5(2011) » Страница 2 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Облако тегов » 5(2011) » Страница 2\nБерәү булһын – берәгәйле булһын\nРубрикалар // 22-01-2011, 16:48\nКалендарь буйынса ҡыштың уртаһына ла еттек, шөкөр. Тимәк, көндән-көн яҙға яҡынлашабыҙ. Быйылғы яҙ, иҫләүегеҙсә, ауыл хужалығының «мәрткә китеүенән» һуң уҙған ике тиҫтә йылды түңәрәкләп, өсөнсө тиҫтәне башлауы менән билдәле. Тап үткән быуаттың туҡһанынсы йылдары башынан ауыл эшсәндәре яйлап ҡына эш хаҡы урынына етештергән продукцияһын алып эшләргә өйрәнде, техника паркының яңыртылыуын мөғжизә кеүегерәк итеп ҡабул итә башланы, эшкә илке-һалҡы ҡарарға ғәҙәтләнде. Уның ҡарауы, шәхси хужалыҡтарға йәм инде! 5 – 6 һауын һыйыр, йә булмаһа шуның сама йылҡы малы тотоу менән берәүҙе лә аптырата алмаҫһың хәҙер. Көнөң шул мал-тыуарға ҡалғас, тырышаһың инде....\n«Тыныслыҡта булһын уйыбыҙ»\nНовости / Иман // 22-01-2011, 16:44\nИман – күңелебеҙ нуры, Аллаһыға инаныуыбыҙ хисе менән тулы йөрәгебеҙ сафлығы, рухыбыҙ ышығы. Үҙең өсөн донъялағы барлыҡ матди байлыҡтарҙан да өҫтөн булған ниндәйҙер рухи таяныстың булыуын тойоу ҙа берәүҙәр өсөн йәшәү мәғәнәһе. Ниндәй генә ғәмәлдәр башҡармайыҡ, тормошобоҙҙа беҙҙе Ислам әҙәбе, тәртибе, йолалары оҙата килә, тыйыуҙары яңылыш аҙымдарҙан аралай, дөрөҫ йәшәргә өйрәтә. Башҡортостан мосолмандары диниә назараты рәйесе, мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин менән республикала мосолмандар тормошо, рухи ҡиммәттәр, назараттың эше хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ....\nЯҠТЫЛЫҠ ТАРАТЫУСЫ, ИЗГЕЛЕК ӨЛӘШЕҮСЕ\nНовости / Мәғариф // 22-01-2011, 16:43\nАуыл урамы буйлап талғын ғына мөләйем ҡатын атлай. Уның ғүмер юлы ла ошо юл кеүек һыҙылып барҙы, шунда үтте. Ана бит, күҙ күреме аралығында уның сая йәшлеге үткән Ҡыҙҙар тауы, шатлығын да, ҡайғыһын да үҙендә сер итеп һаҡлаған Керәүле йылғаһы, бөтә ғүмере үткән мәктәбенән шау-гөр килеп уҡыусылары, хеҙмәттәштәре урамға ағыла, ана, борсолоу-һағыштарын да уртаҡлашып йәшәүсе ут күршеләре йорт араһында йүгерешә, ана, ошо ауылға килен булып төшкәндән алып йәшәгән өйөнөң тәҙрә яңағына таянып, йылмайып, уның ғүмерлек таянысы – тормош иптәше көтөп тора... Күңеленән генә тормош хәтирәләрен барлай-барлай барған ҡатын аҙымын тиҙләтте: ашығырға кәрәк, бына-бына әсәләрен юбилейы менән ҡотларға уның ғәзиздәре – балалары йыйыласаҡ......\nТабиптар фатирлы булды\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 22-01-2011, 16:36\nБөгөн «Үрге Йәркәй үҙәкләштерелгән район үҙәк дауаханаһы» сәләмәтлек һаҡлау муниципаль учреждениеһы үҙенә район үҙәк дауаханаһын, дүрт табип амбулаторияһын һәм 60 фельдшер-акушерлыҡ пунктын берләштерә...\nОҙаҡ көрәштек. Инде эшләйек\nНовости / Сәйәсәт // 22-01-2011, 16:33\nҒәжәп инде ул – ауыл. Яҙмышының ғибрәтлелеге һәм фажиғәлелеге йәһәтенән ауылға, бәлки, халыҡ үҙе генә тиңләшә алалыр. Ауыл кешеһе меңдәрсә йыл буйына иген үҫтергән, әммә ғүмеренең күп өлөшө бер һыныҡ икмәк өсөн көрәшеп, хатта шуның өсөн тилмереп үткән.\nБының сәбәптәре, әлбиттә, төрлө. Ләкин, ниндәй генә шарттар булмаһын, ауыл кешеһенең тормошон ауырайтҡан да, еңеләйткән дә төп нәмә – сәйәсәт. Ауыл хужалығы иңенә проблемаларҙы, тәбиғәт факторҙарынан бигерәк, дәүләт сәйәсәте өйә....\nСтудентҡа стипендия кәрәкме?\nНовости / Мәғариф // 22-01-2011, 16:31\nМәғариф өлкәһендәге реформаларҙан һуң Рәсәй властары юғары уҡыу йорттары системаһына ла үҙгәреш индермәксе. Улар бюджет сығымдарын ҡулайлаштырыу маҡсатында студенттарға, аспиранттарға стипендия түләүҙе бөтөрөү тураһындағы фекер менән сығыш яһаған. РФ Президенты кәңәшсеһе Аркадий Дворкович Халыҡ-ара университет студенттары менән осрашыуҙа, йәштәргә дәүләттән аҡса алып ятҡансы үҙҙәренә эшләргә кәрәк, тип белдергән. Уның фекеренсә, уҡыу өсөн компенсация алыу дөрөҫ түгел. «Уҡыуҙан һуң кафедрала, китапханала эшләргә мөмкин. Әгәр һин буласаҡ менеджер икәнһең, көнөнә 2 – 3 сәғәт берәй компанияла эшләргә була. Процесс ике яҡлы, һәр вуз студенттары өсөн шарттар булдырырға тейеш. Был – хәл ителә торған проблема. Әгәр ҙә ваҡытыңды дөрөҫ бүлһәң, айына 5 мең һум аҡсаны һәр ваҡыт эшләп була», – тигән ул.\nДворковичтың белдереүенән һуң Рәсәйҙең студенттар союзы 26 ғинуарҙа студенттарҙы яҡлап пикетҡа сығырға йыйына. Стипендияһыҙ уҡыуға ҡарата фекерҙәрен белеү маҡсаты менән беҙ бер нисә кешегә мөрәжәғәт иттек....\nТОТОРОҠЛО ХӘЛ ҺАҠЛАНА\nРубрикалар // 22-01-2011, 16:29\nБР буйынса Эске эштәр министрлығы йыл йомғаҡтарын барланы. Тәртип һәм хоҡуҡ һағында тороусылар коллегия ултырышы алдынан тактик-махсус күнекмәләрҙе ҡараны, үҙҙәренең бүлексәләренә өр-яңы автомобиль асҡыстарын алды, бәлиғ булмаған хоҡуҡ боҙоусыларҙы ваҡытлыса тотоу үҙәге хеҙмәткәрҙәре яңы өй туйланы....\nЯбай булһаҡ та, абай булайыҡ...\nРубрикалар // 22-01-2011, 16:27\n«Пятерочка» һәм башҡа магазин селтәрҙәрендә «Топленое молоко» печеньеһы, «Коровка» кәнфиттәре төрөлгән ҡаптарҙың тышындағы сағыу төҫтәге «Автомобиль – к чаю» тип яҙылған реклама менән ҡыҙыҡһынып, шартта күрһәтелгәнсә, ун логотип йыйҙым да, яҙылған адрес буйынса Киров ҡалаһына ебәрҙем. Һәм, беләһегеҙме, «балыҡ ҡапты» бит. Бер ай ҙа үтмәне, Кировтан хат килеп төштө: мин, шартта әйтелгәнсә, «Рено» автомобилен отмаһам да, 3200 һумлыҡ «Нокиа» кеҫә телефонын отҡанмын! Телефонды ҡулыма төшөрөү өсөн паспортым менән ИНН-дың күсермәләрен ебәрергә кәрәк икән. Хат махсус бланкыла ла түгел, мисәттәре лә юҡ. Шикләндем дә (минең исемдән кредит алып ҡуйыуҙары йәки башҡа махинация ҡылыуҙары бар бит!), уларҙы ебәрмәнем. Ярты ай тигәндә тағы ла икенсе хат килеп төштө. Үҙемдең шигем тураһында уларҙың электрон почтаһына яҙып ебәрҙем, әммә бер ниндәй ҙә яуап булманы. Тимәк, шигем раҫлана түгелме?! Ысынлап та, бушлай сыр тәпелә генә буламы?...\nБала һөйгәнде ил һөйә\nНовости / Башҡортостан // 22-01-2011, 16:25\nРеспублика Хөкүмәтендә бер төркөм гүзәл затты «Әсәлек даны» миҙалы менән бүләкләү тантанаһы үтте. Биш һәм унан да күберәк бала тапҡан әсәләргә юғары дәүләт наградаһын БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Фидус Ямалетдинов тапшырҙы....\nДәүләт үҙ йөкләмәләрен үтәй\nНовости / Башҡортостан // 22-01-2011, 16:15\nБашҡортостанда 2001 йылдан алып производствола эшләгән ваҡытта имгәнеп ҡалған ете йөҙҙән ашыу кешегә автотранспорт бирелде. Инвалидтар өсөн машина бик ҡәҙерле нәмә – физик мөмкинлектәре сикләнгән кешеләргә автомобиль ысын мәғәнәһендә хәрәкәт итеү өсөн кәрәк....


