡыты 28 көн тәшкил итә) күбәйтеү күҙ уңында тотола. Бынан тыш, теләктәре булмаһа, эш биреүсе уларҙы көҙөн йә ҡышын отпускыға ебәрә алмай, йәғни ял ваҡытын ата-әсә үҙе һайлау хоҡуғына эйә.\nРәсмиләштерелмәгән мәшғүллекте кәметеү буйынса район хакимиәтендә «түңәрәк өҫтәл» ойошторолдо. Рәсмиләштерелмәгән мәшғүллек - хеҙмәт килешеүе төҙөмәй кеше яллау, граждандарҙың теркәлмәйенсә эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүе. Фиктив хеҙмәт килешеүҙәре лә йыш осрай - ҡағыҙҙа минималь эш хаҡы күрһәтелә, бюджет-фондтарға бар түләүҙәр ошонан сығып башҡарыла, хеҙмәткәр иһә йәшерен рәүештә өҫтәмә аҡса ала.\n«Күләгәләге» эш хаҡтары, легаль булмаған эш мөнәсәбәттәре - бар илгә хас социаль һәм иҡтисади бәлә. БР Хөкүмәте 84-се һанлы «Халыҡтың рәсмиләштерелмәгән мәшғүллеген кәметеү саралары һәм эш хаҡтарын ваҡытында түләү тураһында» (20.03.2015 йыл) ҡарар ҡабул итергә мәжбүр була. Башҡортостанда сама менән 116 мең тирәһе легаль булмаған хеҙмәткәр иҫәпләнә, ти. Уларҙы асыҡлау һәм закон талаптарына тура килтереү тәңгәлендә районыбыҙ республикала уртаса күрһәткес менән килә. БР Хөкүмәте аныҡ бурыс ҡуйҙы - районыбыҙҙа 2 мең тирәһе йәшерен эш урындарын рәсмиләштереү.\nУчалы район хакимиәте башлығының ҡарары менән рәсмиләштерелмәгән мәшғүллекте кәметеү буйынса махсус комиссия һәм эш төркөмө булдырылған. Унда был өлкәгә ҡағылышлы хакимиәт хеҙмәткәрҙәре, пенсия һәм социаль страховкалау фондтары, һалым һәм хеҙмәт инспекциялары, мәшғүллек үҙәге һәм башҡа хеҙмәттәрҙәге вәкилдәре инә. Эш төркөмө һалым һәм закон менән ҡаралған иғәнәләрҙе түләүҙән ҡасыусыларҙы асыҡлау буйынса даими мониторинг (күҙәтеү) башҡара. Йыл башынан Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығының территориаль бүлеге һәм район хакимиәте район-ара прокуратура менән берлектә 22 күсмә тикшереү башҡара, 87 хеҙмәт ҡануниәте боҙолоу осрағы асыҡлана. Шул иҫәптән, рейдтар үткәреү һөҙөмтәһендә хеҙмәт килешеүҙәре төҙөлмәйенсә хеҙмәт эшмәкәрлегенә йәлеп ителгән 43 граждан асыҡлана.\nБыл мәсьәлә урындағы бюджет өсөн үтә мөһим - байтаҡ өлөшө фәҡәт НДФЛ, йәғни физик шәхестәрҙең (граждандарҙың) килемдәренә һалымдан тулыландырыла бит. Ә урындағы ҡаҙна аҡсаһы нисек тотонолоуы тураһында гәзитебеҙҙә яҙып торабыҙ - юл, балалар баҡсалары, мәктәптәр, медицина. Былар барыһы өсөн дә кәрәк!\nУчалы ҡалаһында йәшәүсе Ғилмийәровтар ғаиләһе кәзә үрсетеү менән 2000 йылдан мәшғүл. Осраҡлы ғына һөтөнөң файҙаһы тураһында ишетеп ҡалған Ғәлимулла Кәлимулла улы кәзә һатып алып үрсетә башлай. Әлбиттә, барыһы ла ыңғай бармай. Бер заман хайуанҡайҙарын эт ҡурҡыта, 12 кәзәһе юғала. Эҙләмәгән ере ҡалмай: ҡала эсенән, тирә-яҡтағы урмандарҙы гиҙеп сығалар. Күпмелер ваҡыттан һуң күбеһен табалар, ә ҡалғандары һыуға батҡандай юҡ була. Юғалған һаҡалтайҙарын әле лә һағынып иҫенә төшөрә Миңнинур апай менән Ғәлимулла ағай.\nЙылдар үтеү менән кәзәләрен күпкә ишәйтә Ғилмийәровтар. Бөгөн көтөүҙәрендә 50 башҡа яҡын Заанен тоҡомло һаҡалтайҙар бар. Улар ябай кәзәләрҙән айырмалы рәүештә һөт тоҡомло һанала. Шуға йөндәре лә ҡыҫҡа. Яҙҙан алып ҡара көҙгә хәтлем кәзә һөтө, ҡымыҙы менән һатыу итә ғаилә. Бөгөн күптәр кәзә малының һөтө менән итенең файҙалы икәнлегенә ныҡлап төшөндө, буғай. Шуға ла кәзә аҫраусыларҙың күбәйә барыуына аптырарға кәрәкмәй. - Кәзә ҡымыҙын ыҫланған көбөлә махсус әҙерләйбеҙ. Һөтөнән ҡаймаҡ та айыртабыҙ. Эремсеге менән майы ла бик тәмле була. Шифаһы ла ҙур. Әйтергә кәрәк, кәзәнең ите һаулыҡ өсөн файҙалы, организм өсөн кәрәкле матдәләргә бай, - ти хужабикә.\n- Кәзә ҡымыҙы бейәнекенә ҡарағанда күпкә ҡуйыраҡ. Ҡуйылығы 5,5 процент тәшкил итә. Шуға ла уны бейәнеке һымаҡ йыш бешергә ярамай, күп болғаһаң майы өҫкә ҡалҡып сыға. Ул кальций, фосфор кеүек минераль матдәләргә бай, - ти хужабикә Миңнинур Ғилмийәрова. Уны урындағы магазиндарға һәм йәрминкәгә сауҙаға сығаралар. Үҙ һатып алыусылары ла бар. Кәзәләрҙе махсус аппарат менән һауалар. Береһе һауҙырыуға, икенсеһе сиратҡа баҫа. Һәр береһенең исемдәре бар - Зөләйха, Стелла, Аппакий һәм башҡалар. Көн дә бер кәзәнән алты литрлап һөт һауыла. Кәзә һөтөнөң дә инде күптән ғалимдар тарафынан әсә һөтөнә тиң булыуы, бигерәк тә яңы тыуған сабыйҙар өсөн сифаты яғынан алдырыуы раҫланған. Кәзәгә теләһә нимә ашатһаң да, туйыр әле, тип уйларға ярамай. Хайуан тик файҙалы матдәләргә бай булған аҙыҡты ғына һайлай. Айырыуса кишер яраталар икән. Ғәлимулла ағай кәзә аҫрау серҙәрен яҡшы белә, бик күп китаптар уҡый, профессорҙар менән дә бәйләнешкә сыға. Быйыл Марий Эл республикаһына барып, тоҡомло тәкә алып ҡайтырға ниәтләй.\nҠырҡ йыл үткәс тә…26.05.2014\nБашҡа һөнәр эйәләре араһында уҡытыусылар айырым урын биләй. Һәр кемгә биографияның беренсе битен яҙыша бит улар, ҙур тормошҡа путевка бирәләр.\n50 йыл элек минең өсөн Ахун урта мәктәбендә беренсе тапҡыр ҡыңғырау яңғыраны. Ҡурҡа-ҡурҡа ғына тупһа аша атланым. Әммә ҡаушауым шундуҡ юҡ булды - асыҡ йөҙлө, яғымлы Дамира Сафа ҡыҙы Кәлимова ҡаршы алды. Киң күңелле кеше ине, бер ваҡытта ла сабыйҙарҙы айырып ҡараманы. Үҙенең дә беренсе уҡыусылары инек, беҙгә йөрәк йылыһын йомарт өләште. Хөрмәтле һәм һөйөклө Дамира Сафа ҡыҙын хеҙмәт биографияһының алтын юбилейы менән ҡотлайбыҙ!\nБеҙ бер аҙ үҫкәс, 5-се класҡа барып еткәс, Йондоҙ Вәли ҡыҙы Вәлиева үҙ ҡанаты аҫтына алды. Ижади хыялдарға бирелергә, бейергә-йырларға өйрәтте ул беҙҙе. Дәрестәр ҙә ҡыҙыҡ үтте, кластан тыш саралар ҙа мауыҡтырғыс бара - мәктәпкә байрамға һымаҡ йөрөй инек.


ХӨКӨМ (повесть, 2-се өлөшө)\n3 Мая , 10:00\nЯҙманы бүтән сығанаҡтарға күсереү тыйыла.\nЯңғыҙҙар Тауы – оло ҡаҙанға оҡшап, Өмбәт ауылының ҡушлауына түңкәрелгән күркәм ҡалҡыулыҡ. Тирә-яғын шыйыҡ сауҡалыҡ уратҡан, ә түмәләс уртаһында һоро таштар өйөмө айырымланып күренә. Таштарҙы аралаштырып, бил тиңенән ал, һары сәскәле селек, тубылғы, гөлйемеш үҫә, ҡырлауҙағы барыһынан бейегерәк булып ярпайған муйыл ҡыуаҡтары – түмәләстең ҡото, йәме. Шул муйылдар май айында һөт күбегеләй, иртәнге ҡуйы томандай аҡ сәскәгә күмелһә, бындағы иҫерткес хуш еҫ ауыл урамына инеп тула хатта. Яҙ ҡояшы ҡыҙҙыра башлау менән ҡарҙан әрселгән асыҡлыҡта көн оҙоно бала-саға сыр-сыу килеп тәсәй уйнай, туп һуға, кистәрен йәштәр йыйылып усаҡ яға, уйын ҡора. Көҙ башында йәш-елкенсәк ситкә юлланһа, тәбиғәттең яңынан уяныуын көтөп етемһерәп, бойоғоп ҡала Яңғыҙҙар Тауы. Был урынға ундай атаманы нилектән биргәндәрҙер инде, кем белә. Суйыр таштар айырымланыбыраҡ һерәй-гәнгә ошолай атауҙары бар, бәлки, һөйгән йәрен көтөп ала алмау сылар ҡушҡандыр ошо исемде. Яңғыҙҙар Тауында әле аулаҡ. Кескәйҙәр ғәҙәттә көтөү ҡайтыр саҡта өйҙәренә таралыша, ә йәштәр күрше ауылдарҙан тиҫ-терҙәре килер көн уйынды клубта ойоштора.\nБүкән һымаҡ булып сурайған таш өҫтөнә барып ултырҙы ҡыҙ. Көндөҙгө томранан арынған ағас-ҡыуаҡтар киске һиллектә ойой, тамырҙары аша ер төпкөлөнән дым ишараты йотҡан үләндәр ҙә ҡайһылыр кимәлдә йомшарып ҡалған төҫлө. Тын алыуҙары иркенәйә төшкән йән эйәләре үҙҙәренең барлығын белдерә: уянып өлгөргән төн сиңерткәһе соролдап ебәрҙе, тубылғы төбөнән билдәһеҙ ҡош әллә һыҙғырҙы, әллә сутылданы. Ауыл яғынан йыбанып ҡына эт өрөп ҡуйыуы, аҙашып ҡалған бәрәстең инәһен эҙләп тәзелдәүе ишетелде. Асырғанып өҙәләнеү яманһыулатып ебәрҙе. Таш йөҙөнә соҡоп “Ғәлимйән” тип яҙылған ергә һуңғараҡ ашыҡ-бошоҡ ҡына үҙенең исемен сыймаҡлағайны, әле ул беленер-беленмәҫ төҫмөрләнә.\nУларҙың йәш айырмаһы өс йыл. Шулай булһа ла, гел бергә уйнап, ағалы-һеңлеле һымаҡ тағылып йөрөп үҫтеләр. Ғәлимйән уны бала саҡта малайҙар йәберләүенән ҡурсыһа, мәктәптә уҡығанда, дәрестәр бөткәнен көтөп, сумкаһын күтәреп алып ҡайта ине. Ҡыш көндәре сана-саңғы шыуғанда пальто төймәләрен ҡаптыра, һыпырылған шәлен, ялбыраған сәстәрен төҙәтә, бейәләйҙәрен һалдырып, ҡаҙ тәпәйҙәреләй ҡыҙарып өшөгән ҡулдарын өрөп йылыта. Хас та ағаһы инде. Һаҡлауға, яҡлауға, наҙлауға өйрәнеп, күнегеп бөттө, шулай тейеш, тип ҡабул итеп үҫте. Уға һис ҡасан “ағай” тип өндәшмәне, үтенесе булһа, йомош төшһә, тулы итеп “Ғәлимйән” ти, башҡа саҡта – “Ғәлим” генә. Иҫ инә башлағас, ҡурсалауҙарҙы, ярҙам итеп булышыуҙарҙы көтөп кенә ҡалманы, талап итте. Тегеһе һис һүҙһеҙ әйткәндәрен үтәй, буйһона. Егет мәктәптән һуң ауыл хужалығы техникумына уҡырға инде, мәгәр шул уҡ көҙ уны армияға алдылар. Алыҫ Көнсығыштан Яңы йыл, 8 Март айҡанлы ҡотлап ебәрелгән ҡош телендәй сәләм открыткалары уның өсөн ысын мәғәнәһендә көтөп алынған ҡәҙерле бүләккә әүерелде. Армиянан танымаҫлыҡ булып үҙгәреп ҡайтты егет, ҡырыҫланды, янына килмәне, алыҫтан күреп ҡалһа, күрмәмешкә һалышты. Ә ул ғашиҡ булып өлгөргәйне. Аҙағынаса аңлашылып бөтмәгән сәйер ситләшеү мөхәббәт утын һүндермәне, һүрелтмәне, киреһенсә, дөрләтеп кенә ебәрҙе.\nҒәлимйән техникумдың ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсте, хәҙер бүлексәлә агроном вазифаһында эшләй. Әсәһе уны яратып телгә ала, тәүфиҡлы, инсафлы бала, ти, ә атаһы, парторглығына барып, киреһен тыҡый: “Эренән сирттерә, аулаҡта тап итеп күпме өгөтләнем, партия сафына инергә теләмәй, тимәк, платформаһы ныҡлы түгел, сәйәси кимәле түбән!” Әсәһенең үҙ һүҙе һүҙ: “Платформаңды, палитикаңды тылҡыма, йәме, әйтерһең, бында палитучеба. Ҡыҙым үҫә төшһә, кейәү итер инем үҙен, атаһы Сәлимйән дә эшкә бөтмөр, сымыры, ә Ғәлимйән атаһына оҡшаған”. Шуларҙы ишетә лә, гөлтләп тоҡанып киткәнлеген күрһәтмәҫ өсөн өйҙән сығып китә һала.\nОҙаҡ көттө, әммә был яҡҡа яҡынлаусы күренмәне. Шылт иткән та-уыш ишетелһә, терт итеп ҡала. Әлеге мәлдә, ғорурлығын еңеп, егет-те осрашыуға саҡырыуына үкенеп бөтә алмай ине ул. “Ни тиклем түбәнселек, оят!” Күңеле бер үк һүҙҙәрҙе тылҡып иңрәне.\nОфоҡ бөтөнләй ҡарағусҡылланды, күк көмбәҙендә ара-тирә йондоҙҙар ҡабынды, ер йондоҙло төн юрғанын ябынды. Тәбиғәттең тәмле йоҡо-һон бүлергә теләмәгән ел дә Һаҡмар үҙәнендәге тау ҡултыҡтарына, йылға бөгөлдәренә китеп аҙашҡан. Ауыл яғынан гармун тауышы ишетелде. Торҙо, күлдәк итәген тартып төҙәткәс, шул яҡҡа ыңғайланы.