Бәхет өсөн көрәштем » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Бәхет өсөн көрәштем\nБәхет өсөн көрәштем 29.01.2014 // Йәмғиәт\nУл үҙ тормошо хаҡында гәзиткә яҙыуҙы һорағайны. Берәйһе, бәлки, аңлар, кемдер ғәйепләр, ҡайһылары үҙенә һабаҡ алыр, тип өҫтәгәйне. Кеше яҙмышын фашлауҙы хупламағанлығымды иҫәпкә алып, исемдәрҙе үҙгәрттем.\nРәғиҙә – ябай ауыл ҡыҙы. “Ауыл” тигән һүҙҙе ҡулланғанда әллә ни эшләп шул “ябай” тигәне лә йәбешеп ҡуя. Ысынлап та, эскерһеҙ, эшһөйәр, ярҙамсыл кешеләр йәшәй ауыл ерендә. Рәғиҙә ғаиләлә тәүге бала була. Ата-әсәһе көнө-төнө тигәндәй колхоз эшенән бушамай. Йорт-ҡура, хужалыҡ йөгө ҡыҙ елкәһенә төшә. Нисек кенә булмаһын, тормошоноң иң бәхетле мәлдәре шул осорҙа – балалыҡта – ҡалған икән. Ашнаҡсы, тегенсе һөнәрҙәрен үҙләштерә. Ҡала мөхитенең еле лә ҡағылмай үтмәй уға. Әллә оло мөхәббәткә ышаныу, әллә тәкәбберлек, әллә яңылышлыҡ арҡаһында ун һигеҙ йәшендә урыҫ егетенә кейәүгә сыға һала. Башҡа милләт менән ҡан ҡушыуҙы мөрхәтһенмәгән туған-тыумасаһы күнә.\nЯңы тормош башлана. Николай насар егет түгел, әммә дуҫ-иштәре менән күңел асыу, урам ҡыҙырыу ғәҙәтенән айырылырға теләмәй. Тиҙҙән ҡыҙҙары тыуа, уға Наташа тип исем ҡушалар. Балалыҡтан сыҡмаған йәштәрҙе был ҡыуаныслы ваҡиға берләштермәй, бәхет тә өҫтәмәй. Рәғиҙә түҙҙе. Кистәрен ваҡытында ҡайтмаған һалмыш ирен дә көтә белде, йорт усағының йылыһын да һаҡланы, балаһын да тәрбиәләне. Ике төрлө милләт, дин мәсьәләләре лә үҙ өлөшөн өҫтәгәндер. Йәш саҡта бөтәһен дә аңлайһың, күпте беләһең кеүек, өлкәндәрҙең һүҙенә ҡолаҡ һалмай, үҙ күңелеңә ышанаһың, һөҙөмтәлә йә уңаһың, йә туңаһың икән тип уйланды ҡатын. Иләҫ-миләҫлек, дыуамаллыҡ, тәүәккәллекте ваҡытында еңә белһәң икән. Маңлайға яҙылғанды һыҙып ырғытып булмай. Әллә ул яҙмышты теләгән яҡҡа үҙебеҙ ҙә бороп ебәрә алабыҙмы икән? Бала бар. Үткәндәргә һыҙланыу бөтә булмышыңдың мәғәнәһенә әүерелгән, тормошоңдо йәмләгән берҙән-бер йән эйәһенең тыуыуына үкенгән төҫлө була бит. Ҡыҙҙы үҫтерергә, әҙәм итергә, кеше көлкөһөнә ҡалып, атай йортона ҡайтып ултырмаҫҡа кәрәк.\nТормош һәүетемсә генә үҙ яйына аҡты. Тиҙҙән Рәғиҙәнең йөрәге аҫтында тағы ла бер йән яралды. Нимә эшләргә? Диуана ирҙән тағы бала табып ултырырға башҡа тай типмәгән бит әле. Күнде бисара, береһен күтәргәндә, икенсеһен рәнйетмәҫ. Николайҙың “байрам”дары йышайғандан-йышайҙы ғына. Донъяға үҙ ауазын еткереп малай тыуҙы. Тик шатлыҡ урынына ҡара ҡайғыға һалды был ваҡиға. Бәләкәс тыумыштан ғәрип ине. Уның ҡасан да аяҡҡа баҫыуы, үҙаллы йәшәре икеле. Аҡты ҡаранан айырмаған иргә етә ҡалды. Һуҡраныуының, ризаһыҙлығының сиге булманы. Тормоштоң аҫты-өҫкә әйләнде. Бәләкәй балаға ун ике йәш тулғанда, Николай эсеүҙән үлеп ҡуйҙы. Ыҙаланып йәшәүҙең фәтүәһен күрмәгән Рәғиҙә тормош хаҡында күп уйланды: “Нимә өсөн йәшәнем мин?”, “Ниндәй бәхет өсөн көрәштем?” Инә һөтө менән инмәгән ирҙе тана һөтө менән аҡылға ултыртырға маташты, ҡыҙын уҡытты, көнө-төнө улын ҡараны. Тыумыштан түшәккә дусар баланың меңәрләгән һорауҙарына яуап эҙләү, тынысландырыу, күңелен күтәреү уға еңел булманы. Эскесе, йөрөмтәл ирҙән бер ярҙам күрмәһә лә, яңғыҙ түгелмен, ҡайһылай булһа ла янымда таянысым бар, бер үҙемә ауырға төшөр ине, тип йыуана ине. Хәҙер? Донъя йөгөн нисек тартырға?\nҠыҙы кейәүгә сығып китте. Рәғиҙә улы менән ҡалды. Береһе урынлашһа ла, мәшәҡәт кәмемәне, киреһенсә, өҫтәлде генә. Яңы барлыҡҡа килгән ғаиләлә лә ығы-зығы тынманы. Ҡыҙы йә бер мәсьәлә, йә икенсеһе менән әсәй янына ашҡынды, уның йөрәген ҡуҙғытты.\nБер көн Рәғиҙә тынғыһыҙ тормошонан тамам ялҡҡанын аңланы. Уңмаған юлды ҡыума, тиҙәр. Кемгәлер матурлығын да, ғаиләһен, имен балаларын, етеш тормошто ла бирә, кемгәлер ғүмер буйы юҡлыҡта, хәсрәттә, билдәһеҙлектә көн күрергә ҡала. Ҡайһылай ғәҙелһеҙ тормош, тип уйланды ҡатын. Һәр нәмәнең бер сиге булырға тейештер бит. Түҙемлектең бер тамсыһы ла ҡалманы. Рәғиҙәнең яҙмышына шаһит ханым ҡатынды бер иргә димләне. Фәрғәт ғаиләһенән айырылған, ҡулынан килмәгән эше юҡ. Икеһе лә бер-береһен оҡшатты. Башта осрашып йөрөнөләр, күп тә үтмәй бергә йәшәргә һүҙ ҡуйыштылар.\n– Ситкә типмә, күңелемә яттың. Улыңды ла ҡарашам, донъяңды ла көтөшәм, – тип ант итте Фәрғәт.\nРизалашмай ҙа ни хәл ҡылһын Рәғиҙә. Барып һыйыныр урыны, күңелен бушатыр кешеһе юҡ. Ҡатындың ҡыҙы ла, улы ла әсәһенең был аҙымын ҡеүәтләмәне. Түшәктә ятҡан егет бөтөнләй өйгә индермәҫкә бойорҙо. Әммә Рәғиҙә ныҡ торҙо:\n– Бер рәхәт тә күрмәнем. Атайығыҙ менән ғүмеремдең яртыһын заяға үткәрҙем. Минең дә бәхетле булғым килә. Теләмәйһегеҙ икән, үҙем өйҙән сығам да китәм. Мин дә кеше, – тине ул ҡаты ғына.\nӘйткәненә үҙе тертләп китте. Әллә шулай баҙыҡланып киткән, әллә һөйөү уты тоҡандымы? Балалар башҡа ҡаршы өндәшмәне. Ҡыҙы ғына әсәһенә юлды һыуытты. Фәрғәт, ысынлап та, һәйбәт кеше булып сыҡты. Йорт эшен башҡарҙы, Рәғиҙәнең улын алты йыл ҡарашты. Дөрөҫөрәге, күтәреп кенә йөрөттө. Баланың ғына ғүмере иртә өҙөлдө. Йыназа уҡырға килгән мулла әйтмешләй, ваҡыты еткәндер инде. Әсә йөрәге меңәрләгән киҫәктәргә телгеләнде. Хоҙай этләнмәһен тигәндер, ожмах ҡапҡаларын асып, үҙенә алғандыр.\n...Тормош дауам итте. Ваҡыт ағышы хәсрәт яраларын уңалтырға тырышты, ҡайһыларын мәңгелек хәтирә итеп йөрәккә уйып, төрлө кисерешкә күмде. Рәғиҙәнең ҡыҙы ҡайһылыр арала эскегә һабышҡан. Балаларын ҡалдырып, күңел асыуҙы йышайтҡан. Ҡатын үҙе лә стаканға “ултырғанын” һиҙмәй ҡалды. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың был аҙымға баҫыуы иң аяныслыһылыр. Биреште Рәғиҙә... Нимәгә? Тормош ауырлығынамы, мәғәнәһеҙ йәшәйешкәме, хәсрәткәме? Билдәһеҙ. Мейеһендә бер туҡтауһыҙ “Бәхет өсөн көрәштем” тигән һүҙҙәр уралды. Уралып ҡына ҡалманы, йөрәген, мейеһен телгеләне. Үкенес тә, һыҙланыу ҙа, бушлыҡ та бергә буталды.\nРәғиҙәнең яҙмышы, бәлки, күптәргә таныш хәлдер. Йәмғиәттә меңәрләгән генә түгел, миллионлаған кеше иҫәпләнә. Һәр береһе үҙ юлы менән бара. Кемдер юғалып ҡала, икенселәр еңә. Тормош – үҙе көрәш. Күп ваҡыт беҙ, кешеләр, бер-беребеҙҙе тәнҡитләргә ашығабыҙ. Эйе, ғибрәт хәлдәр уйға һала, әммә һәр кемдең яҙмышын ҡабатлай алмаған кеүек, битәрләргә, яманларға ла тейеш түгелбеҙҙер. Күптәр, йән тыныслығы эҙләп, дин юлына баҫа, ҡайһылары, төшөнкөлөккә бирелеп, тамам кешелектән сыға. Һәр кеме йылы мөнәсәбәткә, яҡшы һүҙгә, ярҙамға мохтаж. Бер ватылған һауыт кире йәбешмәгәндәй, Рәғиҙәнең дә тормошо селпәрәмә килгән. Йәштән сәс бәйләгән иптәше, ауырыу булһа ла ғәзиз улы эргәһендә юҡ, күҙ төбәгән ҡыҙы ла эскенән сыға алмай, бөтә күңелде һалып һөйләшерҙәй әҙәм юҡ. Фәрғәт? Ул да – ҡасандыр яңылышҡан, тормош даръяһында аҙашҡан зат. Ҡайҙалыр унан ҡолаҡ ҡаҡҡан, бәлки, һаман көткән яҡындары бар.\nӘҙәм балаһы үҙ бәхетен үҙе ҡоя, тиҙәр. Ысынлап та, был шулаймы икән?\nАвтор: Әлиә БУЛАТОВА.


Башҡортостан халҡының дүрттән бер өлөшө - аныҡлап әйткәндә, 946 мең кеше - үткәрелгән валоризация һөҙөмтәһендә пенсияһына өҫтәмә алды. Һәм улар араһында бөгөнгө көндә пенсия алыусылар ғына түгел, 2002 йылға тиклем эш стажы булған граждандар ҙа бар. Был хаҡлы ялға сыҡмаған кешеләрҙең пенсия капиталында иҫәпкә алынасаҡ һәм буласаҡ пенсия күләменә йоғонто яһаясаҡ, ғөмүмән, пенсионерҙар арттырылған пенсияны йыл башынан башлап ала башланы. Рәсәй Пенсия фондының БР буйынса бүлексәһе идарасыһы Фоат Хантимеров әйтеүенсә, республикала уртаса өҫтәмә 964 һум тәшкил иткән. Валоризацияны иһә ул пенсия реформаһының мөһим өлөшө тип атаны һәм уның айышына төшөндөрҙө.\nВалоризация - төп хеҙмәт стажы совет осорона тура килеп, йәше арҡаһында 2002 йылғы пенсия реформаһы ҡағиҙәләре буйынса юғары хеҙмәт пенсияһы туплай алмаған оло быуын граждандарының пенсияға хоҡуҡтарын ҡайтанан баһалау ул. 1991 йылға тиклемге стаждың һәр йылына бер процент өҫтәлгән һәм 1991 йылдан 2001 йылға тиклем - йәнә 10 процент: бында стаждың күпме булыуы иҫәпкә алынмай - бер йыл эшләгәндәр ҙә, ошо осорҙа ун йыл хеҙмәт иткәндәр ҙә ун процент күләмендә өҫтәмә алған. Фоат Хантимеров өҫтәмәнең валоризация үткәрелгән ваҡыттағы пенсиянан түгел, ә 2002 йылдың 1 ғинуарына ҡарата пенсияның страховка өлөшөнән иҫәпләнеүен айырым билдәләп үтте.\n1 апрелдән пенсия тағы артты. Хеҙмәт пенсияһы 6,3 процентҡа индексланды, социаль пенсия - 8,8 процентҡа. Әгәр элек база һәм страховка өлөшө айырым һәм төрлө ҡағиҙәләр буйынса индексланһа, 2010 йылдан алып ике өлөштө айырып ҡарау бөтөрөлдө. Хеҙмәт пенсияһының база өлөшө үҙгәрешһеҙ база күләме сифатында страховка өлөшө булып күсте, һәм хәҙер бар иҫәпләүҙәр ҙә айырым түгел, дөйөм башҡарыла.\nБөгөнгө көндә Башҡортостанда ҡартлыҡ буйынса хеҙмәт пенсияһының уртаса күләме 7617 һум тәшкил итә: 3939 һум күләмендәге йәшәү минимумы һәм 15 мең тип билдәләнгән уртаса эш хаҡы менән сағыштырғанда был насар сумма түгел, тип билдәләне Фоат Хантимеров. Шуны ла билдәләйек, ил властары 2020 йылда пенсияны эш хаҡының 40 процентына еткерергә курс алды.\nҺүҙ ыңғайы, Башҡортостандағы бер пенсионер ҙа йәшәү минимумынан түбән пенсия алмай. Пенсия был сумманан кәм булған хәлдә лә, гражданға пенсия күләмен ошо планкаға еткереү өсөн бюджеттан социаль өҫтәмә түләү ҡаралған. Әгәр 2010 йылға тиклем республиканың 97 мең кешеһе социаль түләүҙәр алһа, валоризация һәм индексацияны иҫәпкә алып, уларҙың иҫәбе 79 меңгә тиклем кәмене. Республика бүлексәһе башлығы пенсияның социаль түләү булмауын, һәм уны дәүләт ярҙамы кеүек ҡабул итергә ярамағанлығын һыҙыҡ өҫтөнә алды.\n- Пенсия - ул кеше үҙе эшләп тапҡан һәм ҡарт көндәренә һалып барған средстволар.\n1 июлдән Рәсәйҙә сираттағы индексация үтә. Дәүләт тәьминәте буйынса пенсиялар 3,5 процентҡа артасаҡ. Йәнә бер яҡшы яңылыҡ - яҡын киләсәктә пенсия йәшенең артыуы көтөлмәй.\nФоат Хантимеров рәсәйлеләрҙең индексацияны көтмәйенсә буласаҡ пенсияһын арттырыуға мөмкинлектәре булыуын билдәләне. Мәҫәлән, эшләүсе граждандар пенсияларҙы дәүләт менән бергә финанслау программаһында ҡатнаша ала. Бының өсөн Пенсия фондына өҫтәмә иғәнәләр индерергә кәрәк, ә дәүләт был түләүҙәрҙе икегә арттырасаҡ. Шул уҡ мәлдә ике сикләү ҙә бар: башҡарылған түләүҙәр йылына 2 меңдән кәм булмаҫҡа тейеш, ә дәүләт өҫтәп түләйәсәк иң ҙур сумма 12 меңдән үтмәй. Пенсия йәшенә етеп, пенсияһын юлламаған граждандарға уңышлыраҡ шарттар ҡаралған. Был граждандар һәр бер мең һум аҡсаһына дүртәр мең өҫтәмә аласаҡ. Уларҙың буласаҡ пенсиялары иҫәбенә дәүләт йыл һайын күсерәсәк сумманың һуңғы сиге 48 мең тип билдәләнгән.\nБашҡортостанда пенсияны берлектә финанслау программаһында 100 меңдән ашыу кеше ҡатнаша. Улар башҡарған түләүҙәр күләме 131 миллион һумдан ашҡан.\n- Программала ҡатнашыусылар иҫәбе буйынса ла, иғәнәләр суммаһы буйынса ла беҙҙең республика ил буйынса алдынғы урында, - тип билдәләне Хантимеров.\nБуласаҡ пенсияңды арттырыуҙың йәнә бер ысулы - уның тупланма өлөшөнә әсәлек капиталы средстволарын күсереү. Әммә республика халҡының күбеһе, рәсәйлеләр кеүек үк, әсәлек капиталын башҡа маҡсаттарҙа файҙаланыуҙы өҫтөн күрә. Торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға тотоноусылар күп: бындай ғаиләлә ике һәм унан да күберәк балалар булыуын иҫәпкә алғанда, торлаҡ майҙанын арттырыу теләге аңлашыла. Өҫтәүенә, сертификатты алғас та, балаға өс йәш тулыуын көтмәйенсә, көрсөккә ҡаршы сара сифатында дәүләт ипотека кредиттарын, торлаҡ займын һәм башҡаларҙы ҡапларға рөхсәт бирҙе. Бындай мөмкинлек менән йыл аҙағына тиклем ҡулланып ҡалырға кәрәк. Фоат Хантимеров әйтеүенсә, Башҡортостанда 7,5 мең сертификат алыусы әсәлек капиталын торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға ваҡытынан алда файҙаланыуға ғариза биргән. Был маҡсатта ике миллиард һумдан ашыу аҡса түләнгән. Йәнә бер көрсөккә ҡаршы сара - әсәлек капиталын алған һәр ғаиләгә көндәлек ихтыяжға тотоноуға 12 мең һум түләүҙәр башҡарылды. Аҡса ғаризала күрһәтелгән банк иҫәбенә күсерелде һәм улар өсөн иҫәп бирергә кәрәкмәй. Был норма 2010 йылдың 31 мартына тиклем ғәмәлдә булды. Бирелгән мөмкинлекте 65 мең сертификат алыусы файҙаланған.\nБашҡортостанда әсәлек капиталына бөтәһе 80 мең сертификат тапшырылған. Уларҙың иҫәбе буйынса Башҡортостан Мәскәүҙән һәм Мәскәү өлкәһенән генә ҡалыша, тип шатлығын белдерҙе Хантимеров.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, әсәнең буласаҡ пенсияһын арттырыу һәм торлаҡ шарттарын яҡшыртыуҙан тыш, әсәлек капиталы средстволарын балаларҙың белем алыуына йүнәлтергә мөмкин. Ә бына автомобиль алырға, әле ошо турала һүҙ бара, ярамай - һәр хәлдә бындай осраҡ әлегә тикшерелә генә.


