Милли проекттар » Страница 3 » Архив газеты "Йәшлек"\nБар халыҡты бергә йыйҙы халҡыбыҙҙың милли байрамы Башҡортостан » Милли проекттар\nҺәр йылдағыса, быйыл да яҙғы баҫыу эштәрен уңышлы тамамлап, илештәр күтәренке кәйеф менән халҡыбыҙҙың милли байрамы – һабантуйҙы гөрләтеп үткәрҙе.\nУл 29 – 30 майҙа – ауылдарҙа, 5 июндә район үҙәге Үрге Йәркәйҙә уҙҙы. Байрам Илеш районының 75 йыллығына һәм Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығына арналды. Фанфаралар яңғырағандан һуң, үҙәк майҙанда һабантуй флагы күтәрелде. Байрамға йыйылыусылар йөҙләгән мәктәп уҡыусыһы, йәш спортсылар, үҙешмәкәр сәнғәт оҫталары ҡатнашлығында әҙерләнгән «Дуҫлыҡ тирмәһе» тип аталған нәфис-хореографик композицияны айырыуса йылы ҡабул итте. Әлбиттә, ҡунаҡсыл Илеш ерендә һабантуй байрамы мәртәбәле ҡунаҡтарҙан башҡа уҙмай.\nҺабантуйҙай оло байрам була бит ул һирәк! Башҡортостан » Милли проекттар\nӘбйәлил районының быйылғы һабантуйы Рәсәй, Башҡортостан сиктәрендә уҙған һәм уҙасаҡ мөһим, тарихи ваҡиғаларға ауаздаш булып, йәшәгән төбәктәрен гөл-баҡсаға әйләндергән, данға күмгән эшһөйәр хеҙмәт кешеләренә бағышланғайны.\nИң мөһиме – сабый йылмайыуы Башҡортостан » Милли проекттар\nБилдәле мотоуҙышсы Борис Самородов ойошторған «Самородов-фонд» хәйриә фонды биш йыл эшләп килә.\nОшо дәүерҙә ул байтаҡ балаға ярҙам ҡулы һуҙырға өлгөргән. Бөгөн фонд эшмәкәрлегенең төп йүнәлеше – яман шеш менән ауырыған балаларға ярҙам итеү. Бындай ауырыуҙар дәүләт тарафынан ҙур ярҙамға өмөт итә алмай, ә сирҙе дауалау өсөн бик күп аҡса талап ителә. Әгәр бүтән ауырыуҙан ҡотолор өсөн ата-әсәһе балаһына нисек тә аҡса таба ала икән, ә яман шеште дауалауға 700 мең һум тирәһе аҡсаны ҡапыл ҡайҙан алһын?! Ошо саҡта фонд ярҙамға килә лә инде. Йылына 5 – 6 акция уҙғара ул.\nТашкисеү буйы гөрләне Башҡортостан » Милли проекттар\nБаш ҡалабыҙға республиканың төрлө райондарынан килеп, уҡып, эшләп йөрөүсе йәштәребеҙҙе үҙ-ара таныштырыу, туплау бик мөһим. Шулай уҡ Өфөлә йәшәүсе йәштәр ҙа милләттәштәре, тиҫтерҙәре менән аралашырға тейеш. Бының өсөн йәйге матур көндә бергәләп тәбиғәт ҡосағына сығып, рәхәтләнеп ял итеү, концерттар, ярыштар ойоштороуҙан да шәберәге юҡ. Үткән ял көнөндә баш ҡалабыҙ эргәһендәге Ташкисеү тигән урында йәштәр икенсе тапҡыр йыйылды. Башҡортостан Республикаһы йәш яҡташтар ойошмалары ассоциацияһы ойошторған байрам төрлө конкурстары, йыр-бейеүҙәре менән иртәнән кискә тиклем Ташкисеү яланын гөрләтеп торҙо.\nавторы: Нур | 1 июня 2010 | Фекерҙәр (4) | Тотош уҡырға\nйәштәр һабантуйына килегеҙ! Башҡортостан » Милли проекттар\nБик матур йолаға әүерелгән һабантуйҙы күптәр түҙемһеҙлек менән көтөп ала. Ыңғай тәьҫораттарға, йыр-моңға, уйын-көлкөгә бай байрам йәштәр араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Ошоларҙы күҙ уңында тотоп, Башҡортостан Республикаһының Йәш яҡташтар ойошмалары ассоциацияһы быйыл бөтә йәштәр өсөн студенттар һабантуйын уҙғара.\nСалауат рухын тойҙоҡ Башҡортостан » Милли проекттар\nИглиндар Салауаттың һуңғы төйәгендә – Эстонияла булып, милли батырыбыҙ һәйкәленә бер ус Мең ере тупрағы һалған\nБашҡортомдоң данлы һәм шөһрәтле улдары араһында Салауат Юлаевтың исеме айырым баҫҡыста тора. Ғүмере буйы туған халҡының азатлығы һәм матур тормошо өсөн көрәш юлына баҫҡан һәм йәнен аямаған батырыбыҙҙың һуңғы төйәге – Эстония бөгөн дә яҡташыбыҙҙың эҙҙәрен ҡәҙерләп һаҡлай. Салауатыбыҙҙы өйрәнәһе лә өйрәнәһе, уны мин уҡылып та, төшөнөп тә етә алмаған китапҡа тиңләйем, тигәйне былтыр Салауат Юлаевтың эҙҙәре буйлап ойошторолған экспедицияла Мәскәү ҡалаһында йәшәүсе яҡын танышым.


Ашығыс ярҙам сифатын яҡшыртыуға йәнә бер аҙым | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n27 ноября 2019 — 20:02 ГТРК «Башкортостан»\nАшығыс ярҙам хеҙмәттәренең эш сифатын заманса ҡоролмалар ҙа яҡшыртасаҡ. Табиптарға планшеттар тарата башланылар. Был күсмә бригадаларға пациенттың ауырыуҙар тарихы менән юлда барғанда уҡ танышырға мөмкинлек бирә.\nХәҙер был иғлан ҡағиҙә булараҡ ҡына яңғырай. Ашығыс ярҙам фельдшеры саҡырыу тураһында көнэлгәре, буласаҡ пациенттың мөрәжәғәте базаға алынғас та иҫкәртелә. Юлда иһә табиб пациенттың мөрәжәғәттәр һаны, хроник сирҙәре һәи әлеге саҡырыуы сәбәбе тураһында тулы мәғлүмәт ала. Элек был мөһим мәғлүмәттәрҙе сирле эргәһенә килеп еткәс, һанаулы минуттар иҫәбенә алырға тура килә ине.\nЯңы ҡоролма медицина ярҙамы сифатын яҡшыртып ҡына ҡалмай, уны күрһәтеү ваҡытын тиҙләтә. Бындай эш тәртибе Өфөлә һынау режимында бер нисә ай ҡулланышта икән, төбәктәрҙә уға яңы күнегә башлағандар. Өйрәнеү курсы тамам. Ыңғай яҡтары бәхәсһеҙ. Пациент тәү ҡарашҡа үҙгәрештәр тоймай. Сирелене дауаханаға һалыу талап ителһә ашығыс ярҙам табибьы бар мәғлүмәтте яҡындағы жауаханаға тапшыра. Ошондай һәр планшет берҙәм медицина мәғлүмәт үҙәгенә тоташтырылған.\nХәйер, табибтарҙың ҡағыҙ эше кәмемәгән. Саҡырыуҙар картаһын элеккесә ҡулдан тултырырға кәрәк. Яҡын киләсәктә иһә ашығыс медицина ярҙамы хеҙмәте тулыһынса электрон документәйләнешенә күсергә әҙерләнә. “Сәләмәтлек” милли проектын бойомға ашырыу сиктәрендә Башҡортостанда 345 медицина бригадаһын электрон планшеттар менән йыһазландырыу көтөлә. Ҡала ғына түгел ауылдарҙа ла. Ашығыс медицина ярҙамын күрһәтеү ваҡытын тиҙләтер өсөн.


Йөҙ ҙә бер хәдис | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Ҡөръән Кәрим һәм хәҙистәр > Йөҙ ҙә бер хәдис\n« Ислам нигеҙ ташы\nАуырыуҙарҙан доғалар »\nИслам динен үҙ ихтыяры менән ҡабул иткән ваҡыттан бирле халҡыбыҙ ҙур ихтирам менән пәйғәмбәребеҙҙең хәҙистәрен өйрәнгән һәм хәҙис китаптары һәр өйҙөң китап кәштәһендә хөрмәтле урын алған. Пәйғәмбәребеҙ үҙенең хәҙис шәрифендә, ”Шиғырҙа сихри көс бар” тип, шиғри әҫәрҙең кешеләргә бөйөк рухи тәьҫире хаҡында әйткән. Йөҙ ҙә бер хәҙистең оло шағирыбыҙ Рауил Бикбаев яһаған башҡорт телендәге шиғри тәржемәләре халҡыбыҙҙың рухи тормошонда баһалап бөткөһөҙ ҡиммәтле ҡулланма буласаҡ.\nИзге мөғжизә булған хәҙис шәриф һәр ваҡыт изгелеккә, гүзәл әхлаҡ үә тәрбиәгә, милләт-ара татыулыҡҡа, күркәм кешелек мөнәсәбәттәренә, илде, телде, милләтте, иманды, ватанды һөйөүгә, ғилемгә үә мәғрифәткә беҙҙе мәңге әйҙәйәсәк һәм илаһи нур булып яҡты юл күрһәтәсәк.\nБөйөк мәғрифәт шишмәһе булған хәҙис шәрифтең ғилеменән бер тамсы булһа ла һуғарылыу һәр беребеҙгә насип булһын.\nБашкортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесе, мөфтий Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин.\nҠатын-ҡыҙҙа оялсанлыҡ —\nБыныһы тағы күркәмерәк.\nҒәҙеллек — ул матур сифат,\nЙәштәр тәүбә итә икән —\nФәҡирҙәрҙең йомартлығы —\nТүрә сауҙа итһә халҡы араһында,\nБатырҙарҙың да батыры —\nАсыуын еңгән кеше.\nКүңел шул мамыҡ шикелле —\nТын тора белмәй бер ҙә.\nИң хаҡ һүҙҙе шағир\nЛәбиб Шулай тип ярып һалған:\n”Тик Аллаһ хаҡ! Ҡалғандары\nЯлған, барыһы ялған!”\nБиш сафланып сыҡҡан һымаҡ. '\nБерәй көн, асыуың сығып,\nДуҫлыҡтың бөтөүе бар.\nДошманға ныҡ нәфрәтләнмә!\nТалаҡ — хәләл. Әммә Аллаһ\nҠулдарында утлы күмер\nТотҡан хәлдә ҡалырҙар.\nНыҡ иман онталмай.\nАрып-талып йоҡлап киткәндәр! –\nБер гөнаһһыҙ үтер был төнөгөҙ,\nҠыла һал һин яҡшы бер ҡылыҡ.\nКүңелеңә нур бөркөр яҡшылыҡ.\nТимәк, һин — ысын мөъминһең.\nКемдәр донъялығы өсөн\nРизыҡтың иң яманы —\nЯҡшылыҡҡа өйрәтеүсе ғалим\nҮҙен-үҙе онота. Бөтә ғәме\nТирә-яҡҡа балҡып, нур таратып,\nТатлы ризыҡтар ейеп тә,\nНи яҙылһа ана ҡарынында,\nБәндә күрер шуның барыһын да.\nБер туҡтауһыҙ дошманлашыу –\nБаштан ашыр гөнаһ өсөн.\nЯнда — ҡоҙоҡ. Тик кем белер\nӘлһерәгән эттең хәлен?\nҠабул итеренә шик юҡ өс төр доғаның:\nЙортондағы изге Ҡөрьән\nҺәр халәттә, һүҙҙә, эштә\nЯман уйға, шомланыуға, көнсөллөккә.\nГөнаһы юҡ өс ялғандың:\nЯу ялғанға ҡоролғанда,\nҺинән ризамын, тип алда.\nХатта ялған һөйләгәндә.\nКемдең борсолоуҙары күп —\nКем туҡтау белмәй ыҙғыша —\nШул егетлеген юғалтыр,\nБәндәнен насар уйҙары\nЯҡшылыҡ эшләһән, рәхмәтен әйтмәгән,\nНасарлыҡ эшләһән, һис ғәфү итмәгән\nЯманлыҡ күрһә, донъяға сәскән\nЯнда ире юҡта хыянат иткән\nКүнелендә кем йөрөтә\nТуҙан хәтле тәкәбберлек,\nӨләшеү иманлы белем.\nӘйтте Рәсүл: ”Кемдең килә бик белгеһе\nБыл донъяла йәшәүеңдең асылы шул.\nХаяһыҙ һүҙ, мәсхәрәләү —\nМөъмин өсөн нисек мөмкин\nКүрҙе лә, пәйғәмбәр һораны:\n— Ярлылыҡ һиңә был фәҡирҙән\n— Юҡ, Рәсүл, ундай уй юҡ бер ҙә!\nБысрар тип ҡурҡтыңмы әллә һин?\n— Әләйһәң, ниңә һуң янтайҙың\nСиркәнеп, рәнйетеп күршеңде?\n— Гөнаһлы эш ҡылдым, Хоҙайым\nКисерһен был гөнаһ эшемде!\n— Ниңә? — тип пәйғәмбәр һораны.\nБыл байҙай гөнаһ эш ҡылыуҙан.\n2) үҙе эшләп, үҙе эсеүсене;\n3) үҙе һатып алып эсеүсене;\nЙән аҙығын, аҡыл емешен\nҺин теләһәң, ауыр ҡайғыны ла\nБаш тарттым, я раббым!\nЙәнем йәннәт күрһен, тигән кеше\nТеленде тый, теленде тый,\nТелендән тик яҡшы һүҙ ҡой.\n”Иртәгә лә өлгөрөрмөн,\nБөтөнгә тороп торор!” —\nКөләс йөҙөң, күркәм холҡоң, ихлас күңелең.\nХәҙис шәрифтәр менән таныша башлай алыуым яҙмышымдағы иң ҡыуаныслы ваҡиғаларҙан ул. Әгәр ошо бәхеткә насип итмәһә, был яҡты донъяларҙа ниндәй рухи хазинанан мәхрүм хәлдә йәшәгән булыр инем. Аллаға шөкөр, ғүмер юлым был аҡыллы фекерҙәр, изге кәңәштәр, иң кешелекле теләктәр донъяһын урап үтмәне. Яңы быуат, яңы мең йыллыҡ минең өсөн бөйөк хәҙистәр менән башланды. Киләсәктә лә, зинһар, уларҙан айырмаһын.\nХәҙис шәрифтәрҙең бына тағы ла бер тупланмаһын миңә туған телемдә шиғри юлдарға һалырға насип булды. Бөгөнгө ҡатмарлы һәм аяуһыҙ дәүерҙә төрлө яманлыҡтар кешене уның сабый сағынан уҡ аңдып торғанда, ергә тик яҡшы эштәр өсөн яратылған әҙәм балаларының күңелен күпме алдатҡыс әүрәткестәр нисек тә аҙҙырырға тип шашынғанда, бөйөк ислам нуры, пәйғәмбәребеҙҙең изге кәңәштәре беҙгә юлыбыҙҙа көс һәм ышаныс өҫтәһен, иманыбыҙҙы нығытһын ине. Хәҙерге һәм киләсәктәге ауыр һынауҙарҙы диндәштәребеҙ һәм милләттәштәребеҙ, бер-беребеҙгә таяныс булып, бергә ихлас тупланып, тоғролоҡ һәм намыҫ менән үтергә, мөҡәддәс маҡсаттарыбыҙға етергә яҙһын ине.\nРауил Бикбаев, Башҡортостан халыҡ шағиры, “Ватандаш” журналы, 2006 йыл, май, ссылка http://vatandash.ru/pics/pdf/640.pdf\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 21.12.2017 в 00:33, и размещена в категории Ҡөръән Кәрим һәм хәҙистәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


«Пандефлю» вакцинаһына сифат паспорты алынды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Пандефлю» вакцинаһына сифат паспорты алынды\n16:43, 25 ноября 2009 Йәмғиәт\nӨфө «Иммунопрепарат» предприятиеһының «Пандефлю» вакцинаһының тәүге производство серияһына сифат паспорты алынды, тип хәбәр иттеләр предприятиеның матбуғат хеҙмәтенән. Вакцина кешеләрҙе A/H1N1 тибындағы хәүефле грипп инфекцияһына ҡаршы иммунлаштырыу өсөн файҙаланыласаҡ.\nБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, пандемик грипҡа ҡаршы милли вакцинациялау кампаниялары бөгөн 40-тан ашыу дәүләттә үткәрелә. 16 ил иммунлаштырылған граждандар иҫәбе тураһында мәғлүмәттәр бирҙе лә инде.\nБыл мәғлүмәттәргә ярашлы, 65 миллиондан ашыу кеше вакцинацияланған. A/H1N1 вирусын иммунобиологик иҫкәртеү кампаниялары ҡайһы бер дәүләттәр тарихында иң ҙур кампаниялар иҫәбенә инә. Прививка яһалған кешеләр һаны көндән-көн арта.\nЭксперттар фекеренсә, хәүефһеҙлек профиле буйынса Рәсәй һәм сит илдәр пандемик вакциналары миҙгелле вакциналарға тап килә. Йыл һайын ҡабатланған грипҡа ҡаршы вакциналар 60 йылдан ашыу дауамында файҙаланыла. Улар эпидемияларҙы иҫкәртеүҙең һөҙөмтәле һәм хәүефһеҙ сараһы булып тора.\nРәсәй Федерацияһында грипҡа һәм башҡа инфекцияларға ҡаршы теркәлгән һәм ҡулланыуға рөхсәт ителгән вакциналарҙың хәүефһеҙлегенә контроллек итеүҙе Рәсәй Федерацияһы субъекттарының һаулыҡ һаҡлауға идара итеү органдары менән бергә Л.А.Тарасевич исемендәге Дәүләт стандартлаштырыу һәм медицина биологик препараттарына контроль институты алып бара.\nТеги: сәнәғәт, сифат, вакцина, сусҡа киҙеүе