\nКлубтың ишеген шар асып ебәргәндәр, тәҙрәләрҙән, асыҡ ишектән тыш яҡҡа ут көлтәһе бөркөлә. Залдағы ултырғыстар стена ситенә урын-лаштырылған, ҡалғандары ситкәрәк өйөлгән. Әлегә күрше ауылдарҙан килеп өлгөрмәгәндәр, шуға клубта йәштәр күп түгел. Уны бында әйҙәп килтергән моңдо бүлексә тимерсеһе Рауил тарата икән дә баһа. Ул, күҙләүҙәрҙән ҡасҡандай, ҡараңғыраҡ ергә боҫҡан да, бер кемгә иғтибар итмәйенсә, ауыр эштән ҡатҡан бармаҡтарын хромка телдәренән етеҙ йүгертеп оҙон көй һуҙа. Әҫәрләнеүҙән, бирелеп уйнауҙан Рауилдың ташкүмерҙәй ҡара күҙҙәре ярым йомолған, ҡуйы, өтөрөй ҡаштары тоташып, ирендәре ҡыҫылып киткән. Сәхнә түренә, ҡалҡыу урынға ҡуйылған өҫтәлде түңәрәкләгән үҫмер егеттәр шарт та шорт иттереп домино һуға, араларында һонтор кәүҙә айырым-асыҡ һерәйгән. Ғәзим уның инеүен абайланы, оҙон муйынын һоноп ишек яғына ҡараны һәм үҙенең бындалығын күрһәтергә теләпмелер, өҫтәлгә шапылдата һуҡты: “Балыҡ! Иҫәпләгеҙ!” Ишек төбөндәрәк урынлашҡан ҡыҙҙар араһында Гүзәл күренә. Нәйлә күҙ хәрәкәте менән әхирәтен янына саҡырҙы. Тегеһе эргәһенә килер-килмәҫтән уҫал бышылданы:\n– Записканы алғанмы?\n– Алмаған шул, Ғәлимйән Аҡнаҙарҙағы теге ҡыҙына киткән шикел-ле, һәр хәлдә, шулай тип ишеттем. Ана ҡайтыр, бына ҡайтыр тигәстәре, Әҡлимәне ике-өс тапҡыр һылтауын табып ебәргәйнем дә, тап итмәгән. Бында килерҙән алда тағы киткәйне, уйынға әүрәпме, ҡайтмай ҡалды.\n– Шул хаҡта алданыраҡ хәбәр итеп булмай инеме?\n– Һеҙгә барғайным, әсәйең, Нәйләнең башы ауырый, яңы ғына йоҡ-лап китте тип, яныңа индермәне.\nГүзәл аҡланыуын ослап та өлгөрмәне, ишек ауыҙында сибек кенә ҡыҙҙы етәкләп алған Ғәлимйән күренде. Уларға текәлде лә, йәшен атҡандай шаңҡып, урынына һеңде. Баҙап ҡалыуын башҡаларға күрһәтмәҫ өсөн йылмайырға тырышты, тик яһалма көләсләнеү йөҙөн сирылтты ғына. Был икәү ҡаршы стена яғынан урын алды. Егет ҡыҙға ниҙер һөйләй, тегеһе әҙәпле генә баш ҡағып тыңлай. Ҡыҙҙың ябыҡ буй-һыны уртасанан саҡ ҡына бейегерәк, өҫтөндә килешле балитәкле күлдәк. Йөҙө ҡарағусҡыл, мөләйем. Тотош фиғелен йәмләгәне – тирә-йүнгә ышаныусан ҡараған һоро күҙҙәре һәм биленә ҡәҙәр төшөп икенән үрелгән ҡалын сәс толомо. Мәгәр ҡыҙ уға оҡшаманы, көндәше булғанға, Ғәлимйәнде йәнәшләгәнгә оҡшаманы. “Йә, ҡайһы ере минән артыҡ инде? Һуҡырҙыр был күҙле бүкән Ғәлим!” Тәүге тапҡыр яҡын кешеһен эсенән әрләне, битәрләне. Уңарсы күрше ауыл йәштәрен эйәртеп йүгерә-атлай килеп ингән клуб мөдире Зиннәт, сәхнә артындағы кабинетын асып, магнитофон тоҡандырып ебәрҙе. Талғын, аһәңле вальс ағылды. Кемеһелер аҡ бейеү иғлан итте. Ҡыйыу баҫып сәхнәгә күтәрелде, Ғәзимгә ҡулын һондо:\n– Һеҙҙе саҡырырға мөмкиндер бит?\n– Һорап тораһың тағы!\n– Өҫтәлде ал, ошонда бейегем килә!\nҒәзимдең ымына буйһонған үҫмерҙәр дөбөр-шатыр өҫтәл-ултырғыстарҙы шылдырҙы. Бында ярым ҡараңғы, шулай ҙа сәхнә залдан айырым-асыҡ күренергә тейеш. Уңайлы мәлдән файҙаланып ҡалырға ынтылған Ғәзим биленән ҡосаҡлай һалып алды. Танауына аяҡ кейем-дәренән килгән ытырғандырғыс тир еҫе бәрелде. Зал яғына әйләнгән мәлдә, арыҡ кәүҙәне этә биреп, Ғәлимйәнгә һирпелде. Ә егет уларҙы бар тип тә белмәй, күрмәй ҙә. “Ярай, ҡарап ҡарарбыҙ!..”\nҠуш йоҙроҡтай башта босҡаҡтай тырпайған ҡарпыш ҡолаҡҡа бышылданы:\n– Оҙата бараһыңмы?\n– Һорап тораһың тағы! – Ғәзим бер үк һүҙҙәрҙе ҡабатланы.\n– Ҡысҡырма әле. Әйҙә, әйтәһе һүҙем бар…\nКүптәрҙең иғтибарын йәлеп итеп, клубтан етәкләшеп сыҡтылар. Тегеһе шунда уҡ биленән ҡармап үҙенә тартты.\nКөслөк менән ситләште:\n– Әрһеҙләшмә, юғиһә бөтөнләй һемәйерһең.\nКөндөҙгө сәкәләшеүҙән һуң ҡыҙҙың ылдыйланып китеүен, егеттәр араһынан фәҡәт уны ғына һайлап бейеүгә саҡырыуын аҙағынаса төшөнөп етмәгән Ғәзим һүҙ ялғай алмай аңшайып тик килә. Бына уларҙың тапҡырына килеп еттеләр. Аш өйөнөң тәҙрәһендә ут яна, тимәк, әсәһе уны көтә. Үсеккәндәй ҡыланып сығып киткәйне бит, моғайын, борсолалыр.\n– Һин… аҡсаң күплеккә маҡтана инең бит әле. Ысынлап та шулаймы, әллә буш һүҙ генәме?\n– Кеҫә таҡырлыҡҡа байғош агроном зарланһың! – Ғәзим оҙаттырыуҙы Ғәлимйәнгә үс итеп эшләнгәнлеккә ишараланы.\n– Кеҫәң ҡалын булғас, миңә бүләк тә эшләй алаһыңмы?\n– Белмәй тороп, алдан кәпәренмә, ул әйбер арзандан түгел.\n– Булһын! Йәнең теләгән әйберҙе хәҙер үк аяҡтарың аҫтына һалам!\n– Үткәндә район үҙәгендәге ювелир магазинында алтын сәғәт күреп ҡайттым. – Өҙөп әйтте. – Алып бир миңә шуны!\nБыл тиклем дә ҡиммәтле нәмә таптырыуҙы көтмәгән Ғәзим юғалыңҡырап ҡалды, шулай ҙа албырғауын һиҙҙермәҫкә тырышты.\n– Сәғәткә лә ҡыҙығыр икән кеше! Ә мин ысынлап та ҡиммәтле әйбер һорай икән тип торам тағы. – Теле бер нимәне һөйләһә лә, һаран ҡарашы икеләнә һымаҡ.\n– Ҡулыңдан килмәҫен белгәнгә юрамал ғына әйткәйнем! Пока! – Китергә теләүен белдерҙе.\nҒәзим юлын быуҙы:\n– Ашыҡма, тороп тор! – Ауырттырып ҡул суғынан матҡыны. –Иртәгә төш мәлендә ошо беләгеңә тағырмын!\n– Шартым шул – уны көндөҙ түгел, иртәгә кис бөтә йәштәрҙең күҙ алдында клубта тапшырырһың.\n– Оло кинәнес менән! Тик шуныһы... Ҡиммәтле бүләктең әжерен нимә менән ҡайтарырһың икән? Буштың атаһы күптән үлгән!\n– Уң яҡ битемдән үбергә рөхсәт итермен!\n– Юҡ, клубта, барлыҡ егеттәр алдында, ирендәреңдән һурып үбермен!\n– Юҡ, битемдән генә!\n– Бәлки, хәҙер үк аванслап ҡуйырбыҙ, ә? – Һәрмәүестәй ҡул яңынан билдән уратты.\nҠыҙ ҡосаҡлауҙан етеҙ ҡотолдо:\n– Бәйләнмә әле, иртәгә тинем бит! – Ҡабаланып бәләкәй ҡапҡа яғына ҡарай атланы.\nТаңдан, яһалма алсаҡланып, күтәренке кәйефтә йөрөргә тырышты. Аласыҡ иҙәнен йыуып сығарғас, йүгерә-атлай өй эсен йыйыштырырға кереште, алыҫтағы ҡарандан көйәнтәләп һыу килтерҙе. Уны тыштағы усаҡлыҡта йылытып, йыйылып киткән керҙәрҙе йыуып элде, шунан са-мауыр ҡойоп ебәрҙе. Ҡыҙының егәрлеләнеп китеүенә ҡыуана әсәһе, ар-тынан эйәреп йөрөп хәстәрләй:\n– Ормаһарҙа тырышып, үҙеңде әрһеҙләмә, иртәгә лә көн бар.\n– Иртәгә ни булырын кем белә, әсәй…\nТөндә күргән хәйерһеҙ төшө тынғылыҡ бирмәй ине уға. Төшөндә үҙе ут төрткән өйҙө уратып ҡаңғырып сыҡты: ярҙамға саҡырырға итә – тауышы сыҡмай, тотош хужалыҡтарын ялмаған, ҡором ҡайыған, ялҡынлы теле асманға олғашҡан янғынды һүндерергә ынтыла – ҡул-аяҡтары тышауланған. Баҫлығыуынан көскә айнып, арманһыҙ арып уянды. Әле шуның шауҡымынан болоҡһой.\n– Бөтә нәмә Хоҙай Тәғәлә ҡулында. Алла бойорһа, өсәүләп матур итеп йәшәрбеҙ әле киләсәктә. Татыулыҡҡа, бер-береңде һүҙһеҙ ҙә аңлауға ни етә?! Әҙерәк ял итеп ал да, документтарыңды йәнең теләгән уҡыу йортона алып барып тапшыр. Әхирәтең Гүзәл университетҡа, тел йүнәлешенә бармаҡсы икән, Гөлбикә шулай ти. Өс бала тәрбиәләгән ҡатын ҡыҙын белемле итергә тырышып ятҡанда беҙ ҙә һине уҡытырбыҙ, саҡ ҡына ла мохтажлыҡ кисермәҫһең. – Әсәһе үрелеп арҡаһынан тупылдатып һөйҙө.\nИркәләүҙәр гел генә тәтеп торһа ла, был юлы нишләптер иләҫләнде, албырғаны. Хистәрен йәшереп, һүҙҙе икенсегә борҙо:\n– Әйҙә, әсәй, сәй эсеп алайыҡ, атайым да эшенән ҡайтыр.\n– Төтөнгә күҙҙәрен шәмәртә-шәмәртә самауыр ҡайнатҡан бәпесемдең сәйен эсәбеҙ инде ул, эсмәй әллә. – Аласыҡҡа сыҡҡас, Сания өҫтәлгә һый теҙергә тотондо ла, лып итеп ултырғысҡа ялпашып, хәтирәләргә бирелде. – Әллә нишләп һуңғы осорҙа йәшлегемде һағынам. Уйлап ҡараһаң, артыҡлап иҫкә алыр ваҡиғалар булмаған да һымаҡ, шулай ҙа үткән йылдарҙы берәмтеләп теүәлләһәң, һәр көнө, һәр сәғәте, хатта һәр минуты ҡәҙерле. Таң алдынан ғына төш күреп ятам: имеш, йәп-йәш кенә килеш туй табыны артындабыҙ, атайың бармағыма йылҡылдап янған зөбәржәт ҡашлы йөҙөк кейҙерә, беләгемә алтын сәғәт таға. Ә бит беҙ йәшәгән йылдарҙа кәләшкә бүләк биреү йолаһы юҡ ине. Атайың никах ҡағыҙын өйләнешкәндән һуң ике ай үткәс кенә эшенән ҡайтышлай ауыл советына һуғылып алды, ә балдаҡты көмөш тәңкәнән һуғып бирҙе.\nҒүмерем буйы шуны затлы әйберҙәй күреп, һаҡлап-ҡәҙерләп кенә тотонам. Бер осор тәмәке бөтөп киткәс, ир-ат махорка тарта башланы, шуға мин атайыңа суҡлап, ҡорамалап кисет тегеп биргән булдым. – Ауыҙын усы менән ҡаплап кеткелдәп көлөп алды ла, онотолоуынан арынып, ысынбарлыҡҡа ҡайтты. – Өйҙөң, аласыҡтың иҙәнен йыуып, түшәнер-яҫтанырҙы ҡағыштырып, ҡаралтыны йыйыштырып, туҙанын һөртөп арыу иттең әле, йома сәйенә Миңнизар, Гөлбикә апайҙарыңа әйтеп алырға иҫәп. Саҡырыуым аша-төшәрәк инде, бынау Һайыҫҡан Раузаны саҡырырға шыпа ла күңелем тартмай.\n– Ярай, һөйләшер-сөкөрҙәшер серҙәштәреңде йый. Әсәй, атайымды көтәйек, инде оҙаҡламаҫ, мин хәҙер!\nТөпкө өйҙә эске кейемдәрен алмаштырҙы, тыуған көнөнә бүләк ителгән сейә ҡыҙыл күлдәген, шул уҡ төҫтәге туфлиҙарын кейҙе, ҡолаҡтары һыртына хушбуй ышҡыны, былай ҙа һылыу, күрмәлекле, ка-мил йөҙөнә һиҙелер-һиҙелмәҫ кершән яҡты, сәстәрен ялбыратып ебәреп, электр бигудиһы менән бөҙрәләтергә тотондо. Йәнендә ҡаршылыҡлы уйҙар ҡайнаша. “Эх, әсәйем әйтмешләй, ошолайтып өсәүләп йәшәргә лә йәшәргә ине. Беҙгә башҡа бер ни кәрәк түгел, өс таған ише тормошобоҙ имен, ныҡ, бөтөн. Бөгөн кис…” Тынғылыҡ бирмәгән һуңғы һүҙбәйләнеш һүл йыйған яралай һулҡып ҡуйҙы. Тәҙрә быялаларында уйнаған нурҙар ҡайһы аралалыр юғалған, өй эсе ҡараңғыланып киткән.\nАласыҡтан күңелле тауыштар ишетелә. Атаһы төшкө ашҡа ҡайтҡан икән. Уны күреү менән әсәһе һөрәнләп тә ебәрҙе:\n– Ана беҙҙең ҡәҙерлебеҙ килә ята!\nҠыҙ уларҙың уртаһына барып баҫты һәм, муйындарынан һығып ҡосаҡлап, үҙенә яҡынайтты:\n– Ауылды ташлап китеп барһам, һағынырһығыҙмы?\n– Как будты белмәй-һиҙмәй инде, һин йоҡонан уянғансы юҡһынып бөтәбеҙ. – Хискә бирелеүсән әсәһе күңелендәгеһен йәшермәне. Атаһы, әйтелгәндәрҙе йөпләгәндәй, мыйыҡ остарын семетеп һүҙ ҡыҫтырҙы:\n– Ҡыҙым, үткәндә алтын сәғәткә күҙҙәрең тишелә яҙып ҡараның, бына уңыш йыйғандың аҡсаһын алырмын да, әсәйеңдең эш хаҡына ҡушып, шуны беләгеңә тағырбыҙ, йәме. Әлегә сабыр ит.\n“Ә уны быға тиклем алғандарҙыр ҙа әле…”\n– Ә мин һеҙҙе бик-бик яратам, ситкә китә ҡалһам, ныҡ-ныҡ итеп һағынырмын! – Шулай тине лә, йөҙөн йәнәш баштар араһына йәшереп, бала саҡтан йәненә һеңешкән ҡәҙерле еҫте ҡомһоҙланып еҫкәргә тотондо. Клубҡа бик һуңлап ҡына сыҡты. Ситкәрәк тартылып, айырым урынлашты, шымып ҡалды. Шөбһәләнеп, кисә үҙе уйлап сығарған тамашаның башланырын көттө. Ғәзим түрҙәге ултырғыста аяҡтарын тарбайта биреп ултыра, йөҙөндә һауаланыу билдәһе сағыла. Эре сирттереүенә ҡарағанда, һорауын үтәгән... Нимәгә кәрәкте һуң әле ул сәғәт? Беләккә йә муйынға тағылған алтын кешене бәхетле итә алмай. Уйындан – уймаҡ… Ғәлимйән, Розалия бындалар. Бүләк итһен, сиртһен был икәүҙең танауына! Ҡарарының хаҡлылығын иҫбатларға теләгәндәй, ҡыҙ башын ғорур сөйөп ебәрҙе.