Материалы за Сентябрь 2017 года » Страница 2 » "Урал" гәзите\n22-09-2017, 15:33 / ---\nОноторға хаҡыбыҙ юҡ!\nСеү, туҡта! Кемдер туғандар ҡәберлеге янында һөйләшкән кеүек... "Һаумы, ҡәҙерлебеҙ! Бына 74 йылдан һуң, һуңғы төйәгеңде табып, яныңда баҫып торабыҙ. Яңғыҙым түгел, фотоһүрәттә генә булһа ла, ҡустың менән килдем. Их, атайым ғына иҫән түгел шул! Һинең ҡайҙа ерләнгәнеңде бер нисә йыл элек белһәк, ул да һинең яныңда торор ине. Юҡ, шул. Булманы... Бик тә теләгәйне. Бөгөн мин, ҡустыңдың улы, яныңда баҫып торам. Тыныс йоҡла, апа! Һинең изге нәҫелең дә йәшәүен дауам итә. Улар ишәйгәндән-ишәйә генә. Һин һуғышҡа киткәндә, бер нисә айлыҡ ҡына булып ҡалған улыңдың да хәҙер бүләләре үҫә..." Ҡәҙерлеләре,...\n22-09-2017, 15:31 / ---\n“Арский ташы” ял базаһында балалар ижадының “Тауҙар. Ҡарағайҙар. Фестиваль” тип аталған V асыҡ фестивале үтте. Художестволы образдар булдырыу аша балаларҙа республиканың киләсәге хаҡында ыңғай тойғолар, тәбиғәткә, мәҙәни мираҫҡа һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү - ѳс кѳн барған фестивалдең тѳп маҡсаты булды. Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы ике I урын, бер II урын алды. Ҡайһы бер балалар был фестивалдә бер нисә йыл ҡатнаша. Улар сараның бишенсе йыл рәттән Белорет ерендә ойошторолоуына ҡыуанысын, бындағы тәби- ғәттең матурлығына һоҡланыуын белдерә....\n22-09-2017, 15:29 / ---\nПенсияңды бѳгѳндән хәстәрлә\nРеспубликала уҡыусылар һәм йәштәр араһында пенсия белемен арттырыу кампанияһы старт алды. Пенсия фонды хеҙмәткәрҙәре “Буласаҡ пенсия хаҡында” исемле уҡыу пособиеһын ҡулланып, йәштәр араһында аңлатыу эштәре алып бара, осрашыуҙар үткәрә. Г.И. Носов исемендәге Магнитогорск дәүләт техник университетының Белорет филиалында район-ҡала Пенсия фонды идаралығы начальнигы урынбаҫары О. В. Трифонова ҡала халҡы, студенттар менән осрашты. Ольга Владимировна пенсия системаһының ҡоролошо, тарихы, пенсия хоҡуғы, СНИЛС картаһы, ни ѳсѳн пенсия хаҡында йәштән ҡайғыртырға, “аҡ” эш хаҡы алыу кәрәклеге тураһында...\n22-09-2017, 13:10 / ---\nНеравнодушные и конструктивно настроенные граждане могут прислать свои идеи и предложения по сохранению и развитию башкирского языка\nНеравнодушные и конструктивно настроенные граждане могут прислать свои идеи и предложения по сохранению и развитию башкирского языка на адрес: kurultay-ufa@mail.ru...\n20-09-2017, 12:25 / ---\nШиғырҙарға күҙәтеү яһалды\nБелорет яҙыусыларының "Иҙел башы" ойошмаһында сираттағы ултырыш уҙҙы. Йыйылыш башҡорт телен яҡлау, һаҡлау, уның киләсәге хаҡында фекер алышыу менән асылды. Сараның икенсе өлөшөндә Инйәр ауылында йәшәгән уҡытыусы- шағирә Фәйрүзә Кинйәбаеваның бер шәлкем шиғырҙарына күҙәтеү яһалды. М.Һиҙиәтов, З.Үтәғолова, З.Сөләймәнова, С.Шәрәфетдинова, В.Сәлихов, Н.Ғайсина һәм башҡалар үҙ фекерҙәрен, теләктәрен белдерҙе. Гѳлнар Асҡарова яңы ижад емештәре - шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Ф.Кинйәбаеваның шиғырҙарын Яҙыу- сылар союзының шиғриәт секцияһына тикшереүгә ҡуйырға тәҡдим итергә, Ә.Ғәзизованың...\n20-09-2017, 12:24 / ---\nЯҙыусы - халҡынан, халыҡ теленән яҙмаһын!\nБер яҙыусы, шағир ҙа үҙ теленән, халҡынан башҡа йәшәй һәм ижад итә алмай. Уның рухландырыусыһы ла, алға әйҙәүсеһе лә, ижади бейеклектәргә күтәреүсеһе лә - халҡы һәм теле. Һәр милләттең төп байлығы һаналған, ҙур әһәмиәткә эйә булған был мәңгелек төшөнсәләр һәр замандың алтын ҡаҙығы булып ҡала. Ижад менән шөғөлләнгән бер кешене лә тел мәсьәләһенә ҡағылған ыңғай һәм кире яңылыҡтар битараф ҡалдыра алмай. Уҙған шаршамбы республикабыҙҙа ижад итеүсе яҙыусылар һәм шағирҙар, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытыуға ҡағылышлы һорауҙарға яуап табыу маҡсатында, Башҡортостан Яҙыусылар союзы бинаһына...\n20-09-2017, 12:22 / ---\nХалыҡтың үлемһеҙлеге - уның телендә\nТөрөк профессоры, Стамбул университеты докторы Исмет Бинер Төркиәлә, Америка Ҡушма Штаттарында башҡорт теле буйынса ғилми хеҙмәттәр баҫтыра. Германияла төрки телдәр белгесе Маргарет Эрсен-Раш Берлиндың Ирекле университетында башҡорт телен уҡытыуҙы ойошторған, Майнц һәм Франкфурт университеттарында башҡорт теле һәм этнография буйынса ғилми хеҙмәттәр баҫтыра. Ә Великобританияла, бер университет базаһында, башҡорт телен, мәҙәниәтен, тарихын һәм этнографияһын өйрәнеү буйынса курстар ойоштороу планлаштырылған. Япония кешеһе Юто Хишияма башҡорт телен һыу кеүек “эсә”. Ә Башҡортостанға килеп,...\n20-09-2017, 12:16 / ---\nСосновка ауылы эргәһендә кискеһен бер ҡатын ҡыҙы менән Ағиҙел йылғаһы аша аҫмалы күперҙән сығып барғанда, баланың аяғы тайып, һыуға ҡолап төшә. Ҡыҙын ҡотҡарыр өсөн әсәһе артынан һикерә. Йылға тәрән булмаһа ла, көслө ағым баланы ағыҙып алып китә. Бәхеттәренә күрә, ошо ваҡытта эргәләрендә Артем Николаевич Степанов менән Александр Геннадьевич Коткин булмаһа, был хәл фажиғәле тамамланыр ине. Күп уйлап тормай, улар ярҙамға ташлана һәм батып барыусыларҙы ҡотҡара. Егеттәр зыян күреүселәргә ҡоро кейем биреп, өйҙәренә оҙатып ҡуя....\n20-09-2017, 12:12 / ---\nУҙған ял көндәрендә Белорет ҡалаһының Киров урамында урынлашҡан автовокзал эргәһендәге майҙансыҡта ауыл хужалығы йәрминкәләре асылды. Район һәм күрше-тирә ауылдарҙан килгән шәхси хужалыҡтар, баҡсасылар ҡала халҡына сифатлы ит, балыҡ, бал, һөт ризыҡтары, йәшелсә-емеш, үҫентеләр һәм башҡа тауарҙар тәҡдим итте. Хаҡтарға килгәндә, тауыҡ итенең килоһын 220 һум менән, һыйыр итен 250-300 һумға, йүкә балының өс литрын 2000 һумға һатып алырға була. Әбйәлил районының Байым ауылынан килгән Мәүлиҙә Әбсәҙиева был йәрминкәне йыл да көтөп ала. Асылғандан алып ҡала халҡына ит, һөт ризыҡтарын, бал алып килеп...\n20-09-2017, 12:11 / ---\nЯңы күргәҙмә асылды\nБелорет картиналар галереяһында шәхси фондтан алынған уникаль күргәҙмә асылды. “Эксклюзив” күргәҙмәгә баш ҡаланың һәм урындағы рәссамдарҙың эше ҡуйылды. Күргәҙмәгә реалистик сәнғәт оҫталарының һәм рәссам-авангардистарҙың йѳҙҙән ашыу эше ҡуйылды. Эксклюзив күргәҙмәлә картиналар галереяһының шәхси фондында 30 йыл элек үк булдырылып, бѳгѳн бер меңгә еткән киндергә тѳшѳрѳлгән эштәр тәҡдим ителә. Авторҙар араһында исемдәре республикала һәм ҡалала танылыу алған билдәле рәссамдар ҙа бар. Ѳфѳлә йәшәгән Башҡортостандың халыҡ рәссамы Владислав Миостың эштәренең күбеһе нәҡ беҙҙең ҡалаға арналған. Ул...


Хәбәрҙәр: Афиналағы манифестацияла ҡатнашыусылар: “Көрсөктә Евроберләшмә ғәйепле.”\nАфиналағы манифестацияла ҡатнашыусылар: “Көрсөктә Евроберләшмә ғәйепле.”\nЕвроберләшмә рәйеслеге эстафетаһын Грецияға тапшырыу тантанаһына әҙерләнгән Афинала 5 меңдән ашыу полицейский тәртип һағында торҙо.\nӘммә был гректарға Брюсселдә әҙерләнгән илде көрсөктән сығарыу планына үҙ фекерен белдерергә ҡамасауламаны- Греция баш ҡалаһы урамдарындағы манифестацияла бер нисә йөҙ кеше, күбеһенсә һул фирҡә вәкилдәре һәм уң радикалдар ҡатанашты.\nСотирис Панайоту, ҡаршылыҡ акцияһында ҡатнашыусы:\n“Европа Берләшмәһе- беҙгә ҡаты экономия сараларын, Европа йәмғиәтендә күпселекте тәшкил иткән хеҙмәтсәндәргә ҡаршы йүнәлтелгән радикаль сараларҙы көсләп тағыусы механизм. Грециялағы көслө гуманитар һәм социаль көрсөк өсөн Евроберләшмә яуаплы.”\nМанифестация полиция менән бәрелешкә әйләнеп китте. Бөтә ғиллә шунда: 18 сәғәт дауамында тантана буласаҡ ергә яҡын урындарҙа һәм күп кенә үҙәк урамдарҙа, майҙандарҙа ҡаршылыҡ акциялары үткәреү тыйылғайны. Полиция ҡамауын өҙөргә тырышҡан манифестанттарҙы йәш ағыҙыусы газ менән ҡыуып тараттылар, берәүһен ҡулға алдылар.


Путинға 200 миллионлыҡ фонтан оҡшаған\n23 Сентябрь 2019, 09:29\nРәсәй Президенты Владимир Путин Ижевск ҡалаһындағы үҙәк майҙанда булып китте. Билдәле булыуынса, ул күптән түгел генә яңыртылған ине. ТАСС хәбәр итеүенсә, төҙөкләндереү эштәренән һуң унда музыкаль фонтан барлыҡҡа килгән.\nИжевскта булғанында ил башлығын Удмуртияның башлығы Александр Бречалов оҙатып барған. Уның билдәләп үтеүенсә, халыҡ төҙөкләндереү эштәре менән бик ҡәнәғәт ҡалған. Путин үҙ сиратында фонтандың бик матур булыуын әйткән.


"Ҡабаттан йәнләнгән фотоһүрәттәр" проекты гәзит уҡыусыларҙы "Беренсе Республика" фильмының геройҙары менән таныштырыуҙы дауам итә. Гениаль актер, башҡорт театрын төҙөүселәрҙең береһе, Зәйни Иғдәүләтов, Ғәшиә Абыҙгилдина, Тәлиға Бикташева, Вәлиәхмәт Ғәлимов, Булат Имашевтарҙың уҡытыусыһы - уның башҡорт мәҙәниәте үҫешенә индергән өлөшөн баһалап бөтөп булмай. Проектта шәхестәрҙең тарих архивтарынан, фәнни хеҙмәттәрҙән, музейҙарҙан тупланған фотолары һәм костюмдар буйынса рәссам Әлиә Байрамғолова тарафынан кинорежиссер Булат Йосоповтың "Беренсе Республика" тарихи нәфис фильмын төшөрөү майҙансығынан яһалған фотолары тәҡдим ителә.\nТӨБӘККӘ ХАС СИРҘӘР ҺӘМ ЕР ТЕТРӘҮҘӘР, ШИХАНДАР ТУРАҺЫНДА БЕР КӘЛИМӘ\nТөрлө һөнәр эйәләре араһында тәбиғәткә, ергә иң яҡын кеше, моғайын, геологтыр. Нәҡ геолог ер-әсә тураһында бөтә мәғлүмәтте белеүсе, донъяның яралған ваҡытынан алып бөгөнгөһөнә тиклем бар нескәлегендә аңлаусы, ерҙәге ултырмаларға ҡарап, миллионлаған йылдар эсендә теге йәки был төбәктең нисек үҫеүе тураһында киң мәғлүмәт биреүсе, таштар һәм минералдар тураһында сәғәттәр буйы лекция һөйләй алыусы һөнәр эйәһе. Башҡорт дәүләт университеты география факультетының геология һәм файҙалы ҡаҙылмалар кафедраһы мөдире, геология-минералогия фәндәре кандидаты Исхаҡ ФӘРХЕТДИНОВ үҙ һөнәренең оҫтаһы булып танылған белгес. Ул беҙҙең төбәккә хас ҡайһы бер мәсьәләләргә геолог күҙлегенән сығып аңлатма бирҙе.\nКИРЕ ҠАҠЛЫҠТЫРҒАН ҮҘЕНӘ ОСҠАН ГРАНАТАНЫ\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында ҡаһарманлыҡ күрһәткән башҡорт батырҙары М. Шайморатов, Т. Күсимов, М.Гәрәев һәм башҡаларҙы яҡшы беләбеҙ. Ә бына 1938 йылда Хәсән күле янында япондар менән һуғышта ҡаһарманлыҡ күрһәткән башҡорт яугиры, рота командиры лейтенант Ғәни Ғәлимов тураһында республика кимәлендә киң билдәле түгел.\nБАБИЧ - САЛАУАТ ЯНЫНДА\nӨфөлә башҡорт халҡының йөрәк моңо, ҡеүәтле һәм ҡәҙерле заттарының береһе Шәйехзада Бабичҡа һәйкәл асыла, тигән хәбәр йәшен тиҙлеге менән Ер шарын ураны, ахырыһы! Төрлө ҡитғаларҙа йәшәгән башҡорттар күҙ йәштәре аша шатлығын белдерҙе, Башҡортостанға ҡайтыу менән тап шунда юлланасағын әйтте - сикһеҙ ине ҡыуаныс тойғолары. Урыны ла ниндәй шәп бит әле: "Башҡортостан" концерт залы алдында!\nӨФӨ ҠОРОЛТАЙЫ ИЛ ҠОРОНА СЫҠТЫ\nБилдәле булыуынса, ил тормошонда йәмәғәтселек мөһим һәм файҙалы функциялар башҡарып, граждандар йәмғиәте тип аталған ижтимағи күренештең нигеҙен барлыҡҡа килтерә. Ошондай йәмәғәт институттары үҫешмәһә, дәүләттең ижтимағи ресурстары ныҡ бүҫкәрәсәк.\nБАЙРАМДАР ҮТТЕ ХӘҘЕР ЙҮГЕРӘБЕҘ!\nНиһайәт, оҙайлы булып тойолһа ла, күңелдә иң изге хәтирәләр ҡалдырған май байрамдары ла артта ҡалды. Уларҙың иң тулҡынландырғаны, әлбиттә, Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең сираттағы йыллығы тантанаһы. Өфө ҡала хакимиәтенең кәңәшмәһе лә тап ошо датаның йомғаҡтарын барлауҙан башланды. "Быйыл "Үлемһеҙ полк"та 112 меңдән ашыу кеше ҡатнашҡан. Киләһе йыл оло юбилей - Еңеүҙең 75 йыллығы байрам ителәсәк. Уға бөгөндән ныҡлы, ентекле әҙерләнә башларға, әүҙемселәрҙе йәлеп итергә кәрәк", - тип белдерҙе Өфө ҡала хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин.\nЗАМАН ШАУҠЫМЫ УЛ ИНТЕРНЕТ ДОНЪЯҺЫНА КИТЕП БАРЫУЫБЫҘ\nМөнәсәбәт ҡороу, бәйләнештәр булдырыу - оло хеҙмәт, әммә бөгөн улар кәрәк тә түгел кеүек. Ә нимәгә ул? Диңгеҙҙә балыҡтар күп булған кеүек, ерҙә лә кешеләр күп. Береһе менән дуҫлаша, һөйләшә, аралаша алмаһаң, эргә-тирәлә башҡалары етерлек. Ысынында, бөгөн хатта әхирәт булышыуға, серләшеүгә мохтаж тигән ҡатын-ҡыҙҙар араһында ла артыҡ яҡынлыҡ юҡ. Йән дуҫ булыу, тоғролоҡ һаҡлау тигән төшөнсәләр онотола бара. Сөнки хәҙер барыһы менән дә интернет аша аралашабыҙ. Һөйләшеү, фекерләшеү өсөн яҡын танышлыҡ та кәрәкмәй. Интернетҡа инеп, теләгән темаға бәхәс ҡороп, быу сығарып әрләшеп, яңы фекерҙәр ишетеп, мәғлүмәттәр алып була...\nҺЫЛЫУҠАЙҘАР ҺЫНАУ ТОТТО\n"Һылыуҡай-2019" асыҡ республика башҡорт гүзәлдәре конкурсы үҙенең еңеүселәрен билдәләне. Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына арналған тамашала ун ике конкурсант һынау тотто.\nАТЛЫ ХАЛЫҠ БЕҘ! ӘММӘ БЕҘҘЕҢ ОШО ДАНЫБЫҘҒА ЯҪҠЫНАЛАР...\nБашҡорт ир-егете өсөн ат - уның уң ҡанаты ғына түгел, яуҙашы ла, дандашы ла, серҙәше лә. Булған. Әммә заманалар үҙгәреү менән быуаттар буйына дауам итеп килгән бәйләнеш яһалма рәүештә өҙөлөү сигенә килтерелеп еткерелгән. Ул ғына ла түгел, хатта башҡорт аттарына юғалыу ҡурҡынысы ла янай. Ни өсөн был мәсьәлә шундай сиккә килеп етте һәм артабан да, атлы халыҡ, тигән даныбыҙҙы һаҡлап ҡалыу өсөн нимәләр эшләргә кәрәк? Ошо һәм башҡа проблемаларҙы "Любизар" 1-се башҡорт атлы полкы" хәрби-тарихи клубы етәксеһе Илдар ШӘЙӘХМӘТОВ менән асыҡларға тырыштыҡ.\nХЕҘМӘТКӘ ҺӨЙӨҮ КЕШЕ ИТТЕ УЛАРҘЫ\nБыйыл 15 майҙа билдәле тарихсы-ғалим, тарих фәндәре докторы, профессор, БР фән һәм техника өлкәһендә Дәүләт премияһы лауреаты Әнүәр Әсфәндийәровтың тыуыуына 85 йыл тула. Ошо уңай менән ғалимдың ҡатыны - тарих фәндәре кандидаты Клара Әсфәндийәрова "Киске Өфө" гәзите редакцияһына Әнүәр Закир улының Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Баймаҡ районы 1-се Этҡол балалар йортонда тәрбиәләнгән осорҙа төшөрөлгән фотоһүрәте менән уның бала сағы хаҡындағы яҙмаларын алып килде. Материалды гәзит уҡыусылар иғтибарына тәҡдим итәбеҙ.\nБАТЫРЫБЫҘҘЫ ШӘХЕС БУЛАРАҠ АСТЫ ТРАГЕДИЯ\nМилли театр сәхнәһендә Бөйөк Ватан һуғышы темаһын яҡтыртҡан спектаклдәр араһынан Флорид Бүләковтың Советтар Союзы Геройы, легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы командиры генерал-майор Миңлеғәли Шайморатовтың шәхесенә арналған героик жанрҙағы "...Шайморатов генерал..." трагедияһы (1998 йыл) айырым урын алып тора. Унда төп ролде башҡарыусы - М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актеры, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Хөрмәтулла ҮТӘШЕВ менән ошо спектакль хаҡында бәләкәй генә әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.\nБАШЛАНҒЫС – ФОЛЬКЛОРҘА\nКүптән түгел Үзбәкстандың Термез ҡалаһында сәсәнлек сәнғәтен һаҡлау һәм пропагандалау маҡсатынан ойошторолған Халыҡ-ара баҡши сәнғәте фестивалендә музыкант, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Илһам БАЙБУЛДИН икенсе урын яулап ҡайтҡайны. Илһам Ханнан улы менән ошо сара тураһында әңгәмәләшәбеҙ.\nЯУГИР АТАЙҘАРЫБЫҘҘЫҢ ҺУҒЫШ ХӘТИРӘЛӘРЕН КҮҢЕЛДӘ ҺАҠЛАЙБЫҘ\nБөйөк Еңеү байрамы алдынан күренекле башҡорт яҙыусылары, фронтовиктар Рамаҙан Ҡотошов менән Ғәли ИбраҺимовтың ҡыҙҙары Асия Рамаҙан ҡыҙы менән Һөйөклө Ғәли ҡыҙын сәйгә саҡырып алдыҡ. Апайҙар атайҙары хаҡында иҫтәлектәр һөйләне, улар ауыҙынан ишеткән һуғыш хәтирәләрен яңыртып, шул заман кисерештәрен, күргәндәрен барлап, бик йылы аралашыу ойошторҙо.\nАТТЫ ИЗГЕЛӘШТЕРЕҮҘЕҢ ҮҘ ХИКМӘТЕ БУЛҒАНДЫР\nБашҡорт риүәйәттәрендә һәм легендаларында аттың кешегә яҡын булыуы уның халыҡты ҡурсалай алыуы, кешеләргә юл күрһәтеп барыуы, ауыр хәлдәргә тарыған ваҡытта яңы йәшәү урындарын табырға ярҙам итеүе кеүек ваҡиғалар аша бирелә.\nФЕКЕРҘӘР АУАЗДАШЛЫҠ ТАПТЫ\nБашҡорт теле уҡытыусыларының I Бөтә Рәсәй съезында бик күп ҡатнашыусылар менән милли мәғариф өлкәһендәге хәл ителәһе мәсьәләләр буйынса әңгәмәләштек. Съезға бағланған өмөттәр, эшләнәһе эштәр, киләсәккә күҙаллауҙар, тәжрибәләр тураһында ҡатнашыусыларҙың яуаптарын һеҙгә лә еткерәбеҙ.