ИЛДЕ ТОТҠАН ТЕЛЕМ, ҺҮҘЕМ БАР… — МБОУ "Башкирская гимназия №102 им. Равиля Тухватовича Бикбаева" ГО г. Уфа РБ\n12 декабрь – Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың тыуған көнө. Уға быйыл 81 йәш тулған булыр ине…\nИлде тотҡан телем, һүҙем бар!\n12 декабрь – Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың тыуған көнө. Уға быйыл 81 йәш тулған булыр ине… Әммә тормош шулай ҡоролған, үкенестәрһеҙ, юғалтыуҙарһыҙ шыма ғына бармай шул. Бөйөк шәхестәребеҙ арабыҙҙан китеп бара…\nОктябрь айында Башҡортостандың халыҡ шағиры, ғалим һәм йәмәғәт эшмәкәре Рауил Бикбаевтың башҡорт теле һәм әҙәбиәте үҫешенә ҙур өлөш индергәне өсөн, күп йыллыҡ емешле йәмәғәт эшмәкәрлеген иҫәптә тотоп, уның исемен мәңгеләштереү буйынса Республика башлығы Радий Хәбиров махсус указға ҡул ҡуйҙы. Документҡа ярашлы Өфө ҡалаһының Дим районындағы 102-се башҡорт гимназияһына халыҡ шағиры исеме бирелеүе билдәле булды. Мәктәбебеҙ был яңылыҡты оло ҡыуаныс итеп ҡабул итте һәм дәррәү әҙерлек эштәренә тотондо.\nРауил Төхвәт улының тыуған көнөндә гимназиябыҙ хәтер кисәһе уҙғарҙы. Байрамға ҡәләмдәштәре, дуҫтары Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев, шағир Зөфәр Вәлитов, Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы рәйесе Зәки Әлибаев һәм 58 йыл бергә иңгә-иң терәп, донъя көткән Рауил Төхвәт улының тол ҡатыны Фәриҙә Яҡуп ҡыҙы саҡырылғайны.\nСәхнә тултырып сығып баҫҡан, гимназиябыҙҙың һөлөк кеүек егеттәре бөйөк шағирыбыҙҙың телебеҙгә, халҡыбыҙға, илебеҙгә, еребеҙгә арналған тәрән мәғәнәле шиғырҙарын йөрәктәргә үтеп инерлек итеп һөйләүҙәренән башланып китте был күркәм сара. Тап егеттәр генә башҡарыуында был шиғырҙар айырыуса бер үҙенсәлек менән күңелдәргә үтеп инде. Рауил Төхвәт улының халҡына еткерергә теләгән уйҙарын уҡыусылар үҙҙәре аша үткәреп тамашасыға еткерә алыуы бик ҡыуаныслы хәл. Башҡортостан гимнының авторҙарының береһе булараҡ, Рауил ағай өсөн беҙ бик ғорурбыҙ, бөтә зал менән гимнды ҙур теләк менән башҡарҙы гимназистар.\nКисәбеҙгә йәм һәм мәртәбә өҫтәп килгән ҡунаҡтарыбыҙҙың береһе Зәки Арслан улы Әлибаев Рауил ағайҙың балалар өсөн балаларса ихлас шиғырҙар яҙыуын,уларҙың ниндәй тәрбиәүи көскә эйә икәнлеген һыҙыҡ өҫтөнә алып үтте. Былтыр ғына үткән юбилейы мәлендә шағирҙың сәғәттәр буйы яттан шиғырҙарын һөйләй алыуын хәтерләп үтте. Һәр кемгә лә бирелмәй шул ундай һәләт.Һуңғы китабының презентацияһын үҙенең тыуған яғында үткәрергә теләге бик ҙур булыуын, әммә өлгөрә алмауы үкенесле булды тип һөйләп үтте.\nШағир Ҡәҙим Аралбаев үҙенең дуҫы, серҙәше,ҡәләмдәше Рауил ағай тураһында бик күп йылы,изге хәтирәләре менән уртаҡлашты. Шағирҙың 1964 йылда сыҡҡан «Дала офоҡтары» исемле тәүге китабын ҡәҙерләп һаҡлай икән. Беҙҙең гимназиябыҙға Рауил ағайҙың исеме бирелеүе уңайынан бағышлап яҙылған, хатта ҡараһы ла кипмәгән «Бикбай мәктәбе» исемле шиғырын уҡыусылар шатланып тыңланы.\nШағир Зөфәр Вәлитов та үҙенең сығышында Рауил ағай тураһында әлегә уҡыусылар ишетмәгән белмәгән матур хәтирәләре менән уртаҡлашты. Уға арнап яҙған «Талант» шиғырын зал йылы ҡабул итте.\nБөйөк шағирыбыҙҙың тол ҡатыны, 45 йыл ғүмерен балаларға инглиз телен уҡытыуға арнаған Рәсәйҙең мәғариф отличнигы, Фәриҙә Яҡуп ҡыҙының да был күркәм сараға килеүе, Рауил ағай тураһында матур тәьҫораттары менән уртаҡлашыуы, уҡыусылар өсөн бик фәһемле булды. Үҙе тәржемә иткән шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Гимназиябыҙҙа асыласаҡ Рауил Бикбаев исемендәге кабинетта булдырыласаҡ музейға тормош иптәшенең шәхси әйберҙәрен, китаптарын,ҡулъяҙмаларының бер өлөшөн тапшырасағын белдерҙе һәм мөмкин тиклем йышыраҡ осрашыуҙарға килеп йөрөргә вәғәҙә бирҙе. Тимәк, шағирыбыҙҙың туғандары, ҡәләмдәштәре менән тығыҙ бәйләнеш буласаҡ. Гимназиябыҙҙың директоры Илһам Зинур улы Ғайсин билдәләп үтеүенсә, киләсәккә милли-ғәмәли конференциялар, осрашыуҙар, Бикбай уҡыуҙары кеүек саралар планлаштырылған һәм һис шикһеҙ улар бойомға ашырыласаҡ.\nОло байрамыбыҙҙың ҡунаҡтары Өфө ҡалаһы ҡала округы Дим районының социаль эштәр буйынса хаҡимиәт башлығы урынбаҫары Гөлнара Хәтмулла ҡыҙы Әминева һәм Дим районы мәғариф бүлеге етәксеһе Ирек Рәшит улы Усманов та уҡыусыларҙы, гимназия коллективы, килгән ҡунаҡтарҙы, ата-әсәләрҙе ихлас күңелдән ҡотлап, йылы тәбрикләү һүҙҙәрен еткерҙеләр.\nКисәне Дим районының талантлы бейеүселәре башҡарыуында башҡорт халыҡ бейеүе, гимназиябыҙҙың йәш ҡурайсылар ансамбленең моңло ҡурай моңдары һәм йәш популяр йырсы Сәйет Билаловтың «Башҡорт балаһына» йыры музыкаль яҡтан биҙәне.\nРауил Бикбаев кеүек шәхестәргә халыҡтың алтын бағанаһы тиҙәр. Ғүмере буйына ул арымай-талмай халҡыбыҙға, әҙәбиәтебеҙгә, телебеҙгә хеҙмәт итте. Гимназиябыҙға бөйөк шәхестең исеме бирелеүе менән беҙ бик ғорурланабыҙ, уҡыусылар тырышып уҡыр, ижади эштәр менән шөғөлләнер, бәлки Бикбай эҙҙәренән китеүселәр булыр тигән өмөттәбеҙ.\nИлзирә Ғарифуллина, 102-се Башҡорт гимназияһы китапхана мөдире


Республикала үҫтерелгән икмәк уңышы ниндәй Буралар тул ымы Яңы уңыш игененән үҫтерелгән икмәк ниндәй буласаҡ\nОшо һәм башҡа көнүҙәк һорауҙар менән беҙ БР Ауыл хужалығы\nминистрлығына мөрәжәғәт итергә булдыҡ. Һәм бына ниндәй яуап тар ишеттек. Уңыштың бөгөнгө күрһәткестәрен үткән йылғылары менән сағыштырғанда әле эштең айырыуса ойошҡан рәүештә барыу ы күҙгә ташлана. Беренсенән, уңышты йыйыу йылдам темпта башҡ арылды. Бында игендең быйыл тиҙ өлгөрөүе лә, республиканың к омбайн паркы яңыртылыуы ла үҙ ролен уйнамай ҡалманы. Быйыл, мәҫәлән, урып - йыйыу эштәрендә 800 - гә яҡын сит илдә сығар ылған комбайн ҡатнашты.\nИкенсенән, игенде һуғып алыу ҙа үткән йыл менән сағыштырғ анда бер миллион тоннаға тип әйтерлек юғарыраҡ булды. Башҡор тостандың унға яҡын районында иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар г ектарынан 30 центнерҙан да кәм түгел.\nЭксперттар әйтеүенсә, быйылғы ҡоро, эҫе йәй иген сифатына\nбик яҡшы йоғонто яһаны, быйыл ул икмәк бешереү сәнәғәте өсө н айырыуса тап киләсәк.\nТәү ҡарамаҡҡа барыһы ла яҡшы кеүек, икмәк етерлек, иген с ифаты юғары. Тик бынан ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселә р отошта ҡалмай. Быйыл игенгә хаҡтар үткән йылдар менән сағы штырғанда күпкә түбән буласағы хәҙер үк аңлашыла. Ҡайһы бер\nаналитиктар фекеренсә, тотош Рәсәй һәм Европала быйыл уңышл ы йыл килеүен иҫәпкә алғанда, яңы уңыш игененең хаҡы бер яры м - ике тапҡыр арзаныраҡ буласаҡ.\nХаҡ күтәрелеүен көтөп, ҡайһы бер ерҙә игенде тапшырырға ашыҡмайҙар. Һәм был агросәнәғәт комплексы белгестәрен борсой\nЯңы уңыш игененән бешерелгән икмәккә хаҡтарға килгәндә, н индәй ҙә булһа үҙгәрештәр көтөлөүен белә алманыҡ. Шулай ҙа х аҡтар әлеге кимәлдә ҡалыр тип ышанғы килә. Һәр хәлдә, экспер ттар фекеренсә, үткән йыл икмәк һәм онға хаҡ ҡапыл ике тапҡы р артҡандағы кеүек хәл ҡабатланмаясаҡ. Өҫтәүенә үткән йыл "и кмәк" һорауы илдә ниндәйҙер ваҡытҡа төп проблемаға әүерелде һәм уның менән Рәсәй Президенты үҙе шөғөлләнергә мәжбүр булд ы. Быйыл иһә, бер һүҙ менән әйткәндә, быйыл өҫтәлдә икмәк бу ласаҡ. Уға хаҡтар артыуы ла көтөлмәй.