Йәйҙең һәр көнө иҫәптә. «Техника бар, ә эшләргә кеше юҡ», - ти Борис Исхаҡов | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Йәйҙең һәр көнө иҫәптә. «Техника бар, ә эшләргә кеше юҡ», - ти Борис Исхаҡов\nЙәйҙең һәр көнө иҫәптә. «Техника бар, ә эшләргә кеше юҡ», - ти Борис Исхаҡов\nҠышын да һауын һыйырҙарын мөмкин тиклем һөтлө итеү мәсьәләһе бөгөндән үк хәстәрләнә. Хужалыҡтар бесән мәленең һәр көнөн һөҙөмтәле файҙаланып, мал аҙығын туҡлыҡлы әҙерләргә тырыша. Көндәр эҫе, ямғырҙар яумай. Бындай һауа торошо район фермерҙарына нисек тәьҫир итә икән?\nОшо ҡыҙыу ваҡытта «Подольск» хужалығы етәксеһе Борис Исхаҡовты эшселәре менән мал аҙығы әҙерләү өҫтөндә тап иттек. Беҙ барғанда көн төшкә ауышыуға улар бер «КАМаЗ» бесән тейәп тә ҡуйғандар ине. Ә ҡалған техника артабан да сабыу, тырматыу эшендә ине. Уттай ҡыҙыу ваҡытта Борис Сәлимйән улы беҙгә мал аҙығы әҙерләү барышы тураһында ҡыҫҡаса һөйләргә ваҡытын табып, баҫыу-ҡырҙарын иңләгән тракторҙарға, эшселәргә күрһәтеп хәбәрен теҙҙе.\n- Ямғырҙар яумау сәбәпле, бесән быйыл насар, йүнләп үҫмәгән. Мал аҙығы әҙерләүгә К-700, Т-150, КАМАаЗ, Беларустар, Т-25 тракторы йәлеп ителде. Техника етәрлек, әммә эшләргә кеше юҡ. Йылайыр районы Мәҡсүт ауылынан Хәмит Бикбулатов, Надир Бикбулатов, Љыпсаҡтан Вилдан Рахманғолов, Баймаҡ районы Аҡморон ауылынан Сәйфулла Йәнтүриндар эшләй. Күбеһе хаҡлы ялға сыҡҡан ир уҙамандар инде. Ауылдан иһә Зиннур Ишмөхәмәтов, Вәлей Љарасов, Рәмил Мәһәҙиев, Хәлил Насретдиновтар ярҙамға килә. Яңы Ергән ауылынан Рафаэль Йәнбирҙин, Вәлиттән йәш фермер Иршат Нурғәлиндың ярҙамы ҙур. Үҙебеҙ эште тамамлағас, уға барып ярҙам итәбеҙ. Фермерҙарға шулай үҙ-ара бер-беребеҙгә ярҙам ҡулы һуҙабыҙ. Мәҫәлән, шулай уҡ йәш фермер Светлана Сөләймәнованың техникаһы аҙыраҡ, уларға ла бесән сабып бирәбеҙ.\nЭшселәргә килгәндә, тырыштар, көн эҫе, бесән юҡ тип ҡарап тормай, ҡара тир түгеп эшләйҙәр. Эш юҡ, тип өйҙә ятҡан ауыл йәштәре лә эшләй алыр ине. Ата-сәс елкәһендә яталар, шуныһы күңелде ҡыра, - тип һөйләне Борис Сәлимйән улы. - Улым Альберт крәҫтиән-фермер хужалығын алып бара. Бөгөнгө көндә улым менән бергәләп эшләйбеҙ. Тәүҙә малсылыҡ менән дә шөғөлләндек. 150-нән ашыу эре мал тоттоҡ. Ҡоролоҡ булыу, һауынсы, көтөүселәр етмәү сәбәпле, бөтөрөргә тура килде. Бөгөн тик үҫемселек, игенселек менән шөғөлләнәбеҙ. Альберт шулай уҡ сусҡа ла тота, - тип һүҙен дауам итте тәжрибәле фермер.\nЭйе, ер эшен яҡшы белгән фермер 1566 гектарҙа, һоло, арпа, бойҙай сәскән, улы Альберт Борис улы 2300 гектар майҙанда өҫтәп көнбағыш та үҫтерә. Єйткәндәй ул «Енисей», «Вектор» кеүек яңы техника ла алған.\n- Ауылда кеше малды күп тота. Ҡоролоҡ булғас, бесәнде эшселәргә әҙерләйбеҙ, ауылдағы кешеләргә, хаҡлы ялдағыларға һатабыҙ. Шулай ҙа быйыл күпләп һатып булмаҫ инде. Ауылда кеше мал күпләп тотһон ул, шул саҡта ауылдан китмәй йәшәйәсәк.\nБесәнгә бер аҙна элек төшкәйнек. Июль аҙаҡтары тамамларға ниәтләйбеҙ. Ошонда ҡоролоҡ йылдарында республика хөкүмәте, район хакимиәте ҙур ярҙам күрһәтә. Беҙҙе бындай етди проблемаларҙа яңғыҙ ҡалдырмайҙар. Шуныһы ҡыуаныслы.\nХужалыҡта эшселәргә йәшәү өсөн ятаҡ бар, шунда уҡ ашхана ла эшләй. Ашау, йәшәү бушлай, - тип әңгәмәне тамамлап, һәр минут, секунд ҡәҙерле, тип хушлашты беҙҙең менән Борис Сәлимйән улы.\nЭйе, йәйге ҡыҙыу осорҙа һәр минут һанаулы. Етәксегә, эшселәргә еңел булмаған эштәрендә уңыштар теләп хушлашып та өлгөрмәнек, улар йәһәт-йәһәт үҙ тракторҙарына ултырып, эштәрен дауам иттеләр.\nХәмит Бикбулатов, Йылайыр районы Мәҡсүт ауылы:\n- Борис Сәлимйән етәкселегендә эшләүемә һигеҙ йыл. Быйыл бесән юҡ тиерлек, шулай ҙа әрәм итмәй, бар көсөбөҙҙө һалып эшләйбеҙ. Бында эшләү, йәшәү шарттары һәйбәт. Яҡшы ашаталар. Эшләгән өсөн аҡсалата ла, бесән һәм, игенләтә лә ваҡытында биреп торалар. Техникалар яҡшы торошта, ремонт кәрәкмәй, эштә ҡытыршылыҡтар тыуҙырмай. Борис Сәлимйән улына рәхмәт, йыл һайын ярҙам итеп тора.\nИршат Нурғәлин, Вәлит ауылы:\n- Борис Исхаҡов менән бер-беребеҙгә ер эшендә йыл һайын ярҙам итәбеҙ. Үҙем фермерлыҡ эшен быйыл ғына астым. Быға тиклем йыл да бесән саптым.


ҮЛӘНДӘР ҺӘМ ДИЕТА МЕНӘН ДАУАЛАУСЫ\n“Яман шешкә ҡаршы дәррәү ҡуҙғалып дөрөҫ туҡланыу революцияһы иғлан итергә кәрәк, – ти Зәүхиә Ғәзизйән ҡыҙы\nЗәүхиә Ғәзизйән ҡыҙы Ҡәҙербәкова-Низамиеваны мин – бер осорҙа уҡыған (параллель класта) мәктәптәшем, биштирәктәр һуңғы бер нисә йыл рәттән ҡайтып ауылдаштарына ҡорбан салып, байрам кәйефе өләшеүсе, балаларға спорт кәрәк-яраҡтары бүләк итеүсе, майҙансыҡ эшләтеүсе изгелекле яҡташ тип белә, гәзит уҡыусыларға ул Байыш мәктәбенә 100 йыл тулыу уңайынан яҙылған “Яҙмыш сылбыры” тип аталған иҫтәлектәре менән таныш. Әле йәшәп ятҡан ерендә – Татарстанда иһә ул халыҡ медицинаһы менән дауалаусы булараҡ билдәле. Уның хаҡында татар матбуғатында мәҡәләләр ҙә донъя күргән. Зәүхиәнең заман сире – яман шеш тураһындағы фекерҙәре ныҡ ҡына уйландырҙы. Һеҙҙе лә битараф ҡалдырмаҫ тигән ниәттән сығып, уларҙы һеҙҙең хөкөмгә тәҡдим итәбеҙ.\n“Яман шешкә ҡаршы дәррәү ҡуҙғалып дөрөҫ туҡланыу революцияһы иғлан итергә кәрәк, – ти Зәүхиә Ғәзизйән ҡыҙы. – Сирҙе дауалай ала торған мөғжизәле препарат уйлап сығарасаҡтарына ышанып, ҡырылып ятмайыҡ әле. Ул була торған хәл түгеллеген, уйлап ҡараһаҡ, үҙебеҙ ҙә аңлай алабыҙ. Аллаһы Тәғәлә беҙҙе ер йөҙөнә йәшәргә ебәргәндә үк беҙгә дауаһын да ебәргән. Мулдан. Бушҡа. Барыбыҙға ла етерлек итеп. Беҙ, Әҙәм балалары ғына тайпылғанбыҙ шул дөрөҫ юлдан. Мөлдөрәшеп, беҙҙе көтөп ултырған, беҙгә ярҙам ҡулы һуҙған, үҙебеҙҙең иҙеп атлап йөрөгән ерҙең шифаһын беҙгә һурып алып биргән үләндәр, ҡыуаҡтар, емештәр янынан ғорур ғына ҡиммәтле машиналарҙа йәки ығы-зығы уйҙарҙан арына алмайынса, донъя ҡыуабыҙ тип, әллә кем булып, сабыулап уҙып китәбеҙ. Телдәре генә юҡ... Булһа, беҙгә әйтер һүҙҙәре ғәләмәт тә күп. Ләкин телһеҙ мөғжизәләрҙе, хикмәтте аңларға тип беҙгә аң бирелгәнен онотмаһаҡ ине.\nБөтә донъя онкологтары саң һуға: яҡындағы 10 йылда яман шеш ишек шаҡымаған бер генә йорт та ҡалмаясаҡ. Әлеге ҡурҡыныс ауырыу менән ауырыусылар һаны бермә-бер артасаҡ. Был һанға бар йәштәге, хатта яңы тыуған сабыйҙарҙың да инә барыуы хәүефләндерә. Бигерәк тә был сир йәтмәһенә зләккән кешеләрҙең бик һирәктәренең иҫән ҡалыуы барыбыҙҙы ла борсой. Алға киттек, юғары технологиялар менән генә йәшәйбеҙ, дауаланабыҙ тип маҡтанған заманда был нисек була һуң? Сәбәп нимәлә һәм беҙҙең, балаларҙың, ейәндәрҙең киләсәге шулай уҡ өмөтһөҙмө? Был сир һәр бер өйҙөң ҡапҡа төбөндә һаҡлап торамы, тәҙрәне, ишекте ҡағырға әҙерме? Әллә уны булдырмау мөмкинме, ул ҡурҡыныс сир килә ҡалһа, уны еңеп, тулы тормош менән йәшәп буламы?”\nБик һирәк табиптар ғына бындай күңелһеҙ статистика менән бергә был яман ауырыуҙан ҡотолоу юлдарын да тәҡдим итә. Биштирәк ауылында тыуып үҫкән, бөгөн Татарстандың Әлмәт районында йәшәүсе, үләндәр һәм диета менән дауалаусы Зәүхиә Ҡәҙербәкова иһә сихәтле ҡулдары менән күптәрҙе аяҡҡа баҫтырған. Уның фекеренсә, бөгөнгө көндә һәр ғаиләлә рак сирен булдырмау хаҡында ныҡлап уйланырға кәрәк. Ул сиргә ҡаршы профилактика бик күп сирҙәрҙән кешеләрҙе ҡотҡарасаҡ, тип фекерләй ул. Бөгөнгө көндә бик ныҡ йәшәргән инсульт, инфаркт, ныҡ тарала барған аллергия, псориаз, астма һәм бихисап башҡа сирҙәрҙән дә. Был сирҙе булдырған юлдан тиҙ арала айыҡ аҡыл менән сығыу – ғаиләне, милләтте, илде ҡотҡарып алып ҡалыуға тиң, тип уйлана ул. Нимәнән башларға һуң?\nИң беренсе – аҡылды дауаларға\n– Әгәр беҙ бөгөндән үк ракты килтереп сығарған сәбәптәрҙе аңламаһаҡ, уны булдырмау беҙҙең үҙебеҙҙән торғанын аңламаһаҡ, ҡаршы бергәләшеп көрәшмәһәк, ул яҡын киләсәктә халыҡты аяҡтан тулыһынса йығасаҡ, – тип ҡабатлай Зәүхиә. Бәләкәйҙән үҙендә дауалау һәм тойомлау һәләте барлығын асыҡлаған дауалаусы әлеге ауырыу тураһында тыныс ҡына һөйләй ҙә, яҡын-тирәһендә тиҫтәләгән таныш-белеше фани донъя менән хушлашҡанда ҡул ҡаушырып ҡына йәшәй ҙә алмай. Уның төп маҡсаты – халыҡты әлеге ауырыу буйынса белемле итеү һәм ракты дөрөҫ итеп дауалағанда еңеп булғанлығына төшөндөрөү, һәр ғаиләлә уны булдырмауға кәртә ҡуйыу мөмкинлеген билдәләй.\n– Мин егерме йыл тирәһе инде халыҡ медицинаһы нигеҙендә дауалау менән шөғөлләнәм.Ә бына онкология тураһында, был сир әсәйемде алып киткәс, ныҡлап уйлана башланым. Табиптарҙың: “Һуңлағанһың, һеңлем, тиҙерәк алып ҡайт, яҡындары менән бәхилләшһен”, – тигәне әле лә ҡолаҡта. “Әсәйемдең үлеме күптәрҙе ҡотҡарырға тейеш”, – тип ҡарар ҡылдым. Ә бынан ун йылдар элек үк яман шеш беҙҙе тиҙҙән тулыһынса солғап аласаҡ һәм күптәрҙе аяҡтан йығасаҡ, тип әйтә килдем. Әле ул йылдарҙа онкологик үҙәктәр ҙә юҡ һәм был ауырыу ҙа ул ҡәҙәр киң таралыш тапмаған ине. Ләкин беҙҙең йәшәү рәүеше беҙҙең саләмәтлекте ҡаҡшатыуға ул йылдарҙа уҡ йүнәлеш алды. Сит илдәр менән сиктәр тулыһынса асылғас, ниндәй генә ризыҡ һәм тауарҙар индерә башламанылар бит? “Буш боттары”н, тикшерелмәгән дарыуҙарҙы, сифатһыҙ ризыҡты тонналап ташынылар һәм, үҙебеҙҙең сифатлы ризыҡты бөтөрөп, халыҡты юҡлыҡтан рәхәтләнеп уларға эйәләштерҙеләр. Һаттылар беҙҙе рәхәтләнеп сүп-сарға. Сит ил фармацевтикаһын байыттыҡ һәм хәҙер ҙә шул мәғәнәһеҙ юлдан барабыҙ. Телевизорҙы тоҡандырһаң да бөгөн иң йыш осрай торған ролик булып дарыуҙар тора. Маҡтайҙар, тик файҙаһы ғына әллә ни маҡтанырлыҡ түгел шул. Файҙаһы һыналмаған дарыуҙарҙың организмға ысынбарлыҡта ниндәй йоғонто яһаясағын әле йүнләп бер нисә йылдан һуң да белә алмаясаҡбыҙ. Шуға күрә кешенең ауырыуҙарынан алда иң элек аҡылын дауаларға кәрәк, тим. Аҡылыбыҙ сирле тигәнгә гәзит уҡыусылар үпкәләмәһен. Аҡыл зәғифлеге сәләмәтлек ҡаҡшауға килтереп сығарҙы шул.\nХолҡобоҙҙоң кире яҡтары – рактың яҡын дуҫы\nБелеме буйынса педагог булған Зәүхиә Низамиева- Ҡәҙербәкованың мәғәнәле һүҙҙәренә һәм дөрөҫ фекерләүенә иҫең китерлек! Рактың былай киң таралыуына ла уның үҙ ҡарашы:\n– Беренсенән, билдәһеҙ, сифаты түбән ризыҡ ашап организмдың сирҙәргә ҡаршы тороу көсөн кәметтек, ағыулап, ҡанға ла, тәнгә лә файҙаһыҙ матдә тултырҙыҡ. Икенсенән, кейгән кейемдәрҙең һәм уйнаған уйынсыҡтарҙың, өйҙәрҙе биләп алған техниканың, мебелдең һәм башҡа әйберҙәрҙең зыян кимәле йәки сифаты күп осраҡта ысынбарлыҡҡа тура килмәй. Беҙ алданырға теләгәс, рәхәтләнеп алдайҙар. Ипотека, кредит түләйһе бар тип даими рәүештә стресс йоғонтоһонда йәшәйбеҙ. Өсөнсөнән, шуларҙың һөҙөмтәһе булараҡ беҙ эстән сырхаулана, көсһөҙләнә, хәлһеҙләнә, дөрөҫөн генә әйткәндә, серей барабыҙ. Күпләп. Бындай йәшәү рәүеше ата- бабаларыбыҙҙан быуындан-быуынға күсеп килгән көслө гендарҙы ла бөтөрә, тип уйлайым. Ғорурланып, беҙ көслө, ныҡлы тоҡомдан, беҙҙең ҡартайҙар оҙон ғүмерле, беҙ ҙә шундай тоҡомдан тип һөйләй алырбыҙ микән? Былар янына насар экология ла килеп ҡушылғас, рак рәхәтләнеп ҡалҡып сыҡты.\nБыл сир беҙҙе үлтерәме, әллә беҙҙең үҙебеҙҙең организмдың аҡыл, физик, рухи, энергетик мөмкинлектәрен белмәү, уның беҙҙән ниндәй дауа көткәнен белмәү бөтөрәме? Минең фекеремсә, рак иммунитеты ҡаҡшаған, кәмегән, уның торғонлоҡ (застой) булған ерендә генә ҡалҡа. Мин иммунитет һүҙе аҫтында күңел байлығын да, яҡшы һыҙаттарҙы ла, рухи байлыҡты ла, физик ныҡлыҡты ла күҙаллайым. Ә организмды көн дә дөрөҫ ашау, эсеү юлы менән нығытып тороу, ашҡаҙанға теләһә ниндәй серетә торған ризыҡ ташламау – иң мөһиме. Ә һәр көн психологик, рухи, физик яҡтан көсәйтелеп торған организмда ул сир барлыҡҡа килеү шарты ныҡ кәмей. Ул диагноз ҡуйылған кеше иһә юғалып ҡала, бәргеләнә- өҙгөләнә башлай, башына насар уйҙар ғына килә. Бына ошо ваҡытта кешенең ниндәй ҡарарға килеүе бик мөһим. Бары тик тиҙерәк химиотерапия, нурланыш алыу, операцияға ятыумы, әллә, киреһенсә, үҙеңде ошо көнгә килтереп еткергән юлдан тиҙерәк сығыумы? Ә был сир килгән организм процедураларҙы күтәрерлек халәттәме, юҡмы? Улар уның һуңғы көсөн алмаймы? Ул һуңынан аяҡҡа баҫып китергә көс табырмы? Әгәр ҙә кешенең был афәт менән көрәшергә көсө, хәле ҡалмаһа? Тимәк, иң беренсе кешегә тәненә был сирҙе килтереп сығарған сәбәптәрҙән ҡкотолорға кәрәк. Организмды сирләткән психологик, рухи, ашау сәбәптәрен бөтөрөргә кирәк. Әгәр ҙә бер нимә лә үҙгәрмәһә, сир китерме? Юҡ!\nҒөмүмән, Зәүхиә Ғәзизйән ҡыҙы ракты иммунитетҡа тулыһынса бәйле ауырыу тип һанай. Эстәге паразиттар, вирустар, беҙгә кәрәк булмаған микроорганизмдар, бактериялар ҙа туранан-тура рак күҙәнәктәренең ҡалҡыуына бәйле булғанын бик күп ғалимдар күптән дәлилләгән. Көрәште лә иң элек иммунитетты күтәреүҙән, организмды эстән таҙартыуҙан, тиҙерәк сәбәптәрен бөтөрөүҙән башларға кәрәк икән.\n– Рак менән ауырыусыларға медицина ярҙамынан тыш, рухи, әхлаҡи, психологик һәм физик ярҙам да мәслихәт, – ти ул. – Кеше организмы тулыһынса насар энергиянан да, психологик торғонлоҡтан да арынырға тейеш иң элек. Бер ваҡыт яныма яман шеш арҡаһында аналығын алдырған ҡатын килде. Әсәйенә ғүмере буйы үпкәләп йәшәгәнлеге асыҡланды. Быны үҙенә аңлатҡас, ҡысҡырып илап ебәрҙе. “Рәхмәт, апай, нисә йыл ғәфү итә алмайынса йәшәгән инем”, – тине. Ундай ауыр йөгө булған кешене препарат ҡына дауалай алмай шул. Күп кенә ауырыуҙарҙан ҡотолоу өсөн эстәге үпкәләрҙе бөтөрөргә кәрәк.\n– Насар энергия тупланғанлыҡтан да рактың килеп сығыуын инде сит ил ғалимдары ла иҫбатланы бит. – Зәүхиә ханым онкологик үҙәктәрҙең саф һыулы, саф һауалы, матур тәбиғәт ҡосағында, ҡалаларҙан ситтәге урындарҙа төҙөлһә, ауырыуҙар тиҙерәк һәм күберәк аяҡҡа баҫыр ине, ти. – Бындай дауалау комплекстарында ауырыуҙарға психологик ярҙам менән бер рәттән дин әһелдәренең ярҙамы ла бик урынлы булыр. Шулай Әҙәм заты эстәге хис-кисерештәренән, асыуҙарынан, үпкәләренән, кәрәкмәгән рәнйештәренән арыныр ине. Күңел ауырлығы иң ҙур ауырлыҡ бит ул. Унан ҡотолған кешенән сир ҙә тиҙ китә. Шулай уҡ ундай урындарҙа төрлө тренингтар, күңел асыу саралары ла үткәрелһә, кеше үлем хаҡында түгел, ә йәшәү тураһында уйлар. Тиҙерәк һауығыр. Хатта мин кешеләрҙе был сирҙе тормошомдағы хаталарымды төҙәтергә, тағы ла юғарыраҡ сифатта йәшәй башларға тигән саҡырыу итеп ҡабул итергә лә өйрәтәм. Эсендә, ҡан юлында, күңел түрҙәрендә, аҡылында йыйылған торғонлоҡтан сығыу юлы тип.\nҒәҙәттә, рак диагнозын ишеткәс, кешене ҡурҡыу хисе биләп ала. Шунда уҡ күптәр үлем хаҡында уйлана башлай. Әммә бында ауырыу иң элек, ни өсөн миңә был сир килде, тип уйланырға тейеш. Тимәк, ул ҡайҙалыр яңлышлыҡ ебәргән, дөрөҫ йәшәмәгән, туҡланмаған, уйламаған. Үҙемдең пациенттарыма ла иң элек йәшәү рәүештәрен тамырҙан үҙгәртергә ҡушам. Уҙған ғүмерҙе киҫәктәргә бүлеп, тулыһынса йәшәйешеңә анализ яһарға тейешһең. Көнсөллөк, үтәй алмаҫлыҡ бурыстар, күңел төшөнкөлөгө, рәнйеү, дөрөҫ туҡланмау һ.б. – яман шештең иң яҡын дуҫтары ул.\nҠағиҙәһе – ябай, сихәте – көслө\nРакҡа ҡаршы диетаны ла Зәүхиә Ғәзизйән ҡыҙы юҡтан ғына уйлап сығармаған. Ҙур ҡалаларҙа, бигерәк тә сит илдәрҙә ябай ризыҡтар һәм тәбиғәт ысулдары менән кешеләрҙе ҡатмарлы сирҙәрҙән дауалай торған шәхестәр әле лә бар. Меңләгән кешеләр терелеп сыҡҡан улар ҡулынан. Бөгөнгө көндә уның үҙенә лә мөрәжәғәт итеп, уның кәңәштәрен тотҡан көслө ауырыуҙарҙы еңеп сыҡҡан, шулай уҡ ракты ла, кешеләр бихисап. Был дауалау методикаларының дөрөҫлөгө инде күп тапҡырҙар дәлилләнгән.\nРак диагнозы ҡуйылғандарға һәм был ауырыуҙы булдырмаҫ өсөн сәләмәт кешеләргә лә ябай ғына ҡағиҙәләрҙе үтәргә кәрәк.\n1) Бер ваҡытта ла эс ҡатыуҙы булдырмаҫҡа. Кеше көндәлек ашаған ризыҡты эсендә серетеп ятҡырырға тейеш түгел, эшкәртеп, көн дә сығарып барырға тейешбеҙ. Эс ҡатыуҙы булдырмау бер ҙә ҡыйын эш түгел. Ябай ғына физзарядка. Иртәнсәк эйелеп-бөгөлөп алыу һәм эсте баҫып торған көйө генә лә арҡаға табан ныҡ ҡына ҡыҫып алыу эсәктәрҙең перистальтикаһын нығыта, престы көсәйтә. Көн дә иртәнсәк ике-өс стакан йылы һыу эсеү тулыһынса эсәктәрҙәге кисәге ашағандан ҡалған серей башлаған тиҙәкте сығара.\n2) Көн дә паразиттарға ҡаршы, беҙҙең организмға зыян килтерә торған бактерияларға, микроорганизмдарға, инфекцияларға ҡаршы уларҙы кәметеп тороу, юҡ итеү эше алып барылырға тейеш һәр ғаиләлә. Әгәр ҙә беҙ иртәнсәк эсә торған һыуға лимон һуты һыҡһаҡ, һарымһаҡ турап болғатһаҡ, йәки сәйнәп йотһаҡ, әҙ генә онталған ҡәнәфер ҡушып йотһаҡ (сәй ҡалағы осонда ғына), ул паразиттарға көн бөтә. Ә кешенең тәнендә насар сиргә кәртә көндән-көн ҡуйылып барыла. Күҙ алдына килтерегеҙ, кеше көн дә ауыҙ эсенән алып эсәктәренә хәтле йыуып ҡына тормай, ундағы беҙҙең иммунитетты кәметеүсе, беҙҙең хәлде алыусы, сирләтеүсе хәшәрәттәрҙе юҡ итә. Кемгә насар бынан? Организмға һәйбәт, ә бына беҙҙе ауыр сирҙәргә дусар итеүсе сәбәптәргә көн бөтә.\n3) Ваҡ ҡырғыста ҡырып, сей кишер менән сөгөлдөр салаты ашарға ғәҙәтләнһәк, 70-80 % ауыр сирҙәр менән сирләмәйбеҙ тигән гарантия була. Көслө иммунитетты бешмәгән кишер һәм сөгөлдөр салаты формалаштыра. Батшалар салаты ла тиҙәр уны. Уға күңелгә ятҡан үҫемлек майы ҡушһаң, тағы ла шәп. Ул салат тағы ла ашҡаҙанда, эсәктәрҙә йыйылып ятҡан, серей башлаған ҡалдыҡтарҙы алып сыға. Ә составында ниндәй файҙалы мәтдәләр барлығын беләбеҙ. Сөгөлдөр кеүәҫе эскән кешеләрҙә инсульт, инфаркт, ҡан юлдары бысраныуы булмауы, шулай уҡ онкологияның да ситләп уҙыуы иҫбатланған.\n4) Ә үҙебеҙҙең яланда шаулап-гөрләп үҫкән үләндәрҙең дөрөҫ итеп ҡулланған саҡта теләһә ҡайһы сирҙе дауалай алғаны инде билдәле. Әрем хаҡында халыҡ былай ҙа белә кеүек. Ябай ғына был үҫемлектең рак күҙәнәктәрен үлтерә алыуын асыҡлаған профессор инде Нобель премияһы ла алды. Беҙҙең яҡтарҙа был үлән салғы менән сабырлыҡ дәрәжәлә күп үҫә. Бынан 15 йыл элек таныштарыма үпкә сире диагнозы ҡуйҙылар. Икеһенең дә бер үпкәһен киҫеп аттылар. Йәшәйһегеҙ килһә, ҡалған үпкәгеҙ серемәһен, яраҡлы булһын тиһәгеҙ, сәй урынына көн дә әрем төнәтмәһе эсегеҙ, тинем. Самаһын әйттем. Береһе минең һүҙгә ҡолаҡ һалды. 10 йылдан артыҡ иҫән. Эшләп йөрөй, ғаиләһе, балалары бар. Ә икенсе танышым үләндәр сихәтенә ышанмайым тип, ҡул һелтәне һәм бер йылдан һуң үлде...\n5) Ракка ҡаршы диетаның төп йөкмәткеһен ҡамыр ризыҡтарын сикләү ҙә алып тора. Сөпрәһеҙ бешерелгән икмәккә өҫтөнлөк бирергә кәрәк. Йәки ҡомалаҡ сөпрәһен ҡулланырға. Шәкәр һәм кондитер ризыҡтарҙан дауаланған ваҡытта баш тартып тороу хәйерле. Ҡарабойҙай рак сиренән дауалау һәм уны булдырмау буйынса беренсе урындарҙа тора. Көн дә ашап торһаң да зыянһыҙ. Бына ошо үҙебеҙҙә үҫкән ябай ғына ризыҡтар менән дә хатта ракты ла булдырмаҫҡа була. Һәм күп кенә башҡа ауырыуҙарҙан да арынырға мөмкин.\nҮҙемдең туғандарға ла, таныштарға ла ризыҡ хаҡында һүҙ сыҡһа, итле һәм һөтлө һыйырҙы күҙ алдығыҙға килтерегеҙ, тим. Нимә ашап ул шундай ит туплай һәм һөт бирә? Тимәк, кеше лә шундай темпта йәшәргә тейеш. Тәбиғәткә яҡын, эшкәртелмәгән үҫемлектәр, йәшелсәләргә өҫтөнлөк бирергә кәрәк. Унан мин ас тороуҙың, бигерәк тә ҡоро ас тороуҙың сәләмәтлеккә сихәте ҙур тип һанайым. Хатта яман шеште лә шундай юл менән дауалап була. Ракка, бүтән ауыр сирҙәргә ҡаршы торорлоҡ ризыҡ, үләндәр араһында йәшәйбеҙ һәм ... сирләйбеҙ. Сөнки беҙҙең күҙҙәр ни өсөндөр уларҙы күрмәй. Бөтәбеҙ бер булып, дәррәү рәүештә дөрөҫ туҡланыу революцияһы иғлан итмәһә, ул сирҙәр беҙҙе ситләп үтмәйәсәк, беҙҙе сүпләүҙән туҡтамаясаҡ. Мөғжизә көтөп ултырыу файҙаһыҙ. Һәр кем бына шуларҙы аңлаһын ине!\nАҡ сәскә (ромашка), меңъяпраҡ һәм әрем – был сирҙәргә ҡаршы көслө үләндәр һанала. Зәүхиә Ғәзизйән ҡыҙы уларҙы һәр көн аҙ-аҙлап ҡулланырға кәңәш итә. Киптерелгән ярты ҡалаҡ үләнгә бер стакан ҡайнар һыу һалып төнәтергә кәрәк, ти ул. 15 минуттан әҙер. Самаһын белеп эсһәң, артыҡ булмай. Ә файҙаһы...