"Салауатнефтеоргсинтез" бар планетанан алда, йәки Производстволағы яңы технологиялар тураһында\nБашҡортостан нефть һәм химия тармағының иң ҙур комбинаты булып торған "Салауатнефтеоргсинтез" республика сәнәғәтенә бик ҙур бүләк эшләне. Байрамдың икенсе көнөнә бында күбеклән еүсе полистирол етештереү буйынса комплекслы ҡоролма сафҡа и ндерелде. Был, һис шикһеҙ, республиканың ғына түгел, тотош Рәсәй сәнәғәтенең алға табан ҙур аҙымы. Бөтә донъяла башҡа бындай производство юҡ.\n"Газпром" - "СНОС": отошло хеҙмәттәшлек\n"Салауатнефтеоргсинтездың" бөгөнгө тантанаһына сәбәп булып ике йыл элек Башҡортостан һәм "Газпром" асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында булдырылған хеҙмәттәшлек тураһында килешеү тора. Уның буйынса "Салауатнефтеоргсинтез"\nберекмәһе "Газпромға" ышаныс буйынса идара итеүгә тапшырылды.\nБыл ҡарарҙың төрлө фекерҙәр тыуҙырыуын билдәләргә кәрәк. Әммә бөгөнгө көн, хеҙмәттәшлек һөҙөмтәләре һәр нимәне үҙ урынына ҡуйҙы. Ҡоролманы төҙөү ышаныс буйынса идара итеү программаһына ярашлы алып барылды, уның буйынса, башлыса, по изводствола инновация технологияларын ҡулланыу ҙа ҡаралған. Бөгөнгө ваҡытта предприятиелар өсөн инновация нимә ул Баҙар\nталаптарына ярашлы үҫеш, сифатлы продукция етештереү, республика бюджетын финанс менән тәьмин итеү мөмкинлеге...\nӘйтергә кәрәк, килешеүгә ҡул ҡуйылғандан һуң ярты йыл һай ын "СНОСта" яңы производство индерелә, даими рәүештә теге йәки был объектты модернизациялау бара - был хеҙмәттәшлектең\nяҡшы һөҙөмтәһенә дәлил түгелме ни Һәм бында эш аҡсала ла тормай. "Салауатнефтеоргсинтез" үҙе лә яңы ҡоролма өсөн түлә й ала. Әйткәндәй, уны ҡороу һәм сафҡа индереүҙе "СНОС" үҙе финансланы. Эш икенселә: производство юғалтыуһыҙ эшләһен өсөн сеймал кәрәк (комбинатты уның менән баҙар хаҡтары буйынса "Газпром" тәьмин итә).\nЙорттарға - йылы тундар, шулай уҡ теүәллек тураһында\nӘйтергә кәрәк, 2005 йылдың 9 марты "Салауатнефтеоргсинтез " асыҡ акционерҙар йәмғиәте өсөн был көндө күбекләнеүсе полистирол етештереү ҡоролмаһы сафҡа индерелеүе менән генә х әтерҙә ҡалмаясаҡ. Оло ҡунаҡтар башҡа объекттарҙа ла булды, әммә башта әйтелгән производство тураһында ентекләберәк һөйл әп китеү кәрәктер.\nКүбекләнеүсе полистирол производствоһы идея булараҡ бер нисә ай элек кенә барлыҡҡа килә һәм "Газпромдың" хуплауы һәм\nярҙамы менән тормошҡа ашырыла башлай. Швейцарияның "Зульцер" фирмаһы менән ҡоролманы төҙөү тураһында контракт т өҙөлә, фәнни - техник оҙатылышты Санкт - Петербургтан "Промпласт - 14" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте тәьмин итә, "Востокнефтезаводмонтаж" бик ҡыҫҡа ваҡыт - дүрт ай эсендә монтаж эштәрен башҡарып сыға. Һәм бына күбекләнеүсе полистирол етештереүсе ҡоролма йылына 10 мең тонна продукция сығарыу ҡеүәте менән эшләй ҙә башланы. Был производство бысраҡ һыу һәм газ ҡалдыҡтары бүлеп сығармай, автоматлаштырыу кимәле юғары, әҙер продукттың үҙҡиммәте түбән.\nЯбай ғына итеп әйтһәк, яңы производство продукцияһынан төҙөлөштә стеналарҙы йылытыу өсөн ярайһы уҡ арзан һәм сифатлы материал алып була. Бер һүҙ менән әйткәндә, беҙҙең йорттар өсөн синтепон куртка хаҡына кеш тиреһенән тегелгән тун инде.\nБыл көндө предприятиела булғандар бында продуктты королдәрсә теүәллек менән тултырыуҙарына ла инанды. Нефть продукттарын бушатыу һәм тултырыу эстакадаһындағы үҙгәрештәр тимер юл цистерналарына тультырылыусы продукцияның теүәл иҫәбен алып барырға ярҙам итә. Әйткәндәй эстакадалағы үҙгәрештәр бер юлы тултырылыусы цистерналар һанын алтынан ун икегә тиклем еткеререгә мөмкинселек биргән . Экология йәһәтенән дә яҡшы яҡҡа йүнәлеш күҙәтелә, цистерналарға ҡойғанда продукцияның парҙарын махсус яйланмал ар тотоп ҡала, шулай уҡ артыҡ тейәү хәүефе лә бөтөрөлгән.\nБыл яңылыҡтар республикала йәшәүселәр өсөн ниндәй файҙа килтерә ала һуң Аҙ түгел. "Салауатнефтеоргсинтез" асы ҡ акционерҙар йәмғиәте өлөшөнә Башҡортостандың дөйөм сәнәғәт\nетештереү күләменең ун процент самаһы, республика бюджетына\nингән һалым килемдәренең 4,5 проценты, Салауат ҡаҙнаһына - 60 процент тирәһе тура килеүен иҫәпкә алғанда, яңы производствоны сафҡа индереү һәм күп кенә объекттарҙы модернизациялау менән бергә предприятиеның киләсәге бик тә ө мөтлө. Әгәр 2004 йыл эсендә предприятие етештереү күләмен 10 ,7 процентҡа, быйылғы йылдың ғинуар айында - 12,6 процентҡа арттырыуға өлгәшкән икән, яңы производство етештереү күләмен ең, ярашлы рәүештә, килемдең дә артыуына булышлыҡ итәсәк. Уға, билдәле булыуынса, һалымдар иҫәпләнәсәк. Ә был аҡса рес публика ҡаҙнаһына, тимәк бюджет өлкәһендә эшләүселәр өсөн эш\nхаҡына, социаль сәйәсәткә һәм башҡаларға йүнәлтеләсәк.


Республика властары эшһеҙҙәр һанын икеләтә кәметергә йыйына // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n14:09, 29 апреля 2021 Иҡтисад\nРеспублика властары эшһеҙҙәр һанын икеләтә кәметергә йыйына Фото: Валерий Шахов\n2021 йылдың аҙағына тиклем Башҡортостанда рәсми теркәлгән эшһеҙҙәр һанын 35-36 мең кешегә тиклем кәметеү күҙаллана. Был турала бөгөн «Хеҙмәт баҙары & Коронавирус: кем кемде?» матбуғат конференцияһында республика ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрының беренсе урынбаҫары Юрий Мельников хәбәр итте.\n«35-36 мең эшһеҙ – төп прогноз. Әгәр беҙ федераль кимәлдә ҡабул ителгән саралар йәһәтенән эш биреүселәр менән тығыҙ бәйләнештә эшләһәк, эшһеҙҙәрҙең ошо күрһәткестән түбәнерәк тә булыуы ихтимал, — тип белдерҙе Юрий Мельников, «Башинформ»дың һорауына яуап биреп. — Дөйөм эшһеҙлеккә килгәндә, алдыбыҙҙа 2019 йылғы күрһәткестәргә, пандемияға тиклемге осорға кире ҡайтыу бурысы тора.\nБыл – иҡтисади яҡтан әүҙем халыҡтан 4,4 процент эшһеҙ. Башҡортостан өсөн был әһәмиәтле күрһәткес, сөнки ул – һуңғы 26 йылда иң түбәне».\nХеҙмәт министры урынбаҫары әйтеүенсә, республиканың хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлек коэффициенты йәки мәшғүллек хеҙмәтендә иҫәптә торған эшһеҙҙәрҙең вакансиялар һанына нисбәте лә бергә тиклем кәмергә тейеш.\n«Беҙ хеҙмәт баҙарын йәнләндереү һәм уның төп күрһәткестәрен яҡшыртыу маҡсатын ҡуйғанбыҙ», — тине Юрий Мельников.\nХәҙер республикала рәсми теркәлгән эшһеҙҙәр һаны – 67 меңдән ашыу. Ошо ваҡыт эсендә эшһеҙлек кимәле — 6,82-нән 3,69 процентҡаса, ә көсөргәнешлек коэффициенты 3,5-тән 1,4-кә тиклем кәмегән.\nТеги: хеҙмәт баҙары, Юрий Мельников


