27 Ноябрь 2010, 15:41\nйәки Бурҙар ҡорбан эҙләп кенә йөрөйСовет осоронда тыуып һәм совет мәктәбендә тәрбиәләнгән быуын вәкилдәре бөгөнгө ҡырағай йәмғиәт шарттарына һис тә күнегеп тә, яраҡлашып та бөтә алмай. Бөгөнгө «кеше кешегә – бүре» тигән аҡҡа ҡара менән яҙылмаған, әммә йәмғиәтебеҙҙә тамырҙарын тәрән ебәреп өлгөргән йәшәү принцибы беҙҙең барыбыҙҙы ла һәр ерҙә итәк-еңебеҙҙе йыйып йөрөргә мәжбүр итә. Әммә әҙәм балаһының, бигерәк тә ауылда үҫкәндәрҙең тәбиғәттән бирелгән эскерһеҙлеге, ихласлығы, ышанып барыусанлығы үҙенә үк зыянға эшләй шул. Таныштарымдың үҙҙәре менән ошо көндәрҙә булған хәлдәр тураһында һөйләгәндәре еңел табыш артынан ҡыуыусыларҙың ниндәй генә этлеккә бармауҙарын дәлилләй.\nйәки Бурҙар ҡорбан эҙләп кенә йөрөй\nСовет осоронда тыуып һәм совет мәктәбендә тәрбиәләнгән быуын вәкилдәре бөгөнгө ҡырағай йәмғиәт шарттарына һис тә күнегеп тә, яраҡлашып та бөтә алмай. Бөгөнгө «кеше кешегә – бүре» тигән аҡҡа ҡара менән яҙылмаған, әммә йәмғиәтебеҙҙә тамырҙарын тәрән ебәреп өлгөргән йәшәү принцибы беҙҙең барыбыҙҙы ла һәр ерҙә итәк-еңебеҙҙе йыйып йөрөргә мәжбүр итә. Әммә әҙәм балаһының, бигерәк тә ауылда үҫкәндәрҙең тәбиғәттән бирелгән эскерһеҙлеге, ихласлығы, ышанып барыусанлығы үҙенә үк зыянға эшләй шул. Таныштарымдың үҙҙәре менән ошо көндәрҙә булған хәлдәр тураһында һөйләгәндәре еңел табыш артынан ҡыуыусыларҙың ниндәй генә этлеккә бармауҙарын дәлилләй.\nБеренсе хәл. «Сәлдергәндәр...»\n– Өфөнөң Сипайлово биҫтәһендә «Жуков урамы» туҡталышында маршрут ПАЗ-игына ултырайым тиһәм, кеше шығырым тулы, – тип һөйләп алып китте тәүге танышым. – Алғы ишектән инә алмағас, артҡыһынан барып индем. Туҡталышта бергә торған ике ирҙең береһе – 30 – 35 йәштәр тирәһендәге, бейек, мыҡты кәүҙәлеһе – минән алда, ҡураныс ҡына кәүҙәлеһе арттан инде. Мин улар араһында ҡалдым. ҡулымдағы сумкамды, бер ниндәй ҙә этлек ҡылыуҙары тураһында уйламайынса, аҫта тотоп барҙым. Эш урыныма барып еткәнсе ярты ҡаланы тип әйтерлек үтергә кәрәк. Үҙ туҡталышымда төштөм дә, эшемә килгәс, сумкамдан тараҡ алайым тип ҡараһам... ауыҙы асыҡ. Ул ғына ла түгел, аҡса янсығым да асыҡ, ә эсе... буп-буш! Бур булған ғына аҡсамды һыпырып алған да, янсығымды кире урынына һалған. Шуныһына иҫем китте: ҡараҡ яйлап, иркенләп эш иткән – аҡса янсығындағы бөтә булған карточкалар һәм квитанцияларымды, ҡарасәле, сумкама кире бушатҡан. Нисек телефоныма теймәгән?!\nБәғзе бер ҡала кешеләренең бер-береһенә ҡарата бүре икәнлеген ошо факт үҙе үк дәлилләй түгелме? Кешенең сумкаһында ҡутарынып торғандарын берәү ҙә күҙенә элмәгән, тип уйлайһығыҙмы? Шулай булып ҡуймағайы! Йәнәһе, миңә теймәһәләр, ҡалғанына төкөрәйем. Бына нәҡ ошондай битарафлыҡ үрсетә лә инде кеҫә, фатир, төрлө мөлкәт ҡараҡтарын.\nИкенсе хәл. «Сәлдерә алманы...»\n– ҡыш етеп килә, итек алайым, тип, баш ҡаланың Үҙәк баҙарына киттем. Бер бутикка инеп, оҡшаған итекте кейеп ҡарарға булдым. Уны-быны уйламай, сумкамды йәнәшәмә ҡуйҙым да, итектәрҙе кейеп ҡарай башланым. Шул саҡ һатыусы ханым миңә: «Сумкағыҙ үҙегеҙ менәнме?» – тип өндәште. ҡараһам – сумкам урынында юҡ! Мин аптыраһам да, һатыусы бер ҙә аптырап торманы, әйберҙәргә күҙ-ҡолаҡ булығыҙ, тине лә, сыҡты ла йүгерҙе. Ике минут та үтмәгәндер, сумкамды тотоп килеп инде. Ауыҙ асып һүҙ ҙә әйтә алмай торам. «Бер йәш кенә ҡыҙ килеп инде лә, абайлап ҡалдым, бер сумканы эләктереп тә тайҙы. Һеҙҙекелер тип уйланым да шул. Артынан ҡыуып ҡына етеп булһасы – баҫҡыстан түбән елдерә генә был. ҡыуып еттем дә, ҡулынан тартып алдым сумкағыҙҙы. Йәл, яҡын тирәлә һаҡсылар булманы – тапшыра инем ул ҡыҙҙы ҡулдарына», – тип ҡыҙып-ҡыҙып һөйләй ҡотҡарыусым. Бына ниндәй шәп ҡатын булып сыҡты һатыусым! Рәхмәт йөҙөнән алмаҫ итегемде алып сығып киттем инде.\nБыл донъяла бурҙар, уғрылар, мутлыҡ ҡылыусылар, алдаҡсылар менән бер рәттән, изге йәндәр ҙә булыуы күңелдә барыбер яҡшылыҡтың күберәк булыуына өмөт уята.


"ТЕЛЕГЕҘҘЕҢ, МӘҘӘНИӘТЕГЕҘҘЕҢ ҠӘҘЕРЕН БЕЛЕП ЙӘШӘГЕҘ!" Ноғман Мусин.\n9 Октябрь 2019, 11:32\nФатима Мостафина исемендәге 20-се Өфө ҡала башҡорт гимназияһында, экологик сара "Йәшел Башҡортостан" акцияһы сиктәрендә Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Ноғман МУСИН менән осрашыу ойошторолдо.\nХалыҡ яҙыусыһы уҡыусылар һәм уҡытыусылар менән гимназия йортонда ҡарағай ағастарын ултырттып, коллектив әҙерләгән асыҡ дәресте ҡарап, үҙе ижад иткән эшәтренә балалар менән тағы ла күҙ һалды.\nНоғман ағай үҙенең тормошо, эшмәкәрлеге, ижады менән уртаҡлашты. Уҡыусылар биргән һорауҙарға яуап ҡайтарҙы.\n"Ошо изге йорттоң асыу көнө хәтерҙә. Был мәктәпте асырға тулы халыҡ килде. Кешеләр балаларын эйәртеп килтерҙеләр. Бергәләп, күмәкләп килдек. Сөнки ул ваҡытта Өфөлә берҙән бер башҡорт мәктәбе ине. Шуның өсөн ошо уҡыу йортоноң асылыуы ғәжәп ҙур байрам ине. Эйе, тағы бер нимәне онотмаҫҡа кәрәк, был мәктәпте асыу өсөн бер-нисә йылдар көрәш барҙы. Йәнен -тәнен аямай мәктәпте астырам тип йөрөгән атай-әсәйәҙәр булды..... Уларға еңелдән булманы әлбиттә. Ул йылдарҙа, башҡорт теленең тәмен, ҡәҙерен белер өсөн үҙебеҙҙең балаларҙы ауылдарға алып ҡайта торған инек. Өләсәй, олатайҙары менән аралашып, телебеҙгә һөйөү уята торған инек. Сөнки ул саҡта башҡорт балалары араһында рус мәктәптәрендә уҡып телебеҙҙе онотоп барған уҡыусылар ҙа бар ине. Төрлө юлдарҙы эҙләп үҙебеҙҙең телебеҙҙе һаҡларға тырыштыҡ. Бер теләгем һеҙгә балалар: телегеҙҙе, мәҙәниәтегеҙҙең ҡәҙерен белеп йәшәгеҙ. " - тип хәтирәләре менән уртаҡлашты Ноғман ағай.\nБашҡорт иленең бөйөк шәхесе Ноғман Мусиндан бер кем дә айырылаһы килмәне. Дәрестәр тамамланһа ла балалар янына килеп, уның менән аралашыуҙы дауам иттеләр. Ул да бит уҡыусыларҙы һөйөп, яратып, хәлдәрен белеште, уҡыуҙары һәм тормоштары менән ҡыҙыҡһынды.\nШулай уҡ сарала Башҡортостан Республикаһының яҙыусылар союзы рәйесе, Республикабыҙҙың дәүләт йыйылышы депутатаы Зәки Арыҫлан улы Әлибаев та ҡатнашты.\nОшо сараны ойоштороусы Башҡортостан Республикаһының яҙыусылар союзына, атай-әсәйҙәргә, һәм уҡытыусылар коллективына оло рәхмәттәребеҙҙе еткерәбеҙ.\nФәһемле осрашыу балалар күңелендә юйылмаҫлыҡ булып оҙаҡ йылдарға һаҡланасаҡ.\n#Осҡон #оскон #РДШ #20гимназия #ПТТ #взлетай #НогманМусин #СоюзПисателейРБ


Башҡортостанда 3468 һайлау участкаһында веб-камералар урынлаштырыласаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда 3468 һайлау участкаһында веб-камералар урынлаштырыласаҡ\n17:42, 13 февраля 2012 Йәмғиәт\nБашҡортостандың һайлау участкаларында РФ Президентын һайлауҙа тауыш биреүҙе видеотапшырыу өсөн комплекстарҙың 80 проценты урынлаштырылған, тип хәбәр итте Өфөлә үткән матбуғат конференцияһында «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры Рөстәм Сәфиев.\nАлдағы һайлауҙарҙа Башҡортостанда 3509 һайлау участкаһы эшләйәсәк. Веб-камералар 3468-ҙән 2800 участкала урынлаштырылған. Видеотапшырыу 41 участканан ғынан булмаясаҡ.\nВидеокүҙәтеү комплекстарын урынлаштырыү буйынса был ҙур эштә «Ростелеком» йәмғиәтенең бүлендек предприятиеһы булған «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең барлыҡ тиерлек хеҙмәткәрҙәре ҡатнаша, унда бөгөн 7640 кеше иҫәпләнә. Бәләбәй, Туймазы, Благовар, Бүздәк һәм Баҡалы райондарының һайлау участкаларында видеокүҙәтеү системалары тулыһынса тиерлек әҙер.\n— 15 февралдә «Башинформсвязь» асыҡ акционерҙар йәмғиәте был эште бөтә республика буйынса тамамлаясаҡ, — тине компанияның генераль директоры. – Башҡортостан һайлауҙарҙы онлайн режимда тапшырыуға әҙер булған Рәсәйҙең беренсе төбәктәре иҫәбендә буласаҡ. 26 февралдә видеокүҙәтеү системаһы ғәмәлдә тикшереләсәк.\nҺайлау участкаларынан видеотапшырыу улар асылғандан алып, тауыш биреү йомғаҡтары тураһындағы протоколға ҡул ҡуйылғанға тиклем ойоштороласаҡ, тине Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев. Тауыш биреү барышын РФ һәм РБ Үҙәк һайлау комиссияларының рәсми сайттарында, шулай уҡ www.webvybory2012.ru сайтында ҡарарға була.\nТеги: һайлауҙар, веб-камералар


Риф Йосопов – Дүртөйлө районы башлығы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n13:01, 28 апреля 2021 Сәйәсәт\nБашҡортостандың Дүртөйлө районы Советы ҡарары менән хакимиәт башлығы итеп Риф Йосопов тәғәйенләнде.\n27 апрелдә Дүртөйлө районы хакимиәте башлығы вазифаһын биләү өсөн конкурс комиссияһы ултырышы уҙҙы.\n«Бөтә һынауҙарҙы уңышлы үттем, миңә ярҙам иткәндәрҙең һәм ышанғандарҙың һәммәһенә рәхмәт әйткем килә. Депутаттар корпусына, бөтә предприятиелар һәм хужалыҡтар етәкселәренә, урынбаҫарҙарыма, хакимиәт хеҙмәткәрҙәренә һөҙөмтәле эш өсөн рәхмәт, артабан да халыҡтың мул тормошо өсөн барыһын да эшләрбеҙ», — тип яҙҙы ул социаль селтәрҙәге сәхифәһендә.\nТеги: кадрҙар, тәғәйенләү


Олатайҙан – оло һабаҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Тубырсыҡ » Олатайҙан – оло һабаҡ\nФаяз олатай тырыша-тырыша бал ҡорттарына рам яһай ине. Уның янына биш йәшлек ейәне йүгереп килде.\n– Нимә эшләйһең ул, олатай?\n– Ҡорттарға рам яһайым.\n– Ә ниңә? Уларҙың фотоһын ҡуйырғамы?\n– Юҡ, улым. Мин яһаған рамға ҡорттар кәрәҙ ҡоя, уны бал менән тултыра.\n– Ә балды ҡайҙан алалар һуң?\n– Төрлө-төрлө сәскәнән. Уларҙың һутын ауыҙына, бөрләтәүенә тултырып алып ҡайталар.\nМалай олатаһына һорау артынан һорау яуҙырҙы. Быға ҡәҙәр ул алмағас баҡсаһындағы умарталарға әллә ни иғтибар бирмәй, ҡорттар бызылдап баҫтырғанда ғына өйгә йүгереп инеп китә торғайны. Олатаһы иһә әлеге һорауҙарға ихлас яуап бирҙе.\n– Ҡорттоң күҙе, танауы, ауыҙы бармы? – тип ҡыҙыҡһынды ейәне.\n– Башында биш күҙе, ауыҙы, ике мыйығы урынлашҡан, – тип аңлатты олатаһы. – Күҙҙәренең өсәүһе ябай, улар умарта эсендә хеҙмәт итә, таң атҡанын, эңер төшкәнен аңғарта. Ә башҡа икәүһе тышта осҡанда күрә.\nАуыҙындағы аҫҡы тештәр, ирен һәм тел барыһы бергә һутты һурып алырлыҡ томшоҡто хәтерләтә. Мыйыҡтарында еҫ һиҙеү ағзалары урынлашҡан.\n– Ә аяҡтары нисәү?\n– Алтау. Бәләкәй генә булһалар ҙа, ҡатмарлы, яуаплы эш башҡаралар. Ни өсөн тигәндә, уларҙа кәрзинкә урынлашҡан, кәүҙәләге сәскәнән йыйылған һеркә бөртөктәре шунда һыпырып төшөрөлә бара.\n– Бал ҡортоноң ҡанаты икәүҙер?\n– Юҡ, дүртәү. Алғылары артҡыларынан ҙурыраҡ. Бал ҡорттары сәғәтенә уртаса 20 – 30 саҡрым тиҙлектә оса. Ә буш йөрөгәндә 65 километрға етеүе ихтимал. Һутты мул туплаған хәлдә иһә осоу тиҙлеге сәғәтенә ике саҡрымдан артмай. Бал ҡортоноң эшмәкәрлеген, һин үҫә биргәс, ныҡлыраҡ өйрәнербеҙ, улым.\n– Ә быны белеү мотлаҡмы, олатай? Бал ҡорто тормошта ниңә кәрәк һуң?\n– Улар – Хоҙай тарафынан кешеләргә йәшәүгә ярҙам итеү өсөн ебәрелгән йән эйәләре. Балдың дауалау көсө, әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Ата-бабаларың борон-борондан умарта тотҡан, солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән. Изге эште һинең дауам итереңә ышанам, улым.\nМалай ризалығын белдереп, ихлас баш ҡаҡты.\nАвтор: Роза ҒӘББӘСОВА.\nТотош уҡырға 1 383\nТотош уҡырға 1 659\nТотош уҡырға 1 460\nТотош уҡырға 1 128\nҠайын һыуы тәмлеме? 11.05.2016 // Тубырсыҡ\nЯл көндәренең береһендә атайым менән урманға барҙыҡ. Көн йылы, күк йөҙө аяҙ, ҡоштар һайрай....