Главная » Архив за » Апрель, 2020года\nБөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған «Һуғыш менән һуғарылған йырҙар» исемле викторина\nҺуғыш осоро йырҙары бер ҡасан да онотолмаясаҡ. Сөнки был йырҙар һалдаттарҙың хәрби батырлығы һәм фиҙакәрлеге, туғандарына һәм яҡындарына булған һөйөүе тураһында һөйләй. Үлем һәм тормош тураһындағы уйланыуҙар. Әгәр ҙә бөт...\n«Еңеү хаттары – яҙмыш, өмөт һәм мөхәббәт хаттары» (Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған студенттары флешмобы хаҡында).\nС.Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы студенттары Бөйөк Еңеү байрамы алдынан «Еңеү хаттары – яҙмыш, өмөт һәм мөхәббәт хаттары» тигән флешмобын әҙерләнеләр. Рәсәй халҡы өсөн иң әһәмиәтле датаны бай...\n«Һуғыш осоро йырҙары. Өйҙә уйнайбыҙ һәм йырлайбыҙ» исемле музыкаль онлайн-эстафета\nВидео по ссылки https://yadi.sk/d/RgD_KFOT6STImw...\nХалыҡ-ара бейеү көнө\n29 апрелдә бөтә донъя Халыҡ-ара бейеү көнөн билдәләй. Был көн бөйөк француз бейеүсеһе Жан Жорж Новерҙың тыуған көнө хөрмәтенә 1982 йылдан, Юнеско тарафынан иғлан ителгән. Жан Жорж бейеүселәр өсөн ҡаҡшамаҫ бейеү ҡанундары...\nС.Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжының сығарылыш студенттарын эш менән тәьмин итеү\n29 апрелдә Салават Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжында көндөҙгө бүлек сығарылыш студенттарын эш менән тәьмин итеү буйынса ултырыш үтте. Быйылғы комиссия ултырышы дистанцион режимда уҙҙы. 2020 й...\n«Һуғыш осоро йырҙары. Өйҙә уйнайбыҙ һәм йырлайбыҙ» исемле музыкаль онлайн-эстафета Бөгөн С.Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжында «Һуғыш осоро йырҙары. Өйҙә уйнайбыҙ һәм йырлайбыҙ» исемле музыкаль...\nБөйөк Еңеүгә арнала\nБөйөк Ватан һуғышы иң шанлы һәм данлы осорҙарҙың береһе булып, тарихыбыҙҙа мәңгелеккә урын алған. Был көндө ата-бабаларыбыҙ фашизмды тар-мар итеп, беҙгә тыныс илдә йәшәү бәхетен бүләк итте. Бөйөк Ватан һуғышы йылдары алы...\nС.Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжында Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған саралар декаднигы старт алды.\nЕңеү көнө - ул беҙҙең илебеҙ өсөн бөйөк байрам. Шул хәтер көнөндә беҙ Бөйөк Ватан һуғышы фронттарында ҡатнашҡан яугирҙарҙы иҫкә алырға тейешбеҙ. Еңеү көнө алдынан С.Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колле...\nБөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө\nБөтә донъя хеҙмәтте һаҡлау көнө 28 апрелдә билдәләнә. Рәсәйҙә ул быйыл 18-се тапҡыр үтә. Байрамдың маҡсаты – бәхетһеҙ осраҡтар булдырмау. Сара хәүефһеҙ эш урындарын булдырыу һәм уларҙы яҡшыртыу, профессиональ ауырыуҙарҙы...\n2020 йылдың 28 апрелендә С.Низаметдинов исемендәге Учалы сәнғәт һәм мәҙәниәт колледжы уҡыусылары өсөн zoom платформаһында онлайн режимында Ғ.Туҡай ижадына арналған «Үлемһеҙлеккә юл» исемле сара уҙҙы. Рус теле һәм әҙәбиәт...


Башҡорт китаптары – Силәбе өлкәһендә\nСиләбе өлкәһе – Рәсәйҙә башҡорттар һаны буйынса Башҡортостандан һуң икенсе урында тора. 2010 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәренә күҙ һалһаҡ, унда 160 меңдән ашыу милләттәшебеҙ йәшәй.\nСиләбе башҡорттары өсөн әһәмиәтле һәм күләмле саралар йыш ҡына үткәрелә, туған телде һәм әҙәбиәтте, мәҙәниәтте өйрәнеү буйынса төрлө оҫталыҡ дәрестәре алып барыла. “Уралым” телетапшырыуы һәм гәзите ҡайтанан тергеҙелеп, уңышлы эшләп килә (ойоштороусыһы, алып барыусыһы һәм баш мөхәррире – яҡташыбыҙ Нурия Иҡсанова). Күрше өлкәлә йәшәүселәр Башҡортостан радиоһының “Юлдаш” каналын , БЮТ (БСТ) тапшырыуҙарын даими тыңлап һәм ҡарап бара. Һәм, әлбиттә, унда саф башҡорт телендә сыҡҡан баҫмаларға, бигерәк тә китаптарға һорау ҙур. Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәтенә заказдар менән йыш ҡына мөрәжәғәт итеүҙәре лә шул хаҡта һөйләй.\nУрындағы халыҡтың ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү маҡсатында “Китап” нәшриәте хеҙмәткәрҙәре күрше өлкәгә юл алды. Ундағы 4 һатыу нөктәһендә: Мейәс ҡалаһындағы “Сидней” сауҙа йортонда, Арғаяш район үҙәгендә урынлашҡан “Мосолман тауарҙары”, Ҡоншаҡ ауылындағы “Канцпарк”, Силәбе ҡалаһындағы “Финик” магазиндарында нәшриәттә донъя күргән китаптар һатыуға сығарыласаҡ. Әлеге сара иҫтәлекле дата – Башҡорт теле көнөнә һәм республикабыҙҙа иғлан ителгән Башҡорт теле йылына арнала.\nБыл изге эш Силәбе өлкәһендәге Башҡортостан Республикаһының тулы хоҡуҡлы вәкиллеге ярҙамы менән ойошторолдо. Үрҙә телгә алынған сауҙа нөктәләре хужалары менән килешеүҙәр төҙөлдө, баҫмалар уҡыусыларын көтөп ҡала.\nБындай сараларҙы киләсәктә нәшриәт тарафынан артабан да дауам итеү күҙ уңында тотола.


Инфоурок › Другое › Научные работы › Республиканская " Августовская конференция"\nИл намыҫы – ир иңендә.\nИл ағаһы булыр ир уҙамандарын, милләт ҡанын һаҡлар ҡатын-ҡыҙҙарын мәрхәмәтле үә изге төбәктә тәбрикләргә һүҙ алабыҙ.\nАта-олатайҙарҙан ҡалған йола\nЙыйын йыйып, фекер беркетеү.\nМәргән һүҙ әйтешеп, тарих һөйләп,\nҠотло ерҙә күңел тергеҙеү.\n4.Бар эш ғәмәлдең иң ҡиммәтлеһе,\nҺәммә көслөнән иң ҡеүәтлеһе.\nҒилемдең ҡанаты яҡты\nҒилем байрағы тора юғары.\n5.Халҡыбыҙ тәрән ихтирам иткән.\n6.Мул емешен йыя көҙөн кеше,\nҠояш һымаҡ алтын аҡылдан.\n7. Осар ҡоштар сәфәр сыҡҡанда мин…\n8. Бөйөк Урал минең башҡортомдоң\nНәҡ үҙеләй, бөйөк, мөһабәт.\nҺәр милләтте арбап, әсир иткән\nМосафир тип ашын, һыуын биргән,\nУтын, ерен бүлгән йән халҡым,\nБаш тартмаҫ ул бөгөн дуҫтарынан,\nЙөрәгендә барҙың ут-ялҡын.\n9. Кешеләр араһында мәғлүмәт алышыу борон-борондан килә.\n10.Мин дә башҡорт егете-миндә халҡым өмөтө.\n11.Рәхмәт, әсәй, ҡояш булғаныңа,\nШуға һәр саҡ көлөп уяндым.\n12.Төрлө милләт дуҫ йәшәүен күреп,\nЙөрәк йырлай, күңел һөйөнә.\n…Тыуған илем шулай сәскә атыр,\nДаны китер төрлө тарафҡа.\nҺәр беребеҙ матур, һәйбәт йәшәр\nЙәнтөйәген өҙөлөп яратһа.\nНаҙлы гөлдәй иркә үҫкәнмен,\nТыуған яҡтың алҡын шишмәһенән\nИң-иң татлы һыуҙар эскәнмен.\nБүләк иткәнһең һим миңә ҙурлап,\nТуған телем-башҡорт телемде.\nУның аша донъя серен сисәм,\nАлам алтын мираҫ-белемде.\nҠосағыңа алған бар милләтте\nМиңә дуҫ һәм туған иткәнһең.\nБашҡортостан- һин бит минең өсөн\nҺауа кеүек кәрәк икәнһең.\nБар булмышым, бар бәхетем менән\nБурыслымын, илем, үҙеңә,\nМине алда оло тормош көтә-\nФатиха бир, илем, ҡыҙыңа.\nЯҙмышыңа яҡты бөркә-бөркә\nМиңә янаһы ла янаһы.\nСөнки ил яҙмышы-минең яҙмыш\nМин бит-Башҡортостан балаһы. (Резеда Шәрифуллина. Ҡариҙел районы)\n14. Ҡәҙерле дуҫтар, хөрмәтле ҡунаҡтар!\nБеҙ бөгөн Урал тауының бер тармағы булған ………тауы итәгендә йыйынға йыйылдыҡ…\nНисек килеп еттегеҙ…\nЙәй иленә, йәм еренә\nӘйҙүк, рәхим итегеҙ!\n16. Көндәр йылы, ҡояш ҡайнар\nСәскәләр күп туғайҙа.\nНомер материала: ДБ-074157


Өфөлә БРИКС һәм ШОС илдәренең беренсе йәштәр форумы асылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n6 из 4756\nБашҡортостанда беренсе тапҡыр алданған өлөшсөләр граждандарҙың хоҡуҡтарын яҡлау федераль фондына мөрәжәғәт итеп, аҡса бүлдереүгә ирешә алды. Күп балалы әсә Галина Бухарова 2010-сы йылда йәшәү шарттарын яҡшыртыу өсөн ҡала уртаһынан фатир һатып алырға ҡарар итә. Был ваҡытта төҙөлөш әүҙем бара ине әле...\nБашҡортостан хөкүмәтендә “Жилстройсбережение” программаһы мөмкинлектәрен киңәйтергә һәм 3 йылға тиклем оҙайтырға уйлайҙар. Документ хөкүмәттең президиум ултырышында тикшерелде. Проект 2014 йылдан алып тормошҡа ашырыла. Ошо арауыҡта 2 меңдән ашыу кеше беренсе иғәнә туплап, хөкүмәттән өҫтәмә субсидия...\nҺыуға батып үлеүселәр араһында балалар булыуы борсоуға һала\nРеспублика Хөкүмәтендә ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса комиссия ултырышында билдәләнеүенсә, уҙған йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда һәләк булыусылар 26 процентҡа күберәк. Йылға-күлдәрҙә үлем осраҡтарын кәметеү маҡсатында төбәктә өҫтәмә саралар күреләсәк.\nБашҡортостанда 20 кеше батып үлгән\nБындай эҫе көндәрҙә күптәр йылға буйҙарына ашыға. Әммә унда ла бәлә көтөп кенә торғанын оноторға ярамай. Башҡортостанда һыу инеү миҙгеле башланғандан алып 20-гә яҡын кеше батып үлгән. Бәхетһеҙ осраҡтарҙың күбеһе һыу инеү рөхсәт ителмәгән урындарҙа теркәлгән. Ял итеүселәр именлек...\nБашҡортостанда янғындар сығыу ихтималлығы арта\nРәсәйҙең гидрометүҙәге белгестәре илдең бер-нисә төбәгендә, шул иҫәптән Башҡортостанда янғындар сығыу ихтималлығы тураһында иҫкәртә. Көндәрҙең эҫе тороуы сәбәпле айырым райондарҙа ут сығыу хәүефе бермә-бер арта. Синоптиктар мәғлүмәттәренә ҡарағанда, киләһе көндәрҙә Республикала һауа температураһы...