Эй, Аҡтаныш, яҡты һинең асман, Ал ҡан менән тарих яҙылған!..\nЭй, Аҡтаныш, яҡты һинең асман, Ал ҡан менән тарих яҙылған!..15.02.2019\nҮткәндәрҙе тергеҙеү, хәтер яңыртыу ғәмәле.\nБыйыл Башҡорт автономияһының 100 йыллығы Башҡортостанда ғына түгел, Рәсәй төбәктәрендә лә киң билдәләнәсәк. Ошо уңайҙан бер нисә йыл рәттән гәзитебеҙҙә исемдәре автономия менән бәйле шәхестәр хаҡында яҙмалар һәм иҫтәлекле ваҡиғаға бәйле саралар менән таныштырыуҙы дауам итәбеҙ.\nЯңыраҡ “Бәйләнештә” социаль селтәрендә ошондай яңылыҡ күҙгә салынды: “Гәрәй ырыуы вәкиле, шөһрәтле Мутиндар нәҫеленән сыҡҡан Илдархан Ибраһим улын 3 февралдә (атылған көнөндә) хөрмәтләп иҫкә аласаҡтар. Тыуған ере – Татарстандың Аҡтаныш районы Таҡталасыҡ ауылында Хәтер көнөнә әҙерлек башланды. Нефтекама йәштәр ҡоролтайы вәкилдәре Гәрәй ырыуының башҡарма комитеты рәйесе Радик Бәхтиев етәкселегендә зыяратҡа юл асырға, таҡтаташтар эргәһен ҡарҙан таҙартырға барып ҡайтты. Өмәлә Руслан Ғиләжев, Айсыуаҡ Ямалетдинов, Илнур Иҙрисов ҡатнашты. Хәтер көнөн Аҡтаныштағы Мутиндар нәҫеле һәм Башҡортостандан делегация бергә ойоштора!”\nБына бит, әүҙем йәштәр ҙә табылып тора. Хәйер, һәр эштең, ҙур ғәмәл булһынмы, бәләкәйме, башында мотлаҡ бер кеше тора. Мутиндар нәҫеленең исемен халҡыбыҙға ҡайтарыуҙа Радик Бәхтиевтең эше баһалап бөткөһөҙ. Ул иҫтәлекле таҡтаташтар асыуҙы, Гәрәй ырыуы китабын, шәхси шәжәрәләр төҙөүҙе башлап ебәреп кенә ҡалманы, ә милләттәштәребеҙгә йүнәлеш тә күрһәтте.\nКем һуң ул Илдархан Мутин? Уның хаҡында ғалим Азат Ярмуллиндың мәҡәләһенән өҙөк килтерәм. Хәйер, ул яҙма гәзитебеҙҙә баҫылып сыҡты, әммә яңынан иҫкә төшөрөп китәйек:\n“Илдархан Ибраһим улы Мутин – Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе. Сығышы менән төньяҡ-көнбайыш башҡорттарынан. 1888 йылдың 21 июлендә Өфө губернаһының Минзәлә өйәҙенә ҡараған Үрге Таҡталасыҡ ауылында тыуған. Бөгөн был ауыл Татарстандың Аҡтаныш районына ҡарай. Әйткәндәй, революцияға тиклем 150 мең башҡорт йәшәгән Минзәлә өйәҙе 1920 йылда яңы төҙөлгән Татар АССР-ына бирелә. Ә алты йылдан, 1926 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу буйынса, унда мең ярым ғына башҡорт теркәлә.\nИлдархан Мутин башҡорт старшиналары һәм дворяндары Мутиндар нәҫеленән. Ғалим Ә. З. Әсфәндиәров яҙыуынса, был дәрәжәне улар XIX быуаттың икенсе яртыһында алған. 1900 йылда Мутиндарҙың сығышы менән дворянлыҡ хоҡуғын Сенат раҫлаған. Мутиндар династияһына XVIII быуатта йәшәгән Гәрәй улысы старшинаһы Мөтә Йәнырыҫов нигеҙ һала. Уның исеме, бәлки, Мөтиғулла булғандыр. Әммә урыҫ документтарында Мутя Янурусов тип телгә алына. Ул Таҡталасыҡ ауылында йәшәй. Ауылдың исеме уның килеп сығышы тураһында әйтеп тора. Ул Гәрәй башҡорттарының йәйләү урыны булған”, – тиелә Азат Шәкирйән улының биографик мәҡәләһендә.\nБашҡорт дворяндары нәҫеленән булған шәхестең Башҡортостан автономияһын төҙөү йылдарындағы эшмәкәрлеге шулай уҡ баһалап бөткөһөҙ. Һәр кем үҙ өлкәһендә һәм дөйөм эш өсөн ҡулынан килгәнде генә түгел, килмәҫтәйҙе лә башҡарырға тырышҡан. Ҙур үҙгәрештәр мәле икәнен улар тәрән аңлаған, шуға күрә лә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы тарафынан ошо шәхестәрҙең исемен мәңгеләштереү саралары ойошторола икән, былар барыһы ла – хәтер яңыртыу ғына түгел, ә тарихи ысынбарлыҡтың, дөрөҫлөктөң тантанаһы ла.\nТаҡталасыҡ ауылына беҙ Радик Бәхтиев етәкселегендә Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев, тарихсы, ғалим Азат Ярмуллин, тыуған яҡты өйрәнеүсе, Илдархан Мутиндың бер туған апаһы Гөлсәмиғаның ҡыҙының ҡыҙы Людмила Бәхтиева менән бергә юлландыҡ.\nИсеме халыҡҡа ҡайтһын\nБында ауыл халҡы йыйылып көтөп торған. Араларында күбеһе Мутиндар нәҫеленән, шул уҡ фамилияны йөрөтәләр. Зыяратта ҡуйылған ҡәбер таштары эргәһендә хәтер һәм ҡәҙер сараһы үтте. Унда Аҡтаныш район Советы аппараты етәксеһе Альберт Тимеров сығыш яһап, Башҡортостандан килгән делегацияны тәбрикләне, данлыҡлы Мутиндар нәҫелен иҫкә алып, ҡәҙер күрһәтеүгә рәхмәт белдерҙе. “Йышыраҡ килегеҙ! Халыҡ үҙенең тарихын, шәхестәрен белергә тейеш!” – тип тамамланы ул фекерен.\nРоберт Рәйес улы Мутин – Илдархан Мутинға туған тейешле кеше. Мөтәнең улы – Тимер, уныҡы – Аҙнағол. Аҙнағолдоң улдары Ғәбдрәшит менән Ниғмәтулла була. Ғәбдрәшит – Илдархандың олатаһы, ә Ниғмәтулла – Роберт ағайҙың олатаһының олатаһы. “Нәҫелебеҙҙең затлы икәнен белә инек, әммә берәү ҙә әлегә тиклем улай ҙурлап өндәшкәне булманы. Нисектер был хаҡта һөйләүсе лә булманы ул. Шәжәрә китаптарын төҙөүселәр булғандыр инде, әммә асыҡтан-асыҡ был турала әйткән кеше юҡ ине. Белеүемсә, хатта, киреһенсә, Мутиндар нәҫеленән булыуын йәшереп йәшәнеләр”, – тине ул.\n1947 йылғы Роберт ағай Ҡазан авиация институтын тамамлаған, комсомол юлламаһы буйынса 1972 йылда Кама автозаводы төҙөлөшөнә ебәрелгән. Инженерҙың хеҙмәт биографияһы бай, ул ҙур вазифаларға тәғәйенләнә, юғары наградаларға лайыҡ була. “Почет Билдәһе” ордены, миҙалдар – уның данлыҡлы нәҫелдең лайыҡлы улы икәнен күрһәтеп торған дәлил, минеңсә. Зыяратта сығыш яһағанда, ул үҙенең Мутиндарҙан булыуы менән ғорурланыуын, шул уҡ ваҡытта киң йәмәғәтселеккә исемен ҡайтарыу өсөн күп эш атҡарырға кәрәклеген дә әйтте.\nБашҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев, үҙ сығышында Мутиндарҙың башҡорт рухиәтендә, башҡорт сәйәсәтендә, сәнғәтендә тотҡан урынын юғары баһалап, ошо ергә, халыҡҡа рәхмәтен еткерҙе: “Бәрәкәтле төбәктә генә халҡы өсөн хеҙмәт итер ирҙәр тыуа. Таҡталасыҡ ауылы милләт яҙмышын хәл итер шәхестәрҙе биргән. Беҙ һеҙҙең менән ғорурланабыҙ, Мутиндар!” – тине.\nТарихсы Азат Ярмуллин үҙ сығышында башҡорт дворяндарынан булған Мутиндарҙың бай шәжәрәле, данлыҡлы нәҫел булыуын ҡабат иҫкә алды: “1917 йылда И. Мутин Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенә ҡушылып китә. Тиҙҙән ул милли хәрәкәт лидерҙарының береһенә әүерелә. 1917 йылдың 20–27 июлендә Ырымбурҙа үткән тәүге Башҡорт ҡоролтайында, Шәриф Манатов, Зәки Вәлидиҙәр менән бергә милли хәрәкәттең идара органы – Башҡорт үҙәк шураһының башҡарма комитетына һайлана. Әйткәндәй, ошо осорҙа Илдархандың туғаны Ғариф Мутин да Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтендә ҡатнаша. Ул да Башҡорт үҙәк шураһының башҡарма комитеты составына индерелә.\nҠоролтай ҡушыуы буйынса 1917 йылдың авгусында Илдархан Мутин Зәки Вәлиди һәм Усман Ҡыуатовтар менән бергә Петроградҡа барып, Ваҡытлы хөкүмәттең ауыл хужалығы министрында булып, башҡорт халҡының ер мәсьәләһе һәм Каруанһарайҙы ҡайтарыу буйынса һөйләшеүҙәрҙә ҡатнаша. Петроградтан ҡайтҡас, Илдархан Мутин Башҡорт үҙәк шураһының хәрби эштәр буйынса бүлеген етәкләй.\nАртабанғы айҙарҙа ул милли хәрәкәттең уртаһында ҡайнай. 1917 йылдың 15 ноябрендә Башҡортостан автономияһын иғлан иткән тарихи акт – Башҡорт үҙәк шураһының 2-се фарманын әҙерләүҙә һәм уны иғлан итеүҙә ҡатнаша. Уның хаҡында Башҡорт автономияһына бәйле сыҡҡан китапта ентекләп яҙылды. Уҙған быуаттың 30-сы йылдар аҙағында башҡорттоң күп кенә аҫыл ир-азаматтарын һәләк иткән Сталиндың золом тәгәрмәсе Илдархан Ибраһим улы Мутинды ла аямай. Ул СССР Юғары Советының хәрби коллегияһы ҡарары менән 1938 йылдың 3 февралендә атыла. Тап ошо сәбәпле беҙ һеҙҙең ерҙә баҫып торабыҙ ҙа инде”. Азат Шәкирйән улы, шулай уҡ Мутиндар нәҫеленән булған аҫыл ир-егеттәрҙең һәр береһенең исемен телгә алып, доға ҡылды. Әруахтар өсөн яҡты хәтерҙән һәм доғанан башҡа бер ни ҙә кәрәк түгел, тиелә изге китапта.\nАрхивтарҙан күберәкте һөйләр төбәк\nАртабан сара Таҡталасыҡ мәҙәниәт йортонда дауам итте. Унда атаҡлы артист Мөхтәр Мутинға арнап күргәҙмә эшләнгән. Шулай уҡ иғтибарҙы йәлеп итеп нәҫелдәренең ҙур шәжәрәһе тора.\nМөхтәр Исхаҡ улы Мутин 1886 йылдың 25 декабрендә Өфө губернаһы Минзәлә өйәҙе Гәрәй улысының (хәҙерге Татарстан Республикаһының Аҡтаныш районы) Таҡталасыҡ ауылында тыуған. Сығышы менән башҡорт дворяндары нәҫеленән Мутиндар. Үҙ ҡулы менән 1926 йылда тултырылған анкетала милләтен башҡорт тип күрһәткән, ә репрессия документында татар тип яҙылған.\nХеҙмәт юлын да ул Башҡортостан ерендә башлап ебәрә. 1902 йылда Бәләбәй ҡала урыҫ училищеһын тамамлай. 1906 – 1908 йылдарҙа Өфө ҡалаһында Ырымбур мосолман диниә назаратында бухгалтер булып эшләп ала, “Ғәлиә” мәҙрәсәһе шәкерттәре менән спектаклдәр ойошторғаны өсөн вазифаһынан ҡыуыла.\n1908 йылдан антреприз спектаклдәрендә уйнай башлай. 1910 йылдан Ҡудашев-Ашҡаҙарскийҙың “Сәйәр”, 1912 йылдан – Ғиззәтуллина-Волжскаяның “Нур”, 1915 йылдан – Мортазин-Иманскийҙың “Ширҡәт” театр труппалары составында сығыш яһай. Шундай данлыҡлы шәхестәр менән бергә ижад итеп, үҙе лә театр сәнғәтенең иң ҙур ҡаҙаныштарына өлгәшә артист. Тик золом машинаһы уны ла аямай. Ун йылға иркенән мәхрүм ителгән артист бик ауыр шарттарҙа Магаданда һәләк була. Әммә уның ижади ҡаһарманлығы хаҡында Башҡортостанда ла, Татарстанда ла яҡшы хәтерләйҙәр. Ғалимә Гөлсәсәк Саламатова фажиғәле яҙмыш кисергән мәшһүр актерҙың биографияһын өйрәнеп, мәҡәлә лә яҙҙы. Әйткәндәй, бынан ике йыл элек Аҡтанышта уҙған сарала ул тап Мөхтәр Мутин тураһында доклад менән сығыш яһағайны.\nМәҙәниәт йорто эргәһендә китапхана ла бар. Уға Дилария Ғайсина етәкселек итә. Ул – тыуған яҡты, шәжәрәләрҙе өйрәнеүгә ҙур иғтибар биргән, башҡорт дворяндары Мутиндарҙың исемен халыҡҡа ҡайтарыу өсөн күп эш атҡарған замандаштарыбыҙҙың береһе. Үҙе лә Мутиндар нәҫеленән бит ул!\nТаҡталасыҡ мәктәбенә беҙҙе директор Алмас Хажиев алып барҙы. Унда шулай уҡ Мөхтәр Мутинға арналған стендтар, төбәктә табылған ҡомартҡылар тора. Белем усағы бөхтәлеге, бай мәғлүмәтле музейы менән иғтибарҙы йәлеп итте.\n2020 йылда Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу үтәсәген иҫәпкә алғанда, сит өлкәләрҙә, төбәктәрҙә йәшәгән милләттәштәребеҙгә беҙҙең сәфәрҙәр йышыраҡ булырға тейеш. Ә вәхшиҙәрсә атылған көнөндә Илдархан Мутинды иҫкә алып, Мутиндар нәҫеле менән осрашып ҡайтыу – ул был быуатта милли тарихыбыҙҙы тергеҙеү, хәтер яңыртыу ғәмәле.


“Тәбиғәткә яҡын бул, ҡустым!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » “Тәбиғәткә яҡын бул, ҡустым!”\n“Тәбиғәткә яҡын бул, ҡустым!” 12.12.2017 // Эй ултыра балыҡсы...\nШундай кешеләр осрай: улар менән һөйләшкәс, күңелең үҫеп, ауырлыҡтар онотолоп, хистәрең урғылып ташып киткәндәй тойола. Уларҙың ихласлығы, ябайлығы, уйҙарының сафлығы арбай. Бар булмышын сәнғәткә бағышлаған Ейәнсура егете, ҡурайсы, йырсы, Башҡортостандың халыҡ артисы Рәсүл ҠАРАБУЛАТОВ – тап шундайҙарҙың береһе. Өҫтәүенә ул – оҫта һунарсы һәм балыҡсы ла.\n– Башҡалар һымаҡ тәпәй баҫҡандан алып һыу буйындамын тиһәм, яҙыҡ булыр, – тине әңгәмәсем, йылмайып. – Атайым оҫта балыҡсы ине, табышһыҙ ҡайтҡанын хәтерләмәйем. Уның тотҡанын Миҙхәт ағайым менән дегәнәк йә томбойоҡ япрағына төрөп, утта бешереп ашай торғайныҡ. Эйек, Һүрәм, Өҫкәлек буйҙарын өлкәнәйгән һайын нығыраҡ һағынам. Атайымдың бер мәл Өҫкәлектән ун килоға яҡын суртан сығарғаны хәтергә ныҡ уйылып ҡалған. Эй ҡыуанғайныҡ шунда! Ғөмүмән, оҫта ине атайым, ҡулынан килмәгән эше булманы. Һунар саңғыһын ҡайындан үҙе бөгөп яһап алғаны иҫтә. Ҡуянға тоҙаҡ ҡорған мәлдәр ҙә күңелдә йылы хәтирә булып һаҡлана.\n– Сәнғәт училищеһы, академияһы, унан – әрме хеҙмәте… Был ваҡытта балыҡҡа йөрөү бәхете эләгә инеме?\n– Дөрөҫөн әйткәндә, ауылдан сығып киткән ваҡыттан алып 2000 йылға тиклем яратҡан шөғөлгә бөтөнләй ҡул теймәне. Ғаилә ҡороп, ҡыҙымдың, улымдың тыуыуы, төрлө конкурстарҙа ҡатнашыу, театрҙа эшләү, киноға төшөү, “Каруанһарай” төркөмөндә сығыш яһау… Бер мәл үҙемдең дискты сығарырға булдым. Был эштә Екатеринбургта йәшәгән яҡташым, изге күңелле Рәхим Дәүләт улы Мәһәҙиев ярҙам итте. Репетицияларҙан һуң ул мине балыҡҡа алып йөрөй башланы. “Тәбиғәткә яҡын булырға кәрәк, ҡустым, – тигән һүҙҙәре әле лә иҫтә. – Күңелең тыныс, бөтөн булыр”. Үҙе иһә, ҡайҙа ғына бармаһын, ҡармағын ҡалдырмаҫ ине. Күҙ алдында ҙур-ҙур суртандарҙы һөйрәп сығара торғайны. Бына ул, исмаһам, ысын балыҡсы! Йомарт, изге күңелле, шәп тәрбиәсе лә. Миңә хатта балыҡсы кейеме бүләк итте, ҡармаҡ сыбыҡтары, төрлө кәтүктәр, йылтырмалар һатып алып бирҙе. Ғөмүмән, яратҡан шөғөлөмә ҡайтарҙы Рәхим ағай, ҙур рәхмәт уға! Ә йылтырма тигәндән, атайым уны ғүмер буйы ҡалаҡтан эшләне.\n– Күҙҙе ҡыҙҙырырлыҡ табышҡа юлыҡҡанығыҙ бармы?\n– Күп булды ундай осраҡтар. Мәҫәлән, бер мәл Мәсетле районында йылтырмаға бер-бер артлы ете суртан сығарҙым, үҙебеҙҙең Өҫкәлектә биш килоға яҡын ауырлыҡтағыһы эләкте.\n– Өҫкәлек тигәндән, бер ҡарауға бәләкәй генә йылға булһа ла, бәрҙе-бағрыға бай шикелле?\n– Эйе. Бәрҙе байтаҡ эләгә. Ә бағры бер мәл бөтөп киткәйне, хәҙер кире яйлап күренә башланы. Шуныһы йәнде әрнетә: һөҙөп тотоусылар күбәйә, ау ҡуйыуҙан да тартынмайҙар. Ялҡауҙар арта, күрәһең. Әллә үҙаңдың түбәнлегеме был? Тәбиғәтте үҙебеҙ һаҡламаһаҡ, кем хәстәрләргә тейеш?\n– Һуңғы ваҡытта күптәр, айырыуса ҡалала йәшәүселәр, балыҡты электр сығанағына тоташтырылған ҡармаҡ менән дә тота башланы...\n– Тотоу түгел, ҡоротоу ул. Балыҡ менән бергә һыу аҫтындағы башҡа йән эйәләрен үлтереү. Йылға-күлдәрҙе һаҡлаған инспекторҙар барыһын да күҙәтеп өлгөрмәй, әлбиттә. Һәр балыҡсы тәбиғәт алдында шәхси яуаплылыҡ тойорға тейеш.\n– Әле күберәк ҡайһы яҡтарға йөрөйһөгөҙ?\n– Ғафуриға. Унда яратып ҡармаҡлаған урындарым күп. Бигерәк тә ажауҙы эләктереүе күңелле. Төрлө ҡарышлауыҡтарға, селәүсенгә, тауыҡтың бауырына тотам. Балыҡҡа ҡыш та йөрөйөм, әле йылға-күлдәрҙең боҙ менән ҡапланғанын түҙемһеҙләнеп көтәм.\nТотош уҡырға 654


Ҡариҙел (ауыл) — Башҡорт Википедияһы\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Ҡариҙел (мәғәнәләр).\nҠариҙел (рус. Караидель; боронғо атамаһы Бағаҙытамаҡ; рус. Усть-Багазы) — Башҡортостан Республикаһының Ҡариҙел районындағы ауыл, ошо исемдәге район һәм ауыл Советы үҙәге. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 5980 кеше булған.\nҠариҙел ауыл Советы (Ҡариҙел районы) һәм Ҡариҙел районы\n5980 кеше (2010)\nПочта индексы — 452360, ОКАТО коды — 80 234 832 001.\nКулагин Валерий Фёдорович (7.12.1939), хеҙмәт ветераны, ғалим-вирусолог. 1969—2011 йылдарҙа хәҙерге «Иммунопрепарат» предприятиеһының яуаплы хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1988—2009 йылдарҙа директорҙың фәнни эштәр буйынса урынбаҫары. Медицина фәндәре докторы (1996). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (1994).\nРиянов Рәйес Мәсәлим улы (Рәйес Риян) (14.03.1934—30.03.2015), журналист, яҙыусы, шағир. 2002 йылдан Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы.\n1939 йыл 17 ғинуар 1795 835 960 46,5 53,5\n1959 йыл 15 ғинуар 2725 1247 1478 45,8 54,2\n1970 йыл 15 ғинуар 3105 1452 1653 46,8 53,2\n1979 йыл 17 ғинуар 4186 2210 1976 52,8 47,2\n1989 йыл 12 ғинуар 4119 1915 2204 46,5 53,5\n2002 йыл 9 октябрь 5174 2417 2757 46,7 53,3\n2010 йыл 14 октябрь 5980 2801 3179 46,8 53,2\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Кулагин Валерий Фёдорович (Тикшерелгән 30 ноябрь 2019)\n↑ РИЯНОВ РАИС МАСАЛИМОВИЧ (рус.) (Тикшерелгән 25 март 2019)\nҠариҙел (ауыл) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2019. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелгән 25 март 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡариҙел_(ауыл)&oldid=921566 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 ноябрь 2019 в 16:59


Рима Ғәлиуллина 65 йәшлек юбилейын билдәләне | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРима Ғәлиуллина 65 йәшлек юбилейын билдәләне\n20 февраля 2017 — 16:00 ГТРК «Башкортостан»\nРима Ғәлиуллина 65 йәшлек юбилейын билдәләне.\nСтәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры коллективында ғүмер тантанаһы. Ошо көндәрҙә коллективтың ихтирамлы актрисаларының береһе – Рима Хәмиҙулла ҡыҙы Ғәлиуллина үҙенең 65 йәшлек юбилейын билдәләне. Актриса ижад юлын Салауат драма театрында башлай. Стәрлетамаҡта “Шатлыҡ” үҙешмәкәр халыҡ театрын етәкләй. 1993 йылдан алып ул Стәрлетамаҡ башҡорт дәүләт драма театры актрисаһы. Берсә шаян, берсә етди, бер ҡараһаң йәлләнес, икенсе яҡтан – ғорурланырлыҡ – тамашасы Рима Ғәлиуллинаны шундай образдар аша танып-белә һәм ҡабатланмаҫ героинялары өсөн ярата. “Театр – ул минең булмышым, яҙмышым, барлығым һәм байлығым”, — тип йәшәй актриса. “Ут күршеләр” комедияһындағы Әсмәбикәне, “Ҡатыным – алтыным”дағы Өмәмәне, “Шәүрәкәй” драмаһындағы Аҫылбикәне, “Ҡыҙ урлау”ҙағы Иркәбикәне, “Ямғыр көткәндә” драмаһындағы Сараны кемдәр генә хәтерләмәй икән?! Бөгөн репертуарҙы биҙәгән “Ай булмаһа, йондоҙ бар…” драмаһындағы Ания, ун йыл дауамында сәхнәнән төшмәй уйналған “Ғәлиәбаныу” музыкаль драмаһындағы Бәҙиға абыстай ролдәре – Рима Хәмиҙулла ҡыҙының отошло образдары. Сәхнәлә оҫта, ә тормошта ябай, көләс, ярҙамсыл һәм шундай киң күңелле актрисаны тамашасылары, дуҫтары, яҡындары менән бер рәттән сәхнәләш дуҫтары ярата һәм ихтирам итә.