\nУйын ҡыҙғайны ғына, Ғәзим Рауилдың гармун күрегенә баҫты: аҙға ғына туҡталып тор, йәнәһе. Уртаға сыҡты. Йәштәр, ни әйтер икән был тигәндәй, уға төбәлде.\n– Егеттәр, ҡыҙҙар! Яңыраҡ ауылдың иң сибәр ҡыҙына 18 йәш тулды. – Ғәзим, башын артҡа ташлап ебәреп, йоҡа сәстәрен һыпырҙы. Тауышы һәлмәк, тантаналы, телмәр тоторға трибуна артына сыҡҡан оратор тиерһең. Юрамал, кем хаҡында һүҙ барғанын йәшергәндәй, уға арҡаһы менән баҫҡан. – Алтынға тиң сибәрлек ғәҙел баһаланырға хаҡлы. Бына мин, – маһайып күкрәгенә төрттө, – һеҙҙең төшөгөҙгә лә инмәгән ҙур аҡсаға шул һылыуға затлы әйбер һатып алдым. Бүләкте һеҙҙең алда тапшырырға рөхсәт итегеҙ! – Ул Нәйләне етәкләп уртаға алып сыҡты һәм, беләгенә сәғәтте тағып, хужаларса ҡосаҡлап ирендәренән һурып үпте. Егеттәр шау-гөр килде, ҡыҙҙар, килешмәгән хилаф нәмә күргәндәй, ҡараштарын иҙәнгә сәнсте.\nКеше араһында түгел, хатта аулаҡта, шаяртып ҡына ла уны үпкәндәре юҡ ине. Киреһенсә, ошоғаса сәнскеле, ҡырыҫ холҡо менән ауыл егеттәрен арауыҡ һаҡларға, ауыҙҙарын үлсәп асырға мәжбүр итте. Бына бит үҙе ҡорған, аҙағы нимә менән барып бөтөрө билдәһеҙ уйын ниндәй хәлгә төшөрҙө. Ғәзимдең килешеүҙе боҙоуынан тертләп, тәне семерҙәп китте, башын ситкә ҡайырып, тәненә яғылған ерәнес нимәнән ҡотолорға теләгәндәй, усы менән ирендәрен һыпырҙы. Бурҙаттай ҡыҙарып, ҡаҡҡан ҡаҙыҡтай урынында бәүелеп тора биргәс, бар көсөнә сәберткеле тар сикәгә сабып ебәрҙе. Һуғыу тауышы тынлыҡты ярып асыҡ ишетелде. Ғәзим ялланған ерен ыуҙы:\n– Ә быныһы хаҡында килешмәгәйнек, шулай ҙа хәстәрем өсөн ғәҙел баһа алыуыма сикһеҙ бәхетлемен! – Бойондороҡһоҙ ҡиәфәттә тәмәке сығарып ҡапты. – Был тамаша рәхәтләнеп бер көйрәтерлек булды! – Йәйрәтә баҫып, асыҡ ишек яғына йүнәлде.\nУрынына барып ултырҙы ла, ары ни ҡылырға белмәй, тирә-яғына аптыранып баҡты ҡыҙ. Клубтағылар иғтибар итмәгән һымаҡ ҡылана, әйтерһең дә, ул – буш урын, әйтерһең дә, ул юҡ. Ҡырын эш бына бит нишләтә! Бер аҙҙан дарҫлап типкән, алҡымына килеп тығылған йөрәге тыныслана төштө, үҙе лә килеп тыуған хәлде айыҡ баһалар кимәлгә ҡайтты. Түбәнге ос ҡыҙҙары ҡолаҡтан-ҡолаҡҡа нимәлер хаҡында бышылдаша, моғайын, ауыл ере өсөн оят иҫәпләнгән ҡылыҡты оҡшатмай ғәйбәт һаталарҙыр.\nҒәлимйән клубтағы ығы-зығыны күрмәй ҙә, ишетмәй ҙә, Розалияһына ниҙер һөйләүен белә. “Бының быуаһы йырылған, кисәнән алып ошо ҡара бөрсәнән айырыла алмайсы!”\nСәйер тамашанан һуң клубтағы уйындың йәме, ҡыҙығы китте. Нәйлә көндәгенән иртәрәк тарала башлаған йәштәргә эйәреп сыҡты. Гүзәлде өйөнөң янына тиклем оҙата килде. Әхирәте ауыҙына йөҙөк йәшергән, тимәк, ул да клубтағы хәлде оҡшатмаған. Һүҙҙәре берекмәһә лә, ҡуҙғалырға ашыҡманы, нисек тә ваҡытты һуҙырға тырышты. Һиҙә – егеттәр менән бергә сыҡҡан Ғәзим тура ғына ҡайтып китмәгәндер. Ул уны эҙәрлекләй, эргәләге баҡса ҡараңғылығына боҫоп, табышын аңдыған һеләүһендәй уңайлы, яйлы мәлде һағалай төҫлө. Шуға нисек тә эҙ яҙлыҡтырырға иҫәбе. Гүзәл инеп киткәс, ҡарасҡылай ҡыймылдап өйҙәре яғына йүнәлде. Хәҙер түшәгенә сумыр ҙа иртәгә бөтөнләй клубҡа сыҡмаҫ, шунан Өфөгә документтарын тапшырырға юлланыр. Ә был һантый һемәйһен әйҙә. Ишек алдына инеп тупһаға яҡынлауы булды, кемдер ҡараңғы мөйөшкә тартып алды ла ирендәренә һөлөктәй ҡаҙалды, айпалап оҙаҡ үпкәндән һуң уғрылай хәтәр шыйылданы:\n– Оҙаҡ көттөрҙөң… Затлы әйберҙең хаҡын үбешеү менән генә ҡап-лап булмай! Сикәмде ялландырғас, моғайын, дәртлеһеңдер. Оҙаҡҡа һуҙмайыҡ, сибәркәй!\n– Нимә?! – Башҡаһын әйтеп өлгөрмәне, уҫлаптай ус ауыҙын томаланы, икенсеһе муйынын быуҙы. Төн убыры, салҡан әйләндереп, эргәләге мунса яғына ҡарай өҫтөрәне. Соланға ингәс, өнһөҙ ҡарасҡы бар көсөнә эсенә тондорҙо, шунан елтерәтеп ҡараңғы мунсаның төп яғына быраҡтырҙы. Башы һыланмаған стенаның бүрәнәһенә бәрелде, күҙҙәре алдында хәтәр осҡондар сәсрәне. Мәрхәмәтһеҙ ҡулдар уны һәрмәкләп эҙләп тапты, тос йоҙроҡ тағы эсен төйҙө, күндәм бул, өнөң сыҡмаһын, тип киҫәткәндәй яҙылған ус сикәһенә сабып ебәрҙе. Ул үҙ сиратында, иҫәңгерәү-шаңҡыуын еңеп, ҡабырғаһына янтайҙы ла яйын тап килтереп, йәнтәслимгә аяғын сысаңлатты. Туфлиҙың осло дағаһы ҡорһаҡ аҫтындағы тән йомшаҡлығына батты. Эт саңҡыуындай сыйылдау ишетелде лә бер аҙға ғына шикле тынлыҡ урынлашты. Йән еренә эләктереп имгәндерҙем, шикелле, тип шөрләй биреп тә ҡуйҙы хатта. Яңылышҡан. “Ах, һин шулаймы ни әле, кәнтәй!” Быуылған ыҫылдауҙы ишетте. Хайуани ҡомары тыйып торғоһоҙ ҡуҙғыған Ғәзимде ары туҡтатыу мөмкин түгел ине. Бына ул, йөгөнөкләп килеп, ҡыҙҙы яңынан эҙләп тапты ла биленән ҡармап үҙенә тартты...\nҠысҡырыуҙан, ярҙамға саҡырыуҙан мәғәнә ҡалманы – эш үтте, ҡылыныры ҡылынды. Ғәрлегенән быуылып, тештәрен ауырттырғансы ҡыҫып иланы. Ғәзимдең йәпһеҙ ҡыланыуынан ултырғысҡа түңкәрелгән сүмес иҙәнгә төшөп зыңғырҙаны, унда-бында тәгәрәгән тас даңғыр-доңғор килде. Шул саҡ соланға кемдер инде, түшәмгә беркетелгән электр фонары тоҡанды, ишек ауыҙында таныш һын тоҫмалланды.\n“Әсәйем! Ул барыһын да күрҙе! Оят! Мәсхәрә! Нишләп беҙҙе ошо мәлдә ер йотмай икән?!.” Мейеһен урталай ярған өҙөк-йыртыҡ уйҙар булмы-шын ҡорошторҙо. Көтмәгәндә әшәкелеккә юлыҡҡан әсәһе лә ошон-дай уҡ тойғо кисерә ине шикелле. Ул, һынағастай ҡатҡан кәүҙәһен ауырлыҡ менән бәүелтеп, тетрәндергес күренеште тағы ла бер тапҡыр күҙҙән үткәрҙе лә, ҡарашын йәшереп, биттәрен ҡушусланы. Һарғылт бөләңгертлекте күңел түренән сыҡҡан сеңләүгә тартым иңрәү йыртты. Берауыҡ шулай онотолдо ла, быуындары таралып барғанғамылыр, ишек яңағына һөйәлде һәм шыбырҙап тиерлек әйтте:\n– Һин... һин... нимә ҡыланаһың, ҡыҙым?.. Был һинме, әллә иблес күҙҙәремде томаланымы?\nБөгәрләнеп ятты ҡыҙ, тубыҡтарын ҡосаҡлап, йөҙөн йәшерҙе, ә Ғәзим, яланғас сатын ҡулына эләккән тас менән боҫормалап, эләүкә аҫтына шыуҙы.\nНиһәйәт, әсәһе ысынбарлыҡҡа әйләнеп ҡайтты шикелле, сығыу яғына ҡарай ҡайырылды, үҙе, телен көрмәлдереп, һөйләнде:\n– Васил, һин ҡайҙа, кил әле бында! Васил!..\nУрынһыҙ саҡырыуҙы ишетеп ҡото алынған Ғәзим ары-бире кейенә һалып ауа-түнә ишек яғына ҡарай йүгерҙе, үҙе йыртҡыстай үкерҙе:\n– Һин нимә ҡылмаҡсыһың, алйыған әбей!\nИшек шартлап ябылды, соланда таһыр ҙа тоһор килеп көрмәкләшеү китте.\nАуырлыҡ менән ҡалҡып, ойпаланған сәстәрен рәткә килтерҙе ҡыҙ. Үтә лә яй ҡыймылдап, йыртыҡ күлдәген, мейес артына шылған туфлиҙарын табып кейҙе. Ҡолаҡ һалды. Соландағы көрмәкләшеү кинәт туҡтаны. Тышҡа, кәртә яғына ҡыуышып киткәндәрҙер тип уйлап та өлгөрмәне, ишек шар асылып китте һәм унда ҡобараһы осҡан Ғәзим күренде. Тәңкә күҙҙәре аҡылдан шашҡандай аларған:\n– Сания апай… Әсәйең сикәһе менән солан стенаһына ҡағылған ҡаҙауға бәрелде лә иҫһеҙ йығылды. Ҡымшанмай ҙа, исмаһам!..\nТөҙәтә алмаҫлыҡ фажиғә, енәйәт ҡылыныуын йәне-тәне менән тойҙо ҡыҙ. Башы әйләнеп китеп, мейес ҡашағаһына терһәкләнде, ҡоромға буялған усы менән биттәрен, маңлайын ыуҙы. Ишек яңағына һөйәлә биргәс, соланға сыҡты. Иҙән уртаһында, ҡоласын йәйеп, әсәһе салҡан төшөп ята, башы ҡырын һалынған, сикәһенән ҡара ҡан һарҡый. Асыҡ күҙҙәр билдәһеҙлеккә һораулы төбәлеп, быялаланып ҡатҡан.\n– Әсәй, ни эшләнең һин, әсәй?! – Нәйлә йәнһеҙ кәүҙәгә ҡапланды. Оҙаҡ ятты шулай. Ҡурҡыулы бышылдау һиҫкәндереп ебәрҙе:\n– Ул үҙе, минән ысҡынам тип, башы менән ҡаҙауға бәрелде. Ғәйебем юҡ, ысынлап әйтәм…\n– Сәсрәп кенә кит!\n– Аңланым, Нәйлә, аңланым. Китәм. Һин бөтәһен дә яйға һал… Әгәр ғәйеп тағырға маташһаң, прокуратура алдында икәүләп яуап бирергә тура килер, шуны онотма! – Яҙмышына үлемесле ҡурҡыныс янағанда ла Ғәзим үҙ башынан себен осороп ҡапаҡланы*. – Һин бит мине бында сәғәттең хаҡын ҡайтарам тип саҡырҙың, шулай түгелме ни?! Теләмәгән ҡатын-ҡыҙҙы ир-егет үҙе генә бер ваҡытта ла көсләй, һындыра алмай!\n– Вон, ҡәбәхәт!\nҒәзим, артҡа сигенә барып, төн ҡараңғылығына инеп юғалды. Әсәһенең өҫтөнә эйелеп, таш балбалдай ҡатты ҡыҙ. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә булып үткән фажиғә, аҡылһыҙлығы арҡаһында сит ҡул менән ҡылынған енәйәт күҙ менән ҡаш араһында тормошон икегә айырҙы, йәнендәге сафлығын һыпырып ырғытты. Аҡтан – ҡараға, таҙанан – бысраҡҡа, гонаһһыҙҙан гонаһлыға ҡалғас, ул – әүернә… Тормоштарына килеп ингән ҡайғыны һиҙемләгән Һорлан эргәлә генә һуҙып олоп ебәрҙе. Олоуы буҫығып-буҫығып илауға тартым. Уға күршеләрҙең эттәре ҡушылды. Арғы остан, йәнә йылға аръяғындағы өйҙәрҙән шул уҡ яуап ишетелде. Тотош ауыл илай төҫлө. Ҡайһылай ҙа ҡурҡыныс! Ә уның ҡурҡырлыҡ, тороп ҡасырлыҡ та көсө ҡалмаған. Быуындары, өшәндергес һалҡындан ҡорошҡандай, дерелдәй, тотош тәне ҡалтырай. Ә башы айыҡ эшләй, уйларға, фекер тупларға һәләтле. Ғәжәп, тәбиғәте менән ул шул тиклем дә мәрхәмәтһеҙ, йыртҡыс йәнлеме?.. Шулай бул-май тағы, әле генә әүернәгә әүерелде ләһә. Мейеһе математик һандарҙы иҫәпләгәндәй көсөргәнә, әммә яңылышмай, буталмай. “Әгәр мунсалағы хәлде яҡындары, ауылдаштары белеп-ишетеп ҡалһа, йәшәү ошо ерҙә тамамланды тигән һүҙ, үҙ-үҙеңде боғалаҡҡа тығырға ғына ҡала. Ә миңә көн итергә кәрәк, сөнки йәшәй ҙә башламағанмын бит әле. Бында Ғәзимде ҡыҫтырырға ярамай, ул артыҡ, сөнки һорауҙар күбәйә, шик арта. Ете төн уртаһында мунсала нимә юғалттығыҙ, тиәсәктәр тәүҙә. Бөтә яуаплылыҡты үҙ өҫтөмә алам, һуңынан нимә булһа ла булыр…” Ҡапыл, иҫенә килеп, эләгә-йығыла һөрәнләп өйҙәре яғына ҡарай йүгерҙе:\n– Ярҙам итегеҙ! Ярҙам!.. Килегеҙ!..\nЭштән арып ҡайтып ял иткән атаһын йоҡонан уятыуы еңелдән түгел ине. Ул шешмәк ҡабаҡтарын ыуа-ыуа тороп ултырҙы, ығышып ке йенде, шунан, эргәһендә тиҙерәктән һалдырып тыбызыҡлаған ҡыҙына иғтибар ҙа итмәй, уттары янған мунса яғына ҡарай атланы. Ҡатынының үле кәүҙәһен шәйләгәс, йөҙөн йәшерергә теләп солан мөйөшөнә һөйәлеп тынып ҡалды. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң, күргәнен ҡабул итергә теләмәгәндәй, бар көсөнә йоҙроҡлап таҡта стенаға тондорҙо, үҙе йөрәгенә хәнйәр ҡаҙалып үлем ғазабын кисергән йыртҡыстай үкерҙе:\n– Бының булыуы мөмкин түгел! Мөмкин түгел! Кемгә ҡалдырҙың беҙҙе, Сания, кемгә ҡалдырҙың?!. Күпме әйттем, шул ҡан баҫымыңды иҫеңдә тот, үҙеңде һаҡла тип, тыңламаның!\n– Дөрөҫ әйтәһең, атай, моғайын, ҡан баҫымы күтәрелгәндер ҙә, стенаға бәрелеп, ҡолағандыр. Клубтан ҡайттым да ишек алдына инһәм, мунсала ут яна, килһәм – әсәйем ята… Мин хәҙер Миңнизар апайға әйтәм…\nХәүефле саҡырыу икәнлекте һиҙемләгәнгәмелер, бызмыр холоҡло Миңнизар бик тиҙ килеп етте. Сыбыртҡылай һалынған ҡулды тотоп пульсты һәрмәп ҡараны, тамам төҫһөҙләнеп ҡалған күҙ алмаларына оҙаҡ итеп текәлеп, уларҙы ҡапшағандан һуң һамаҡларға тотондо:\n– Кисә һеҙгә йомош менән ингәндә ауырыҡһыныуын күргәс, ҡайтып тонометр әпкилдем. Үлсәгәндә ҡан баҫымы ныҡ юғары ине шул… Укол ҡаҙаным, дарыу эсерҙем, балнисҡа ятып ал, тигән булдым. Бесәнгә төшөргә йыйынабыҙ, дауаланыуҙы һуңғараҡҡа күсерәйек, тип ризалашманы, юл төшкәндә район дауаханаһына барып әйләнергә вәғәҙәләп алдаштырҙы. Бигерәк үкенесле донъя тигәнең, ҡороғор. – Күҙ йәштәренә төйөлөп урынында тапана биргәс, хөкөм ҡарары сығарғандай итеп әйтте: – Васил, күршеләреңде уят та, индерәйек өйгә… – Үҙе көтмәгәндә килеп баҫҡан ҡазаға ышанырға теләмәй, һаман иламһыраны. – Бәлә ағас башынан йөрөмәй, кеше башынан йөрөй, тигәндәре шулдыр, кем уйлаған бына ошолай, ҡапыл да килеп сығыр тип...\nТиҙ арала йыйылышҡан күрше-күлән иҙән уртаһындағы артһыҙ ултырғыстарға ҡаты яҫылыҡ ҡуйып, ҡулдарын түш тапҡырынан ҡаушыртып, күҙҙәрен йомдортоп мәйетте шунда һалды. Ширлеккә теҙелеп, берауыҡ баш баҫып шымтайышып торҙолар, унан өнһөҙ-һүҙһеҙ таралыштылар. Ауыл ерендә шатлығы ла, ҡайғыһы ла тиҙ та-ралыусан: йышылып бөткән имән таяғын туҡылдата-туҡылдата, аҡһаҡ аяғын һөйрәп, өс өй аша йәшәгән Хәйерниса ҡарсыҡ килеп инде, уның эҙҙәренә баҫып тиерлек Гөлбикә, Әминә, Хәкимәләр күренде. Хәйерниса тешһеҙ ауыҙын беленер-беленмәҫ йыбырлатҡандан һуң шау тарамыш бармаҡтарын тарбайтып сырыш биттәрен һыпырҙы һәм, яулыҡҡа төрөп ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып килтергәнен үлсәп-бесеп, кәфенлек тегергә керешеп китте, үҙе һин дә мин, һәүетемсә һөйләнде:\n– Санияға әхирәткә ҡуҙғалырға әле иртәрәк, көнэлгәре төйнәнмә-гәндер, яһанмағандыр, шуға үҙемә тип әҙерләгәнде тотошлайы менән килтерҙем. Зыяратҡа күптән йыйынып бөттөм дә бит, Ғазраил алмағас, ни хәл итәһең. Аллаһы Тәғәлә йәшенә-дәрәжәһенә ҡарамай, күңеленә ятҡанын һайлай-сүпләй. – Шул арала эргә-тирәһендәгеләргә кире ҡаҡҡыһыҙ күрһәтмәләрен биреп тә өлгөрҙө. – Әминә килен, әҙәм сағылыр нәмәләрҙе ашъяулыҡ-фәлән менән ҡапла әле тиҙ генә, динебеҙ кеше һыны сағылғанды, сағылдырғанды яратмай. Ә һин, Васил ҡәйнеш, таң атыу менән кибеткә барып аҡса ваҡлат, киҫтермәй генә таҫтамалдар ал, зыяратҡа сығырға кәрәклекте әйтеп, урам ҡыуалатып хәбәр ебәр. Урам ҡыҙырып йәүкәләмә, һөйөнсө яңылыҡ түгел, килешмәҫ. Һүҙ генә юллат, иншалла, ауыл халҡы белеклелеген юғалтмаған әлегә. Көндөҙгө ун икенән дә ҡалдырмай мәрхүмәне сығарырбыҙ, улай-былай иткәнсе көн кискә ауыша торған. Алла ҡашына юлланыусыны көттөрмәйек, ыҙалатмайыҡ. – Һуңғы тумбытҡандарын раҫлағандай нығытты. – Йома көн мәңгелек йортона күсенә, ожмахтың түренә барып эләгер Сания мәрхүмә, ул бит игелекле, итәғәтле, иманлы ине. Ҡуй инде, кисә иртән генә донъя ҡыуалатып йүгермәләп йөрөгән кешене мәрхүмә тип атарға тел дә әйләнмәй. Ни хәл итмәк, маңлайына яҙғаны шулдыр, күрәһең, әҙәм балаһы фанилыҡта Хоҙай ҡушҡандан тыш күкрәк тултырып артыҡ тын да ала алмай хатта…\nЙорт хужаһы ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡаршы төштө:\n– Тағы ла бер төн генә булһа ла йоҡлап китмәһенме, еңгә?\n– Ярамай, китап ҡушмай, кафырҙы ғына өс көн тоталар. Мосолманды көнөндә ерләү фарыз, юғиһә артынан башҡаларҙы эйәртеүе бар, йәнә селләһе лә ҡайһылай томра, өҙлөкһөҙ артыш төтәтеү менән генә эш сыҡмаҫ.\n– Санияның үлеме хаҡында справка ла алаһы бар. Рөхсәтһеҙ килеш-мәҫ. – Һаман ризалашҡыһы килмәй атаһының.\n– Уныһын үҙ өҫтөмә алам. Фалиж һуҡты, тип участка дауаханаһының баш врачы Сәләхетдин ағайға шылтыратырмын. Аҡыллы, ярҙамсыл кеше ул, эштең асылына тиҙ төшөнөр. Врачтар саҡыртыу, Санияны районға алып барып, ерле-юҡҡа тунатып, шунан кире апҡайтып мәшәҡәтләнеү кәрәкмәҫ. Былай ҙа бөтәһе лә күҙ алдында бит инде, – тип һүҙ ҡыҫтырҙы Миңнизар.\n– Иншалла, шулайтығыҙ. – Амин ҡылғандай, ҡабатлап йөҙөн һыпырҙы Хәйерниса. – Гөлбикә ҡыҙым, Әминә, офоҡтан ҡояш күренеү менән Селтербей шишмәһенә барып килерһегеҙ, һыуҙы ағым ыңғайына буръяҡландырмай ғына һыпырып, йәтешләп алығыҙ, шулай тейеш. Күнәктәр өҫтөн яулыҡ менән бәйләрһегеҙ, һыуҙың тамсыһын да ергә сайпылтырға ярамай. Бөтәһе урын-еренә еткәс, һуңғы тапҡыр үҙем йыуындырырмын, ауырын ауҙарырмын, яйымды яйлап өйрәнгән Фатима, Фариза, Нәзирә, Мәрйәмдәр ярҙам итешер.\nНәйлә ишек төбөндәге ултырғыста бөршәйгән. Уны күреүсе, хатта йомош ҡушыусы ла юҡ. Атаһы ғына, ғәйепләгәндәй, һүҙ ҡыҫтырҙы:\n– Ҡыҙым, биттәрең ҡарайған, маңлайыңа мөһөр баҫып алғанһың. Бар, йыуын, таҙарын!..\nҠояш күтәрелеүгә ишек алдын тултырып ярты ауыл халҡы йыйыл-ғайны инде. Ир-ат ҡул ҡаушырмай, һәр береһенең шөғөлө бар: кемеһелер баш, аяҡ осона ҡуймалы яҫы таш йүнләп килтергән, шуны сүкеш ҡасау менән соҡоп мәрхүмәнең исем-шәрифен, тыуған, баҡыйлыҡҡа күскән йылын-көнөн яҙып аҙаплана, икенсеһе ҡалын ләхет таҡтаһын самалап быса, кемеһелер таҡтаның ситтәрен тигеҙләй, бәғзеләр, көрәктәрен яу-рындары аша һалып, ҡәбер ҡаҙырға йүнәлә. Ҡапҡа төбөндә оҙон арбаға егелгән ат теҙгененән баһыуға бәйле, ҡайғырғандай башын эйгән хай-уан үҙ сиратын көтә: уға ла бит дилбегәне ҡағыу менән, ҙур булмаһа ла, таштай ауыр йөктө көсәнеп тартып ауыл һыртындағы ҡалҡыулыҡҡа йүнәләһе. Өй эсендә мәрхүмәне йыуындырыусыларҙы, һуңғы сәфәргә әҙерләүселәрҙе иҫәпкә алмағанда, ҡалған бисә-сәсәгә эш юҡ тиерлек, улар тупһа ауыҙында өйкөлөшкән. Араларында Рауза ла күренә. Ул ике һүҙҙең береһендә Санияны маҡтай: “Һәйбәт кеше ине, – ти һағыҙын ласҡылдатып сәйнәй-сәйнәй, бөтәһе ишетерлек итеп аҡланырға ла яйын таба: – Ғәзим ни, ауылда мәйет барлығын ишетмәгәс, кисекмәҫтән барырға кәрәк тип, ҡара таңдан ҡабаланып район үҙәгенә сыҡты ла китте, ҡайтыу менән килеп етер, сыҙап ятмаҫ. Фәтих Әхмәҙуллычтың тауыҡ сүпләһә лә бөтмәҫ эше артынан эйәреп ҡайта ғүмер баҡый, от-четын һаман тапшырып бөтмәгән, совхоз бухгалтерияһы ҡыр быуыны-на төшөп шуны таптыра, талап итә, ти. Төн оҙоно тауҙай ҡағыҙҙарында соҡсондо, әле, ашау-эсеүен онотоп, кәнсәһендә ултыра. Ус яларлыҡ эш хаҡы алмаһа ла, вазифаһы бигерәк яуаплы һәм ауыр шул...”\n…Нәйлә һарай янындағы оҙон бүрәнәгә һаҡҡан да тынып ҡалған. Уның өсөн йәшәү мәғәнәһе ҡасҡан, салт аяҙ көн һүнгән. “Үлтереүсемен! Әсәйемдең фажиғәһенә бары мин генә сәбәпсе! Әллә йыйылғандарға, ғәйеплемен, тип ярып әйтергә лә ҡуйырғамы? Ул саҡта нимә үҙгәрер? Бары үҙемә генә насарлыҡ ҡылам, ә атайым бер төптән ике кешеһен юғалтыр – ҡатынын һәм ҡыҙын. Бер ҡатарҙан килгән ҡайғыны йөкләй, күтәрә алырмы? Юҡ, нисек тә йәшәп ҡарарға кәрәк. Йөрәгендәге ете йоҙаҡҡа бикләнгән енәйәтен берәү ҙә, бер ҡасан да белмәҫ. Ә Ғәзим, ҡурҡаҡ йән, телен арҡыры тешләр, өндәшмәҫ. Яйы сығыу менән үсемде аласаҡмын, ҡотолоу юҡ уға!..”\nТөшкә ҡарай өйгә саҡырҙылар, әсәһе менән хушлашырға кәрәк икән. Башта йөҙө асыҡ ҡатынының янына атаһы барҙы, оҙаҡ ҡына моңһоу итеп текәлеп торҙо. Эйелеп, балауыҙ төҫө алған маңлайға ирендәрен тигеҙҙе, күҙҙәренән һаран йәштәр һығылып сыҡты. Ғүмерҙә күҙ йәштәрен яттарға күрһәтмәгән атаһы тәүге тапҡыр мир алдында илай ине. Шунан Нәйлә яҡынланы, атаһының хәрәкәттәрен ҡабатланы, әммә күҙҙәре ҡоро ҡалды, сөнки ғәмен ошо ерҙә, әлеге минутта башҡараһы мөһим йомош биләп алғайны.Ҡаш аҫтынан ян-тирәһен байҡаны – уны күрмәйҙәр, уға иғтибар итмәйҙәр һымаҡ. Ҡулын кеҫәһенә тыҡты һәм усына йомоп сығарған алтын сәғәтте, йыйылыусыларға һиҙҙермәйенсә, кәфен эсенә төшөрҙө. Ары Гөлбикә, Әминә, Миңнизарҙар яҡынланы, шунан Фариза, Нәзирә, иң аҙаҡтан, илай-һыҡтай, – Рауза…\nҠояш төшлөктән байыу яғына ыңғайлағанда зыяратта яңы түмәләс ҡалҡып сыҡты. Ауыл муллаһы Ғабдулла тауышын артыҡ күтәрмәй генә көйләп йыназа уҡығандан һуң ҡәбер тирәһендә өйкөлөшкәндәр, өләшелгән хәйер-саҙаҡаны устарына йомоп, баштарын эйеп ҡапҡа яғына йүнәлде, атаһы менән Нәйлә икәү генә тороп ҡалды. Ҡатын-ҡыҙға эскә үтергә рөхсәт ителмәгәнлектән, ҡыҙ тыш яҡтан зыярат кәртәһенә һөйәлгән дә тынып ҡалған, ҡулы йән көскә ҡаҙауы сысайған һайғауҙы ҡыҫҡан. Шыпа ла ауыртмай, әрнемәй усы, ә бармаҡтары араһынан һырғалаған ҡара ҡыҙыл ҡан тамсылап ергә тама: тып… тып … тып… Биниһая ваҡыт торҙолар, әммә ауыл яғына ыңғайламанылар. Ҡайҙа ғына барһындар инде, улар өсөһө лә бында бит. Ҡайтһалар, эҙләһәләр ҙә таба алмаҫлыҡ юғалтыуҙы, ғаиләләренең бөтөнлөгө йәнселеүҙе бөтә тәрәнлегендә тоясаҡтар. Шуға ҡымшанмай ҙа тора бирәләр. Бына кинәт иҫеп ебәргән талғын елгә эйәреп әллә ҡайҙан өрпәк болот килеп сыҡты ла, ҙурая, ҡабара барып, ауыл өҫтөндә әйләнергә кереште һәм бер аҙҙан ҡорғаҡһыған ергә һанһыҙ көмөш тамсылар һибелде. Төпһөҙ күк йөҙө, уның илай белмәүенә үс иткәндәй, булмышынан һаран йәштәрен көсләп һығып, шым ғына һыҡтай ине. Маңлайынан, биттәренән шыбаҡшып һарҡҡан йылымыс тамсылар, эйәге осона йыйылып, ҡан тамсылары таплаған үлән өҫтөн еүешләне.\nТормоштарының бөтөнлөгө йәнселде Иманбаевтарҙың. Мәрхүмәнең өсөн, етеһен уҡытыу ҙа йортҡа һиллек килтермәне. Көндәр буйы ауыҙҙарына йөҙөк йәшереп суҡаялар ҙа, кис етһә, береһе – төп яҡта, икенсеһе аш өйҙә ҡырын ятып ойоп китә. Иртән тағы ла шул уҡ хәл ҡабатлана. Ашарға кәрәк булған өсөн генә тәғәмләнәләр, ҡапҡан ризыҡтарынан көл тәме килгәндәй, тәмһеҙ-татһыҙ. Атаһы эсештергеләй башланы. Юҡ, өй беренсә әйенселәмәй, магазинға уны ғына ебәрә. Ҡайһылай итһен, һүҙҙе йыға, үтенесте яуапһыҙ ҡалдыра алмай, шауҙырлатып алып ҡайта бер нисә шешәне. Үпкәләп иҫкәртеүҙәргә аҡланыулы яуап әҙер: “Рәнйемә, ҡыҙым, мин саҡ ҡына, сама белеп кенә, ҡайғыны баҫырлыҡ ҡына…” Магазинға сираттағы шешә артынан китеп бара ине, урамда Ғәзимде тап итте. Аралары тиңләшкәс, теге ҡабалан мығырҙаны:\n– Сер һаҡлай беләһең икән, һатманың. Ысынын ғына әйткәндә, тор-моштан ваз кисеп, төрмәгә йыйынып бөтөлгәйне.