22 августа 2016 — 16:50 ГТРК «Башкортостан»\nТөркиәлә терракт ҡорбандарын ерләйҙәр. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Газиантеп ҡалаһында туй ваҡытында шартлау яңғырап, 50 кеше һәләк булған, тиҫтәләгәне зыян күргән. Үҙ-үҙен шартлатҡан террорсы бары тик 12-14 йәштәр тирәһендәге үҫмер, тип белдергән ил президенты Реджеп Эрдоган. Террор ғәмәле ислам дәүләттәре төркөмсәһе ҡатнашлығында үткәрелгән, тип иҫәпләй властар. Фажиғә өсөн әлегә бер ниндәй ҙә террор ойошмаһы яуаплылыҡты алмаған.\nЙәкшәмбе, Сомали дәүләтенең Пунтленд районында ла ике автомобилде шартлатыу һөҙөмтәһендә 20-нән ашыу кеше һәләк булған. Террор ғәмәле өсөн “аш-Шабаб” ислам дәүләте төркөмсәһе яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алған. Йөк машинаһы һәм автобусты үлемдар-террорсы Галькао ҡалаһында автономия хөкүмәтенең бинаһы янында шартлатҡан, тип хәбәр итә урындағы полиция хеҙмәткәрҙәре. Шартлауҙан һуң, атыуҙар яңғыраған. Ҡорбандар араһында полиция хеҙмәткәрҙәре һәм урындағы халыҡ та бар.\n“Һау бул, Рио!”. Рио-де-Жанейрола 31-се йәйге Олимпиадаһының ябылыу тантанаһы үтте. Ойоштороуслар тамашаны Бразилия карнавалы формаһында үткәрҙе. Сағыу фейерверктарға ҡойма ямғырҙар ҙа ҡамасауламаны. “Маракана” стадионы буйлап спортсылар бейеп тигәндәй үтте. Киләһе Олимпиада дүрт йылдан Токио ҡалаһында үтәсәк.\nРадий Хабиров: “Мы пофамильно знаем детей, которых надо научить плавать”\nӨфө студенттары ШОС һәм БРИКС илдәре ҡунаҡтарына йыр бағышлап яҙҙы\nМәртәбәле сараға ҡарата бындай үҙенсәлекле хөрмәт күрһәтеү идеяһы ике ай элек Башҡортостан социаль технологиялар институтының ижади оҫтаханаһында тыуған. Студенттар – йәштәр араһында иң әүҙем кешеләр. Йәмғиәттәге социаль технологияларҙы өйрәнеүселәр – үҙҙәрен айырыуса аралашыусан, киң күләмле...\nСаммиттарҙы үткәреүгә Өфө тулыһынса әҙер\nӘле төп саралар үтәсәк Конгрес Холл бинаһында һуңғы әҙерлек эштәре бара. Төҙөкләндерелгәндән һуң хәҙер бинаның эсен танырлыҡ түгел. Тап ошонда хәл иткес ҡарарҙар- БРИКС илдәренең 2020-се йылға тиклем иҡтисади партнерлыҡ стратегияһы, инвестиция хеҙмәттәшлегенең юл картаһы ҡабул ителәсәк.\nШОС саммиты йомғаҡтары буйынса Өфө декларацияһына ҡул ҡуйыласаҡ\nИртәгә республиканың башҡалаһында ШОС һәм БРИКС саммиттары башлана. Уларҙың эшендә Рәсәй президенты Владимир Путин ҡатнашасаҡ.ШОС һәм БРИКС ойошмаларының Өфөләге саммиты көндәрендә Рәсәй Президенты Владимир Путин барлығы ун бер осрашыу үткәрәсәк. Был турала дәүләт башлығы ярҙамсыһы Юрий Ушаковҡа...\nИртәгә республикабыҙҙың башҡалаһы донъяның сәйәси, иҡтисади, мәҙәни үҙәгенә әйләнәсәк\nӘле саммиттарға килгән ҡунаҡтар Башҡортостан менән яҡындан таныша. Ҡытайҙан килгән ҡунаҡтар Өфөнән 100 саҡырым алыҫлыҡта урынлашҡан умарталыҡта данлыҡлы башҡорт балын етештереү үҙенсәлектәре менән таныша. Йыл һайын тонналап Көнсығыш иленә ебәрелгән татлы ризыҡтың шифалы серен...\nБашҡортостан Республикаһы төбәккә Ҡытай туристары иғтибарын йәлеп итергә ниәтләй\nҠытай Халыҡ Республикаһы туроператорҙары август айында Өфө ҡалаһы, Әбйәлил, Бөрйән, Күгәрсен, Салауат, Учалы райондары буйлап бер аҙналыҡ танышыу сәйәхәтенә саҡырылған. Республиканың туризм һәм эшҡыуарлыҡ буйынса Дәүләт комитеты был реклама турын Башҡортостанды туризм өсөн хуп күрелгән төбәк...\nШОС һәм БРИКС саммиттарына Башҡортостанға сит илдәрҙән 10 меңдән ашыу ҡунаҡ киләсәк\nСараны ойоштороусылар уларҙың һәр береһенә яңыртылған ҡаланы ғына түгел, Рәсәйҙәге барлыҡ халыҡтарҙың үҙенсәлекле мәҙәниәтен күрһәтергә лә ниәтләй. Яңы скверҙар һәм парктар, яңынан төҙөлгән халыҡ-ара аэропорт һәм юл үткәүелдәре. Бындай үҙгәрештәргә, айырыуса, башҡалала йәшәүселәр шатлана....\nРеспублика башлығы бөгөн ШОС ойошмаһы генераль секретары Дмитрий Мезенцев менән эшлекле осрашыу үткәрҙе\nУнда Өфөнөң халыҡ-ара форумдарға әҙерлеге тикшерелде. Бынан тыш, Башҡортостан менән Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһының артабанғы хеҙмәттәшлек мөмкинлектәре лә ҡаралды.\nЯңы Мәскәүҙәге төҙөлөш баҙарында янғын мең квадрат метрҙы ялмап алған. Ғәҙәттән тыш хәл урынында өс вертолет эшләй. Йәрәхәтләнеүселәр тураһында хәбәр ителмәй. Халыҡ-ара валюта фонды етәксеһе Кристин Лагард әйтеүенсә, Грецияға яңы кредиттар бирелмәйәсәк. Был турала фонд вәкиле Рейтер агентлығына...


