«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺӨЛДӘЛӘРҘЕҢ ТЕЛЕ БУЛМАҺА ЛА ТАРИХҠА ТЕЛ АСҠЫСЫ УЛАР - 2016 - Мәҡәләләр\nЫрыуҙар, йәғни күп төрлөлөк феномены\nҺәр бер халыҡтың генетик мәғлүмәтен ҡыҙ-ҡатындар йөрөтһә лә, генетик популяция ирҙәр арҡаһында ҡеүәт йыя. Шул уҡ ваҡытта ирҙәр аша күскән иң көслө үҙенсәлекте, генетик мәғлүмәтте ҡыҙ-ҡатындар үҙҙәрендә алып ҡала. Тап ошо рәүешле көсәйеү арҡаһында беҙҙең башҡорт халҡында биш антропологик тип формалашҡан. Быны 1967 йылда Мәскәү антропологы Мария Степановна Акимова иҫбат итеп: "Башҡорт халҡының генетик фонды төбәктә иң көслөһө, сөнки улар үҙҙәренең ата-олаталарының, сарматтарҙың, савроматтарҙың, уғыҙҙарҙың, ҡыпсаҡтарҙың һәм башҡаларҙың генофондын үҙҙәрендә берләштергән", - тип белдерҙе. Беҙҙең халыҡтың милләт булараҡ көсө лә тап ошонда, сөнки төрлө климат шарттарында йәшәгән төрлө халыҡтарҙың, ҡәбиләләрҙең генетик үҙенсәлектәре беҙҙең халыҡтың генофондын тәшкил итә. Ундай үҙенсәлек төрҙәре беҙҙең ирҙәрҙә йәшәй, ҡыҙ-ҡатындарыбыҙҙа иһә асылда ике генә - Урал һәм боронғо Урта Азия тибы һаҡлана. Ә ирҙәребеҙҙә иһә, ошо ике типтан тыш, көньяҡ Себер, понтик, Алтай, Каспий, Алғы Азия һәм башҡа типтар йыш осрай. Типтарҙың төрлө-төрлө булыуы тоҡомдо көсәйтә, генофондты арттыра.\nАҙаҡҡы өс йөҙ йыл эсендә, бигерәк тә башҡорттарҙың ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ, төркмән халыҡтары менән элеккесә киң һәм даими аралашыу мөмкинлеге юҡҡа сыҡҡас, күберәген этник берәмек эсендә генә ҡан аралашыуы күҙәтелә. Шулай ҙа боронғо сарматтар, савроматтар йәшәгән ерҙәрҙә йәшәүсе башҡорттар һаман да иң боронғо генетик кодты йөрөтөүселәр булып иҫәпләнә. Шул уҡ бөрйән, үҫәргән, түңгәүер ырыуҙары башҡорттары көньяҡ Европа расаһының понтик тибына ҡарай. Шулай уҡ ҡыпсаҡтар менән тамъяндар ҙа күберәген европеоид расаһына ҡарай. Көньяҡ Себер тибы, йәғни монголоид расалылар беҙҙең халыҡҡа Алтын Урҙа заманында килеп ҡушылған.\nБеҙҙең милләттә ырыуҙарҙың күплеге һәм уларҙың донъяның дүрт тарафы менән бәйле булыуы башҡорттоң этник тотороҡлоғон барлыҡҡа килтереүсе фактор ҙа булып тора. Башҡорт милләте донъялағы бик күп халыҡтарҙың, ҡәбиләләрҙең иң көслө һәм күркәм сифаттарын үҙендә берләштерә алған. Беҙ үҙебеҙ генә ошо феноменды баһалап бөтөрмәйбеҙ һәм милләтебеҙҙең ырыу-ара никах потенциалын файҙаланыу урынына, милләт-ара никахтарға өҫтөнлөк бирәбеҙ. Милләт-ара никахтар иһә, һәр осраҡта ла беҙҙең файҙаға түгел, сөнки милләт-ара никахлы ғаиләләрҙә ҡала шарттарында башҡорт позицияһы көслө түгел. Беҙҙең милләттең милләт эсендәге ырыу-ара никах потенциалы милләтебеҙгә яңы һулыш бирер ине. Бер типҡа ҡараған халыҡтар ҙа бар, уларҙа беҙҙеке кеүек никах потенциалы бөтөнләй юҡ, шуға ла, бигерәк тә себерҙәге аҙ һанлы халыҡтар араһында, яҡын туғандарҙың өйләнешеүе арҡаһында уларҙың кәгезләнеүе күҙәтелә.\nАнтропология нимәгә һәләтле?\nХәҙерге Башҡортостандың административ сиктәре тарихи факторға ҡарап билдәләнмәгән. Бында шундай бер үҙенсәлек хаҡында әйтеп китергә кәрәк: тарихи Башҡортостан ерендә хәҙерге Башҡортостан Республикаһынан ситтә йәшәгән башҡорттарҙың урыҫ халҡы менән сиктәш йә күршеләш булғандары үҙ телен һәм милли рухын һаҡлап ҡала ала, ә Татарстанға күрше һәм Ҡаҙан йоғонтоһонда булғандары яйлап үҙ милли асылынан ситләштерелә. Төрлө сәбәптәр арҡаһында кешенең теле, менталитеты, ғөрөф-ғәҙәттәре, милли аңы үҙгәрергә мөмкин, тик бына антропологик күрһәткестәре үҙгәрешһеҙ ҡала. Ошо факторҙарға ҡарап, антропология фәне, бер ниндәй яҙма сығанаҡтарға таянмайынса ла, ҡайһы төбәктә ниндәй халыҡ вәкилдәре йәшәгәнен аныҡ билдәләй ала. Минең әле ике аспирантым Минзәлә башҡорттары проблемаһы менән шөғөлләнә. Киләсәктә, Алла бойорһа, улар үткәргән ғилми тикшеренеүҙәр аныҡ һөҙөмтәләрен күрһәтәсәк. Уларға ҡарап, саралар проектын да төҙөргә була. Беҙгә, ғалимдарға, боронғо башҡорттарға ҡараған понтик йә Урал тибындағы башҡорттарҙың үҙ асылдарынан ситтә йәшәүен һәр яҡлап аңлатыу, үҙ асылдарына табан юл башлатыу фарыз. Беҙ башҡа милләттәр өлөшөнә дәғүә итмәйбеҙ, бары милли асылын юғалтҡан халҡыбыҙҙың ҙур бер өлөшөнә үҙ тарихын аңлатырға ғына теләйбеҙ. Ысынлап та, баш һөйәгенең теле булмай, әммә күп кенә ғилми асыштар яһарлыҡ, сер ишектәрен асырлыҡ тел асҡыстары була. Әйтергә кәрәк, көнсығыш Татарстан райондарында башҡорт милләтенең боронғо тоҡомдары Минзәлә башҡорттары исеме менән һаман булһа ла йәшәй. Уларҙы үҙ милли асылына ҡайтарып булмаған хәлдә лә, беҙ был тарихи факттан баш тарта алмайбыҙ. Яңыраҡ билдәле тарихсы Әнүәр Әсфәндийәровтың Минзәлә башҡорттары хаҡында бик төплө һәм кәрәкле китабы баҫылып сыҡты. Унда көнбайыш башҡорттары тураһында етди һәм тулы тарихи мәғлүмәт тупланған.\n90-сы йылдар башында Палдиски ҡалаһы портында ремонт эштәре барған саҡта төрлө йәштәрҙәге ике кешенең һөлдәһе табылған. Уларҙың аяҡ-ҡулдарында бығау эҙҙәре һаҡланған һәм һөлдәләрҙең Салауат Юлаев менән атаһы Юлай Аҙналиндыҡы булыу ихтималлығы ла әйтелде. Был хаҡта Салауатты өйрәнеүсе ғалимә Инга Михайловна Гвоздиковаға Палдискиҙа хеҙмәт иткән 1-се ранг капитаны әйткән. Ул саҡта Советтар Союзы тарҡалып, элекке союздаш республикаларҙа сыуалыш барған заман ине. Беҙгә был хаҡта еткерҙеләр, миңә лә әйттеләр, тик эстондар беҙҙе унда индерергә теләмәне. Ул һөлдәләрҙе ҡайҙа иткәндәрҙер, берәү ҙә белмәй. Әгәр ҙә ул һөйәктәр табылһа, уның тибын, йәшен билдәләп, М. М. Герасимов ысулы менән һындарын да, йөҙҙәрен дә асыҡларға мөмкин булыр ине. Быға тиклем бөйөк шағирыбыҙ Шәйехзада Бабичтың баш һөйәген табып, шундай уҡ эштәрҙе башҡарып, уның, ысынлап та, Бабичтыҡы икәнлеген иҫбат иттек бит инде. Был йәһәттән антропологияның мөмкинлектәре бик күп.\n"Башҡорт" атамаһы ҡайҙан?\nХХ быуат башында Сергей Иванович Руденко башҡорттар араһында ғилми тикшеренеүҙәр үткәреп йөрөгән. Шул ваҡыттан ул төшөргән бик күп фотоһүрәттәр һаҡланып ҡалған. Ғилми күҙәтеүҙәрендә ғалим башҡорттар араһында төрлө антропологик типтар билдәләп үтә һәм был типтарҙы ул фотолар ярҙамында дәлилләй. Шул фотоларҙы ҡарап, ул саҡтағы башҡорттарҙың бөгөнгөләре менән антропологик яҡтан айырылмауы асыҡ беленә. Айырма шунда ғына: йөҙ йыл элек йәшәгән башҡорттар кәүҙәгә бик ҙур, физик яҡтан һау һәм ғәйрәтле булған. Боронғо һөйәктәрҙе өйрәнеү ҙә ошоно раҫлай. Бындай айырмалыҡтарҙың төп сәбәбе, әлбиттә, бар кешелек үҫешенә хас булғанса, боронғо башҡорттарҙың тәбиғәткә яҡын тороуында, экологик яҡтан таҙа тәбиғәт шарттарында үҫеп, меңәр йылдар буйы күнегелгән сифатлы милли ризыҡ менән туҡланыуында.\nСарматтар, савроматтар дәүерендә Дәүҙәр (беҙҙеңсә - алпамышалар) ырыуы йәшәгән. Дәүҙәр, йәғни Дағтар күбеһенсә хәҙерге Төркмәнстанда, Арал диңгеҙе буйында һәм көньяҡ Уралда көн күргән. Уларҙың йылғаһы Яйыҡ (Дәү-ыҡ) булған. Дәүҙәр антропологик яҡтан башҡорттар кеүек каспий, понтик тибына ҡараған. Һәр бер халыҡтың боронғолоғон понтик тибы күрһәтә. Минең фаразым буйынса, беҙҙең милләттең атамаһы төрки яңғырашҡа тиклем "башгурд" булғандыр. Фарсы телендә "бача" бала, тоҡом тигәнде аңлатһа, "гурд" баһадир тип тәржемә ителә. Әгәр ошо ике атаманы ҡушып әйтһәк, "башгурд" "баһадирҙар тоҡомо" тигән төшөнсәне аңлата булып сыға. Башҡорт - баһадирҙар тоҡомо булғас, тимәк, улар Дәүҙәр тоҡомо ла. Дәүҙәрҙе Дағтар-Дактар тип тә атағандар, тинек. Шулай булғас, "иштәк" атамаһы беҙҙең милләттең боронғо атамаһы булып сыға. "Иштәк", тимәк, "Дағтарға иш" йәғни Дәүҙәрҙең, Дағтарҙың тоҡомо. Тимәк, бер үк боронғо дәүерҙә (сарматтар заманы) башҡорттарҙың бер йөкмәткеле ике атамаһы "иштәк" менән "башгурд" төрки дәүергә тиклем бергә йөрөгән.\n(Дауамы. Башы 46-сы һанда).\nЯҙылған: 21.11.16 | Ҡаралған: 1033


"Рактан ҡотолорға ярҙам итәм", "Рактан дауалайым", "Яман шеште бөтөрәм" һәм башҡа ошондай иғландарҙы хәҙер аҙым һайын осратырға мөмкин. Уларҙы реклама гәзиттәрендә баҫтыралар, бағаналарға һәм иғландар таҡтаһына йәбештерәләр, интернетҡа ҡуялар. Был иғландар яман шеш ауырыуына дусар булып, өмөтһөҙлөккә бирелгән кешеләргә, уларҙың туғандарына һәм дуҫтарына иҫәпләнгән. Әгәр ундай иғландар баҫыла икән, тимәк, бындай хеҙмәтләндереүгә талап бар, тигән һүҙ. Әммә бындай иғланға ышанып барған кешеләр бер ниндәй ҙә файҙа алмай, ауырыуынан ҡотолмай, киреһенсә, һаулығына зыян килтерә, күп ауырыуҙар вафат була...\n- Бер ваҡыт миңә яман шеш менән сирләүсе бер ир мөрәжәғәт итте, - тип һөйләй БР Онкологтар ассоциацияһы президенты, БДМУ-ның онкология кафедраһы мөдире, медицина фәндәре докторы, профессор Шамил Ганцев. - Ул ниндәйҙер билдәһеҙ бер клиникала дауалау курсы үткән. Уға мотлаҡ төҙәләсәкһең, тип әйткәндәр. Әммә хәле тағы ла насарайған ғына. Нимә менән дауаланылар һуң, тип һорағас, ул, ниндәйҙер бер дарыуҙы көнөнә берәр тамсы эсергә ҡуштылар, тип яуап бирҙе. Баҡһаң, был бик көслө ағыу булған. Ике аҙнанан был ир яҡты донъя менән хушлашты.\nШамил Хәнәфи улы әйтеүенсә, бындай хәлдәр аҙым һайын. Кешеләр шарлатандарҙы тыңлап, уларға үҙ ғүмерен ышанып тапшыра, бының менән ялған табиптар файҙалана ла инде. Улар, башлыса, күбеһе тикшереү үтмәгән ҡиммәтле синтетик препараттарҙы тәғәйенләй. Терапия үткәрер алдынан ауырыуҙар тикшерелмәй. Һөҙөмтәлә йыл һайын ваҡытында квалификациялы врач ярҙамы алмаған бик күп кешеләр үлә.\nТотош Рәсәй буйынса онкологик сирҙәрҙән вафат булыусылар өсөнсө урынды биләй (донъя практикаһында - икенсе). Әммә ауырыуҙар һаны арта бара, донъя күрһәткестәренә яҡынлаша. Белгестәр быны йәмғиәттең үҫеш эҙемтәһе тип иҫәпләй. Кешеләр даими стресс кисерә, дөрөҫ туҡланмай, тирә-яҡ мөхитте бысраталар, үҙ һаулыҡтарын күҙәтмәй, аҙ хәрәкәт итә.\nРәсәйҙә күбеһенсә үпкә рагынан үләләр, икенсе урында - ашҡаҙан рагы. Европала беренсе урында - һөт биҙе һәм простата биҙе рагы. Беҙҙең ҡалаға килгәндә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, иң күбе һөт биҙе рагы менән сирләүселәр теркәлгән.\nДөйөм алғанда, БР буйынса йөҙ мең кешегә 270-тән ашыу онкологик ауырыу тура килә, йыл һайын уларҙың 150-нән ашыуы үлә. Үлемдең сәбәбе, нигеҙҙә, кешеләрҙең сирҙе аҙҙырыуына, уны дауалап булмаҫлыҡ III һәм IV стадияһына еткереүенә ҡайтып ҡала. Бындай осраҡтар яртыһынан ашыу. Икенсе сәбәп булып сифатһыҙ, ныҡ ағыулы препараттар ҡулланыу тора. Кешеләр был дарыуҙарҙың кире йоғонтоһонан үлә. Ҡайһы бер ауырыуҙар дауалау курсы үтеп тә, ныҡ төшөнкөлөккә бирелә. Ярҙам һорап ҡайҙа мөрәжәғәт итергә белмәй, даими стресс хәлендә була. Һөҙөмтәлә йөрәге түҙмәй.\n- Интенсив дауалау курсы үткәндән һуң кешене һис кенә лә бер үҙен ҡалдырырға, унан баш тартырға ярамай, - ти Шамил Ганцев. - Ракка ҡаршы теше-тырнағы менән көрәшеүсе кеше миҫалы - Александр Абдулов. Кеше дауаланыуын, сәләмәтлеген нығытыуын дауам итергә тейеш. Беҙҙә ғаилә медицинаһы үҫешмәүе илебеҙҙең ҙур проблемаһы булып тора, ауырыуға тәрбиә һәм ярҙам кәрәк бит.\nӨфөлә бына бер нисә ай онкологик сирлеләргә комплекслы терапия үткәреү өсөн фитоүҙәк эшләй. Уны Башҡорт дәүләт медицина университетының онкология һәм фармакогнозия кафедралары инициативаһы буйынса астылар. Фитоүҙәк үҫемлек һәм хайуандарҙан алынған, иммунитетты стимуллаштырыусы уникаль дауалау саралары: айыу һәм нерпа майы, айыу үте, ҡайын ороһо, сәнскеле элеутерококк һәм башҡалар ярҙамында оноклогик ауырыуҙарҙы дауалау менән шөғөлләнә. Тап ошо препараттар, ә синтетик түгел, күп ауырыуҙарҙы дауалағанда үҙ һөҙөмтәлелеген иҫбатланы.\nӨфө фитоүҙәге, төрлө шарлатандарҙан айырмалы рәүештә, ауырыуҙарға реаль ярҙам күрһәтә. Унда республиканың төп онкологтары, иң яҡшы белгестәре эшләй. Үҙәк Мәскәүҙең билдәле клиникалары менән хеҙмәттәшлек итә һәм үҙ эшмәкәрлегендә фәнни хеҙмәттәр һөҙөмтәләрен файҙалана. Йәғни фәнни нигеҙләнгән дауалау үткәрелә. Һәр пациент өсөн үҙәктә, тикшереү һөҙөмтәләренән сығып, айырым дауалау программаһы эшкәртелә. Ауырыуҙы бер белгес кенә түгел, ә бер нисә: онколог, терапевт, эндокринолог, гинеколог, фитотерапевт һәм башҡалар ҡарай. Үҙәктә профилактика өсөн яман шеш алды ауырыуҙары ла, тын алыу ағзалары, аш һеңдереү тракты, эндокрин системаһы сирҙәре менән кешеләр ҙә дауалау процедураһы үтә ала.\n- Беҙҙең төп принцип - зыян итмә, - тип аңлата Шамил Ганцев. - Беҙ бер ваҡытта ла кешенең һаулығын ҡурҡыныс аҫтына ҡуйыуға юл ҡуймаясаҡбыҙ. Үткәрелгән дауалауҙан һуң ауырыуҙың хәле насараймаҫҡа тейеш.\nҮҙәк инвестор иҫәбенә финанслана, унда хаҡтар бик түбән. Ауырыуҙарға күп кенә изгелекле кешеләр финанс ярҙамы күрһәтә. Үҙәк пациенттары араһынан 15-20 проценты тулыһынса төҙәлә, күп кешеләрҙең хәле яҡшыра. Иң мөһиме, фитотерапия үлемдең кәмеүенә тәьҫир итә.\nЯҡын киләсәктә фитоүҙәк өсөн яңы заманса корпус төҙөү планлаштырыла. Һәм Өфө онкологик сирлеләрҙе һөҙөмтәле дауалау үткәрергә мөмкин булған ҡалалар иҫәбенә инәсәк. Әле үк ул илдә иң яҡшы традицион булмаған медицина үҙәктәренең береһе булып һанала. Бөтә хеҙмәткәрҙәр - фән докторҙары һәм кандидаттары. Фитоүҙәктә иң заманса ҡорамалдар. Бында БДМУ- ның иң яҡшы студенттары һәм аспиранттары эшләй, фәнни эшкәртмәләр алып барыла.\nКиләсәктә фитоүҙәк эргәһендә реабилитация үҙәге асыу планлаштырыла, унда врачтар ғына түгел, психологтар ҙа эшләйәсәк. Улар фитотерапия һәм химиотерапия курсы үткән ауырыуҙарға ярҙам күрһәтәсәк.\nБөтә был тырышлыҡтар бушҡа булмаҫ, онкологик сирлеләр араһында үлеүселәр һаны кәмер, тип ышанайыҡ. Һәр хәлдә төшөнкөлөккә бирелергә ярамай.\n- Профилактик процедураларҙы барыһына ла үтергә кәрәк, тулыһынса һау-таҙа кешеләр юҡ бит, - тип иҫәпләй Шамил Ганцев. - Кеше үҙен-үҙе үлтереүҙе өҫтөн күрә. Беҙҙең пациенттар араһында булырға теләмәһәгеҙ, тәмәке тартыуығыҙҙы ташлағыҙ, был онкологик сирҙәрҙең төп сәбәбе булып тора. Күберәк ял итегеҙ, сөнки хәүеф төркөмөндә даими көсөргәнеш, стресс кисергән, ныҡ борсолған кешеләр күп бит. Артыҡ күп ашамағыҙ, иң яҡшыһы йәшелсә һәм емештәр менән туҡланығыҙ. Ҡыҙғылт һары төҫтәге продукттар (кишер, һырғанаҡ, әфлисун) ашағыҙ, уларҙа бета-каротин күп. Ҡатын-ҡыҙҙарға күберәк бала табырға һәм күкрәк һөтөн имеҙеп үҫтерергә кәңәш итәм. Һәм ҡояшта ҡыҙынмағыҙ берүк!