Башҡортостандың татлы ризыҡтары | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБөгөн “Рәсәй тәме” федераль конкурсы тамамлана. Был ярыш һәр төбәккә хас булған милли ризыҡтарҙы үҫтереүгә бәйле. Конкурсҡа Башҡортостан 26 позиция буйынса үҙ тауарын тәҡдим итте. Улар араһында башҡорт балы, талҡан, бауырһаҡ, дөйәғош ите, ҡаҙы, ҡаҡланған ҡаҙ һәм башҡалар бар. Рейтинг таблицаһы көн һайын яңырып тора


Уңыш батырҙары – “Аҡтау”ҙан | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Уңыш батырҙары – “Аҡтау”ҙан\nУңыш батырҙары – “Аҡтау”ҙан\n“Аҡтау” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте төбәктә элиталы иген культуралары үҫтереү менән ныҡлап шөғөлләнгән хужалыҡтарҙан һанала. Предприятие эшсәндәре ете мең гектар майҙанды эшкәртә. Бынан тыш, әле етәкселек 800 гектар ерҙе үҙҙәренә рәсмиләштереү буйынса документтар әҙерләй. Тимәк, ауыл эшсәндәренә тағы ла тырышып баҫыуҙарҙа хеҙмәт өлгөһө күрһәтеү бурысы йөкмәтеләсәк.\nБөгөн дә хужалыҡтың оҫтаханаларында ир-егеттәр ҙур ихласлыҡ менән яҙғы баҫыу эштәренә ауыл хужалығы техникаһын әҙерләй, запас частар хәстәрләй.\n– Бер көн менән йәшәргә ярамай, шуға ла иҫкергән техниканы ремонтлап, ҡабаттан эшкә егәбеҙ, яңыларын да ҡәҙерләп тотона егеттәр, – ти йәмғиәт етәксеһе Илдар Ниғәмәтйәнов. – Паркты тулыландырыу һис ҡасан да туҡтағаны юҡ. Мәҫәлән, йыл башланып ҡына тора, ә хужалыҡҡа 50 миллион һумлыҡ яңы техника ҡайтарылды ла инде.\nАграрийҙар алдында ете мең гектарҙа яҙғы сәсеү эштәрен башҡарыу бурысы ҡуйылған. Ялан батырҙары көсө менән иген – 1500, борсаҡ – 770 гектарҙа, ҡарабойҙай иһә – бер мең, гәрсис, вика үләне, арпа, һоло кеүек культуралар 470 гектарҙа сәселәсәк. Баҫыу эшсәндәре йылдағыса йылы аш менән тәьмин ителәсәк, хеҙмәт урынына алып барыу-алып ҡайтыу ҡаралған.\nХужалыҡ яҙғы баҫыу эштәренә ентекле әҙерләнгән, баҫыуҙарҙы туҡландырыу өсөн 400 тонна минераль ашлама бар. Сифатлы орлоҡҡа ла ҡытлыҡ булмаясаҡ, уны алдан хәстәрләп, яғыулыҡ-майлау материалдарын туплағандар. Әйткәндәй, йәмғиәт бына оҙаҡ йылдар инде ауыл хужалығы өсөн элиталы орлоҡтар етештергән Башҡортостан, Силәбе, Свердловск фәнни-тикшеренеү институттары менән яҡшы бәйләнеш булдырған. Свердловск өлкәһенең Красноуфимск селекционер үҙәге менән дә хеҙмәттәшлек дауам итә икән. Яҙғы-көҙгө баҫыу эштәрен ситтән техника йәлеп итмәйенсә, үҙ көстәре менән башҡаралар, хатта йәмғиәт башҡа хужалыҡтарға ла ярҙамлаша.\n“Аҡтау” хужалығы етәкселеге быйылғы баҫыу эштәренә тип, “Россельхозбанк”та ташламалы кредит юллап, аҡсаны орлоҡ, ашлама, яғыулыҡ материалдары һатып алыуға тотонған. Дәүләт тә ярҙамынан өҙмәй, төрлө субсидиялар алыуҙа ярҙам итә.\nӘйтеп үтеүебеҙсә, хужалыҡ элиталы орлоҡ сәсә. Нигеҙҙә, арыш, бойҙай, арпа, борсаҡ үҫтереүгә йөҙ борғандар. Баҫыуҙарҙа йыш ҡына ғалимдар ҙа булып китә, бергәләп орлоҡтоң яңы сорттарын уйлап табалар. Шуға ла сифатлы орлоҡҡа ихтыяж бик ҙур, продукцияһына һыу буйы сират. Әйткәндәй, хужалыҡ заманса иген киптергес һәм таҙартыу комплексы төҙөп сафҡа индергән. Йыйып алған уңышты һаҡлау өсөн 500 квадрат метр майҙанды тәшкил иткән дүрт иген келәте төҙөгәндәр.\nБөгөн бында ике ауылдан 20 кеше эш урыны тапҡан, етәкселек уларҙың һәр береһенең намыҫлы, эшһөйәр һәм уңған булыуын билдәләй. Ололарға алмашҡа йәштәр үҫеүен билдәләп, уларҙың ауылды һайлауына һөйөнөп бөтә алмайҙар. “Элек йәштәрҙе ауылда ҡалдырыу ауыр булһа, бөгөн үҙҙәре эш һорап мөрәжәғәт итә. Һәр кемде шөғөл менән тәьмин итергә тырышабыҙ”, – ти Илдар Сәғит улы.\nАуыл эшсәндәренең хеҙмәт хаҡы уртаса 20 мең һум тәшкил итә, эш һөҙөмтәләренә ҡарап, премия ла бирелә. Социаль яҡлауҙар ҙа бар. Шәхси ихатаһында мал аҫраусыларға бесән-һалам бүленә, иген таратыла. Шуныһы ҡыуаныслы: етәкселек ауыл эшсәндәренең сәләмәтлеген ҡайғыртып, төрлө ял йорттарына, шифаханаларға юллама менән тәьмин итә. Район биләмәһендә урынлашҡан “Ҡарағай” шифаханаһы бөгөн күптәрҙең яратҡан ял итеү урынына әүерелгән.\nЙәмғиәттең үҙ ағас ярҙырыу цехы ла уңышлы эшләй, ҡуртымға диләнкә алғандар. Заказ буйынса халыҡты ағас материалдары менән тәьмин итәләр. Бының өсөн заманса йыһазландырылған ҡорамалдар етерлек, ҡеүәтле техника ла булышлыҡ итә.\nЕтәкселек, алдынғы комбайнсылар, механизаторҙар, водителдәр Дмитрий Петкин, Дамир Ғәзизуллин, Зифат Ғиниәтов, Виктор Власовец, Марсель Әҙиуллин, Михаил Пастухов, Илсур Хөрмәтов, Валентин Каганов, Фәғил Ғарифуллиндарҙы һәр яҡлап маҡтап телгә алып, “нәҡ ошо егеттәр менән даныбыҙ йыраҡтарға тарала ла инде” тине.\nШуны ла билдәләп үтергә кәрәк: “Аҡтау” йәмғиәтендә ауыл хужалығы буйынса махсуслашҡан төрлө уҡыу йорттары студенттары практика үтә, тәүге хеҙмәт сынығыуы ала. Хужалыҡ етәксеһе Илдар Сәғит улының кесе улы Айнур ҙа бөгөн бында практика үтә, ул – Дыуан күп профилле колледжы студенты. Ағаһы Илнар ҙа ошо уҡыу йортон тамамлап, әле ситтән тороп Башҡортостан дәүләт аграр университетында уҡып йөрөй. Бөгөн йәмғиәттә агроном йөгөн тарта. Егеттәр ауыл тормошон һайлауҙарына һис кенә лә үкенмәй. “Беҙ бит ауыл балалары, шуға ла ер эше ят түгел”, – тиҙәр.


Тиҙҙән бәйге башлана\n6 Сентябрь , 17:17\nБашҡортостанда сираттағы “Айыҡ ауыл -2021” республика конкурсы башлана. Мәғлүм булыуынса, былтыр конкурс халыҡ араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырҙы, муниципалитеттар араһында унда ҡатнашыу буйынса әүҙем эштәр алып барылды.\nБылтыр бәйге август айында башланғайны. Ноябрь аҙағына тиклем барған муниципаль этапта республиканың барлыҡ 54 районы ҡатнашты. Әйткәндәй, 2020 йылда Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡарары менән конкурстың приз фонды ун тапҡырға арттырылғайны.\n“Айыҡ ауыл – 2021” республика конкурсы Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы(конгресс) , Башҡортостандың Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, Һаулыҡ һаҡлау, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлыҡтары һәм башҡа ведомстволар ҡатнашлығында ойошторола. Бәйге саралары респубика Башлығы гранты саралары иҫәбенә үткәрелә.\nАтап әйткәндә, “Айыҡ ауыл” конкурсы республикала 2011 йылдан алып үткәрелә. 2019 йылдың июленән Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башланғысы менән ул ҡабаттан тергеҙелде.\n“Айыҡ ауыл” конкурсына ғаризалар ҡабул итә башлау ваҡыты тураһында ойоштороусыларҙан өҫтәмә мәғлүмәт буласаҡ. Бәйгелә ҡатнашырға дәғүә итеүселәр алкоголизм менән көрәшеүгә нигеҙләнгән саралар үткәрергә, аңлатыу эштәре алып барырға тейеш. Конкурстың тәүге этабына һөҙөмтәне муниципаль райондағы ойштороу комитеты презентация метариалдарына нигеҙләнеп яһай.


Ололар Өсөн Интерактив Уйын – Уйын Өлкәндәр Өсөн Бушлай Онлайн\nОлолар Өсөн Интерактив Уйыны-Был Йорт Өсөн Бөтә Фантазияғыҙҙы\nСөнки күп ир-ат бар үҙ причуды һәм фантазия, ләззәт интернет инеп ысулдарын эҙләй һәм уны алып барыу. Өлкәндәр һеҙҙе медиум күп ала, ул үҙе һеҙгә ҡәнәғәтләндереү өсөн файҙаланырға мөмкин. Классикаһы булып, эротика, ҡотосорғос, триллерҙар кеүек, видео фото һәм, улар бушлай күпселек осраҡта, ярашлы рәүештә, йәғни кәрәк һезгә. Тик шулай киң мәғлүмәт саралары һәм яңы кеүек OnlyFans йәки секс-шоу, бушлай түгел ул, әммә улар күп интерактивты юғары дәрәжәһенә эйә була., Порно бушлай әгәр телисез икән, наслаждаться-се уның сайтында тик һеҙ шулай телисез, һеҙҙең менән банкылағы счетына түгел, ул ҙур булмаған хәл төшөрәбеҙ, ххх уйын уйын һеҙҙең иғтибарға алырға кәрәк. Әгәр был һеҙ беркасан ла эшләй, элек, таң булып һеҙгә. Һәм әгәр һеҙ быны эшләйһегеҙ, һеҙ мин белдерә алам, һеҙгә лә тәҡдим итә алмаған башҡа бер порноигр контент сайттың, буласаҡ ул беҙгә. Хатта әгәр улар ниндәйҙер сифатлы уйын, уларҙы һеҙ һатмағыҙ ағзалыҡ тырыша.\nӨлкәндәр өсөн дә түләргә тура килә һеҙҙең өсөн интерактив уйын түгел был. Бөтәһе бушлай, ойоштороу һәм коллекцияларын өйә барҙы, һы табты һәм улар бөтә биләп ала торған кеше булған. Был сайтта бик күп беҙҙе тетрәндергән, онотолған башҡа бөтә порно һеҙ үтенеп-һөйләшеп. Һәм был, сөнки был уйын һеҙ үҙен контролдә тота алмай. Интерактивты нәмә менән донъялыҡта ла, порно үтәү өсөн фантазия ҡулланылған бысраҡ эш ҡасан етә.\nСөнки Күп Фантазия Өсөн, Наслаждаться\nИң яҡшы сайттарҙың береһе булған үҙенсәлектәр беҙҙең коллекцияға тиң. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, беҙ яңы тип уйын күрһәтә, ҡайһы берҙә интернет, киң аудиторияға сығарыу өсөн уларҙың ҡайһы берҙәре бер ҡасан да артыҡ булыу, gnu лицензияһы һәм бөтә категория төп беҙ үҙ эсенә ала, уларҙың донъя порно тәҡдим итә ала. Әгәр ҙә егетегеҙ һеҙҙең, беҙҙең был сайтты порноигра күп булырға тура килә, иң татлы әйберҙәрҙе табы тиклем бысраҡ булды. БДСМ-уйын, уйын өсөн наслаждаться секс уйындар, һәм хатта йөклө йәки монстр аяғы менән булыуы менән беҙҙең сайтта., Ҡатын-ҡыҙ әгәр һезгә окшамай, һеҙ әйбәтерәк әммә һаман ҡайһы бер уйындарҙа теләп, беҙҙең сайтҡа бүлеге гей өсөн яҡшы булды. Һәм беҙ шулай уҡ өстә бер нисә транс-порноигр. Леди хатта әгәр һеҙ, һеҙ беҙҙең сайттан таба уйындары дөрөҫ була. Һеҙ нимә теләр инегеҙ? Межрасовый һәм енси мажараларға йәки леско ҡатын хыянат уйынында.\nШулай булғас, төрлөлөк, күп төрлө стиль эш ҡасан етә, уларҙы наслаждаться уйындар һеҙҙең был бөтә алмай. Ҡаты секс уларҙың ҡайһы берҙәренә иғтибарҙы йүнәлткем килә, сөнки улар үҙ партнеры трахать һәм мөмкинлек бирәсәк һезгә, һеҙ нисек теләй. Уйын башҡа ҡайһы бер персонажы булып, солан улар һеҙгә кәрәкмәҫтер, тип, иң тәүҙә уларҙың трахать. Был симулятор танышты, унда һеҙҙең менән поэкспериментировать демонстрация ни булыр, әгәр һеҙ эштәре осраҡлы осрашыу саҡыра ҡыҙҙы. Хәҙерге тел менән персонаждарҙың үҙ-ара һәм әгәр һеҙ, тексы менән сайттың беҙҙең уйыбыҙ бара, шулай булғас, һеҙгә нимә кәрәк., Был уйын тарихы эротическое менән барабыҙ, беренсе ҡарашҡа улар һеҙгә оҡшамаған кешеләр менән, һеҙ һәр ҡабул ителгән ҡарарығыҙҙы үҙгәртергә була һәм, уйындың нисек тамамланғанын.\nХХХ Порно Сайттар Уйын Өсөн идеаль\nУйын өлкәндәр өсөн платформа заманса интерактив уйын Коллекция сыға. Тура түгел беспокойтесь тураһында ла һеҙ нимә, әлегә һеҙ бында уйнай. Беҙ тәҡдим ҡарау өсөн яҡшы инструмент, сервер, ул 24/7 уйын түләүһеҙ тәьмин итә, һәм сайттар, улар һеҙ хәүефһеҙлеген тәьмин итеү гарантиялаған, һеҙ наслаждаться уйындар сексуаль хардкорный әлегә беҙҙең сайтта. Уйын тулыһынса бушлай, бер ниндәй йәшеренһеҙ һәм трюктар беҙҙең сайтта. Бында беҙҙең бар һәм унда бер нисә иғландар өсөн, беҙ ирекле әйберҙәр тоторға мөмкин, әммә, был уйын ваҡытында һеҙҙе борсой ине. Бынан тыш, иң яҡшы уйынсылар булып берләшмәләре хатта беҙҙең, һеҙ улар менән бәйләнешкә инә ала., Беҙҙең сайтта комментарий бүлеге асалар, һәм һеҙҙең барлыҡ хыялдар һәм наслаждайся gnu алышыу, платформала беҙҙең илһамландыра, улар менән, хатта церебраль түгел. Барлыҡ, һеҙҙең өсөн уйын тәжрибәһе максималь өлкәндәр өсөн кәрәк был, - был ололар өсөн интерактив уйыны.