Бөрсә » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Бөрсә\n– Һи-и-и, мындай весың менән... Үләкһә... – Сибәр табип ҡыҙ алдында баҫып торған тәбәнәк буйлы ҡаҡлас егеткә йөҙөн сирып ҡараны. Буласаҡ һалдат әллә арыҡ кәүҙәһенән оялды, әллә эске кейеменән тартынды, ҡыҙарып, итһеҙ нәҙек ҡулдарын артына йәшереп, килешһеҙ тапанды. Табипты егеттең уй-кисерештәре ҡыҙыҡһындырмай ине, бер саҡырылышта ғына уның ҡулынан йөҙләгән призывник үтә, шуға йәнһеҙ әйберҙе тикшергәндәй ҡыланды. Сибектең ауыртҡан еренә баҫҡанын һиҙмәне сибәркәй, бөксәйеп тағы ла бәләкәсәйгән бисараны әптән юҡҡа сығарып ҡуйҙы:\n– Рәсәй армияһы һиндәйҙәр менән көслө инде, хи-хи-хи...\nӨҫтәл артындағы ҡаты ҡышта күтәртә яҙып, ҡара тупраҡҡа тояҡ терәгән һыйыр һымаҡ ябыҡ ҡатын ҡыҙыҡһынып оҙон муйынын һуҙҙы. Ул егеттең ауырлыҡ-оҙонлоғон теркәгән ыңғайы һонтор кәүҙәһе менән бергә күнәк элерлек осло яуырындарын һерелдәтеп хихылданы ла, ихласлап мыҫҡыллауға ҡушылды:\n– Ошондай ил һаҡсыларына ышанып... Йоҡлағанда яҫтыҡ аҫтына балта һалып ятмағанда..!\n– Ишегеңде йөҙ ҡат йоҙаҡҡа бикләп, тиген! – Кәртинкә ҡыҙ “үләкһә”гә сәнсеп ҡарап, күҙҙәрен йомдорғансы сәпәне.\nЭх, белһәләр икән егеттең эсендә ниҙәр ҡайнағанын. Бармаҡ башындай әпәйгә тилмергән ас әҙәмдәй күҙҙәрен мөлдөрәтеп баҡты ул мыҫҡыллаусыларға. Ниндәй генә һүҙ булһа ла күтәрергә әҙер егет күңеле, яҙмышын алдында торғандар хәл итә бит. “Алһалар ғына ярар ине, алһалар ғына ярар ине”, – тип дөп-дөп типте йөрәге. Бүлмәлә һалҡынса булһа ла, тиргә батты ҡаҡса кәүҙәһе, маңлайында ҡалҡҡан бөрсөк-бөрсөгө тәҙрәнән төшкән һүрән яҡтылыҡҡа йылтыраны, борсолоуҙан эсе борорға тотонмаһынмы. Һөйләп бирергә теле генә әйләнмәй. Шуны ла аңламағастары: илһөйәр кешегә Тыуған ил алдындағы бурысын үтәү мөһим дә һуң. Борон-борондан ир ҡоралға ынтылған, мылтыҡтан атып, дары төтөнөн еҫкәп, үҙен ысын ир-егет итеп тойоу елкендерә һәр көслө затты. Үҫмер саҡта барыһының да шөрләгәне – ут-һыу кисеүҙән мәхрүм ҡалып, ғүмерлеккә ауылдаштары, бигерәк тә ҡыҙҙар алдында хурлыҡҡа төшөү. Хәүеф яҡынлағанын һиҙеп, егет баҙаны, ғәргә тейеүҙе ишетмәҫкә теләп, сытырлатып күҙҙәрен йомдо ла, муйынын эскә тартты...\nУнынсыны алдынғылар рәтендә тамамлаһа ла, күп кенә тиҫтерҙәре ише мәктәптән һуң училищеға уҡырға инде Ғәлим. Атаһына оҡшап, тракторсы булыу хыялы. Бәләкәйҙән тимер-томор араһында буталып тимер ене ҡағылғайны егеткә, баҫыу техникаһы күңел түрен биләне. Училищенан һуң артабанғы хыялдары күп ауыл малайыныҡы һымаҡ ябай: армия, колхоз, кәләш алыу, өй һалыу, донъя ишәйтеү. Әммә көтмәгәндә йәшәү графигы боҙолдо егеттең. Алдан ҡоролған тормош кәмәһе һәүетемсә генә ағым ыңғайына аҡҡанда, осло төпһәгә эләгеп түңкәрелгәндәй булды. Әрмегә саҡырылыу ваҡыты яҙын ине, олонан табын ҡороп, туғандары иҫән-һау әйләнеп ҡайтыуын теләп ҡалғайны, ауырлығың етмәй, тип Өфөнән бороп ҡайтарҙылар. Ғәрлеге ни тора, бөтә ауыл менән оҙатҡайнылар бит, ғәм алдында үҙен ысын ил һаҡсыһы итеп тойғайны. Етмәһә: “Ғәлим, беҙ һиңә ышанабыҙ, атай-олатайҙар йөҙөнә ҡыҙыллыҡ килтермә”, – тип барыһы ла уға өмөт менән баҡҡандай ине. Их, ни битең менән кире ҡайтаһың! Автобустан төшкәс, әрәмәлеккә сумып кис еткерҙе Ғәлим, тауыҡ күҙе бәйләнгәс, ҡаса-боҫа һаңғырау тыҡрыҡтарҙан өйөнә тартты. Беренсе көндә, ояһына төшөп ҡасҡан йомрандай, ишектән башын да сығарманы, йомошона хатта асмалы тәҙрә аша барыр булды. Иртәгәһен бала саҡтан оҡшатып, әле күҙ һалып йөрөгән күрше ҡыҙы Гөлсирә, ҡойма аша “һалдатты” шәйләп, уйламаҫтан үпкәләтте: “Хеҙмәтең үтте ләме ни?” Ғәлим яуапҡа ауыҙын асҡансы, сылтырап көлөп өйөнә йомолдо оҙон сәс. Ах, мәсхәрә-ә-ә, күрше ауыл егеттәре менән танауға танау килгәндә тас маңлайға эләккән йоҙроҡтан яман ине быныһы. Туғыҙҙы тамамлаған эскерһеҙ ҡыҙҙың ябай хәбәре шулай шаңҡытыр тип башына ла килмәгәйне. Ныҡ кәмһенде шул мәл, етерлек туҡланһа ла, йоҡмаған тәнен ҡапшап, көҙгөләге сағылышына текләп оҙаҡ торҙо, аҙаҡ мендәргә ҡапланып көнө буйы ятты. Ҡолағында күрше гүзәленең һүҙҙәре яңғырап тик торҙо, йөрәге янды егеттең, йәне үртәлде. Хәрби кейемдәге бәхетле тиҫтерҙәрен күҙ алдына килтереп, тағы бөтөрөндө, байтаҡ ҡына ваҡыт хистәрен йүгәнләй алмай аҙаплады. Бер көн кипкән балыҡтай еҙнәһе лә, шаяртып, утҡа кәрәсин өҫтәне: “Көймә бушҡа, ҡәйнеш, һәйбәт әтәс һимеҙ булмай ул...” Өс йыл әрме һурпаһын һемергән атаһы ҡара янып, танауын төшөргән кинйәһен тынысландырҙы: “Егетмен тигән кеше юҡ-барға бирешеп барамы шул, ана, ҡатыҡ-иттән өҙөлмә, күберәк хәрәкәт ит. Ярты йылдан, бармайым, тиһәң дә алып китерҙәр”. Ағалары йомарлап тимер бөгөрлөк шул, йылға буйында үрә ҡатҡан һомғол тирәктәр шикелле. Ғәлим үтә кәтмәндәй ҙә түгел, ваҡыты еткәс, шулар һымаҡ һуҙылыр, тип уйлайҙыр. Мөғжизә тыуһа икән дә, әкиәттәге һымаҡ, ай үҫәһен көн үҫеп. Әсәһе лә һиҙгер, улының кем тип йән атыуын белә йөрөй, шуға һалпы яғына һалам ҡыҫтырҙы: “Төҫ тиһәң – төҫөң, буй тиһәң, буйың бар, улым, мына, Алла бирһә, әрмеңә лә алырҙар. Ике йылдан тағы ла килбәтлерәк булып ҡайтып төшһәң, артыңдан ҡыҙҙар үҙҙәре йүгерер”. Шулай тип өмөт сатҡылары ҡабыҙып әүрәтә лә, тәмле-тәмле аштар бешереп һыйларға тырыша ғәзизен. Ауылда көҙгә саҡырыласаҡ ике синыфташы ла хәленә инеп тупһа тапаны. Улар ҙа мәктәптә: “Күркә елгә һимерә, һин дә һарай башына менеп ҡунаҡлап ҡара, бәлки күҙгә ташланырлыҡ көрәйерһең”, – тип аҙ үсекләмәгәйне, әле ҡайғыһын уртаҡлашып, өлкәндәрсә кәңәш-төңәш ҡорҙолар. Ҡартатаһы, мәлен тура килтереп, әҙме-күпме асҡыс тапты ейәненең күңел һандығына. “Ҡалайтаһың, улым, хоҙай кәүҙә бирмәгәс”, – тип яраһына тоҙ һибеп торҙо ла, һүҙен дауам итте: ”Һинең булмышың шул. Беҙҙең халыҡта матур бер мәҡәл бар: ҡарама беләккә, ҡара йөрәккә. Ана, урам буйлап әҙмәүерҙәй ир-ат, араҡынан алйып, ҡайҙа барып төртөлөргә белмәй йөрөй, уларҙың илгә файҙаһы ла? Кәүҙәләме эш, аҡыл кәрәк, аҡыл...”\nЯҙғы ташҡындан һуң үҙ ярҙарына ҡайтҡан йылғалай, яйлап тынысланды Ғәлим. Кешенән күпме генә ситләшмәһен, уны гараж тирәһе магниттай үҙенә тартты, ике ай тирәһе сыбыртҡы шартлатып, һыҙғырынып йөрөнө лә, ҡан даулаған һөнәренә күсте, бригадир ярҙамында етемһерәп ултырған тракторҙы йүнәтеп алды. Ауылда механизатор йыл әйләнәһенә бушамай. Баҫыуҙарҙа уңыштан һуң һалам эҫкерттәре баш ҡалҡытҡас, ер һөрөү башланды. Егет халыҡ араһында мәж килеп өйрәнгәйне лә, бер көндө әсе теллеһе, эшкинмәгәнлегенә төрттөрөп, иҫке яраһын ҡайтанан яңыртты. А-а-ах, ниңә генә шулай бәғерһеҙ икән ауылдаштары, ниндәй ғәйебе бар һуң уның? Һаҡһыҙ ҡыланып, яңы балалыҡтан сығып, үҙаллы тормошҡа аяҡ баҫа башлаған үҫмерҙең рухын йығыу бит! Быяланы бер ваттыңмы, йәбештереп ҡара?! Уйланып, үҙен ҡайҙа ҡуйырға белмәне Ғәлим, тағы йомоҡланды. Өндәшмәй баш баҫып тир түкте, йыш ҡына ваҡыт иҫәбен юғалтты, ҡайһы саҡ бригаданы аптыратып, ҡараңғы төшкәнсе гектарҙарҙы иңләне. Лайыҡлы маҡтауҙарына ла ҡолаҡ һалманы егет, трактор ҡарышлауыҡтарының шатырлауы ғына иғтибарын ала, ә уйҙарында ул ҡайҙалыр алы-ы-ҫта, сик буйында, автомат аҫып сит яҡты күҙәтә, дошмандар һөжүм иткәндә батырҙарса ҡаршы тора, ҡамауҙа ҡалһа, Ватаны өсөн ғүмерен дә бирергә әҙер. Шулай хыял диңгеҙендә йөҙөп, күңеле күтәрелә бер аҙ, тик әлеге тауыҡ кеткелдәр хәле иҫенә төшөү менән тәрән көрһөнөп ҡуя. Кистәрен клубҡа аяғы тартманы Ғәлимдең, йәштәргә күренһә, күҙ астырмай көлөрҙәр һымаҡ, эштән ҡайтып әйләнгәнендә генә күрше ихатаны байҡаны. Ҡыҙҙың ҡашына барып өндәшергә оялды егет, нимә тип һүҙ ҡатһын, яратам, тик эйәреп йөрөй алмайым, тиһенме? “Кит, бешмәгән”, – тип ысҡындырһа, йығыл да үл. Өйҙә йоҡлап ятһа клубтан Гөлсирәне кемдеңдер оҙатыуы ла мөмкин бит әле, башҡаларға ла оҡшауы бар ундай матурҡайҙың, шуны уйлап йөрәге ҡыҫыла. Бер төн хатта ҡойма артына боҫоп, уйындан ҡайтҡандарын көттө, янында иптәш ҡыҙҙарынан башҡа егет-елкенсәкте абайламағас, ҡыуанғаны-ы-ы! Көндөҙ ымһындырғыс һынды бер күреп ҡалһа, тағы ла дәртләнеп тотондо эшенә, тамағына аш барҙы, әсәһе ҡыҫтырып ебәргән тәм-томдоң валсығын да ҡалдырмай йыпырып ҡуя. Ашханала бешерелгән төшкө бутҡаны ла ситкә этмәне бөтмөр тракторсы, өҫтәп, баҡса йәшелсәһе менән туҡланды. Юҡ, булмаһа булмай икән, ашағаны елгә оса әллә, көҙгө алдына барып баҫыу менән кәйефе юғала, йоҡа кәүҙәһен тикшереп, ҡабырғаларын һанап эсе боша. “Шауҡал малды аны артынан сыҡҡансы ашатһаң да шалдырлап торған һөйәктә ҡала”, – ти торғайны атаһы, мандымаған һыйырҙы әрләп. Ғәлим, бәлки көҙгө алдайҙыр, тип төпкө бүлмәләгеһенә яҡынлап мускулдарын ҡатыра, ә яуырындан түбән ҡаҙ йомортҡаһылай төйөр киреһенсә сыбыҡтай ҡулдарын йәмһеҙләй. Уфтанып, үҙен баштан-аяҡ күҙҙән үткәрә, йөҙө әртистәрҙекеләй матур, килешле былай, э-э-эх, кәүҙәһе шул, кәүҙәһе-е-е!\n...Ғәлим, үткәндәрҙе хәтерләп, яҙмышы менән уйнаусыларҙы күҙәтте. “Алһалар ғына ярар ине, – тип мейеһен сүкене бер үк уй. – Күрһәтер инем ауылдаштарға негоденды...”\n– Килолай йыйған хәстрүш, – тип зитына тейҙе “һонтор”, ҡағыҙҙарын шыптырлатып, көтмәгәндә әллә призывникты йәлләне, йылмайып, йомшаҡ өҫтәне:\n– Әйҙә, килограмм өҫтәп, берәй командаға яҙайым да, повар булып булһа ла йөрөп ҡайтыр.\nСибәркәй, ҡыйғас ҡаштарын матур төйөп, баш ҡағып йөпләне. Шул мәлдә йөҙө яҡтырған Ғәлим ҡарамаҡҡа йәмһеҙ ҡатынды ҡосаҡлап үпкеһе килде. “Ауыҙыңа бал да май”, – тип мейеһенән атаһының һүҙҙәре ҡыйылып үтте, һалынып төшкән яуырындары ҡалҡынып, ҡаҡ күкрәге кирелде.\nХәрби состав ал-ял белмәй Алыҫ Көнсығышҡа ашыҡты. Станцияларҙа “һатып алыусы” офицерҙар “байлыҡтарын” эйәртеп төшә барҙы.\nТәғәйенләнгән хәрби гарнизонға еткәнсе теүәл бер аҙна үтте. Ғәлимдәрҙе тайга эсендә урынлашҡан танк батальонының казармаларына тараттылар. Гарнизон Ҡытай сигенән алыҫ түгел йәйелгән, тәүлек әйләнәһенә хәрби әҙерлектә көн итә, шул тарафтан көтөлгән һөжүмгә ҡорос ҡалҡан икән.\nТәүге көндән үк әрме тормошо тәүлек әйләнәһен ялмап алды. Сәғәт алтынан “подъем”, ялһыҙ илле минут йүгереү, политуҡыуҙар, көндөң икенсе яртыһында танк төҙөлөшөн өйрәнеү, киске аштан һуң өҫ-башыңды тәртипкә килтереү, күҙ йомоп асҡансы үткән төн. Бер-береһенә һыу тамсыһылай оҡшаған ялтыр башлы йәш һалдаттар, һарыҡ көтөүе кеүек, ҡайҙа ҡыуалар – шунда йүгерҙе. Көтмәгәндә инде повар булырға килешкән Ғәлимгә водитель-механик итеп танытма тотторҙолар. И-и-и, һалдат бер башҡа үҫтеме ни, шатлығы эсенә һыйманы, ысын танкист буласаҡ бит ул! Тик батальонды тулыландырасаҡ яңы көстәр менән танышҡанда, һалдаттар артынан Өфөгә ебәрелгән офицерға командирҙан ҡәҙимге эләкте. Иң артта баҫып торған Ғәлимде абайлағас та уҫлаптай полковник ҡул аҫтындағыға екерҙе:\n– Был бөрсәнән йүнлерәген тапманыңмы?\nОфицер аптырағандай, берсә командирына, берсә Ғәлимгә ҡарап алды ла, аңлайышһыҙ аҡланды:\n– Иптәш полковник, һуң, тракторға таныҡлығы бар, тәжрибә тупланым, ти, кәүҙәһе лә йәтеш кенә, люктан иркен үтерлек...\nБылайырағын көтмәгәйне хәрби хеҙмәткә ынтылған егет, тағы нимәлер һөйләнде полковник, ишетмәне, ҡолағы тоноп, башы шауланы, борсолдо: “Ҡушамат йәбештереп ҡуйҙы был миңә...” Иртәгәһенә бөтә казарма уға “Бөрсә” тип кенә өндәшә ине. Хатта киске тикшереү ваҡытында взвод командиры урынбаҫары, әллә юрамал “курсант Бөрсә” тип ысҡындырҙы, геү килеп көлөшөү аҫтында төҙәтергә ашыҡты. Баҡһаң, командирҙары офицерҙарға ла ҡушамат тағып бөткән, йыш ҡына фамилияларын “онота” икән. “Хужа ниндәй – ғаиләһе лә шундай” – ҡыҙыҡ, атаһының һүҙҙәре иҫенә төшә лә тора, әллә аҙым һайын осраған алйотлоҡто мәҡәлдәр менән баҫырға тырышамы? Бойороҡто ҡабул иткәндән һуң ҡайҙа килеп эләккәндәрен төшөндө йәш һалдаттар, “дедовщина”ның ояһы ине бында. Яҡлау эҙләү тураһында уйлама ла, һалдаттар араһындағы шундай мөғәмәлә комсостав тарафынан өнһөҙ генә хуплана ине. Батальондың үҙ иерархияһы: яңы килгәндәр – духтар, ярты йыл хеҙмәт иткәндәр – йәштәр, йыл тултырғандар – черпактар, йыл ярымлыҡтары ҡарттар тип атала икән. Аҫтағылар өҫтәге һәр баҫҡысҡа буйһона. Командирҙарға “ҡартлыҡ” ҡулай, уставтан тыш аралашыуҙар тәртип өсөн кәрәк, имеш. Сәйнәүҙәренсә, комбаттың Мәскәүҙә әшнәһеме, сыбыҡ осо туғанымы юғары даирәләрҙә етәкселек итә, шуға уның башбаштаҡлығына бер ниндәй ҙә кәртә юҡ.\nРота старшинаһы прапорщик Дьяков төрлө ярыш үткәрергә ярата. Бер көндө өсөнсө взводты Ленин бүлмәһенә йыйып автоматты һүтеп ҡорорға, йәштәрҙең һәләтен тикшерергә булды. Ғәлим НВП дәрестәрендә ҡорал менән эш итергә ныҡ таҫылланғайны, взводтың ғәжәпләнеү ауазы аҫтында егерме һигеҙ секундта өлгөрҙө. Китте бәхәс, тегенеһе былай түгел, быныһы дөрөҫ булманы, ҡоралды әйләндерҙеләр, етешһеҙлек эҙләп шауланы бүлмә. Ҡабатлап күрһәтте йәш һалдат, аһ иттеләр, уҙырға маташтылар, әммә береһе лә уға еткерә алманы. Шунда старшина тылсымлы һүҙҙәрен еткерҙе:\n– Нимә, ҡарттар, танауығыҙҙы һөрттөмө һөтимәр?\nОтбойҙан һуң аңлаттылар прапорщик һүҙҙәренең мәғәнәһен, “ҡарттар” бәҙрәфкә саҡырып, уратып алды.\n– Йә, салага, беҙҙе старшина алдында хурларға булдыңмы? – Айыуҙайы ҡапыл ҡырыйҙан бөйөрөнә сөйҙө. Ғәлим, тубыҡтан бөгөлөп, таш иҙәнгә ялпашҡанын һиҙмәй ҙә ҡалды. Икенсеһе араларына уҡталды.\n– Үлтерәһең бит, Серега. Былай ҙа ҡойолоп төшөргә тора.\n– Артабан да шәп булып ҡыланһаң, инвалид булып ҡайтып китәһең! – тип ыҫылданы Сергей.\nҒәлим карауатына саҡ етеп йығылды. Өс көн ҡан һейеп йөрөнө, әммә берәүгә лә һиҙҙермәне. Санчасҡа ла барманы, төндәрҙе һыҙланып үткәрҙе. Шул ваҡиғанан һуң бик ғәжәпләнде егет, командирҙарына сәйерһенеп ҡараны: “Тырышып, өлгөлө хеҙмәт иткән һалдатты маҡтарға тейештәр ҙә баһа”. Ләкин бер нәмәгә ҡарамай үҙен күрһәтергә булды, барыһынан өҫтөн булырға ҡыртышты. Сафта атлау әҙерлегендә лә һынатманы ул, шаҡылдата баҫып, һәр аҙымын теүәл башҡарҙы, уңыш шауҡымынан танауҙы өҫкә сөйгәйне лә, асыулы ҡараштарҙан шөрләп, аяҡ осона текләне. «Калаш»тан атҡанда ла пуляларҙы сәптең ҡап уртаһына һеңдергәйне, мәргәнлеге өсөн төндә түләргә тура киләсәген иҫләп, күҙ йәшереп, иренен ҡымтыны. Ауыл малайы бит ул, тракторҙың һәр шөрөбөн тотоп ҡараған кеше, ҡаланыҡылар алдында өҫтөнлөгө бар. Техниканың төрлөһө менән идара итеп шымарған кешегә нимә инде, ҡырҡ тонналы танкты уйынсыҡтай өйрөлтөп, оҫта маневрҙар яһап хеҙмәттәштәрен көнләштерһә лә, инструкторҙар күрмәмешкә һалышты. Люкты асып төшкән саҡта “ҡарттар”ҙың ҡара болот ҡаплаған йөҙҙәрен шәйләп, ул еңеү ярһыуынан тиҙ һыуына ине. Шундай көндәрҙең береһендә Өфөнән сиккә тиклем станцияларҙы һанаған хеҙмәттәштәре Ғәлимгә ризаһыҙлыҡ белдерҙе. Бында “һөтимәр”ҙәр өсөн яҙылмаған закон хөкөм һөрә: берәү өсөн башҡалар яуап бирә, башҡалар өсөн берәү яуап тота. “Нимә осонаһың, итек башындай кәүҙәң менән шәп булып ҡыланаһың, һинең өсөн беҙгә эләгә?” – тип ирен турһайтты тегеләр. “Ҡулығыҙҙан килһә, һеҙ ҙә маташығыҙ”, – тип ҡаршы телләште. “Ҡуй әле, кәпәренмә, турникта тоҡ һымаҡ аҫылынып торғаныңды оноттоңмо?” – тигәстәре, уйлана төштө. Турникта күтәрелеү – ыҙа, унды күтәрелһәң, ун бишкә еткереү бурысы ҡуйыла, артабан һорау арта, сержанттарҙың ҡайыш айылдары күптәрҙең оса иттәрен күгәртте генә. Ырата алманы Ғәлим турникта, бала саҡтан шуны яратманы. Ә тегеләргә-ә-ә, бирҙе хоҙай, үсләшәләр, арҡаһын яндырған айыл эҙҙәре оҙаҡ һыҙлай ине.\nОфицерҙарҙың хуплауы аҫтында “дух”тар иң ауыр эштәргә егелде. Көн аша ашханаға нарядҡа баҫыу, төнө буйы картуф әрсеү, казарма иҙәнен һабын менән йыуыу, часть биләмәһен таҙартыу – барыһына ла йәш һалдаттар түҙҙе. Көндөҙ танктар боксында “ҡарттар” төрлөсә кәмит ҡорһа, кистәрен йоҡо бүлмәһендә тамашалар дауам итте. Күмәк хахылдауҙар аҫтында “духтар” “вождение” үтә, йәғни карауат аҫтынан шыуышып йөрөй, иҙән уртаһында ултырғысҡа баҫып ҡатмарлы физик күнекмәләр үтәй. Иң ҡаныҡҡандары – Ғәлим, уға дегәнәктәй йәбештеләр. Эйе, эйе, хаста картуфлыҡ ситендә үҫкән дегәнәк, балаҡҡа бер ҡаҙалһа, ысҡынмай. Ҡайҙа ғына пәйҙә булмаһын уны ҡыҙыл сепрәккә үсеккән үгеҙҙәй ҡаршы алалар. Офицерҙарға тиклем егетте үҙһенмәй. Батальон командиры менән осрашҡандарында устав ҡушҡанса честь бирһә, полковник Ковалев яуапҡа теләмәй генә козерогына ҡағыла, янынан ытырғанып үткәндәй. Ҡайҙан уға шундай ҡараш? Шулай шөкәтһеҙ булып күренәме икән ни? Һалдат аңламай, аптырағандан өҫ-башын тикшерә, һуң, таҙа ла йөрөй, кейеме үтекләнгән, кирза итеге көҙгөләй ялтырай. Төндәрен арыуына ҡарамаҫтан, уйланып керпек тә ҡаҡмай, әйләнеп-тулғана, һорауҙарына яуап эҙләй. Ауылы иҫенә төшә. Һарайҙарында бер ҡыш кәзә сирләне, эсе китеп, хәле мөшкөлләнде. Төрлөсә һауыҡтырып ҡаранылар – файҙаһыҙ. Хәлһеҙләнгән хайуанды иптәштәре дөп-дөп һөҙә, меҫкенең йыш тәгәрәй, ҡалҡына алмай ята. Әмәлһеҙҙән ситләтелгән кәзә мөйөшкә барып һыйына, кәртә буйлап тәнтерәкләп ҡаса, тегеләре уны эҙәрлекләй, ҡыуалап етеп ураҡтай мөгөҙҙәре менән тағы дөмбәҫләйҙәр. Көн дә шулай дауам итте, ауырыу кәзә аяҡ һуҙмайынса ҡуйманы иптәштәре. “Мин дә шул бахыр кәзәгә оҡшағанмын да баһа. Ярай, малдың аҡылы юҡ, ә былар әҙәми зат– кешелек сифаттарына эйә йәндәр. Ниндәй генә булһам да, бит уларҙың хәрби иптәше, танк экипажының бер ағзаһы, хәрби антҡа тоғромон, хатта күптәргә үрнәк булырлыҡмын”, – тип ғәжәпләнә һалдат. Уйлана торғас, Ғәлим һорауҙарына яуап тапҡандай булды. Килгән көндө үк комбат үҙе ауылдағы кәзә хәленә ҡуйҙы уны, ҡушамат йәбештереп, башҡа һалдаттар алдында кәмһетте, файҙаһыҙ бөрсәгә тиңләне. Етмәһә, батальонда сит кеше икәненә ишараланы. Башҡаларға етә ҡалды, полковниктың һүҙҙәрен тиҙ эләктереп алдылар. Хәҙер барыһы ла уға, “Эй, Бөрсә,”– тип кенә бойора. Эш буйҙа шул, ҡартатаһы үҙенсә бөгөп ҡуйһа ла, бөтә бәлә шунда. Политуҡыуҙар ваҡытында йәнәш һалдаттың яҙғанына күҙ һалды, ә унда-а-а, хәрефтәре сатай-ботай, ылғый хата. Бер ҙә уға, наҙанһың, фәлән-фәсмәтән, тип бәйләнгәндәрен күргәне юҡ, аптыраҡ! Эх, былай итеп күҙ алдына килтермәгәйне бит ул армияны, бандиттар ояһымы ни? Аҙым һайын мыҫҡыллауҙар, кәмһетеүҙәр, йәберләүҙәр – ахыры бармы? Күҙҙәренә йәштәр төйөлә Ғәлимдең, үҙен йәлләй, көсһөҙлөгөнән нәҙек бармаҡтары карауаттың һыуыҡ тимерен ҡыҫа. Икһеҙ-сикһеҙ дала уртаһында үҫкән яңғыҙ ағастай тойҙо үҙен. Таяныр кешеһе лә юҡ бит уның, ҡурсалаусы яҡындары бик алыҫта, бындағы хәлдәрҙе улар белмәй, сөнки хаттарында һалдат тыныс хеҙмәтен һүрәтләй. Командир-атай ҙа яҡлашмай һалдат-улын, илен, халҡын һаҡлаусыны ҡыйырһыттыра. Күкрәгендә утлы шар булып асыу ҡайнаны Ғәлимдең. Тамағына тығылған төйөрҙө саҡ йотоп, әшәке донъянан ҡасҡандай, одеалына бөркәнде. Күҙҙәрен йомоп, тыуған ауылы буйлап гиҙҙе. Туғандарын ныҡ һағынды ул. Сәй артында ата-әсәһе уны йәлләп уфтаналыр әле, һағынып, көн һанайҙарҙыр, йә булмаһа бала саҡ шуҡлыҡтарын иҫкә алаларҙыр. “Ә Гөлсирә? Гөлсирә... Ҡыҙ уны уйлаймы икән? Бер генә күрәһе ине, әллә хат яҙып һалырға инде. Йыртып ташлаһа? Юҡ, йыртмаҫ, яҙайым, бәлки көтәлер. Яуап яҙып, фотоһын да һалһа, минән бәхетле кеше булмаясаҡ,” – тип уйлап йөрәкһенә егет. Күршеләрен, унан көлгән ауылдаштарын да һағынды Ғәлим, бындағы йүнһеҙ әҙәмдәрҙән кәмһетелгәс, ауылдаштары бер туғандай булып тойолдо.\nБашҡаса осонмаҫҡа һүҙ бирҙе үҙенә.\nКөндәр артынан көндәр үтте. Батальон элеккесә үҙ ҡаҙанында ҡайнаны. Буранлы ҡыш үтеп, ер ҡарҙан әрселә башлағас, периметр буйлап һуҙылған танк бокстарын шар асып ҡуйҙылар. Яҙғы ҡояштың йылы, наҙлы нурҙарына бар тәбиғәт ҡыуана. Тайга тултырып ҡоштар сутылдаша, ағастар йоҡонан уянғандай, талғын елгә шыбырлаша, тиртергә тулышҡан бөрө еҫе бокс эсенә таралды. Йәкшәмбе булыуға ҡарамаҫтан, йәш һалдаттар танктар янында эш менән мәшғүл, “гражданка”ға яҡынлаған бер нисә “дембель” тәғәйенләнгән урында тәмәке көйрәтә, “ҡарттар”, «Һалдат йоҡлай – хеҙмәт бара» тигән әйтемгә тоғро – бокстың ҡояшҡа ҡыҙған ҡыйығына ятып, әүен баҙарында гиҙә.\nКапитан Двинянин дежур бүлмәлә взвод командиры урынбаҫары, сержант Зуев менән тәмәке борҡота-борҡота нарда уйнай. Төлкөгә оҡшаған ерән Зуев – хәйләкәр, капитанды ҡыҙыҡтырып, беренсе партияларҙа еңелеп тора ла, артабан тәмләп кенә үсен ала, бөтә алдашыу оҫталығын һалып, бер-бер артлы еңеүҙәргә өлгәшеп, ҡәнәғәтлек кисерә. Сираттағы уңышһыҙлыҡтан һуң Двинянин ҡыҙара-бүртенә “Дежурный по части” тип яҙылған ҡул бәйләмен йолҡоп тигәндәй һыпырҙы ла, кителен сисеп ташланы. Сержанттың еңелсә көлөмһөрәүе аҫтында ишекле-түрле йөрөп алды, асыуы ташты, дәғүәсеһен һуғып осорорҙай булып, өҫтәлгә яҡынлашты. Зуев, бәләһенән баш-аяҡ, тороп тәҙрәгә табан сигенде, ике ботлоҡ герҙәрҙе уйынсыҡтай уйнатҡан капитандан шөрләй ине.\n– Иптәш капитан, иптәш капитан, бөгөн тикшереү булырға тейеш тә, оноттоғоҙмо? – Ҡотолоу юлын тапҡанға ҡыуанған сержанттың ауыҙы ҡолағына етте.\nИнде суҡмарҙай йоҙроҡтарын Зуевтың һипкелле танауына килтергән Двинянин маңлайына көрәктәй усын шапылдатты:\n– Ысынлап та, замполит еҫкәнә торған көн... Инәңде... Ну был буйҙаҡ Негрҙың теңкәгә тейгәне...\nПодполковник Сорокин Африка иле Танзанияла инструктор булып хеҙмәт иткән. Союзға ҡайтарылғас, танкка бер ниндәй ҡағылышы булмаһа ла, сәйәсәт буйынса урынбаҫар итеп ошо төпкөлгә ебәрелгән. Экватор ҡояшына янған быштыҡ Сорокин штабҡа аяҡ баҫҡас та, полковник Ковалев, һайыҫҡандай ҡара-аҡ тиһәм, негрҙай сөм ҡара был, тип һүҙ ҡатҡан, тиҙәр. “Негр” ҡушаматы отставкаға сығып ҡотолғансы талпандай йәбеште подполковникка.\nҺәр йәкшәмбе ғаиләһеҙ замполиттың көтмәгәндә инеп сығыу ғәҙәтен барыһы ла белә, уйын ҡомарына бирелеп, был хаҡта бөтөнләй онотҡан капитан. Дежур бүлмәләге тәртипһеҙлекте күҙҙән үткәреп ул киҫкен бойорҙо:\n– Дневальныйҙы саҡыр, тәмәке төпсөктәрен һепереп түкһен... Ҡыҫҡаһы, бер минуттан бүлмә замполит пеләше һымаҡ ялтырап торһон! Марш!\nСержант Зуев «дежурка»нан башын сығарып тана мөңрәгәндәй һөрәнләне:\n– Бөрсә-ә-ә! Йүгер бынд-а-а-а!\nҒәлим үҙәк ҡапҡала дневальный булып тора ине, ишеткәс тә ашыҡты.\nКирзаларын асфальтҡа таҡылдатып йүгерә-атлай килеп ингән һалдатҡа капитан күҙҙәрен аҡайтып ажғырҙы:\n– Бөрсәләй ҡыймылда! Замполит килгәндә ҡапҡа төбөң буш булһа, – үҙең\nҒәлим, ҡыҙыҡ та инде былар, икегә бүленергә тейешменме икән ни, тип уйланып, мөйөштәге һоҫҡо-һеперткегә үрелде. Һеперә башлағас, тәҙрә тимеренә ҡыҫтырылған йомарлам ҡағыҙҙы шәйләп алырға турайҙы һәм ҡото осто.\n– Иптәш капитан, бокс яна! Танктар! – Ул ҡаушауҙан ҡалтырап, һоҫҡоһон даңғырлатып төшөрөп ебәрҙе.\nҺалдатты этеп тәҙрәгә ҡапланған Двинянин шул секундтта ҡырағай тауыш менән һөрән һалды:\n– Тревога-а-а! Зуев, пожаркаға шылтырат! Ҡарауылдан башҡа бар личный\nСостав, янғынды һүндерегә!\nКапитан Двинянин ырғанлап барып етеүгә ҡуйы ҡара төтөн бокс ишегенән урғылып, һауаға күтәрелгәйне. Паникаға бирелгән һалдаттар эскә инергә ҡыймай эркелешә, бер нисәүһе буш огнетушитель тотоп алған.\n– Нимә яна?! Танк?! – Быға ышанырға теләмәгән капитан бер төпкә ынтылды, бер тышҡа сыҡты, буталсыҡ һөйләнде. – Кем яндырҙы?! Ах, яна бит, яна! Огнетушитель ҡулландығыҙмы, йүнһеҙҙәр! Килтерегеҙ огнетушителде!\n– Иптәш капитан, аңғармай ҙа ҡалдыҡ, ялҡын танк эсенән сығып ҡапыл ялмап алды... Огнетушителдәр ярҙам итмәне... Яҡынларға һуң инде... Боекомплект туп-тулы! Хәҙер шартлай! – Сержанттарҙың береһе асырғанып ыуаланды. Ҡаушаған һалдаттар ни ҡылырға белмәй бокс буйлап йүгереште.\n– Ах! Хәҙер шартлай!\n– Ҡалайтабыҙ, егеттәр!?\nКапитан Двинянин, асыуынан үҙе шартларҙай булып, ҡарлыҡҡан тауыш менән үкерҙе:\n– Зуе-е-ев! Зуе-е-ев! Ҡайҙа янғын машинаһы?! Янғын машинаһы ҡайҙа, тим?!\nАхылдап, сержант Зуев килеп етте.\n– Иптәш капитан, машинаның аккумуляторы ултырған, тоҡанмай!\nБөттө. Егерме километр алыҫлыҡта ятҡан ҡалалағы янғын часына шылтыратыуҙан фәтүә юҡ, өлгөрмәйәсәктәр. Бер танк шартлаһа, сиратлап башҡалары ла күккә осасаҡ. Капитандың башына бер төплө фекер килмәй, ул юғалып ҡалды. Ҡурҡыуҙан шыбыр тиргә батҡан Двинянин, ҡалтыраған аяҡтарын көскә тыңлатып бер-ике аҙым яһаны ла, телен саҡ әйләндереп, һалдаттарға бойорҙо:\n– Бөтәгеҙ ҙә ышыҡҡа! Бокстан ситкә ҡасығыҙ!\nКемуҙарҙан дөбөрләшеп, эстакадалар яғына йүгерештеләр. Ҡалын бетон артына һуҙылып төшкән капитан илаулап, янындағы һалдаттарға екерҙе:\n– Ни эшләнегеҙ һеҙ, алйоттар? Тоҡанғас та һүндереп өлгөрөргә булғандыр инде шуны!\nҺәм ҡапыл хәлдең етдилеген аңлап, алдындағы үләнде услап йолҡоп олоно:\n– О-о-ох, башты ашанығыҙ бит, йолҡоштар! Трибунал бит был, трибунал!\nТөрмәлә серетәһегеҙ мине!\nБылай ҙа шөр ебәргән һалдаттарҙы ҡурҡытып, ул аҡырып ебәрҙе:\n– А-а-а-а! А-а-а-а!\nВаҡыт үткән һайын төтөн ҡуйырҙы ғына. Инде нимә эшләргә? Ҡарап тороуға ҡеүәтле батальон көсһөҙгә әйләнде лә ҡуйҙы, ойошторор офицер ҙа илап ята. Бисара һалдаттарға хәлдең ҡот осҡос аҙағын көтөп, ҡул ҡаушырырға ҡалды.\nҠапыл ҡурҡыныс күренеш берәү ҙә уйламаған төҫ алды. Бөтә батальон хәрәкәтһеҙ ятҡан арала боролоштан тәүҙә кеше күләгәһе пәйҙә булды, артынан йүгерә-атлаған хужаһы ла күренде. Ул эстакада янынан үтеп торҙо ла, барыһын да шаҡ ҡатырып, туп-тура бокс яғына атылды. Һалдаттар ҡалҡынышып күрәләтә үлемгә ынтылған “йүләр”гә баҡты. Арыҡ кәүҙәле һалдат “ә” тигәнсе эстакада менән бокс араһының яртыһын үтеп тә өлгөрҙө. Танып геүләштеләр:\n– Бөрсә бит!\n– Бөрсә?! Бушты!\n– Шул! Уны берәйһе менән бутап буламы?\n– Бөрсә-ә-ә? Бөрсәләнеп ни ҡылмаҡ булды?\nДвинянин, йәш ҡатыш тупраҡҡа буялған йөҙөн күтәреп, ҡатып ҡалды.\nАғарышҡан егеттәр аҡайышып, бер-береһенә ҡарашты. Ҡапыл айныған капитан йәнәсыҡҡа ҡысҡырҙы:\n– Ҡайҙа-а-а! Рядовой Бөрсә, артҡа-а-а!\nЗәһәр уй менән янған Ғәлим бойороҡто ишетмәне, йәнтәслимгә йүгерҙе, ыңғайына «дежурка»нан эләктергән противогазды сумкаһынан сығарып, башына кейҙе. “Тоҡанһа ғына ярар ине, тоҡанһа ғына ярар ине.” Төтөн араһында һәрмәнеп, люкты тиҙ тапты ул. “Двигатель төтөнгә тонсоҡһа, йә сымдар ирегән булһа, тоҡанмаясаҡ.” Бәхетенә танк уртанан яна башлап ут яртыһын ғына солғап өлгөргәйне. Шулай ҙа водитель ултырғысына сумыуы булды, арҡаһын эҫе һауа өтөп алды. Двигателдең гөрөлдәп эшләй башлауын ул тоноҡ ишетте, противогаз эсендә һауа етмәүен тойҙо, тулҡынланыуҙан йөрәгенең дөп-дөп тибеүе ҡолағына бәрҙе. Аяҡ-ҡулдар кәрәкле рычагтарҙы өйрәнелгәнсә һәләт хәрәкәткә килтерҙе. Ауыр танк, тертләгәндәй, ҡапыл һикереп, урынынан ҡуҙғалды.\nАртынан ҡарағусҡыл төтөн һуҙған танк, юғары тиҙлектә периметр эсенән сығып, ике ҡатлы тимер сымды ергә һылаштыра тапатты ла, үкереп, ағастар араһына уҡталды. Юлына осраған ҡарағайҙарҙы уйынсыҡтай һындырып, бер аҙыраҡ барҙы ул, әммә алыҫ китә алманы, шул арала алдына тауҙай өйөлгән ағас һыныҡтарына сөрсөлөп, шып туҡтаны. Люкты асып ергә һикергән Ғәлим, йыуан олондарҙы урап, һеләүһендәй бер-ике ҡыуаҡ аша ырғып өлгөрҙө, көслө шартлау тайганы шаулатты. Танктың башняһы, кәүҙәһенән айырылып, ағас бейеклек күтәрелеп торҙо ла, ағастарҙы шатырлатып, ергә тәгәрәне. Шартлау тулҡыны яҡындағы ҡарағайҙарҙы төбө-тамыры менән йолҡоп күккә сорғоно, һынып төшкән бер осо һалдатты бәреп йыҡты. Иҫтән яҙған Ғәлим бокстар яғынан уға табан йән-фарманға йүгергән подполковник Сорокинды, капитан Двинянинды, улар артынан ашыҡҡан һалдаттарҙы күрерлек хәлдә түгел ине.\nҠала үҙәк дауаханаһының 6-сы палатаһының ишек төбөнә яҡынлағас, полковник Ковалев менән подполковник Сорокин быяла аша карауатта ятҡан һалдатҡа текләп оҙаҡ торҙолар. Үтеп барыусы табип туҡтап:\n– Нимә кәрәк ине, иптәштәр? – тип өндәште.\n– Бында минең һалдат... Хәле нисек икән? – тип һораны полковник.\n– Ҡурҡырлыҡ бер ни юҡ, еңелсә арҡаһы бешкән, мейеһе һелкенгән, әлегә ул ҡаты йоҡлай. – Табип командирға һынамсыл ҡарап өҫтәне. – Һалдатығыҙ йонсоған, уның гемоглобины түбән, тураһын әйткәндә, егет астан интеккәнгә оҡшаған.\nПолковник Ковалев, плита иҙәнгә текләп, ыҡ-мыҡ иткәнсе табип китеп барҙы. Сорокин һалдат ашханаһындағы тәртипһеҙлекте белмәй ине, артынан аптырап ҡарап ҡалды.\n– Рядовой Бөр... Э-э-э, фамилияһы нисек әле? – Полковник палата эсенә ымлап, үҙенән бер башҡа түбән замполита баҡты.\n– Рядовой Заһитов. – Замполит ҡулындағы ҡағыҙҙарҙы асҡыланы һәм һоҡланыуын йәшермәй тел шартлатты. – Так точно, Заһитов. Вот, геро-о-ой!\nКовалев быяла аша күҙ ташлап, ауыҙ эсенән бурылданы:\n– Уйламаҫһың да... Ҡайһы яҡтан ул?\n– Уралдан. Башҡорт, буғай. – Ҡыҫҡа яуапланы Сорокин.\n– Былай итәбеҙ... Былай итәбеҙ... – тип уйланып торҙо полковник. – Сүпте өйҙән сығармайбыҙ. Һалдаттарҙың ҡолаҡтарына киртеп ҡуй, тикшереү килһә – ләм-мим. Танк маневрҙар ваҡытында шартланы һәм вәссәләм! Мин берәй әмәлен табырмын. Баштан һыйпамаҫтар, әммә танышлыҡҡа таянып, оло ғауғаһыҙ ғына үткәреп ебәрергә тырышмын. Капитан Двинянинды армия сафтарынан ҡыуырға – яуаплы мәлдә юғалып ҡалған булдыҡһыҙ офицерҙар беҙгә кәрәкмәй. Ә был... Рядовой Заһитов, тиһең инде – ысынлап та батыр егет! Тик артыҡ шаштырмаҫҡа, геройлыҡҡҡа юллаһаң, ни өсөн, тип соҡсона башларҙар. Тикшереү үткәнсе аяҡ аҫтында буталмаһын – бер-ике көн карауатта аунаһын да, отпуск йүнләгеҙ, ҡайтып әйләнһен.\nБер аҙыраҡ өндәшмәй торҙо комбат, йәнә палата эсенә ҡарап:\n– Шундай ҡураныс ҡына кәүҙәлә ниндәй көс йәшеренгән, ә? Йөрәге ҙур егеттең, ысын һалдат! – тине лә, йылмайып өҫтәп ҡуйҙы. – Ут бөрсәһе...\nТик уның һүҙҙәрендә тамсы ла мыҫҡыллау һиҙелмәй ине. Замполит та, пеләш башын ҡағып йөпләне, ҡуңыр йөҙөн бороп, батыр йоҡлаған карауат яғына йылы ҡарашын һирпте.\n30.01.2019 - Әҙәбиәт Һыҙлауыҡ