1 Май исемендәге парк (Дондағы Ростов) — Башҡорт Википедияһы\n47°13′39″ с. ш. 39°44′24″ в. д.HGЯO\n1 Май исемендәге парк (Дондағы Ростов)\n1 Май исемендәге парк\n1 Май исемендәге паркта архитектура ҡоролмаһы\nТөрө мәҙәниәт һәм ял паркы\nНигеҙ һалына 1855 йыл\n1 май исемендәге парк — Дондағы Ростовтың Киров районындағы мәҙәниәт һәм ял паркы. Федераль әһәмиәттәге тарих һәм мәҙәни һәйкәл статусына эйә. Элекке Изге Дмитрий Ростовский ҡәлғәһе территорияһында урынлашҡан. 1 май исемендәге парк үҙенең XIX быуаттың икенсе яртыһындағы тарихи планировкаһын һәм ниндәйҙер дәрәжәлә йәшеллеген һаҡлап ҡалған. Парк территорияһында ер аҫты ҡоролмалары урынлашыуға бәйле, ул шулай уҡ, археология һәйкәле лә булып тора.\nЭлек Изге Дмитрий Ростов ҡәлғәһе урынлашҡан территория 1855 йылда Йәйге Коммерция Клубының милкенә йләнә. Милекселәр заказы буйынса, Санкт-Петербург архитекторы Петерс тарафынан баҡсаны төҙөкләндереү буйынса проект эшләнә. Эш барышында төҙөүселәр ер аҫты казематтарына һәм туннелдәргә юлыға. План төҙөгәндә Петерс уларҙы иҫәпкә ала һәм барлыҡ ҙур төҙөлөштәрҙе ер аҫты ҡоролмалары булмаған урынға урынлаштыра. Шулай итеп ер аҫты туннелдәре өҫтөндә баҡса аллеялары, ә ике ҡатлы ер аҫты бинаһы өҫтөндә фонтан барлыҡҡа килә. Парлтың төп аллеяһы хәҙерге ротонданан сәскәлеккә диагональ һыҙат буйлап үтә. Яңы баҡса территорияһында спорт майҙансыҡтары эшләнелә. Оранжерея булдырыла һәм йүкә ағастары аллеяһы ултыртыла.\n1901 йылда бында неоклассицизм стилендә, боронғо ҡәлғә кирбестәрен ҡулланып, 6 колонналы ротонда төҙөлә. Уның архитекторы Николай Александрович Дорошенко була. Ротонда нигеҙе аҫтында ер аҫты бинаһы урынлаша. 1912—1913 йылдарҙа баҡсаның көнбайыш өлөшөндә архитектор Г. Гелат проекты буйынса модерн стилендә өс ҡатлы йорт ҡалҡып сыға. Был Йәйге Коммерция клубы бинаһы була, ә уның тәҙрәләренән фонтанлы ротонда күренеше асыла.\nXX быуат башында баҡса Дондағы Ростов һәм Дондағы Нахичевань халҡының яратҡан урынына әүерелә. Йәйгеһен бында оркестр уйнай, спектаклдәр, концерттар ҡуйыла, сығыш яһау өсөн билдәле гастролерҙар саҡырыла. Оранжереяла пальмалар үҫә, ә яҡтылыҡ шәхси подстанциянан тәьмин ителә. Ял итергә килеүселәр араһында ҡаланың йоғонтоло кешеләре, сауҙагәрҙәр, урындағы элита була.\nЭлегрәк парк ҡойма менән уратылһа, хәҙер ул тергеҙеү талап итә. 1920 йылдарҙа паркта геометрик биҙәктәр менән һырланған баҡса-парк композициялары һаҡлана. Шулай уҡ бында даими яңыртылып торған сәскә календаре була. 1970 сәскә күргәҙмәләре ойошторола. 1986 йылда, янғын арҡаһында, оранжерея зыян күрә, һуңынан уның урынына автостуҡталҡа эшләнә.\nПарк территорияһында йүкә аллеяһы бар, уның йәше 120 йылдан ашыу тәшкил итә. 2000 йылда 55 төп йүкә ағасынын яңы аллея ултыртыла. 2005 йылдың майына уларға тағы 5 ағас өҫтәлә күбәйҙе тағы 5 ағас.\n2015 йылдың октябрендә парктың йәлеп ителгән тнвесторҙар ярҙамында реконструкцияланасағы тураһында мәғлүмәт пәйҙә була.\n↑ Тайна старинной ротонды(легенды и были городского парка)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=1_Май_исемендәге_парк_(Дондағы_Ростов)&oldid=660522 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:06 11 март 2017 үҙгәртелгән.


Эстония тәбиғи фәндәр университеты — Башҡорт Википедияһы\nЭстония тәбиғи фәндәр университеты\nConsortium of European Taxonomic Facilities[d]\nюридическое лицо перед общественным законом[d]\nCategory:Estonian University of Life Sciences faculty[d]\nЭстония тәбиғи фәндәр университеты Викимилектә\nЭстония тәбиғи фәндәр университеты (эст. Eesti Maaülikool, EMÜ) — Тарту ҡалаһында (Эстония) урынлашҡан университет, Эстониянең элеккеге ауыл хужалығы университеты, 1951 йылда балдыҡҡа килгән һәм 2005 йылдың ноябрендә үҙгәртелгән һәм реконструкцияланған.\nЭстония тәбиғи фәндәр университеты, академик һәм тикшереү практикаһында кеше йәшәүе өсөн кәрәкле тәбиғәтте файҙаланыу, шулай уҡ тирә-яҡ мөхитте һәм тәбиғи мираҫты һаҡлауға өҫтөнлөк биреүсе Эстонияла берҙән-бер вуз булап тора. Эстония тәбиғи фәндәр университеты ауыл хужалығы, урман хужалығы, малсылыҡ, ветеринария, иҡтисад, аҙыҡ-түлек етештереү технологиялары һәм экологик хәүефһеҙлек үҙәге булып тора.\nУниверситет Халаҡ-ара BOVA селтәре ағзаһы булып тора.\n2009 йылда университетта 4704 студент белем алған. Университетта 983 кеше эшләй, шул иҫәптән 228 уҡытыусы һәм 159 фәнни хеҙмәткәр.\nУниверситет ауыл һәм урман хужалығы өлкәһендәге 100 иң яҡшы университеттар иҫәбенә керә. \nУниверситеттың тамырҙары ауыл һәм урман жужалығын өйрәнеүсе һәм тикшереүсе Тарту университетынан башлана. 1632 йылда университетты асыу тантанаһында Швед канцлеры һә университетҡа нигеҙ һалыусы Юхан Шютте «был ил крәҫтиәндәре лә белем байлығын алһын ине», тип белдерә. Ошо белдереүҙән һуң Эстонияла ауыл хужалығы буйынса белем биреү башлана.\nТарту университеты асылғандан һуң, 1802 йылда профессор Иоганна Вильгельм Краузе булышлығы менән ауыл хужалығы кафедраһы төҙөлә. Башта [[агрономия]ны философия факультетында, ә һуңынан физика һәм математика факультетында кҡыталар. Был уҡыу йорто [[Европа] һәм Рәсәй империяһында яҡшы танылған була. 1919 йылда университет Эстон университеты булараҡ асылғас, агрономия һәм урман факультеттарынан торған ауыл хужалығы факультетына нигеҙ һалына. Факультеттың тикшеренеү станцияларе һәм эксперименталь участоктары була, унда студенттар ғәмәли тикшеренеүҙәр менән шөғөлләнә алған. Иҫке Тарту ветеринария институты нигеҙендә ветеринария фәндәре факультетына нигеҙ һалына. Был ике факультеттан 1951 йылда т яңы үҙаллы университет үҙәге, ә атап әйткәндә, Эстония ауыл хужалыгы академияһы тип үҙгәртелә.\nЭстония ауыл хужалығы академияһы туранан-тура Советтар Союзы ауыл хужалығы министрлығына буйһона һәм ауыл хужалығының төрлө өлкәләре өсөн белгестәр әҙерләй. Был хәл 1980-сы йылдар аҙағына тиклем дауам итә.\n1991 йылда Эстония үҙҙалылыҡ алғандан һуң, Эстония ауыл хужалығы университеты Академия тип үҙгәртелә. Уҡыу йорто ауыл хужалығында һәм урман хужалығында булған талаптарына ярашлы рестеруктуризация үтә (колхоз һәм совхоздар бөтөрөлә). Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау, ландшафт архитектураһы, ауыл хужалығы продукцияһын етештереү һәм һатыу, ландшафтты һаҡлау, ғәмәли гидробиология, тирә-яҡ мөхит иҡтисады һәм тәбиғәть ресурстары менән идара итеү кеүек яңы белгестәр әҙерләнде.\n2004 йыл аҙағына тиклем университетта алты факультет (агрономия, ауыл хужалығы машиналары төҙөлөшөе, иҡтисади һәм социаль фәндәр, урман хужалығы, ауыл инженерияһы һәм ветеринария) һәм һигеҙ институт (Эстония агробиоүҙәге, EVIKA үҫемлектәр биотехнологияһының Эстония фәнни-тикшеренеү институты, Урман фәнни-тикшеренеү институты, Хайуандар тураһында фән институты, Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау институты, Эксперименталь биология институты, Зоология һәм ботаника институты һәм Полли Баҡсасылыҡ институты) була.\nШуға ҡарамаҫтан, уҡыу йорто тотороҡло хәлдә булмай. 2004 йылда Эстония Европа Союзына ингәс, яраҡлашыу өсөн Эстония тәбиғи фәндәр университеты тип исемен алыштыра.\n↑ Põllumajanduslik kõrgharidus 1951–2019\n↑ Estonian University of Life Sciences in figures 2009 йылдың 1 сентябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Эстония_тәбиғи_фәндәр_университеты&oldid=940714 ҡабул ителгән\nЭстонияның юғары уҡыу йорттары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:42 3 апрель 2020 үҙгәртелгән.


«Аҡбуҙат» журналы «Әкиәттә ҡунаҡта» тип аталған күргәҙмәһенә саҡыра // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Аҡбуҙат» журналы «Әкиәттә ҡунаҡта» тип аталған күргәҙмәһенә саҡыра\n16:40, 27 мая 2011 Йәмғиәт\nБашҡорт телендә сыҡҡан «Аҡбуҙат» журналы «Әкиәттә ҡунаҡта» тип аталған күргәҙмә ойоштормаҡсы. Унда журнал редакцияһына үҙенең һүрәттәрен ебәргән 50 баланың ижады күрһәтеләсәк. «Аҡбуҙат» редакцияһынан хәбәр итеүҙәренсә, күргәҙмә Башҡортостан Республикаһының Милли музейында асыла. Ул Санкт-Петербургтың «Донъя халыҡтары әкиәттәре» балауыҙ һындар күргәҙмәһе сиктәрендә үтәсәк. «Әкиәттә ҡунаҡта» күргәҙмәһе 20 июнгә тиклем эшләй.\n«Аҡбуҙат» журналының кескәй уҡыусылары ижады менән түбәндә күрһәтелгән һылтанма буйынса интернетта ла танышырға мөмкин:\nТеги: балалар, күргәҙмәләр


Архивы Йәмғиәт - Курай\nБашҡортостанда ҙур экологик акция үтә. Ул Бөтә донъя таҙалыҡ көнөнә бәйле ойошторола. 15 сентябрҙә “Эшләйбеҙ!” тигән өндәмә аҫтында шәмбе өмәләре уҙғарыла. Тәбиғәттән файҙаланыу һәм...\nАлдағы көндәрҙә Башҡортостанда көслө ҡырау төшөүе көтөлә, тип иҫкәртә төбәктең Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты. 10-12 сентябрҙә төндә һәм иртән республика буйынса урыны...\nКүп балалы әсәләргә пособие арта\nКиләһе йылдан “Әсәлек даны” миҙалын алыусыларға 17 мең һум бирелә. Быйыл республикала “Әсәлек даны” миҙалы булдырылыуға 20 йыл. Ошо йылдар эсендә биш һәм унан...