Бөркөт менән Йылан\n12 Апрель 2018, 15:28\nӘкиәт Борон-борон заманда Оло Эйек буйындағы Мораҙым тауының ҡаяһында йәшәгән, ти, Инә Бөркөт менән Ҡара Йылан. Улар икеһе лә саф, таҙа йылғаны ла, ҙур, ҡайнар ҡояшты ла берҙәй яратҡан. Тик бер-береһен генә күрә алмағандар, ғүмер буйы дошманлашып йәшәгәндәр. Бөркөттөң ҡояшҡа иркәләнеп, зәңгәр күкте иңләп, бейектә осҡанына Йыландың йәне көйгән. «Ул ҡояшҡа яҡын бара, уның йылыһын, нурын үҙенә күберәк ала», – тип көнләшкән.\nБорон-борон заманда Оло Эйек буйындағы Мораҙым тауының ҡаяһында йәшәгән, ти, Инә Бөркөт менән Ҡара Йылан. Улар икеһе лә саф, таҙа йылғаны ла, ҙур, ҡайнар ҡояшты ла берҙәй яратҡан. Тик бер-береһен генә күрә алмағандар, ғүмер буйы дошманлашып йәшәгәндәр. Бөркөттөң ҡояшҡа иркәләнеп, зәңгәр күкте иңләп, бейектә осҡанына Йыландың йәне көйгән. «Ул ҡояшҡа яҡын бара, уның йылыһын, нурын үҙенә күберәк ала», – тип көнләшкән.\n– Ҡояшты ҡаплама әле, мин ҡыҙынып ятам бит, – тип асыуланған һәр саҡ күршеһенә.\nӘ Бөркөт Йыландың йылғала сума-сума оҙаҡ итеп йөҙгәнен, рәхәтләнеп һыу ингәнен күреп, күҙе ҡыҙған. «Ниңә мин дә уның кеүек түгел. Һыуҙа йөҙә алһам, балыҡ тотоп ашар инем», – тип эсе бошҡан.\nЙылы йәй башланыуға уларҙың икеһенең дә балалары тыуған. Бер-береһен күҙәтергә лә, көнләшергә лә, әрләшергә лә ваҡыттары ҡалмаған быларҙың. Һәр береһе үҙ ояһында мәшәҡәттәргә сумған, бәләкәстәрен ашатҡан, эсергән, осорға һәм шыуышырға, аҙыҡ табырға өйрәткән.\nБерҙән-бер көндә Бөркөттөң ҡошсоғо ҡаты сирләп киткән, бөтә тәне янып бара, үҙе бер ни ҙә ашай ҙа, оса ла алмай икән.\n– Ағыуланды микән әллә балаҡай ғынам? – тип ҡайғырған Инә Бөркөт. – Ни хәлдәр генә итәйем дә кемдән генә ярҙам һорайым икән?\nШул ваҡыт уға ояһынан шыуышып сығып барған Йылан осраған. Ауыр ҡайғыға ҡалып ултырған күршеһе йәл булып киткән. Шуға был юлы әрләшеп тормаҫҡа булып:\n– Һау ғынамы, Бөркөт апай! – тип яғымлы ғына сәләм биргән.\n– Иҫән генә, тик бына ҡошсоғом ныҡ ауырый бит әле, – тигән хәсрәтле тауыш менән Инә Бөркөт.\n– Минең дарыуым бөтә сирҙәргә лә килешә торғайны. Шуны эсереп ҡара, – тигән дә Йылан эргәһендә генә үҫеп ултырған ҡыңғырау сәскәһенең тәрән тажына үҙенең оҙон теленән бер тамсы ғына ағыуын ағыҙып биргән.\nЫсынлап та, сәскә һутына ҡушылған дарыу ҡошсоҡҡа бик килешкән, ул бик тиҙ йүнәлеп киткән, инәһенә эйәреп оса башлаған, үҙе лә аҙыҡ табырға өйрәнгән.\nБер көндө шулай һунарға сыҡҡас, улар Йылан ояһы өҫтөндә генә Төйлөгән уралғанын күреп ҡала. Йылан үҙе юҡ, ә балаларына ҡурҡыныс янай: хәҙер Төйлөгән үҙҙәрен йотасаҡ! Инә Бөркөт балаһы менән икәүләп дошманға ташланған.\nИке яҡлы һөжүмде көтмәгән яуыз ҡараҡ еңелеп, шунда уҡ ҡасып киткән. Ояһына ашығып ҡайтып килгән Йылан был күренешкә шаһит булып, күршеләренә рәхмәтен әйтеп бөтә алмай, ти.\n– Беҙ барыбыҙ ҙа бер әсәнең – тәбиғәттең балалары бит. Ниңә үҙ-ара дошманлашырға? Киреһенсә, бер-беребеҙҙе һаҡлап, яҡлап, ярҙам итешеп, татыу йәшәйек. Былай ҙа әҙ генә ҡалғанбыҙ бит, – тигән аҡыллы Инә Бөркөт. Ҡара Йылан уның менән килешкән һәм шатланып ризалашҡан.\nЕр йөҙөндә шулай дуҫлыҡ дауам итһен, тәбиғәтебеҙ ҙә мәңгелек булһын ине.\nКүгәрсен районы, Мораҡ башҡорт гимназияһы.


Игенселәр өсөн яуаплы мәл\n13 Сентябрь 2018, 13:19\n“Тәүәкән” йәмғиәтенең Волостновка бригадаһында, тап ауыл уртаһында, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, “КамАЗ” машинаһы водителе Нурмөхәмәт Әбдрәхимовты тап иттек.\n- Иген урыусы комбайндар янына баҫыуға ашығам, - тине ул “тимер ат”ын туҡтатҡас. – Өс агрегаттан келәткә игенде тиҙерәк ташыр өсөн машинаға тағылма тағып алдым. Егеттәрҙең эше минең арҡала туҡталып тормаһын, тинем. Бында алдынғылар тир түгә, улар өсөн урып-йыйыу барышы – иң яуаплы мәл.\nЫсынлап та, был көндө “Челенджер” исемле баҫыу караптарын ауыҙлыҡлаған Ришат Раҫмөхәмәтов, Әнүәр Ғәббәсов, Ишбулат Шаһивәлиев ашлыҡ һуғыу буйынса районда алдынғылар рәтенә инә. Үҙҙәренә беркетелгән участкаларҙа тиҙ, сифатлы эшләйҙәр һәм яҡшы һөҙөмтәләргә ирешәләр.\nВолостновка ырҙын табағында ла яңы уңышҡа хужаларса ҡарайҙар. Машинист Юрий Столяров килтерелгән ярауай игенде “ЗАВ” агрегатында ентекле эшкәртә. “МТЗ-82” тракторында эшләүсе тәжрибәле механизатор Юлай Үҙәнбаев (һүрәттә) уны тейәһә, Александр Гудков ташыу эшен башҡара.\nЯңы уңыштың һәр килограмын ырҙын мөдире Галина Малуева (ул шулай уҡ заправкалаусы ла) ентекле теркәй бара, уның тормош иптәше - Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, үлсәүсе, токарь, тимерсе, кәрәк саҡта алыштырғыһыҙ баҡырсы Сергей ҙа ошонда тир түгә.\nБында һәр кем үҙенең бурыстарын яҡшы белә һәм уларҙы ҡәтғи үтәй. Әйткәндәй, бригада районда тәүгеләрҙән булып үҙенең пайсыларына (улар иһә 320 кеше) килешеү шарттары буйынса иген биреп бөтөп бара.\nСәсеү кампанияһы ла дауам итә. Механизатор Андрей Хренов менән Михаил Агарков “Джон Дир” тракторҙарында 250 гектар майҙанда ҡышлау иген сәскән. Хәҙер инде киләһе йыл яҡшы уңышҡа өмөт итергә генә ҡала.


Өфөлә археологтар боронғо көршәк тапҡан | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nУңған аяғына ҡарап юрғанын һуҙыр, ялҡау юрғанына ҡарап аяғын һуҙыр.\nӨфөлә археологтар боронғо көршәк тапҡан\nТабышҡа "Өфө-2" ҡаласығында юлыҡҡандар. Эксперттар әйтеүенсә, көршәк 7-8 быуаттарҙа эшләнгән. "Өфө-2" Иртә Урта быуаттарҙағы ҙур археологик ҡомартҡыларҙың береһе һанала. Уны 1953 йылда Өфө тикшеренеүсеһе Петр Ищериков тапҡан. 2012 йылдан был биләмәлә археологик эштәрҙе "Боронғо Өфө" республика тарихи-мәҙәни музей ҡурсаулығы алып бара.


“Йөрәк һүҙе” йөрәктәргә үтте\n23 Март 2018, 17:10\nКүренекле мәҙәниәт хеҙмәткәре Наилә Сәфәрғолова инициативаһы менән БСТ каналында башланып киткән “Йөрәк һүҙе” проектында республикабыҙҙың күренекле шағирҙары, артистары, халҡыбыҙҙың ялҡынлы һүҙ оҫталары ҡатнашты. Был проект республикала киң танылыу алды.\nБыл сарала егеттәр аҙ булды. Шулай ҙа Илсур Шәйәхмәтов менән Вилдан Сабитовтың Рәшит Назаров шиғырҙарын һөйләп ишеттереүҙәре күңелгә май булып яғылды. Эйе, сығыштарҙың барыһы ла бик матур, йөкмәткеле, тәрбиәүи әһәмиәткә эйә ине. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, конкурс шарты буйынса номинациялар һәм еңеүселәр билдәләнде. Баһалама ағзалары – “Табын” гәзитенең баш мөхәррире Самат Ғәлиуллин, район мәғариф бүлегенең туған телдәр буйынса методисы Альбина Басирова, гимназия директорының фән эштәре буйынса урынбаҫары Раушания Дәүләтбаева, БДУ-ның 4-се курс студенты Алмаз Мөхәмәтшин, өлкән тәрбиәсе Гөлнара Мөхәмәтшина һәм башланғыс кластар уҡытыусыһы Гүзәл Мәүлетҡоловаға еңеүселәрҙе билдәләү еңелдән булманы. Шулай итеп, “Тапҡыр һүҙ” номинацияһында Альбина һәм Лиана Мырҙабаевалар, “Телһөйәр” – Айһылыу Сабит ҡыҙы һәм Әмилә Ноғайғолова, “Туған телгә мәҙхиә” – Роза һәм Гөлйәр Кәримовалар, “Әсәйем-ҡәҙерлем” – Гөлшат һәм Алик Дәүләтовтар,”Илһөйәрлек” номинацияһында Әмир Кәлимуллин өләсәһе Вәрисә Шәйхетдин ҡыҙы менән, “Ғаиләм-ҡәлғәм” номинацияһында Йәмилә һәм Ләйлә Сәғитовалар еңеүсе тип табылды. Айгөл һәм Илдар Солтанморатовтар, Аделина һәм Ирина Вафиналар, Элина һәм Илгиз Урманшиндарға – 3-сө, Фәүзиә Ҡотлогилдина менән Айҙар Иҙрисовҡа, Алһыу һәм Руфина Мырҙаҡаеваларға 2-се, ә Зарина һәм Раушания Ғималетдиноваларға бер тауыштан беренсе урын бирелде. Шулай итеп, гимназияла тәү башлап уҙғарылған шиғри бәйге тамамланды. Тәүге ҡоймаҡ төйөрлө була тиһәләр ҙә, төйөрө тойолманы. Еңеүселәргә һәм барлыҡ ҡатнашыусыларға Дипломдар һәм иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Ғаилә йылында ғаилә мөнәсәбәттәрен нығытыуға, шул уҡ ваҡытта туған телебеҙгә ҡарата һөйөү уятыуға ҡоролған бындай саралар һәр саҡ шулай юғары кимәлдә уҙып торһон. Был сараны уҙғарыуға гимназияның башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары күп көс һалған.