Ишкен — Башҡорт Википедияһы\n54°10′03″ с. ш. 59°10′15″ в. д.HGЯO\n1813 йылдар тирәһе\n↘186 кеше (2010)\n1 человек на 1 га кеше/км²\n80 253 891 004\n80 653 491 116\nИшкен (рус. Ишкиново) — Башҡортостандың Учалы районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 186 кеше. Почта индексы — 453742, ОКАТО коды — 80253891004.\nКантон начальнигының 1847 йылдың 25 авгусындағы ҡушыуы буйынса, Баҙарғолдан бер саҡрым алыҫлыҡта утар урынында Ишкен ауылы барлыҡҡа килә. Төп ауылдан бында 30 ғаилә күсеп килә, улар араһында 72 йәшлек Курамша Ишкининдың ғаиләһе була. Быуат уртаһында 38 ихатала 187 кеше йәшәй. 1920 йылда 46 йортта 185 кеше иҫәпләнә. Ауылдан ике саҡрым алыҫлыҡта 1920 йылда Ларионовтың тирмәне була. Ауыл шулай уҡ Яңы Ишкен булараҡ теркәлгән. 1866 йылда 40 йортта 220 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Ауылда мәсет теркәлгән.\n1920 йыл 26 август 185\n1939 йыл 17 ғинуар 370\n1959 йыл 15 ғинуар 282\n1989 йыл 12 ғинуар 221\nАуыл Советы үҙәгенә тиклем (Уральск): 6 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Учалы): 49 км.\nШәйәхмәтов Фазулла Зәйнулла улы (22 апрель 1929 йыл — 10 ноябрь 2002 йыл) — ауыл хужалығы алдынғыһы. 1959—1989 йылдарҙа Учалы районы «Коммунар» колхозының тракторсылар бригадаһы етәксеһе. Социалистик Хеҙмәт Геройы (1966).\nИшкен // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 19 апрель 2019)\nДеревня Ишкиново, Республика Башкортостан. Командировка.ру\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ишкен&oldid=1132268 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 12:49 4 май 2022 үҙгәртелгән.


Республиканың баш ҡалаһында иң яҡшы уҡытыусылар ассоциацияһы булдырыласаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликаның баш ҡалаһында иң яҡшы уҡытыусылар ассоциацияһы булдырыласаҡ\n17:34, 23 ноября 2011 Йәмғиәт\nӨфөлә иң яҡшы уҡытыусылар ассоциацияһы булдырыласаҡ. Унда ҡала, төбәк һәм бөтә Рәсәй профессиональ оҫталыҡ конкурстарында еңеүселәр, бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара олимпиада призерҙары остаздары, тикшеренеүсе уҡытыусылар инәсәк. Ассоциация маҡсаттары – белем биреү учреждениелары хеҙмәткәрҙәренең профессиональ компетентлығын күтәреү, педагогтарҙың инновацион тәжрибәһен йәйелдереү буйынса эшмәкәрлекте көйләү, мәғариф үҫешенең көнүҙәк мәсьәләләрен хәл итеү юлдарын асыҡлау. Был хаҡта баш ҡала Мәғариф идаралығының Фәнни-мәғлүмәт методик үҙәгенән хәбәр иттеләр.\n— Бындай ассоциациялар бөтә тиерлек төбәктәрҙә лә бар, — тип хәбәр итте Фәнни-мәғлүмәт методик үҙәге директоры Вариса Асабина. – Ойошманы булдырырға уҡытыусылар үҙҙәре тәҡдим итте. Был төбәк педагогтарына ҙур ярҙам буласаҡ. Ассоциацияға инәсәк уҡытыусыларҙың уникаль тәжрибәһе бар.\nИнициативалы төркөм кәңәшмәһе кесе йома, 24 ноябрҙә, Өфө хакимиәтенең Ҙур залында үтәсәк. Башлана – 17 сәғәттә.\nОйоштороу мәсьәләләренән тыш, I Башҡортостан Республикаһы баш ҡалаһының иң яҡшы уҡытыусылар ассоциацияһы форумын әҙерләү һәм үткәреү ҙә тикшереләсәк.


Тыуған илгә, тыуған төйәгеңә һөйөү балала бәләкәйҙән һалына – үләнме ул, әллә ағасмы, бөжәктәр йәки ҡоштар, йәнлектәрме – уларҙы өйрәнергә, һаҡларға, үрсетергә кәрәклеген атай-әсәйҙән ҡала уҡытыусы өйрәтә. Ул – биология фәне уҡытыусыһы.\nОшо фәнде белгән уҡыусы ғына медицина, ауыл хужалығы, физкультура-спорт өлкәһендә һөнәр һайлай ала.\nУҡыусының уңышы иң беренсе уның уҡытыусыһын яратыуына, ышаныуына бәйле. Шундай үҙ эшенә тоғро, яуаплы, киң белемле, методик алымдарҙы урынлы ҡулланған эшһөйәр уҡытыусыларҙың береһе – Асия Ғәбтелвәдит ҡыҙы Искәндәрова.\nУл матур тәбиғәтле Мәләкәҫ ауылында тыуып үҫкән. Әләгәҙ мәктәбен тамамлағандан һуң, Дыуан ауыл хужалығы техникумының агрономия факультетында белем ала. Дипломлы белгесте Мәсетле тәжрибә хужалығына лаборант итеп эшкә алалар. Районда биология уҡытыусылары етмәү сәбәпле, уны Теләш урта мәктәбенә уҡытырға саҡыралар.\nЙәш педагог белемен камиллаштырыу өҫтөндә күп эшләй. Ситтән тороп Бөрө педагогия институтының биология факультетын уңышлы тамамлап, юғары белемгә эйә була.\nБиология фәнен өйрәнеү практик эш менән бәйләнеп алып барыла: гербарийҙар әҙерләү, стендтар яңыртыу, аҙналыҡтар, кисәләр үткәреү, орлоҡтар әҙерләү һәм башҡа һанап бөткөһөҙ эштәр. Барыһына ла өлгөрә, булдыра Асия Ғәбтелвәдит ҡыҙы. Ә иң яуаплы, ҡатмарлы эш – мәктәп яны участкаһында йәшелсә-емеш, сәскәләр, ағастар үҫтереү. Эш иртә яҙҙан башланып, уңышты йыйып бөтөүгә тиклем дауам итә. Балалар үҙҙәре үҫтергән йәшелсәләр менән мәктәп ашханаһында туҡлана, хатта район, мәктәп йәрминкәләрендә һатырға ла етә. Килгән аҡсаға яңы орлоҡтар, кәрәк-яраҡтар һатып алына. Районда үткән йәшелсә-емештәр күргәҙмәһе, баҡсалар конкурсында Теләш мәктәбе йыл һайын призлы урындар яуланы.\n2000 йылда Асия Ғәбтелвәдит ҡыҙы алып барған “Йәш натуралист” түңәрәгенең эштәре район, республика исеменән Мәскәүҙә үткән күргәҙмәлә ҡатнашып, дипломант исемен яуланы, ә мәктәп яны участкаһы республика мәктәптәре араһында уҙған конкурста “Иң яҡшы мәктәп яны баҡсаһы” тип табылды. Уның көслө уҡыған уҡыусылары, район кимәлендәге биология һәм экология фәненән олимпиадаларҙа ҡатнашып, призлы урындар ала.