Башҡорт драмтеатры Төркиәгә фестивалгә саҡырыу алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт драмтеатры Төркиәгә фестивалгә саҡырыу алды\n10:18, 28 декабря 2010 Йәмғиәт\nОшо көндәрҙә М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры Төркиәнән «Мең һулыш һәм бер тауыш» IV халыҡ-ара төрки телле театрҙар фестиваленә саҡырыу алды. Ойоштороу комитеты башҡорт коллективына фестивалдә «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» спектакле (режиссеры Айрат Абушахманов) менән сығыш яһарға тәҡдим итте.\nӘйтергә кәрәк, Башҡорт академия театры спектакле төрөк тамашасыһына таныш. Тәүге тапҡыр Төркиәлә «Әхмәтзәки Вәлиди Туған» спетаклен быйыл май айында Истанбулда Башҡортостан Республикаһының Фән һәм мәҙәниәт көндәре ваҡытында ҡаранылар.\nТеатрҙың матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, «Мең һулыш һәм бер тауыш» фестивале 2011 йылдың апрель айының икенсе яртыһына планлаштырылған. Ул Төркиә Республикаһының иң ҙур һәм боронғо ҡалаларының береһе – Коньяла үтәсәк.


Сибай балалары Ҡырымда бушлай ял итәсәк\n18 Ғинуар 2019, 15:46\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Ҡырым Башлығы Сергей Аксенов менән осрашты. Осрашыу барышында социаль, мәҙәни һәм сауҙа - иҡтисади өлкәлә хеҙмәттәшлек итеү мәсьәләләре тикшерелде. Ике көнлөк эш сәфәрендә Ҡырым етәксеһе Өфөнөң сауҙа һәм социаль объекттары менән таныша.\nСибайҙа карьерҙа руда яныуын белгәс, С. Аксенов ҡалалағы 500 баланы үҙҙәрендә бушлай ял итергә һәм һаулығын нығытырға саҡырған.\nЕгет- ҡыҙҙар, төйөнсөктәрегеҙҙе төйнәй башлаһағыҙ ҙа була. Көкөртлө төтөн еҫкәп, йүткереп йөрөгәнсе, дингеҙ һауаһын һулап, йылы ҡышты күреп ҡайтырһығыҙ. Барыһы ла бара алмаҫ, әлбиттә. Хроник сирлеләргә өҫтөнлөк бирелһә, тағы ла яҡшыраҡ булыр ине, әлбиттә.


КӨНЛӘШЕРЛЕК ИЛ УЛ – АМЕРИКА! » Архив газеты "Йәшлек"\nКүрексенең туны юҡ.\nКӨНЛӘШЕРЛЕК ИЛ УЛ – АМЕРИКА! Башҡортостан\n«Асыҡ донъя» программаһы Рәсәй халҡына Америкалағы йәшәйеште тулыһынса күрһәтеү һәм ундағы ирекле эшҡыуарлыҡ менән таныштырыу маҡсатында ойошторола. Был программа Америка Ҡушма Штаттарының Хөкүмәте менән Рәсәй Федерацияһы араһында 1998 йылдың 2 сентябрендә ҡул ҡуйылған Мәҙәниәт, гуманитар һәм ижтимағи фәндәр, мәғариф һәм киң матбуғат саралары өлкәһендә үҙ-ара аңлашыу хаҡындағы меморандумға ярашлы тормошҡа ашырыла.\nЯбайлаштырып әйткәндә, Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән АҠШ илселеге тарафынан алдан ғаризалар биргәндәр араһынан һайлап алынған кешеләр ун көнгә Америка Ҡушма Штаттарына бара һәм ошо ваҡыт эсендә океан аръяғындағы тормош менән танышыу мөмкинлегенә эйә була. Быйыл «Асыҡ донъя» программаһы буйынса Американың Денвер ҡалаһына Башҡортостандан Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының Йәштәр ҡоро рәйесе Тимур ЛоҠманов та барҙы. Беҙ уға тәьҫораттары менән уртаҡлашыуын һорап мөрәжәғәт иттек.\n– Тимур, тотош ил менән яҡындан танышыу, үҙең өсөн ниндәйҙер һығымталар яһау өсөн ун көн генә бик аҙ түгелме?\n– «Асыҡ донъя» программаһының шарттарына ярашлы, унда ҡатнашыусылар үҙҙәренең төбәктәрендә әүҙем дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре булырға тейеш. Тап ошо сәбәп буйынса был кешеләр сит илдә стажировка үтеү өсөн оҙаҡ ваҡытҡа эшен ташлап китә алмай. «Асыҡ донъя» программаһы үҙ эсенә ҡыҫҡа, әммә тығыҙ һәм һөҙөмтәле сараларҙы туплаған. Америкаға барыр алдынан Мәскәү һәм Атлантала махсус семинарҙар үткәрелде, унда Американың сәйәси һәм йәмә-ғәтселек институттары менән ентекле таныштырҙылар. Атланталағы эш семинарынан һуң программала ҡатнашыусылар Американың төрлө штаттарындағы ҡалаларға ебәрелә. Мин Денвер ҡалаһына эләктем. Был ҡала бик матур урында урынлашҡан һәм сағыштырмаса йәш ҡалалар иҫәбендә. Ҡаланың ситендә генә йөрөгән боландар, ҡуяндар һоҡландырҙы, уларға һунар тыйылған. Был хайуандар һис ҡурҡмай, ҡаланың бер йәме булып йөрөй бирә. Ҡалаға яҡын ғына урындарҙа ла тәбиғәт тейелмәгән, ҡырағай, тәбиғи матурлыҡ күҙҙең яуын ала.\nДенвер ҡалаһында беҙҙең делегация урындағы бик күп сарала ҡатнашты, хакимиәт вәкилдәре менән аралаштыҡ. Күп кенә йәмәғәт ойошмаһының эшмәкәрлеге менән танышыу мөмкинлеге булды. Мине төрлө кимәлдәге етәкселәрҙең халыҡҡа яҡын, ҙур власҡа эйә кешеләрҙең дә үтә лә ябай булыуы аптыратты, һоҡландырҙы.\nАмерикала Рәсәйҙән килгән делегацияға үҙҙәренең илендәге ябай йәшәйеште тулыһынса күрһәтеү, аңлатыуҙы ла күҙ уңында тоталар. АҠШ-ҡа сит илдән килгән бәғзе бер юғары вазифалы кешеләр уларға булған ябай мөнәсәбәткә риза булмай, уны аңлата алмай аптырай. Сөнки американдар кешене яҡшы вазифа биләгәне, бай булғаны өсөн генә башҡаларҙан артыҡ күреп хөрмәт итмәй, улар өсөн бөтәһе лә бер иш, тигеҙ. Америкала йәшәүселәрҙең күпселеге, тормошта уңыш ҡаҙаныу, матди, интеллект яғынан байыу өсөн бөтәһенең дә шарттары, мөмкинлектәре бер үк, тигән фекерҙә йәшәй.\nБеҙ барған ваҡытта тап Грузия менән Көньяҡ Осетия араһындағы низағтың киҫкенләшкән осоро ине, шуға ла бер аҙ хәүефләнеберәк йөрөргә тура килде, Рәсәйҙән килгән делегацияны нисек ҡабул итеүҙәрен алдан күҙаллап та булмай ине шул. Әммә ун көн эсендә бер генә ҡырын ҡараш та һиҙелмәне. Киреһенсә, яғымлы, асыҡ күңелле кешеләр генә осраны.\nКолорадо конгрессмены Джо Райс менән осраштыҡ, ул демократтар партияһынан, беҙгә үҙенең ошондай фекерен еткерҙе: «1999 йылдан бирле Аҡ йортта ултырған республикандар халыҡ-ара сәйәсәтте «ҡарсыға» рәүешле сәйәсәт итеп ойоштора. Был инде «беҙҙең менән кем риза түгел – уларҙы ситкә сығарабыҙ» тигән һүҙ. Әлбиттә, бөйөк ил булараҡ, был ҡағиҙә Рәсәйгә оҡшамай, сөнки Америка үҙ белдеге менән донъялағы сиктәрҙе үҙгәртә, «ә ниңә Рәсәйгә лә был ҡағиҙәгә таянып йәшәмәҫкә?» тигән уйҙар тыуа. Билдәләп үтелгән низағта Рәсәй Американың уйын ҡағиҙәләрен ҡабатланы тип кенә аңларға кәрәк».\n– Аңлауымса, «Асыҡ донъя» программаһы Америкалағы шәхси һәм коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың илдең социаль проблемаларын хәл итеүгә ярҙамын күрһәтеүҙе лә маҡсат итеп ҡуя. Ысынбарлыҡта был йүнәлеш нисек тормошҡа ашырыла?\n– Америкала шәхси эшҡыуарҙар, дәүләт эшмәкәрҙәре үҙҙәренең килеменең бер өлөшөн аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә, етем балаларға һәм башҡаларға ярҙамға тотона. Унда социаль проблемаларҙы хәл итеү беҙҙәге кеүек дәүләткә генә тапшырып ҡуйылмаған. Уртаса эш хаҡы алған һәр кем үҙенең килеме менән бер ниндәй ауырлыҡһыҙ бүлешә. Яҡынса алғанда, улар аҡсаһының 10 – 15 процентын хәйриә акциялары, махсус фондтар өсөн бүлә. Шулай уҡ һалымдар ҙа алынған килемдең ҙур ғына өлөшөнә һалына, беҙҙәге кеүек һалымдар эш хаҡы бирелгәндә үк алып ҡалынмай, кешеләр үҙҙәре алып барып, кәрәкле органдарға тапшыра. Аңлауымса, быға бәйле бер ниндәй ҙә проблема юҡ, американдар закондарҙы хөрмәт итеүсе, теүәл үтәүсе халыҡ булараҡ билдәле.\nАуыр холоҡло балалар өсөн махсуслашҡан йортта булдыҡ, унда тәрбиәләнеүселәр өсөн яҡшы шарттар булдырылған. Бындай учреждениеларҙы ла шәхси кешеләр ҡарай, финанслай. Дөйөм алғанда, йәмәғәт ойошмалары социаль мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн талап ителгән сараларҙың 70 процентын ҡаплай. Шуға ла был илдә хәйерселектә йәшәгән кешеләр юҡ. Әлбиттә, ниндәй ҙә булһа эскесе йәки үҙенә-үҙе проблема тыуҙырған айырым кешеләр тураһында һүҙ бармай. Әммә был дәүләттә «эшләйем, йәшәйем» тигән кеше өсөн бик күп мөмкинлек, шарт тыуҙырылған.\nБеҙ барғанда сиркәүҙәге хәйриә акцияһы итеп ойошторолған иртәнге ашҡа эләктек, иртәнге аштан килгән килем сиркәү иҫәбенә китә. Шунда алты йәшлек бер малайҙың үҙ теләге менән өҫтәлде йыйыштырыуҙа ярҙам итеп йөрөүен күреп аптыраным, ул бушлай эшләй, уны бер кем дә мәжбүр итмәй. Тимәк, ундағы халыҡҡа бәләкәйҙән үк файҙалы йәмәғәт эше менән шөғөлләнеүҙең кәрәклеген һеңдерәләр, был улар өсөн ауыр, ят түгел, ә мотлаҡ. Был ҡағиҙә бөтә ҡатлам кешеләре өсөн дә бер үк.\n– Америкалағы халыҡтың беҙҙән байыраҡ йәшәүе аңлашыла. Тик ошо айырманы көндәлек тормоштан алынған өлгөләрҙә аңлатыуҙарын ишетке килә...\n– Мәҫәлән, туҡланыуҙы алып ҡарайыҡ – унда ябай пенсионерҙарҙың көн һайын кафеларға, тиҙ туҡланыу урындарына барып ашап йөрөү мөмкинлеге бар. Шул уҡ пенсионерҙар үҙҙәренең пенсия аҡсаһына ял йорттарына, сит илдәргә йөрөй. Унда, ғөмүмән, өйҙәрендә ашарға әҙерләгән кешеләр күп түгел. Сөнки магазиндарҙа йылытып ҡына ашарға әҙерләнгән сифатлы аҙыҡ-түлек етерлек, ундағы халыҡтың кеҫәһе өсөн ошондай ысул менән туҡланыу ауыр түгел.\nБанкылар кредиттарҙы 3 – 4 процент менән бирә. Студенттар өсөн уҡыу ҡиммәт һәм түләүле булһа ла, уларҙың кредит алып уҡырға мөмкинлектәре бар, бөтәһе лә үҙеңдең белемеңә, интеллектыңа ғына бәйле. Шулай уҡ талантлы йәштәргә ярҙам итеү маҡсатында хәлле бөтөнләй сит кешеләр уларҙың уҡыуына түләй. Йәшәү урыны булмаған кешеләргә биш йылға аҙ ғына хаҡ түләп йәшәү өсөн социаль фатирҙар бирелә. Биш йылдан һуң бындай урындарҙа йәшәгәндәрҙең бөтәһе лә тиерлек үҙҙәренең йортон төҙөүгә, һатып алыуға ирешә.\n– «Асыҡ донъя» программаһы бик күп сығым талап итергә тейеш, был сараны кем финанслай?\n– Программаны Америка Ҡушма Штаттарының Конгресы финанслай. Шулай уҡ айырым кешеләр, фирмалар ҙа өҫтәмә рәүештә аҡса бүлә. Дөрөҫөн генә әйткәндә, «Асыҡ донъя» программаһы Америка хаҡында Рәсәйҙә йәшәүсе халыҡ дөрөҫ мәғлүмәт алһын, был илдәге ысынбарлыҡты күрһен өсөн тормошҡа ашырыла. Шуға ла был сараны Американың финанслауы тәбиғи.\nБеҙ Америкала ябай ғаиләләрҙә йәшәнек. Кемдер – интеллигент, кемдер пенсионерҙар ғаиләһенә эләкте. Унда ла ҡунаҡтарҙы матур итеп ҡаршылайҙар, һис бер ауырлыҡһыҙ илдәре, йолалары менән таныштыралар. Америкалағы ғаиләләр ҙә беҙҙекенән айырыла, әлбиттә. Улар аҙыҡ-түлекте көн һайын түгел, бер аҙналыҡ итеп алып ҡуя. Әйтеүемсә, берҙән, өйҙә ашап бармайҙар, икенсенән, улар магазиндарҙа йөрөүҙән ҡыҙыҡ тапмай шикелле. Балалар ғаиләләрҙә оҙаҡ йәшәмәй, һәр береһе айырым тормош ҡорорға ынтыла. Хатта хәлле ғаиләләрҙә үҫкәндәр ҙә бәләкәй саҡтан уҡ аҡса эшләргә, үҙен-үҙе тәьмин итергә тырыша.\tУнда кешеләр оялсан түгел, ниндәйҙер эш башларға йыйынһалар, уның әхлаҡ яғынан нисек булырына ҡарағанда файҙалымы, килемлеме, юҡмы икәнлегенә нығыраҡ иғтибар итәләр. Беҙгә ҡарағанда иртәрәк яталар, иртәрәк торалар.\n– «Асыҡ донъя» программаһында ҡатнашып, Рәсәйгә ҡайтҡандан һуң унда ҡатнашыусыларҙың үҙ-ара аралашыуы өсөн шарттар бармы, ғөмүмән, был кәрәкме?\n– Әлбиттә, программа ун көн генә түгел, артабан да дауам итә. Һуңынан төбәктәрҙә семинарҙар, конференциялар һәм башҡа кәрәкле саралар уҙғарыла. Был сараларҙа ҡатнашыу үҙең өсөн дә файҙалы килешеүҙәр, танышлыҡтар булдырыу, мәғлүмәт йыйыу өсөн кәрәк.\n«Асыҡ донъя» программаһында ҡатнашыусылар Америкаға экскурсияға ғына бармай. Унда күреп, өйрәнеп ҡайтҡан ыңғай күренештәрҙе, йүнәлештәрҙе үҙеңдең илеңдә лә файҙаланырға кәрәк. Күреүемсә, океан аръяғы тормошонан өйрәнәһе нәмәләр юҡ түгел, унда ысын-ысындан уңған һәм Рәсәйгә ыңғай ҡарашлы кешеләр йәшәй.\nЛилиә СИРАЕВА әңгәмәләште.\nавторы: Нур | 2 октября 2008 | | Фекерҙәр (0)\nБЕНЗИН ҠИММӘТ, ӘММӘ ЭШКӘ БАРЫРҒА К| ...\nЕТЕМДӘР МЕҪКЕН ТҮГЕЛ