Тематическое планирование по английскому языку. Учебник Спотлайт. 6 класс\nАстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологуЯзыки народов РФ Инфоурок / Другое / Рабочие программы / Тематическое планирование по башкирскому языку. 6 класс\n6 -сы класс өсөн эш программаһы һәм тематик план. Аңлатма яҙыу Башҡорт теленән эш программаһы түбәндәге норматив документтарға нигеҙләнеп төҙөлдө: -Төп белем биреү мәктәптәренең «Мәғариф тураһындағы» законға Федераль компоненттарҙың дөйөм белем биреү буйынса Федераль стандарттарына ярашлы дөйөм белем биреү учреждениелары өсөн Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан V-XI кластарға ярашлы программаһы. Программа авторҙары: В. Ш. Псәнчин, Ю.В. Псәнчин. – Ижевск, 2008 й.; -Дәреслек: Толомбаев Х.А.,Солтанбаева Х.В.,Л.С.Балапанова авторлығындағы 6-сы класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн башҡорт теле дәреслеге. -Өфө:Китап, 2012й. Эш программаһы 8 бүлектән тора: «Аңлатма яҙыу»; уҡытыу фәненең дөйөм характеристикаһы; уҡытыу курсының базис уҡыу (белем биреү) планындағы урыны; “Башҡорт теле” фәнен өйрәнеүҙең шәхси, метапредмет, предмет һөҙөмтәләре; программаның йөкмәткеһе; календарь-тематик план; материаль-техник ҡулланмалар, уҡыу - уҡытыу методик ҡулланмалар исемлеге, өҫтәлмә әҙәбиәт; уҡыу йылы аҙағында көтөлгән һөҙөмтәләр. Бөгөнгө ижтимағи шарттарҙа мәктәп алдына башҡорт телен уҡытыуға ҡуйылған юғары талаптарҙан сығып, башҡорт телен өйрәнеү буйынса түбәндәге етди бурыстар йөкмәтелә: -\tуҡыусыларға башҡорт теленең фонетикаһынан, лексикаһынан, һүҙьяһалыш менән грамматикаһынан, стилистикаһы менән пунктуацияһынан, шулай уҡ телдең ижтимағи тормоштағы функцияһы, телдең үҫеше хаҡында программала билдәләнгән күләмдә ныҡлы белем биреү; - уҡыусыларҙың фекерләүен, танып-белеү һәләтлелеген үҫтереү; уҡыусыларҙа әсә теленең hүҙ байлығына һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү; уҡыусыларҙы, телдең орфоэпик, интонацион нормаларын күҙәтеп, дөрөҫ, асыҡ һәм тасуири уҡыу күнекмәләре менән ҡоралландырыу; -\tбалаларҙың орфографик һәм пунктуацион күнекмәләрен үҫтереү; -\tбашҡорт теленең байлығын, тасуирлау мөмкинлектәрен асыу аша уҡыусыларҙа туған телде өйрәнеүгә әүҙем ҡыҙыҡһыныу, туған телгә, туған халыҡҡа, Ватанға тоғролоҡ һәм hөйөү, ғәҙеллек, донъяға киң ҡараш, кешеләр араһында татыулыҡ, ата-әсәгә, туған халыҡтың быуаттар буйына тупланған тормош ҡағиҙәләренә, әхлаҡ нормаларына хөрмәт тәрбиәләү. башҡорт телен уҡытыу маҡсаттары: 1)Туған телгә ҡарата һөйөү, мәҙәниәт күренеше булараҡ, телгә ҡарата аңлы ҡараш тәрбиәләү; туған телдең төп аралашыу, кеше эшмәкәрлегенең төрлө сфераһынан белем алыу ҡоралы булыуын, йәмғиәттә ҡабул ителгән әхлаҡ-этик нормаларҙы үҙләштереү сараһы булыуын аңлау; туған телдең эстетик ҡиммәттәрен үҙләштереү; 2)көндәлек тормошта һәм уҡыу эшмәкәрлегендә туған телде аралышыу сараһы булараҡ үҙләштереү; уҙ-ара аңлашыу һәм уҙ-ара фекер алышыуға һәләтлелекте үҫтереү;универсаль уҡыу хәрәкәттәрен(эшмәкәрлек маҡсаттарын аныҡ итеп әйтә белеү,библиографик эҙләнеү үткәреү, төрлө типтағы лингвистик һүҙлектәрҙән, сығанаҡтарҙан,Интернеттан тейешле мәғлүмәтте алыу һәм эшкәртеү һ.б.) үҙләштереү; 3) тел системаһы төҙөлөшөн һәм уның хәрәкәттә булыу законлығын үҙләштереү; анализлау, сағыштырыу,классификациялау һәм тел факттарын баһалау һәләттәрен үҫтереү;яҙма һәм һөйләү телмәрен, телмәр этикет нормаларын үҙләштереү;алынған белемде,күнекмәне аралашыу процесында, уҡыу эшмәкәрлегендә һәм көндәлек тормошта ҡулланыу һәләтлеген камиллаштырыу. Уҡыу предметына дөйөм характеристика Мәктәпкә юғары мәҙәниәткә эйә булған, грамоталы, hәp яҡлап камил булып өлгөргән, ил алдындағы изге эштәрҙе башлап йөрөүсе кешеләр әҙерләп сығарыу йөкмәтелгән. Ул мөһим бурысты заман талабынса хәл итеүҙә әсә теле ҙур роль уйнай. Башҡорт теле – башҡорт халҡының туған теле һәм Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булып һанала. Башҡорт әҙәби теле — башҡорт милли мәҙәниәтенең нигеҙе, шуға күрә мәктәптәрҙә уны өйрәнеүгә төп урын бирелә. V-XI кластарҙың программаһы әсә теленән булған барлыҡ эштәрҙең йөкмәткеһен һәм йүнәлештәрен үҙ эсенә ала. Ул йүнәлештәрзең иң мөһиме — туған тел һәм туған әҙәбиәт дәрестәрендә белем менән бер рәттән тәрбиә биреүҙе тығыҙ бәйләнештә алып барыу. Программала уҡыусыларҙың туған телгә, һүҙгә булған ҡыҙыҡһыныуын һәр саҡ үҫтерә барыу, туған телдең байлығын, төрлө һүрәтләү сараларын күрһәтеү, һүҙ һәм уның формалар төрлөлөгөн телмәрҙә ҡулланыуҙа ынтылыш тәрбиәләү, уҡыусыларҙы туған телдән ныҡлы, аңлы белем алырлыҡ итеп уҡытыу бурысы ҡуйыла. Теоретик белешмәләрҙе үҙләштереү уҡыусыларҙың тел факттарын сағыштырыу, төркөмләү, фонетик, морфологик, синтаксик, орфографик, пунктуацион һәм башҡа төрлө анализ яhay кеүек практик эштәр барышында тормошҡа ашырыла. Әсә теле уҡытыусыларының хәҙерге шарттарҙа мөһим бурысы - уҡыусыларзың грамоталы яҙыу һәм әҙәби тел нормаларын күҙәтеп һөйләү телмәрен үҫтереү. Орфографик һәм пунктуацион ҡағиҙәләрҙе өйрәнгәндә, уҡыусыларҙың ул ҡағиҙәләрҙе аңлауҙарын, хәтерҙәрендә тотоуҙарын тәьмин итеү, ҡағиҙәләрҙе миҫалдар менән дәлилләй алыуҙарына, дөрөҫ ҡулланыуҙарына ирешеү мотлаҡ шарт булып ҡала. Башҡорт теле курсының ҡайһы бер темаларын үткәндә һәм бүтән предметтарҙы уҡытҡанда, оҡшаш мәғлүмәттәр, оҡшаш төшөнсәләр осрай. Оҡшашлыҡтар бигерәк тә туған әҙәбиәт, рус теле һәм әҙәбиәте, сит ил теле предметтарында күп. Телдең туған әҙәбиәт менән бәйләнеше телмәр үҫтереү программаһы менән дә билдәләнелә. Әҙәбиәт дәрестәрендә өйрәнелгән төрлө һүрәтләү, күркәмлек сараларын тел дәрестәрендә лә файзаланырға кәрәк. Телдең теге йәки был күренештәрен (мәҫәлән, төрлө грамматик формаларҙың ҡулланылышы, һүҙҙәрҙең бәйләнеү саралары һәм юлдары, төрлө синтаксик төҙөлмәләр иллюстрациялау өсөн әҙәбиәт дәрестәрендә өйрәнелгән әҫәрҙәрен миҫалдар алынырға тейеш). Башҡорт телен рус теле менән (шулай уҡ сит ил теле менән дә) бәйләп уҡытыу өсөн мөмкинлектәр бигерәк күп. Бер үк һәм оҡшаш төшөнсәләр ике телдә лә бар. Тәржемә яһау, ике телдең факттарын сағыштырыу, уларзың оҡшаш һәм айырмалы яҡтарын билдәләү кеүек эштәре киң ҡулланырға кәрәк. Тел күренештәре менән оҡшаш төшөнсәләр тарих (архаизмдар, тарихи һүҙҙәр, үҙләштерелгән һүҙҙәр, халыҡ тарихы, телдең, яҙыуҙың барлыҡҡа килеүе), география (телдәрҙең таралыуы, төркөмдәре), анатомия (телмәр органдары, телмәр механизмы), музыка (өн, тауыш, интонация, тембр) дәрестәрендә бар. Был предметтарҙы өйрәнеү процесында уҡыусылар төрлө факттарҙы сағыштырырға, анализларға, һығымталар яһарға, дөйөмләштерергә күнегәләр. Уҡытыусы башҡорт теле дәрестәрендә уҡыусыларҙың бүтән предметтарҙы өйрәнеү һөҙөмтәһендә алған белемдәренә таянырға һәм шуның менән башҡорт телен башҡа уҡыу фәндәренә бәйләргә бурыслы.Предмет-ара бәйләнеш өйрәнелә торған материалды яҡшыраҡ аңларға һәм башҡорт теле буйынса төплө күнекмәләр формалаштырырға мөмкинлек бирәсәк. Әсә теле программаһының һәр бүлеген, hәp темаһын өйрәнеү уҡыусыларҙың фекерләүен, телмәрен үҫтереүгә ныҡлы ярҙам итергә тейеш. Базислы уҡытыу планындағы урыны Сәйетҡол ауылы төп дөйөм белем биреү мәктәбе ҡабул иткән уҡыу планы буйынса башҡорт телендә уҡытылған дөйөм белем биреүсе мәктәптәр өсөн эш планы башҡорт телен 6-сы класта аҙнаһына 2 сәғәт, йылына 68 сәғәт уҡытыуҙы күҙ уңында тота. “ Башҡорт теле” предметының өйрәнеү һөҙөмтәләре Шәхси һөҙөмтәләре булып түбәндәгеләр тора: башҡорт телен башҡорт халҡының төп милли-мәҙәни ҡиммәте булараҡ аңлау, интелектуаль, ижади һәләтлектәрен һәм шәхестең мораль-этик сифаттарын үҫтереүҙә туған телдең ролен,уның мәктәптә белем алыу процесындағы әһәмиәтен билдәләү; башҡорт теленең эстетик ҡиммәтен аңлау;туған телгә ҡарата ихтирам, һөйөү, уның менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү; милли-мәҙәни сағылыш булараҡ, башҡорт теленең таҙалығын һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү;үҙ телмәреңде камиллаштырырға ынтылыу; аралашыу процесында кәрәкле һүҙлек запасына эйә булыу һәм үҙ фекереңде иркен еткереү өсөн тейешле грамматик сараларҙы үҙләштереү; үҙ телмәреңде күҙәтеү һәм уны баһалау күнекмәһен булдырыу. Метапредмет һөҙөмтәләре: Функциональ грамоталыҡтың мөһим индикаторы - предмет-ара статус: коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре менән эш итеү, тиңдәштәре һәм оло кешеләр менән аралашыуҙы ҡороу; телдән һәм яҙма телмәрҙе адекват ҡабул итеү; ҡуйылған проблема буйынса үҙ ҡарашыңды теүәл, дөрөҫ, логик яҡтан төҙөк һәм тасуири әйтеп биреү, аралашыу процесында яҙма һәм һөйләү телмәре нормаларын һәм башҡорт телмәр этикетын һаҡлау); танып белеү универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (проблеманы аныҡлау, дерөҫ аргументлай белеү, логик яҡтан төҙөк фекер йөрөтөү, иҫбатлау табыу, раҫлаусы йә кире ҡағыусы тезис килтереү; библиографик эҙләнеүҙе тормошҡа ашырыу, төрлө сығанаҡтарҙан кәрәкле мәғлүмтте алыу, төп һәм өҫтәмә мәғлүмәтте билдәләү, уҡыу маҡсатын асыҡлау, аралашыу маҡсатынан сығып уҡыу төрөн һайлау; мәғлүмәти-комньютер сараларын ҡулланыу; мәғлүмәтте системаға килтереү һәм киренән эшкәртеү һәм уны төрлө ысулдар менән күрһәтеү һ.б); регулятив универсаль уҡыу хәрәкәте (эшмәкәрлек маҡсатын ҡуя һәм аныҡ итеп әйтә белеү, эшмәкәрлекте эҙмә-эҙлекле планлаштыра һәм кәрәк саҡта үҙгәртә белеү; уҙ контроль, үҙ баһалау, үҙ коррекциялау һ. б. тормошҡа ашырыу.) Функциональ грамогалыҡтың мөһим компоненты телмәр эшмәкәрлеге төрҙәренә нигеҙләнә һәм мәктәптә туған телде өйрәнеү аша уҡыусыларҙың фекерләү һәләтен маҡсатлы йүнәлештә үҫтереүҙе күҙ уңында тота. Функциональ грамотапыҡты формалаштырыу, уҡыусыларҙың телмәр эшмәкәрлеген камиллаштырыу башҡорт теленең төҙөлөшө һәм аралашыуҙың төрлө шарттарында уны ҡулланыу үҙенсәлектәренән белеү нигеҙендә төҙөлә. Уҡыу процесы телде анализлау күнекмәләрен формалаштырыуға ғына йүнәлдерелгән булырға тейеш түгел, ә шулай уҡ телмәр мәҙәниәтен тәрбиәләү, тормошта моһим күнекмәләрҙе формалаштырыу, төрлө уҡыу төрҙәрен ҡулланыу, тексты мәғлүмәти эшкәртеү, мәғлүмәтте төрлө формала эҙләү, телмәр ситуацияһына, әҙәби тел нормаларына һәм аралашыуҙың этик нормаларына яраҡлы төрлө ысулдарын файҙаланыу. Шулай итеп, төп дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыу баланың дөйөм мәҙәни кимәлен үҫтерергә, артабан уҡыуын төрлө белем биреү учрежденияларында дауам итә алырлыҡ кимәлдә булырға тейеш. Предмет һөҙөмтәләре: Телдең төп функциялары тураһында, башҡорт теленең башҡорт халҡының милли теле,БР-һының дәүләт теле булыуы тураһында, тел һәм халыҡ мәҙәниәтенең бәйләнештәре тураһында, туған телдең кеше һәм йәмғиәт тормошондағы роле тураһында ҡараш булдырыу; гуманитар фәндәр системаһында туған телдең урынын һәм мәғарифта тулыһынса уның ролен аңлау; туған тел тураһында төп фәнни нигеҙҙе үҙләштереү; тел ғилеменең төп аңлатмалары:лингвистика һәм уның төп бүлектәре; тел һәм телмәр аралашыуы,һөйләү һәм яҙма телмәр,монолог,диалогһәм уларҙың төрҙәре; функциональ стилдәр,текст,текст төрҙәре;телдең төп берәмектәре,уларҙың билдәләре һәм телмәрҙә ҡулланыу үҙенсәлектәрен үҙләштереү; башҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһының төп стилистик ресурстарын,башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын, һөйләү этикет нормаларын үҙләштереү; телдең төп берәмектәрен,грамматик категорияларын анализлау һәм таныу, тел берәмектәрен аралашыу шарттарына ярашлы ҡулланыу; һүҙгә төрлө анализ төрҙәрен,һөйләм һәм һүҙбәйләнешкә синтаксик анализ яһау; тел-һүрәтләүсаралары һәм уларҙы уҡыусы телмәрендә ҡулланыу. Уҡысыларҙың эшмәкәрлегенең төп төрҙәрен билдәләгән тематик планлаштырыу Уҡысыларҙың эшмәкәрлегенең төп төрҙәренә характеристика 1 Туған тел тураһында әңгәмә. Туған тел тураһында әңгәмәлә ҡатнашыу. Тел тураһында мәҡәлдәр менән эш итеү. Туған телгә ҡарата ыңғай ҡараш булдырыу. 2 Үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Синтаксис һәм пунктуация. Фонетика һәм графика, лексика. Һүҙьяһалыш. Бишенсе класта алған белемдәрҙе практик күнегеүҙәр ярҙамында иҫкә төшөрөү, ҡабатлау, актуалләштереү, системаға һалыу. 3 Лексика. Килеп сығышы яғынан башҡорт теленең һүҙлек составы: төп башҡорт һүҙҙәре, үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе, башҡорт әҙәби теленең дөйөм ҡулланылышлы һүҙҙәрен, интернациональ һүҙҙәрҙе, профессиональ һүҙҙәрҙе, иҫкергән һүҙҙәрҙе, яңы һүҙҙәрҙе, диалект һүҙҙәрҙе таный белергә, уларҙы телмәрҙә дөрөҫ ҡулланырға өйрәнеү, һөйләмдәргә, текстарға лексик анализ яһай белергә өйрәнеү. 4 Исем. Исем тураһында үтелгәндәрҙе ҡабатлау, исемдәрҙең һан, эйәлек заты, килеш, хәбәрлек категорияһын билдәләргә өйрәнеү. Исемдәрҙең яһалыу юлдары буйынса алған белемдәрҙе үҫтереү. Исемдәргә морфологик анализ яһарға өйрәнеү. Рәүеш. Рәүештең белдергән мәғәнәһе, рәүеш төркөмсәләре, рәүештең сифат менән оҡшаш һәм айырмалы яҡтары, рәүеш дәрәжәләре. Рәүештәрҙең яһалышы менән практик танышыу. Һөйләмдәрҙә рәүештәрҙе ҡуллана белеү күнекмәләре алыу. Рәүешкә морфологик анализ яһай белергә өйрәнеү. 10 Теркәүес. Теркәүестәрҙең телмәрҙәге функцияһы, теркәүестәрҙең бүленеше тураһында мәғлүмәт алыу. Теркәүестәрҙең морфологик, синтаксик ролен аңлата белеү, теркәүестәре булған һөйләмдәрҙе анлизлау күнекмәләре алыу. 11 Бәйләүес. Бәйләүестәрҙең телмәрҙәге вазифаһы, уларҙың бүленеше тураһында мәғлүмәт алыу. Бәйләүестәрҙең синтаксик ролен билдәләй белеү, бәйләүестәрҙе исемдәр янында ҡуллана белеү күнекмәләрен үҫтереү. 12 Киҫәксә. Киҫәксәләрҙең иорфологик билдәләре, телмәрҙәге вазифалары, киҫәксәләрҙең бүленеше тураһында аңлатма алыу. Киҫәксәләрҙе телмәрҙә ҡуллана белергә өйрәнеү. 13 Мөнәсәбәт һүҙҙәр. Мөнәсәбәт һүҙҙәр тураһында төшөнсә, синтаксик роле, мәғәнәһе, бүленеше, телмәрҙә ҡулланылышы тураһында аңлатма алыу. Мөнәсәбәт һүҙҙәрҙе дөрөҫ ҡулланырға өйрәнеү. 14 Ымлыҡ. Ымлыҡтар тураһында төшөнсә, уларҙың морфологик һыҙаттары, телмәрҙәге вазифалары, ымлыҡтың төрҙәре тураһында төшөнсә алыу. Ымлыҡтарҙы телмәрҙә ҡуллана белергә, дөрөҫ интонация менән уҡырға өйрәнеү, уларҙың хис-тойғо биҙәген билдәйләй белергә өйрәнеү. 15 Оҡшатыу һүҙҙәре Оҡшатыу һүҙҙәре тураһында төшөнсә, уларҙың морфологик билдәләре, төрҙәре тураһында төшөнсә алыу. Оҡшатыу һүҙҙәре аңлатҡан һындарҙы һүрәтләй белеү, телмәрҙә ҡулланыу күнекмәләре алыу. 16 5-6 кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау Бөтә үтелгәндәрҙе теоретик һәм практик кимәлдә ҡабатлау. Уҡытыу процесында ҡулланылған методик ҡулланмалар һәм техник саралар Техник ҡулланмалар: Класс таҡтаһы Мультимедиа ҡоролмалары (ноутбук,проектор, экран, колонкалар) Методик ҡулланмалар: Башҡорт теле программаһы. Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән тестар.(5-9 кластар өсөн ) Шарапов. БМУИ нәшриәте Өфө.2007. Толомбаев Х.А., Аҙнағолов С.В. Башҡорт теленән диктанттар йыйынтығы; Башҡорт мәктәптәренең 5-11-се класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма.-Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 2009.. Ғималова М.Ғ., Рәхимова С.М.Башҡорт теленән изложениелар йыйынтығы; Башҡорт мәктәптәренең 5-11-се класс уҡытыусылары өсөн ҡулланма.-Өфө: Башҡортостан «Китап» нәшриәте, 2009.. 6-сы класс уҡыусыларынан уҡыу йылы аҙағында көтөлгән һөҙөмтәләр белергә тейеш төшөнсәләр: -һүҙҙең грамматик мәғәнәһе; тулы мәғәнәле һүҙҙәрҙең һан, эйәлек, килеш, хәбәрлек менән үҙгәреүе,сағыштырыу,артыҡлыҡ,аҙһытыу дәрәжәләре,һөйкәлеш,зат һәм заман; һүҙ төркөмдәрен классификациялау принциптары, үҙ аллы һәм ярҙамсы һүҙ төркөмдәре; һүҙ төркөмдәре булараҡ исем, сифат, һан, рәүеш, алмаш, ҡылым, ҡылым төркөмсәләре, сифат ҡылым, исем ҡылым,хәл ҡылым,уртаҡ ҡылым,теркәүес ,бәйләүес, киҫәксә, мөнәсәбәт һүҙ, ымлыҡ; -рус теленән үҙләштерелгән исемдәрҙең, сифаттарҙың дөрөҫ әйтелеше һәм яҙылышы, ҡыҫҡартылған ҡушма һүҙҙәрҙең дөрөҫ яҙылышы; -эпиграф төшөнсәһенең билдәләмәһе, рәсми эш ҡағыҙҙары стиле хаҡында төшөнсә, хикәйә тураһында төшөнсә. 6-сы класс уҡыусыһы белергә тейеш күнекмәләр: -һүҙҙең грамматик мәғәнәһен билдәләү; -үҙ аллы һәм ярҙамсы һүҙ төркөмдәрен айыра белеү; -исем,сифат,һан, рәүеш,алмаш,ҡылым, теркәүес, бәйләүес,киҫәксә, мөнәсәбәт һүҙ, ымлыҡтарҙың төп морфологик билдәләрен һәм синтаксик ролдәрен әйтә белеү; исем,сифат,һан, рәүеш һәм алмаштарҙың төрлө ысулдар менән яһалышын белеү,стилистик үҙенсәлеген иҫәпкә алып,исем,сифат,ҡылым,һан,рәүеш, алмаштарҙы телмәрҙең төрлө формаларында һәм типтарында ҡуллана белеү; кеше һәм башҡа предметтарға,күренештәрҙе белдергән исемдәргә һорау ҡуя белеү; Морфологик анализ эшләргә өйрәнеү, ярҙамсы һүҙ төркөмдәрен һөйләмдәрҙә дөрөҫ ҡулланыу; -рус теленән һәм башҡа телдәрҙән үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе һәм ҡулланма һүҙҙәрҙе дөрөҫ яҙа белеү; -ҡатмарлы план төҙөү,текстың төп фекерен сағылдырыу маҡсатында эпиграфты ҡуллана белеү; текст эсендәге һөйләмдәрҙе бер-береһенә алмаштар ярҙамында бәйләй белеү; -хикәйәләү тексын, тасуирлау элементтары индереп, изложение яҙыу,фекер йөрөтөү иншаһы яҙыу, тыныш билдәләре, грамматик, телмәр хаталары булған текстарҙы камиллаштырыу; Календарь - тематик план. Беренсе сирек (17 сәғәт) Сәғәт һаны Дата Уҡыусылар эшмәкәрлегенең эш төрҙәре Иҫкәрмә План. Факт. 1 Туған тел тураһында әңгәмә 1 03.09 Тел тураһында әңгәмә. Мәҡәлдәр, шиғырҙар өҫтөндә эш. 2 Үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Синтаксис һәм пунктуация 1 06.09 Һорауҙарға яуаптар алыу. Синтаксис һәм пунктуация, фонетика һәм графика, лексика, һүҙьяһалыш буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 3 Лексика Килеп сығышы яғынан башҡорт теленең һүҙлек составы 1 07.09 Лексика тураһында төшөнсә. Килеп сығышы яғынан башҡорт теленең һүҙлек составы: төп башҡорт һүҙҙәре, үҙләштерелгән һүҙҙәр тураһында төшөнсә алыу. 4 Башҡорт әҙәби теленең дөйөм ҡулланылышлы һүҙҙәре 1 13.09 Һыу – тәбиғәттең иң ҡиммәтле байлығы ул – әңгәмә. Башҡорт әҙәби теленең дөйөм ҡулланылышлы һүҙҙәре, интернациональ һүҙҙәр, профессиональ һүҙҙәр тураһында аңлатма менән танышыу. 5 Иҫкергән һүҙҙәр. Яңы һүҙҙәр. 1 14.09 Һуңғы йылдарҙа барлыҡҡа килгән яңы һүҙҙәр менән һәйләмдәр төҙөү. Иҫкергән һүҙҙәр тураһында аңлатма алыу, күҙәтеү яһау (саҡрым, әсмүхә, мыҫҡал, алпауыт, сәйәсәт, иҡтисад, һәлмесәк, нәнди, ҡарманай, әберсә турғайы, ҡорған). 6 Инеш контроль диктант 1 20.09 Текстың йөкмәткеһе буйынса әңгәмә. Контроль диктант яҙыу. 7 Фразеологик берәмектәр 1 21.09 Фразеологик берәмектәр тураһында аңлатма табыу һәм улар менән һәйләмдәр төҙөү. Фразеологик һүҙлек менән эшләү 8 Исем. Түбән синыфтар- ҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау Изложение 1 27.09 Түбән синыфтарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау, исем төшөнсәһен иҫкә төшөрөү, 51-се күнегеү өҫтөндә эш Текстың йөкмәткеһе буйынса эш, изложение яҙыу. 9 Исемдәрҙең һан менән үҙгәреше Күплек ялғауының дөрөҫ яҙылышы 1 28.09 Исемдәрҙең һан менән үҙгәрешенә күҙәтеү.Исемдең ялғауһыҙ ҙа күплек мәғәнәһен белдереүен күҙәтеү. Туған тел - әңгәмә 10 Исемдәрҙең эйәлек заты. Эйәлек заты ялғауҙарының дөрөҫ яҙылышы. 1 04.10 Исемдәрҙең эйәлек заты менән үҙгәреше, эйәлек мәғәнәһенең ялғауҙары менән танышыу. 63-сө күнегеү. 11 Исемдәрҙең хәбәрлек заты 1 05.10 Исемдәрҙең хәбәрлек формаһы тураһында аңлатма алыу. 74-се күнегеү. 12 Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше. Инша 1 12.10 Һүҙҙәрҙе килеш менән үҙгәртеү Бирелгән темаға әңгәмә, ижади эш башҡарыу. 13 Килештәрҙең мәғәнәләре. Төп килеш. Эйәлек килеш. 1 18.10 Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше, килештәрҙең мәғәнәһе, һорауҙары, ялғауҙары һәм ялғауҙарҙың дөрөҫ яҙылышына күнегеүҙәр эшләү. 14 Төшөм,Төбәү, урын-ваҡыт, сығанаҡ килештәр 1 19.10 15 Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау 1 25.10 Һорауҙарға яуаптар алыу, бүлек буйынса бөтә үтелгәндәрҙе тәртипкә килтереү һәм йомғаҡлау. 16 Контроль диктант 1 26.10 Текстың йөкмәткеһе буйынса эш 17 Сифат. 5-се синыфта үтелгәндәрҙе ҡабатлау 1 01.11 Сифат. 5-се синыфта үтелгәндәрҙе ҡабатлау, сифаттың мәғәнәһе, морфологик билдәләрен иҫкә төшөрөү. Икенсе сирек (Бөтәһе 16 сәғәт) 20 (3) Төп һәм шартлы сифаттар 1 15.11 Төп һәм шартлы сифаттар тураһында төшөнсә алыу, айырмалы яҡтарын күҙәтеү. 21(4) Сифат дәрәжәләре 1 16.11 Сифат дәрәжәләре: төп дәрәжә, сағыштырыу дәрәжәһе, артыҡлыҡ дәрәжәһе, аҙһытыу дәрәжәһе тураһында төшөнсә алыу. Сифаттарҙы дәрәжәләрҙә үҙгәртеү 22(5) Сифат дәрәжәләренең дөрөҫ яҙылышы 1 22.11 Сифаттар менән һөйләмдәр төҙөү, сифат дәрәжәләренең дөрөҫ яҙылышына күнегеүҙәр башҡарыу. 23(6) Синоним сифаттар 1 23.11 Телмәрҙә синоним, күсмә мәғәнәле сифаттарҙы ҡулланырға өйрәнеү, 134-се күнегеү 24(7) Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау Сифаттарға грамматик анализ 1 29.11 Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау өсөн контроль һорауҙар менән эшләү, үтелгәндәрҙе йомғаҡлау һәм тәртипкә килтереү. Телдән һәм яҙма рәүештә сифаттарға морфологик анализ яһарға өйрәнеү. 25(8) Һан һәм һан тураһында төшөнсә 1 30.11 Һандың мәғәнәһе, морфологик билдәләре, һөйләмдәге роле, ябай һәм ҡушма һандар, уларҙың дөрөҫ яҙылышы тураһында төшөнсә. Мәҡәлдәрҙең мәғәнәһен аңлатыу. 26(9) Һан төркөмсәләре 1 06.12 Һан төркөмсәләре: төп һандар, тәртип һандары, бүлем һандары, сама һандары, йыйыу һандары, кәсер һандары тураһында төшөнсә. Тураһында аңлатма. Цифрҙарҙы һүҙ менән күсереп яҙыу. 27(10) Һандарҙың дөрөҫ яҙылышы 1 07.12 Бирелгән һандарҙың төркөмсәләрен билдәләп, уларҙың яҙылышына ҡағиҙә сығарыу. 28(11) Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау 1 13.12 Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 29(12) Алмаш. Алмаштың телмәрҙә үтәгән вазифаһы, мәғәнә үҙенсәлектәре 1 14.12 Алмаштың телмәрҙә үтәгән вазифаһы, мәғәнә үҙенсәлектәре, грамматик үҙенсәлектәре тураһында төшөнсә. Ш.Бабич тураһында әңгәмә. 30(13) Алмаш төркөмсәләре Кем, нимә, теге, беҙ, һеҙ, улар, мин, һин алмаштарының һан һәм килеш менән үҙгәреше 1 20.12 Алмаш төркөмсәләре: зат алмашы, күрһәтеү алмашы, һорау алмашы, билдәләү алмашы, билдәһеҙлек алмашы, юҡлыҡ алмашы тураһында. Текстан алмаштарҙы һайлап алып төркөмсәләрен билдәләү. Йомаҡтарҙың яуабын табырға. Кем, нимә, теге, беҙ, һеҙ, улар, мин, һин алмаштарының һан һәм килеш менән үҙгәрешенә күнегеүҙәр башҡарыу. 31(14) Был, ул, шул һәм үҙ(е) алмаштарының килеш менән үҙгәреше Контроль диктант 1 21.12 Был, ул, шул һәм үҙ(е) алмаштарының килеш менән үҙгәрешен күҙәтеү. Диктант тексының йөкмәткеһе буйынса әңгәмә, контроль диктант яҙыу. 32(15) Кемдер, ниҙер, тегелер, минеке, һинеке, уныҡы алмаштарының һан һәм килеш менән үҙгәреше 1 27.12 Кемдер, ниҙер, тегелер, минеке, һинеке, уныҡы алмаштарының һан һәм килеш менән үҙгәрешенә күнегүҙәр башҡарыу. 178-се күнегеү. 33(16) Алмаштарға грамматик анализ Изложение 1 28.12 Телдән һәм яҙма рәүештә алмаштарға морфологик анализ яһарға өйрәнеү. Текстың йөкмәткеһе буйынса әңгәмә, яҙма эш башҡарыу. Өсөнсө сирек (19 сәғәт) 34(1) Ҡылым. Түбән кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау 1 17.01 Ҡылым. Түбән кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 188-се күнегеү, терәк схема буйынса эшләү 35(2) Ҡылым төркөмсәләре 1 18.01 Ҡылым төркөмсәләре тураһында төшөнсә алыу. Мәҡәлдәрҙең мәғәнәләрен асыҡлау. 36(3) Исем ҡылым 1 24.01 Исем ҡылым: мәғәнәһе һәм яһалышы. Исем ҡылымдың исемгә күсеүе, исемгә оҡшаш яҡтары (һан, килеш, эйәлек заты менән үҙгәреүе). Исем ҡылымдың барлыҡ-юҡлыҡ формалары. Исем ҡылымдарҙың һөйләмдәге роле. 205-се күнегеү. 37(4) Уртаҡ ҡылым 1 25.01 Уртаҡ ҡылым: мәғәнәһе һәм яһалышы. Уртаҡ ҡылымдың юҡлыҡ формаһы, синтаксик вазифаһы. 210-сы күнегеү. 38(5) Сифат ҡылым 1 31.01 Сифат ҡылым: уның мәғәнәһе. Сифат ҡылымдың заман формалары: үткән заман сифат ҡылым, киләсәк заман сифат кылымдары, хәҙерге заман сифат ҡылымдары. Бал ҡорттары тураһында әңгәмә. 39(6) Сифат ҡылымдарҙың үткән, хәҙерге, киләсәк замандары 1 01.02 222-се күнегеү 40(7) Хәл ҡылым 1 07.02 Хәл ҡылым: уның мәғәнәһе. Хәл ҡылымдарҙың төрҙәре. Хәл ҡылымдарҙың барлығы һәм юҡлығы. 236-сы күнегеү. 41(8) Хәл ҡылымдарҙың төрҙәре 1 08.02 245-се күнегеү 246-сы күнегеү 251-се күнегеү 42(9) Ҡылым йүнәлештәре 1 14.02 Ҡылым йүнәлештәре: төп йүнәлеш, ҡайтым йүнәлеше, төшөм йүнәлеше, уртаҡлыҡ йүнәлеше, йөкмәтеү йүнәлеше. 256-сы күнегеү. 261-се күнегеү 43(10) Ҡылым күләмдәре 1 15.02 44(11) Ҡылым рәүешлеге Ҡылымға грамматик анализ тәртибе 1 21.02 Ҡылымға телдән һәм яҙма рәүештә анализ бирергә өйрәнеү 45(12) Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу 1 22.02 Контроль һорауҙарға яуап биреү. 279-сы күнегеү Текстың йөкмәткеһе буйынса әңгәмә, яҙма эш бвашҡарыу. 46(13) Изложение 1 28.02 47(14) Рәүеш. Рәүештең белдергән мәғәнәһе.Морфологик синтаксик функцияһы 1 01.03 Рәүеш тураһында төшөнсә: белдергән мәғәнәһе, морфологик билдәләре, синтаксик вазифаһы. 48(15) Рәүеш төркөмсәләре 1 07.03 Рәүеш төркөмсәләре таблицаһы менән эшләү. Рәүештәр менән һөйләмдәр төҙөү. 49(16) Рәүештең сифат менән оҡшаш яҡтары 1 14.03 Рәүештең сифат менән оҡшаш һәм айырмалы яҡтарын билдәләү. Р.Ниғмәти тураһында әңгәмә. 50(17) Рәүеш дәрәжәләре Рәүештәрҙең яһалышы 1 15.03 Рәүеш дәрәжәләрен өйрәнеү. Иртәнге гимнастика һәм спорт менән шөғөлләнеү, гигиена темаһына әңгәмә. 51(18) Рәүештәрҙең дөрөҫ яҙылышы 1 21.03 52(19) Рәүештәргә грамматик анализ тәртибе Контроль диктант. 1 22.03 Рәүештәргә грамматик анализ бирергә өйрәнеү. Текстың йөкмәткеһе буйынса әңгәмә, контроль диктант яҙыу. Дүртенсе сирек ( 17 сәғәт) 53(1) Теркәүес. Теркәүес тураһында төшөнсә 1 04.04 Теркәүестәр һәм уларҙың телмәрҙәге функцияһы. 54(2) Теркәүестәрҙең бүленеше 1 05.04 Теркәүестәрҙең бүленеше: теҙеү һәм эйәртеү теркәүестәре. 55(3) Теркәүестәрҙең дөрөҫ яҙылышы 1 11.04 Ҡағиҙә менән танышыу, күнегеүҙәр башҡарыу. 56(4) Бүлек буйынса ҡабатлау Инша 1 12.04 Бүлек буйынса һорауҙарға яуап биреү Инша темаһы буйынса әңгәмә, ижади эш башҡарыу. 57(5) Бәйләүес. Бәйләүестәрҙең телмәрҙәге функцияһы Диктант 1 18.04 Бәйләүестәрҙең телмәрҙәге функцияһы. Ата менән бала мөнәсәбәте - әңгәмә Диктант тексы буйынса әңгәмә, диктант яҙыу. 58(6) Бәйләүестәрҙең бүленеше Төп йәки эйәлек килеште талап итеүсе бәйләүестәр 1 19.04 Бәйләүестәрҙең бүленеше: төп һәм әйәлек килеште талап итеүсе бәйләүестәр, төп һәм төбәү килеште талап итеүсе бәйләүестәр, сығанаҡ килеште талап итеүсе бәйләүестәр. 59(7) Төбәү йәки сығанаҡ килеште талап итеүсе бәйләүестәр 1 25.04 344-се күнегеү 60(8) Бүлек буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау һәм системалаштырыу 1 26.04 Бүлек буйынса һорауҙарға яуап биреү 61(9) Изложение 1 02.05 Изложение тексы йөкмәткеһе буйынса әңгәмә 62(10) Киҫәксә. Киҫәксә тураһында төшөнсә Диктант 1 03.05 Киҫәксәләрҙең морфологик билдәләре, телмәрҙәге вазифалары. Диктант йөкмәткеһе буйынса әңгәмә 63(11) Киҫәксәләрҙең бүленеше 1 10.05 Киҫәксәләрҙең бүленеше: көсәйтеү-раҫлау, сикләү, икеләнеү-билдәһеҙлек, һорау, бүлеү киҫәксәләре. 64(12) Киҫәксәләрҙең дөрөҫ яҙылышы 1 16.05 Йомаҡтарҙы сисеү 65(13) Мөнәсәбәт һүҙҙәр 1 17.05 Мөнәсәбәт һүҙҙәр менән һөйләмдәр төҙөү, йомаҡтар сисеү. 66(14) Ымлыҡ. Ымлыҡ тураһында төшөнсә 1 23.05 Ымлыҡтар тураһында төшөнсә, телмәрҙәге вазифаһы. Ымлыҡтарҙың төрҙәре. 67(15) Ымлыҡтарҙың дөрөҫ яҙылышы . Контроль диктант 1 24.05 Ымлыҡтарҙың дөрөҫ яҙылышына күнегеүҙәр башҡарыу. Йомаҡтар сисеү. 68(16) Оҡшатыу һүҙҙәре 1 30.05 Оҡшатыу һүҙҙәре тураһында төшөнсә алыу. Улар менән һөйләмдәр төҙөү. 69(17) 5-6 кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау 1 31.05 Бөтә үтелгәндәрҙе ҡабатлау. 18 Автор Салихова Гульфира Ахатовна\nДБ-214765 Получить свидетельство о публикации\n26.09.2016 Просмотров: 54 Комментариев: 0 Календарно-тематическое планирование 7 класс к УМК "Английский в фокусе"\n26.09.2016 Просмотров: 72 Комментариев: 0 Календарно-тематическое планирование 6 класс к УМК "Английский в фокусе"\n26.09.2016 Просмотров: 51 Комментариев: 0 Тест по теме "Возвратные местоимения"\n26.09.2016 Просмотров: 213 Комментариев: 0 Рабочая программа для 5-9 класса УМК "Английский в фокусе"\n26.09.2016 Просмотров: 112 Комментариев: 0 Календарно-тематическое планирование 4 класс к УМК "Английский в фокусе"\n26.09.2016 Просмотров: 60 Комментариев: 0 1215032121501112149651214954121494512149401214939