Башҡортостан Республикаһы Башлығы Радий Хәбиров Халыҡ-ара Фольклор һәм традицион сәнғәт фестивалдәре ойошмалары советы етәкселегенә VI Бөтә донъя фольклориадаһын үткәреүҙең яңы датаһын тәҡдим итте – 2021 йылдың 3-10 июле.\nФестивалдә ҡатнашыусылар 2 июлдә Өфөгә килер һәм ябыу тантанаһынан һуң 11 июлдә ҡайтып китер тип планлаштырыла, тип белдерҙеләр Республика халыҡ ижады үҙәгендә.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Бөтә донъя фольклориадаһы дүрт йыл һайын уҙғарыла. Тиҫтәләгән илдән килгән фольклор коллективтары бейеүҙәр, музыка, һөнәрҙәр һәм халыҡ уйындары ярҙамында үҙҙәренең традициялары менән уртаҡлаша.\nБашҡортостан Республикаһында CIOFF® VI Бөтә донъя фольклориадаһы быйыл июлдең икенсе яртыһында уҙырға тейеш ине, ләкин апрель башында, башҡа ҙур халыҡ-ара саралар кеүек үк, коронавирус пандемияһына бәйле 2021 йылға күсерелде.


Тормош юлдары ҡатмарлы » Страница 12 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Страница 12\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 7-11-2014, 07:37\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 7-11-2014, 07:36\nУчалы районының Илсеғол ауылында йәшәүсе Сания Шәмиғолова быйыл бик тә үҙенсәлекле юбилей билдәләй. Ғаиләһе өсөн үҙенә күрә ҙур бер ваҡиға булған етмеш биш йәшен билдәләүен әйтмәйем. Үҙенсәлекле юбилей беҙҙең баҫма менән бәйле – Сания Ғиләж ҡыҙының «Йәшлек»те алдырыуына быйыл теп-теүәл алтмыш йыл! Алтмыш йыл «Йәшлек» менән дуҫлыҡ, алтмыш йыл «Йәшлек»кә тоғролоҡ – иҫ китерлек дата бит! Ошо осор эсендә генә донъяла күпме үҙгәреш булды, етәкселәр килде-китте, гәзитебеҙҙең исеме үҙгәрҙе, ә Сания апай 1954 йылдан бирле бер тапҡыр ҙа яратҡан баҫмаһына хыянат итмәй, уға гел дә иң тәүгеләрҙән яҙыла....\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 7-11-2014, 07:34\n– Һине тыңлаған мин иҫәр, ыңғайыңа тороп, ҡысынып сығып китмәһәм, йылы фатирымда рәхәтләнеп карауатта йоҡлап ятҡан булыр инем, – әхирәтем, мине ихласлап әрләп, тулғана торғас, ниһайәт, йоҡлап китте. Үҙемде артыҡ ғәйепле тоймаһам да, һыуыҡ үткәреп, ауырып китмәһә ярар ине, тип теләй-теләй, уның өҫтөнә шәлемде яптым. Бер уйлаһаң, ысынлап та, ямғырлы һалҡын көндө Ирәмәлгә бармаһаҡ та, һис бер еребеҙ кәмемәҫ ине. Әммә, икенсе яҡтан ҡарағанда, нисәнсе йыл рәттән йәйҙәр йә һыуыҡ, йә ямғырлы килә, көн торошона ҡараһаң, өйҙән сыҡмай тик ултырырға кәрәк. Был юлы иптәштәр ҙә, күмәкләп барһаҡ, күңелле буласаҡ, тип, шул тиклем ихласлап ныҡ саҡырҙы, баш тартыу уңайһыҙ кеүек тойолдо. Хәҙер бына ят инде ямғырҙан һуң күшегеп, һалҡын палаткала йылына алмай, тип үҙемде үҙем игәргә тотондом: «Нишләп, башҡаларға күңелле булһын тип, һикереп төштөм әле ул?! Кеше күңелен уйлаһаң, үҙеңдең хәтерең ҡалыр… Етмәһә, плита менән һыуытҡыстан ары йөрөргә яратмаған әхирәтемде тауға күтәрелергә өгөтләп күндергән булдым. Йәнәһе лә, йәй үтеп бара, ә тәбиғәт ҡосағында ял да иткәнебеҙ юҡ. Ял итмәһәк тә, бер еребеҙ ҙә кәмемәҫ ине әле»....\n«Яҙмышым тик үҙемдеке»\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 7-11-2014, 07:27\nӘбйәлил районының Таҡһыр ауылында йәшәүсе Мәүлиха Өмөтҡужина мәғариф алдынғыһы ғына түгел, абруй яулаған әүҙем йәмәғәтсе лә\nОло йәштә лә матурлығын юймаған, һәр кем менән уртаҡ тел таба белгән, зауыҡ менән кейенгән ҡупшы кәүҙәле, мөләйем йөҙлө Мәүлиха Өмөтҡужина мәғариф алдынғыһы ғына түгел, әүҙем йәмәғәтсе лә. Һәр эште булдыра алыуы, иҫ киткес матур холҡо, уңғанлығы менән Таҡһырҙа ғына түгел, районда ла танылған шәхес.\nМәүлиха апай Иҙәш Ҡусҡары ауылында тыуып, Тәпәндә үҫеп буй еткереп, Ишҡол мәктәбендә урта белем алып, артабан Сибай педучилищеһын уңышлы тамамлай. Йүнәлтмә буйынса Таҡһырҙа башланғыс кластар уҡытыусыһы булып хеҙмәт юлын башлай. Үҙ яҙмышын да ошонда таба ул. Уңғанлығы, егәрлелеге, ышаныслы булыуы менән Фәйзрахман Абдрахман улы оло терәк була. Тик үкенес, 30 йылға яҡын татыу, матур ғүмер кисергәс, Фәйзрахман ағай 52 йәшендә генә ҡаты ауырыуҙан гүр эйәһе була. Ярай күңел йыуанысы булған улы Фидан әсәһенең өмөтөн аҡлай. Мәктәпте уңышлы тамамлап, ике юғары белемгә эйә. Ул Өфө дәүләт авиация техник университетын һәм магистратураны тамамлай. Мәүлиха Ғибат ҡыҙы ауылда тәүгеләрҙән булып айыҡ туй үткәреп, улын өйләндерә. Йәштәр әле Магнитогорск ҡалаһына төпләнгән – Фидан – инженер-конструктор, Гөлназ ҡаланың пенсия фонды идаралығында эшләй....\n“Тимер ат”ты” йүгәнләгән һылыуҙар\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 24-10-2014, 09:11\nМашина йөрөтөүсе ҡатын-ҡыҙҙарға элегерәк аптырап, бер аҙ шикләнеберәк ҡараһалар, хәҙер өйрәнелде. Ысынлап та, бөгөн үтә ҡыйыу, заман менән бергә атлаған, тәүәккәл гүзәл заттарҙың руль артына ултырыуы бер ҙә ғәжәп түгел. Ә шулай ҙа был донъяға нескә, тыныс холоҡло итеп яратылған ҡатын-ҡыҙҙың техник яҡтан ауыр булған “тимер ат”ты йүгәнләүе ҡыҙыҡлы. Салауат районында ла руль артына ултырырлыҡ үҙендә көс һәм теләк тапҡан һылыу заттар етерлек. Әйҙәгеҙ, уларҙың бер нисәүһе менән танышып, күңел донъяларына байҡау яһайыҡ.\n– Тәүге тапҡыр руль артына ултырғаным бөгөнгөләй күҙ алдымда, – тип һүҙен башланы районда иң беренселәрҙән булып “тимер ат”ты йүгәнләгән Фәниә Зарипова. – Машинабыҙҙа башта ирем генә йөрөй ине. Бер көндө миңә ҡайҙалыр барырға кәрәк булды һәм ул унда алып барырға баш тартты. Үсектем дә машинаға ултырҙым да сығып киттем. Һәм … соҡорға барып төштөм. Ә шулай ҙа соҡорҙан сығып, бара торған еремә барып еттем....\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 10-10-2014, 16:31\nБер күреүҙән, бик аҙ ғына аралашыуҙан да күңелгә инеп ҡалған кешеләр була. Улар эргәлә булғанда рәхәт, төшөнкөлөккә бирелгәндә күңелеңде күтәрәләр, шатлыҡ-ҡыуаныстарыңды беренсе булып уртаҡлашалар. Йөҙөнән йылмайыу китмәгән, һәр ваҡыт мәктәп, ауыл мәшәҡәттәре менән янып йәшәгән, ошо көндәрҙә ғүмеренең иң сағыу мәлен – 45 йәшен билдәләгән Фирзиә Сабит ҡыҙы Ғәниева шундайҙарҙың береһе.\nСалауат районының йәмле Йүрүҙән буйында урынлашҡан Иҙелбай ауылында Мәмдүҙә һәм Сабит Хисаметдиновтарҙың ишле татыу, өлгөлө ғаиләһендә тыуған ҡыҙ илгәҙәк, отҡор, йыр-моңға ғашиҡ күңелле булып үҫә. Мәктәп тормошонда ҡайнап йәшәй, тырышып уҡый, оҫта бейей, матур йырлай.\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 19-09-2014, 04:08\n…Бер йортта, бер коридорҙа йәшәгәс, иртә-кисен дә, ял көндәрендә лә Айрат, ҡатыны Йәмилә һәм уның үгәй улы Морат менән йыш осраштыҡ. Ул ике йәштән үк үгәй атай ҡулында, бер ниндәй ҡағылыу-һуғылыуһыҙ, кәмһетелеүҙе белмәй, әсеһен-сөсөһөн татымай ғына, бик һәләтле, иркә бала булып үҫә. Урта мәктәпте алтын миҙалға тамамлап, юғары уҡыу йортона уҡырға инә. Бында ла бик тырышып уҡый. Ике курсын бик яҡшы ғына тамамлағас, институтты ташлап, төҙөлөшкә эшкә бара. Ташсы һөнәрен үҙләштерә. Шул йылда башҡорт ҡыҙына өйләнеп, ғаилә ҡороп, үҙ өйҙәрендә йәшәү тураһында уйлағандыр. Тормошон тиҙерәк яйға һалғыһы килгәндер. Ҡатыны Фәриҙә шәфҡәт туташы булып эшләй....\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 15-08-2014, 06:14\n– Раяз – төпсөк ҡустымдың улы. Раян менән Ләйсән килен төп йортта, атай-әсәй янында йәшәй ине. Тәүге йылдарҙа матур ғына итеп ғаилә ҡороп, тырышып донъя көттөләр. Улдары донъяға килгәс, тормоштары тағы ла түңәрәкләнде. Әммә тора-бара икеһе лә эскелек менән мауыға башланы. Ҡайҙалыр төшөрөп ҡайтыуҙар, аҙаҡ иреш-талаш йышайҙы. Быға атай йортонда йәшәүҙәре лә, туғандарҙың һүҙҙәре лә кәртә була алманы. 2012 йылда, әллә ошо эскегә бәйле, әллә башҡа сәбәп менән, Раян ҡустымдың ғүмере өҙөлдө. Ни өсөн үҙ-үҙенә ҡул һалыуы беҙҙең өсөн һаман да сер булып ҡала килә. Был юғалтыуҙан һуң киленебеҙ бөтөнләй бәйҙән ысҡындымы ни....\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 15-08-2014, 04:24\nТәүҙә, өйләнешкән генә мәлдә, уның мине ҡыҙғаныуы ҡыҙыҡ тойолдо, хатта оҡшай ҙа ине, йәнәһе лә, ҡалай мине ныҡ ярата. Тора-бара көнсөллөгө йәнде көйҙөрҙө, хәҙер бөтөнләй ҡаҡшата. Мин бит артыҡ буянмайым да, шунда күҙгә – тушь, иренгә бер аҙ ҡыҙыл яҡҡан булам. Ә ул шуны ла күтәрә алмай. Помада тотоп көҙгө ҡаршыһына баҫыуым була, ул шунда уҡ, нимә, һөйәреңә оҡшарға тырышып биҙәнәһеңме, тип ҡашын емерә. Магазинда матур кейем күреп һоҡланһам, әллә һөйәрең, һиңә шул кейем килешә, тинеме, тип бәйләнә. Эштән арып ҡайтһам, нимә кәйефең юҡ, һөйәреңде осратмағанға танауың төштөмө, ти. Киреһенсә, яҡшы кәйефтә килеп инһәм, йөрөп, туйып ҡайттыңмы, тип йөҙҙө йырта. Шулайтып ҡыҙғана торғас, эштән сығартты, өйҙә бикләп тигәндәй ултыртып ҡуйҙы. Унһыҙ бер үҙем урамға ла сыҡмайым....\nМахсус бит / Тормош юлдары ҡатмарлы // 25-07-2014, 05:28\nТуй үтте. Ҡунаҡтар таралышты. Гөлсөмдәр ауылына ҡайтты. Гөлдәр менән Илһамдың да юлдары айырылды. Бөтөнләйгә. Туй булып ике көн үткәс, Илһам үҙ-үҙенә ҡул һалған, тигән хәбәр бөтә ауылды шаҡ ҡатырҙы. Шундай аҡыллы ирҙе был юлға нимә этәрҙе? Бер кем белмәне. Өсәүҙән тыш. Гөлсөм һиҙенде, Гөлдәр аңланы, ә тулы серҙе Илһам үҙе менән алып китте. Түҙмәне, һары һағыш – Гөлдәрҙе, ғүмерлек йәрен, һағыныу уны башын элмәккә тығырға этәрҙе. Шуның менән ул үҙенә еңеллек килтерерҙәй булды. Бары үҙенән һуң уны һағынып иҫкә алыр туғандарын, Гөлдәрен генә уйламаны. Гөлсөм хәҙер ғүмерлек ғазапҡа дусар булды. Үкенә ул, тик һуң шул, үтә лә һуң…