Балтырғанлы аш — Викидәреслек\nБалтырғанлы аш — башҡорттарҙың милли ризығы. Йола буйынса, башҡорт йылына кәмендә өс тапҡыр балтырғанлы аш бешереп ашарға тейеш. Ғәҙәттә, яҙғыһын, балтырған ҡурпып килеп сыҡҡан мәлдә, ыуыҙ япраҡтарынан — бәпкәләренән бешерелә. Шуға ла үҫемлектең икенсе исеме — бәпкә үләне.\n3 Балтырған — көслө дауа\n4 Балтырғандан әҙерләнгән ризыҡтар\n3-5 кешелек ашҡа 1 тәрилкә тулы балтырған, 3 картуф, 3 йомортҡа, 1 кишер, 1 стакан самаһы он, тәменә ҡарап, тоҙ, борос, ҡаймаҡ, ҡатыҡ кәрәк.\nВаҡлап турап, ҡайнар һыуға төшөрәләр. Ашты ярма, картуф, кишер, ыумас, туҡмас, йомортҡа ҡушып бешереп тә төрләндереп була. Ашҡа ҡаймаҡ, һөт өҫтө, һөт йәки ҡорот өҫтәргә, борос, һуған, йыуа менән тәмләндерергә мөмкин.\n160 г балтырған, юл япрағы, күгүлән, 40 г һоло ярмаһы, 10 г кишер, һуған, май, 40 г ҡаймаҡ, тәмләткестәр. Ярманы яртылаш бешерергә. Уға үләндәрҙе өҫтәп, 20 минут ҡайнатырға. Бешеп сығыр алдынан ҡыҙҙырылған һуған һалырға. Өҫтәлгә ҡаймаҡ һалып бирергә.\nБалтырған — көслө дауа[үҙгәртергә]\nБалтырғандың япраҡтары һәм һабағы майҙарға, углеводтарға, витаминдарға, ферменттарға, микроэлементтарға бик бай. Составындағы биологик актив матдәләре аш һеңдереү системаһының эшмәкәрлеген көйләй. Тамыры һәм япраҡтарынан әҙерләнгән төнәтмә аппетиты аса, аш һеңдереүҙе яҡшырта, шештәрҙе бөтөрә. Матдәләр алмашыныуҙы яйға һала. Нервы системаһын тынысландыра. Шуға ла, балтырғандан әҙерләнгән һәр аҙыҡ төрө — баһалап бөткөһөҙ дауа ла.\nБалтырғандан әҙерләнгән ризыҡтар[үҙгәртергә]\nЙәш япраҡтарынан (бәпкәләренән) турама, пирожки, бәлеш өсөн эслектәр әҙерләйҙәр. Һабаҡтарын әрсеп, сей көйө лә ашайҙар.\nЗапасҡа әҙерләп тә ҡуялар. Бының өсөн киптерәләр, тоҙлайҙар, туңдыралар. Киптерелгән япраҡтарын ыуып, аш тәмләткес итеп файҙаланалар.\nТоҙланғанын былай ғына ашарға, гарнирға ҡушып бирергә мөмкин. Шулай уҡ, аш ҡушып ебәрергә лә була. Туңдырылғанын щи, борщ бешергәндә файҙаланалар.\n100 г бәпкә, 50 г йәшел һуған, 100 г картуф, 10—15 г үҫемлек майы, тоҙ, тәмләткестәр. Япраҡтарҙы ваҡлап турап, бер еңелсә ыуалар. Бешкән картуфты, йәшел һуғанды турап ҡушалар. Тоҙ, май, тәмләткестәр ҡушып бутайҙар.\nАшҡа ҡушымта әҙерләү\nЯпраҡтарын турағыстан үткәреп, 1 кг/200г иҫәбенән тоҙ ҡушып, быяла һауыттарға тултыралар.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Балтырғанлы_аш&oldid=19052»\nБыл бит һуңғы тапҡыр 23:40 8 февраль 2018 үҙгәртелгән.


Табындары... китаптан һығылды » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Рухиәт » Табындары... китаптан һығылды\nТабындары... китаптан һығылды 04.05.2018 // Рухиәт\n— Мин табындарҙы яратам, уларҙың табындарын яратам, — тине үҙ сығышында билдәле сатирик Марсель Сәлимов шаярып.\nШулай булмай ни, табындары һәр ваҡыттағыса мул һыйлы, өҫтәлдәре, ысынлап та, һығыла ине. Өфө ҡала 4-се китапханаһында был юлы өс йыйынтыҡҡа исем туйы үтте: “Башҡорт ырыуҙары тарихы” серияһынан “Табын ырыуы” хаҡында документтар һәм материалдарҙың I өлөшө донъя күргән, Зәйнәб Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтендә баҫылып сыҡҡан Ғарифулла Япаровтың “Инйәрҙәге Париж” романы ни тора ла, Архангел районы егете Ринат Сөләймәновтың шиғри бүләге әҙәбиәткә килгән йәштәрҙең тағы бер ныҡлы аҙымын иҫбатлай.\nБашҡортостан Журналистар союзы рәйесе урынбаҫары Фәнил Ҡоҙаҡаев, сараны алып барып, табын ырыуы тарихына арналған китапҡа юғары баһа бирҙе, тарихсыларға барлыҡ халыҡ исеменән рәхмәтен еткерҙе.\n— Башҡорт ырыуҙарына ҡағылышлы 28 том сығарылды. Табындар тураһындағы документтарҙың был беренсе өлөшө генә, тағы ла буласаҡ, — тине ул.\nСығыш яһаусыларҙан Табын ырыуы берләшмәһенә етәкселек иткән Нияз Сәлимов планлы эш алып барылыуы, барлығы дүрт йыйын үткәрелеүе, дөйөм халыҡ яҙмышында ырыу шәхестәренең ролдәре ҙур булыуын билдәләне. Сығыш яһаусыларҙан ауыл хужалығы фәндәре докторы, профессор Радик Миндибаев, публицист Мәхмүт Хужин, шағир Әхмәр Үтәбай, КПРФ-тың Башҡортостан бүлексәһе етәксеһе Юнир Ҡотлоғужин, Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе урынбаҫары Рәшит Зәйнуллин, шағир Алмас Шаммасов, “Китап” нәшриәтенән Әлфиә Әсәҙуллина һәм башҡа бик күптәр яңы китап авторҙарының һәр ҡайһыһын ҡотлап, артабан да уңыштар теләне.\nҮҙ сиратында сара сәбәпселәре лә күстәнәсһеҙ ҡалманы. Ғарифулла Япаров романының яҙылыу тарихына туҡталды, башҡорт ерҙәрен һаҡлауҙа ата-бабаларыбыҙҙың ҙур көс һалып бөгөнгә саҡлы алып килеп еткергәнлектәре, ғәзиз еребеҙҙе законлы рәүештә һаҡларға, буш ятмаһын өсөн эшкәртергә кәрәклеге тураһында һөйләне. Ринат Сөләймәновтың был шиғри йыйынтығы – икенсе китабы. Уға тиклем хикәйәләрен “Йәштәр тауышы” серияһында баҫтырғайны. Ринаттың шиғырҙарынан ихласлыҡ бөркөлә, йәштәргә генә хас дәрт, хистәр тулҡыны урғыла.\nҒөмүмән, сара бик фәһемле үтте. Китап һөйөүселәр ҡулдарына яңы йыйынтыҡтар алып ҡыуанды, авторҙар ижад ҡанаттарын нығытып, әҙәбиәттең серле донъяһында талпыныр көс алды.


Еңеү һалдаты | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Еңеү һалдаты\nҠасандыр Хәмит ауыл Советы биләмәһендә быяла заводы эшләгән, уның янында Мәғәз исемле ауыл булған. Ошонда донъяға килә Зәкей Дәүләткирәев.\nКүп тә тормай заводтың эше туҡтатыла һәм ғаилә Үтәгәнгә күсенә. Зәкей апаның бала сағы, йәшлек йылдары ошо ауылда үтә.\n— Колхозлашыу мәлендә активист булған атайымды атып үлтерҙеләр. Әсәйем икенсе иргә сығып, ситкә күсеп китте. Шулай итеп, алты йәшемдән олатайым тәрбиәһендә ҡалдым. Олатайым мине лә атып китеүҙәренән ҡурҡып, ҡурсалап, һаҡлап, гел генә үҙе янында йөрөттө. Үкһеҙ етем булғас, нужа һурпаһын етерлек эстем, — тип күҙ йәштәре аша бала сағын хәтерләй Зәкей Шәңгәрәй улы.\nОлатаһы янында үҫкән малай эшкә әрһеҙ булып буй еткерә. Һыбай ер тырмата, көҙгөһөн уңыш йыйып алынғас, биҙрә тотоп ҡойолоп ҡалған ашлыҡты сүпләй, бесән саба, мал ҡарай. Ҡул эшенә лә оҫталығы була: малай сана, ҡумыҙ эшләргә өйрәнеп ала һәм уларҙы һатып алыусылар ҙа табыла.\nМәктәптең биш класын тамамлағас, ҡабат уҡырға барып тормай Зәкей Дәүләткирәев «райтоп»ҡа ат ҡараусы булып урынлаша, шунда ҡар ҙа таҙарта, ағас ҡырҡыусыларға ла ярҙамлаша.\nИлебеҙгә немец илбаҫарҙары һуғыш асҡанда, Әүжәндә ағас йығыуҙа йөрөгән мәле була үҫмерҙең. Был осорҙан йыл ярым ваҡыт үтеүгә, йәғни 1942 йыл аҙағында Зәкей Дәүләткирәевҡа ла ил һағына баҫырға сират етә. Асҡарға хәрби комиссариатҡа саҡырыу ҡағыҙы алғанда, уға ни бары 17 йәш тулған була. Әйткәндәй, ни сәбәптәндер, хәрби билетында 1924 йылда тыуған тип яҙылған, ә паспортында иһә 1925 йыл тип теркәлгән.\n— 10 ноябрь ине, тубыҡтан ҡар яуғайны. Асҡарға Ҡырҡты аша бер үҙем йәйәүләп, көрт йыра-йыра барып еттем. Артабан Өфөгә ике кеше киттек, — ти ул.\nӨфөлә күп тә тормайҙар, һалдаттарҙы вагондарға тейәп алып китәләр.\n— Бик һалҡын ине, башҡа кейергә кәпәс юҡ, өшөтә, юлға консерва таратҡайнылар, шул ғына аҙығымды ла урлап ҡуйҙылар. Тәғәйен урынға еткәнсе, стансаларҙа кәбеҫтә һатып алып ашап барҙым, башҡаһына аҡса етмәне, — тағы әсе хәтирәләргә бирелә ветеран.\n1942 йылдың декабренән 1944 йылдың сентябренә тиклем 15-се айырым пулеметсылар ротаһы составында пулеметсы-тоҫҡаусы булып хеҙмәт юлын башлай. 1944 йылдың сентябрендә Зәкей Дәүләткирәев хеҙмәт иткән часты Көнсығышҡа оҙаталар.\n— Ҡайҙа йүнәлеүебеҙҙе беребеҙ ҙә аныҡ ҡына белмәй. Көндөҙ поезд тора, төндәрен генә барабыҙ. Бер мәл көслө бомбаға тоттолар, беҙ урман эсендә инек. Беҙҙән алдағы эшелон тулыһынса ут эсендә ҡалды, — тип барлай ете тиҫтәнән ашыу элек булған хәлдәрҙе ветеран. — Күпмелер тәүлек барғас, Силәбе вокзалына килеп туҡтаныҡ. Шунан инде ҡайҙа барыуыбыҙҙы тоҫмалланыҡ.\nТәғәйен урынға еткәс, яҡташыбыҙ 53-сө айырым пулеметсылар батальонына составына индерелә. Япония менән һуғышта ҡатнаша.\n— Бында ла һуғыш аяуһыҙ барҙы. Янында ғына снарядтар ярылыуына ла, бомбалар шартлауына ла, аслы-туҡлы йөрөүгә лә, һалҡын, еүеш окопҡа ла һалдат тиҙ күнегә. Тик яңы ғына һинең менән һөйләшеп, тыныс тормош хаҡында хыялланған иптәшеңде юғалтыуы — иң ҡыйыны... — ти Зәкей апа уфтанып. — Үлем менән күҙгә-күҙ осрашыуҙар һанап бөткөһөҙ булһа ла, Хоҙай араланы, имен-аман сыҡтым ут эсенән.\nТыуған яғына 1947 йылда ғына ҡайтырға насип була Зәкей Шәңгәрәй улына. Ҡайҙа эшсе ҡулдар кәрәк, шунда тир түгә ветеран. Ферма мөдире итеп ҡуялар. Намыҫлы, үҙ эшенә яуаплы ҡараған З. Дәүләткирәев алдынғы эшсәндәрҙең республика слетында ҡатнаша, «Башҡортостан» гәзитендә уның фотоһүрәте менән мәҡәлә лә баҫылып сыға.\nБуранғол ауылынан Мәрфуға исемле ҡыҙға өйләнә, улдары Сәхи тыуа. Тик балаларын бергә тәрбиәләргә яҙмай ир менән ҡатынға. Әсәй кеше ауырып донъя ҡуя. Зәки ағай Дәүләт ауылынан Мәрзиәгә өйләнә. Ғаилә Ҡырҙас ауылына килеп төпләнә.\nҒаилә башлығы урман хужалығының Ҡырҙас бүлексәһендә урман ҡарауылсыһы булып урынлаша, ике тиҫтә йылға яҡын эшләгәндән һуң, совхозға эшкә күсә. Балта эштәренә оҫта Зәкей Шәңгәрәй улы урындағы мәктәптә хеҙмәткә өйрәтеү буйынса дәрестәр ҙә бирә заманында.\nМәрзиә Әғзәм ҡыҙы менән ике ҡыҙ балаға ғүмер бирәләр. Гусевка ауылында йәшәгән, ғүмере буйына бухгалтер булып эшләгән улы Сәхи Зәкей улы күптән түгел 70 йәшлек юбилейын билдәләгән. Өлкән ҡыҙы Тәғзимә Ҡаҙмаш ауылында ғүмер кисерә. Ишһылыу Магнитогорск ҡалаһында төпләнә. 15 йыл элек әсәйҙәре баҡыйлыҡҡа күскәс, ҡыҙы Ишһылыу атаһы янына күсеп ҡайта. Ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәрҙәре ветеран янына ҡунаҡҡа йыш ҡайта, күпте күргән-кисергән олатайҙарының хәтирәләрен тыңларға ярата улар.\n— Әсәйем менән атайым бик татыу йәшәне. Бер ваҡытта ла беҙҙән кеше өҙөлмәне. Шуға ла әсәйемдең самауыры һәр саҡ ҡайнап ултырғандыр инде, беҙ бәләкәй бала саҡта көн дә тәмле итеп ҡоймаҡ бешергәне хәтерҙә. Элек-электән күпләп мал көттөк. Мин ауылға ҡайтҡас та, ике һыйырҙан өҙөлмәнек. Беҙ иҫ белгәндән атайым һәр саҡ ат тотто. Йәш сағында бәһлеүән атайымдың аты ла ҙур кәүҙәле булды, — тип һүҙгә ҡушыла Ишһылыу Зәкей ҡыҙы. — Атты тотонғанға ла өс йыл тирәһе генә. Ауыл халҡы малдарҙы сират буйынса көткәс, атайыбыҙ һыбай көтөүгә сыға торғайны. 85 йәшендә лә һыбай йөрөй ине әле...\nҠул эшенә оҫта Зәкей апа эш араһында ауыл халҡына ишек, тәҙрә яҡтауҙары, рамдар эшләй, шәп мейес сығарыусы даны ла тирә-яҡҡа тарала.\n— Йорт һалғандар тәҙрә-ишектәрен минән эшләтеүҙе, ҡуйҙыртыуҙы хуп күрҙе: берәүҙекен эшләгәнсе, башҡалар алдан әйтеп, заказ биреп ҡуйырҙар ине. Ауылда минең ҡул теймәгән йорттар һирәк, — ти апа.\nЗәкей Шангәрәй улы үҙ көсө менән эшләп ингән, бөгөн заманса итеп үҙгәртелгән иркен өйөндә ғүмер кисерә.\n— Әсәйебеҙ менән икәүләп эшләнеләр был өйҙө. Әсәй һәр эшендә атайға ярҙамлаша торғайны, — ти Ишһылыу Зәкей ҡыҙы.\nХөрмәтле ветеран бөгөн дә теремек, үҙенең йәшенә күрә һауһаҡ. Күҙ генә теймәһен! Балаларына бәләһен һалғандай түгел: мунсала ла үҙе йыуына. Район үҙәгендә ветерандарҙы тәбрикләгән байрамдан йыл да ҡалғаны юҡ. Быйылғы Еңеү көнөн дә түҙемһеҙлек менән көтә, байрамға кейеп барырға Ватан һуғышы ордены, «Японияны еңгән өсөн» һәм башҡа миҙалдар тағылған костюмын әҙерләп тә ҡуйған ул.\nҮҙенең бөхтә бүлмәһенең стенаһын Асҡарҙа үткән байрам ваҡытында Бөйөк Ватан һуғышы яуын үткән райондаштары менән төрлө йылдарҙа төшкән фотоһүрәттәр биҙәй. Өҫтәлендә иһә бер бер ҡосаҡ гәзит-журналдар күренә.\n— «Осҡон», «Йәшлек», «Российская газета», «Аргументы и факты», «Ағиҙел» баҫмаларын элек-электән алдырҙым. Хәҙер ваҡыт күп, йоҡо алмаһа, төндә лә уҡыйым. Иң алда «Осҡон»дан район яңылыҡтары менән танышып сығам, унан инде башҡаларын да башынан аҙағынаса уҡыйым, — ти 95 йәшкә етеп барған матбуғаттың тоғро дуҫы.\n«Матур тормошта йәшәүҙең ҡәҙерен беләйек. Башҡа бер ваҡытта ла халҡыбыҙға һуғыш ғәрәсәтен күрергә яҙмаһын» ошондай теләктә бөгөнгө көнгә шөкөрана ҡылып ғүмер кисерә һуғыштың ни тиклем ҡот осҡос булыуын үҙ күҙе менән күргән ветеран.