2 Июнь 2018, 11:37\n- Был бала үлер инде, оҙаҡҡа бармаҫ, шешенгән дә, - тине Фәниә, тыныс, өмөтһөҙ тауыш менән. - Был афәттән бер минеке генә ҡалыр тиһеңме, ана бит, көнөнә нисәмә бала аслыҡтан аяҡ һуҙа, ҡарт-ҡороно әйтеп тораһы ла түгел.\nНәсимә инәйгә ейән-ейәнсәрҙәре ҡаланан йыш ҡайта, айырыуса йәйге каникулда рәхәтләнеп ауыл һауаһын һулап, яҡындағы ғына туғайҙа еләк йыйырға ярата улар. Быйылғы йәй ямғырлы булғас, әллә ни тышта йөрөргә лә форсат теймәй.\n-Оләсәй, үҙеңдең бәләкәй сағыңды һөйлә әле. Һеҙ каникулда нимәләр эшләй торғайнығыҙ?- тине ҡыҙы.\n- Ә телефондар бар инеме, ниндәй маркалы?- тип ҡыҙыҡһынды ейәне.\nНәсимә инәй көлөмһөрәне лә, үҙенең балалыҡ йылдарында күңелендә уйылып ҡалған бер ваҡиғаны иҫенә төшөрҙө.\nУл күп үлән ашап йөҙө йәшкелт төҫкә кереп шешенгән ете йәшлек Нәсимәһе янына килде, өҫтөнә ябылған бишмәтен рәтләне, бала әллә йоҡлай, әллә аслыҡтан ойоп ята бирә.\n- Туҡта әле, бәлки терелер. Эх, әҙ-мәҙ он булып, өйрә бешерһәң дә эсенә арыу булып ҡалыр ине, юҡ бит, юҡ! - тип әсенде күршеһе Факиһа.\n- Эй, был ҡәһәр һуҡҡыры һуғыш, тамам үҙәктәргә үтте бит, ирҙәр,уландар унда ниҙәр генә күрә икән?\n- Иртәгә сәсеүгә төшәбеҙ, Фәниә һин ике оло ҡыҙыңды алып баҫыуға кил! Эшләгән һәр кемгә бер ус он эләгәсәк, - тине.\n...Иртән иртүк хәле ҡалған һәр кем баҫыу яғына ыңғайланы. Һуғышҡа ир-ат китеп бөткән, ҡатын-ҡыҙ үҫеп ҡул араһына кергән малай-ҡыҙҙарын эйәртеп килгән. Ауылдағы берҙән-бер ир - ул да булһа һуғыштан контузия алып ҡайтҡан Вәлит. Колхоз аттары фронтҡа оҙатылған, мал-тыуарҙан барлыҡ эштәргә "Барыҫ" ҡушаматлы нәҫел үгеҙе генә ҡалған. Бына Вәлит ҙур осло мөгөҙлө, ҡыҙғылт ҡара төҫлө, бар донъяға асыу тотҡандай ҙур аҡыш күҙҙәре менән һөҙөп ҡараған үгеҙҙе һабанға егеп баҫыу ситенә туҡтаны.\n- Әйҙә, Вәлит, һин төш башлап, аҙаҡ алмашырбыҙ, - тине таяҡҡа таянып килгән элекке ферма мөдире.\n- Бөртөгөн дә әрәм итмәй сәсегеҙ, һәр береһе алтынға бәрәбәр,- тине Әсмә.\nҠатындар алмашлап үгеҙҙе етәкләне. Ауыр тимер һабанды һөйрәп үгеҙ теләмәй генә алға атланы. Үгеҙ башынан берәү тотһа, икенсеһе арттан ҡыуҙы. "Ат хәлен-һабан белер", ти. Ҡаты ерҙе аҡтарып сығара алмай сыйып, йә булмаһа ҙур-ҙур кәҫтәр ҡалдырып барған үгеҙ төш еткәнсе манма тиргә батты. Аслыҡтан хәлһеҙләнгән халыҡ аҡтыҡ көсөн һалып, көҙгө уңышҡа өмөтләнеп ашлыҡ сәсте.\n- Хоҙайҙың мәрхәмәте төшөп, ашлыҡ уңһын, ямғырҙар яуһын, аслыҡтан балаларыбыҙ үлмәһен инде, - тип һөйләнә- һөйләнә эшләне улар.\nҠайҙа инде ашау, асығыуҙы һыу эсеп кенә баҫтылар.\nКискә табан "Барыҫ" атларға теләмәй ҡарышты, әленән-әле һыртына эләккән сыбыртҡыға ла иғтибар итмәне.\n- Ярай, иртәгә тамамларбыҙ, - тине Вәлит. Ул һабанды ысҡындырып үгеҙҙе ауыл яғына ҡыуа башланы.\nХәлһеҙләнгән "Барыҫ" бер-ике аҙым атланы ла "гөрҫ" итеп ергә ауҙы. Бөтә кеше үгеҙ янына йыйылды.\n- Ҡарағыҙ әле, ауыҙынан күбек килә, күҙҙәре әллә нишләне, - тип ҡысҡырып ебәрҙе малайҙарҙың береһе.\n- Ай, алла, үлде, үлде! - тип ҡысҡырышты халыҡ.\n-Эй, Хоҙайым, хәҙер нишләйбеҙ инде, күҙ терәп торған берҙән-бер өмөтөбөҙ ине ,- тип Әсмә сеңләп илап ебәрҙе.\nКүптәрҙең был күренештән күҙҙәре ялтыраны, бәй, уйламаған ерҙән ит булды ла баһа!\n- Китегеҙ бынан, келәт янына барығыҙ - онға сиратҡа баҫығыҙ! - тине Әсмә бер аҙ тынысланып. – Тик үгеҙгә тейәһе булмағыҙ, акт тултырып, район үҙәгенә хәбәр итергә кәрәк буласаҡ. Уй, нимә генә күрәһеләрем бар икән?\nФәниә өс ус он алып өйөнә ҡайтҡанда Нәсимә тороп ултырған ине.\n- Әсәй, ә мин төшөмдә итле аш ашаным, рәхәт булып китте, - тине лә, үҙе йылмайып ҡуйҙы.\nФәниә ҡурҡыбыраҡ ҡыҙына ҡараны,ашауҙы күп уйлап тилеләнеп ҡуймаһын тағы.\n- Хәҙер ҡыҙым, усаҡ яғып ыумас өйрәһе бешерермен, тәмле итеп ашарбыҙ, - тип оло ҡыҙҙарына ҡоро-һары утын алып килергә ҡушты.\nФәниә бер ус ондан ҡайнар һыуға ыумас ыуҙы, семтем генә тоҙ һалып ебәрҙе, былтырҙан ҡалған һаҡландығы - бармаҡ башындай ғына туңмай өҫтәне. Нәсимәгә әҙ генә һалып бирҙе:\n-Ҡапыл ҡара күп ашарға ярамаҫ, күбенерһең.\nӘсәләре һалып биргән өйрәне ҡыҙҙары ипләп кенә, йығылып китмәй генә ашарға кереште. Ни тиклем ас булһалар ҙа тәмләп, һәр ҡабымдарының ләззәттен оҙағыраҡ һуҙырға тырыштылар.\nАшап алғас, көнө буйына эшләп арыған тән ауырайып, йоҡоға тартты.\n...Фәниә ҡапыл ишек дөбөрҙәгән тауышҡа уянып китте. Барып асһа- күршеһе Факиһа тора.\n- Әйҙә, тороп ҡалаһың бит!\n- Бөтә ауыл “Барыҫ»ты ташый!\n- Нисек? Әсмә теймәҫкә ҡушты бит!\n- Эй, бигерәк бер ҡатлыһың да инде, ас халыҡ нишләп тик ятһын!\nУлар яңы ғына сәселгән баҫыуға табан атланы. Ай яҡтыһы - һыу кеүек! Шыбырлап һөйләшкән, ара-тирә балта һуҡҡан тауыштар ишетелә. Үгеҙҙең ике ботон, алғы яғын тиреһе менән бергә алып үҙ-ара бүлешеп бөткәндәр ине инде. Вәлит итте ашыҡ- бошоҡ сабып биреп тора.\n-Ярай, район вәкиле лә ас кешене аңлар, күрәләтә һаҫытып ятҡырып булмаҫ, ана бит еҫләнә лә башлаған! Исмаһам, бала-саға һурпа төҫө күрер, - тине ул.\nБәләкәй генә ауылдың ас халҡы ит өҫтөнә ябырылған себендән дә былайыраҡ геүләне.\n- Барығыҙ, ҡайтып китә һалығыҙ, донъя хәлен белмәк юҡ,- тип ҡыуҙы Вәлит кешеләрҙе.\n- Башын ҡалдырайыҡ, райондан килгәндәргә күрһәтеп, дәлилләр өсөн.\nФәниә менән Факиһаға ҡабырға өлөштәре тейҙе. Улар итте тотоп йүгерә-атлай өйҙәренә табан йүнәлде.\nИртәнсәккә үгеҙҙән бер ниҙә ҡалмаған ине инде. Вәлит ҡалдырған үгеҙ башы ла төндә юҡ булған.\nҠыҙыу эш көндәре булғанғамы, әллә ауыл район үҙәгенән алыҫ ятҡанғамы килеп тикшереп йөрөүсе кеше булманы.\n- Бына шулай, Хоҙай әмере булғас, “Барыҫ»тың ите ауыл кешеләренә аслыҡты бер аҙға ғына булһа ла онотоп торорға ярҙам итте, - тип һүҙен тамамланы Нәсимә инәй. – Инде бала-сағаға бындай михнәттәрҙе күрергә яҙмаһын.\nЕйәне менән ейәнсәре оләсәһенең хикәйәтенән һуң уйланып, ҙурайып киткәндәй булды.