\nУҡытыусы бөгөн үҙенең яратҡан уҡыусыларының медицина, ауыл хужалығы институттарын, медицина училищеларын, физкультура техникумдарын тамамлап уңышлы эшләп йөрөүҙәренә, өйҙәрен гөлгә күмеп йәшәүҙәренә ысын күңелдән шатлана, ғорурлана.\nАсия Ғәбтелвәдит ҡыҙының эше ҙур баһа алды. Район мәғариф бүлеге, Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы почет грамоталары, “Халыҡ мәғарифы алдынғыһы” билдәһе менән бүләкләнде.\nТынғыһыҙлығы, эшсәнлеге менән ул бөгөн дә эшһеҙ тора алмай: сәскәләр, йәшелсә-емеш үҫтерә, йәмле йәй көндәрендә еләк йыйырға ярата, коллегалары, туғандары менән аралашып йәшәй, улын, киленен, ейәнен һағынып көтөп ала.\nӘсәһен, ҡәйнәһен ихтирам итеп, ҡәҙерләп ҡарап, һуңғы юлға оҙатты. Тормош иптәше Данил Ғималетдин улы сирләп, мәрхүм булғас та һынманы, бөгөлмәне. Яҡын кешеләренең ҡәберҙәрен йыйыштырып, улар рухына саҙаҡалар биреп, ауырлыҡтарға бирешмәйенсә йәшәй ул.\nУҡытыусы – һөнәр генә түгел, ә йәшәү рәүеше, бөтә яҡлап өлгөлө тигәнде аңлата. Быны Асия Ғәбтелвәдит ҡыҙының тормош юлы ысынлап та дәлилләй.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАЛАЛАР МЕНӘН КӘҮҘӘҢ БЕЙЕКЛЕГЕНӘН ТОРОП ҺӨЙЛӘШМӘ! - 2014 - Мәҡәләләр\nУйынсығын бер кемгә лә бирмәгән баланы, һаран, тип әйтеүҙәре менән дә килешмәйем. Ул уның шәхси мөлкәте. Уйынсығын бирмәҫкә тулы хоҡуғы бар. Уйынсығы менән бүлешергә теләмәгән баланы көсләп, мыҫҡыл итеп, әллә ниндәй исемдәр тағып мәжбүр итеү дөрөҫ түгел. Теләге бар икән - уйынсығын биреп торһон, теләге юҡ икән - бирмәһен. Бында төп һәм мөһим һүҙ - теләк. Ололарҙың бурысы - балала бүлешеү теләген формалаштырыу. Ул бар өлкәгә лә ҡағыла - уйынсыҡ, кәнфит, буш ваҡыт, күңел йылыһы менән бүлешеү. Һәм бының иң дөрөҫ һәм аңлайышлы ысулы - шәхси өлгө. Ололарҙың бала менән үҙ кәүҙәһе бейеклегенән һөйләшеүе менән килешмәйем. Мин, мәҫәлән, бәләкәс бала менән һөйләшкәндә һәр ваҡыт уның алдына сүкәйеп ултырам. Мөһим һөйләшеүҙәр алып барғанда әңгәмәсегә фекерҙе көсләп тағыу өсөн ҡулланылған алым-манипуляция бар - бер яҡ ҡапыл тороп баҫа һәм өҫтән аҫҡа ҡарап, үҙ дәлилдәрен килтерә башлай. Бындай осраҡта ике яҡтың тигеҙлеге юғала, ихласлыҡ бөтә, һөйләшеүҙең һөҙөмтәһе лә уңышлы булмай. Ә хәҙер көнө буйы аҫтан өҫкә ҡарап һөйләшергә мәжбүр булған баланың хәлен күҙ алдына килтереп ҡарағыҙ. Һеҙ үҙегеҙгә ҡарата шундай уҡ мөғәмәлә теләр инегеҙме?\nБала алдында ололарҙың уның хаҡында өсөнсө затта һөйләүҙәре менән килешмәйем. "Бөгөн ул үҙен нисек тотто? Ул берәй нәмәне ватманымы?" Бәләкәй генә булһа ла, бала шәхес һәм уны ошо рәүешле тикшереү уның күңелен яралай. Ни өсөн был һорауҙарҙы баланың үҙенә бирмәҫкә йәки бик булмаһа, исемен әйтеп һорамаҫҡа? Ике оло кеше араһында торған һәм ошондай һөйләшеүгә шаһит булған бала бындай шарттарҙа үҙен йәнһеҙ ултырғыс йәки телевизор итеп тоймаймы икән? Үҙегеҙҙе ошондай хәлдә күҙ алдына баҫтырһағыҙ, ситуацияның ни тиклем мәғәнәһеҙ икәнлеген яҡшы аңларһығыҙ.\nЯслегә йөрөгән балаларҙан тәрбиәсеһен исем-шәрифе менән әйттерергә тырышыуҙары менән килешмәйем. Беренсенән, ике-өс йәшлек балаларға "Айгөл Салауат ҡыҙы" (ғәҙәттә, урыҫсаға һабыштырып Айгөл Салаватовна, тиҙәр) тип әйтеү бик ауыр. Икенсенән, яслегә килгәнсе барыһына ла исемдәре менән генә өндәшеп өйрәнгән балаға был өйрәнелмәгән һәм ҡатмарлы бурыс. Был ваҡыт бала өсөн былай ҙа ауыр осор. Көнө буйы ят апайҙар менән аралашыу бер стресс булһа, уларға исем-шәрифе менән өндәшеү бурысы был стресты тағы ла көсәйтә. Исем менән генә өндәшеү бала һәм тәрбиәсе араһында ышаныслы һәм ныҡлы бәйләнеш булдыра, бала яслегә теләп бара. Быны мин үҙемдең ғаиләләге шәхси миҫалдан алып әйтәм. Күптәр минең менән ризалашмаҫ һәм бала бәләкәйҙән "һеҙ" тип һөйләшергә өйрәнергә тейеш, тип әйтер. Был - бәхәсһеҙ, ләкин бындай бәләкәй йәштә түгел, минеңсә. "Һеҙ" тип дистанция, субординация тотоу кәрәк булғанда өндәшәләр. Ә ике-өс йәшлек бала быны аңлаймы? Әлбиттә, юҡ. Бындай рәсмилек аралашыуға ҡамасаулай ғына. Бер йылдан һуң, бала тәрбиәсеһенә яҡшылап өйрәнгәс, исем-шәриф менән өндәшеүгә күсереү урынлыраҡтыр, моғайын.\nӘйтегеҙ әле, туйһағыҙ ҙа, йәки аш-һыу күңелегеҙгә ятып бөтмәһә лә, тәрилкәне ялтыратҡансы ашап ҡуяһығыҙмы? Юҡ. Ә ни өсөн улай булғас беҙ, ололар, балаға тәрилкәләге ризыҡты бөткәнсе ашатырға тырышабыҙ? Мин бының менән килешмәйем. Шулай уҡ балаға "ашыңды ашап бөткәс кенә котлетты аласаҡһың", "тәрилкәңдә бер билмән дә ҡалмаған осраҡта ғына компотыңды эсәсәкһең", тигән шарттар ҡуйыу ҙа урынһыҙ, минеңсә. Әгәр ҙә бала теләй икән, ашаһын тәүҙә котлетын, ашап бөтмәҫ элек компотын эскеһе килә икән - әйҙә, эсһен. Ашханала төшкө аш ашағанда эргәгеҙҙә ашхана хеҙмәткәре баҫып тороп, нимәне нисек һәм ниндәй эҙмә-эҙлелектә ашарға кәрәклеген тылҡып торһа, реакцияғыҙ ниндәй булыр? Иманым камил, башҡаса ул ашханаға аяғығыҙҙы ла баҫмаясаҡһығыҙ. Шулай булғас, бала хәленә лә керә беләйек һәм уны мәжбүрләмәйек.\nЙәмғиәттә шундай ҡағиҙә бар - һинең менән нисек аралашыуҙарын теләйһеҙ, башҡалар менән шулай аралаш. Ләкин ни эшләптер был ҡағиҙә балаларға ҡарата ҡулланылмай. Ә кәрәк ине...\nЯҙылған: 31.12.14 | Ҡаралған: 1122