Йыл башынан алып Өфө янындағы йорттар һәм коттедждарға 18 процентҡа хаҡ артты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЙыл башынан алып Өфө янындағы йорттар һәм коттедждарға 18 процентҡа хаҡ артты\n11:54, 4 мая 2012 Иҡтисад\nӨфө янындағы йорттар һәм коттедждарға уртаса хаҡ квадрат метрына 29230 һумды тәшкил итә. Йыл башынан алып ул 18 процентҡа күтәрелгән. Һатыуға ҡуйылған бөтә йорттар буйынса тәҡдимдәрҙе ҡарап, иң арзан йорттоң — 170 меңгә (баҡсасылыҡ ширҡәттәрендәге дачалар), иң ҡыйбаты 35 миллионға (евроремонт эшләнгән коттедж) һатылыуы билдәләнде.\nКүсемһеҙ милек агентлыҡтарының береһенең мәғлүмәттәренә ярашлы, ер участкаһына уртаса хаҡ бер сутыйына 36760 һумға тиң. Участкалар хаҡы төрлөсә: 35 меңгә лә, 15 миллион һумға ла тәҡдим ителгәндәре бар.\nБелгестәр билдәләүенсә, йәйгә табан Өфө халҡының ҡала яны объекттарына ҡыҙыҡһыныуы арта. Йорттар һәм участкаларҙы улар башлыса ҡаланан ситтә ял итеү өсөн ала. Шуға күрә ҡала халҡы күберәк күсемһеҙ милектең осһоҙыраҡ хаҡҡа тәҡдим ителгәндәрен эҙләй.


“Башҡортостан продукты” – маҡтаулы бренд\n28 Июнь 2019, 11:14\nРеспублика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров 2019 йылда “Башҡортостан продукты” төбәк брендын Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә билдәле итеү планын раҫланы.\nПроект дипломанттарының күргәҙмә-йәрминкәләрҙә, конгрестарҙа ҡатнашыуы, уларҙы үҙ тауарҙарын һәм хеҙмәттәрен халыҡ-ара электрон сауҙа майҙандарына сығарыуға дәртләндереү, тышҡы иҡтисади эшмәкәрлек буйынса уҡыу программаларында ҡатнашыу, экспорт тауарҙары каталогын эшләп, уны артабан Рәсәйҙең сит илдәрҙәге сауҙа вәкиллектәре аша таратыу, шулай уҡ сит ил аудиторияһы өсөн интернет-ресурстар селтәре булдырыу – планда ошо һәм башҡа саралар ҡаралған.\n“Башҡортостан продукты” проекты алтынсы йыл тормошҡа ашырыла. Был ваҡыт эсендә республиканың 416 ойошмаһы уның дипломанты булды. Был билдә 12 меңдән ашыу продукцияға ҡуйыла. Дипломант исеменә лайыҡ 15 етештереүсе үҙ продукцияһын Ҡытай, Япония, Израиль, Италия, Грузия, Әзербайжан, Беларусь, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Үзбәкстанға һәм башҡа илдәргә ебәрә.\n“Башҡортостан продукты” проектында ҡатнашыусыларға мәғлүмәт һәм консультация ярҙамы күрһәтелә, был иһә төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнашыу мөмкинлеген бирә. “Халыҡ-ара кооперация һәм экспорт” милли проектын һәм “Башҡортостанда экспортты үҫтереү” төбәк проектын ғәмәлгә ашырыу һөҙөмтәһендә 2019 йылдың 3 июненән тауарҙы сит илгә сығарыу менән бәйле транспорт сығымы өсөн республика бюджетынан субсидия бирелә. Тауарын сит илгә сығарыусылар 1 миллион һумға тиклем сығымын ҡаплай ала, ә “пилот” партиялары буйынса субсидия 500 мең һумға етә.


Бөгөн Өфөлә «Мегаполис: 21 быуат. Ҡала хәүефһеҙлеге. Комплекслы ҡараш» һигеҙенсе Халыҡ-ара форум асылды\nБойондороҡһоҙ дәүләттәр берләшмәһенең халыҡ-ара ассамблеяһы ҡалалары вәкилдәре, Хабитат-милләттәр берләшмәһе ойошмаһы, ҡала-ара ойошмалар ҡатнашҡан сарала Халыҡ- ара баш ҡалалар һәм эре ҡалалар асссамблеяһының 2015-2016 йылдағы эшмәкәрлегенә һығымталар яһала, киләсәккә саралар планы ҡабул ителә. Сираттағы кәңәшмә ҡала хәүефһеҙлеге темаһы арнала. Ул ҡала үҫеше һәм инфраструктураһы, экологик мәсьәләрҙе лә үҙ эсенә ала.\nТатьяна Хабарова, хабитат-берләшкән милләттәр ойошмаһының рәсәйҙәге программаһы етәксеһе: «Конференцияның маҡсаты алдағы 20 йылға ҡалаларҙың заманса үҫеш тенденцияһын билдәләү. Был йәһәттән донъяуи тәжрибә беҙҙең төбәк өсөн дә әһәмиәтле. Хәүефһеҙлеккә килгәндә, һүҙ видеокамералар ҡуйыу, һаҡлау саралары хаҡында ғына бармай. Ул ҡалала предприятиелар һәм йәшәү зоналарының урынлашыуы һәм башҡа аспекттарға бәйле».


Ҡыһыҡ тирмәне | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ҡыһыҡ тирмәне\nҺуғыш үҫмерҙәр өсөн ауыр һынау әҙерләне. Ата-олаталарын яуға оҙатҡан балалар улар урынына эшкә иртә егелде. Һуғышҡа яраҡһыҙ ҡарт-ҡоролар менән рәттән һуҡа артына баҫты, бесән әҙерләне, Белорет, Бөрйән урмандарына ағас эштәренә ебәрелде. Улар ҡара тиргә батып эшләп, фронт өсөн, фашисты еңер өсөн тырышты.\nҺаҡмарбаш ауылында тыуып, атаһы Динислам ҡарт тәүгеләрҙән булып яуға киткәндә ике йәше тулып ҡалған Мозафарға ла уның ауырлыҡтарын һуғыш бөткәс тә татырға тура килде. Мостафа ағаһы ла, атаһы ла яу яланында баштарын һалды. Һуғыш бөтһә лә донъя тиҙ арала бөтәймәне, тормош еңеләймәне. Әсәһе Ғәйшә апайға эйәреп кешеләргә мейес сығара, көҙгө һарыҡ йөнөнән заказ буйынса быйма баҫа, тире иләп, толоп тегә. Аҡса юҡ. Хаҡына арыш – арпа бирәләр. Бойҙайы һирәк эләгә. Яҙын кәҫ аҫтына картуф ҡабығын сәсәләр, уныһы ла йүнләп уңмай. Өйҙә ашарға юҡ кимәлдә. Бер биҙрә бойҙай тәтеһә, әсәһе көнө-төнө тирмәнде дығырлатып бойҙайын тарта. Уның тауышынан ялҡҡан Мозафар башын яҫтыҡ менән ҡаплап ҡарай, әммә ул туҡтамай. Мөкөгә һалған бойҙайының тауышына ҡушылып тирмән сөгөн тештәре менән туҡтауһыҙ үҙ йырын көйләй: дығыр-дығыр, дығыр-дығыр...\nАлтмыш өйлө туған ауылында бармаҡ менән генә һанарлыҡ ирҙәр ҡалғанда, ауылында әле булһа ҡот юҡ. Колхоздың ҡара эштәренә, әлеге лә баяғы етемдәр егелә. Атайлылар әллә ни ололар эшенә ҡушылмай. Бригадир уны колхоз малдарына бесән ташырға ҡушты. Аты булғанда, ҡоро утын да хәстәрләп ҡалырға кәрәк. Йығылған ҡоро утынды алырға рөхсәт юҡ. Сей ерек кенә ташый.\n“Бойҙай ике тоҡ булды ла. Уны кем һалдыртып алып килһен инде...” Әсәһенең тирмән тартҡан ыңғайына һөйләнгәне ишетелде. Мозафар урынынан ырғып торҙо. “Мин һалдыртып алып киләм! Сибәғәт бабай бер аҙнаға колхоз атын бирҙе” – тине ышаныслы тауыш менән. “Әллә инде. Һалдырта алырһыңмы икән?” Күрше Ҡырҙас мәктәбендә ете класс бөтөп атаһы урынына донъя йөгөнә егелгән улына ышанмай торасы!? Асыуы ҡайнаһа ла өндәшмәне. Сананың терәген йүнәтеп бәйләп, тәртә төбөн туҙған арҡан менән уратып нығытып алмаштырҙы. Сбруйын өйгә индереп, һүрелгәндәй ерен яңыртып тегеп тартып бәйләгәс тә башын яҫтыҡҡа терәне.\nИке тоҡ бойҙайҙы саналағы бесән өҫтөнә көс-хәл менән һалдылар ҙа Мозафар тәүгә Ҡыһыҡ тирмәненә бойҙай тарттырырға юлға сыҡты. Таң әле атмаған. Аяҙ күктә йондоҙҙар емелдәй. Ауылды уҙғас та дилбегәһен бушатты. Малҡай бышҡыра-бышҡыра Ҡуһаилға менде лә түбәнгә юртты. Ҡырҙас ауылының шәме быҙлаған өйҙәрен үтеп, тағы ла тауға күтәрелде. Егерме саҡрымдай үттеме-юҡмы, Оло Ҡыҙыл йылғаһы буйында өйҙәр күренде. Ҡараңғы Уралтау буйында көн иткән үҫмер үҙен айырым бер утрауға килеп сыҡҡандай хис итте. Оло Ҡыҙыл йылғаһының бер яғында Ҡырҡты, икенсе яғында Ирәндек тауҙары ҡалҡҡан. Ҡырҡты текә, ҡаялы. Ирәндектең түбәһеяланғас. Ҡыр кәзәләре Ҡырҡтының текә ҡаялары баштарына нәҙек кенә тояҡтары менән баҫып сит-ят юлаусыларҙы күҙәтә. Күккә олғашҡан ике тау теҙмәләренә ҡыҫылып ултырғанға ла тирмәнде Ҡыһыҡ тигәндәрҙер. Ауылы ла Тирмән тип атала. Тирмәнен дә, бәлки, урыҫ Степан төҙөгәндер. Кем белә?\nАт еле һырылған көпөһөнән үтеп тәнен семтей, һыуығы, хатта, тынын ҡыҫа. Ҡаштары, керпектәре бәҫкә ағарған. Аяҡтары ла Оло Ҡыҙылдың ҡаты һыуығына туңып ҡатты. Ул, санаһынан төшөп, аяҡтарына ҡан йүгертеп, яҙылғансы йүгергеләп тә алды. Ҡуян кеүек һикергеләне лә сана өҫтөндәге ике тоҡ бойҙайы өҫтөнә һуҙылып ятты.\nБала саҡта атаһынан\nЕтем ҡалған ир бала,\nҺәр саҡ алға юл яра...\nАты ла уға ҡушылып дәртләнеп һәлмәк юртырға тотондо. Моғайын, Ҡыһыҡ тирмәне шулдыр. Буйында унлаған ат бесән һәрмәштерә. Мозафар ситтәге сана янына туҡтап, арҡалығын бәйләп, атына бесән һалды. Тирмән ишеге асыҡ. Эстән гөрһөлдәгән тауыш сыға. Мамыҡ һалып һырылған салбар, шундай уҡ куфайка, тире бейәләй кейгән үҫмер һөйәгенә тиклем туңды. Уның янына ҡолаҡ ярырлыҡ тауыш менән һөрәнләп бер ир санаһын кәйелтеп килеп туҡтаны:\nСираттың осо ҡайҙа? Ҡайһы сана? Кем була? Ҡолаҡ ярырлыҡ тауышы һауаны ярҙы.\nБаҙарға йыйылдығыҙмы? Ниңә шымдығыҙ? Сананан төшкән ыңғайы туҡтауһыҙ һөйләнде.\nНиңә өндәшмәйһең? Майть яҡаңа?\nИке ир буш тоҡтарын беләктәренә элеп алып эскә үттеләр. Мозафар, туңған аяҡтарын терелтергә теләп, туҡтауһыҙ һикергеләне. Тирмәнселәр гәп һата.\nКисәге һалдыртып өлгөрмәгән ондарын бөгөн алаларҙыр инде.\nҠыҙыл тамағындағы ондо бөгөн алалар ти.\nУрыҫ ауылдары тирмәндәрен эшәләтә лә алмайҙар икән.\nАлай ҙа үҙебеҙҙең Степан молодса! Яңғыҙы булһа ла, туҡтағаны булманы.\nШулай булмаған ҡайҙа ул. Средний Урал йәки Ҡыҙыл тирмәненә барып ҡара. Атыңдың йәне ҡалмаҫ.\nКолхоз хәҙер тос бирә бит. Тирмән бойҙайҙы тартып ҡына торһон инде...\nМашина дыулап ихатаға килеп тә инде. Кузовы тулы тоҡ. Улар өҫтөнә дүрт-биш кеше лә ултырған.\nӘйтеп тә өлгөрмәнек. Итаки Силәбе халҡы килеп тә тулды.\nУларҙың тосо көнө буйына етәр.\nТуңыуҙан һәйкәлгә әйләнгән Мозафар ҡалтыранып тирмән эсенә инде. Әммә ундағы һыуыҡ иҫһеҙ булып туңған аяҡ-ҡулдарын, тәнен йылытмай шул. Ҡапыл гөрһөлдәү тынды. Тирмәнсе ҡарт, ап-аҡ онға әйләнгән кейемен һалып, ҡағырға тотондо. Дер-дер ҡалтырап, йөҙҙәре күм-күккә әйләнгән, үҙенә тексәйгән ҡаҡһөйәк үҫмерҙе күреп ҡалды ла:\nОй-ой! Хәҙер туңып үләһең бит. Әйҙә, минең арттан, - тип башҡортсалап өндәшеп артынан эйәртте. Сиратта торғандарға:\nАтын ҡараштырып тороғоҙ. Тоғон ялап йыртып ҡуймаһын, -тип тә иҫкәртте.\nӨйөнөң ишеген асып ебәреүгә, үҫмерҙең күҙе иң тәүҙә өҫтәлдәге теленгән ап-аҡ икмәк киҫәктәренә төштө. Мәрйә лә уны сисендереп, өҫтәл янына ултыртып, ҡайнар сәйен ҡыҫтай-ҡыҫтай эсерҙе. Әсәһенең көлгә күмеп бешергән арыш-арпа икмәгенән ялҡҡан етемгә ауыҙындағы аҡ бойҙай икмәге ожмах емешенә тиң ине. Сит-ят кешеләрҙән күҙҙәрен йәшереп, яйлап-тәмләп сәйнәне ҡомалаҡҡа бешкән хуш еҫле икмәк киҫәген.\nЯрар, малайка. Мин тирмәнгә китәм. Һин ҡапҡа эсендәге утынды яра тор. Атыңды бында алып килермен,- тип тирмәненә китте. Ауыл малайына утын ярыуы – ғәҙәти хәл. Ҡыуанысынан бер сана утынды туҡтамай ярҙы ла ярҙы. Тирләп, хатта һырылған куфайкаһын да сисеп ташланы. Атай тигән кешене белмәгән Мозафар үҙенә оло ир кешеһенең иғтибарын тойҙо. Ҡыҙыл эңергә ҡапҡа алдына ҡар бураны туҙҙырып ат кәйелеп килеп туҡтаны. Степан тирмәнсе өйөнә инеп, юлда ашарға ҡушып, кеҫәһенә икмәк тултырып, уны оҙатып ҡалды.\nАтына ла ҡайтырға сыбыртҡы кәрәкмәне. Ярты сәғәттә алыпе ҡайтып та еткерҙе. Төн ҡараңғылығында уларҙы эттәр абалап өрөп ҡаршы алды. Ҡапҡа асылыуға әсәһе сығып:\nҺалдыртҡанһың да. Ах-ах... – тине аптырап. Ондарын соланға индерҙеләр ҙә Мозафар атын төнгө ҡарауылсыға тапшырырға китте. Ҡайтыуына табала ҡыҙҙырылған туңмайҙа бешерелгән йомро таба икмәк еҫе танауын ҡытыҡланы.\nТәүҙә үҙебеҙ ауыҙ итәйек. Онобоҙ сит-ятҡа сарыф булмаҫ. Ир бала ир бала инде, һалдыртҡан бит... - тип, самауырҙан, ярығы тимер сым менән ҡоршалған ике пар сынаяҡҡа сәй ағыҙҙы.\nЙылдар үтте. Мозафар ситтән тороп, ауыл хужалығы институтының агрономия бүлеген тамамлап, игенсе һөнәрен һайланы. Диңгеҙ кеүек тулҡынланып ятҡан иген баҫыуына ҡарап, тәүге тапҡыр Ҡыһыҡ тирмәненә он һалдырта барғанын хәтерләр булды. Мәскәүгә Ауыл хужалығы Күргәҙмәһенә барып, уның көмөш миҙалын алды. Степан бабайҙы атаһы урынына саҡырып ҡунаҡ итте. Оло йөрәкле тирмәнсе урманда ағыулы бәшмәк ашап мәрхүм булып ҡалды. Мозафар уның ғаиләһен ярҙамынан өҙмәне.