Синыфыбыҙҙа барлығы 15 уҡыусы: 5 малай, 10 ҡыҙ. Синыф етәксебеҙ Гөлфирә Нурислам ҡыҙы Бикбулатова беҙҙе урыҫ теле һәм әҙәбиәтенән дә уҡыта. Үҙен бик яратабыҙ, хөрмәт итәбеҙ һәм уға оҡшарға тырышабыҙ.\nАрабыҙҙа «дүртле» һәм «бишле»ләргә генә өлгәшеүселәр байтаҡ. Улар: Диера Илһамова, мин, Гөлсибәр Вәлиева, Ильяс Булатасов, Рәлиф Бикташев, Миләүшә Шаһморатова, Илнар Һибәтуллин, Эльвина Мәжитова, Наҙгөл Сәғитовалар. Төрлө фән буйынса мәктәп, район, республика, Рәсәй кимәлендә үткәрелгән олимпиадаларҙа, конкурс-ярыштарҙа ҡатнашып, призлы урын яулайбыҙ. Мәҫәлән, Диера Бөтә Рәсәй тикшеренеү эштәре конкурсында II урынға лайыҡ булды.\nЙыр-бейеүгә лә оҫтабыҙ. Мин, Эльвина, Зарина, Диера, Роксана йырларға яратабыҙ, Йәмилә Ҡарабаева етәкселегендә «Ынйыҡай» вокал ансамблендә лә шөғөлләнәбеҙ. Район, республика йыр конкурстарында тик призлы урын яулайбыҙ. Мәктәптә үткән бөтә сараларҙа ла беҙҙекеләр әүҙем ҡатнаша. Диера, Эльвина, Рәлиф, мин – мәктәптең КВН командаһының алмаштырғыһыҙ ағзаларыбыҙ. Яңыраҡ беҙ район буйынса үткән «Бала саҡтың хәүефһеҙ юлдары» исемле ярышта беренсе урынға сыҡтыҡ. Стәрлетамаҡта үткән төбәк бәйгеһендә лә үҙебеҙҙе яҡшы яҡтан күрһәтеп ҡайттыҡ.\nСпортҡа ла битараф түгелбеҙ. Илнар Һибәтуллин, Роксана Ниязғолова, Ғәлим Ҡылысбаев, Наҙгөл Сәғитова һәм мин Марс Мөҙәрис улы Ҡоҙаҡаев етәкләгән шахмат түңәрәгенә йөрөйбөҙ. Район, республика ярыштарында алдынғылыҡты биргән юҡ. «Йәншишмә» гәзите үткәргән шахмат ярышында ла бик теләп ҡатнашабыҙ.\nБуш ваҡытыбыҙҙы ҡыҙыҡлы һәм файҙалы үткәрер өсөн Гөлфирә Нурислам ҡыҙы күп көс һала. Йыл һайын экскурсияларға, походтарға сығабыҙ. Ауылыбыҙҙың ер-һыу атамаларын, тарихын өйрәнәбеҙ.\nТимур командаһына ла бик теләп йөрөйбөҙ. Инәй-олатайҙарҙың өйөнә барып, төрлө ярҙам күрһәтәбеҙ: ҡар көрәйбеҙ, утын ярабыҙ, ихаталарын һеперәбеҙ, баҡса эштәрендә ярҙамлашабыҙ.\nБына шулай дуҫ һәм татыу йәшәйбеҙ, бер-беребеҙгә һәр саҡ ярҙам итергә әҙербеҙ.\nАйҙариә АРЫҪЛАНБАЕВА, VII «А» синыфы уҡыусыһы.\nЕйәнсура районы, Абҙан мәктәбе.


Волейбол миҙгеленең октябрь айында башланыуы бик яҡшы. Әгәр спорт төрө конкуренттар сафында лайыҡлы урынға дәғүә итә икән, чемпионат уйындары көҙ башланырға һәм яҙ тамамланырға тейеш.\nУнда чемпионаттар һәм матчтар ни тиклем күберәк булһа, матбуғат шул тиклем йышыраҡ яҙып сығасаҡ, телевидение күрһәтәсәк, ә тамашасылар уҡыясаҡ һәм ҡараясаҡ.\nӨфөлә миҙгелде суперматч менән башланылар. "Урал" Яңы Уренгой "Факел"ынан өс сетта ла еңелде, уйын бик көсөргәнешле барҙы.\nБеренсе сет оҙаҡҡа һуҙылды. Ул ҡунаҡтар файҙаһына 31:29 иҫәбе менән тамамланды.\nИкенсеһендә "Урал" эшкә етди тотондо. Команда башта яҡшы ғына килһә лә, һуңынан өҫтөнлөгөн юғалтты. "Факел" был юлы ла ныҡышмалыраҡ булып сыҡты, иҫәп 36:34. Өсөнсө сетта Яңы Уренгойҙан егеттәр башта ҡыуып етә алмаҫ кеүек тойолғайны ла, ләкин "Факел" - ут стихияһы командаһы шул.\nМин был ялҡынды ҡайҙалыр күреп ҡалғайным. Ә, эйе - икенсе сетта ла шулай булғайны. Икеһендә лә беренселәрҙән булып Петер Вереш тип аталған баш тоҡанды. Уның бер-бер артлы хаталаныуы булды, Сиденко партнерҙарында, беҙ еңәбеҙ тип күрһәтмә биреп, ышаныс уятты.\nГабриэль Эммунуэль тигән исем менән рифмалаша. Ике матур исем һәм колоритлы персонаж. Ләкин әгәр киногероиня дәртле, янып торһа, спортсы Гарднер тәнәфестә иҙән һөрткән малайҙарға оҡшаған - нисектер килбәтһеҙ һәм хатта улар кеүек оялсан. Ҡатмарлы "миҙал яулау" бурысын үтәү өсөн төп туп индереүсегә күпкә яҡшыраҡ уйнарға кәрәк бит.\nҺөҙөмтәлә ҡунаҡтар 3:0 иҫәбенә отоп, Өфөнән өс мәрәй алып ҡайтып китте.\nӨфө волейбол командаһындағы сит ил вәкилдәренән мин бер ниндәй ҙә фәтеүә тапмайым. Үҙебеҙҙең Аркадий Козлов, Владимир Мельник, Максим Терешин һәм Алексей Казаковтар күпкә өмөтлөрәк. Матчтан һуң "Факел" тренеры Борис Колчин:\n- "Урал"да тупты биреүселәр бик көслө, - тине. - Аркадий Козлов йәки Владимир Мельник кеүектәр тупты биргәндә, ҡаршы яҡ командаға уйнауы бик еңелдән түгел.\nБөгөн беҙ бер команда булып уйнаныҡ, уртала ла, блокта ла бик яҡшы килеп сыҡты. Бөгөнгө уңышыбыҙ менән беҙ иң элек бәйләүсе Кевин Хансенға бурыслыбыҙ.\nФакелсы Кевин Хансен "Урал"ға ҡаршы уйындан бик тәьҫирләнеп аңлатма биргән. Беҙгә түгел, "Спорт-Экспресс"ҡа бирһә лә, унда туған "Урал"ыбыҙға маҡтау һүҙҙәре булғанға күрә, уның әйткәндәрен килтереп китергә булдыҡ:\n- Һеҙҙә, Рәсәйҙә, чемпионат тиһәң дә була! Беренсе тур ғына уйналды, ә тотош йылға етерлек тәьҫораттар ҡалды. Шәмбе Өфөләге кеүек бындай иҫ киткес матчтар минең ғүмеремдә булғаны юҡ ине әле. "Урал"ға хәҙер ни тиклем ҡыйын икәнен күҙ алдына килтерәм. Был команда бик шәп волейбол күрһәтте. Ләкин кәрәкле мәлдә ни өсөндөр уңыш беҙгә йылмайҙы. Һеҙҙең лига менән танышҡандың тәүге көнөнән алып "Пуатье"нан бында күсеп дөрөҫ эшләгәнемә инандым. Рәсәй чемпионаты Францияныҡы менән сағыштырғанда - икенсе планета. Бында ысынлап та үҫешергә мөмкин...\nШулай итеп, бик һирәк осраҡ: сеттар ни бары өсәү булды, әммә 186 мәрәй йыйылды. "Урал" өсөн аҙ ғына булһа ла күңел йыуатҡыс - уның еңелеүен журналистар ҙа, белгестәр ҙә төп сенсация тип таныны.\n"Урал"дың кәңәшсе-тәрбиәсеһе матчтан һуң бик бошонҡо йөрөнө. Журналистар менән аралашыуҙан баш тартты.\nКиләһе матчын "Урал" Сургутта "Газпром-Югра" командаһы менән үткәрәсәк. Яҡын араларҙағы өйҙәге осрашыу 15 октябрҙә үтәсәк. Беҙгә "Ярославич" исеме аҫтында "Шинник" волейболсылары киләсәк.\nВладимир Мельникка айырым туҡталайыҡ. Был юлы ул 39 тапҡыр һөжүм яһап, 72 процент һөҙөмтәлелек күрһәтте. Һөжүмдә 28 мәрәй һәм блокта берәү. Кем яҡшыраҡ булдыра ала? Мельник үҙе. Бер нисә тупҡа күберәк ырғытһа, "Урал" еңер ине.\nҠаршы уйнаусы команда-триумфаторҙарҙа бер кем дә бындай һөҙөмтәгә өлгәшмәне. "Факел"дың төп туп индереүсе йондоҙо Михаил Бекетов һөжүмдә 19 мәрәй һәм 68 процент һөҙөмтәлелек менән сикләнде.