Минзәлә башҡорттары араһында нисә Герой булған? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Минзәлә башҡорттары араһында нисә Герой булған?\nМинзәлә башҡорттары араһында нисә Герой булған? 15.05.2013 // Йәмғиәт\nБөйөк Еңеүҙе тантаналы билдәләү, йылдан-йыл әҙәйә барған ҡаһарман ветерандарҙы, айырыуса Советтар Союзы Геройҙарын тәбрикләү, яу ҡырында башын һалған батырҙарҙы иҫкә алыу изге йола булып дауам итә.\nБөрйән районында һуғышҡа тиклем ни бары 10 037 кеше йәшәһә, 1941 йылдың июнь-декабрендә уларҙың 868-е фронтҡа юлланған. Тәүгеләре араһында — атайым Мөхәмәт-Рәхим Йәнғәлин, Ғәлимнас, Зәйнулла, Кәлимулла, Әбделғәни, Тайып бабайҙарым, Усман, Мәүлетҡол, Хәбибулла ағайҙарым. Атайымдың иң кесе ҡустыһы Миңлебайҙы фронтҡа 1942 йылда 18 йәшендә алғандар. Һуғышта ҡатнашҡан Йәнғәлиндәрҙән дүртәүһе генә ауылға әйләнеп ҡайта: атайым, Тайып бабайым һәм Мәүлетҡол менән Миңлебай ағайҙарым. Йәнғәлиндәрҙән алты яугир һуғышта башын һала. Хәбибулла ағайым 19 йәшендә генә һәләк була, Ғәлимнас бабайым хәбәрһеҙ юғала. Ҡалғандарының яҙмышын, ерләнгән урынын асыҡланым. Әсәйем яғынан һуғышҡа алынған Вара, Кәбир һәм Сәләхетдин ағайҙарҙың береһе лә һуғыштан әйләнеп ҡайтмаған.\nҺуғыш мәүзиғы (тема — Ә.Й.) менән мин шәкерт саҡтан уҡ ҡыҙыҡһына башланым, халҡыбыҙ араһынан сыҡҡан батырҙарҙың исемен асыҡлау менән шөғөлләнәм. Күп йылдар әҙәбиәттә, матбуғатта “Бөйөк Ватан һуғышында 32 генә башҡорт, батырлыҡ күрһәтеп, Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған” тигән фекер йәшәп килде. Һуңынан йә 36, йә 39, йә 42 башҡорт Герой исемен алған, тип тарихсылар, журналистар ябай халыҡтың башын бутаны. Төрлө сығанаҡҡа, шул иҫәптән архив документтарына таянып, “Батырҙары күп халыҡ — ырыҫлы” тип аталған мәҡәләмдә мин Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында 61 башҡортҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелеүен иҫбатланым. Үткән йылда Кушнаренко районының Әхмәт ауылында тыуған Фазылйән Әхмәметдиновтың һәм Благовар районының Яңы Абҙан ауылында донъяға килгән Ғилемхан Иҙрисовтың да башҡорт икәнлеге асыҡланды. Баҡалы районының Үҫтем ауылынан Талип Нурҡаев тигән батыр ҙа башҡорт булырға тейеш.\nЛәкин һуғышта Татарстан, Силәбе, Ырымбур, Ҡурған, Һамар, Һарытау, Пермь башҡорттары, Ҡаҙағстанда көн иткән милләттәштәребеҙ ҙә ҡатнашҡан бит әле. Ырымбур өлкәһендә, мәҫәлән, бөгөн дә башҡорттар 135 ауылда көн күрә. Пермь крайында гәйнә башҡорттары 40 ауылда йәшәй. Улар тураһында беҙҙең төрлө белешмәлә мәғлүмәт бик аҙ, архивтарҙа иһә бөтөнләй юҡ. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, Ырымбур өлкәһенең Ҡыуандыҡ районына ҡараған Сабаҡлы ауылынан Хәниф Фәйзуллиндың һәм Ҡотлой ауылынан Йәғәфәр Әхмәтшиндең башҡорт икәнлеге асыҡланды. Ырымбур өлкәһенең Абдулла районындағы Яңы Яҡут ауылында донъяға килгән Әғзым Хәйретдинов та башҡорт булып сыҡты. Һуғышҡа ул 1943 йылдың майында алынған, 3-сө Белоруссия фронтында орудие командиры булып хеҙмәт иткән. Хәҙерге Латвияның Рудзе һәм Байтем ауылдары янында 1944 йылдың 7–16 авгусында барған ҡаты алыштарҙа ҡатнашып батырлыҡ күрһәткән. Советтар Союзы Геройы исеменә 1945 йылдың 24 мартында лайыҡ булған. Һуғыштан һуң тыуған ауылында колхозда эшләгән.\nСиләбе өлкәһенән батыр Ибраһим Ғәзизуллиндың да башҡорт булыуы асыҡланды. Уның тураһында мәғлүмәттәр тарихи әҙәбиәттә бар. “Герои Советского Союза — казахстанцы” тип аталған тарихи очерктар йыйынтығынан Башҡортостанда тыуып үҫеп, Ҡаҙағстанда йәшәп, уҡып, шунан һуғышҡа алынған батыр Ғүмәр Миңлебаевты табып алдым.\nҺуңғы ваҡытта Минзәлә башҡорттарының Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыуы менән ҡыҙыҡһынып, Ҡазанда нәшер ителгән “Герои Советского Союза — наши земляки” тип аталған өс томлыҡ документаль очерктар, тарихсы Л. Ханиндың “Герои Советского Союза — сыны Татарии” тип аталған хеҙмәте менән танышып сыҡтым, башҡорттарҙы эҙләнем. Ләкин 200-ҙән ашыу батыр араһынан бер башҡорт та булмай сыҡты. Хатта “Минзәлә башҡорттары” тигән һүҙ ҙә күренмәне.\nХалҡыбыҙҙың айырылмаҫ өлөшө булған Минзәлә башҡорттары айырыуса Байлар, Бүләр, Мең, Гәрәй ҡәбиләләре, Ирәкте ырыуы башҡорттары бик борондан уҡ хәҙерге Татарстан биләмәһендә күп ауылдарға нигеҙ һалған. Байлар ҡәбиләһе башҡорттары, мәҫәлән, 61 ауылға, Бүләр ҡәбиләһе башҡорттары — 45, Гәрәй ҡәбиләһе башҡорттары һәм юрмыйҙар — 25, ирәктеләр — 12, Йәнәй башҡорттары 31 ауылға нигеҙ һалған һәм бөгөнгә ҡәҙәр шул ауылдарҙа, ҡалаларҙа көн күрә. Ләкин очерктарҙы яҙған тарихсылар менән журналистар был тарихи фактты йә белмәгән, йә белеп тә белмәмешкә һалышҡан.\nБөйөк Ватан һуғышында нисә Минзәлә башҡорто ҡатнашыуын, уларҙың нисәүһе Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булыуын тулыһынса белә алманым, сөнки улар тураһында беҙҙең архивтарҙа мәғлүмәт юҡ. Шуның өсөн 200-ҙән ашыу батыр араһынан уларҙы 1812–1814 йылдарҙа Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорттарҙың ауылдарынан эҙләнем һәм ниндәйҙер кимәлдә уларҙың башҡорт икәнен асыҡланым. Бына уларҙың ҡыҫҡаса исемлеге.\nБаян Дәүләтов Аҡтаныш районының Аҙай (икенсе урында “Әзибай”) ауылында 1924 йылда донъяға килгән. Йәнәй ҡәбиләһе башҡорто. Фронтҡа 1943 йылдың майында алынған, Үҙәк фронтта хеҙмәт иткән. Уның ғәскәри төркөмө 1943 йылдың 22 сентябрендә беренселәрҙән Днепр йылғаһы аша сығып, йылғаның уң ярында барған ҡаты алыштарҙа ҡатнашҡан, 1943 йылдың 21 октябрендә батырҙарса һәләк булған. Советтар Союзы Геройы исеме уға 1943 йылдың 30 октябрендә бирелгән.\nХәсән Заманов 1912 йылда Аҡтаныш районының Күзәкә ауылында донъяға килгән. Ижевск ҡалаһында заводта эшләгән, һәм фронтҡа 1942 йылдың йәйендә шунан алынған. Днепр йылғаһын аша сыҡҡанда, Киев эргәһендә барған ҡаты алыштарҙа батырлыҡ күрһәткәне өсөн 1944 йылдың 10 ғинуарында уға Советтар Союзы Геройы исеме бирелгән.\nИбраһим Мурзин хәҙерге Лениногорск районының Шөгөр ауылында 1916 йылда донъяға килгән. Һуғышҡа 1942 йылдың июль айында алынған. Польшаны фашистарҙан азат итеүҙә ҡатнашҡанда батырлыҡ күрһәткәне өсөн 1945 йылдың 10 апрелендә уға Советтар Союзы Геройы исеме бирелгән. 1945 йылдың ғинуарында батырҙарса һәләк булған.\nШул уҡ ауылдан Самат Саҙрыев, үҙенең хәрби төркөмө менән аяуһыҙ ут аҫтында 1943 йылдың 29 сентябрендә Днепр йылғаһы аша сығып, йылғаның уң яғында барған ҡаты алыштарҙа батырлыҡ күрһәткәне өсөн 1944 йылдың 3 июнендә Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған.\nШул уҡ Шөгөр ауылында 1918 йылда донъяға килгән Ислам Халиҡов та Днестр йылғаһы аша сыҡҡанда, фашистарҙан Бессарабияны азат итеүҙә ҡатнашып, батырлыҡ күрһәткәне өсөн 1945 йылдың март айында, һәләк булғандан һуң, Советтар Союзы Геройы исеме бирелгән. Батыр Одесса өлкәһенең Утенко ауылы эргәһендә барған ҡаты алышта 1944 йылдың авгусында һәләк булған.\nМинзәлә районының Ургуҙә (Юғары Ҡыуаҙы) ауылында 1924 йылда донъяға килгән Ғатаулла Сәлихов фронтҡа 1943 йылдың февралендә алынған, снайпер булып хеҙмәт иткән, 40 фашисты юҡ иткән. Орлов өлкәһен фашистарҙан азат итеүҙә ҡатнашҡан, шунда батырлыҡ күрһәткәне өсөн 1943 йылдың август айында Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған. Һуғыштан һуң батыр Мәскәүҙә йәшәгән һәм эшләгән. Ул — Мең ҡәбиләһенә ҡараған Һарайлы-мең ырыуы башҡорто.\nНәҡип Сафин Аҡтаныш районының Мерәҫ ауылында тыуған. Ул Гәрәй ҡәбиләһенә ҡараған Таҡталасыҡ ырыуы башҡорто булған. Һуғышҡа ҡәҙәр Иркутск өлкәһендә тимер юлда эшләгән, һәм фронтҡа 1941 йылдың июнендә алынған. Бүлек командиры булып хеҙмәт иткән. Днепр йылғаһының һул һәм уң яғында барған алыштарҙа батырлыҡ күрһәткәне өсөн 1943 йылдың декабрендә Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған. Һуғыштан һуң Ҡазанда йәшәгән һәм эшләгән. Ул — Гәрәй ҡәбиләһе башҡорто.\nҒәни Сафиуллин хәҙерге Әлмәт районының Иҫке Ҡәшер ауылында тыуып үҫкән. Был ауыл хәҙер юҡ инде. Унда Юрмый ҡәбиләһе башҡорттары көн иткән. Яңы Кәшер ауылы әле лә бар. Һуғышҡа ҡәҙәр батыр комсомол һәм фирҡә эшен башҡарған. 1941 йылда М.В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияны тамамлаған. Фронтҡа 1941 йылдың июнь айында уҡ алынған, полк һәм корпус командиры булып хеҙмәт итеп, Днепр йылғаһы ярҙарында барған ҡаты алыштарҙа батырлыҡ күрһәткән. 1943 йылдың октябрендә генерал-майор Ғәни Сафиуллин Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған. Һуғыштан һуң генерал-лейтенант Мәскәүҙә, һуңынан Ҡазанда йәшәгән һәм эшләгән. 1973 йылдың октябрендә вафат булған.\nҒүмәр Хажимөхәмәтов 1906 йылда Минзәлә районының Яңы Биксәнтәй ауылында донъяға килгән. Бөгөн был ауыл юҡ инде, һыу аҫтында ҡалған. 9 йәшенән Кемерово өлкәһенең Анжеро-Суджанск ҡалаһында йәшәгән һәм эшләгән. Ул — Бүләр ҡәбиләһенең Мышыға ырыуы башҡорто. Фронтҡа 1941 йылдың ноябрендә алынған. Рота командиры булған. Витебск өлкәһендә барған ҡаты алыштарҙа батырлыҡ күрһәткәне өсөн 1944 йылдың июнь айында Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған. Һуғыштан һуң Дондағы Ростов ҡалаһында йәшәгән һәм эшләгән.\nӘкрәм Хәйретдинов 1924 йылда Бөгөлмә районының Русская Бакла ауылында тыуып үҫкән, колхозда эшләгән, фронтҡа 1943 йылдың ғинуарында алынған. Хәрби моряк. Николаев ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнашып батырлыҡ күрһәткән һәм шул уҡ йылдың 26 мартында сираттағы алышта һәләк булған. Советтар Союзы Геройы исеме 1945 йылдың 20 апрелендә бирелгән.\nХәлил Хәйруллин Минзәлә районының Күгәш ауылында 1920 йылда донъяға килгән. Ул — Мең ҡәбиләһенең Һарайлы-мең ырыуы башҡорто. Хеҙмәт юлын Мәскәүҙә бетон заводында башлай. 1941 йылдың сентябрендә Мәскәүҙән фронтҡа алынған, пулеметсы булып хеҙмәт иткән. Неман йылғаһының ике ярында ла барған ҡаты алыштарҙа батырлыҡ күрһәткәне өсөн 1945 йылдың 13 мартында ул Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булған.\nҒәли Шәмсетдинов Минзәлә районының Ҡолош ауылында донъяға килгән, Байлар ҡәбиләһе Турай ырыуы башҡорто. Педагогия училищеһын тамамлағандан һуң Ҡазанда мәктәптә уҡытҡан. 1939 йылда Ульяновск ҡалаһында танк училищеһын тамамлаған. Фронтҡа 1941 йылдың июнендә үк алынған. Танк ротаһының командиры булып хеҙмәт иткән. Львов өлкәһендә барған ҡаты алыштарҙа батырлыҡ күрһәткән. 1944 йылдың июлендә сираттағы алышта һәләк булған. Советтар Союзы Геройы исеме уға 1944 йылдың сентябрендә бирелгән.\nНурулла (Нурмый) Шәрипов Сәрмән районының Ҡаҙаҡлар ауылында 1925 йылда тыуған. Ул — Мең ҡәбиләһенең Һарайлы-мең ырыуы башҡорто. Ауылда колхозда эшләгән. Фронтҡа 1943 йылдың август айында алынған. Дошмандан Польшаны азат итеүҙә ҡатнашып, 1944 йылдың 27 июлендә 19 йәшендә генә ҡаты алышта һәләк булған. Герой исеме 1944 йылдың сентябрендә бирелгән.\nФәтих Шәрипов Баулы районының Бәйрәкә ауылында 1921 йылда донъяға килгән. Һуғышҡа тиклем Бөгөлмә педучилищеһында уҡыған, мәктәптә эшләгән. 1941 йылда Ҡазан танк училищеһын тамамлаған. Һуғышҡа 1942 йылдың майында алынған. Танк ротаһы командиры. Воронеж фронтында булып, 1943 йылдың 23 сентябрендә үҙенең ротаһы менән беренселәрҙән Днепр йылғаһы аша сыҡҡан һәм, йылғаның уң яғында барған ҡаты алыштарҙа батырлыҡ күрһәтеп, 1944 йылдың 10 ғинуарында Герой исеменә лайыҡ булған. Һуғыштан һуң батыр Ленинградта йәшәгән һәм хәрби моряктар училищеһында эшләгән. Ул — Ҡырғыҙ ҡәбиләһенең Заһит ырыуы башҡорто.\nШулай итеп, һуңғы ваҡытта эҙләнеүҙәр арҡаһында Бөйөк Ватан һуғышында тағы 22 башҡорттоң Советтар Союзы Геройы булыуын, шул иҫәптән 14 Минзәлә башҡортоноң Герой исемен алыуын асыҡланым. Әгәр был һандарҙы алдағы 61 башҡорт батырына ҡушһаҡ, Бөйөк Ватан һуғышында 83 башҡорттоң Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булыуы тураһында һүҙ йөрөтә алабыҙ.\nАвтор: Әхмәт-Гәрәй ЙӘНҒӘЛИН, тарих фәндәре кандидаты.


2024 йылға тиклем республиканың юл-транспорт хужалығы өс төп эшмәкәрлек йүнәлеше буйынса үҫешәсәк - Bash.News\n2024 йылға тиклем республиканың юл-транспорт хужалығы өс төп эшмәкәрлек йүнәлеше буйынса үҫешәсәк\n2024 йылға тиклем республиканың юл-транспорт хужалығы өс төп эшмәкәрлек йүнәлеше буйынса үҫешәсәк https://bash.news/news/106467_2024_jyla_tiklem_respublikany_yultransport_xuzhalyy_s_tp_eshmkrlek_jnleshe_bujynsa_eshsk\nТорлаҡ төҙөлөшө, сәнәғәт, юл һәм транспорт. Был йүнәлештәр бөгөн 2024 йылға тиклем төбәктең социаль-иҡтисади үҫеше тураһындағы указ үтәлешенә арналған брифингта өйрәнелде. Киләһе биш йылда республиканың юл-транспорт хужалығы өс төп эшмәкәрлек йүнәлеше билдәләгән. Халыҡ ташыуҙы системалаштырыу, юл хәрәкәтен мөмкин тиклем хәүефһеҙ итеү һәм күләмле инфраструктура проекттары тормошҡа ашырыу.\nТимур Мөхәмәтйәнов, Башҡортостандың транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы: “Ағиҙел аша яңы күперҙе һалып бөтөү төп маҡсаттарҙың береһе. Интернационал урамында ла яңы күпер һалыу ҡарала. Баш ҡаланың көнсығыш ҡапҡалары ла төҙөлөп бөтөргә тейеш. Ошо эштәр башҡарылһа, Өфөнөң транспорт хәрәкәте яңы кимәлгә сығасаҡ”.\nТөҙөлөш өлкәһендә лә күләмле проекттар көтөлә. Тәү сиратта торлаҡ күләмен бер кешегә 28 квадрат метрға еткереү бурысы тора. Шулай уҡ биш йыл эсендә 3 меңдән ашыу ғаиләне иҫкергән торлаҡтан күсереү күҙаллана.\nМарат Әхмәҙуллин, Башҡортостандың төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы: “Йәш ғаиләләргә ҡуртымға фатир тәҡдим итеп һуңынан уны хосусилаштырыу мөмкинлеге биргән республика программаһы әҙерләнә. Уға ярашлы, 5 йөҙҙән ашыу йәш парҙар торлаҡ менән тәьмин ителәсәк. Әле был программаны ғәмәлгә ашыра башлау өсөн ҡануниәткә үҙгәрештәр әҙерләнә”.\nБашҡорт телен ҡулланыу даирәһе киңәйә\nРеспублика башлығы Радий Хәбиров бөгөн Өфөләге Затон йылылыҡ-электр станцияһында булды\nРеспублика башлығы Радий Хәбиров бөгөн рәсми сәфәр менән Өфө районында


Юбилей объекттары | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБаш ҡаланың 450 йыллығына мәҙәни объекттар реконструкцияланыр, тип көтөлә. Был мәсьәләне республика башлығы Радий Хәбиров Мәскәүҙә Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Ольга Любимова менән осрашыуҙа күтәрҙе. Ниндәй объекттар әлегә исемлеккә ингән? Өфө дәүләт циркына инеп булмай, уның ишектәре суд приставтары тарафынан бикләнгән. Бынан ярты быуат элек төҙөлгән циркты 2017-се йылда япҡандар, сәбәбе лә асыҡ: бинаға етди ремонт талап ителә. Сығыш яһаған хайуандар ваҡытлыса икенсе цирктарға тапшырылған, әле бында ни бары директор, ҡарауылсы һәм бухгалтер ғына эшләй. Элек хайуандар, акробаттар сығышын күҙәтергә сират йыйыла торғайны, ти хеҙмәткәрҙәр. Бинаға тулы ремонт күптән талап ителгән. Циркты реконструкциялау мәсьәләһен республика башлығы Радий Хәбиров Мәскәүҙә үткән эш сәфәрендә күтәрҙе. Ул Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Ольга Любимова менән осрашыуҙа Өфөнөң мәҙәни объекттарын реконструкциялау һәм ремонтлау өсөн федераль финанслау мөмкинлектәрен тикшерҙе.Рус драма театры ла – реконструкциялауға мохтаж. Был объект та Мәскәүҙә үткән осрашыуҙа ҡаралды. Рус драма театрының сәхнә һәм залы 20 йыл ремонт күрмәгән. Бынан тыш, яҡтыртыу һәм тауыш ҡоролмаларын яңыртыу маҡсаты ҡуйылған. Иҫкеләре иһә 1982-се йылдан алып хеҙмәт итә.Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының киләсәге лә күп һорауҙар тыуҙыра. Был бина күп ҡатлы йорт һәм китапхана менән тоташып, бер үк адреста иҫәпләнә. Театрҙа грим эшләү һәм ҡурсаҡтарҙы һаҡлау бүлмәләре, тамашасылар өсөн буфет юҡ.Урындарҙың тығыҙ булыуы Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрының төп проблемаларының береһе. Ҡайһы бер хеҙмәткәрҙәрең хатта эш бүлмәһе лә юҡ. Бында, мәҫәлән, рәссамдар ултыра. Был урында бүлмә тип түгел, ә коридор тиергә мөмкин. Сөнки тап ошонан башҡа хеҙмәткәрҙәр икенсе урынға сығып йөрөй. Бүлмә түбәләренән йыл һайын һыу аға, театр машиналары өсөн гараж, ә тамашасылар автомобилдәре парковка урындары менән тәьмин ителмәгән. Өҫтәүенә, театр күптән инде капиталь ремонт күрмәгән. Урта быуат үҙенсәлекле табыштарын яҡшы шарттарҙа һаҡлап, киләсәк быуынға тапшырыу һорауы ла йылдар буйына күтәрелә. Өфө ике ҡаласығында, мәҫәлән, 2006-сы йылдан алып ҡаҙаныу эштәре алып барыла. 120 меңдән ашыу артефакт(ҡомартҡы?) әле подвалда һаҡлана. Ҡаҙып алынған тарихи берәмектәр махсус температурала ятырға тейеш, әммә әлегә бындай мөмкинселек юҡ, ти хеҙмәткәрҙәр.Һанап кителгән объекттар Өфөнөң 450 йыллығына реконструкцияланыр, тип көтөлә. Ремонт эштәренең ҡасан башланыуы әлегә билдәһеҙ.