Туристарҙан ҡалған сүп-сар ҙа күбәйә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРеспубликала көндәрҙең саманан тыш эҫе булыуы сәбәпле, күптәр йылға буйҙарына ашыға. Тик бына Асылыкүл менән Ҡандракүл ярындағы туристар айырым һаҡланған биләмәләргә ҡурҡыныс менән янай. Биләмәләр сүп-сар аҫтында ҡала. Ә сәйәхәтселәрҙән йыйылған аҡсаның иһә тейешенсә ҡулланылмауы ихтимал.\nАсылыкүл Башҡортостан ғына түгел, ә Көнсығыш Европалағы иң ҙур күл. Тәбиғи парк быға тиклем дә популяр урын ине. Ә быйыл иһә ял итергә килеүселәр һаны бер-нисә тапҡыр артты. Тимәк, туристарҙан ҡалған сүп-сар ҙа күбәйә. Тик көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыусылар ғына юҡ.\nПарк хеҙмәткәрҙәренең хәҙер 2 ай эш хаҡын алғаны юҡ. Тоҡтар, бирсәткәләр, машинаға бензин өсөн аҡсаны ла үҙ кеҫәңдән сығарырға тура килә. Иң ауыры – ял итеүселәрҙең таҙалыҡты белмәүендә. Проблемалар ике ай элек башланды, ти Асылыкүл паркы етәксеһе Гүзәл Ғилманова. Ауырлыҡтарҙы ул туранан-тура Башҡортостандың айырым һаҡланған биләмәләр дирекцияһын алыштырыуға бәйләй.\nИң ҡыйыны-сүп-сар өсөн контейнерҙар булмауы, штаттың ҡыҫҡартылыуы. Ә бына туристарҙан йыйылған иғәнәләр суммаһы иһә ярайһы уҡ ҙур. Һәр кеше өсөн 150, ә машинаны ҡуйыр өсөн 90 һум. Тағылған барлыҡ ғәйептәр ҙә урынһыҙ, ти Башҡортостандың айырым һаҡланған бирәмәләр дирекцияһы етәкселеге.\nҺәр һум ғына түгел, ә һәр тин иҫәптә. Әгәр ҙә эштәр ыңғай яҡҡа үҙгәрмәһә, тәбиғи парктарҙың юҡҡа сығыуы бар. Мәсьәләне хәл итеүҙең төп юлы – парктар менән идара итеү системаһын ҡайтанан ҡарап сығыу. Ә әлегә Аслыкүл һәм Ҡандракүл парктары етәкселеге тәртип һаҡсыларына мөрәжәғәт иткән. Уларҙың талабы – йыйылған аҡсаны нисек тотонолоуын асыҡлау.


Барҡылдаҡтарҙы нисек ҡурҡытырға?\n18 Июль , 09:00\nБыйыл ниңәлер барҡылдаҡтар (дрозд) күп. Улар баҡсасыларҙың маҙаһына тейеп, уңышты алдаоаҡ “йыйып” өлгөрә. Еләк бешкән ваҡытта баҡсаларға һөжүм итә башлаған был ҡоштарҙан нисек ҡотолорға?\nБыйыл ниңәлер барҡылдаҡтар (дрозд) күп. Улар баҡсасыларҙың маҙаһына тейеп, уңышты алдараҡ “йыйып” өлгөрә. Еләк бешкән ваҡытта баҡсаларға һөжүм итә башлаған был ҡоштарҙан нисек ҡотолорға?\nБыл һорауға Рәсәй Ауыл хужалығы үҙәгенең Башҡортостан буйынса филиалы агрономы Айһылыу Камалетдинова яуап бирә.\n"Быйыл, ысынлап та, ошо ҡоштар әүҙемләште. Үҙемдең баҡсамдан алып та әйтә алам. Еләктең уңышын һаҡлап ҡалыу өсөн ниҙәр генә эшләмәнек. Унан ирга ағасына күстеләр. Сара күрмәһәң, был ҡоштар бер нисә сәғәт эсендә бөтә уңышты ашап китеүе ихтимал. Күгәрсендән бәләкәйерәк, ҡуңыр-һоро төҫтә, эсе аҡһылыраҡ. Ҡыйыу, кешенән ҡурҡа һалып бармай. Сейә, ҡарағат, крыжовник, баҡса еләге, ирга һәм башҡаһын яратып ашайҙар. Бик аҡыллы ҡоштар. Төрлө ҡурҡытыу сараларына тиҙ өйрәнәләр һәм урап үтеү юлдарын да йәһәт кенә табалар.\nТәжрибәмдән алып әйтәм: иң еңел ҡотолоу юлы – ҡарасҡы. Тик ҡымшанмай, елпелдәмәй торғанынан улар ҡурҡмай. Быны иҫәпкә алырға кәрәк. Ҡалай банкалар, шешәләр урынлаштырырға була. Магазинда балалар өсөн яһалған төрлө ел әйләндергестәр уларҙы ҡурҡыта. Иң өркөткәне – бесәй. Ихатағыҙҙа бесәй булмаһа – иҫке бүректәр элеп бер ни тиклем һаҡланырға була. Мин тағы ла бер ҡыҙыҡ сара уйлап таптым: балаларҙың иҫке тубына ярылған көҙгө валсыҡтарын йәбештерҙем дә элеп ҡуйҙым. Ҡояшлы көндә ул ялтырап, ҡоштарҙы ҡурҡыта.\nХужалыҡ тауарҙары магазиндарында ағас һәм ҡыуаҡтарҙы ябып ҡуйыр өсөн селтәр һатыла. Ул да һәйбәт ярҙам итә", - ти Айһылыу.\nИң мөһиме - ҡоштарҙы ҡурҡытҡанда артыҡ тырышып ташламағыҙ, күрелгән саралар уларға зыян килтермәһен. Ни өсөн тигәндә, барҡылдаҡтар баҡсасыға дошман ғына түгел, дуҫ та! Емеш өлгөрмәгәнгә тиклем баҡсалағы бөтөн зарарлы ҡаршлауыҡтарҙы йыйып ашай улар.\nМин иһә баҡсамда ҡоштарға ҡаршы ҡағыҙ осорғос ҡуйҙым. Уныһы ҙур бөркөт кеүек итеп эшләнгән. Унан барҡылдаҡтар ҙа, ҡарғалар ҙа, һайыҫҡандар ҙа ҡурҡа.


Футбол буйынса Рәсәй чемпионатының сираттағы миҙгеле тамамланыуға һанаулы ғына уйындар ҡалып килә\nТағы ла һигеҙ турҙан миҙал хужалары менән Европа кубогында сығыш яһаясаҡ командалар билдәләнә.\nБер үк ваҡытта турнир таблицаһының түбәнге баҫҡысында килеүсе коллективтар Премьер-лигала ҡалыу өсөн ҡыҙыу көрәш алып бара. Улар араһында «Өфө» футболсылары ла бар. Кисә яҡташтарыбыҙ Дондағы Ростовта урындағы «Ростов» клубы менән көс һынашты. Әммә уйын дәғүәселәр файҙаһына 2-0 иҫәбенә тамамланды. Шулай итеп Игорь Колыванов тәрбиәләнеүселәре турнир таблицаһының 13-сө баҫҡысына тәгәрәне. Киләһе турҙы яҡташтарыбыҙ 12 апрелдә Туланың «Арсенал» клубына ҡаршы үткәрә. Саранск ҡалаһында уҙасаҡ матч Башҡортостан юлдаш телевидениеһында киске сәғәт алтыла башлана.


Guram52 исемле ҡатнашыусы башҡарған эш — Викидәреслек\nGuram52 исемле ҡатнашыусы башҡарған эш\nДля Guram52 фекерләшеү блоклау яҙмалары тейәүҙәр журналдар урынһыҙ файҙаланыуҙар яҙмалары журналы\n23:4023:40, 20 апрель 2022 айыр. тарих +65 Үҙләштерелгән һүҙҙәр С Нет описания правки ағымдағы\n09:3509:35, 18 ноябрь 2021 айыр. тарих +37 Үҙләштерелгән һүҙҙәр А Нет описания правки ағымдағы\n13:4813:48, 3 июль 2021 айыр. тарих +16 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Ө Нет описания правки ағымдағы\n12:4812:48, 19 февраль 2021 айыр. тарих +57 Үҙләштерелгән һүҙҙәр А Нет описания правки\n10:4510:45, 18 февраль 2021 айыр. тарих +24 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Ш Нет описания правки ағымдағы\n02:5802:58, 18 февраль 2021 айыр. тарих +34 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Б Нет описания правки ағымдағы\n09:3209:32, 11 февраль 2021 айыр. тарих +20 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Д Нет описания правки ағымдағы\n16 ғинуар 2021\n11:4411:44, 16 ғинуар 2021 айыр. тарих +56 Үҙләштерелгән һүҙҙәр З Нет описания правки ағымдағы\n11:4311:43, 16 ғинуар 2021 айыр. тарих +62 Үҙләштерелгән һүҙҙәр К Нет описания правки ағымдағы\n14:3314:33, 26 декабрь 2020 айыр. тарих +62 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Б Нет описания правки\n20:0320:03, 7 декабрь 2020 айыр. тарих −56 Машина-Таш Нет описания правки ағымдағы\n20:0220:02, 7 декабрь 2020 айыр. тарих +143 Машина-Таш Нет описания правки\n20:0020:00, 7 декабрь 2020 айыр. тарих +814 Я Машина-Таш  "'''Машмна-Таш''' File:Машина-Таш. Камень на горе д. Науруз Учалинского района. Башк..." исемле яңы бит булдырылған\n08:5008:50, 12 ноябрь 2020 айыр. тарих +8 Сирбай ауылдары Нет описания правки\n08:4908:49, 12 ноябрь 2020 айыр. тарих +71 Сирбай ауылдары Нет описания правки\n06:5706:57, 12 ноябрь 2020 айыр. тарих +15 Сирбай ауылдары Нет описания правки\n06:5206:52, 12 ноябрь 2020 айыр. тарих 0 ә Сирбай ауылдары  Guram52 Оло Эйек буйында урынлашҡан Күгәрсен районы Үрге сирбай ауылы, ололар һүҙенә ҡарағанда, 18-се быуатта уҡ барлыҡҡа килгән. битенең исемен үҙгәртте. Яңы исеме: Сирбай ауылдары\n22:0622:06, 9 ноябрь 2020 айыр. тарих +17 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Ы Нет описания правки ағымдағы\n12:4512:45, 2 ноябрь 2020 айыр. тарих −10 Оло тау Нет описания правки ағымдағы\n11:4611:46, 1 ноябрь 2020 айыр. тарих +112 Конкурс:Топонимика  →Конкурс мәҡәләләре\n23:5523:55, 31 октябрь 2020 айыр. тарих −4 Конкурс:Топонимика  →Йомғаҡлау\n23:4723:47, 28 октябрь 2020 айыр. тарих +143 Конкурс:Топонимика Нет описания правки\n23:4423:44, 28 октябрь 2020 айыр. тарих −2 Конкурс:Топонимика Нет описания правки\n15:2715:27, 27 октябрь 2020 айыр. тарих +799 Йыртыш Нет описания правки ағымдағы\n11:5711:57, 27 октябрь 2020 айыр. тарих +63 Йыртыш Нет описания правки\n11:5511:55, 27 октябрь 2020 айыр. тарих +1125 Йыртыш Нет описания правки\n11:5311:53, 27 октябрь 2020 айыр. тарих +1774 Я Йыртыш  " '''Йыртыш''' һәр яҡта төрлөсә уҙғарыла торған йола. Хатта бер районда йәшәүселә..." исемле яңы бит булдырылған\n11:0411:04, 26 октябрь 2020 айыр. тарих +27 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Ю Нет описания правки ағымдағы\n00:0200:02, 3 октябрь 2020 айыр. тарих +181 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Л Нет описания правки ағымдағы\n23:1823:18, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +34 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Т Нет описания правки ағымдағы\n22:5622:56, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +33 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Г Нет описания правки ағымдағы\n22:5622:56, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +66 Үҙләштерелгән һүҙҙәр К Нет описания правки\n22:5422:54, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +88 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Б Нет описания правки\n22:4922:49, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +13 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Э Нет описания правки ағымдағы\n22:4922:49, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +13 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Н Нет описания правки ағымдағы\n22:4822:48, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +19 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Ы Нет описания правки\n22:4722:47, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +21 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Т Нет описания правки\n22:4522:45, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +16 Үҙләштерелгән һүҙҙәр К Нет описания правки\n22:4222:42, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +14 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Г Нет описания правки\n22:4122:41, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +13 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Т Нет описания правки\n22:3522:35, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +10 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Ҡ Нет описания правки ағымдағы\n22:3222:32, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +42 Үҙләштерелгән һүҙҙәр К Нет описания правки\n22:2922:29, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +16 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Т Нет описания правки\n22:2822:28, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +8 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Ү Нет описания правки ағымдағы\n22:2622:26, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +14 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Э Нет описания правки\n22:2622:26, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +16 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Б Нет описания правки\n22:2422:24, 1 октябрь 2020 айыр. тарих +16 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Э Нет описания правки\n08:4408:44, 29 сентябрь 2020 айыр. тарих +41 Үҙләштерелгән һүҙҙәр У Нет описания правки ағымдағы\n22:4022:40, 20 август 2020 айыр. тарих +117 Башҡорт теле/Һүҙлектәр/Диалект һүҙҙәр/А  →Аа ағымдағы\n23:2923:29, 3 август 2020 айыр. тарих +32 Үҙләштерелгән һүҙҙәр Б Нет описания правки\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/wiki/Махсус:Өлөштәр/Guram52»