Был танышыуҙар һәр ваҡыт изге ниәттә башҡарыла тип әйте п булмай. Мәҫәлән, бер нисә йәш егет танышып алғас, юлбаҫарл ыҡ менән шөғөлләнергә була. Был айҙа БР Прокуратураһының даи ми эшләүсе тикшереү төркөмө сираттағы юлбаҫарҙы ҡулға алды.\nБыйылғы йылдың март айында Өфөнөң Транспорт урамында бер\nфатирға һөжүм яһалыу һөҙөмтәһендә ике бала әсәһе һәләк була . Фатирға йөҙҙәрен маска ҡаплаған өс кеше килеп ингәндә, хуж абикә ҡунаҡҡа килгән таныш ҡатын менән аш бүлмәһендә сәй эсе п ултыра. Баҫҡынсыларҙың береһе ҡатындарға пистолет тоҫҡап, "Ятырға! Был талау" - тип бойора. ҡунаҡ ҡатындан айырмалы рә үештә фатир хужабикәһе ҡаршылыҡ күрһәтә башлай. Йөҙөнә һуғы п ҡолатҡас, уның аяҡ - ҡулдарын иҙәнгә ҡуша ҡыҫып, башына та ҫтамал урап, әҙәм аҡтыҡтары хужабикәнең ҡаршылығын һындырырғ а маташа...Артабан фатирҙың аҫтын өҫкә әйләндереп, маска кей гән өсәү тиҙ арала юҡҡа сыға. Ошо ваҡытта ғына ҡунаҡ ҡатын х ужабикәнең быуып үлтерелгәнлеген аңлап ҡала.\nКеше ҡайғыһында өс билдәһеҙ ярайһы уҡ табышҡа эйә була -\n10 мең доллар, 70 мең һум, алтын биҙәүестәр, "Самсунг" мони торы һәм башҡа ҡиммәтле әйберҙәрҙе алып ҡаса улар. Хужалар б улған аҡсаһын йәшермәһә лә (долларҙар шкафта быяла банка эсе ндә, гәзиткә төрөлгән һумдар кейем элгестәге халат кеҫәһендә\nбула), тикшереүселәр был талау кемдеңдер әйтеүе буйынса баш ҡарылған, тигән ҡарарға килә. Калинин районы прокуратураһы ү лтереү һәм талау буйынса енәйәт эше аса һәм БР Прокуратураһ ының даими эшләүсе тикшереү төркөмөнә тапшыра.\nЙәй аҙағында Орджоникидзе районының эске эштәр идаралығы хеҙмәткәрҙәре тарафынан бер ҡыҙ ҡулға алына. Тикшереү барышы нда ул Транспорт урамындағы үлтереү һәм талауҙа ҡатнашыусыла рҙың береһен белеүе - уның яҡын танышы Артур булыуын әйтеп һ ала. Был таныу енәйәтте асыуға тәүге еп булып тора ла инде. Дәлилдәр баҫымы аҫтында Артем үҙенең ғәйебен таный. Был ғына\nла түгел, ҡыш буйына Өфөлә булған, быға тиклем асыҡланмаған\nюл баҫыуҙарҙың да үҙ ара бәйләнеше булыуы асыҡлана. Ә барыһ ы ла осраҡлы танышыуҙан башлана: ғинуар башында Артем 38 йәш лек Игорь һәм 36 йәшлек Андрей менән таныша. Был ваҡытта эле кке гаишник Артем эшһеҙ ултырған була һәм яңы дуҫтары "бер а ҙ аҡса эшләргә" тәҡдим иткәс, ҡаршылашмай. Андрей "наводка" менән шөғөлләнә - ҡорбан эҙләп таба, уны эҙәрлекләп, маршрут ын, өйҙә булған - булмаған сағын өйрәнә. Артем менән Игорь " эштең" икенсе өлөшөн башҡарырға тейеш була - ҡорбанды пневма тик пистолет менән ҡурҡытып, фатирҙа булған ҡиммәтле әйберҙә рҙе алып сығыу.\nТанышҡандан һуң бер нисә көн үткәс тә был өсәү 21 - се д ауахана районында йәшәүсе коммерсантҡа һөжүм яһай. Әммә бере нсе "һунар" табыш алып килмәй - ир кешегә Артем яҙа ата һәм улар тиҙ арала табанын ялтыратырға мәжбүр була. Ғинуар аҙағы нда яһалған аҙым тағы ла план буйынса килеп сыҡмай - "Йөрүҙә " сауҙа үҙәге районында йәшәгән эшҡыуар ҡаршылыҡ күрһәтә һә м бар күршеләрен уята. Юлбаҫарҙар уның кеҫәһендә булған 40 м ең һумды алып, тағы ҡасып ҡотола. Киләһе эпизодта яңы кеше -\nшулай уҡ осраҡлы таныш барлыҡҡа килә. Ул "Аҡбуҙат" ипподром ы эргәһендә урынлашҡан магазинға һөжүм яһап, кассанан 30 мең\nаҡса урлауҙа ҡатнаша. Был хәл февраль башына тура килә.\nНыҡышмалы эҙләүҙәрҙән һуң енәйәт төркөмөнөң тағы бер ағза һы - 27 йәшлек Артур тотола. Ул төркөмдөң хәҙер инде биш кеш енән тороуын һөйләп бирә. Шулай итеп, бөгөнгө көнгә юлбаҫарҙ арҙың береһе ҡулға алынған, икеһе тотолған, тағы береһенә ик енсе киҫәтеү сараһы һайланған, ә төркөмдәң етәксеһе - Андрей\nЛитвинов федераль эҙләүҙә тип иғлан ителгән. Сентябрь айынд а уларҙың икәүһе үлтереү һәм юлбаҫарлыҡ буйынса ғәйепле тип табылған. Хәҙерге ваҡытта тикшереү органдары был бишәүҙең ба шҡа енәйәттәрҙә ҡатнашлығы булыу - булмауын асыҡлай.


Аҡса етешмәгәнгә сүплектәрҙе юҡҡа сығарыу һүлпән бара » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Аҡса етешмәгәнгә сүплектәрҙе юҡҡа сығарыу һүлпән бара\n21.10.2019 Аҡса етешмәгәнгә сүплектәрҙе юҡҡа сығарыу һүлпән бара\nБашҡортостанда йыл башынан 9 ай эсендә санкцияһыҙ сүплектәрҙең дөйөм һанынан ни бары 11,5 проценты юҡҡа сығарылған. Был һандар теле менән майҙаны 158 гектар тәшкил иткән 337 сүп ташлау урыны. Бының турала бөгөн БР Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә экология министры вазифаһын башҡарыусы Урал Искәндәров белдерҙе.\nЭштең һүлпәнлеге - муниципалитеттарҙа аҡса етешмәү тип аңлатты ведомство етәксеһе. Туғыҙ районда эш бөтөнләй башланмаған. Иң күп сүп ташлау урыны Әбйәлилдә - бында улар 78.\nЗакондан тыш сүплектәрҙе бөтөрөү программаһы 2024 йылға тиклем ғәмәлдә ҡалғанға күрә, район-ҡалалар юл карталары алымы менән этаплы пландар төҙөй ала. Шулай итеп милли проекттың бурыстарын үтәргә мөмкин.\nАртабан Урал Искәндәров яндырыу ҡоролмаһы менән сүплектәрҙе юҡҡа сығарыуҙы тәҡдим итте. Күсереп йөрөтөлмәле аппарат Свердловск өлкәһендә етештерелә. Уның хаҡы 1,5 мл һумдан (150 кг сүп-сарҙы эшкәртә) 35 млн һумға (2,3 мең кг) тиклем барып баҫа. Сүп-сар 1200 градус ялҡында яна, төтөн фильтрлана. Башҡортостан етәксеһе был вариантты Росприроднадзор менән тикшерергә ҡушты.\nРеспубликала барлығы 2918 санкцияһыҙ сүплек бар. Уларҙың дөйөм майҙаны 2301 гектар, ҡыйың күләме 29 млн кубометр тәшкил итә. БР Экология министрлығы мәғлүмәте буйынса 1 кубик метр сүп-сарҙы эшкәртеү 850 һумға барып баҫа.