Диктор, актер һәм тыр-тыр » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Диктор, актер һәм тыр-тыр\n16.01.2015 Диктор, актер һәм тыр-тыр\nйәки Фирҙәт Ғәлиевтың 70 төрлө һөнәре\nБыл шәхесте республиканың һәр кешеһе йөҙгә белә, тауышынан таный. Актер, диктор, төрлө сараларҙың алыштырғыһыҙ алып барыусыһы, тележурналист… Был исемлекте тағы ла әллә күпме дауам итергә булыр ине. “Йәшлек”тең бөгөнгө ҡунағы – үҙенең бәрхәт кеүек йомшаҡ тауышы менән меңәрләгән радио тыңлаусыға хәйерле иртә, хәйерле көн теләүсе Башҡортостандың халыҡ артисы Фирҙәт Ғәлиев.\n– 50 йәшкә еткән Фирҙәт Ғәлиевтың елле генә мәле, тиҙәр. Алтын юбилейығыҙға ниндәй хеҙмәт юлдары менән килдегеҙ?\n– 1982 йылда, Көйөргәҙе районының Яҡшембәт ауылынан килеп, Өфө дәүләт сәнғәт институтына һынауҙарҙы уңышлы үтеп, студент булып киттем. Илсур Хәбиров, Резеда Фәхруллина, Хөрмәт Үтәшев, Зилә Дибаева, Гөлназ Алсынбаева, Иҙрис Кәлимуллин, мәрхүм Ринат Басариев кеүек тырыш, егәрле талант эйәләре менән бергә уҡыу бәхете тейҙе. Ауылдан килгән 17 йәшлек егеткә сәхнәгә, актер һөнәренә һөйөү уятҡаны, тәүге оҫталыҡ дәрестәре өсөн курс етәксеһе Фәрдүнә Ҡасим ҡыҙы Ҡасимоваға ҙур рәхмәтлемен. Иҫ киткес киң күңелле, талапсан, эҙләнеүсән һоҡланғыс уҡытыусы ул. Икенсе курсты тамамлауға, илдә юғары уҡыу йорто студенттарын хәрби хеҙмәткә саҡырыу тураһында указ ҡабул ителде. Һәм беҙҙең курстан дүрт егетте армия сафтарына саҡырттылар. Ярты йыл Мәскәү өлкәһендә, йыл ярым Белоруссияла хеҙмәт итергә тура килде. Ҡайтҡас, уҡыуымды Ғабдулла Ғабдрахман улы Ғиләжев курсында дауам иттем. Ғөмүмән, уҡытыусыларымдан уңдым, тип һис арттырыуһыҙ әйтә алам. Бейеүҙән Тамара Шәһит ҡыҙы Хоҙайбирҙина, сәхнә теленән Илшат Хәлил улы Йомағолов (уның кеүек таҙа телле, матур тауышлы кешеләр бик һирәк), Гөлли Арыҫлан ҡыҙы Мөбәрәкова уҡытты. Сәхнә кешеһе булараҡ, улар мине үҫтерҙе, ысын актер итте. Уҡыуҙы Зифа Дәүләтбаева, Рәсимә Ғәйфуллина, Әлфирә Ғәлләмова, Зимфира Хөсәйенова, Әмир Зәйнәғов, Альберт Шәйхетдинов менән бергә тамамланым. 1989 йылдың 1 сентябрендә әлеге Милли йәштәр театрында (ул ваҡытта Йәш тамашасылар театры) эш башланыҡ. Мин унда ун йыллыҡ хеҙмәт юлын үттем. Өйләндем, ике бала үҫеп килә, дөйөм ятаҡ бүлмәһе…\n1996 йыл булды шикелле, яңылышмаһам, труппа менән Ҡазан ҡалаһынан гастролдән ҡайтып төштөк. Шул төндө театр бинаһы янып китте. Ошо мәлдән филармония, инвалидтар мәҙәниәт йорто, театрҙарҙың бәләкәй залдарында өйҙәш булып көн итеү башланды. Үҙебеҙҙең бина булмағас, ҡайҙа буш сәхнә табабыҙ, шунда сығыш яһай торғайныҡ. Тап шул ваҡытта мине радиоға эшкә саҡырҙылар. Ғаиләмде, балаларымды уйлап, театрҙағы билдәһеҙлектән арып, тәҡдимгә риза булдым. Ике йыл үткәс, филармония директоры Зимфира Тимерхан ҡыҙы Әбделмәнова үҙенә концерттар буйынса урынбаҫар итеп эшкә саҡырҙы. Актерҙан – дикторға, дикторҙан директор урынбаҫарына һикереү шулайыраҡ килеп сыҡты. Йыл ярым эшләп, һөнәремдең бөтә нескәлектәрен өйрәнеп, миңә Мәскәү ҡалаһына продюсерлыҡҡа уҡырға йүнәлтмә юлланып бөткәс, күңелем сәхнәгә кире тартыла башланы. Күңел талпына, ижад таптыра. Тап шул саҡта мине Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына эшкә саҡырҙылар. Эштән китеү тураһындағы өс ғаризам сүп кәрзиненә осҡандан һуң филармония етәкселәре менән һөйләшеү булды. Сәхнәгә тартылыуымды аңлап, эштән китеүемә риза булдылар. Дүрт йыл ул театрға хеҙмәт иткәндән һуң, төрлө тормош сәбәптәре арҡаһында һәм тағы ла саҡырыу буйынса, ҡабат ҡайтып, хәҙер инде “Юлдаш” радио каналында эшләй башланым. Миңә Европа халҡының, кеше бер урында оҙаҡ эшләргә тейеш түгел, тигән фекере оҡшай. Бер урында оҙаҡ тапанһа, кеше мүкләнә, тыныслана. Ә мин – энергиямды ҡайҙа ҡуйырға белмәгән, әллә күпме хыял, идея менән янып йөрөгән, үҙемде төрлө яҡтан һынай торған кеше. Хатта уҡытыусым Ғабдулла Ғиләжевтың саҡырыуы буйынса үҙем уҡып сыҡҡан сәнғәт институтында эшләп алдым. Сәхнә теле буйынса курс уҡытып сығарҙым. Гөлдәр Ишҡыуатова, Гөлшат Ғайсина, Фирүзә Аллаярова, Ишбулат Иҫәнбаев минең мәктәпте үтте. Шулай итеп, үҙемде уҡытыусы булараҡ та һынап ҡараным. Артабан да ошо йүнәлештә эшләй алам. Һүҙ, тел ҡәҙерен белергә, дикция өҫтөндә эшләргә, тауыш ҡуйырға өйрәтә беләм.\n– Тимәк, радиола үҙегеҙҙе мүкләнә башлаған кеүек тоя башлаһағыҙ, уҡытыу эшенә тотонорға уйығыҙ бар?\n– Мин әлегә эшемдән ҡәнәғәтмен. Йөҙөп йөрөп эшләрлек мөмкинлектәрем бар. Эшкә алған ваҡытта, Рәмис Рәжәп улы Дәүләтбаев менән һөйләшеү булды. “Минең башҡа сараларҙа, байрамдарҙа сығыш яһауыма, фильмдарҙа ҡатнашыуыма ҡаршы төшмәҫһегеҙме?” – тип һорағас, ул: “Теләгең булһа, йөрө, ҡатнаш”, – тине. Һәм ул ошо көнгә тиклем һүҙендә тора, теләгән һәр сарала ҡатнашам, дәүләт концерттары менән Төркиәлә, Кемерово өлкәһендә сығыш яһаным, фильмдарҙа уйнайым, тапшырыуҙарҙа ҡатнашам. Аяҡ-ҡулым радиоға ғына бәйле түгел. Шуға күрә үҙемде сәхнәнән, театрҙан алыҫлаштым тип әйтә алмайым. Һаман да ижад итәм.\n– Актер булып эшләү дәүерендә ниндәй ролдәрегеҙ иҫегеҙҙә ҡалды?\n– Актер яҙмышымдан, театрҙа уйнаған ролдәремдән уңдым. Улар шул тиклем күп, төрлө характерҙа, төрлө яҙмышлы булды. Иң тәүге ролем Йәш тамашасылар театры асылыу менән ҡуйылған “Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу” спектаклендәге Ҡуҙыйкүрпәс булды. Йәш актер өсөн ауыр, әммә ҡыҙыҡлы роль ине ул. Бик күп кеше мине тап ошо роль менән хәтерендә ҡалдырҙы. 1996 йылда Мостай Кәримдең “Салауат. Өн аралаш ете төш” трагедияһында Байыш тархан ролен уйнаным. Һәм төп ролдәрҙе башҡарған дүрт актерға: Рәсүл Ҡарабулатовҡа, Азат Йыһаншинға, Рушана Бабичеваға һәм миңә Шәйехзада Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһын тапшырҙылар.\nНисәнсе йыл икәнен хәтерләмәйем, театрҙа Илшат Йомағоловтың “Буш сәңгелдәк” комедияһын әҙерләнек. Өс кеше уйнаған спектаклде тәүҙә тапшыра алманыҡ. Худсовет ҡабул итмәне. Ул ваҡыттағы художество етәксебеҙ Олег Ханов өс көн ваҡыт һораны. Мин бына ошондай өс көндөң һәр актер яҙмышында булыуын теләйем. Сөнки йоҡоһоҙ, ялһыҙ эшләгән өс көн һәм өс төндөң ижадын, шатлығын, һөҙөмтәһен һүҙ менән генә аңлатып булмай. Өс тәүлектә Олег Закир улы беҙҙең менән өр-яңы спектакль әҙерләне. Уны Илсур Хәбиров, Сара Буранбаева менән йылдар дауамында уйнаныҡ. Күңелде ярып инә торған, ғаилә проблемаһын сағылдырған комедия ине ул.\nЭшләү дәүерендә миңә ниндәй генә ролдәрҙе уйнарға тура килмәне… Хатта Розалия Солтангәрәеваның “Аҡбуҙатҡа атлан, башҡортом!” тамашаһында Аллаһы Тәғәлә ролен уйнаным. Үлем фәрештәһе роле өсөн халыҡ-ара фестивалдә махсус призға лайыҡ булдым. “Ен алыштырған” спектаклендә – Ен, ә академтеатрҙа эшләгән саҡта “Ҡатынымдың исеме Морис” комедияһында ҡатын-ҡыҙ булып та уйнарға тура килде. Ижади яҙмышым зарланырлыҡ түгел.\n– Һеҙҙе урта быуын тамашасылары Аҡбай, йәштәр Тыр-тыр булараҡ белә. Ә бит, уйлап ҡараһаң, бындай оҙон ғүмерле образдар әлегәсә булғаны юҡ. Актер оҫталығынан киләме был, әллә балалар психологияһын төплө белеүҙәнме?\n– Ысынлап та, күптәр мине Аҡбай роле менән иҫтәренә төшөрә. Туфан Миңнуллиндың “Ауыл эте Аҡбай” заманында бик популяр спектакль булды. Ҡайҙа ғына сығыш яһаһаҡ та, шығырым тулы залдар йыйылды, балалар ғына түгел, ололар ҙа яратып ҡараны. Аҙаҡ уның икенсе, “Аҡбай ниңә күңелһеҙ?” тигән өлөшөн дә сәхнәгә сығарҙыҡ. Фирҙәүес Харисова телевидение өсөн “Тәмлетамаҡ менән Аҡбай мажаралары” тип исемләнгән телеспектакль ҡуйҙы. Балаларҙың тормошо ла, тормошҡа ҡарашы ла бөтөнләй икенсе төрлө. Улар өсөн уйнау өлкәндәргә ҡарағанда күпкә ауырыраҡ. Был мин асҡан ҡанун, дәлил түгел, быуын-быуынға күскән театр фәлсәфәһе. Сөнки улар алдауҙы, яһалмалыҡты ҡабул итмәй. Ихласлығың менән ышандыра алмайһың икән, улар тамаша дауамында битараф йөҙ менән һағыҙ сәйнәп, ашанып, һөйләшеп ултырасаҡ. Ә инде һинең уйыныңдың ихлас икәненә ышанһа, улар геройың менән бергә уйнай, ярһый, ҡайғыра, көлә. Телевидениелағы тәүге сығышым да (1983 йылда) балалар өсөн булды. Мәғәфүр Хисмәтуллиндың ҡатыны Сөйөмбикә апай тапшырыуҙарында әкиәттәр уҡый торғайны. Мине ул ошо тапшырыуға әкиәттә уйнарға саҡырҙы.\nӘ Тыр-тыр ролен Гөлназ Ҡолһарина тыуҙырҙы. Тәүге ниәт буйынса ул бер тапҡыр уйнала торған герой ине. Тыр-тыр – һәр нәмәгә өлгөрә, ҡыҫыла торған һәм үҙ фекере булған эскерһеҙ герой. Балаларҙың күңеленә ул ныҡлы инде, тапшырыуҙан һуң бик күп хат килде. Уларҙың теләген иҫәпкә алып, 17 йыл буйы Тыр-тыр роле менән кескәйҙәргә тыныс йоҡо теләнем. Бер осор, ваҡыт еткерә алмай башлағас, ул ролде улым башҡарҙы. Тыр-тырҙың бала сағына ҡайтыуы, аҙаҡ кире ҙурайыуы хаҡында махсус сценарий яҙылды. Миңә күп кеше, ихласһың, ти. Бәлки, ошо ихласлығым менән дә балаларҙы үҙемә ылыҡтырамдыр. Ҡасандыр Аҡбайҙы ҡараған балалар ҙурайып, башлы-күҙле булып, уларҙың балалары Тыр-тырҙы ҡарап үҫте. Быны мин Аллаһы Тәғәләнең оло бүләге тип ҡабул итәм.\n– Һеҙҙең дингә ҡарашығыҙ нисек?\n– Миңә күп дин әһеле: “Ниңә дингә күсмәйһең? Һиндә бит дингә тартылыу бар”, – ти. Кеше дингә тулыһынса таҙарынып, әҙер булып килергә тейеш. Әммә Аллаһы Тәғәләнең барлығына ышанам, ислам ҡанундарын тоторға тырышам. Дингә тартылыу тигәндән, яҙмыштың бер ҡыҙыҡлы осрағы ла булды. 2009 йылда Мәскәү ҡалаһынан шылтыратып: “Бик күп тауышты тыңланыҡ, һеҙҙең тауышығыҙ беҙгә ныҡ оҡшаны. Ҡөрьән Кәримде тулыһынса аудиояҙма өсөн уҡырға ризаһығыҙмы?” – тип һоранылар. Дини белемем булмауын әйткәс, миңә белемле, диндар булған, намаҙ уҡыған, ислам ҡанундары буйынса йәшәгән уҡытыусы беркетеп, һәр һүҙҙе, һәр хәрефте дөрөҫ әйтергә өйрәтәсәктәрен белдерҙеләр. Бөтә Рәсәй буйынса минең тауышымды һайлағандар икән, был юҡҡа ғына түгелдер, тип ризалыҡ бирҙем. Шулай итеп, изге китабыбыҙ минең уҡыуҙа илебеҙ буйлап диск булып таралды. Тик бер генә кәмселеге бар: ул DVD форматында сыҡҡан һәм һәр магнитолала тыңлап булмай. Алла бирһә, үҙемдең юбилей кисәһенә тиклем MP3 форматына үҙгәртеп сығарырға ниәтләйем.\n– Юбилей саралары ҡасан, ҡайҙа була?\n– 24 ғинуарҙа “Башҡортостан” концерт залында утәсәк. Әлеге ваҡытта сараға бик ҡыҙыу рәүештә әҙерлек эштәре бара. Нисек үтерен әлегә әйтмәй торам, ижадымды үҙ итеүселәр килһен, үҙ күҙҙәре менән күрһен. Кисәлә уҡыусыларым, курсташтарым һәм, әлбиттә, “Тамыр” телеканалының “йондоҙҙары” ҡатнашасаҡ. Матур йырҙар менән күңелле тамаша көтөлә.\n– Балаларығыҙ актер булырға теләмәнеме? Кескәйҙәр яратып өлгөргән бәләкәй Тыр-тыр ни хәлдә?\n– Минең көндәр буйына өйҙә булмауыма, оҙайлы гастролдәрҙә йөрөүемә ҡарап, балаларым актер һөнәрен һайламаны. Ҡыҙым Санкт-Петербург ҡалаһында Кино һәм телевидение университетының 5-се курсында белем ала. Ойоштороу һәләте һәм энергетикаһы буйынса тулыһынса миңә оҡшаған. Тәүге курстан уҡ башҡорт-татар концерттарын, дискотекаларын ойоштора, байрамдар үткәрә. Ә улымда бик ҙур актерлыҡ һәләте бар, хатта мине лә йомшаҡ йәйеп, ҡатыға ултыртып ҡуйырға күп һорамай. Ул Башҡорт дәүләт университетының 2-се курсында белем ала, буласаҡ хоҡуҡ белгесе.\n– Ә шулай ҙа һәр быуындың яратҡан актеры, сағыштырмаса ҡыҫҡа ижад ғүмерендә ҙур танылыу яулаған талант эйәһе ни өсөн театрҙан китте?\n– Театрҙан китте, тип әйтеү бик үк дөрөҫлөккә тап килмәй. Театрҙан китеү сәхнәнән китеү тигән кеүек яңғырай. Ә мин, әйтеүемсә, һаман да ижад менән йәшәйем. Академия драма театрынан китеүҙең үҙенә күрә бер сәбәбе булды. Үҙ принциптарыма ҡаршы бара алмағаным өсөн, тип тә аңлатырға була уны. Ул йылдарҙа театрҙа профком рәйесе вазифаһын башҡара инем. Һәм минән, ошо вазифам менән файҙаланып, бер кешене эштән бушатыуымды һоранылар. Әлбиттә, баш тарттым. Бәлки, һаман да театрҙа эшләп йөрөгән булыр инем, ләкин ошо ҡылығыма яуап итеп үҙемә “хуш” тинеләр. Әммә үкенмәйем. Мин уны тормош тәжрибәһе һәм кешелекле булыуыма һынау тип ҡабул итәм. Намыҫыма тап төшөрмәнем. Тормошта һәр нәмәгә үҙ ҡарашым, үҙ фекерем һәм үҙ һүҙем бар. Кешегә насарлыҡ ҡылмаҫҡа тырышам. Бер нәмәне яҡшы беләм: кешегә ҡылған насарлыҡ үҙеңә йә балаларыңа кире әйләнеп ҡайта.