Эш хаҡы нисек артасаҡ\n13 Февраль 2018, 12:57\nМинималь эш хаҡы күләме тағы ла ике мең һумға күберәк буласаҡХәбәр итеүебеҙсә, яңы йылдан республикала минималь эш хаҡы күләме артты: Урал коэффициентын иҫәпкә алғандан һуң ул 10912 һумдан да кәм булмаҫҡа тейеш. Ә 1 майҙан был сумма тағы ла ике мең һумға артасаҡ.\n— Кешеләр хеҙмәте өсөн лайыҡлы эш хаҡы алырға тейеш\n2018 йылдың 29 ғинуарында Мәскәүҙә ил Президенты Владимир Путин ҡатнашлығында Бөтә Рәсәй профсоюз берләшмәләре, Бөтә Рәсәй эш биреүселәр берләшмәләре һәм РФ Хөкүмәте араһында 2018-2020 йылдарға иҫәпләнгән Генераль килешеүгә ҡул ҡуйылды. Ундағы бер пунктта минималь эш хаҡын йәшәү минимумы кимәлендә тотоу хаҡында әйтелә.\nВладимир Путин билдәләүенсә, социаль гарантиялар йәһәтенән дә, хеҙмәт хәүефһеҙлеге буйынса ла һәр кем яҡлау тойорға, ә башҡарған эше өсөн лайыҡлы хеҙмәт хаҡы алырға тейеш.\nҮҙ сиратында Башҡортостанда ла ошо йүнәлештә эшләүсе Республика өс яҡлы комиссияһының ултырышы үтте. БР Хөкүмәте вице-премьеры Салауат Сәғитов белдереүенсә, бюджет өлкәһендә эшләүселәргә яңы билдәләнгән минималь эш хаҡынан кәм булмаған хеҙмәт хаҡы түләү өсөн аҡса бар.\n— Республика Хөкүмәте законды тулыһынса үтәүҙе тәьмин итәсәк, — тине Сәғитов. — БР Финанстар министрлығының алдан күҙаллаған күрһәткестәренә ярашлы, 2018 йылда республиканың бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренә 10912 һумдан кәм булмаған эш хаҡы түләү өсөн 621 миллион һум аҡса кәрәк. Минималь эш хаҡы күләменең артыуы бюджет өлкәһендә эшләүсе 19,9 мең кешегә ҡағыла. Әммә иҡтисадтың реаль секторында ниндәйҙер ҡатмарлыҡтар тыуыуы ихтимал, сөнки эш биреүселәр закон тарафынан билдәләнгән минималь эш хаҡынан кәм булмаған хеҙмәт хаҡы түләүҙе үҙ иҫәбенә тәьмин итергә тейеш. Яңыраҡ, 2017 йыл аҙағында ғына, республиканың бюджеттан тыш тармаҡтарында минималь эш хаҡы 9 мең һум ине, әле ул 11 мең һумға етә яҙҙы, йәғни яҡынса өстән бер өлөшкә артты. Был осраҡта иҡтисадтың реаль секторына ҡараусы эш биреүселәр минималь эш хаҡынан кәм булмаған хеҙмәт хаҡы түләү менән бер рәттән хеҙмәткәрҙәр өсөн элекке шарттарҙы һаҡларға ла тейеш.\nЭш хаҡы нисек түләнәсәк\nБР Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында аңлатыуҙарынса, минималь эш хаҡын йәшәү минимумынаса күтәреү ике этапта үтәсәк.\n2018 йылдың 1 ғинуарынан Рәсәйҙә минималь эш хаҡы күләме 9489 һум тип билдәләнде, был 2017 йылдың икенсе кварталына ҡарата хеҙмәткә яраҡлы халыҡ өсөн тәғәйен йәшәү минимумының 85 процентына тиң. 2019 йылдың башына был ике күрһәткесте тулыһынса тигеҙләү күҙаллана.\nБашҡортостанда хеҙмәткәрҙәрҙең эш хаҡына Урал коэффициенты (15%) өҫтәлә, шуға күрә минималь эш хаҡы ла ошо коэффициентты иҫәпкә алып билдәләнергә тейеш. Шулай итеп, ағымдағы йылдың 1 ғинуарынан төбәгебеҙҙә минималь эш хаҡы, Урал коэффициентын иҫәпкә алып, 10912 һум тәшкил итә (9489 + 1423).\nБынан тыш, әлеге ваҡытта Рәсәй Президенты Владимир Путин тарафынан Дәүләт Думаһына хеҙмәткә яраҡлы халыҡ өсөн йәшәү минимумын айына 11163 һум күләмдә билдәләп, 2018 йылдың 1 майынан минималь эш хаҡын ошо күрһәткескә еткереү тураһында закон проекты тәҡдим ителгән. Был осраҡта беҙҙә минималь эш хаҡы, Урал коэффициентын иҫәпкә алып, 12838 һумға тиклем артасаҡ.\nНиндәй саралар күреләсәк\nБР Профсоюздар федерацияһы рәйесе урынбаҫары Валерий Апокин:\n— Минималь эш хаҡын йәшәү минимумы менән тигеҙләү мәсьәләһе ил күләмендә бер нисә тиҫтә йылдар дауамында күтәрелә. Әйтергә кәрәк, беҙҙең республикала Хөкүмәт, эш биреүселәр һәм профсоюздар араһында өс яҡшы килешеү ҡабул ителгән һәм уға ярашлы, иҡтисадтың бюджеттан тыш секторында йәшәү минимумынан кәм булмаған хеҙмәт хаҡы билдәләнгән. Минималь эш хаҡының артыуы республика бюджетын өҫтәмә керемдәр менән тулыландырасаҡ, халыҡтың килеменә йоғонто яһаясаҡ, ҡулланыусылар баҙарын йәнләндерәсәк.\nБыл яңылыҡ күп кешеләргә, айырыуса бәләкәй хеҙмәт хаҡы алып эшләүселәргә ҡағыласаҡ. Әлбиттә, төрлө кимәлдәге предприятиелар тарафынан был шарттың нисек үтәлеүенә ҡағылышлы һорауҙар ҙа тыуыуы ихтимал. Бюджет тармаҡтары буйынса һорау юҡ, сөнки кәрәкле аҡса әле үк республика бюджетына һалынған. Ә бына кесе эшҡыуарлыҡ һәм ауыл хужалығы өлкәләрендә ҡатмарлыҡтар булыуы бар. Шуға күрә эш биреүселәрҙең мөмкинлектәрен тикшереү һәм эш хаҡын «күләгәләге» иҡтисадҡа ебәреүгә юл ҡуймау тураһында ҡарар ҡабул ителде.\nМуниципаль берәмектәр хеҙмәт мөнәсәбәттәрен рәсмиләштереү мәсьәләһенә тағы ла нығыраҡ иғтибар йүнәлтәсәк. Профсоюз ойошмалары булған коллективтарҙа хеҙмәт килешеүе, коллектив килешеүҙәр төҙөү ныҡлы контролдә тотоласаҡ, уларҙа минималь эш хаҡын тейешле күләмдә тәғәйенләүҙе тәьмин итеү буйынса өҫтәмә гарантиялар ҡаралырға тейеш. Профсоюз комитеты булмаған ойошмаларҙа проблемалар тыуыуы ихтимал. Бында инде Хеҙмәт дәүләт инспекцияһы, прокуратура тарафынан бойомға ашырылған дәүләт контроль системаһына таянырға ҡала.\nБарлыҡ хеҙмәткәрҙәрҙе эш хаҡы тураһында бирелгән иҫәп ҡағыҙҙарына иғтибар итергә саҡырабыҙ. Хеҙмәт хаҡы минималь эш хаҡынан кәмерәк булырға тейеш түгел. Әгәр яңылышлыҡ тапһағыҙ, үҙ тармағығыҙҙың профсоюзына мөрәжәғәт итегеҙ, ул сираттан тыш тикшереү үткәрергә хоҡуҡлы. Эш хаҡы күләмен һәр саҡ иғтибарҙа тотоғоҙ, әммә бер ваҡытта ла һоро йәки «күләгәләге» иҡтисад схемаһына ярашлы аҡса алыуға ризалашмағыҙ. Сөнки был осраҡта хеҙмәткәрҙе яҡлау мөмкин түгел, тиергә була.\nБашҡортостан Республикаһы Эш биреүселәр союзының башҡарма директоры Владимир Касьянов фекеренсә, бөгөн «күләгәлә» ҡалыуҙы хуп күргән эш биреүселәрҙе асыҡлау, уларҙы законлы эшмәкәрлек алып барыуға йәлеп итеү мөһим.\n— Минималь эш хаҡын йәшәү минимумына еткереү — көтөлгән дәүләт ҡарары. Президент Указын да үтәү мотлаҡ. Шуны билдәләгем килә: республиканың эре һәм урта эшҡыуарҙары һәр ваҡыт был шартты үтәргә тырышты. Төбәктә уртаса эш хаҡы йәшәү минимумынан юғары. Ә бына бәләкәй эшҡыуарлыҡ, ауыл хужалығы тармаҡтарында ҡайһы бер эшҡыуарҙарҙың ҡатмарлыҡтары тыуыуы ихтимал. Урман хужалығы һәм эшкәртеүсе сәнәғәттәге шәхси компанияларҙа, ҙур булмаған төҙөлөш ойошмаларында хеҙмәт хаҡын йәшәү минимумынаса еткереү бурысы тора. Беҙҙә әле бер ҡайҙа ла иҫәпкә алынмаған эш биреүселәр бар, уларҙы тик һалым йәки хеҙмәт инспекциялары ғына асыҡлай ала. Ҡағиҙә булараҡ, бындай ойошмаларҙа хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуҡтарын яҡлаусы профсоюздар ҙа булмай. Бына шундайҙарҙы асыҡлау бурысы тора.\nҮҙ сиратында, Өфө эшҡыуарҙары союзы директоры Елена Швеньк үҙенең йәмәғәт ойошмаһына барлыҡ эш биреүселәргә, атап әйткәндә, бәләкәй эшҡыуарлыҡ өлкәһе вәкилдәренә хеҙмәт хаҡын йәшәү минимумынаса күтәреү зарурлығы тураһында мәғлүмәтте еткереү бурысын ҡуя.\nЭш хаҡын түләүҙә ниндәй хоҡуҡ боҙоуҙарға юл ҡуйыла\nХеҙмәт дәүләт инспекцияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, 2018 йылдың 1 ғинуарына ҡарата республиканың 10 меңдән ашыу кешеһе дөйөм алғанда 481,7 миллион һумға торошло эш хаҡын алып еткермәгән. 148 бурыслы эш биреүсе асыҡланған.\nБурыстың төп өлөшө Өфө ҡалаһына тура килә — 141,9 млн һум, артабан Стәрлетамаҡ — 71,4 млн, Ишембай — 47 млн, Октябрьский — 17,8 млн һум.\n2017 йылда хеҙмәт дәүләт инспекторҙары тарафынан күрелгән саралар һөҙөмтәһендә эш хаҡы буйынса 787 млн һумға торошло бурысты ҡаплатыуға өлгәшелгән.\nӘ инде минималь хеҙмәт хаҡына бәйле яңылыҡҡа килгәндә, унан түбәнерәк аҡса түләүсе етәкселәр административ, хатта енәйәти яуаплылыҡҡа тарттырыласаҡ.\nБилдәләнгән ваҡытта эш хаҡын түләмәүсе йәки өлөшләтә генә биреүсе юридик шәхестәргә 30 меңдән 100 мең һумғаса, вазифалы шәхестәргә 10 меңдән 30 мең һумғаса штрафтар ҡаралған. Бынан тыш, суд ҡарарына ярашлы, ойошма етәксеһе бер йылдан өс йылғаса биләгән вазифаһынан ситләтелеүе ихтимал.\nЭш хаҡын өлөшләтә өс ай йәки тулыһынса ике айҙан ашыу түләмәү йә иһә ике ай дауамында федераль закон тарафынан билдәләнгән минималь хеҙмәт хаҡынан кәмерәк түләү енәйәт составын (РФ Енәйәт кодексының 145.1-се статьяһы) барлыҡҡа килтерә. Бындай осраҡтарҙа штраф һалыу менән бер рәттән биш йылғаса иректән мәхрүм итеү язаһы ла ҡулланылыуы ихтимал.\nҮҙ хоҡуҡтарыңды нисек яҡларға\nХеҙмәткә хоҡуҡтарың боҙолған осраҡта кисекмәҫтән Башҡортостан Республикаһындағы Хеҙмәт дәүләт инспекцияһына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Быны башҡарыу юлдары:\n— Онлайнинспекция.РФ порталы аша;\n— мөрәжәғәттәр өсөн тәғәйен йәшниккә ғариза ҡалдырыу (Өфө ҡалаһы, Ҙур Граждандар урамы, 24, 1-се ҡат, холл);\n— Рәсәй почтаһы аша 450059, Өфө ҡалаһы, Ҙур Граждандар урамы, 24 адресына хат ебәреү;\n— хеҙмәт дәүләт инспекторына шәхси ҡабул итеүгә килеү (331-се бүлмә, дүшәмбенән кесаҙнаға тиклем 14.00-17.00 сәғәттәрҙә, йомала 10.00-13.00 сәғәттәрҙә). Үҙең менән паспортың булыуы мотлаҡ.\nМөрәжәғәттә фамилия, исем-шәриф; яуап биреү өсөн почта йәки электрон адрес; эш биреүсе ойошманың исеме, адресы, телефоны күрһәтелергә тейеш.


Башҡорт теле һәм әҙәбиәте - Мөхәббәт йырҙары\n| Инеү | RSS Йәкшәмбе, 17.02.2019, 22:03\nЯуаптар һаны: 1151\nБашҡорт халыҡ лирик йырҙарының ҙур ғына өлөшөн мөхәббәт йырҙары тәшкил итә, улар үҙенең тәрән йөкмәткеле, юғары идеялы һәм образлы булыуы менән йыр классикаһының мәңге юғалмаҫ үрнәктәренән ғибәрәт. Мөхәббәт йырҙарының төп йөкмәткеһен ғашиҡ булған егет һәм ҡыҙҙарҙың тойғо һәм хистәре: уларҙың бер-береһенә булған һөйөүе, кисерештәре, мәңге бергә булыу хаҡындағы хыялдары кеүек мотивтар тәшкил итә.\nМөхәббәт йырҙарының ҙур ғына өлөшө, уларҙың йөкмәткеһенә ҡарағанда, ир-егеттәр күңелендә тыуған һәм һөйгән ҡыҙҙарының исемдәре менән таралған. Был йырҙарҙа ир-егет һөйгән йәренең буй-һынын, сибәрлеген күҙ алдына баҫтыра, уны һүрәтләү өсөн иң матур һүҙҙәр, сағыштырыуҙар табырға тырыша. Шулай ҙа мөхәббәт йырҙарында таралған традицион тел биҙәктәре әллә ни күп түгел. Һөйгән йәрҙең, ҡағиҙә булараҡ, ҡашы ҡара, буйы зифа, бер бите ай, бер бите көн, уның ҡыйғас ҡашынан хатта ай көнләшә.\nЙырҙар егет йөрәгенә ут һалған ҡыҙҙың буй-һынын идеаллаштырыу менән бергә, уның күңел сафлығын һүрәтләүгә лә ҙур урын бирә, уның әҙәпле һәм тыйнаҡ булыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала.\nМөхәббәт лирикаһына хас бер күренеште — осрашыу шатлығын һәм хушлашыу моңон "Юлгилде" тигән йырҙа күрергә мөмкин:\nХалыҡ йырҙарында һүрәтләнгән ҡыҙ ғорур ҙа, һөйөүе хаҡына утҡа ла, һыуға ла инергә әҙер. Үҙенең һөйгәненән айырылып, күңеле теләмәгән кеше менән ғүмер итеүгә ҡарағанда үлемде артыҡ күргән ҡыҙҙар образы халыҡ йырҙарында йыш осрай ("Ете ҡыҙ", "Ике ҡыҙ", "Буранбикә").\nЙырҙарҙа мөхәббәт кисерештәре үҙенең төрлө хәлендә сағылып ҡалған. Унда егет менән ҡыҙҙың тәүге саф тойғоларын да, шомло уйланыу-икеләнеүҙәрен дә, һарғайыу-моңайыуын да күрергә мөмкин. Бындай кисерештәрҙең күбеһе, йыр теле менән әйткәндә, шуларҙан ғибәрәт: ғашиҡ булыу хәле ауыр икән, баҫып ҡына алды йөрәкте; әүлиәләр булып, белһәң ине, ни бар икән шул ҡыҙ уйында; һағынған да саҡта юҡ сәләмең; күңелең һалҡын, миндә ут-ялҡын; мине ташлап, ятты һөйһәң, биргән бүләгеңде кире ал; мин килмәгәс, йәшен түккән дә; һин матур ҙа йәрҙе алып һөйһәм, үкенмәмен иртән үлһәм дә...\nМөхәббәт лирикаһында шулай уҡ айырылышыу, һағыныу мотивтары ла киң урын алған. Бер-береһен яратҡан ике кеше өсөн аралар йыраҡлығы һис тә кәртә була алмай. Ике йәш йөрәктең ҡауышыу осрағын мөхәббәт йырҙарындағы иң юғары нөктәнең береһе итеп һанарға мөмкин. Саф мөхәббәт менән ҡауышыуҙы йыр ҙур бәхет, донъя рәхәте итеп һанай.\nҠайһы бер йырҙар үҙҙәренең йөкмәткеһе менән бер күренеште хәтерләтә, шуға күрә уларҙы йыр-күренеш тип әйтергә мөмкин. Күләме яғынан ундай йырҙар ҙур түгел, композиция яғынан иһә улар диалог алымына ҡоролған була ("Киһәйҙүк", "Ирәмәле", "Шәүрә" һ. б.).