ҺӘР ВАҠЫТ ҮҪЕШТӘ » "Урал" гәзите\nУҡытыусы! Кеше ниндәй генә бейеклектәргә ирешһә лә, уңыштары башында уның уҡытыусыһы тора. Уҡытыусы — йәмғиәттә оло хөрмәткә лайыҡ кеше. Бөйөк педагог Ян Амос Коменский “Был донъяла уҡытыусы хеҙмәтенән дә өҫтөн нәмә юҡ” тигән фекере менән ғәйәт хаҡлы.\nБөгөнгө мәктәп заман менән бергә атларға тейеш. Тимәк, заман уҡытыусыһы — үҙ эшендә төрлө информацион технологиялар ҡулланған, юғары белемгә эйә булған педагог. Абҙаҡ урта мәктәбенең башланғыс кластар методик берекмәһендә ете уҡытыусы. Венера Сәмситдин ҡыҙы ЯҠУПОВА мәктәптә 32 йыл эшләй. Яңылыҡтарға ынтылыусан, төрлө методикаларҙы ҡулланып балаларға төплө белем биреүсе уҡытыусыны хеҙмәттәштәре, уҡыусылар һәм ата-әсәләр хөрмәт итә. Юғары категориялы уҡытыусы дәрестең һәр минутын файҙалы, мауыҡтырғыс итеп үткәрә, ҡыҙыҡлы ял минуттары индерә, балаларҙың ижади үҫешен булдыра, алдынғы технологияларҙы балаларҙың йәш үҙенсәлегенә ҡарап ҡуллана.\nРәзилә Булат ҡыҙы ИРҒӘЛИНА ла Абҙаҡ урта мәктәбендә 26 йыл эшәй. Үҙ бурысын еренә еткереп башҡарған талантлы педагог. Дәрестәрен мауыҡтырғыс итеп ойоштороп, һәр балала белемгә ынтылыш уята. Йәш педагогтарға ла ярҙам иткән, аҡыллы кәңәштәрен биргән уҡытыусы ул.\nӘминур Муса ҡыҙы ДАУЫТОВА, Айгөл Ирназар ҡыҙы ҺИБӘТУЛЛИНА, Рәйлә Ринат ҡыҙы БАЙМѲХӘМӘТОВА, Зөлхизә Урал ҡыҙы ҒИЛМИТДИНОВА ла маҡтауға лайыҡ. Уҡытыусыларҙың күбеһе дәрестә проблемалы уҡытыу алымына, информацион технологияларға нигеҙләнеп эшләй һәм яҡшы һѳҙѳмтәләргә ирешә. 2010-14 йылдарҙа М. Аҡмулла исемендәге педагогия университеты менән берлектә тәжрибә майҙансығы ойошторолдо.\nБыл аҙым уҡытыусылар өсөн дә фәһемле булды. Республика кимәлендә төрлө асыҡ дәрестәр үткәрелде, уҡытыусылар "Башҡорт филологияһының 20\nйыллығына арналған халыҡ-ара конференцияла” ҡатнашып, сертификат алып ҡайтты. Үҙ-ара дәрестәргә инеп, уҡытыу алымдарының ҡулланышына, уҡыусыларҙың белем кимәленә, уҡытыусының ижади активлығына, информация алыу оҫталығына иғтибар итәбеҙ.\nЗаман уҡытыусының һәр ваҡыт алдынғы, яңы алымдар менән эшләүен талап итә. Шуға күрә Абҙаҡ мәктәбенең башланғыс класс уҡытыусылары ла һәр ваҡыт яңылыҡҡа ынтыла. Бергә эшләгән коллегаларыма уңыштар теләп, тынғыһыҙ, эҙләнеүсән, актив булып ҡалыуҙарын теләйем.\nГѳлсинә ИРҒӘЛИНА, башланғыс кластарҙың\nметодик берекмәһе етәксеһе.


Митоз — Башҡорт Википедияһы\nЭукариот күҙәнәктәр бүленеүенең төп ысулы\nМитоз (бор. грек. μίτος — еп) — эукариот күҙәнәктәр бүленеүенең төп ысулы.\nСаламандраның эпителий күҙәнәктәрендә митоздың төрлө фазалары. В. Флемминг китабынан һүрәт\nZellsubstanz, Kern und Zelltheilung (1882)]]\n1 Митоз күренешен асыу\n2.1 Эукариот күҙәнәктең бүленеүгә әҙерлек осоро\n2.2 Эукариот күҙәнәктең бүленеү процесы\n3 Митозда дүрт фаза айырып йөрөтөлә\n3.5 Митоздың биологик әһәмиәте\nМитоз күренешен асыуҮҙгәртергә\n1874 йыл. Үҫемлек күҙәнәктәрендә митоз күренешен асыу. Чистяков Иван Дорофеевич, Мәскәү университетының үҫемлектәр анатомияһы һәм физиологияһы кафедраһы.\n1878 йыл. Хайуан күҙәнәктәрендә митоз күренешен асыу. Вальтер Флемминг, немец биологы, цитогенетикаға һәм гистология фәненә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, фәнгә митоз терминын тәҡдим итеүсе; Перемежко Петр гистология фәненә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.\nЭукариот күҙәнәктең бүленеүгә әҙерлек осороҮҙгәртергә\nКүҙәнәктәрҙең бүленеүгә әҙерлеге интерфаза осоронда башлана.\nИнтерфаза — был күҙәнәктең үҫеү, тереклек итеү, бүленеүгә әҙерләнеү осоро. Интерфаза осороноң уртаһында барған ДНК синтезы, йәғни уның молекулаһының икеләтә артыуы — әҙерлек процестарының иң мөһимдәренең береһе.\nШулай итеп, синтезланғандан һуң ДНК һаны икеләтә артҡан күҙәнәктәрҙә генә митоз башлана.\nИнтерфазала өс стадияны айыралар:\nG1-фаза — пресинтетик (ингл. gap — промежуток) фазала күҙәнәк үҫә, тереклек итә, РНК, аҡһымдарһәм башҡа күҙәнәк компонентары синтезлана. Күҙәнәктең формулаһы — 2n2c;\nS-фаза — синтетик (ингл. synthesis — синтез) фазала ДНК икеләтелә (репликация). Шулай уҡ центриоль икеләтелә. Күҙәнәктең формулаһы — 2n4c.\nG2-фаза — постсинтетик фазала бүленеүгә (митозға) әҙерлек бара. Күҙәнәктең формулаһы — 2n4c.\nЭукариот күҙәнәктең бүленеү процесыҮҙгәртергә\nМитоз — эукариот күҙәнәктең бүленеү процесы. Митоз ике стадияла бара:\nКариокинез —күҙәнәк ядроһының бүленеүе;\nЦитокинез — цитоплазманың бүленеүе.\nКүҙәнәк бүленеүен һүрәтләү, Э. Руссов (1872)\nКүҙәнәк бүленеүен һүрәтләү, Э. Страсбургер (1875)\nКүҙәнәк бүленеүен һүрәтләү, В. Флемминг (1882)\nМитозда дүрт фаза айырып йөрөтөләҮҙгәртергә\nКүҙәнәк интерфазала һәм митоздың төрлө фазаларында\nанафаза (2n2c + 2n2c = 4n4c) ,\nПрофазаның төп ваҡиғаһы булып орсоҡ ептәренән махсус бүлеү аппараты барлыҡҡа килтереү тора.\nПрофаза ваҡытында ядрола нәҙек кенә ептәр хасил була. Был ептәр — хромосомалар. Профазала улар спираль яһап урала, шуға күрә ҡыҫҡара һәм йыуаная башлай.\nПрофаза аҙағына яҡтылыҡ микроскобы аша бөтә хромосомалар ҙа һәйбәт күренә башлай, уларҙың ҙурлығын, формаһын, төҙөлөшөн, һанын билдәләргә була.\nһәр хромосома — ул бер-береһенән нәҙек урындар менән айырылған, бер нисә өлөштән торған оҙонса тығыҙ тәнсә.\nБеренсел нәҙеклекте, йәғни центромерҙы (гр. «мерос» — өлөш), айырып йөрөтәләр. Хромосомала шулай уҡ икенсел нәҙеклектең дә булыуы мөмкин.\nһәр хромосома спираль рәүешендә уралған ике ДНК ебенән (молекулаһынан) тора. Был ептәрҙе хроматидтар йәки бала хромосомалар тип атайҙар.\nПрофаза ваҡытында центриолдәр (улар һәр күҙәнәктә икешәр) күҙәнәктең ҡапма-ҡаршы полюстарына табан китә һәм улар араһында бүленеү орсоғо барлыҡҡа килә.\nПрофаза аҙағында ядро башлыса эрей һәм хромосомалар цитоплазмала иркен урынлаша, бәләкәй ядролар юғала.\nМетафаза ваҡытында бүленеү орсоғо барлыҡҡа килеү тамамлана һәм хромосомалар орсоҡтоң экваториаль яҫылығында урынлаша.\nХромосомалар метафаза пластинкаһын барлыҡҡа килтерә. әр хромосома үҙенең үҙәк өлөшө (ңентромера) менән орсоҡ ептәренең бере-һенә беркетелә, һәр хромосомала хроматидтарҙың бер-береһенән бүленеүе, айырылыуы бара\nХромосомаларҙың барыһы ла орсоҡ ептәренә беркетелеп бөткәс, һәр хромосоманың хромотидтары күҙәнәк полюстарына тарала башлай: полюстарҙың берәүһенә — хроматидтарҙың береһе, ҡапма-ҡаршы полюсҡа икенсеһе йүнәлә.\nХроматидтарҙың күҙәнәк полюстарына табан таралып китә башлауы митоздың киләһе фазаһы — анафазаның башланыу мәле еткәнен аңлата.\nАнафаза ваҡытында хроматидтар (бала хромосомалар) күҙәнәк полюстарына китә. Хромосомаларҙың хәрәкәте орсоҡ ептәренең ҡыҫҡарыуы һәм бала хромосомаларҙы экваторҙан күҙәнәк полюстарына табан тартыуы арҡаһында башҡарыла. Хромосомалар хәрәкәтендә АТФ энергияһы файҙаланыла.\nТелофаза — митоздың һуңгы фазаһы. Телофазаны профазаның киреһе тип тә атайҙар.\nТелофаза ваҡытында күҙәнәк полюстарына яҡынайған хромосомалар тағатыла башлай. Улар яңынан бер-береһе менән үрелгән оҙон еп формаһына инә. Был бүленмәгән ядроларға хас күренеш булып тора.\nБала ядроларҙа яңынан ядро тышсаһы барлыҡҡа килә. Бәләкәй ядро формалаша һәм ядроның интерфазаға хас төҙөлөшө тулыһынса яңынан ҡайтарыла.\nТелофаза барышында цитоплазма ла бүленә. Һөҙөмтәлә ике бала күҙәнәк бер-береһенән айырыла. Был күҙәнәктәр төҙөлөштәре буйынса инә күҙәнәккә тулыһынса оҡшаш.\nМитоздың дауамлылығы. Күҙәнәктең йәшәү циклында митоз интерфазаға ҡарағанда бик күпкә аҙ ваҡыт араһын алып тора. Күпселек күҙәнәктәрҙә бөтә митоз процесы, профазанан алып телофаза бөткәнгә тиклем, 1—2 сәғәт ваҡытты ала, ә интерфаза күп тапҡырға оҙағыраҡ дауам итә.\nМитоздың биологик әһәмиәтеҮҙгәртергә\nМитоз һөҙөмтәһендә һәр бала күҙәнәк тап инә күҙәнәктәге кеүек үк хромосомалар ала. һәр ике бала күҙәнәктә лә хромосомалар һаны инә күҙәнәктәге хромосомалар һанына тигеҙ. Тимәк, митоздың биологик әһәмиәте ике бала күҙәнәк ядролары араһында хромосомаларҙы тип-тигеҙ итеп бүлеүҙән ғибәрәт.\nБыл митоздың һәр бала ядроға нәҫел информацияһын теп-теүәл итеп тапшырыуҙы тәьмин итеүен аңлата.\nӘгәр митоздың нормаль барышы боҙолоп, бала күҙәнәктәрҙә хромосомалар инә күҙәнәккә ҡарағанда аҙыраҡ йәки күберәк була ҡалһа, был йә һәләкәткә килтерә, йә күҙәнәк тереклегендә үҙгәреш — мутациялар барлыҡҡа килтерә.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Митоз&oldid=798044 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 апрель 2018 в 07:43\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:43 10 апрель 2018 үҙгәртелгән.


Башҡортостанда Йәштәр праймеризының 17 ярымфиналсыһы билдәләнде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n17:22, 16 февраля 2018 Сәйәсәт\nБашҡортостанда Йәштәр праймеризының 17 ярымфиналсыһы билдәләнде Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2018 йыл, 16 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nБашҡортостанда Йәштәр праймеризының 17 ярымфиналсыһы билдәләнде. Хәҙер республиканың өс ҡалаһында еңеүселәрҙе билдәләргә ҡалды. Сибайҙа дебаттар — 17 февралдә, Октябрьскийҙа — 19 февралдә, Стәрлетамаҡта 20-21 февралдә уҙа. Буласаҡ сәйәсмәндәр Өфөлә, Бөрөлә һәм Нефтекамала телмәр оҫталығын күрһәтте лә инде.\nОйоштороусылар әйтеүенсә, ярымфиналдар февраль аҙағында үткәрелә, финалсы иһә март башында билдәләнә. Йәштәр праймеризында йомғаҡлау ярыштары Башҡортостандың баш ҡалаһында була.\nЙәштәр праймеризында Башҡортостандан 200-ҙән ашыу йәш лидер ҡатнаша. Әүҙем йәштәр араһында праймериз уҙғарыуҙа республика Рәсәйҙә тәүге төбәк булды. Йомғаҡтар буйынса иң яҡшы ҡатнашыусыларҙың кандидатуралары Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаты ярҙамсыһы вазифаһына тәҡдим ителә. Парламентта эшләү тәжрибәһенән тыш, дебаттарҙа еңеүселәргә «Гражданлыҡ университеты»нда бушлай белем алыу мөмкинлеге бирелә.\n8 февралдә Йәштәр праймеризында ҡатнашыусылар #КиләсәкБЕҘҘЕҢҡулда акцияһына ҡушылды. Дебаттарҙа ҡатнашыусылар социаль селтәрҙәрҙә үҙҙәренең фотоһүрәттәре менән бүлешә һәм киләсәккә пландары менән уртаҡлаша.\nӨфөлә башланған акцияға Рәсәйҙең башҡа ҡалалары ла ҡушылды. Әле «Инстаграм» һәм «Бәйләнештә» селтәрендәге илһөйәрлек флешмобына Мәскәү, Ялта, Силәбе, Төмән, Бөгөлмә (Татарстан) һәм башҡа ҡалаларҙа йәшәүселәр йәлеп ителгән.\nЙәштәр үҙҙәренең фекерҙәре, тормошҡа маҡсаттары, хыялдары хаҡында яҙа. Шулай итеп, ил Президенты Владимир Путиндың Өфөгә, моторҙар эшләү берекмәһенә, сәфәре көнөндә башланған акция илдә киң таралыу алды.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, социаль селтәрҙәге патриотик акцияны Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы — Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең биш йәш инженеры башлап ебәрҙе. Улар #КиләсәкБЕҘҘЕҢҡулда билдәһе һәм киләсәк символы менән селфиһын интернетҡа ҡуйҙы.\nТеги: йәштәр праймеризы