Аҙна яңылыҡтары. Өфө ғалимдары яңы төр бактериялар асҡан\nУлар түбән температураларҙа ла нефть продукттарын юҡҡа сығарыу мөмкинлегенә эйә. Быға тиклем дә бындай бактериялар бар ине, әммә улары үҙ функцияһын тик йылы шарттарҙа ғына үтәй ине. Был асышты патентлау өсөн Өфө белгестәренә биш йыл ваҡыт талап ителгән. ПсевдоМонастуруханЕнсис тип аталған бактериялар препараты алыҫ төньяҡта нефть сығарыу эшендә ҡулланыласаҡ.\nБактерия ҡара алтынды углекислый газ менән һыуға әйләндерә. Зарарлы матдәләрҙе зыянһыҙ элементтарға әйләндереүсе бактериялар донъяла күп, ләкин Псевдомонастуруханенсис һалҡын шарттарҙа ла сифатын юғалтмай. Әгәр быға тиклем билдәле микроорганизмдар 15 градус йылылыҡтан да түбәнерәк һауа шарттарында эшен туҡтатһа, яңы төр плюс бер градусҡа тиклем хеҙмәт итә ала.\nТатьяна Коршунова, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө биология институтының өлкән ғилми хеҙмәткәре: «Бактерияны Красноярск крайының Турухан районында таптыҡ. Уның атамаһы ла шунан алынды. Әммә патентты биш йыл үткәс кенә ала алдыҡ».\nБактерияларҙан тыш ергә ҡойолған нефть продукттарын юҡҡа сығарыу эшендә башҡа алымдар ҙа ҡулланыла.Тупраҡ ҡатламын ҡаҙып алып яндырыу, химик сорбенттар һибеү һәм башҡалар. Әммә был төр эш алымдары ул тиклем үк һөҙөмтә бирмәй , тип иҫәпләй белгестәр. Бер аҙна элек Яңауыл районында ергә нефть ҡойолғайны. Ярты тоннаға тиклем шыйыҡса һыуға ағып төштө. Белгестәйр әйтеүенсә, әгәр Псевдомонастуруханенсис бактерияларын ҡулланғанда күрелгән зыян юҡ кимәленә еткерелер ине.\nОлег Логинов, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө биология институты лабораторияһы мөдире «Әгәр беҙ асҡан бактерияны ҡулланһаҡ, Яңауылда ҡойолған нефть августҡа тиклем тотошлайы менән юҡҡа сығыр ине. Ул ғына ла түгел, микроорганизмдар тупраҡты элекке хәленә ҡайтарып, уңдырышлығын да тергеҙә».


25 Ноябрь 2020, 11:05\n«Бәләбәй» йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһендә заманса ит эшкәртеү комбинаты төҙөлә. Инвестицияларҙың дөйөм күләме 10 миллиард һум кимәлендә тиерлек планлаштырыла. Был әлеге көндә республикала ҙур проекттарҙың береһе булып тора.\n«Таврос» компанияһы предприятиела шәхси сусҡасылыҡ комплекстарында үҫтерелгән сусҡа итен эшкәртергә һәм комбинатта колбаса изделиелары, деликатестар етештерергә ниәтләй. Һуғымдың ҡеүәте – йылына 1 миллион баш, әҙерләү - йылына 92 мең тонна.