\nУға нәфрәтле ҡараш төбәлде:\n– Күрә алмайым! Әлегә йөрөй бир иректә, тик оҙаҡҡа түгел... Ҡасан да булһа үлтерәм мин һине, шуны хәтереңдән сығарма! Ошо ҡулдарым менән быуып үлтерәм! – Ороло муйынға үрелде лә, тырпайған бармаҡтары йоҙроҡҡа йомарланған ҡулын көслөк менән кире тартып алды.\nҺорау билдәһеләй кәкрәйгән Ғәзим, бер ни тип тә яуап ҡайтармай, ары атланы.\nКискеһен апаруҡ иҫерек атаһы мәғәнә ҡасҡан күҙҙәрен инәлтеп төбәлде:\n– Әйт әле, ҡыҙым, әсәйең ысынлап та үҙ үлеме менән үлдеме? Ә мин быға ышанмайым, бик теләһәм дә, ышанмайым! Ышанмайым, бөттө-китте! Әйт дөрөҫөн, шул төндә нимә булды?! Ете төн уртаһында мунсала нимә ҡараған әсәйең, ни сәбәптән сикәһе юғарыға ҡағылған сөйгә эләккән? Ошо шикле, зиһенгә һыймаҫ һорауҙарға нисә көн яуап таба алмай ҡаңғырам…\n– Һин айыҡ тәүҙә, шунан һөйләшербеҙ, йәме… Иртәгә иртәнсәк…Таң һарыһынан атаһы ҡабаланып өйҙән сығып китте, ул үҙе үк дөрөҫлөктө ишеткеһе килмәй ине шикелле.\nИбраһимовтар кәләш әйттерҙе, туйҙы октябрь айына тәғәйенләнеләр. Шул көндәрҙә телевизорҙан өҙлөкһөҙ ГКЧП*, баш ҡалалағы оло бола хаҡында һөйләй башланылар. Көн оҙоно телевизорҙан йөҙҙәре төмһәргән, өгөттәренә инанған халыҡтан яҡлау өмөт иткән етәкселәрҙе күрһәтәләр. Эфирҙың ҡалған ваҡытын “Аҡҡош күле” балеты, траур көйө уйнаусы симфоник оркестр сығыштары менән тулыландыралар. Кис еткәс, иҫерек атаһы йоҙроҡлап өҫтәлгә тондорҙо:\n– Күҙ алдында яҙмыштар емерелә, ҡыҙым, ҡом тауылай бөйөк ил ишелә. Тарафтар буталды, алда беҙҙе ҡурҡыныс тетрәнеүҙәр көтә!\nТағы һүҙһеҙ ҡалдылар. Атаһының ғәмендә – ил ҡайғыһы, ә ул Ғәлимйәндең туйы хаҡында ишетеп болоҡһой.\nАвгуст аҙаҡтарында тиңдәштәренең кемеһе – уҡыуға, кемеһе эшкә таралыша башлағас, күңелле йәшлек шауы бүҫкәргән ауыл, ҡото ҡасып, бушап ҡалды. Хәҙер кистәрен ишекте шар асып, уттарҙы балҡытып ҡуйып, бейеү көйҙәрен һыҙҙырып йәштәрҙе киске уйынға саҡырмай Зиннәт, исем өсөн иртәле-кисле клубты асып яба һәм шуның менән һөнәри бурысы ла тамам.\nАңланы – уға ары ауылда ҡалырға ярамай. Алмашҡа кеше табылмағанлыҡтан, аҙна самаһы әсәһенең төркөмөндәге һыйырҙарҙы һауып аҙапланғайны. Һауынсылар таң һыҙылыр-һыҙылмаҫтан бүлексә янына йыйыла ла йәйәүләп ауыл эргәһендәге йәйләүгә китә. Иртә тороп өйрәнмәгәнгә йоҡоһо килә, күҙҙәре әсетә. Язаға алып барғандай, үҙен мәжбүр итеп, иң арттан һөйрәлә. Ҡайһы саҡ юлда ятҡан ташҡа аяғы эләгеп һөрлөгөп тә киткеләй. Аяҡтарында – ауыр резина итектәр. Унһыҙ ярамай, йәйләүҙең ялан кәртәһендә аҙым һайын тиерлек – табаҡтай йәйелгән шыйыҡ тиҙәк “ҡоймаҡтары”, абайламайыраҡ баҫһаң, бысраныуыңды көт тә тор. Ял итеү өсөн тәғәйенләнеп, гәрбил таҡтанан ашыҡ-бошоҡ әтмәләнгән будка, ҡыҙыл мөйөш, һауыт-һаба келәте, һөт ҡабул итеү урыны ныҡ туҙған; түбә шиферҙары, һиҙерәп тишелгән туҡымалай, ватылып бөтөп бара, ергә һөйрәлеп ябылған тотҡаһыҙ ишектәр – тишек-тошоҡло, һыйырҙар ышҡыныуҙан ялтырап ҡатҡан ялан кәртә һайғауҙары урын-урыны менән ҡаҙауҙарынан ысҡынып түбән һалынған. Дөйөм алғанда, йәйләүҙә – емереклек, йәмһеҙлек мөхите. Йәнгә иң тейгәне – өҫкә кейгән көрән төҫтәге халатҡа ғына түгел, то-тош йәйләүгә елләмәҫлек кимәлдә әсегән һөт, мал һыҡраһы еҫе һеңгән. Һауынсыларҙың телдәре тупаҫ, төрпө, ҡыҙыҡһыныуҙары сикләнгән, көтөүселәргә йәйләү яңғыратып һүгенеп ебәреүе бер ни тормай. Шөғөлөнән йәм, мәғәнә тапманы. Көн һайын ҡабатланған үҙгәрешһеҙ, игеҙәктәрҙәй оҡшаш, яңылыҡтарһыҙ ауыр эш эсен бошорҙо, һарыуын ҡайнатты, күңеле бейегерәк, мөғжизәлерәк, тылсымлыраҡ үрҙәргә ын-тылды. Бар ҙа баһа ундай тормош ер йөҙөндә, бар ул: аҡсаны иҫәпләмәй, ҡыҫмай ғына тотоналар, килешле, ыҫпай итеп кейенәләр, бер-береһенә зыялы мөнәсәбәттәләр. Ҡайҙалыр ожмахҡа тиң көнитмеш гөрләгәндә, ниңә һыйыр тиҙәгенә батырға, болғанырға?! Ауыл ерлегенә тап килмәгән ымһыныулы ҡыҫыр хыялды инҡар итергә теләгән Ағуна исемле туҡал һыйыр тиҙәкле ҡойроғо менән битенә сабып ебәрҙе. Ошондайыраҡ сәбәп, һылтау эҙләгәнгә, яртылаш һауылған төркөмдө ташлап, ферма мөдиренең өгөтләүҙәрен ҡолағына ла элмәй, йүгерә-атлай ҡайтып китте ҡыҙ. Башҡаса һауынға барманы. Йәмәғәт эштәренә ҡағылғанда талап-сан, ҡырыҫ атаһы эштән киткәнлеген ишеткәндән һуң туҙҙырып әрләп ташлар, тип ҡурҡҡайны, әммә яңылышты. Ул, ирендәрен ҡымтып ауыр көрһөндө лә, тауышын күтәрмәй генә ҡыҙыҡһынды:\n– Нишләп эштән китергә иттең әле?\n– Һыйыр типте.\n– Ғүмере буйы мал аҫтынан сыҡмаған әсәйеңдең бер тапҡыр ҙа шулайтып зарланғанын ишетмәнем.\n– Ә бына мине береһе типте, икенсеһе һөҙә яҙҙы.\n– Башына төшкән бәләгә кеше иң әүәл үҙе ғәйепле.\n– Ғәйебем нимәлә? Мин бит уларҙы әрләмәнем, һуҡманым.\n– Яратмай ҡарағанһыңдыр, кире мөнәсәбәт күрһәткәнһеңдер, мал бит аҡыллы, өндәшә, һөйләшә генә алмай.\nБер аҙна үткәс, сәй янында ауылдан китергә теләүе хаҡында һүҙ ҡуҙғатты. Атаһы айыҡ ине, тик оҙайлы эскенән яңы туҡталғанлыҡтан, кәүҙәһенең бирешкәнлеге һиҙелә, һаҡал-мыйыҡ баҫҡан йөҙө тартылып, күҙ аҫтары күләгәләнеп киткән. Көйәләнеүе, эстән бөтөрөнөүе һиҙелә. Әйтелгәндәрҙе ҡәҙимге генә ҡабул итте шулай ҙа. Алдындағы ҡаралай сәйен ҡабаланмай, йотомлап ҡына эсеп ҡуйғас, аласыҡ тупһаһына ба-рып бөксәйҙе. Һандыҡ төбөндә ятҡан ҡорама кисетте эҙләп табып, уны махорка менән тултырҙы. Дүрткел итеп йыртылған гәзит киҫәгенә ҡатҡан бармаҡтары менән самалап тәмәке һибеп ураны, йөйҙө төкөрөкләп йәбештерҙе лә, ишекте ҡыҫып ҡуйып, шырпы тоҡандырҙы. Йәнендәге юшҡынлы көйөктө әҙләп кенә тышҡа өргәндәй апаруҡ быҫҡытты ла, төпсөктө һүндереп ярыҡтан тыш яҡҡа ырғытҡас, кисетте усында һәлмәкләп тамағын ҡырҙы:\n– Әсәйеңдең ҡомартҡыһы.\n– Ошо нәмәнән йылылыҡ, яҡтылыҡ килеп тора төҫлө, эсендәге тәмәкегә лә хуш еҫ һеңгәндәй. Ябай, күҙгә бәрелмәгән әйберҙең ҡәҙерен һуңлап ҡына беләбеҙ шул. Әгәр әсәйең эргәбеҙҙә йөрөп ятһа, был сепрәк киҫәген иҫемә төшөрөр инемме икән? Икеле. Юҡтыр. – Бер аҙ өндәшмәй ултырғас дауам итте. – Был һөйләшеүҙе күптән көтә инем, ҡыҙым. Һиңә бында ҡалырға ярамағанлыҡты ла беләм, ни хәл ҡылмаҡ, ҡанаттарың нығыны, оянан осор сағың етте. Тик бына йөрәгем менән, – ул һөйәлләнеп ҡатҡан ҡулы менән түшен ыуҙы, – һине бер ҙә генә янымдан ебәргем килмәй. Китһәң, кем ҡулына ҡарап ҡалам, кемдән ярҙам өмөт итә алам, түшәккә ятып китһәм, ауыҙыма һыу тамыҙыр берәйһе булырмы, ә? – Йәнен һыҙҙырған эске кисерештәрҙән күҙҙәре еүешләнде. – Бынан ун биш саҡырымдағы Ҡәҙершала ҡартатайың менән ҡартәсәйең көн итә лә бит, уларҙың үҙ көндәре үҙҙәренә саҡ. Ә бында ҡыутомшоҡтай яңғыҙмын, күҙ терәп барыр яҡыным юҡ. Быныһы – ярты ҡайғы тигәндәй, иң ҡурҡынысы – халыҡты туйҙырған, көн иттергән ауыл еренә эшһеҙлек килә, ә мин бер көн дә, бер сәғәт тә шөғөлһөҙ тора алмайым. Йәшәү мәғәнәм, тормошомдоң асылы – хеҙмәт, шунан көс-дарман алам. Беҙ төҙөгән ҡеүәтле ҙур ил, яҙғы боҙҙай ваҡ киҫәктәргә ваҡланып, таралырға йыйынып сатнаған, совхоз, бүлексә тарҡала. Ҡасандан бирле аҡса төҫөн күрмәйбеҙ. Урындағы халыҡ нисек, нимә иҫәбенә көн итергә тейештер инде? Әсәйеңдең үлеме хаҡында совхоз үҙәгендәге участка дауаханаһына справка алырға барғайным бит әле, шунда урамда ғүмере буйы партком секретары булып эшләгән Айытбай Нәҙерғоловты тап иттем. Парткабинетына йоҙаҡ һалған да Ленин портретын ҡултығына ҡыҫтырып ҡайтып килә, мине күреп ҡалып күрешкәс, былай тине: “Мәғәнәһеҙ ваҡытһыҙлыҡ билдәһеҙлеккә старт алды, нимә менән барып бөтөр, белмәйем. Кисә Карл Маркс томдарын өйөмә алып ҡайтып ҡуйғайным, ошоғаса төҙөгәнде атып-бәреп емерһәк тә, бер килеп кәрәгер әле улар”. Бында ла бит ана шул болғансыҡтан файҙа күреүселәр етерлек, ҡабаланып-ҡарһаланып кеҫәләрен ҡалынайтып ҡалырға тырышып ятҡан көндәре. Бүлексә бухгалтеры Фәтих Рәхимов аҡсаһыҙ йонсомай, киреһенсә, үҙенекеләй күреп, бүлексә мөлкәтен һатып кинәнә. Дөйөмләштереп әйткәндә, бурҙар быуаты килә, йәмғиәттә уғрылыҡ тантана итә. Ниңә быларҙы тәфсирләп һөйләйем әле, улар һиңә, моғайын, мәғәнәһеҙ тел сарлау һымаҡ ишетеләлер. – Салланған сәстәрен һыпырҙы. – Аҡса тигәндәй, юлланам тиһәң, һаҡлыҡ кенәгәһендә әҙерәк бар-барлыҡҡа, шуны алырға тура килер. Ярай, ҡартая барған алйоттоң мыжыуын иҫәпкә алма инде, китәм тиһәң, минән фатиха, ризамын.\n– Ниндәй һәйбәт, аҡыллы кеше һин! – Нәйлә йүгереп килеп атаһын ҡосаҡланы. – Ҡаршы килмәҫеңде алдан уҡ һиҙгәйнем.\nӨҫтәл артынан урын алған ғәзиз кешеһе һынамсыл төбәлеп һораны:\n– Ҡайҙа барырға йыйынаһың инде?\n– Өфөгә. Тик юғары уҡыу йорттары студенттарҙы күптән ҡабул итеп бөткәндер. Ваҡытлыса берәй ГПТУ-ны һайлармын. Аҙаҡтан күҙ күрер.\n– Ә беҙ һине Миңнизар апайың ише аҡ халатлы итеп күргебеҙ килгәйне. Ауырып-сырхап киткән осраҡта дауалаусыбыҙ эргәбеҙҙә була, йәнәһе лә. Әсәйең мәрхүмә менән шул хаҡта хыялландыҡ. Йә, ярай, һинеңсә хәл итәйек, – атаһы, мөһим ҡарар ҡабул иткәндәй, тубыҡтарына һуҡты. – Хәҙер һуңғыһы: йәшәйһе көндәрем һанаулы ғына ҡалды, шикелле, әгәр башҡаса осраша алмаһаҡ, мине әсәйең янына ҡуйырһығыҙ, эргәһенән урын билдәләп ҡуйғанмын.\n– Күңелгә шом һалма әле, атай, улайтһаң, китмәйем дә ҡуям.\n– Ғүмерең буйы ошо йортто һаҡлап, ҡарт алашаның яйын яйлап көн итмәҫһең бит инде. – Атаһы һүрәнке йылмайҙы. – Әҙәм балаһы был ергә мәңгегә килмәй, ҡасан да булһа китергә бурыслы – кешесә көн итеп, яҡшы һүҙ, яҡты эҙ ҡалдырып. Хәйер, һиңә уны аҙағынаса аңларға, төшөнөргә иртәрәк.\nЮлға йыйынды. Ауыл осондағы туҡталышҡа ҡәҙәр бергәләп сыҡ-тылар, атаһы әйберҙәрҙе күтәреп арттан эйәргән. Автобус апаруҡ ара киткәс, арт яҡта баҫып барған еренән ауыл яғына ҡайырылды. Бынан зыярат, хатта әсәһенең ҡәбер түмәләсе ап-асыҡ күренә икән. Юл сатына баҫҡан атаһы сағылда үҫкән яңғыҙ имәндәй һерәйгән. Тора-бара ул бәләкәйләнгәндән-бәләкәйләнде. Бына ике ҡара нөктә – түмәләс менән туҡталыш эргәһендәге һын – бергә ҡушылды һәм алыҫ офоҡта бөтөнләйгә ирене.