Ҙур көскә эйә гөл » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Ҙур көскә эйә гөл\n17.04.2019 Ҙур көскә эйә гөл\nТаштишәр үлән тип юҡҡа ғына әйтмәгәндәр уны. Ҡарап тороуға нескә генә гөл иҫ киткес көскә эйә, хатта ташты ярып сығырға һәләтле. Тап ошоноң менән уның шифалы үҙенсәлектәре аңлатыла ла инде. Ғәҙәттә, ул ҡая таштарҙа үҫә. Әммә гөл яратыусы хужабикәләр уны тәҙрә төбөндә лә үҫтерә.\nҠара йәшел төҫтәге түңәрәк япраҡлы гөл күптәргә яҡшы таныш. Япраҡтарының ситтәре аҡ, ҡыҙыл төҫ менән ҡаймаланғандары ла осрай. Үрмә гөл кеүек, нәҙек оҙон һабаҡтар ебәреп, осонда яңы үҫентеләр барлыҡҡа килеп, үҫә. Шуға бәйле уны «күп балалы әсә» тип тә йөрөтәләр. Иң яҡшыһы – уны элеп ҡуйылған һауытта үҫтереү. Артыҡ эҫене яратмай. Дауаланыу өсөн ҡулланырға ниәтләп үҫтерелгәненә ашлама һибергә ярамай.\nШифаһы – япрағында\nХалыҡ медицинаһында был үләндең шифалы үҙенсәлектәре хаҡында күптән билдәле. Хәҙер иһә уның микробтарға, ялҡынһыныуға ҡаршы тороу, яраны бөтәштереү, ҡанды туҡтатыу, бәүел ҡыуҙырыу үҙенсәлеге фәнни яҡтан да раҫланған. Бала имеҙеүсе ҡатындарға һөт төшһөн өсөн ашар алдынан көнөнә ике тапҡыр берәр япрағын ашау ҙа етә.\nДауаланыу өсөн япраҡтың яңы һығылған һутын файҙаланалар, спиртҡа йә араҡыға һалып төнәтмә әҙерләйҙәр, йә булмаһа, һыуға һалып, ҡайнатып эсергә мөмкин. Бының өсөн ике ҡалаҡ ваҡланған япраҡҡа һыу ҡойоп, талғын утта 20 – 30 минут ҡайнатырға һәм бер аҙ һыуынғас, тәүге кимәленә еткәнсе ҡайнаған һыу өҫтәргә.\nҺутын әҙерләү өсөн 100 г япраҡты фильтрланған һыуға һалып, ике сәғәт тоторға. Һуңынан һарҡытып, ит үткәргес аша үткәрергә һәм ике ҡат марля аша һөҙөп алырға.\nТөнәтмә әҙерләү өсөн стакандың 1/3 өлөшөнә ваҡланған япраҡ һалырға һәм тултырғансы араҡы ҡойорға. Шуны үтә күренмәгән шешәгә ҡойоп, бөкө менән ныҡ итеп ябып, ике аҙнаға баҙға йә һыуытҡысҡа ҡуйырға. Әҙер булғас, өс ҡат марля аша һөҙөп, шулай уҡ һалҡында һаҡларға. Тик бер йылдан артыҡ һаҡларға ярамай.\nГипертониянан. Иртәле-кисле ашарҙан 15 – 20 минут алда уртаса ҙурлыҡтағы ике япраҡты яҡшы итеп сәйнәп ашарға. Дауаланыу курсы – ике ай. Һуңынан ике аҙна ял итеп, тағы дауам итергә мөмкин.\nОҙаҡ уңалмаған яраларҙан. Япраҡтарын яҡшы итеп йыуып, ваҡ ҡына итеп турарға һәм ҡайнар һыу менән бешекләп, яра өҫтөнә ябып, бәйләп ҡуйырға. Уны көнөнә ике тапҡыр алмаштырырға кәрәк.\nОтиттан. Япрағынан әҙерләнгән һутҡа бинттан эшләнгән жгутты манып алып, ипләп кенә ҡолаҡ тишегенә индереп, өҫтөнән йылы шарф менән урап ҡуйырға һәм 2 – 3 сәғәт тоторға. Был процедураны көн һайын ҡабатларға.\nАнгина һәм фарингиттан. Япраҡтарын ҡайнар һыуға һалып бер аҙ төнәткәндән һуң, йылы килеш шуның менән ауыҙҙы һәм тамаҡты сайҡатырға.\nАшҡаҙан һәм бөйән сей яраһынан. Ике ҡалаҡ яңы өҙөлгән һәм ваҡланған япрағына бер стакан ҡайнар һыу ҡойоп, ике сәғәт төнәтергә. Һөҙөп алғас, көнөнә ике тапҡыр йылы килеш ашарҙан ярты сәғәт алда эсергә. Дауаланыу осоронда диета тоторға онотмағыҙ. Дауаланыу курсы – ике аҙна. Һуңынан өс-дүрт көн ял итеп алғас, дауам итергә.\n24.04.2019 - Һаулыҡ һаҡлау Халыҡ медицинаһынан бер шәлкем кәңәш


Рәсәйҙә 1 февралдән пособиелар һәм компенсациялар арта\n29 Ғинуар 2019, 11:53\nПремьер Дмитрий Медведев 2019 йылда ҡайһы бер пособиеларҙы һәм компенсацияларҙы индексациялау күләмен раҫлаған ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Документ Министрҙар кабинеты сайтында баҫылды.\nӨФӨ, 2019 йыл, 28 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.\n«Ҡул ҡуйылған ҡарар менән Рәсәй Федерацияһының ике законында һәм туғыҙ федераль законда ҡаралған түләүҙәрҙе, пособиеларҙы һәм компенсацияларҙы индексациялау коэффициенты 1,043 күләмендә билдәләнде», — тиелә документҡа белешмә тексында.\nИндексация ветерандарға, инвалидтарға, балалары булған граждандарға, шулай уҡ производствола бәхетһеҙ осраҡтарҙан һәм һөнәри ауырыуҙарҙан мотлаҡ социаль страховкалаған саҡта түләнгән түләүҙәргә, пособиеларға һәм компенсацияларға ҡағыла.


Өфө лимонарийында мушмула өлгөрҙө // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө лимонарийында мушмула өлгөрҙө\n9:24, 28 января 2011 Йәмғиәт\nӨфө лимонарийында йыл әйләнәһенә уңыш йыйыла. Бер экзотик емештәргә алмашҡа икенселәре килә. Лимонарий хеҙмәткәрҙәре әле генә лимондар йыйып алғайны, инде мушмула өлгөрҙө. Был емеш ағасының тыуған ере тип Кавказ иҫәпләнә. Һары бәрхәт емештәр сливаны хәтерләтә. Уларҙың тәмен экзотик үҫентеләр плантацияларын тәрбиәләүҙә ярҙам иткән студенттар тейешенсә баһалап та өлгөргән. Лимондарҙан айырмалы мушмула емештәрен лимонарий һатыуға сығармай. Улар үрсетеүгә китә. Әлегә быяла аҫтында емеш биреүсе бер генә ағас үҫә, бер аҙҙан бында ҙур мушмула баҡсаһы буласаҡ.\nӘйткәндәй, ҡоролоҡҡа ҡарамаҫтан лимонарийҙың төп культуралары мул уңыш биргән. Быйыл бында 22 тонна цитруслылар йыйып алынған.\nӘлегә талымлы үҫемлектәр һыуыҡтарға бирешмәй, ти уҡыу-тәжрибә хужалығы мөдире Фәриҙә Садиҡова. Белгестәр теплицаларҙа тейешле микроклимат һаҡларға тырыша. Тиҙҙән, февраль уртаһында, лимонарийҙа иң матур мәл – сәскә атыу осоро башланасаҡ.\nТеги: лимонарий, мушмула


Хәбәрҙәр: Франциялағы һайлауҙар: һайлаусылар үтә уңдарҙы туҡтатырға әҙер.\nФранциялағы һайлауҙар: һайлаусылар үтә уңдарҙы туҡтатырға әҙер.\nФранцияла ике региондағы урындарҙағы һайлауҙарҙа үтә уң Милли фронттың еңеүе хәҙер улай уҡ ҡотолғоһоҙ күренмәй. Һуңғы һорашыуҙар буйынса, Милли фронт лидеры Марин Ле Пен һәм уның туғаны Марион Марешаль-Ле Пен Төньяҡ-Па-де-Кале-Пикардия һәм Прованс-Альптар-Лазурный яры региондарында үҙҙәренең уң “Республиканлылар”ҙағы оппоненттары Ксавье Бертран һәм Кристиан Эстрозиҙан артта килә. Милли фронттың еңеүгә өмөтө ҙур булған урындарҙа социалистар уңдар файҙаһына көрәштән баш тартты.\nТәүге тур һөҙөмтәләре буйынса, Милли фронт 13 региондың 6-һында алға сыҡты. Улар артынса финишҡа “Республиканлылар” һәм уларҙың союздаштары килде. Идара итеүсе Социалистар фирҡәһе өсөнсө урында.\nМарион Марешаль-Ле-Пен оппоненты Кристиан Эстрозиҙы оппортунислыҡта ғәйепләне:\n“Ниндәй Эстрози хаҡында һүҙ бара? Әлегеһе хаҡындамы? Һанаулы ғына көндәр эсендә һулдар кандидатына әүерелгәне хаҡындамы? Әллә элек Жан-Мари Ле Пендың “Милли фронты” менән альянс теләгән Эстрози хаҡындамы? 1988, 1991, 1992, 1993 һәм 1998 йылдарҙа шулай булдымы? Бик сәйер кеше минең дәғүәсем!”\nҮтә уңдарҙың еңеүенән һуң, күп француздар Республика алдындағы үҙҙәренең бурысын иҫкә төшөрҙө. Икенсе турҙың үтә лә мөһимлеген аңлап, йәшәгән урыны буйынса һайлай алмусылар теркәүҙән төшөрөү талондары ала.\n“Мин кем өсөн тауыш бирергә белмәнем, ә хәҙер үҙемде ғәйепле итеп тоям..,”-ти бер ҡатын.\n“Икенсе турҙа һүҙ уңдар һәм һулдар хаҡында барһа, мин урынымдан да ҡуҙғалмаҫ инем. Ә хәҙер хәлдәр етди тора..,”-ти оло йәштәге ир.\nУңдар һәм һулдар Милли фронтҡа кәртә ҡуя алырмы?\nБындай хәлдәр элек тә булғайны: 2002 йылдағы президент һайлауҙарында, икенсе турҙа Жак Ширак Жан-Мари Ле-Пен менән йөҙгә-йөҙ тороп ҡалғас, һулдар Жак Ширакты яҡлап сыҡты.


Инфоурок › Другое › Конспекты › Конспект урока по башкирскому языку на тему "Тәбиғәт ҡомартҡылыры. Сифаттың артыҡлыҡ дәрәжәһе."(6 класс)\nБашҡортостан Республикаһының Нефтекама ҡалаһы ҡала округаның\n9-сы урта дөйөм белем биреү мәктәбе\nДәрестең темаһы: Тәбиғәт ҡомартҡылыры. Сифаттың артыҡлыҡ дәрәжәһе.\n-Артыҡлыҡ сифат дәрәжәләре менән танышыу, уларҙы дөрөҫ яҙырға\nөйрәтеү; тәбиғәт ҡомартҡылары менән танышыу.\n-танып белеү активлығын һәм үҙаллылыҡты үҫтереү өҫтөндә дауам итеү;\n-тәбиғәткә һөйөү, һаҡсыл ҡараш тәрбиәләп, ярҙам итеү теләген уятыу..\nПсихологик комфорт булдырыу.\nУҡыусылар бөгөн ниндәй көн? Кем дәрестә юҡ?\n-Уҡыусылар, өй эшен тикшереп алайыҡ.\nҺүҙҙәрҙе (сифаттарҙы) иҫкә төшөрөү. Һөйләмдәр төҙөү.\nУҡыу мәсьәләһен ҡуйыу ситуацияһы.\nТаҡта алдына ҡарағыҙ әле.\nШүлгәнташҡа барҙым. Боронғо Шүлгәнташҡа барҙым.\nЯмантауҙа булдым. Бейек Шихантауҙа булдым.\nАсылыкүлдә ял иттем. ... Асылыкүлдә ял иттем.\nҺеҙ ниндәй һүҙ өҫтәнегеҙ?\nБыл һүҙ ниндәй һорауға яуап бирә?\nКем белә, был һүҙ ниндәй һүҙ төркөмөнә инә?\nТимәк, беҙ бөгөн нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ?\nӘ Шүлгәнташ, Ямантау, Асылыкүл был нимәләр?\nБеҙ тағыла һеҙҙең менән тәбиғәт ҡомартҡылары менән танышырбыҙ.\nҠағиҙәне уҡыу. 37- се бит. Аңлатыу.\nСхема эшләү.(индивидуаль эш)\n-м йәм-йәшел бик, бигерәк бик бәләкәй\n-п ап-аҡ, ҡап-ҡара иң иң оҙон\n98-се күнегеүҙе яҙма эшләү.\n99-сы күнегеүҙе яҙма эшләү.\nТексты уҡыу, тәржемә итеү.\nАртыҡлыҡ дәрәжәләрен табыу күсереп алыу.\nТәбиғәт ҡомартҡылары тураһында әңгәмә ойоштороу.\nТәржемәсе уйынын үткәреү.\nҺеҙҙең партала ҡағыҙҙар ята.\nБында һүҙҙәрҙең аҙағы боталанып бөткән.\nДөрөҫ тәртиптә яҙығыҙ.\nӘ хәҙер ҡағыҙҙарығыҙ менән алмашығыҙ һәм таҡтаға ҡарап тикшерегеҙ.\nҮҙегеҙҙең иптәшегеҙгә баһа ҡуйығыҙ. Миңә тапшырығыҙ.\nБына ошо баһаларҙы мин һеҙгә бөгөнгө дәрескә ҡуям.\nҺеҙ бөгөнгө дәрестән үҙегеҙгә нимәләр алдығыҙ?\nӨй эше. 38-се бит, 100-сө күнегеү. Сифаттарҙы артыҡлыҡ дәрәжәһендә яҙырға.\nНомер материала: ДВ-423715\nФольклорный свадебный обряд "Убор невесты"(сценарий)


Бер урында ғына торор өсөн дә тиҙ йүгерергә кәрәк | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 мая 2019 — 15:24 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Республиканың муниципаль берәмектәрен яңы ваҡыт талаптарын үтәргә саҡырҙы. Совет ассоциацияһының сираттағы, һигеҙенсе съезында 900-гә яҡын кеше ҡанашты. Бынан 13 йыл элек беренсе ойоштороу съезында ойошманың төп маҡсаттарын билдәләгәйнек, тип башланы сығышын республика етәксеһе. Ошо арауыҡта өлгәшелгән ҡаҙаныштар етерлек, әммә заман яңынан-яңы талаптарын ҡуя. Власть менән халыҡ мөнәсәбәттәре яңы кимәлгә сыға. Етәксе дәрәжәһендәге кеше ғәҙел булырға, һөҙөмтәле эш күрһәтергә һәм һөнәри кимәлдә белемен даими камиллаштырырға бурыслы. Урындарҙа хаким иткән етәкселәрҙең олоһо ла кесеһе лә ошо хәҡиҡәтте таный. Бөгөн халыҡ менән тура бәйләнеш тоторға, көнүҙәк мәсьәләләрҙе кисекмәҫтән хәл итергә шарттар бар. Тиҙлекте социаль селтәрҙәр тәьмин итә. Ауылда йәшәгән кешеләрҙе тәү сиратта борсоған проблема – сүп-сар йыйыу реформаһы. Хакимиәт башлыҡтары бер тауыштан халыҡта аңлатыу эше алып барыуҙың әһәмиәтенә баҫым яһай. Аралашыуҙың күҙгә-күҙ ысулдары ла ҡулланыла. Бигерәк тә был төпкөл ауылдар өсөн көнүҙәк. Һәр ауылдың үҙенә хас мәсьәләләр ҙә бар. Тормош уңайлыҡтары көнкүрештә генә туҡтамай. Етәкселектең асыҡ һәм ғәҙел сәйәсәте ябай кешеләрҙең дә эшҡыуар даирәләренең дә ышанысын нығыта. Радий Хәбиров төбәккә инвестиция индереү өлкәһендә ниһайәт уңыштар булыуын белдерҙе. 2019 йылдың беренсе сирегендә был һан 40 миллиард һумға етеп 4,3 процентҡа артҡан. Был эҙмә-эҙлекле һәм дөрөҫ эш һөҙөмтәһе, тине республика етәксеһе. Муниципалитет берәмектәре вәкилдәрен ул урта һәм кесе эшҡыуарлыҡ менән берҙәм эште әүҙемләштерергә өндәне.\n1 из 776\nХәйерле иртә, Республика! - Фольклориада - 2020\nХәбәрҙәр - 05.12.19\nХәбәрҙәр - 04.12.19\n«Салават Юлаев» уступил «Металлургу» со счетом 1:2\nО разнице во взглядах и менталитете: интервью с журналистом из Германии Фабианом Шнелле\nВ Уфе пройдет Российско-итальянский кинофестиваль\nВести-24. Башкортостан - 04.11.19\nЮбилей Башкирского драматического театра, мультикультурный "Золотой петушок" и "Представление" лучших народных театров республики\n100-летний юбилей издательства «Китап», выставка Российского географического общества и как шьют национальные костюмы