Асҡындарҙы “асып” ҡайттыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Телгенәм - бергенәм » Асҡындарҙы “асып” ҡайттыҡ\nАсҡындарҙы “асып” ҡайттыҡ 19.05.2012 // Телгенәм - бергенәм\n“Башҡортостан халыҡтары телдәре тураһында”ғы Закондың нисек тормошҡа ашырылыуы республика Хөкүмәтенең, Мәғариф министрлығының, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының даими иғтибар үҙәгендә. Республика мәктәптәрендә дәүләт телдәре һәм туған телдәр нисек уҡытыла? Педагогтар етешәме? Дәреслек, методик әсбаптар яңыртыламы? Кабинеттар ни хәлдә? Ошо һәм башҡа һорауҙар буйынса Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты күптән түгел ойошторған бер рейдта беҙгә лә ҡатнашырға тура килде.\n“Ҙ”, “ҫ” өндәре милләтте тарҡатһынмы?\n“Рейд” тигәс тә, маҡсат мәғарифтан “сүп” эҙләү түгел, ә уға баһа биреү, уҡытыусыларға методик һәм рухи ярҙам күрһәтеү, милли рухты тойомлау ине. Беҙ юл тотҡан Асҡын районы — башҡорттар борондан төйәк иткән төбәк. Милли еребеҙҙә бөгөн кемдәр үҫә икән, тип ҡыҙыҡһыныу ҡатыш тулҡынланыу менән сыҡтыҡ сәфәргә.\nҠариҙел районын үткәндә, юл буйындағы байтаҡ алтаҡталағы яҙмаларҙың тик урыҫ телендә булыуы күҙгә салынды. Мишкәлә лә хәл шулайыраҡ икән. Юл — йәшәү кимәленең көҙгөһө. Уға ҡарап, һәр үткән-һүткән кеше шул ерҙәге тормошҡа баһа бирә, халыҡтың күңел торошон сырамыта. Үҙ телебеҙҙә ижад ителгән, яҡшы кәйеф, рух тыуҙырған шиғырҙарҙан өҙөктәр, ҡанатлы һүҙҙәр оҙата барһа, “тимер ат”тағыларҙың юлы ла һәр саҡ уң булмаҫ инеме?\nАсҡында беҙҙе район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр һәм кадрҙар сәйәсәте буйынса урынбаҫары Фаат Фәтхуллин, мәғариф идаралығы етәксеһе Рим Таһиров, дәүләт телдәре буйынса методист Мөнзилә Әхмәтова ҡаршы алды. Күберәк майҙанға күҙ һалыр өсөн, ике төркөмгә бүленеп, төрлө тарафҡа юлландыҡ.\nИң тәүҙә Асҡындың 1-се мәктәбенә туҡталдыҡ. Белем усағы төҙөк, коридор иркен, кабинеттар яҡты. Төрлө класта үткәрелгән башҡорт теле дәрестәрендә балаларҙың үҙ теленә битараф түгеллеген күреп, йөрәккә йылы йүгерҙе. Шундай ихлас, күҙҙәрендә нур балҡыған бәләкәй асҡындарҙың “ҙ”, “ҫ” өндәре урынына “з”, “с” тип һөйләүе лә килешле. Диалект шундай, уға тамырҙар ата-бабанан һалынған. Әҙәби телгә эйәрәм тип, уны боҙһаҡ, төрлө сәскәнән хасил гөлләмәне хәтерләткән башҡорт теленең йәме китер, яһалмаға әйләнер бит.\n— Ҡайһы бер милләттәштәребеҙҙең, һөйләшебеҙҙе яратмайынса, “һеҙ башҡорт түгел!” тигән һүҙҙәрен элек-электән эсебеҙгә йотоп йәшәйбеҙ, — ти мәғариф идаралығы етәксеһе Рим Таһиров. — Үҙебеҙҙекеләр ҡырын ҡарағанда, бүтәндәр беҙҙе үҙ “ҡосағына” алырға әҙер тора. Ниңә бәләкәй генә үҙенсәлек өсөн милләтте тарҡатырға, кәметергә? Төрлө уҡыу йортонда белем алған студенттарыбыҙҙың һөйләшенән көлөп, уларҙы кәмһеткән осраҡтар ҙа булды һәм әле лә бар. Бер-беребеҙҙең ҡәҙерен белергә өйрәнһәк ине.\nАҫаба башҡорт ере Асҡында бер нисә быуын башҡортса белем алыу мөмкинлегенән мәхрүм үҫкән. 1-се мәктәптең директоры Фәрит Шәймәрҙәнов та — шундайҙар иҫәбендә.\n— Хәҙер балалар әсә телен өйрәнеү бәхетенә эйә, — тип һөйөнә ул. — Йыл да бер нисә сығарылыш уҡыусыһының башҡорт теленән Берҙәм дәүләт имтиханын һайлауы — беҙҙең өсөн ҙур ҡыуаныс.\nҺәр класта тығыҙ аралашыу барҙы. Уҡысылар уҡытыусының ғына түгел, БДУ доценты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының мәғариф һәм фән буйынса комиссияһы рәйесе Фәнзил Санъяровтың тарихҡа, мәҙәниәткә, әҙәбиәткә ҡағылышлы төрлө һорауына ихлас яуап бирҙе, теләк-хыялдары менән уртаҡлашты.\nБелем бирәм тиһәң, иҫкелек кәртә түгел\n“Беҙҙә, ниңәлер, белем усаҡтарын — ағастан, ә фермаларҙы таштан һалғандар. Хәҙер күп ерҙә ферманың кәрәге бөттө, һөҙөмтәлә ныҡлы биналары буш тора. Ә бына мәктәптәр иҫкерҙе”, — тип борсолоп барҙы Рим Әмир улы ауылдар аша үткәндә. Ҡарткиҫәккә килеп төшкәс, уның әйткәндәренә ныҡлы инандыҡ. Боронғо башҡорт ауылының ҙур булмаған ағас мәктәбенә инәбеҙ. Был бинаға 1973 йылда күскәндәр икән.\nӘммә күңел матур булһа, етешһеҙлек бөтөнләй күҙҙән юғала шул. Директорҙың, уҡытыусыларҙың, балаларҙың ихласлығы мәктәптең иҫкерәк булыуын шунда уҡ онотторҙо. Иң һөйөндөргәне шул — Ҡарткиҫәктә балаларҙың ижадына ҙур иғтибар бүленә. Шиғыр, хикәйә яҙыу менән мауыҡҡан уҡыусыларҙың эштәре айырым папкаларҙа һаҡлана, уларҙың бер нисәһе стендтарға ла ҡуйылған. Башҡорт теле кабинетында башҡорт яҙыусыларының, шағирҙарының, ғалимдарының тормош юлы, эшмәкәрлеге хаҡында күп мәғлүмәт алырға мөмкин. Рим Әмир улының һүҙҙәренсә, Ҡарткиҫәк мәктәбе — Асҡын районының ғорурлығы.\n— Бәләкәй генә белем усағында балаларҙың күңеленә шундай ҙур маҡсат, тырышлыҡ һалына, — ти ул. — Мәктәпте тамамлаған уҡыусыларҙың береһе лә урта белем менән генә туҡтап ҡалмай, артабан үҫешергә, үҙ юлын табырға ынтыла. Тәрбиә менән бер рәттән, уҡытыуҙың да сифаты юғары — Маҡтау грамоталарыбыҙҙың яртыһын ҡарткиҫәктәр алып бөтә!\nЫсынлап та шулайҙыр — уҡыусылар беҙ биргән һорауҙарҙың һәр береһенә шартлатып яуап бирҙе, райондың тарихын, арҙаҡлы шәхестәрен яҡшы белеүе, илһөйәрлеге менән һоҡландырҙы. Китапханалағы картотекаларҙан күренеүенсә, балалар башҡорт әҙиптәренең әҫәрҙәрен күпләп уҡый. Гәзит-журналды ла ҡарап бара. Әйткәндәй, Асҡын мәктәптәренең китапханаларында милли матбуғат баҫмаларының барыһы ла бар. “Башҡортостан” гәзитен көн дә уҡып барыуҙары, уның дәрес үткәргәндә генә түгел, кластан тыш сараларҙа, ата-әсә менән эш алып барғанда ҙур ярҙамсы булыуы хаҡында һөйләүҙәрен ишетеү күңелде ҡанатландырып ебәрҙе.\nҠарткиҫәк мәктәбенең сығарылыш уҡыусылары белем алыуын Бөрө, Өфө ҡалаларында дауам итергә теләй. Араларында башҡорт филологияһы факультетын һайлағандар ҙа байтаҡ. “Ҡайҙа ғына уҡымаһын, ниндәй генә белемгә эйә булмаһын, уҡыусыларыбыҙ туған мәктәбен онотмай, — тип һөйөнә директор Лидиә Ғәлишан ҡыҙы. — Матди яҡтан да ярҙамдан өҙмәйҙәр. Мәҫәлән, ошо уҡыу йылында балаларҙы көн дә бал менән һыйланыҡ. Уны умартасылыҡ менән шөғөлләнгән элекке уҡыусыбыҙ бүләк иткәйне”.\nМәктәптең ифрат бай музейы бар. Уҡыу йортоноң, тотош төбәктең тарихы сағылыш тапҡан мөйөштә аҫаба башҡорт ауылы Ҡарткиҫәктең тамырҙарының ныҡлығына ышаныс тағы ла артты.\nРим Таһиров кеүектәр күберәк булһын ине!\nЮлдашыбыҙҙан уңдыҡ. Оҙаҡ йылдар райондың мәғариф өлкәһенә етәкселек иткән Рим Таһиров, ҙур тәжрибәгә эйә булыу ғына түгел, ифрат алсаҡ кеше булып сыҡты. Асҡындың ысын патриоты ул. Заманында урындағы ҡоролтайға нигеҙ һалған, уның рәйесе булған. Әйткәндәй, был эште әле хакимиәт башлығы урынбаҫары Фаат Нурулла улы алып бара.\nРим Әмир улының һәр башҡорт теле уҡытыусыһының эшмәкәрлеге менән яҡындан таныш булыуы, уңыштарын, етешһеҙ урындарын күҙ уңынан ысҡындырмауы, уларға терәк, кәңәшсе булыуына һоҡландыҡ. Әлеге замандағы ҡайһы бер өлкәндәрҙән айырмалы, йәш быуын тураһында бер насар һүҙ әйтмәне. Киреһенсә, уларҙы маҡтап туя алманы.\n— Беҙҙең Асҡын йәштәре белемле генә түгел, тәрбиәле лә, — ти Рим Әмир улы. — Уларҙы, уҡыу йортон тамамлағас, үҙебеҙгә эшкә ҡайтарырға тырышабыҙ. Мәҫәлән, быйыл бер нисә ҡыҙыбыҙ Бөрө дәүләт социаль-педагогика академияһындағы филология факультетының башҡорт бүлеген тамамлай. Үҙебеҙҙекеләр бит — белемлеләр, тырыштар, матурҙар! Шул ҡыҙҙарыбыҙҙың барыһына ла районда эш табыу ниәте менән янабыҙ. Ни тиһәң дә, башҡорт телен уҡытыуға заманса һулыш бирәсәк, тамырҙарыбыҙҙы нығытасаҡ бит улар.\nАсҡын халҡының шулай бер-береһенә туғандарса мөнәсәбәте барлыҡ милләттәштәребеҙгә өлгө булырлыҡ. Улар төрлө ерҙә ғүмер иткән, ниндәйҙер уңышҡа өлгәшкән яҡташтары хаҡында шундай ҙур ғорурлыҡ менән телгә ала, “беҙҙеке бит ул!” тип күкрәк һуға. Юғиһә бит бәғзе милләттәштәребеҙ бер-береһенең бәләкәй генә уңышын күреү, ишетеү менән уны яманларға, ниндәйҙер “ҡыйыш ере”н табып, тапарға әҙер тора. Берҙәм түгелбеҙ. Уртаҡ хазинабыҙ — телебеҙ ҙә ошо тарҡаулығыбыҙҙан яфа сигә. Уны бергәләп күтәргәндә, ҡәҙерләп кенә һаҡлағанда, үҙ еребеҙҙә үҙебеҙ ҙә күпкә ҡәҙерле булыр инек.\n— Милли мәҙәниәтебеҙ, сәнғәтебеҙ, матбуғатыбыҙҙың да яҙмышы беҙҙең ҡулда икәнен оноторға ярамай, — ти Рим Әмир улы. — Ваҡыт юҡ тип тормайынса, тамашаға, концертҡа йөрөү зарур. Әлеге заманда милли матбуғат баҫмаларының яҙмышында ла ифрат ҙур роль уйнай алабыҙ. Берәү ҙә бит беҙҙе: “Ул гәзиткә яҙылма, был журналды алдырма!” — тип тыймай. Барыһы ла үҙебеҙҙең теләккә, рухыбыҙға бәйле.\nҠаҙаныштар бар, маҡсаттар ҙур\n“Уңыштың сере — етәкселә” тигән һүҙҙәрҙең дөрөҫлөгөнә Иҫке Ҡаҙансы мәктәбендә тағы ла бер инандыҡ. Белем усағы ҙур, өҫтәүенә өс филиалы бар. Уға күптән түгел яңы директор — Мансур Нуриәхмәтов тәғәйенләнгән. Йәш, өмөтлө етәксенең пландары ҙур. Тәү сиратта ул мәктәптең тыуған яҡты өйрәнеү музейын төҙөкләндерергә ниәтләй. Киләһе уҡыу йылында башҡорт теле уҡытыусыларының сафы арта — юғары уҡыу йортон тамамлаған йәш белгес һорап мөрәжәғәт иткәндәр. Башҡорт теле кабинетында ҡурай бар, әммә әлегә унда уйнай белгән уҡыусы юҡ икән. Мансур Әлфрис улының балаларҙы милли музыка ҡоралдарына яҡынайтырға теләге ҙур. “Киләһе уҡыу йылында ҡурай түңәрәге мотлаҡ буласаҡ”, — ти ул.\nИҫке Ҡаҙансы — ҙур тарихҡа эйә, республикаға бихисап шәхес үҫтереп биргән хөрмәтле ауыл. Беҙ барып ҡайтыу менән “Башҡортостан” гәзитенә балаларҙың бер ҡосаҡ ижад емеше килеп төшөүе лә ундағы халыҡтың, йәш быуындың әүҙем, рухлы булыуы хаҡында һөйләй. Яҙмаларҙың күбеһендә ауылдың тарихы, ер-һыу атамалары сағылыш таба — Иҫке Ҡаҙансының йәш быуынында рух сатҡылары дөрләй!\nАсҡын районының урыҫ ауылдарында ла башҡорт теле теүәл өйрәнелә. Мәҫәлән, Петропавловка мәктәбендә уны туған тел булараҡ — өс, дәүләт теле рәүешендә ике сәғәт үҙләштерәләр. Төрлө спорт ярыштарында алдынғылыҡты бирмәгән белем усағында “Башҡорт фольклоры” тигән түңәрәк тә уңышлы эшләй. Милли көрәш менән туғыҙ йәштән шөғөлләнеү мөмкинлеге бар. Йәшәгән ереңде яратһаң, бергә ҡатнашып ғүмер иткән милләт вәкилдәрен ихтирам итһәң, сит халыҡтың телен, йолаларын өйрәнеү һис тә ҙур проблема түгел, тигән фекер нығынды урыҫ мәктәбендә.\nТәфтиләү һындыра алмаған рух\nМилләтебеҙ өсөн аяуһыҙ һәм ҡотолғоһоҙ һымаҡ тойолған ассимиляция ваҡытында ла асҡындар үҙҙәренең асылына тоғро ҡалған, милли рухын юғалтмаған. Һәр урман яғы башҡорттары һымаҡ көслө һәм ихтыярлы, ҡунаҡсыл һәм йомарт, мәҙәниәтле һәм ихлас кешеләр йәшәй бында. Заманында Тәфтиләүгә бирешмәйенсә, яндырылған Һөйәнтүҙ ауылы урынында киренән тамырланып киткән башҡорттар бит улар! Әле шул ҡәһәрле янғын урынында, Солтанбәк ауылында, өс ҡатлы заманса мәктәп балҡып ултыра. 1996 йылда был ерҙә бейек стела ҡуйылған, унда “Тәфтиләү” йырынан өҙөк яҙылған:\n“...Ташҡайҙарға соҡоп, яҙҙым ҡарғыш —\nОшонда уҡ Ер шарын ҡулдар күтәреп торған һәйкәл ҡуйылған.\n— Асҡындың был иҫтәлекле урынын барлыҡ милләттәшебеҙ килеп күреп, тарихыбыҙҙың ҡанлы үткәненә күҙ һалып, киләсәктә берҙәм, дуҫ, татыу йәшәргә кәрәклегенә тағы бер инанһын ине, — ти Рим Таһиров.\nҒөмүмән, асҡындарҙан өйрәнәһе һабаҡ байтаҡ әле беҙҙең. Күп урындағы кеүек, уларҙың тормош-көнкүреше әле лә бик үк еңелдән түгел: колхоз-совхоз тарҡатылған, эшһеҙлек тә йонсота. Шуға ҡарамаҫтан, тырышып донъя көтәләр: балалар тәрбиәләйбеҙ, илебеҙгә лайыҡлы улдар-ҡыҙҙар үҫтерәбеҙ, тип ғүмер итә асҡындар. “Төньяҡ-көнбайыштан иң шәп милли кадрҙар тап шунда әҙерләнә”, — тигән һүҙҙәрҙе лә ишеткән бар. Ысынлап та, Асҡында үҫкән бик күп милләттәшебеҙ республикалағы район-ҡаланың, Өфөнөң белем усаҡтарында, милли ойошмаларҙа милләтенә намыҫлы хеҙмәт итә. Уларҙың араһында уҡыу йорттары етәкселәре лә бихисап. Был йәһәттән асҡындарҙың республика сиген үтеп китеүен дә билдәләргә кәрәк: мәҫәлән, Татарстандың Яр Саллы ҡалаһындағы башҡорт мәктәбенең етәксеһе — Асҡын ҡыҙы Айгөл Балағотдинова. Үҙ телен, һөйләшен мөкиббән яратҡан, тамырҙарына тоғро, рухлы милләттәштәребеҙҙе һаҡлап, яҡлап, уларҙан өлгө алһаҡ ине.\nАмиля от 19.05.2012, 15:06\nАскын турахында языуыгыз осон рэхмэт.афарин сез "Башкортостан" гэзите!\nБатырхан от 19.05.2012, 16:38\nОшондай мэкэлэлэрзе укыу ниндэй рэх-х-хэт! Шатлыктан исерергэ момкин !\nБатыр от 21.05.2012, 13:38\nДилбарга артабанда ижади уныштар телайбез,шунжай хайбат язылган макала. Рахталнеп,оло горурлык кисереп укыным якташтарым хакында!!! Миллатташтаребезза ошо макала куз халып укып Аскындар хакында татар миллате тугел,а узенен миллатташтаре йащауе хакында белхен ине. Зур рахмат,макала осон!!!


Республикала бөгөн старт алған «Ҡаршы һыҙат» операцияһының маҡсаты юлда йөрөүселәрҙе иҫкәртеү, ә ҡағиҙә боҙоусыларҙы аҡсалата язаға тарттырыу.\n«Йәшерен патруль» экипажым М5 трассаһында иномарканың тыйылған урында ҡаршы һыҙатҡа сығыуын күреп ҡала. Был турала шунда уҡ юлдағы посҡа хәбәр ителә. Тимәк был водителдең сәйәхәте шыма ғына үтмәйәсәк. Уға кәмендә 5 мең һум күләмендә штраф янай. Әлбиттә юл ҡағиҙәһен боҙоусы үҙе бының менән риза түгел.\nШулай ҙа нспекторҙар менән тартҡылашыу бер ниндәй ҙә һөҙөмтә бирмәй. Билдә ысынлап та бар, ҡағиҙә боҙоу видеокамераға төшөрөлгән. Ахыр сиктә Свердлов өлкәһенән килгән водитель ҡағиҙә боҙоусыларға ҡаршы бындай көрәш алымы кәрәклеген таныны. Йәшерен патрулдең һөҙөмтәлелеген инспекторҙар ҙа иҫбатлай.\nШуныһы ҡыҙыҡ, быға тиклем джип хужаһының юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоп, инспекторҙар күҙлегенә эләккәне булмаған. Ләкин бөгөнгө ҡылығы өсөн шунда уҡ язаға тарттырылды. Шулай итеп йәшерен патруль юлдарҙа бик урынлы булыуы йәнә иҫбатланды. Ләкин водителдәргә ябай машиналарҙа йөрөүсе инспекторҙарҙан түгел, ә юлда хата эшләүҙән ҡурҡырға кәрәк. Сөнки юлда кескәй генә хатаның хаҡы кеше ғүмеренә торошло.