Өфөләге ҡарттар йорто-интернатында Олимпия уты Эстафетаһына арналған концерт үтте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөләге ҡарттар йорто-интернатында Олимпия уты Эстафетаһына арналған концерт үтте\n17:40, 21 января 2014 Йәмғиәт\nЙәмәғәт палатаһы һәм Башҡортостандың Йәштәр парламенты ағзалары Өфөләге ҡарттар һәм инвалидтар йорто-интернатында йәшәүселәр өсөн тематик байрам концерты ойошторҙо. Сара Өфөлә үткән Олимпия уты Эстафетаһына арналды. Йорт-интернатҡа факел йөрөткән волонтерҙар килде.\nРеспубликаның Йәмәғәт палатаһы һәм Башҡортостандың Дәүләт йыйылышы ҡарамағындағы Йәштәр парламенты ағзаларынан тыш, кисәлә Өфөнөң 83-сө мәктәп-лицей уҡыусылары һәм Башҡорт дәүләт медицина университеты волонтерҙары ҡатнашты.\nСоциаль учреждениела йәшәүселәр тулыһынса тантана атмосфераһын тойһон өсөн, волонтерҙар Өфөлә Олимпия уты Эстафетаһы нисек үткәне тураһында махсус ролик әҙерләгәйне. Пенсионерҙар үҙҙәренең көйәрмәндәр икәнлеген танып, әлбиттә, Рәсәй йыйылмаһы өсөн борсоласаҡтарын белдерҙе. Олимпия уйындары барышында бында спорт ярыштарын ҡарауҙы ойошторорға планлаштыралар. Волонтерҙар ҡайҙа һәм ниндәй объекттарҙа эшләйәсәктәре тураһында һөйләне.\n— Беҙ йорт-интернатта йәшәүселәрҙең тормошон үҙгәртә алмайбыҙ, әммә уны саҡ ҡына ҡыҙыҡлы итеп, яңы ваҡиғалар һәм тәъҫораттар менән тултырыу беҙҙең хәлдән килә. Күмәкләп беҙ уларға үҙҙәрен кәрәкле итеп тойорға ярҙам итәбеҙ, — тип үҙ тәъҫораттары менән уртаҡлашты БР Йәмәғәт палатаһы ағзаһы, Башҡорт дәүләт медицина университетының Волонтерҙар үҙәге директоры урынбаҫары Алина Трусова.\nТеги: йәштәр йәмәғәт палатаһы,волонтерҙар


Уйҙары – изге, һүҙҙәре – дауа, булмышы – файҙа\n9 Июнь , 16:44\nЛәйлә апай кеүек сыҙам, бөтмөр, эшкә уңған ҡатындарҙы “тимер ханым” тиҙәр халыҡта. Үҙенең тырыш тормош юлында ла, уның һикәлтәләре буйлап атлағанда ла, ныҡлы һәм ышаныслы аҙымдар менән алға барған, Хоҙай Тәғәлә тарафынан бирелгән һәләте менән эргәһендәге кешеләрҙе үҙенә ылыҡтыра алған, булмышы менән кешегә ярҙам ҡулы һуҙған халыҡ табибәһе Ләйлә Вәлиева тураһында артабанғы һүҙем.\nҒафури районының Красноусол ҡасабаһында йәшәгән Ләйлә Хәбибрахман ҡыҙының кешеләрҙең күңел торошон, эске донъяһын дауалау, көслө тетрәнеү кисергәндәргә ярҙам итеү һәләте бар. Үҙенә төрлө ауырыуҙарҙы еңеп сығыу юлдарын эҙләп, уларҙы асып биреүгә әүәҫ ҡатын, мөрәжәғәт иткәндәргә ярҙам итә, кәңәштәр бирә. Ләйлә апай менән аралашҡан һәр кеше үҙендә ниндәйҙер көс-ҡеүәт, ыңғай энергия, әлегә тиклем ауыр йөк булып елкәлә ятҡан проблеманың хәл итеү юлдарын тойомлай башлай. Уның Стәрлетамаҡтағы ҡабул итеү бүлмәһенә килгәндәрҙең күбеһе уға үҙенең хәсрәтен һөйләй ҙә, түгелеп илап ебәрә һәм күңелендә йыйылып торған төйөрөн аса. Үҙенә мөрәжәғәт иткәндәрҙең хәле яҡшырыуын күргән һәм уларҙың еңеллек кисереүен тойған халыҡ табибәһе ярҙамынан ҡәнәғәт ҡала.\n-Минең тамырымда әсәйем яғынан уҡымышлы олатайым булған. Уның әйткәндәре күп ваҡыт раҫ килгән һәм ауырыу һауыҡҡан. Мин дә был һәләтемде бәләкәйҙән тойомлай инем. Тик күргәндәремде аңлатып һөйләй генә белмәй торғайным. Бер туған ағайымдың ҡыҫҡа ғүмерле буласағын аңлата алмаһам да, әсәйемә гел уны хәстәрләргә, тәмле ризыҡтар менән һыйларға өндәп торғанымды иҫләйем. Кешенең эске донъяһы ла, күңел торошо ла әлегә тиклем өйрәнелмәгән һәм фән тарафынан, ғилми тикшеренеүҙәр үтмәгән серле утрауҙы хәтерләтә кеүек. Шуныһы үкенесле, ҡайһы берәүҙәр ошондай һауыҡтырыу алымдарына ышанып етмәй. Ә бит күп илдәрҙә, мәҫәлән, Ҡытайҙа халыҡ медицинаһына ҙур иғтибар бирелә, күп ауырыуҙар ваҡытында асыҡлана. Медицина ни тиклем үҫешкән булһа ла, беҙ йәшәгән донъяның серле яҡтары күп шул. Кешеләргә хәлемдән килгәнсә ярҙам итергә, олатайымдан мираҫ булып ҡалған һәм уҡып та алған белемем, ҡулымдың тылсымы менән бүлешергә тип ҡылған ниәттәремде бойомға ашыра алыуымдан бик ҡәнәғәт ҡалам,- тип һөйләне Ләйлә Вәлиева.\nҮҙен-үҙе тәҡдим итеп иғлан да бирмәгән, билдәле бер хаҡ та һорамаған Ләйлә Вәлиеваны күптәр таныш - белештәре аша эҙләп табып, уның янына килә. Уларҙы тыңлап, проблемаларҙың сәбәбен табырға ярҙам иткән апай, үҙенә өмөт бағлап килгәндәрҙе кире бороп сығармай. “Тормошомда барыһы ла яйланды!” – тигән шатлыҡлы хәбәр ишетһә, Хоҙай Тәғәлә биргән һәләтен тейешенсә ҡуллана алыуына тағы бер ҡыуана Ләйлә Хәбибрахман ҡыҙы.\nЯҡындарына, үткәндәренә, бер-береһенә рәнйеп йәшәмәһен ине тигән изге теләктәрҙә була белгән Ләйлә Вәлиева ире Миңдел Сәлимйән улы менән хәләл көткән донъяһынан, тормошта үҙ юлдарын табып, кәрәкле һөнәр һайлай белгән ҡыҙы Лилиә, улдары Азат, Сәлимдән бик ҡәнәғәт. Ғафури районының гүзәл тәбиғәтле Толпар ауылында буй еткергән Ләйлә үҙенә ғүмер бүләк иткән, матур тәрбиә, белем биргән, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны булған атаһы Хәбибрахман Динислам улы менән әсәһе Ғәлиә Әхмәҙулла ҡыҙына ҙур рәхмәтле. Хоҙай Тәғәләнең биргәненә шөкөр итеп, һәр яңы тыуған көнгә рәхмәт әйтеп йәшәгән ҡатын үҙен яратҡан килен итеп ҡабул иткән ҡайны – ҡәйнәһен дә тик яҡшы яҡтан ғына һағынып иҫкә ала, иренең туғандарын ихлас хөрмәтләй. Белорет педагогия училищеһында бергә уҡыған, Красноусолдағы балалар баҡсаһы коллективында бергә эшләгән йылдарын да ул һағынып, төркөмдәштәрен һәм хеҙмәттәштәрен оло баһалау һүҙҙәре менән телгә ала. Уны рухи яҡтан үҫешкән, бай күңелле шәхес итеп күрә белеүҙәрен дә һыҙыҡ өҫтөнә ала ул.\n-Ҡайҙа ғына барһам да, кем менән генә осрашһам да янымда гел яҡшы, мәрхәмәтле кешеләр осрап торҙо. Бөгөн дә шулай. Йөрәгем менән тирә-йүндән күңелемә яҡын кешене тоям, ауыр уйҙарҙан арынырға тырышам, улар аҙыраҡ булған һайын, йәшәүе лә шул тиклем еңелерәк. Нисек кенә ҡыйын булһа ла, Аллаһы Тәғәләнән ярлыҡау һорарға һәм яуыз уйлы кешеләрҙе ғәфү итә белергә кәрәк. Хоҙайҙың ҡөҙрәте киң, ауыр саҡта ла, шатлыҡлы мәлдә лә уға һыйыныу, булған тәғлимәттәренә инаныу дәрт-дарман бирә, йәшәү көсө өҫтәй. Барсабыҙға ла бәрәкәтле ишектәр асылһын, татыулыҡта, именлектә, иман менән йәшәргә насип булһын, – тине хушлашҡанда Ләйлә Вәлиева.\nКешенең күңел һәләтен мин йыл миҙгелдәре менән сағыштырырға яратам. Уның ярһып бурандай ҡоторонған сағы ла, һөйөнөп сәскә атҡан сағы ла, ҡыуанып йәшәргә ынтылған осоро ла, эсе бошоп һағышланған сағы ла була. Ошо миҙгелдәрҙә йәшәп, төрлө мәлдәр кисергән һәр кешегә булышҡан Ләйлә Хәбибрахман ҡыҙы Вәлиева үҙенең тәғәйенләнешен фәҡәт кешеләргә файҙа килтереүҙә һәм ярҙам итеүҙә күрә. Тормош үрҙәренә ул көс-ғәйрәттән тыш айыҡ аҡыл, тәрән ғилем, сабыр-түҙемлек менән артыла ла артыла.