Тағы бер банкты талағандар! Был юлы 220 миллион һумға\nҺуңғы ваҡытта банктарҙа урлашыу буйынса ваҡиғалар тураһында хатта яҙып ѳлгѳрѳп булмай. Әле генә “Россельхозбанк”ты талаған Луиза барыбыҙҙы ла шаңҡытҡайны. Уның ваҡиғаһының осона сығып ѳлгѳрмәнеләр, “Открытие” банкы кассиры Лилиә хаҡында мәғлүмәт донъя күрҙе.\nӘле иһә “Открытие” банкының Ҡазандағы филиалы кассиры Наталья Степанованы 220 миллион һумды үҙләштереүҙә ғәйепләйҙәр. Ҡатын аҡса урлауҙа ҡатнашыуын таныған, әммә унда тѳркѳм менән эш иткәндәр.\nМәғлүм булыуынса, аҡсаны 2017 йылдың декабренән 2018 йылдың сентябренә тиклем әйләнештән сығарғандар. Тикшереү эше туғыҙ ай бара. 220 миллион һум аҡса етмәгәнен асыҡлағандар. Был эштә банк филиалының экс-директоры Владимир Поляктың да ҡатнашлығы бар тиҙәр. Әле уны эҙләйҙәр.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҮҘ КӨНӨБӨҘҘӨ ҮҘЕБЕҘ КҮРӘБЕҘ - 2017 - Мәҡәләләр\nҮҘ КӨНӨБӨҘҘӨ ҮҘЕБЕҘ КҮРӘБЕҘ\n6-12 июлдә илдең баш ҡалаһында Мәскәү урбанистика форумы (Moscow Urban Forum - 2017) - глобаль мегаполистарҙы үҫтереүгә арналған ҙур халыҡ-ара конгресс үтте. Ул 2011 йылдан даими уҙғарыла һәм Рәсәйҙең, донъяның ҡалалар хакимиәттәре вәкилдәрен, архитекторҙарҙы, ҡала үҫешен күҙаллаусыларҙы, финанс компаниялары етәкселәрен, инвесторҙарҙы һ.б. бергә туплай.\nБыйыл Мәскәү урбанистика форумы тарихында беренсе тапҡыр 400-ҙән ашыу спикер, эшлекле программала донъяның 40 иленән 11 мең ҡатнашыусы һәм сараға килеүсе 30 мең кеше теркәлә. Сараның төп темаһы: "Агломерациялар дәүере. Донъяның яңы картаһы".\nӨфө ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов йыл һайын унда эксперт булараҡ сығыш яһай. Быйыл ул ҙур ҡалаларҙа һалым һәм һалым булмаған түләүҙәрҙән һуң финанс ресурстарының 8-10 проценты ғына ҡалыуын билдәләп: "Һуңғы ике йылда Өфө Ҡытайҙың өс ҡалаһы менән туғанлашыу тураһында килешеү төҙөнө. Уларҙа бюджет сәйәсәте түбәндәгесә ҡоролған: 33 процент ҡалала ҡала, 33 процент - төбәк хөкүмәтенә, 33 проценты Пекинға күсерелә. Өфөнө алып ҡараһаҡ, финанс ресурстарының өстән бер өлөшө - республикала, 10 процент самаһы баш ҡалала ҡала, ҡалғаны федераль үҙәккә китә. Әгәр Рәсәйҙә шундай бюджет-ара сәйәсәт тормошҡа ашырыла икән, беҙгә ҡабаттан Советтар Союзы дәүеренә кире ҡайтырға кәрәк", - тине. Былай тип әйтеүҙең етди нигеҙе лә бар, сөнки 100 йыл элек Өфөлә 60 мең самаһы кеше йәшәй, Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында - 200 меңдән ашыуыраҡ. Уҙған быуаттың 50-се йылдарында Өфө менән Черниковка тоташа, 80-се йылдарҙа ҡала халҡының иҫәбе миллионға барып етә. Барлыҡ инфраструктура, шул иҫәптән трамвай юлдары, күперҙәр һ.б. ул саҡта үҙәктән финанслана.\nИрек Ишмөхәмәт улы белдереүенсә, бөгөн миллионлы ҡалалар бигүк уңышлы старт һыҙығында түгел, яҡшы методологик һәм финанс ярҙамы булғанда ғына уның етди үҫешенә өлгәшеү мөмкин. "Шуға ла беҙгә миллионлы ҡалаларҙағы һәм эре агломерацияларҙағы алдынғы инфраструктура проекттарын федераль үҙәк тарафынан финанслау мәсьәләһенә кире ҡайтырға кәрәк", - тине Ирек Ишмөхәмәт улы.\nЯҙылған: 18.07.17 | Ҡаралған: 708


Хәүефләнергә түгел, ҡыуанырға кәрәк » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Хәүефләнергә түгел, ҡыуанырға кәрәк\nХәүефләнергә түгел, ҡыуанырға кәрәк 02.10.2015 // Йәмғиәт\n(А. Хәйбуллина, В. Кузнецов,\n“Тирә-яҡты сүплеккә әйләндермәгеҙ!”,\n2015 йыл, 14 август)\nИшембай ҡалаһы янында ҡыйҙы сорттарға айырыуҙы, яндырыуҙы ойоштороуға ҡаршы дәғүә белдерелгән яҙмаға урындағы етәкселектән яуап хаты алдыҡ.\n“Ишембайҙа уҙған быуаттың 90-сы йылдарында уҡ ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын күмеү өсөн яңы полигон төҙөү мәсьәләһе ҡалҡып сыҡҡайны, сөнки 50 йылдан ашыу эшләгән сүплек тулды. 1999 йылда проект әҙерләнде, төҙөлөш башланды. 2011 йылда полигон республика ҡарамағынан муниципаль милеккә күсерелде. Барлыҡ документтар ҙа рәсмиләштерелгәс, былтыр ул һатыуға сығарылды. Һөҙөмтәлә “Эко-Сити” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте еңеүсе тип табылды, хакимиәт был фирма менән ҡалдыҡтарҙы ташыуға һәм юҡ итеүгә, иҫке полигонды бөтөрөп, яңыһын булдырыуға 25 йылға килешеү төҙөнө.\n“Эко-Сити” йәмғиәте үҙ иңенә алған барлыҡ бурыстарҙы ла теүәл үтәй һәм тәү сиратта был объектты төҙөүгә 250 миллион һум күсерҙе. Ишембайҙа халыҡ өсөн 300 эш урыны булған предприятие ҡалҡып сығасаҡ, ул урындағы бюджетҡа тос өлөш индерәсәк.\nШуныһын билдәләргә кәрәк: предприятиеның эшмәкәрлеге заманса технологияларға нигеҙләнгән. Полигондың дөйөм майҙаны дүрт гектар тәшкил итәсәк”.\nХатта элекке сүплектең егерме йылдан ашыу “яфалаған” бәләһе – бер нисә көнгә һуҙылған янғындар, ҡара төтөн, һаҫыҡ еҫ – хаҡында ла телгә алынған. “Әле сүп-сар ике метрлыҡ балсыҡ менән күмелә, артабан өҫтө ҡара ер менән ҡапланасаҡ, унда ҡыуаҡлыҡтар, үлән үҫтереләсәк”, – тиелә яҙмала.\nИшембайҙарҙы борсоған икенсе мәсьәләгә – ихаталарҙан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыуға – ҡарата ла яуап бар: “1 июндән “Эко-Сити” йәмғиәтенең эшмәкәрлеге һөҙөмтәһендә сүп-сар даими рәүештә, хатта ял көндәрендә лә сығарыла. Предприятие етәкселеге контейнер майҙансыҡтарын заманса йыһазландырыуҙы күҙаллай”.\nГ. МОСТАЕВА әҙерләне.


Халыҡ артистарына юл асыҡ\nЯрайһы уҡ оҙайлы ваҡыт дауамында ОРТ һәм РТР каналдары т амашасылары халыҡ араһынан сыҡҡан йәш таланттарҙың уңыштары н ҡыҙыҡһынып күҙәтә. Улар араһында өмөтлөләре лә, урындары б өтөнләй сәхнәлә булмағандары ла етерлек. Әммә иң мөһиме - те геләре лә, былары ла телевидениела күренергә мөмкинселекте ҡ улдан ысҡындырмаған, ә был инде белебеүебеҙсә, һәр кемде поп улярлыҡҡа илтеүсе юлдарҙың береһе булып тора.\n"Ә беҙ кемдән кәм" - ти башҡорт телевидениеһында эшләүсе ләр һәм урындағы, халыҡ араһынан сыҡҡан артистарҙы республик а күләмендә күрһәтергә кәрәк тигән ҡарарға килә. Артабан инд е эш һәр ҡайһыһының талантынан һәм ныҡышмалылыған тора.\nБСТ каналында күрһәтелгән "Гәлсәр һандуғас" эстрада йыры фестивале "Йондоҙҙар фабрикаһы"ның альтернативаһы булып тора . Быйыл уға дүрт йыл тулды. Әгәр элек конкурста билдәле йырс ылар ҡатнашһа, бөгөн "Гәлсәр һандуғас" сәхнәһенә "өр - яңы" йырсылар менә. Венер Камалов, Хәсән Усманов, Рөстәм Ғиззәтул лин, Фәрит Бибулатов, Флүрә Килдейәрова кеүек билдәле артист ар бында бары тик ҡунаҡ ҡына. Бынан тыш быйыл асылған продюс ер үҙәге лә буласаҡ йырсыларға ярҙам итәсәк.\nКонкурс шарттары ниндәй һуң\nБеренсенән, һеҙҙең йырсы булыу һәм тамашасыларға оҡшау те ләгегеҙ көслө булыуы мотлаҡ. Сөнки тамашасыларҙың тауыш бире үе һайлап алғанда бик ҙур роль уйнай. Икенсенән, һеҙҙең йәше геҙ 18 - ҙән кәм һәм 45 йәштән артыҡ түгел. Өсөнсөнән, һеҙ\nбашҡорт йәки татар телендә йырлайһығыҙ. Бынан тыш, беренсе турҙа ҡатнашыусылар продюсер үҙәгенә сәхнәлә сығыш яһауҙары төшөрөлгән видеоматериал килтерә, шулай уҡ мини - дискта юға ры сифатлы фонограмма, сәхнә костюмы һәм ижади автобиография\nяҙылған резюме булыуы талап ителә.\nБыл этапты үтеүселәр икенсе турға саҡырыла. Ошонда буласа ҡ артист үҙенең бар һәләтен күрһәтә лә инде. Продюсер үҙәге тамашасы һәм телекамералар алдында сығыш яһаясаҡ биш ҡаланы билдәләне, улар - Стәрлетамаҡ, Баймаҡ, Октябрьский, Учалы, Н ефтекама.\nКонкурстың финалы декабрь айында Өфөлә, "Нефтяник" Мәҙәни әт һарайында үтәсәк.


Йорт тауығы (лат. Gallus gallus, ҡайһы саҡ — Gallus gallus domesticus йәки Gallus domesticus; ата ҡош — әтәс, ҡошсоҡтар — себештәр) — йорт хайуандарының иң киң таралған төрө, Көньяҡ һәм Көнсығыш Һиндостанда, Һинд-Ҡытайҙа, Малай архипелагы утрауҙарында таралған ҡырағай тауыҡтарҙан килеп сыҡҡан. Оҙайлы тарихи осорҙа кеше тарафынан бик күп тоҡом тауыҡтары килтереп сығарылған. Тауыҡтар иң файҙалы төрлө аҙыҡ төрө биреүсе йорт ҡошо булараҡ айырыла. Уны ит, йомортҡа өсөн аҫырайҙар, шулай уҡ ҡауырһынын һәм мамығын да файҙаланалар.\nТауыҡ йомортҡаһы – иң камил продукт булып һанала. Уның составында 20 төр аминокислота ( никотин, фолий һәм пантотен кислоталары), 8 минераль тоҙ, 10 фермент һәм А, Д, Е, К, В1, В2 һ.б. кеүек витаминдар бар. Белгестәр әйтеүенсә, ике йомортҡа кешенең витаминнар буйынса тәүлеклек ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә. Ә йомортҡалағы аҡһым 97 процентҡа үҙләштерелә.\nЙомортҡа организмда тулысынча эшкәртелеп бөтә икән. Ул йөрәк, үпкә эшсәнлеген яҡшырта, ашҡаҙанға файҙалы. Тән бешкән ергә элек-электән сей йомортҡа һөрткәндәр. Йомортҡала кеше организмы өсөн кәрәкле бөтә туҡлыҡлы матдәләр бар. Калориялылығы яйәһәтенән ул һыйыр итенә бәрәбәр тип һанала. Йомортҡа составынтарға, витаминнарға, микроэлементтарға бай.\nЙомортҡа кабығы башлыса аҡ төҫтә була, көрәнһыу төҫтәгеһе лә бар. Ул ныҡлы – себеште һаҡлай, шул уҡ ваҡытта нескә лә: себеш уны тишеп дөнъяға сыға, ул эсендәге себешкә төрлө микробтар үтеп инмәҫлек дәрәжәлә тығыҙ һәм шул уҡ ваҡытта һауа үтә алһын өсөн ваҡына тишекле лә булырға тейеш. Бынан тыш йомортҡа ҡабығы яҡтылыҡ та үткәрә. Ул себеш өсөн кәрәкле температура булыуын да тәьмин итә. Етмәһә, ҡабыҡ тауыҡ ауырлығынан ватылмаҫлыҡ ҡаты булырга тейеш. Йомортҡа ҡабығы барлыҡ ошо талаптарға яуап бирә.\nРәсәйҙә йомортҡа етештереү төбәктәр буйынса тигеҙ түгел: 29 % йомортҡа етештереүсе фабрикалар Үҙәк федераль округта урынлашҡан, Волга буйы федераль округына-сирек, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округына һәм Себер федераль округына - 14-әр %, в Көньяҡ федераль округына — 11 %, Урал федераль округына — 6 %, Алыҫ Көнсығыш федераль округына — 4 % тура килә.


Студенттар ағыуланған | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n22 октября 2019 — 15:11 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөнөң Башҡортостан архитектура, төҙөлөш һәм коммуналь хужалыҡ колледжында белем алыусы ете студент ағыуланған. Үҫмерҙәр учреждениела урынлашҡан ашханала ашап сыҡҡандан һуң үҙҙәрен насар тоя. Әле тикшереү эштәре бара. Башҡортостан архитектура, төҙөлөш һәм коммуналь хужалыҡ колледжы студенттарына хәҙер эргә-тирәлә урынлашҡан ашханала йә иһә дөйөм ятаҡҡа ҡайтып ашарға тура килә.\nУчреждениелағы ашхана ваҡытлыса эшләмәй, сәбәбе-ете кешенең, шул иҫәптән бәлиғ булмағандарҙың ағыуланыуы. Студенттар ашханала ҡапҡылап алып үҙҙәрен насар тойғас, инфекцион клиник дауаханаға алып китәләр. Быға тиклем бер кем дә бешерелгән аҙыҡҡа ризаһыҙлығын белгертмәне һәм әлбиттә ағыуланыу осраҡтары булманы, ти колледж хеҙмәткәрҙәре. Студенттар ағыуланып дауаханаға эләккән көндә, уларҙың төркөмдәштәре лә бергә ошо уҡ ашханала ашаны, шуға ла үҫмерҙәрҙең башҡа ерҙә ашап ағыуланыу мөмкинлеген иҫәптә тоторға кәрәк, тип һанай хеҙмәткәрҙәр. Әммә зыян күреүсе студенттарҙың төркөмдәштәре әле практикала, шуға ла улар менән әңгәмәләшеп булманы.\nӘ бына башҡа курс студенттары ашхана буйынса үҙ фекерҙәрен әйтә алды. Зыян күреүсе үҫмерҙәр дауаханала. Улар әле кәрәкле дауа ала. Роспотребнадзор идаралығына был хәл таныш, әле кимәлдә тикшереү эштәре бара. Роспотребнадзор идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, лаборатор эштәр алты-ете көндән әҙер буласаҡ. Санитар нормалар боҙолған осраҡта, был мәсьәләне суд тикшерәсәк.