Бөтә донъя шиғриәт көнө — Башҡорт Википедияһы\nБөтә донъя шиғриәт көнө\nБөтә донъя шиғриәт көнө — байрам йыл һайын 21 мартта билдәләнә. Был байрам ЮНЕСКО тарафынан ойошторолған (Берләшкән милләттәр ойошмаһының мәғариф, фән һәм мәҙәниәт буйынса ойшмаһы) ЮНЕСКО-ның генераль конференцияһының 30-сы сессияһында 15 ноябрҙә, 1999 йылда ҡабул ителә. ЮНЕСКО ҡарары буйынса, байрамдың маҡсаты — «яңы милли, төбәк һәм халыҡ-ара шиғри хәрәкәтен таныу һәм уға яңы импульс биреү».\nТәүге шиғриәт көнө инициативаһы рәсми рәүештә 1930 йылдар аҙағында: 1938 йылда американың Огайо штаты шағирәһе Тесса Суизи Уэбб инициативаһы буйынса тыуған көндө үткәреү тәҡдим ителә. 1951 йылда был дата АҠШ-тың 38 штатында, шулай уҡ Мексикала таныла һәм Милли шиғриәт көнө булараҡ билдәләнә. Һуңынан был көн-Бөтә донъя шиғриәт көнө булараҡ байрам итеп башҡа илдәрҙәл үткәрелә.\n1998 йылда Марокко тәҡдиме буйынса, ЮНЕСКО-ның Генераль Ассамблеяһы Бөтә донъя шиғриәт көнөн байрам итеү тураһында мәсьәләне ҡарай һәм бындай сараларҙы үткәрергә тәҡдим итә. Шул көндән алып төрлө илдәрҙә Шиғриәт көнө үткәрелә. Мәскәү, Париж, Брюссель һәм бүтән баш ҡалаларҙа Шиғриәт көнө 1999 йылдың 21 мартында ү кәрелә башлай. Мәскәүҙә Дәүләт әҙәби музейында, Петровкала, тәүге тапҡыр Шиғриәт көнө үткәрелә. Уның инициаторы булып ДООС әҙәби берекмәһе тора; программаны Анатолий Кудрявицкий алып бара, саҡырылған ҡунаҡтар араһында шағирҙар Генрих Сапгир, Игорь Холин, Константин Кедров, Татьяна Щербина, Михаил Айзенберг Михаил һәм башҡалар була. 2000 йылда Шиғриәт көнө Таганкалағы театрҙа үтә, унда Андрей Вознесенский, Константин Кедров, Елена Кацюба, Алина Витухновская, Юрий Любимов һәм башҡалар сығыш яһай. 2001 йылда «ДООС» сараһына параллель рәүештә Таганка театрындаМихаил Айзенберг, Сергей Гандлевский, Иван Ахметьев, Вера Павлова һәм «Вавилон» альманахы авторҙары шиғриәт көнөн үткәрә. 2001 йылдан алып К. Кедров етәкселегендәге музыкаль-шиғри программа, ике көнлөк йәштәр шиғри фестивале традицион булып китә.\nБөтә донъя шиғриәт көнөнөң Мәскәү программаһы яйлап үҫә, шиғриәткә бағышланған саралар бер айға һуҙыла һәм Дәүләт әҙәби музейы патронаты аҫтында уҙғарыла. Рәсәйҙең башҡа ҡалаларында ла шиғриәт көнө үткәрелә: мәҫәлән, Магнитогорскиҙа 2002 йылдың 20-21 мартында Бөтә донъя шиғриәт форумы үтә, ә Санкт-Петербургта 2014 йылда Михаил Лермонтовтың юбилейына бағышланған марафон үткәрелә, уның барышында актерҙар, шағирҙар һәм һәр бер теләгән кеше шиғырҙар һәр кем уҡый.\n↑ 157 документ-ЮНЕСКО башҡарма комитеты сессияһында\n↑ Всемирный день поэзии в Москве: на Таганке — Витухновская и Борзов, в ОГИ — Гандлевский и Павлова 2017 йылдың 11 февраль көнөндә архивланған. // Лента.ру, 21.03.2001.\n↑ Идлис Ю. Өсөнсө йәш шиғриәт фестивалендә (Мәскәү, 2003 йылдың 21-23 мартта) // «әҙәби Яңы обозрение», 2003, № 62.\n↑ Йыл литература // «Книжное обозрение», 2015, № 3-4 (2405—2406), с. 4.\n↑ Бөтә донъя шиғриәт форумы башлана / Магнитогорск // «КоммерсантЪ», 20.03.2002.\n↑ Шиғриәт көнө һигеҙ сәғәт уҡытыла. лермонтова петербург булды // «Ҡағыҙ», 14.03.2014.\nВсемирный день поэзии на сайте ООН (инг.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Бөтә_донъя_шиғриәт_көнө&oldid=1051722 ҡабул ителгән\n1999 йылда барлыҡҡа килгәндәр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:04 9 август 2021 үҙгәртелгән.


1 Май , 20:45\nБер көн әхирәтемдән уларҙың өйләнешергә йыйыныуҙарын ишеткәс, ҡайғынан бөгөлөп төштөм. Их, ул саҡта аңламағанмын шул ысын бәлә-ҡазаның нимә икәнен! Бер таныш өлкән апайҙың сихыр менән булышҡанын белә инем. Шуға киттем. Тегенән: “Яратҡан кешем икенсе кешегә өйләнмәһен өсөн берәй нәмә эшләй алаһығыҙмы?”-тип һораным. Сихырсының: “Әлбиттә”,- тип ҡурҡыныс итеп йылмайғанын әле лә хәтерләп ҡурҡып китәм...\nБер ҡасан да, бер кемде лә сихырламағыҙ, зинһар! Ошо ҡара ысулға бер мәртәбә мөрәжәғәт иттем, әммә үкенесе ғүмерлек булды.\nБер егеткә ғашиҡ инем. Бик ныҡ яраттым, төндәрен йоҡлай алмай тик уның хаҡында уйлар инем. Тик ул минең әхирәтемде яратты. Беҙ ул егет менән бик дуҫ булдыҡ. Минең хистәремде һиҙмәне лә, бәлки, һиҙһә лә өндәшмәгәндер.


Артур Әхмәтханов иҫтәлегенә көрәш буйынса Бөтә Рәсәй турниры 250-нән ашыу көрәшсене берләштерҙе // Спорт | новости башинформ.рф\n10:18, 18 ноября 2019 Спорт\nӨфөлә 15-18 ноябрҙә полиция генерал-лейтенанты Артур Фәрүәз улы Әхмәтханов иҫтәлегенә көрәш буйынса Бөтә Рәсәй турниры бара. Ярыштарҙа туғыҙ ауырлыҡ категорияларында ир-егеттәр һәм һигеҙ ауырлыҡ категорияларында йәш егеттәр ҡатнаша. Башҡортостан Республикаһының Спорт министрлығы мәғлүмәттәре буйынса, турнирҙа Рәсәйҙең 12 төбәгенән 253 көрәшсе һәм Ҡаҙағстан Республикаһы вәкилдәре сығыш яһай. Башҡортостандан — 87 ир-егет һәм 135 егет.\nИке көндә егеттәр араһында еңеүселәр билдәләнде. Һигеҙ финалда Башҡортостан дүрт «алтын», Татарстан – ике «алтын», Ырымбур бер «алтын» яуланы. Барлыҡ ауырлыҡ категорияларында, һигеҙ көмөш миҙал яулап, икенсе урынды Башҡортостан спортсылары алды. Өсөнсө урында – Башҡортостандан 11 спортсы, Татарстандан – өсәү, Ырымбурҙан – берәү.\nИр-егеттәр араһында туғыҙ финал алышының һигеҙенсеһендә Башҡортостан вәкилдәре еңеүгә лайыҡ булды, 100 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында Ырымбур көрәшсеһе еңде. Башҡортостандың ете спортсыһы, Татарстандың ике көрәшсеһе көмөш миҙал яуланы. Өсөнсө урындар түбәндәгесә: 15 еңеүсе – Башҡортостандан, икәүһе – Пермь крайынан, берәүһе – Татарстандан.\n«Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров республиканың Спорт әҙерлеге үҙәгендә полиция генерал-лейтенанты Артур Әхмәтханов иҫтәлегенә бағышланған милли көрәш буйынса Бөтә Рәсәй турнирын асыу сараһында ҡатнашты. Республика етәксеһе көрәшселәрҙе сәләмләп, уларға уңыштар һәм сағыу спорт еңеүҙәре теләне.\nТурнир республика Башлығының полиция генерал-лейтенанты Артур Әхмәтхановтың хәтерен мәңгеләштереү тураһындағы указына ярашлы уҙғарыла.\nТеги: спорт, көрәш


Мәҙинә. Хикәйә. Линиза ШАКИРОВА.\n21 Апрель , 16:17\nБөгөн күргән төшөнән Мәҙинә үҙенә иртәнән бирле урын тапмай аҙаплана. Имеш, уны төшөндә әллә ниндәй ҙур ҡара шар баҫып алып бара. Йығыла-ҡолай ҡаса, тик ҡасып ҡотола алмай. Хатта яҡынлашып уҡ, баҫа башланы. Тырышып-тырмашып уны кирегә этә, ә ул һаман баҫа. Мәҙинә тағы ла нығыраҡ этеп, ҡаршылаша. Уның һайын шар баҫа. Ҡотолоп булмай. Бышлығып-тирләп сыҡты... Һуңынан инде бөтә нәмә буталды, тамам ҡаңғырып, ҡатын нимә эшләргә белмәй, ҡысҡырып илай башланы. Билдәһеҙлек менән алышып, баҫлығып, нисектер уянып китте, кире әүен баҙарына китә алмай ыҙаланды. Башына килгән уйҙарынан ҡурҡып, хатта урынынан тороп, таңды йөрөп ҡаршыланы. Был ни хикмәт? Төштәрҙе бер бөгөн генә күрәме ни? Уларҙы әле күрә, әле онота, ни эшләп быныһы баштан сыҡмай ҡаңғырта, ни булды һуң был?..\nӘллә берәй хәүеф тураһында иҫкәртәме?!Мәҙинә төшөн үҙенсә юрап, ниәтләп йөрөгән эшем уңмаҫмы икән, тип ҡурҡа ла башланы. Бәхетһеҙлек өҫтөнә бәхетһеҙлек өҫтәп, балаһы булманы. Балалар йортонан юллап етем бала алып, инде ҡыуандым тигәндә генә әллә бер нәмәһе кирегә сығып торамы?! Башына бер туҡтауһыҙ ағылған тынғыһыҙ уйҙарға сыҙамай, ҡатын тиҙ-тиҙ йыйынды ла, иртә менән өйөнән сығып та китте.