Өфөнөң коммуналь һәм торлаҡ хеҙмәттәре ҡала юлдарын ҡарҙан көсәйтелгән режимда таҙарталар\nҠала хеҙмәттәре һауа шарттарының үҙгәреүенә тиҙ арала иғтибар итә. Төндә ҡарҙан таҙартыу өсөн 293 берәмек техника йәлеп ителде.\nСочи ҡалаһында Өлфәт Мостафиндың Александр Масляков менән осрашыуы үтте\nСочи ҡалаһында 30-сы «КИВИН-2019» халыҡ-ара КВН командалары фестивале уҙа. Ошо көндәрҙә Ҡышҡы театрҙа Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин «АМИК» телевизион ижат берләшмәһе генераль директоры Александр Масляков менән осрашты.\nБашҡортостан Республикаһы делегацияһы рәсми сәфәр менән Ҡазанда булды\n22 ғинуарында Башҡортостан Республикаһы делегацияһы Ҡазан ҡалаһында булып китте. Сәфәр барышында Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакимиәте етәксеһе Александр Сидякин һәм Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин Ҡазан мэры Илсур Метшин менән осрашты.\n2019 йылдың 9 ғинуарында Башҡортостан Республикаһы Өфө ҡалаһы хакимиәте эшҡуарлыҡ берләшмәһе менән берлектә Магнитогорск ҡалаһының мохтаж булған 73 бала өсөн 8 посылка әҙерләп ебәрҙеләр.\nЯңы йыл каникулдары ваҡытында баш ҡала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн экскурсиялар ойоштороласаҡ.\nӨфөлә Именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнөн билделәп үттеләр\n20 декабрҙә Башҡортостан Республикаһы буйынса Рәсәй Федераль Именлек Хеҙмәте Идараһында Рәсәй Федерацияһы Именлек органдары хеҙмәткәрҙәре көнөнә бағышланған тантаналы йыйылыш булып үтте.\nҺеҙ ҡарайһығыҙ 2 -сеһен биттең 17


Республиканың тыуған көнөн ҡотлап\n17 Апрель 2019, 19:47\nКүптән түгел Красноусол башҡорт гимназия-интернатында «Квазар» интеллектуаль уйыны үтте. Уйындың маҡсаты булып Башҡортостан Республикаһының 100 йыллыҡ байрамын шулай үҙенсәлекле билдәләп китеү торҙо.\nӘлбиттә, уйынсыларға тыуған илдең тарихы һәм тормошо буйынса белемдәрен күрһәтергә кәрәк ине. Был яуап-лы эште 10 «А» класс уҡыусылары тәрбиәселәре Гөлшат Миниғәле ҡыҙы Шаймарҙанова етәкселегендә үҙ өҫтөнә алды. Уйын бик отошло, ҡыҙыҡлы һәм фәһемле килеп сыҡты. Унда 5-сенән 10-сы класҡа тиклем алты кешенән торған 12 команда ҡатнашты. Командаларға 14 станцияла туҡталып инглиз һәм рус теле, математика, физика, Башҡортостан тарихы, Башҡортостан әҙәбиәте, география, тарих фәндәре буйынса һынау тоторға тура килде. Бынан тыш уҡыусыларға спорт буйынса етеҙлектәрен, музыка буйынса отҡорлоҡтарын, мәҙәниәт буйынса этно белемдәрен күрһәтеү бурысы ҡуйылды. Ә логика һәм интеллектҡа бәйле һорауҙар уҡыусыларҙан үҙенсәлекле фекерләүҙе талап итте. Уларҙың белемдәре, зирәклектәре һәр станцияла балдар менән билдәләнде һәм станция етәкселәренең ҡултамғаһы менән беркетелде.\nБар туҡталыштарҙа ла бик ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс эш төрҙәре, һорауҙар бирелде. Шулай ҙа иң сағыуы Гөлшат Миниғәле ҡыҙы әҙерләгән туҡталыш булғандыр. Унда уҡыусыларға элек башҡорт халҡы ҡулланған көнкүреш әйберҙәренең исемдәрен әйтергә кәрәк ине. Күп уҡыусыларҙың уларҙы танып-белеп дөрөҫ яуаптар биреүе туҡталыш етәкселәрен хайран ҡалдырҙы.\nСәғәт ярым барған ярыш һуңында уҡыусылар һәр станциянан алған Башҡортостан картаһы киҫәген йыйып берләштерергә тейеш ине һәм был бурысты барыһы ла теүәл үтәне.\nБына ярыш тамам. Ҡатнашыусылар һәм тамашасылар түҙемһеҙләнеп һөҙөмтә белергә йыйылды. Шулай итеп, 1-се урынды 9 «Б» һәм 7 «Б», 2-сене 8 «А» һәм 5 «А», 3-сө урынды 10 «Б» һәм 7 «В» командалары яулаһа, «Абсолют еңеүсе» тип 7 «А» командаһы танылды. Афариндар!\nИнтеллектуаль уйын уҡыусыларҙы коллективта эшләргә, бер-береңдең фекерен иҫәпкә алырға, үҙ-ара кәңәшләшергә өйрәтте һәм, әлбиттә, Башҡортостан Республикаһы тарихы буйынса белемдәрен тикшереүҙә ҙур эш булып торҙо. Улар уйындан бик ҡәнәғәт ҡалды, мөмкинселек булғанда тағы ла ҡатнашыу теләген һәм ошондай фәһемле, кәрәкле ярыш ойоштороусыларға рәхмәт һүҙҙәре еткерҙеләр.


Бер нәмә лә күктән яумай әүҙем йәш лидер Рүзилә Юлыҡованың йәшәү девизы шулай » Табын\nБер нәмә лә күктән яумай әүҙем йәш лидер Рүзилә Юлыҡованың йәшәү девизы шулай\n26 июня 2018 йыл | Йәмғиәт\nРүзилә Юлыҡова - Юлыҡ ауылы ҡыҙы. Юлыҡ мәктәбендә белем алып, артабан Красноусол башҡорт гимназия-интернатында уҡыуын дауам итә. Уны алтын миҙал менән бөтөргән ҡыҙ Өфө дәүләт нефть техник университетының технология факультетына уҡырға инә һәм былтыр ҡыҙыл дипломға тамамлай.\nҺәр яҡтан килгән, әүҙем, булдыҡлы ҡыҙ университетта уҡығанда ла йәмәғәт эштәренең уртаһында ҡайнай. Бында уҡытыусыларҙың һәм уҡыусыларҙың эштәренән күргәҙмәләр ойоштора, уларҙа алып барыусы була, студенттар өсөн Өфө буйлап, Шихан тауына экскурсиялар ойоштора, мәҙәни йүнәлештәге студент клубтарының етәксеһе була, шулай уҡ факультет гәзитенең хәбәрсеһе булып та эшләй. Университет тормошонан тыш йәмәғәт эштәрендә әүҙемлеге менән айырылған талибә 1-се курста Ғафури йәштәре берлеге ағзаһы була. 2-се курста уҡығанда иһә ойоштороу һәләтле Рүзиләне Ғафури йәштәре берлеге рәйесе итеп һайлайҙар.\n- Берлектең маҡсаты - төрлө мәҙәни, спорт һәм мәғариф саралары аша Ғафури йәштәрен берләштереү, уларҙың үҫешенә булышлыҡ итеү. Ул саралар: волейбол, футбол, баскетбол ярыштары, концерттар, мәғариф форумдары, райондың билдәле, күренекле шәхестәре менән осрашыуҙар, квесттар һәм башҡалар. Беҙҙең берлек "Табын" яҡташтар ойошмаһы һәм уның рәйесе Рәйлә Рәшит ҡыҙы Урманшина менән әүҙем рәүештә бергә эшләй, күп сараларҙы бергә ойошторабыҙ.\nРеспубликала беҙҙең райондыҡынан башҡа берлектәр ҙә бар. Шуларҙы берләштереүсе булып Йәш яҡташтар берлектәре ассоциацияһы тора. Ул ойошма эсендә берлектәр араһында спорт ярыштары ойошторола, республика кимәлендәге мәғариф форумдары үткәрелә, төрлө мәҙәни саралар булып тора. Ассоциация эшендә Ғафури йәштәре берлеге әүҙем ҡатнаша. Ғафури берлеге рәйесе булған ваҡытта үҙенсәлекле бер команда барлыҡҡа килде, был команда менән яҡшы һөҙөмтәләргә өлгәштек. Быйыл миңә Ғафури йәштәре берлеге рәйесе вазифаһын ҡалдырырға тура килде һәм рәйес итеп аҡыллы, уңған Имәндәш ауылы ҡыҙы Әлиә Рәшитова һайланды. Әлеге мәлдә респуб-\nлика кимәлендәге Йәш яҡташтар берлектәре ассоциацияһы рәйесе урынбаҫары итеп һайлап ҡуйҙылар, - ти Рүзилә Юлыҡова.\nИнженер булып эшләп йөрөгән ҡыҙ быйыл йәштәр тренеры тигән һөнәр ала, төрлө тренингтар үткәреп, республикала формаль булмаған белем биреүҙе үҫтерергә теләге бар.\n- Үҙеңә рәхәт булһын өсөн генә йәшәүҙә мәғәнә күрмәйем. Донъяла шул тиклем дә күп эштәр бар. Беҙҙе, актив йәштәрҙе, ул эштәр көтә. Донъяны тулыһынса яулап булмаһа ла, ауылды, районды, республиканы яҡшыртырға тырышып була. Һәр береһе үҙенең өлкәһен һайлай: кемдер спорт яғына, кемдер мәҙәниәт, кемдер үҙен шәфҡәтлелеккә арнай һ.б. Мин инде үҙем өсөн формаль булмаған белемде үҫтереү, йәштәрҙе әүҙемлеккә әйҙәү, ғөмүмән, әүҙемлекте үҫтереү - минең өлкә тип күрәм, - ти ҡыҙ. - Йәштәрҙе етеп килгән байрам менән ҡотлайым. Әүҙем булығыҙ, бер нәмә лә күктән төшмәйәсәк, тырышығыҙ, кешелекле булығыҙ. Донъя һине көтә, дуҫ! - йәштәр лидерының теләге шул.


Рәмил Исҡужин Башҡортостандың Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе итеп тәғәйенләнде\nБыл туралағы ҡарар бөгөн Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың пленар ултырышында ҡабул ителде - депутаттар уның кандидатураһын бер тауыштан хупланы.\nРәмил Кәбир улы Исҡужин Бөрйән районында тыуған, Башҡорт дәүләт университетын тамамлаған. Юридик фәндәр кандидаты. Хеҙмәт юлын 1975 йылда Бөрйән районының Ырғыҙлы мәктәбе уҡытыусыһы булып башлай. Армия сафында хеҙмәт итә. Төрлө йылдарҙа ауыл советы рәйесенән Өфө ҡалаһы прокурорына тиклем вазифалар биләй. 2006 йылдан Федерация Совты ағзаһы, һуңынан 5-се саҡырылыш Дәүләт Думаһы депутаты, Конституция ҡануниәте һәм дәүләт төҙөлөшө комитеты рәйесе урынбаҫары. Рәмил Исҡужин шулай уҡ Башҡортостандың Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығын етәкләне, 2013 йылдан республиканың Йәмғиәт хәүефһеҙлеге ведомство-ара советы секретары булып эшләне. Контроль-иҫәп палатаһы рәйесе вазифаһына уның кандидатураһын Башҡортостан башлығы тәҡдим итте. Эшмәкәрлегендә ул асыҡлыҡ һәм ғәҙеллек төшөнсәләренә нигеҙләнеүен билдәләне.\nДәүләт йыйылышы Ҡоролтай ултырышында республикала ауыл хужалығын үҫтереү һәм аҙыҡ-түлек баҙарын көйләү тураһында дәүләт программаһы үтәлеше, Башҡортостанда бала хоҡуҡтарын яҡлау буйынса хәл, республикала выждан азатлығы һәм дин тотоу иреклеге тураһында ҡануниәттең үтәлеше тураһында мәғлүмәт тыңланды. Республиканың айырым район-ҡалаларына мирауай судьялар тәғәйенләү тураһында ҡарарҙар раҫланды. Көн тәртибенә барлығы 40-ҡа яҡын мәсьәлә сығарылды.


ҠАЙҘА БУЛҺАҢ, ШУНДА ҺАЙЛА\n5 Февраль 2018, 11:34\n2018 йылдың 18 мартында Рәсәй Федерацияһы Президентын һайлау көнөндә тауыш биреүсе паспортта күрһәтелгән теркәлгән адресында – йәшәү урынында булмаһа, ул тауыш биреүҙең яңы тәртибе менән файҙалана аласаҡ. Ейәнсура районы территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Ринат Сабир улы Бикбаев менән ошо хаҡта һөйләштек.\nҠайҙа булаһың, шунда һайла\n31 ғинуарҙан булған урында тауыш биреү өсөн ғаризалар ҡабул итеү башлана\n2018 йылдың 18 мартында Рәсәй Федерацияһы Президентын һайлау көнөндә тауыш биреүсе паспортта күрһәтелгән теркәлгән адресында – йәшәү урынында булмаһа, ул тауыш биреүҙең яңы тәртибе менән файҙалана аласаҡ. Ошоға бәйле беҙ Ейәнсура районы территориаль һайлау комиссияһы рәйесе Ринат Сабир улы Бикбаевҡа бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.\n– Билдәле булыуынса, 31 ғинуарҙа тауыш биреү көнөндә теркәлеү урынында булмаған граждандарҙан ғаризалар ҡабул итеү пункттары эшләй башлай. Улар ҡайҙа урынлашҡан һәм нисек эшләй?\n– БР Үҙәк һайлау комиссияһы ҡарарына ярашлы, терртиориаль һайлау комиссиялары тарафынан бөтә республика буйынса Рәсәй Федерацияһы Президентын һайлау көнөндә һайлаусыны булған урыны буйынса һайлаусылар исемлегенә индереү тураһында ғаризалар ҡабул итеүсе 109 пункт асыласаҡ. Унан тыш, 74 күп функциялы үҙәк филиалдары һәм бүлектәре, дәүләт хеҙмәттәре порталы һәм 25 февралдән – участка һайлау комиссиялары аша ғариза бирергә мөмкин буласаҡ.\n– Булған урын буйынса тауыш биреү тураһында ғаризала һайлаусыға 18 мартта үҙе тауыш бирергә теләгән участканы күрһәтергә кәрәк. Әйтәйек, ғариза биргән көндә Абзанда булып, Өфөлә тауыш биреү өсөн ундағы участка һанын һәм адресын нисек белергә?\n– Быны ике ысул менән үҙаллы эшләргә була. Беренсенән Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы сайтында “ТИК и УИК на карте России” тигән һылтанма бар, уға күсһәң, Президент һайлауҙа эшләйәсәк участка һәм территориаль һайлау комиссиялары күрһәтелгән интерактив карта асыла. Картаны асҡанда сайт кешенең булған урынын файҙаланыуға рөхсәт һорай. Программа картала иң яҡын һайлау комиссияларын билдәләй һәм күрһәтә. Әгәр территориаль һайлау комиссияһы билдәһенә баҫһаң, комиссияның бәйләнеш мәғлүмәте күренәсәк. Унда барып, булған урын буйынса һайлаусылар исемлегенә индереү тураһында ғариза бирергә мөмкин. Илдең башҡа төбәктәрендәге территориаль һәм участка һайлау комиссиялары адрестарын сайттың эҙләү системаһын файҙаланып табырға мөмкин.\nБыларҙан тыш, Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһында мәғлүмәт-белешмә үҙәге эшләй. Ун шылтыратыуҙар күп каналлы 8-800-707-2018 (+7 (495) 727-2018) телефон һандары буйынса ҡабул ителә. Элемтә операторына һайлаусы тауыш биреү көнөндә булыуҙы планлаштырған бина адресын әйтергә кәрәк. Был адрес буйынса уны һайлаусылар исемлегенә индерәсәк участка һайлау комиссияһы тураһында мәғлүмәт биреләсәк.\nКәрәкле бөтә мәғлүмәт шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Үҙәк һайлау комиссияһы сайтында (http://bashkortostan.izbirkom.ru/) урынлаштырылған.\n2018 йылдың 18 мартында Рәсәй Федерацияһы Президентын һайлау көнөндә булған урын буйынса һайлаусылар исемлегенә индереү тураһында Ейәнсура районындағы ғаризалар ҡабул итеү пунктының адресы: Иҫәнғол ауылы, Совет урамы, 3, 117-се бүлмә. Эш ваҡыты: 2018 йылдың 31 ғинуарынан 12 мартына тиклем эш көндәрендә – 16.00-20.00 сәғ., ял көндәрендә – 10.00-14.00 сәғ. (терртиориаль һайлау комиссияһы). Күп функциялы үҙәк Иҫәнғол ауылы, Совет урамы, 3 адресы буйынса урынлашҡан.