Беҙҙең йәшлек йырсыһы һин, Радик\n5 Апрель 2011, 14:59\nМартта Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең халыҡ артисы Радик Арыҫлан улы Гәрәевҡа 55 йәш тулған булыр ине. Үкенескә күрә, ул беҙҙең аранан бик иртә, 40 йәшендә генә китеп барҙы. Күрәһең, ундай таланттарҙың ғүмере бик ҡыҫҡа булалыр.\n1996 йылда уның Башҡорт дәүләт филармонияһында үткән концертында бер нисә тапҡыр булырға тура килде. Үҙе менән әҙерәк һөйләшеп тә торҙоҡ. Автограф алырға башҡа килмәгән. Ярай, быныһы мөһим түгел. Һүҙем уның башҡарған йырҙары хаҡында. Иршат Сиражетдинов дөрөҫ әйтә, теләһә ниндәй, шаҡы-шоҡо йырҙарҙы йырламаны Радик. Ул башҡарған һәр йыр шедевр булды, йырҙың ҡиммәтен, һиммәтен белеп йырланы. Рим Хәсәновтың Назар Нәжми шиғырына яҙылған, «Һыу һибегеҙ гөлдәргә» тигән йырҙы Радик башҡарыуында ишеткәндән һуң, Ришат Фазлиәхмәтов тигән дуҫым менән гел йырлап йөрөнөк. Ул үҙенә күрә беҙҙең гимнға әйләнде. Әле лә ҡайһы саҡ осрашһаҡ, шул йырҙы йырламайынса ҡалған юҡ. Бик күп Радиктың йырҙары. Бер нисәһен генә әйтеп үтәйем: «Һағынырһың минең күҙҙәремде», «Һуң түгелдер», «Лилиә», «Мин һине яратам», «Гүзәлгә йыр», «Тамсы тама», «Уралым». Радик Гәрәев ул йырҙарҙың һәр береһен ысын күңелдән, йөрәктән сыҡҡан моң менән йырланы. Ә минең үҙемдең иң-иң яратҡан йырым – Айрат ҡобағошовтың Гәрәй Рәхим һүҙҙәренә яҙылған «Һағышланма» тигән йыры. Уны бик күп тыңлағаным бар. ҡайһы берҙә «Юлдаш» радиоһы эфирында ла яңғырай. Фәрит Бикбулатов та башҡара был йырҙы. Тик минең өсөн Радик Гәрәевтың йырлағаны яҡын. Ул замандарҙа бит клип тигән нәмә юҡ ине. Бына «Һуң түгелдер» тигән йырҙы Радик Ағиҙел йылғаһы күпере эргәһендә йырлай. Бик шәп килеп сыҡҡан. Хәҙер бит бәғзе бер йырсылар үҙҙәренең нимә хаҡында йырлағанын да белеп етмәй, йырҙың һүҙҙәрен ятлап алалар ҙа, фонограмма ҡуйып, әйҙә торалар сәхнәлә, робот һымаҡ ауыҙҙарын ҡыбырлатып. Ә клип тигәнең йырҙың тексына, мәғәнәһенә бөтөнләй тап килмәй. Йырсы йылға тураһында йырлай, ә клипта тауҙы төшөргәндәр, урман тураһындағы йырҙа сал ҡылғанлы ялан һүрәтләнгән... ҡайһы саҡта, ҡарап ултырам да, әллә мин үҙем аңламайыммы икән йырҙың мәғәнәһен, тип уйлап ҡуям. Шулай ҙа эстрадала, операла бик шәп талантлы йырсылар ҙа етерлек. Йәмил Әбделмәнов, Светлана Арғынбаева, Әлфиә Кәримова, Светлана Хәкимова, Гөлсөм Бикбулатова, ағалы-ҡустылы Туйсиндар. Тик ҡоро тауыш менән ҡысҡырыусылар күберәк. Бына Рәсәй эстрадаһы «йондоҙ»ҙары Ринат Ибраһимов, Лев Лещенконы алайыҡ. Һүҙ ҙә юҡ, улар – шәп йырсылар, икеһе лә Рәсәйҙең халыҡ артисы. Ә Радик уларға ҡарағанда ла шәберәк йырлай ине. Йырҙарын Сафуан Әлибаев, Зөһрә ҡотлогилдина кеүек талантлы шағирҙар, көйҙәрен ысын мәғәнәһендә виртуоз композиторҙар Рим Хәсәнов, Салауат Низаметдинов, Роберт Ғәзизов ижад итте. Ә хәҙер, әҙерәк нота белһәләр, үҙҙәре үк һүҙҙәрҙе рифмаға һалып, тоталар ҙа йыр яҙалар. Радик Гәрәевтың йырҙарын күпме тыңлаһаң да биҙҙермәй, күңелгә шундай яҡын.\nОшо һөйөү тулы йырҙары өсөн йырсыға, уның вокал буйынса уҡытыусыһы, профессор Миләүшә Мортазинаға оло рәхмәтлемен. Һүҙемде Радик Арыҫлан улына арналған шиғыр менән тамамлайым.\nТаңдарҙа йыр йырланың һин,\nТетрәндереп күңел ҡылдарын.\nТик аранан иртә китеп барҙың,\nЙырланмайса ҡалды йырҙарың.\nҺағышланма, моңайма, тип,\nҡайһы саҡта йырлайым мин.\nЙырҙарыңда оло һөйөү бирҙең,\nБеҙҙең йәшлек йырсыһы һин.\nРадик Гәрәевтың репертуарынан\nҺағынырһың минең ҡулдарымды,\nҮткәнеңде уйлап әсенһәң,\nМинән башҡа бер кем шулай\nҺөймәгәндер йомшаҡ сәсеңдән.\nҺағынырһың минең эҙҙәремде,\nМинһеҙ үтер бер саҡ йылдарың.\nҮҙем, күҙем, һүҙем, эҙем булып\nҡалыр һиңә бары йырҙарым.\nҺағынырһың минең күҙҙәремде\nЙөрәгеңдә йондоҙ ҡабыҙған.\nМинән башҡа булмаҫ инде һиңә\nҒүмер буйы тоғро табынған.\nҺағынырһың минең һүҙҙәремде,\nЮҡ, уларҙы хәтерең юғалтмаҫ.\nМинән башҡа һине бер кем\nӨнһөҙ, һүҙһеҙ генә йыуатмаҫ.


Башҡортостанда 2015 йылда ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарата 2123 енәйәт эше ҡуҙғатылған, уларҙың 1280-е иркенән мәхрүм ителгән\nРеспубликала ҡатын-ҡыҙҙар колонияһы юҡ. Хөкөм ҡарарын үтәү өсөн гүзәл-заттар Пермь һәм башҡа төбәктәргә ебәрелә. Төрмәлә ултырған ҡатын-ҡыҙҙар һәм уларҙың яҡындары өсөн был ҡыйынлыҡтар тыуҙыра.\nРеспубликаның ҡатын-ҡыҙҙар союзы ағзалары, хоҡуҡ һаҡлау органдары вәкилдәре бөгөн түңәрәк өҫтәлдә ошо хаҡта фекер алышты. Күпселек Башҡортостанда ҡатын-ҡыҙҙар төрмәһе асыу тәҡдимен хупланы. Уны Стәрлетамаҡтағы үҫмерҙәр өсөн тәғәйенләнгән колонияла булдырыу варианты ҡаралды. Бынан тыш, холоҡ төҙәтеү урынынан сыҡҡан көсһөҙ заттарға тормошта үҙен табырға ярҙам итеү кәрәклеге билдәләнде. Был йәһәттән Башҡортостан Ҡатын-ҡыҙҙар союзы тарафынан махсус проект тормошҡа ашырылып килә.


Хөкүмәт, профсоюздар һәм эш биреүселәр араһында республика килешеүенә ҡул ҡуйылды\n28 Июнь 2010, 12:23\nБөгөн Өфөлә 2011-2013 йылдарға Башҡортостан Хөкүмәте, БР Профсоюздар федерацияһы һәм БР эш биреүселәр берләшмәләре араһында Республика килешеүенә ҡул ҡуйылды. Документҡа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев, БР Профсоюздар федерацияһы рәйесе Әмирхан Сәмерханов, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе вазифаһын башҡарыусы Алексей Никин һәм БР Эш биреүселәр союзы рәйесе Владимир Шолом үҙ ҡултамғаларын ҡуйҙы.\nДокумент 11 бүлектән тора һәм социаль-хеҙмәт, улар менән бәйле иҡтисади мөнәсәбәттәрҙе көйләүҙең дөйөм принциптарын, шулай уҡ уларҙы тормошҡа ашырыу буйынса берлектәге ғәмәлдәрҙе билдәләй.\nБыйылғы килешеүҙә БР Хөкүмәте тарафынан социаль йүнәлештәге республика бюджетын төҙөү кәрәклеге билдәләнә – Республика килешеүе үтәлешен баһалау критерийҙарында беренсе пункт итеп, Башҡортостан Республикаһы тупланма бюджеты структураһында социаль өлкәгә сығымдар өлөшө 55 проценттан ашып китәсәк, тип билдәләнә.\nБыл осорҙа тулайым төбәк продуктының йыл һайын үҫеше 5,6 процент тәшкил итәсәк, тип күҙаллана. 2013 йыл йомғаҡтары буйынса теркәлгән эшһеҙлек кимәлен 1,85 процентҡа кәметергә, ә табышы йәшәү минимумынан кәм булған халыҡ өлөшө 10 проценттан ашмаясаҡ, тип планлаштырыла.\nПроизводствола имгәнеүселәр һанын кәметеү темптары һаҡлана – хәҙер уларҙың һаны йыл һайын 5 процентҡа кәмей. Килешеүҙә йәштәр мәсьәләләренә ҙур иғтибар бирелә. 2013 йыл аҙағына коллектив договорҙарҙың кәмендә 2/3 өлөшөнә йәштәр бүлеге индерелергә тейеш.\nБүлектәрҙә социаль-иҡтисади үҫеш, хеҙмәтсәндәрҙе һәм халыҡты социаль яҡлау, халыҡты эш менән тәьмин итеү һәм хеҙмәт баҙарын үҫтереү, халыҡтың табыштар һәм тормош кимәле өлкәһендә сәйәсәт, хеҙмәтте һаҡлау һәм экологик именлек, социаль партнерлыҡ кеүек өлкәләрҙә хеҙмәттәшлек принциптары телгә алына.\nАвтор:БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте\nТеги:бр хөкүмәтендәөс яҡлы килешеү


10°10′00″ с. ш. 77°04′00″ в. д.\nКөнбайыш Гат тауҙары\nһинд पश्चिमी घाट\nГуджарат[d], Махараштра[d], Гоа[d], Карнатака[d], Керала[d] һәм Тамилнад[d]\nбазальт, Латерит[d] һәм Эзбизташ\nЮрский период[d] һәм Кайнозой\n160 000 км²,\n795 315 гектар\nСурат, Мумбай, Пуна, Колхапур[d], Сирси[d], Шимога[d], Чикмагалур[d], Мангалор[d], Мадикери[d], Кожикоде[d], Ироду[d], Коимбатур[d], Палаккад[d], Поллачи[d], Кочин[d], Коттаям[d], Тенкаси[d], Тирунелвели[d] һәм Тривандрам[d]\nКөнбайыш Гат тауҙары Викимилектә\nКөнбайыш Гат тауҙары (һинд पश्चिमी घाट), Сахьядри (һинд सह्याद्रि) — Һиндостандың көнбайышындағы тауҙар теҙмәһе. Ул Декан яҫы таулығының көнбайыш сиге буйлап төньяҡтан көньяҡҡа табан һуҙыла, ул яҫы таулыҡты Ғәрәбстан диңгеҙенең тар ғына яр буйы тигеҙлегенән айырып ята. Тауҙар теҙмәһе Гуджарат һәм Махараштра сигендә, Тапти йылғаһынан көньяҡтараҡ башлана, Махараштра, Гоа, Карнатака, Тамилнад һәм Керал штаттары аша яҡынса 1600 километр үтеп, Каньякумарҙа, Һиндостандың көньяҡ сигендә тамамлана. Көнбайыш Гат тауҙарының яҡынса 60 проценты Карнатакта урынлашҡан.\nТауҙар 60 000 км² ерҙе биләй, уртаса бейеклеге — 1200 м, иң бейек нөктәһе — Анай-Муди (2695. м.).\nКөнбайыш Гат тауҙары тулы тауҙар теҙмәһе түгел, ә Декан платоһының шылған ситенән ғибәрәт. Моғайын, улар 150 млн йыл самаһы элек ғәйәт ҙур Гондвана континенты тарҡалып бүлгесләнгән осорҙа формалашҡандыр. Майами университеты геофизиктары Баррен менән Хариссон, Һиндостандың көнбайыш ярҙары Мадагаскарҙан кителеп төшкәс, 100 млн йылдан алып 80 миллион йылға тиклем элек барлыҡҡа килгән тип фаразлай. Кителеп төшкәндән Һиндостан яҫы таулығының ярымутрау өлкәһе хәҙерге Реюньон районында ағып йөрөй (21°06' ю. ш., 55°31' в. д.). Ер аҫтынан эре лаваларҙың атылыуы Декан яҫы таулығын барлыҡҡа килтергән. Шулай итеп, Һиндостан уртаһында киң базальт ҡатламы булған яҫы таулыҡ хасил була. Ошо янартау процестары Көнбайыш Гат тауҙар теҙмәһенең төньяҡ өлөшөндә көмбәҙгә оҡшаш түбәләрҙе булдыра. Тау нигеҙендә ятҡан ҡая таштар бынан 200 млн йыл элек формалашҡан. Ҡайһы бер урындарҙа уларҙы күрергә мөмкин, мәҫәлән Нилгирила.\nБазальт — төп тау тоҡомо, ул 3 км тәрәнлектә лә осрай. Башҡа тоҡомдарҙан чарнокит, гранит гнейс, хондалит, гранулит,эзбизташ ҡушылмалары булған гнейс, тимер мәғдәне, долерит һәм анортозиттар ҙа осрағылай бында. Көньяҡ убаларҙа шулай уҡ латерит һәм боксит ятҡылыҡтары ла бар.\nКөнбайыш Гат тауҙары төньяҡтағы Сатпур тауынан Гоа, Карнатака аша көньяҡҡа Керал һәм Тамилнадҡа үтә. Төньяҡта башланған ҙур Сахьядри тауҙар теҙмәһендә тау станциялары бик күп. Кесе тауҙар теҙмәһе араһында Кардамонов, Нилгиря, Анаймалай һәм Керал менән Тамилнадта Палани тауҙарын атап үтергә була. Һиндостандың иң бейек нөктәһе (2695 . м.) Көнбайыш Гхата тауҙарында Гималай — Анай-Мудинан көньяҡтараҡ ята .\nКералда Палгхад ҡалаһы янында Көнбайыш Гаттың иң көньяҡтағы өлөшөн системаның төньяҡ өлөшөнән айырып торған киң Палаккад үткәүеле урынлашҡан.\nКөнбайыш Гаттың урмандарында\nКөнбайыш Гат тауҙар теҙмәһендә Һиндостандың байтаҡ йылғалары башлана. Көнбайыштан көнсығышҡа Бенгал ҡултығына табан аҡҡан Кришна, Годавари һәм Кавери көнсығыштан көнбайышҡа, шулай уҡ , көнбайыш, көнсығыш һәм Ғәрәбстан диңгеҙҙенә табан юлланған Карамандың шишмә башы шунда. Махараштрала һәм Кералда һыуһаҡлағыстар төҙөлгән.\nЮНЕСКО Бөтә донъя мираҫы, объект № 1342\nКөнбайыш Гат тауҙарының дымлы һәм тропик климаты бейеклеккә һәм экваторҙан ниндәй алыҫлыҡта ятыуына бәйле. Төньяҡта 1500 метрҙан ашыу һәм көньяҡта уртаса 2000 метрҙан ашыу бейеклектә климат уртаса.\nБында уртаса температура +15°С, ҡышын урыны менән температура 0°С градусҡа тиклем төшә. Һыуыҡ осор иң дымлы көндәргә тура килә.\nТауҙар ямғыр алып килгән көнбайыш муссон елдәрен ҡаплап тора, шуға ла тауҙарҙа яуым-төшөм күп була, айырыуса көнбайыш битләүҙә. Ҡуйы урмандар ҙа был өлкәлә яуым-төшөмдөң күплегенә килтерә. Йылына 3000-4000 мм яуым-төшөм яуа.\nКөнбайыш Гат тауҙарында бай биологик төрлөлөк күҙәтелә, эндемик төрҙәр ҙә бар.\n130-ҙан ашыу төр һөтимәр, 180-ләп төр ер-һыу хайуаны, 500-ҙән ашыу төр ҡош ошо тауҙарҙы төйәк иткән. Һыу ятҡылыҡтарында йөҙгә яҡын төр балыҡ иҫәпләнә. Эндемик төрҙәрҙән вандер, сәнскеле соня, нилгирий тары, Nasikabatrachus sahyadrensis, көньяҡ һинд әрмәндеһе һәм башҡаларҙы бында осратып була. Шуныһы ҡыҙыҡ, тауҙа йәшәгән һыу хайуандары төрөнөң яҡынса 80 процентын башҡа ерҙә бөтөнләй юҡ..\nФлораһы ла бик бай: бында 5000-дән ашыу төр сәскәле үҫемлектәр үҫә.\nКөнбайыш Геология Гатынан\n↑ 1,0 1,1 http://whc.unesco.org/en/list/1342\n↑ Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; СГНЗС төшөрмәләре өсөн текст юҡ\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Көнбайыш_Гат_тауҙары&oldid=989586 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:45 25 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


Мәскәүҙә «Асыҡ инновациялар» форумында БДМУ-ның йәш ғалимдары Башҡортостан менән таныштыра // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nМәскәүҙә «Асыҡ инновациялар» форумында БДМУ-ның йәш ғалимдары Башҡортостан менән таныштыра\n12:28, 29 октября 2015 Йәмғиәт\nМәскәүҙә «Асыҡ инновациялар» форумында БДМУ-ның йәш ғалимдары Башҡортостан менән таныштыра Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 29 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nОшо көндәрҙә Мәскәүҙең ВДНХ майҙансығында барған «Асыҡ инновациялар» форумында Башҡорт дәүләт медицина университетының йәш ғалимдары республика менән таныштыра. Валентин Кудряшов һәм Эдуард Ғәлләмовтың яңы эштәре студенттарҙы, интерндарҙы һәм ординаторҙарҙы уҡытыу өсөн тәғәйенләнгән. Был — эндоскопия хирургияһында мануаль оҫталыҡты үҫтереү өсөн модулле программа-тренажер.\n«2015 йылдың башында БДМУ-ның дөйөм хирургия кафедраһында беҙҙең тренажерҙар ярҙамында әҙерләнгән симуляция класы асылды, — тип һөйләне Валентин Кудряшов. — Университеттың хирургия кафедраларында ошондай бер нисә класс асырға һәм артабан ошо эштәрҙе белем биреү программаларына индерергә ниәтләйбеҙ».\n«Асыҡ инновациялар» форумында Рәсәй һәм сит ил компанияларының яңы асыштары күрһәтелә.\nУның сиктәрендә Инновациялар шоуы, шулай уҡ эшҡыуарлыҡ һәм яңы технологиялар өлкәһе эксперттарының оҫталыҡ дәрестәре ойошторола. «100 инноватор» халыҡ-ара төркөмө булдырыла, унда компанияларҙың 35 йәшкәсә вәкилдәре ҡатнаша.\nТеги: һаулыҡ һаҡлау,форумдар,бдму


Башҡалала йылытыу миҙгеле буйынса матбуғат-конференцияһы үтте\nӨфөлә йылытыу миҙгеле буйынса матбуғат-конференцияһы үтте. Ҡағиҙәгә ярашлы, йылытыу миҙгеле һауа температураһы һигеҙ градустан түбән төшкән осраҡта башлана.\n07 сен, 10:25\nБашҡортостанда "Яңы Булгаков" торлаҡ комплексы өлөшсөләре үҙ фатирҙарын аласаҡ\n"Яңы Булгаков" торлаҡ комплексыһы төҙөүсеһе ике йортто файҙаланыуға индереүгә рөхсәт алды. Фатирҙарҙы хужаларына тапшырыу, алданған өлөшсөләр реестрына индерелгән «юл картаһына» ярашлы, башҡарылды.\nӨфөгә - сифатлы юлдар\nӨфөлә транспорт тығындарын кәметеү маҡсатында күләмле төҙөлөш проекттары бойомға ашырыла. 2023 йылға тиклем иҫәпләнгән транспорт программаһына ярашлы бюджеттан 800 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән. Юлдарҙағы ремонт эше менән беҙҙең сайтта танышығыҙ.\nӨфөнөң Рихард Зорге урамында йылытыу миҙгеле ваҡытында башланасаҡ\nӨс айҙан ашыу дауам иткән ремонт эштәре участкала тамамланыу алдында. Унда 304 метр оҙонлоҡта һыу торбаһы һалынған. Йылыны бөгөндән үк бирергә лә мөмкин. Хеҙмәткәрҙәр капиталь ремонтты тулыһынса октябрь уртаһына тиклем тамамларға иҫәп тота.\nӨфөлә йорт төҙөүсе ойошма өлөшсөләргә аҡсаларын ҡайтара\nБашҡалала төҙөүсе компания алданған өлөшсөләргә аҡсаларын ҡайтара. Был граждандар зыян күреүселәр исемлегенән алына.\nХрущевкаларға яңы һулыш өрөләсәк\nБыл турала бөгөн Башҡортостан Хөкүмәте ултырышында Премьер-министр Рөстәм Мәрҙәнов белдерҙе. Республика Хөкүмәте хрущевкаларҙы реновациялау, йәғни структураһын боҙмай ғына төҙөкләндереү тураһындағы тәҡдимде Рәсәй төҙөлөш министрлығына индерергә лә ниәтләй. Уны әҙерләү һәм күләмде билдәләү бурысы вице-премьер Андрей Труханға йөкмәтелде.