Рәссам үҙенең профессиональ ижад юлын һынлы сәнғәт өлк әһендә башлай. Уның тәүгә эштәре 1984 йылда республика ки мәлендәге күргәҙмәлә ҡуйыла. Ә һикһәненсе йылдар аҙағында р әссам графикаға күсә. Нәҡ бына графика өлкәһендә уның ижады\nүҙ йөҙөн" аса. Рәмилдең ҡылҡәләм техникаһы иркен һәм еңел - ҡәҙимге нәмәләр тураһында ихлас дөйөмләштереп, аныҡ тел м енән һөйләү маһирлығына эйә. Ул өсөнсө меңйыллыҡта ла үҙенең\nяҙыу манераһына, стиленә, темаһына тоғро ҡалды.\nИжади үҫешендә яңы кимәл билдәләп, нигеҙле һәм ныҡлы про фессионаллек менән эшләй. Рәмил Мәғлиевтың графикаһы ярайһы ғына шартлы һәм шул уҡ ваҡытта реаль. Күләм һәм саманан ашма й стилләп, әҫәрҙәренең төп эмоциональ характеристикаһын юғал тмаҫҡа - уларҙың лирик йөкмәтке менән тулыланыуына өлгәшерг ә тырыша. рәссамдың геройҙары ябай, саф, пейзаж мотивтары ла\nкүңелгә ятышлы. Һүрәттәрендә донья ысынбарлығы композиция\nконструктивизмы менән аһәңдәш берләшә. Ҡылҡәләм оҫтаһы фек еренең асыҡ сағылдырылыуына өлгәшә. Әммә деталдәрҙе һанап с ығыу, ентекле бәйән итеү менән шөғөлләнмәй.\nРәмил Мәғлиевтың автолитографиялары республика һәм халыҡ -ара кимәлдәрҙә үткән күргәҙмәләрҙә һәм конкурстарҙа белгест әрҙең юғары баһаһына лайыҡ булды, тамашасыларҙа һоҡланыу той ғоһо уятты. Башҡортостандың графика сәнғәтендә Рәмил Мәғлиевтың эштәре ү ҙенсәлекле художество алымы, график почеркы, композиция ҡоро лошо, образлы һүрәтләнеше менән айырылып тора,


Аҡмулланың аҡ көндәре » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Аҡмулланың аҡ көндәре\nАҡмулланың аҡ көндәре 27.12.2016 // Шәхестәр\nТулҡынланһам, аңларһығыҙ кеүек,\nКүңелемдең бөгөн тулған сағы.\nБында Аҡмулланың тыуған ере,\nӘсәйемдең тәпәй баҫҡан яғы.\nДекабрҙең сатнап торған һыуыҡ көндәрендә Миәкә районында йыл да уҙғарыла торған Аҡмулла байрамына саҡырылғас, был төбәккә бәйле матур хәтирәләр иҫкә төштө. Улар Әбеш ауылында ғүмер иткән йор һүҙле, ғәҙел холоҡло Сафа ҡартатайым менән Миңлекамал өләсәйемдәрҙә уҙғарылған йәйге һәм ҡышҡы каникулдарыма бәйле. Шиғырын да, көйҙәрен дә үҙе сығарып йырлай торған илһамлы күңелле әсәйемдең радио һәм телевидение аша яҡташтарының уңыштарын ишетеп-күреп: “Ана, минең миәкәләрем!” – тип ғорурланып ултырыуҙары… Бөйөк мәғрифәтсенең ҡайһы бер шиғыр юлдарын һөйләп: “Аҡмулла минең бабайым ул” (беҙҙең яҡта олатайҙы шулай тиҙәр), – тип бер аҙ шаштырып ебәреүҙәре…\nМиәкәләр мине Рәсәй Юғары Советына һәм Башҡортостан Ҡоролтайы – Дәүләт Йыйылышына депутат итеп һайлап, үҙҙәренә тағы ла нығыраҡ яҡынайтты. Изгелекле кешеләре, ихтирамлы мөнәсәбәттәре, күркәм тәбиғәте миңә үҙҙәренә тиҫтәләрсә йырҙар, шиғри шәлкемдәр яҙырға рухи ҡеүәт бирҙе. Улар өсөн мәртәбәле Аҡмулла премияһына лайыҡ булдым. Йыш ҡына Аҡмулла байрамдарына саҡырылдым.\nҺуңғы ике йылда был сараларҙа ҡатнаша алмағайным. Һыуыҡ тип тормай, быйылғыһына барырға булдым. Әсәйемдең, ата-бабаларымдың кендек ҡаны тамған төбәк булғанғамы, ул яҡтарға барһам, күңелем илһамға тулыша. Бигерәк таҙа, көслө энергетикалы урындар шул. Юҡҡа ғынамы ни Миәкә – Башҡортостандағы шишмәләргә иң бай район: һәр тауҙың, һәр үҙәндең, һәр урман-ҡыуаҡтың тупрағынан бәреп сыҡҡан селтер һыуҙары аға. Ә Нарыҫтау ауылы эргәһендә бөтә донъяға билдәле “Изге шишмә” лә бар. Күлдәре лә күп, хатта Күл тигән ауыл да бар. Бына Әбештә, мәҫәлән, һәр йорттоң картуф баҡсаһы артында ғына хужаһы исеме ҡушылған үҙ күле ялтырап ята. Ҡайһыһы аҡһыл, икенселәре күкһел йәки йәшкелт төҫтә, һыуҙары ла төрлөсә: тәрәндәре лә, һайыраҡтары ла, һалҡындары йә йылыраҡтары бар. Төрлө ҙурлыҡтағы тиҫтәләрсә йылғыр йылғасыҡтары күркәм төбәктең һутлы үҙәндәрен, ялан-ҡырҙарын, емеш-еләккә бай ҡыуаҡтарын һуғарған Димгә ҡоя. Шуғалыр ҙа талантлы ижад кешеләренә лә, яу һәм хеҙмәт батырҙарына ла бай был яҡтар. Өс Советтар Союзы Геройы, шулар араһында күкрәге менән амбразураны ҡаплаған Миңлеғәле Ғөбәйҙуллин, Рәсәй Геройы Риф Ғиззәтуллин һәм биш Социалистик Хеҙмәт Геройы менән ғорурлана миәкәләр.\nСафуан Яҡшығолов, Ғариф Ғүмәр, Төхвәт Йәнәби, Азат Мағазов, Хәкимйән Зарипов,Түләк Ғирфанов кеүек арҙаҡлы әҙиптәр, Рәшит Имашев, Риф Абдуллин һымаҡ күренекле рәссамдар, һоҡланғыс композитор Роза Сәхәүетдинова, Нурия Ирсаева, Айҙар Ғәлимов, Гөлсөм Хәбибуллина, Венер Камалов, Илдар Ғүмәров кеүек сәнғәт оҫталары ижад һуты, илһам ялҡыны алған Миәкәнең бәрәкәтле еренән.\nӘ инде бөйөк яҡташыбыҙ мәғрифәтсе-шағир Аҡмулланы әллә нисә милләт халҡы үҙенеке тип йөрөтә. Быйыл шиғриәт йондоҙона 185 йыл тулды. Утыҙ биш йыл элек уның 150 йыллыҡ юбилей байрамдарында ҡатнашыу бәхете лә тейҙе миңә. Опера һәм балет театрында уҙғарылған кисә Башҡортостан тарихында оло ваҡиға булды. Йәш шағирә һәм “Башҡортостан ҡыҙы” журналының баш мөхәррире булараҡ, үҙебеҙҙең һәм сит илдәрҙән, күрше өлкәләрҙән һәм Мәскәүҙән килгән сығыш яһаусылар менән бергә миңә лә һүҙ бирҙеләр. Тулҡынланып, ҙур яуаплылыҡ тойоп әҙерләнгәнем иҫтә.\nМәскәүҙә лә гөрләп үтте юбилей тантаналары. Ә миәкәләр нисек шатланып, ғорурланып әҙерләнгәйне бөйөк яҡташтарының үҙҙәрендә үткән кисәләренә. Мәктәптәрҙә, ауыл клубтарында, мәҙәниәт йорттарында республикабыҙҙың күренекле әҙәбиәт һәм сәнғәт әһелдәре менән осрашыуҙар өс көнгә һуҙылды. Һыуыҡҡа ҡарамай, урам буйлап теҙелгән өҫтәлдәрендә ризыҡтар тулып, самауырҙар ҡайнап ултырҙы. Шағирға арналған монографиялар, әҙәби, ғилми, фәнни хеҙмәттәр, китаптар донъя күрҙе. Юбилярға арнап шиғырҙар, ҡобайырҙар, йырҙар яҙылды. Аҡмулланың шиғырҙарына көйҙәр ижад ителде…\nТәүге байрамдар уҙған көндәрҙә шағирҙың тыуған ауылы Туҡһанбайҙа Мифтахетдин Аҡмуллаға ҙур, күркәм музей асылды. 1988 йылда ул республика статусын алды. Шағир исемен мәңгеләштереү дауам итә. Башҡорт дәүләт педагогия университетына уның исеме бирелде, һәйкәл ҡуйылды. 1989 йылдан алып лауреаттарға мәғрифәтсе-шағир исемендәге премия тапшырыла. Тәүге премия “Шиғриәт йондоҙо” тигән китабы өсөн ғалим-шағир Рәшит Шәкүргә бирелде. Төрлө йылдарҙа был исемгә лайыҡ булғандарҙың исемдәрен һанап китеү ҙә уның дәрәжәһе хаҡында һөйләй. Яҙыусылар Әхәт Вилданов, Яныбай Хамматов, Ғәзим Шафиҡов, Розалия Солтангәрәева, Азат Мағазов, Хәкимйән Зарипов, Әхмәт Сөләймәнов, композиторҙар Заһир Исмәғилев, Роза Сәхәүетдинова, рәссамдар Зөлфәт Басыров, Рәшит Имашев, Риф Абдуллин, йырсылар Нурия Ирсаева, Йәмил Әбделмәновтар был мәртәбәле премияға иң тәүгеләрҙән булып лайыҡ булды.\nБыйылғы байрам тантанаһы Туҡһанбай ауылы ситендә ағып ятҡан Аҡмулла шишмәһендә хужалар һәм килгән ҡунаҡтарҙың үҙ-ара танышыуынан башланып китте.\n…Һаумы, шиғриәтле нурлы төбәк,\nҺуңлап ҡына яуған танһыҡ ҡарҙар!\nБында туңмай торған изге шишмәләр бар,\nТынмай торған селтер шишмәләр бар.\nБөйөк шағирҙың тыуған яғын өйрәнеү, йола буйынса, уның музейында дауам итте. Уның директоры булып бер нисә йыл инде Миәкә районынан сыҡҡан билдәле яҙыусы, Аҡмулла премияһы лауреаты Фәнис Янышев эшләй. Ул – был өлкәлә тәжрибәле белгес, пенсияға сыҡҡансы бер нисә йыл Өфөлә Мәжит Ғафури мемориаль-йорт музейы директоры вазифаһын башҡарҙы. Музей йылдан-йыл байый, яңы экспонаттар менән тулылана бара. Шағирҙың шәжәрәһе, ҡулъяҙмалары, аралашҡан кешеләре хаҡындағы мәғлүмәттәр, тормош һәм ижад юлын сағылдырған ғилми, әҙәби китаптар менән бер рәттән ХIХ быуат башында ошо төбәктә ғүмер иткән ауыл халҡының көнкүрешен сағылдырған әйберҙәр ҙә ҡунаҡтарҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уята.\nАҡмулланың стеналағы шәжәрә ағасы, туғандары хаҡындағы мәғлүмәттәр ике йыл элек булған бер хәлде иҫкә төшөрҙө. Йәй уртаһында төрки донъяһында билдәле ғалим, яҙыусы, Әхмәт Йәсәүи исемендәге халыҡ-ара Төркөстан университетының вице-президенты Күлбәк Ергөбәк ике хеҙмәттәше менән беҙҙең ғаиләгә ҡунаҡҡа килеп төштө. Оло ҡунағыбыҙ: “Беҙ Башҡортостанға Аҡмулланың тыуған яҡтарында булып, музейын ҡарарға, ауылдаштары менән осрашырға тип килдек, шунда алып барығыҙ”, – тигәс, уларҙы Туҡһанбайға илттек. Ваҡыт һуң булыуға ҡарамаҫтан, музей директоры ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы һәм бер нисә хеҙмәттәше менән көтөп тора ине. Ҡунаҡтарыбыҙ ҙур иғтибар менән экспонаттарҙы ҡараны, һөйләгәндәрҙе һорау бирә-бирә тыңланы, музей эсен фотоға, видеоға төшөрөп алдылар. Бигерәк тә Аҡмулланың шәжәрәһе, уны белгән кешеләрҙең иҫтәлектәре, хаттары ҡыҙыҡһындырҙы Ҡаҙағстан ғалимдарын. Хушлашҡанда, тулҡынланып, былай тине академик Күлбәк Сәрсен улы: “Бына хәҙер Аҡмулланың тап ошо ерҙеке булыуына тамам ышандым инде, был фактты ғилми эштәремдә, әҙәби әҫәрҙәремдә мотлаҡ ҡулланасаҡмын. Юғиһә Аҡмулланың ҡайҙа тыуып үҫкәнлеге хаҡында имеш-мимеш күп йөрөй бит. Дөп-дөрөҫөн белгем, документтарын үҙ күҙем менән күреп ышанғым килде”, – тине.\nМиәкәләр байрам ойоштора белә инде ул: район үҙәгендәге мәҙәниәт һарайында ниндәй генә күргәҙмәләр ҡуйылмаған?! Тегеү, сигеү, бәйләм өлгөләре, аллы-гөллө аҫалы балаҫтар күҙҙең яуын алып тора. Һәүәҫкәр рәссамдарҙың рәсем-картиналарының ниндәйе генә юҡ?! Шаҡмантамаҡта тыуып-үҫеп, әле Благовещенда йәшәгән Ғабдулла Әхмәтшин, Сәфәрҙән Рафаэль Абдуловтың ижади өлгөләренә, Тамъян-Тамаҡтан 84 йәшлек Тәскирә Солтанованың ҡул эштәренә һоҡланмаған кеше ҡалманы.\nЗал тулы халыҡ ҡыҙыҡһынып сәхнәгә төбәлгән. Мәҙәниәт һарайҙарындағы кисә бөйөк мәғрифәтсе-шағирҙың тормош юлы, ижадҡа килеүе күренештәре менән башланып китте. Миәкәнең үҙешмәкәр артистары юҡҡа ғына төбәк-ара конкурстарҙа призлы урындар яуламай икән. Кескәй малайҙарҙан алып өлкән йәштәгеләргә тиклем һыҙҙырып уйнаған ҡурайсылар һәм өҙҙөрөп көй башҡарған гармунсылар ансамблдәренең илһамлы сығыштары, дәртле күмәк бейеүҙәр, үҙешмәкәр йырсыларҙың моңло тауышы байрамдың сағыу биҙәге булды.\nАҡмулла байрамына ике көн алда ғына Өфөлә оло шәхесебеҙ, арҙаҡлы ғалимыбыҙ Әхмәт Сөләймәновтың иҫтәлегенә арналып уҙғарылған “Әхмәт әйтештәре” конкурсында еңеүселәр ҙә саҡырылған икән. Халыҡ ижады үҙәге хеҙмәткәре Гөлгөнә Баймырҙина етәкселегендәге был ижадсыларҙың шиғри сығыштарын Миәкә тамашасылары алҡыштарға күмеп тыңланы.\nКисәлә Аҡмулла премияһы лауреаттары – әҙиптәр Факил Мырҙаҡаев, Сәрүәр Сурина, Фәнис Янышев, Гөлфиә Юнысова (һүрәттә), “Ихлас” мәсетенең имам-хатибы Мөхәммәт Ғәлләм, яҡташтарына уларҙың образдары һынландырылған ҡырҡ картина бүләк иткән күренекле рәссам Риф Абдуллин, бер-бер артлы сәхнәгә сығып, Аҡмулла ижады, үҙҙәренең Миәкә районы халҡы менән ижади бәйләнештәре хаҡында һөйләне, шиғыр уҡыны.\nМифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты вәкилдәренең фәһемле сығыштары ла кисәне йәмләп ебәрҙе. Миәкә районы хакимиәте башлығы Рәшит Ғәбдрәшит улы Аҡтуғанов Аҡмулла ижадының бөгөн дә көнүҙәк булыуы, уҙғарылған сараларҙың халыҡты, бигерәк тә үҫеп килгән быуынды тәрбиәләүҙәге роле хаҡында бәйән итте, ҡунаҡтарҙы район эшсәндәренең уңыштары менән таныштырҙы. Төбәктә йылдың-йылы халыҡ-ара Аҡмулла көндәре генә түгел, “Аҡмулла нәсихәттәре” фольклор байрамы, милли көрәш буйынса ярыштар үтә икән.\nБайрамдың тантаналы мәле етте, райондың хакимиәт башлығы Аҡмулла исемендәге премияны һәм лауреат исемен раҫлаған дипломды Вәсим Хәсәновҡа тапшырғанда халыҡ алҡышлап хупланы. 28-се лауреатҡа был мәртәбәле исем Аҡмулла музейын ойоштороуҙағы хеҙмәттәре өсөн бирелде. Оҙаҡ йылдар “Башҡортостан” колхозында һәм “Миәкә” совхозында хужалыҡ етәксеһе вазифаларын башҡарған Вәсим Ғариф улы сәхнәнән Аҡмулла хаҡында үҙе яҙған шиғырын уҡып ишеттерҙе. Шуныһы ҡыуаныслы: егерме йылдан артыҡ районды етәкләгән, Аҡмулла кисәләрен үткәреүҙе, уның премияһын, музейын булдырыуҙы ойоштороп, уларҙы матур йолаға әйләндереүҙә ҙур көс һалған Хәбир Мусин һәм уның уңған илһөйәр командаһы башлаған изгелекле эштәр заман мөмкинлегенә ҡарап әле лә дауам итә. Уның элекке урынбаҫарҙары Зоя Степанова, Йәдкәр Ғәзизов, Валерий Вәхитов әлеге кисәлә хөрмәтле ҡунаҡтар булып ҡатнашты.\nБөгөнгө ҡатмарлы осорҙа район хакимиәте башлығы вазифаһын иңенә алып халыҡ мәнфәғәте өсөн тырышып эшләп йөрөгән Рәшит Аҡтуғановҡа һәм уның лайыҡлы хеҙмәттәштәренә уңыштар юлдаш булһын!\n…Тирә-яҡтағы ап-аҡ киңлектәрҙә иҫәп-хисапһыҙ кескәй йондоҙсоҡтар емелдәй. Кискә табан тышта тағы ла нығыраҡ һалҡынайтҡан. Ә күңелдәрҙә Аҡмулла шиғырҙары ҡабатлана, рухи көс ҡанатлана, илһам нурҙары балҡый.\n…Ҡыш килдеме, ҡунаҡ көтөп ала\nҺәр йыл һайын илһам тейәп ҡайта\nБынан илдең моңло балалары.\nҺәр йыл һайын нығыраҡ уңалғандай\nАҡмулланың йөрәк яралары.