Өфө районында йәшәүсе ғаилә үҙҙәренең музейын булдырған\nБөтмөр ҡатын оҙаҡ йылдар дауамында туғандарынан ҡалған боронғо ҡомартҡыларҙы туплаған. Уның был шөғөлө тора-бара ҙур коллекцияға әүерелгән.\nАҡлы-ҡаралы фотоһүрәттәр ,балалар уйынсыҡтары ,боронғо сервант һәм өләсәһенең май бешкесе. Венера Ғәлләмованың боронғо әйберҙәре тарих төпкөлөнә төшөргә яратыусы коллекционерҙарҙың иғтибарын йәлеп итмәһә лә, был әйберҙәр уға алтындан да ҡәҙерлерәк һәм яҡын.\nҠомартҡыларҙы бөртөкләп йыйҙым. Беребеҙ ҙә мәңгегә килмәгәнбеҙ, был әйберҙәр ҙә мәңгелек түгел. Күңел төшөнкөлөгөнә бирелә башлаһам ошонда инәм.Теге йәки был әйбергә күҙ һалыу менән кәйефем күтәрелә.Улар миңә йәшәүгә дәрт һәм көс бирә.\nБыл бүлмән хужабикә әйтеүенсә, туғандарҙы һәм яҡындарҙы туплаусы тарихи һәм иҫтәлекле урын. Өҫтәл түрендә самауыр. Ул ғаиләгә ул ярты быуаттан ашыу хеҙмәт итә.\nЭльвира Зыязетдинова, Венера Ғәлләмованың туғаны: «Беҙ бында беҙҙең мәрхүм туғандарыбыҙҙы иҫкә алыр өсөн йыйылабыҙ. Был бүлмә беҙҙең ғаилә тарихы,тимәк бөтә халыҡ тарихы ла сағылыш таба».\nВенера Ғәлләмованың музейында күп кенә тормош -көнкүреш әйберҙәренә икенсе һулыш бирелә. Был арба тәгәрмәсе меңәрләгән саҡрым үткән, әммә хәҙерге ваҡытта ул иҫтәлекле бүлмәнең түшәме аҫтында урын алған. Осрашыуҙар үтә торған өҫтәл ағас ҡасандыр бойҙай һаҡланған мискәләр өҫтөнә ҡуйылған.\nВенера Ғәлләмова: «Был комодҡа алтмыш йылдан ашыу. Патефон 1953 йылғы, ул әле лә эшләй. Был сервантҡа -алтмыш йыл. Уның менән минең ҡартатайым менән өләсәйем ҡулланған».\nВенера Ғәлләмова йыш ҡына совет осоро ҡомартҡылары фонында фотосессиялар ҙа ойоштора. Әхирәте Гөлнара фоторәссам булараҡ ярҙам итә.\nГөлнара Ғәлиәхмәтова, Венера Ғәлләмованың әхирәте: «Беҙҙең тамырҙарыбыҙ һәм ышаныслы ҡанаттарыбыҙ булыуына беҙ ата-әсәләребеҙгә рәхмәтлебеҙ. Бында быуындар күсәгилешлеге һаҡланған».\nБай коллекция туғандар ярҙамында тупланған. Венера Ғәлләмова хәтер бүлмәһен булдырыу идеяһы менән дә яна.


Инфоурок › Другое › Презентации › Гөлфиә Юнысова . Әсәм һүҙҙәре» шиғыры\nТел асҡысы, Иман биргән Һөйөклө туған телем Үҙ телемдә һеҙгә сәләм- Әссәләмәғәләйкүм\nГөлфиә Юнысова «Әсәм һүҙҙәре» шиғыры.\nАлтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы. Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр. Хеҙмәтенә күрә хөрмәте. Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә. Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә. Әсә хаҡы – тәңре хаҡы. Мейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана. Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай.\nМейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана.\nАлтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы. Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр. Хеҙмәтенә күрә хөрмәте. Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә. Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә. Әсә хаҡы – тәңре хаҡы. Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай.\n*Мейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана. *Хеҙмәтенә күрә хөрмәте.\nАлтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы. Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр. Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә. Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә. Әсә хаҡы – тәңре хаҡы. Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай.\n*Мейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана. *Хеҙмәтенә күрә хөрмәте. *Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр\nАлтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы. Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә. Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә. Әсә хаҡы – тәңре хаҡы. Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай.\n*Мейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана. Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр. *Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә.\nАлтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы. Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә. Әсә хаҡы – тәңре хаҡы. Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай.\n*Мейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана. *Хеҙмәтенә күрә хөрмәте. *Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр. *Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә. *Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай.\nАлтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы. Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә. Әсә хаҡы – тәңре хаҡы.\n*Мейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана. *Хеҙмәтенә күрә хөрмәте. *Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр. *Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә. *Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай. *Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә.\nАлтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы. Әсә хаҡы – тәңре хаҡы.\n*Мейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана. *Хеҙмәтенә күрә хөрмәте. *Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр. *Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә. *Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай. *Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә. *Алтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы.\n*Мейес һалғас та аҡлана, Намыҫ йәшләй һаҡлана. *Хеҙмәтенә күрә хөрмәте. *Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡарыр. *Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә. *Һүҙ – яралай, һүҙ – дауалай. *Дошманыңа үлем теләгәнсе, үҙеңә ғүмер телә. *Алтын – көмөш яуған ерҙән, тыуған үҫкән ил яҡшы. *Әсә хаҡы – тәңре хаҡы.\n1 – се төркөм. Хеҙмәтеңдән изгелек күр. 2 – се төркөм. Рәхмәт алып йәшәү. 3 – сө төркөм. Рәхәт күрмәү. 4 – се төркөм. Әсәнең изге һүҙе.\nНомер материала: ДБ-389712


Өфөлә «Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы – 2019» конкурсының абсолют еңеүсеһе билдәле булды\n29 Ғинуар 2019, 09:32\nӨФӨ, 2019 йыл, 29 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/. Өфөлә, Рус дәүләт академия драма театрында, XХII «Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы – 2019» ҡала конкурсын һәм XV «Баш ҡаланың башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы – 2019» ҡала конкурсын ябыу тантанаһы уҙҙы. Өфө ҡалаһы хакимиәтендә хәбәр итеүҙәренсә, бөтә конкурс һынауҙары йомғаҡтары буйынса лауреаттар һәм еңеүселәр билдәләнде.\n«Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы – 2019» конкурсының абсолют еңеүсеһе – 47-се гимназияның иҡтисад уҡытыусыһы Ирина Хисмәтуллина.\nИң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы исемен 7-се мәктәптән Гөлшат Ғәбитова алды. 65-се татар гимназияһынан Гүзәл Заһитова иң яҡшы татар теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы тип танылды. Иң яҡшы рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы – 6-сы лицейҙан Айгөл Хөсәйенова.\n«Педагогик дебют» номинацияһында – 160-сы лицейҙың һынлы сәнғәт уҡытыусыһы Ангелина Тимирова, ә «Педагогик өмөт» номинацияһында (башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары араһында) 103-сө мәктәптән Зөлфиә Иҫәнбаева еңеү яуланы.\nБәйгелә бөтәһе 17 фән буйынса 66 уҡытыусы ҡатнашты. Улар араһында — 27 йәш уҡытыусы. Дүртенсе йыл рәттән йәш уҡытыусыларға ярҙам итеү маҡсатында «Баш ҡаланың йыл уҡытыусыһы» конкурсында ҡатнашыусыларға — «Педагогик дебют», «Баш ҡаланың башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы» конкурсанттары өсөн «Педагогик өмөт» номинациялары булдырылды.\n22 йыл дауамында «Башҡортостандың баш ҡалаһының йыл уҡытыусыһы» ҡала конкурсында 2,5 меңдән ашыу кеше ҡатнашты, 600-ҙән күберәк уҡытыусы лауреат исемен алды. Өфө уҡытыусылары 19 тапҡыр «Йыл уҡытыусыһы» республика конкурсы еңеүселәре булды.\nШулай уҡ Рәсәйҙең халыҡ мәғарифы һәм фән хеҙмәткәрҙәре профсоюзының Башҡортостан комитеты наградалары тапшырылды. «Башҡортостандың баш ҡалаһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы» конкурсында ҡатнашыусылар Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайынан махсус бүләктәр алды.


18 йыл видеочить - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nБыл һүҙҙәргә тағы ла бер тема буйынса имтихан әҙер йәшелсә, еләк-емеш һәм еләк немец. Был һүҙҙәргә тағы ла бер тема буйынса имтихан әҙер йәшелсә, еләк-емеш һәм еләк немец. Немец һүҙ тәржемә кире хәтерҙә.\nChatroulette рус видео ч\nБашлап ебәргән булған немецтар рәсәй тормошо chatroulette йылдың беренсе тапҡырChat янында Cam-сөнки был ике еңел ҡатнашыу өсөн, уны тағы ла яҡшыраҡ бәйле булыуы мөмкин һәм яҙа ғына түгел сикләнергә тура килде. Янына веб-камера, микрофон әле был. беренсе сиратта, улар шулай эшләргә мөмкин, Ти. Видео-компьютер шылтырат, тип әйтә.\nБыл алдында веб-камералар йәки ч тәүҙә ч roullette булып башлай, теләүселәр сайтҡа теркәлергә тейеш, был тәҡдим ниндәй веб-камералар йәки ч ч roullette.\nӘммә теркәлеү үтә күптән түгел, ә нәҡ башлана ғына.\nБер дөрөҫөрәге, был юлдар мөнәсәбәттәре барлыҡҡа килеүе мөмкин, йәки дуҫтарса мөнәсәбәт. Әңгәмәләште күреп, ниһайәт, осраша һәм шунда уның янында тора хатта. реал ниндәй Сюрприз бер ниндәй ҙә насар. Яҡшы, һәр килә лә ул, әммә шулай эшләгән, веб-камералар йәки немец ч Chatroulette, юғарыла килтерелгән миҫалдар кеүек үк әйтеп, ярайһы уҡ мәғәнәгә эйә.\nӘгәр үҙ-ара бәйләнеш буйынса бер тапҡыр тамаша булырға тейеш түгел, был мөмкин айыра берләшмәләргә, ғәҙәти булараҡ, һәм чате.\nЯнына веб-камералар йәки ч ч roullette бурыстар юҡ, ҡалаһы өсөн бәйләнештә тора, шулай итеп, кемдең зауығы һ. инә, ә был юлы ауыҙ тел ChatRoulette, күп эшләргә кәрәк, рәт-рәт ҡарау бит, ниндәй ChatRoulette был сайтта теркәлгән һәм шунда уҡ эшкә тотона.\nБында шулай уҡ бер нисә һыу инеү мөмкинлеге булһа әңгәмәләште, был яҡшыраҡтыр ҙа, сөнки үҙ-ара симпатия шулай итеп әңгәмәләште төҙөргә мөмкин булһа, был фотоларҙы буласаҡ отображаться һеҙҙең алда ч.\nҺәм мәлдә проектлау стадияһында өсөн йәлпәк башының\nҡарашҡа ғына шулай кеүек ябай тойола гелИке этапта ҡатмарлы проблема йәки партнерҙары менән хеҙмәттәшлек өсөн әҙерлек этабы. Был оҙайлы хеҙмәттәшлектең аныҡ миҫал йүнәлеш дөрөҫ. Бөтә белемен һәм тәжрибәһен ҡуллана теләр инем мин үҙемә бирелгән, был ҡаршылыҡты еңер өсөн бирелгән. Төҙөү мөнәсәбәте мөһим минең өсөн уңышлы, бәхетле булыу өсөн, ике яҡтан килгән һәм булып ҡала. Мин йыш ҡына, тип әйткән булған мөнәсәбәт ҡорған парҙар бергә хәл итә, ләкин ҡайһы бер ваҡытта бер башҡа аша партнерың менән хушлаша. Һәм һәр ваҡыт тиерлек бер сәбәбе шул уҡ: бер аҙ күрмәй ҡала, тип, эйе, әммә башҡалар өсөн түгел. Был мөнәсәбәт ғүмерле булһа ла, бындай ауырыуҙар разлуки. Шуға күрә әлеге этапта мин теләр инем, мөмкин булған мөнәсәбәттәр өсөн төҙөлә, хушлашырҙан алда хәүеф түгел. Шулай итеп, разлуки улар иммунитет булғаны өсөн ауырта мөмкин. Әлеге ваҡытта мин үҙемдең миссиямды бөтә мәҡәләләр коллекцияһы йыйыу уңайлы ябай. Күпселек мәҡәләләрҙе - был советы, иң элек хәйләкәрлек өсөн оҙайлы һәм инструкция һәм дөрөҫ мөнәсәбәт, уҡыу һәм фаза-ара мөнәсәбәт, уларҙы еңеп сығырға мөмкин. Әммә хәҙер вәғәҙә мәҡәлә: тема буйынса һеҙҙән кәңәштәр кәрәк доклад. Һеҙ хәүеф яҙа: беҙгә барлыҡ отчет яҙылған төрлө авторҙар, һеҙҙең өсөн һәр шикле маҡсаттан сығып һәм индивидуаль баһалана. Һөҙөмтәлә, беҙҙән хисап ала төрө булып, уларҙы эшкәртеү порталы. Язылырга рассылка"Relational Newsletter"етеҙ һәм һеҙҙең аласаһы бушлай бонус сифатында советтары тураһында һөйләне, нисек кеше күңелен яулай, һәм бер үк ваҡытта оҙайлы репортаждар өсөн уңышлы нигеҙ һала. Бынан тыш, эксклюзив мөнәсәбәттәр буйынса совет төҙөү буйынса электрон почта даими уңышлы булып һеҙ алаһығыҙ. Төймәгә басыгыз"хәҙер Теркәлгән", һеҙ соглашайтесь шуның менән, сайтыбыҙҙа мәғлүмәттәр даими тематик разослать тема буйынса отчетты электрон почта аша булды. Бынан тыш, һеҙ, аласыз алырға бушлай һыра. Һеҙ был теләсә ҡайһы ваҡытта отписываться ала язылырга рассылка. Дауам итеү өсөн, һеҙгә кәрәк булһа cookie-файлдар һайлау. Төрлө варианттар табыу һәм мәғәнәһен аңлатыу, улар һеҙ түбән.\nВеб-камералар булманы теркәлгән ч - ч ысын немецтарҙың\nಜರ್ಮನ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ಸೈಟ್ಗಳು ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್\nбушлай видеочивать чатта теркәлергә онлайн без рулетка таныш булмаған теркәлгән онлайн видео чат чатта теркәү бушлай булғас рулетка рулетка менән телефон ч бөтә донъя ҡыҙ менән танышып видео ҡыҙ менән сикләү видеочивать 18 ч рулетка егет менән таныша. бөтә донъя буйынса ч рулетка


Мөбәрәк булһын Рамаҙан!\n1 Апрель , 08:45\nБыйыл рамаҙан айы 2 апрель башлана һәм теүәл бер ай – 2 майға тиклем дауам итә. Әммә Ислам календарендә көн ҡояш байығандан һуң башлана, тип иҫәпләнә. Тимәк, ураҙа айына бөгөн, 1 апрель кис инәбеҙ һәм беренсе тәрәүих намаҙын уҡыйбыҙ.\nУраҙа тотоуҙың да үҙ тәртибе бар. Ҡояш ҡалҡырҙан ике сәғәт алда сәхәр ашын тамамлап, фарыз ураҙаны тотоу өсөн ошондай ниәт ҡылына: “Бисмилләһир-рахмәнир-рахим! Нәүәйтү ән әсумә саумә шәһри Рамаҙанә минәл-фәжри иләл-мәғриби халисәл-лил-ләһи Тәғәлә. Аллаһү әкбәр!” Мәғәнәһе: “Аллаһы Тәғәлә өсөн тип таң атҡандан башлап ҡояш батҡанға тиклем ихласлыҡ менән ураҙа тоторға ниәтләнем. Аллаһ – Бөйөк”.\nӘ кисен ҡояш байығас, ауыҙ асҡанда ошо доға уҡыла: “Бисмилләһир-рахмәнир-рахим. Аллаһүммә ләкә сумтү үә бикә әмәнтү үә ғәләйкә тәүәккәлтү үә ғәлә ризҡиҡә әфтартү фәғ-фирли йәғәффәрү мә ҡаддәмтү үә мә әххартү”. Мәғәнәһе: “Эй, Аллаһ! Һиңә генә иман килтерҙем, Һиңә тәүәкәл иттем, Һинең ризалығыңды өмөт итеп ураҙа тоттом, Һинең ризығың менән ауыҙымды астым. Эй, гонаһтарҙы ғәфү итеүсе Аллаһ, инде минең элекке гонаһтарымды ла, хәҙерге гонаһтарымды ла ярлыҡа”.\nБыл изге айҙа йәстү намаҙынан һуң тәраүих намаҙы уҡыла. Уны мәсеттәргә йыйылып уҡыу бигерәк тә сауаплы.