Донъя мосолмандары Ураҙа ғәйетен билдәләй | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nДонъя мосолмандары Ураҙа ғәйетен билдәләй\n05 июня 2019 — 16:08 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн уның икенсе көнө. Ураҙаның маҡсаты — иманды нығытыу, рухи үҫешкә өлгәшеү, йәшәүҙең асылы, өҫтөнлөктәре хаҡында уйланыу. Рамаҙан айы тамамланыу хөрмәтенә республиканың барлыҡ мәсеттәрендә ғәйет намаҙы уҡылды. Ураҙа байрамы өс көн да уам итә. Һәр кем ҡулынан килгәнсә, татлы ризыҡтар бешереп, байрам табыны әҙерләй, яҡындарын һыйлай, мохтаждарға ярҙам күрһәтә.


Рәмзиләнең ғүмер мәлдәре… » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Мәғариф, мәҙәниәт » Рәмзиләнең ғүмер мәлдәре…\nРәмзиләнең ғүмер мәлдәре…03.06.2014\nВаҡытында башҡорт шиғриәтенә йәшнәп, аҫылташтай балҡып, башын ғорур күтәреп, ышаныслы аҙымдар менән атылып килеп ингән Рәмзилә Миңлеғәли ҡыҙы Хисаметдинова, яҡты донъяла барлығы 46 йыл ғына йәшәп, үҙенән һуң яҡты эҙҙәр ҡалдырып, 1995 йылдың 7 июнендә баҡыйлыҡҡа күсте. Унан мираҫ булып һандуғастай сутылдап, көсө һәм сере менән үҙенә арбап торған шиғриәте ҡалды. Уның шиғырҙары образлылығы, ихласлығы, эскерһеҙлеге, алсаҡлығы менән бөтә булмышты арбап, күңелде биләй.\nРәмзилә Хисаметдинова Учалы районының Сәфәр ауылында 1949 йылдың 28 майында тыуа. 1966 йылда Сәфәр урта мәктәбен уңышлы тамамлай. Ул хеҙмәт юлын тыуған ауылының мәктәбендә тәрбиәсе булып башлай. 1970-1975 йылдарҙа Стәрлетамаҡ педагогия институтының филология факультетын тамамлай. Учалы районының Юлдаш, Сәфәр мәктәптәрендә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләй. Салауат районының Малаяҙ ауылында мәғариф өлкәһендә, һөнәренә тоғро ҡалып, ғүмеренең һуңғы көндәренә тиклем уҡыусыларына тыуған телгә һөйөү тәрбиәләүен дауам итә. Ул Рәсәй Федерацияһының «Мәғариф отличнигы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды. Рәмзилә менән миңә 5-7-се кластарҙа бергә уҡырға һәм уның менән бер парта артында ултырырға насип булды. Бөгөнгөләй күҙ алдымда - уның ыҫпайлығы, янып торған зәп-зәңгәр күҙҙәре… Аҡ алъяпҡыстарын тағып, биленән түбән төшөп торған ҡалын сәс толомдарына аҡ таҫмалар тағып, һәр ваҡыт көлөп-йылмайып йөрөр ине. Ифрат тырыш ине ул. Мәктәптә яҡшы уҡыны. Унда уҡыған осорҙа уҡ район гәзите биттәрендә шиғырҙары баҫылды. Мәктәптең йәмәғәт эштәрендә әүҙем ҡатнашты. Ул бала саҡтан тура һүҙле, үҙенә һәм иптәштәренә талапсан һәм тәүәккәл булды. Һәр саҡ ололарса фекер йөрөттө. Шуның өсөн дә уҡытыусылар уны ныҡ яратты. Уның тураһында Башҡорт дәүләт университетында бер төркөмдә уҡыған әхирәте Таңһылыу Ҡарамышева: «Рәмзилә ете төн уртаһында һикереп тороп, ут тоҡандырып, шиғыр яҙырға ултыра ине. Шунан, күҙҙәренән ап-аҡ йөҙөнә серле осҡондар сәсрәтеп, илһамланып, әле генә ижад иткән әҫәрен уҡып ишеттерер ине. Шиғыр миңә күктән яуа, тиер була. Эске талпыныу, ашҡыныу, тыйылғыһыҙ дәрт менән тулы, үҙенән-үҙе тыуған ниндәйҙер мөғжизәле шиғырҙар ине улар. «Ун һигеҙҙәге ялҡыным ҡалмаһын ғына ятҡа» тип маҡсат ҡуйған кешенең хыялый мөхәббәт яҙмалары:\nҺине көтөп яҙын,\nЙоҡлай алмай ятам таңдарһыҙ.\nҺин үҙең дә бер аңларһың әле:\nНиндәй төҫһөҙ яҙҙар наҙҙарһыҙ.\nБындай илаһи мәлдәрендә, йән күкрәүҙәрендә ул ашау-эсеүҙән ҡалып, йоҡлар йоҡоларынан яҙып, шиғыр артынса шиғыр яҙырға тотонор ине. Иң ҡыҙығы - үҙенең мөхәббәтен Рәмзилә бары тик ыңғай яҡтан ғына күрә, ишетә, тасуирлай, бер ниндәй ялғанһыҙ данға күмә, хатта һулар һауаһына әйләндерә ине:\nСәстәреңдә - сәскә еҫе,\nБал бөркәме сәстәрең.\nҠорт күселәй ҡайнап китә,\nГөжләп китә хистәрем.\nКөслө тойғолары Рәмзиләгә көслө шиғырҙар бүләк итте. Уларға донъяға фәрештә ише саф, хаким ише азат, ирекле булып тыуған, ҡолға әйләнмәгән кешенең хистәре һалынғайны», - тип яҙҙы. Стәрлетамаҡ педагогия институтында бергә уҡыған ҡәләмдәше Тамара Ғәниева үҙенең хәтирәләрендә: «Шағирә Рәмзилә Хисаметдинова һылыу кеше ине. Тормошонда осраған хәүеф-борсолоуҙар солғанышындағы күңел кисерештәрен илаһи образдар аша шиғырға һалыр ине:\nБары бала, бары бала!\nШылт итһә лә, ҡанаттарым\nБалаларҙы ҡамап ала -\nМин - Инә ҡош!\nОшо юлдарҙағы кеүек көсөргәнешле лирик драматизмдан уның бер генә шиғыры ла азат түгел. Әсәлек рухы илаһилығы, шиғырҙан-шиғырға күсә барып, шағирәнең ижады ҡатын-ҡыҙ монологына тартып китә. Лирик героиня йәшәүҙе ил именлеге, ғаилә именлеге, мөхәббәт кеүек изге төшөнсәләр күҙлегенән баһалай. Уның теле халыҡсан. Шиғырҙарҙа - башҡорттоң иҫ киткес бай һөйләү теле үҙенсәлектәре, халыҡ ижады образдары. «Әсәйем - йүгерек бүҙәнәм», «Ә ул мине үтә күреп тора, әйтерһең, мин урман өс ағастан», «сәскә атыуҙан туймаҫ гөл шикеллле, ҡосағынан бала өҙөлмәй» кеүек һәм башҡа бик күп образдар май булып ҡына һеңеп торған эпитет-метафоралар Рәмзилә шиғриәте бейек-лектәренең күрһәткесе ул. Уның ижады - башҡорт шиғриәте феномены, тип баһаланырға хаҡлы, был шиғриәт әҙәбиәтебеҙ кимәленә асыҡ дәлил», - тине. Рәмзиләнең шиғырҙары республика матбуғаты биттәрендә 1965 йылдан күренә башлай. «Йәш көстәр» альманахында баҫыла. «Бүләгем» исемле тәүге китабы 1975 йылда донъя күрә. Шағирәнең был китабы үҙенең эшләнеше, әҙәби ҡиммәте буйынса юғары баһалана. Һәм 1977 йылда, 28 йәше тулғанда, Рәмзилә Баш-ҡортостандың яҙыусылар союзы ағзаһы итеп ҡабул ителә. Был бик һирәктәр өлөшөнә төшә торған яҙмыш, әлбиттә. 1981 йылда «Ирәмәл ҡыҙҙары», 1989 йылда «Әсә һүҙе», мәрхүм булғас, 2001 йылда «Һандуғас ғүмере», 2009 йылда «Моңдоң ише - мөхәббәт» тигән шиғри йыйынтыҡтары баҫылып сыға. Шағирәнең был китаптары әсәлек хистәре, донъя тыныслығы өсөн хәүефләнеү, тыуған яҡҡа мөхәббәт тойғолары менән һуғарылған. Рәмзиләнең шиғриәте аһәңле ғәжәп донъя булып күңелдәрҙә йәшәүен дауам итә.\nУл ата-әсәһен үтә лә ныҡ яратты, улар тураһында һәр саҡ ғорурланып һөйләр ине. Саф, изге күңелле, таҙа уй-теләкле, талантлы шағирә үҫтергән Рауза апайға, мәрхүм Миңлеғәли ағайға мең-мең рәхмәттәр әйтәһе генә ҡала. Рәмзиләнең ижадҡа килеүенә, әҙәбиәткә, шиғриәткә тәүге һөйөү орлоҡтарын тәрбиәләүҙә уның яратҡан уҡытыусыһы Хәмиҙә Сәхәүетдин ҡыҙы Мәүлитҡолованың роле лә баһалап бөткөһөҙ.\n1996 йылда Учалы район хакимиәтендә «Иң яҡшы шиғри китап» өсөн Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге премия булдырылғайны. Ошо йылдар эсендә Зөлфиә Ханнанова (Белорет районы, 1996 й.), Байгилде Янбулатов (Учалы районы, 1997 й.), Гөлсирә Шафиҡова (Мәсетле районы, 2005 й.), Шәүлиә Зөлҡәрнәева (Учалы районы, 2006 й.), Айһылыу Йәғәфәрова (Әбйәлил районы, 2008 й.), Мәүлитбай Ямалетдинов (Учалы районы, 2009 й.), Рамай Ҡаһиров (Учалы районы, 2013 й.) Рәмзилә Хисаметдинова исемендәге премия лауреаттары булдылар. Рәмзиләнең исеме «үрнәк» тигәнде аңлата. Ысынлап та, шағирәнең һандуғас ғүмереләй ҡанатлы ижады, тормошо беҙгә аҫылташтай үрнәк һәм өлгө! Рәмзиләнең тере һыны, изге рухы, йылдар алыҫлашҡан һайын, беҙҙең күңелдәрҙә яҡтыра ғына бара.\n(Аҙағы) Мәҫәлән, поэзия секцияларында йәш шағирҙарҙың ҡулъяҙ-маларын тикшергән саҡтарҙа: «Әйҙәгеҙ, ижадҡа етдирәк ҡарайыҡ, башҡорт шиғриәтендә... Тотош уҡырға\nҒүмере буйы яратҡан эше менән шөғөлләнде\nРәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы, хеҙмәт ветераны Мәүлетҡолов Сафа Сабир улы 43 йыл ғүмерен йәш быуынды тәрбиәләүгә бағышлай, 35 йыл... Тотош уҡырға


Дим буйында аҙашып ҡалған бәхет… » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Дим буйында аҙашып ҡалған бәхет…\nДим буйында аҙашып ҡалған бәхет…\nУны кире боролоп алып килеп булмай.\nТренажер залында үҫмер ҡыҙҙарҙың 14 февраль, Изге Валентин көнө, тураһындағы һөйләшеүҙәре ҡолаҡҡа салынғас, Тамара* (*исемдәр үҙгәртелде), әллә ҡайҙан уйлап сығарҙылар шул байрамды, тип ҡаштарын йәмрәйтте:\n– Минең һымаҡ яңғыҙҙарҙы махсус рәүештә рәнйетә торған көн ул, белгегеҙ килһә.\nБына һиңә «мә»! Шөғөлләнеүҙән туҡтап, Гөлназ менән уға текәлдек.\n– Һуң, ғашиҡ булырға кем һиңә ҡамасаулай? Ғашиҡлыҡты тыйған закон сығармағандар ҙа…\n– Мин дә һинең кеүек яңғыҙ, ләкин, яратҡан кешем булмаһа ла, бер ҙә үҙемде кәмһетелгән итеп тоймайым, – Гөлназ, таҫтамалы менән маңлай тирен һөрткән ыңғайы, көҙгө аша кемгәлер ҡаш һикертте, буғай. – Тот та ошонда ғашиҡ бул, бынамын тигән ир-егеттәр янда йөрөй.\n– Фу-у, йыйын бала-саға, – Тамараға ярарһың ярамай, ана нисек ирендәрен бәлшәйтте. – Мин һеҙгә нимә, Пугачевамы, Бабкинамы әллә?\n– Килештереп ебәрҙең, – көләкәс Гөлназ, ғәҙәттәгесә, ауыҙ йырҙы, – күп булһа, биш йәшкә кесерәктәрҙер... Араларында, белгең килһә, бик ҡыҙыҡ экземплярҙар бар… Һин тыуғандан әбейгә әйләнгәнһең, ахыры, Тамара. Мыжып тик йөрөйһөң. Исмаһам, ғүмереңдә бер тапҡыр ғашиҡ булғаның бармы ул һинең?\n– Булмай әллә, – ғәҙәттә, ирендәре гел ризаһыҙ ҡымтылған Тамарабыҙҙың кинәт йөҙө асылды, ул ҡәнәғәт рәүештә турайҙы. – Хатта ике тапҡыр…\n– Һәм һин шуны беҙҙән йәшереп, ошоғаса шым ғына йөрөйһөңмө? Һөйлә, беҙ тыңларға әҙер!\nКүнекмә ҡайғыһы китте: «мыжыҡ өйрәгебеҙҙе», ай-вайына ҡарамай, сисенеү бүлмәһенә алып барып, өсәүләшеп ҡыҫҡа эскәмйәгә тығылышып ултырҙыҡ.\n– Өфөлә уҡып йөрөгәндә, йәйге сессияла бер имтиханды ҡабаттан тапшырырға тура килде, – уртабыҙҙа ҡыҫылған Тамара, ҡеүәтле иңбаштарын уйнатып, беҙҙе ситкәрәк шыуырға мәжбүр итте. – Студенттар ҡайтышып бөткәс, ятаҡта кеше ҡалмаған тиерлек, эс бошорғос күңелһеҙ. Тынлыҡты ҡала ҡарлуғастарының сырылдауы ғына боҙа. Көндәр эҫе, тәҙрәләрҙе шар асып ҡуйһам да, бүлмәлә барыбер тынсыу. Бәхетле кешеләр был мәлдә һыу инәләрҙер, тип, донъяның ҡобараһын осороп торған панцирлы карауаттарға төбәлеп, кәстрүл төбөндә ҡата башлаған макаронды ҡырып ашап бөттөм дә, дәфтәрҙәремде алып, Салауат һәйкәле янына йүнәлдем. Телеүҙәк яғынан кешеләр, эсте ҡыҙҙырып, баҡса еләге ашап килә ине, ауыҙ һыуҙарым ҡойолоп китте. Их, бер сумаҙан аҡсам булһа, ун литрлыҡ биҙрә менән «виктория» алып ашар инем, тип хыялланып киләм, үҙем кескәй татлы булочкаға ла ризамын.\n– Юллыҡ та аҡсаң ҡалманымы ни? – аптырап, бот сабабыҙ.\n– Әҙерәк ҡалды, тик ул нз-ға тейеү юҡ, – Тамара, әйтерһең дә, яңынан студент сағына ҡайтҡан, ауыр уфылданы.\n– Берәйһенән бирәсәккә алыр инең, – тибеҙ.\n– Эй-й, – Тамараның елле ҡулы һелтәп һауаны ярғанда, йә яңылыш эләктереп ҡуйыр тип, Гөлназ менән икебеҙ ике яҡҡа янтаябыҙ, – барыһы ла тиерлек шул минең менән бер сама бит, ябай ауыл балалары, ҡайҙан уларҙың артыҡ аҡсаһы булһын?\n– Беҙ уҡырға ингәндә, донъялар алмашынып, буталып бөткән мәл ине шул, – эскәмйәнән ҡолап төшмәҫкә тырышып, ҡаҡ һөйәк Гөлназ бауырһаҡ Тамараны минең яҡҡараҡ шыуҙырырға маташты. – Атай-әсәйҙәр айҙар буйына эш хаҡы алмаған, магазин кәштәләре шыңғырлап торған саҡтар…\n– Гөлназ, етер һиңә кешене албырғатып, фекер ебен тарҡатырға, – мин дә эскәмйәнең бер мөйөшөнә саҡ эләгеп ултырам, шуға Тамараға ҡабырғам менән боролорға мәжбүрмен, – ә һин, Тамара, ситкә тартма, тиҙерәк һөйлә лә мөхәббәт ҡиссаңды, ҡайтышайыҡ… Килеп еттең, ти, һәйкәл янына, артабан ни булды?\n– Ағиҙел буйында һалҡынсараҡ тип, һуҡмаҡтан төшөп барһам, берәү мине дөбөр-шатыр уҙып китте, – Тамараның телмәре шәбәйҙе. – Ул да миңә күҙ һалғайны, танып ҡалдым – күрше ятаҡта йәшәүсе егет! Танышлығыбыҙҙы ла әйтер инем: һирәк кенә юлдарыбыҙ киҫешкәндә бер-беребеҙгә ҡарашып үтәбеҙ. Ҡаҡса кәүҙәле, етди ҡиәфәтле егет миңә оҡшай, танышырға, дуҫлашырға ине уның менән, тип күпме тапҡыр ынтылғаным да булды, ләкин ул һүҙ башламағас, тәүге аҙымды яһарға үҙем ҡыйманым… Ошо егет үтә бирҙе лә туҡтаны. «Сәләм! – тине руссалап. – Һыу төшөргә китеп барыумы?» Баҙнатһыҙлыҡтан һаулығын да алырға онотоп, юҡ, тинем: «Имтиханға әҙерләнергә… Эҫе бит». «Ҡояш яндыра шул, – тип минең менән ризалаша. – Имтиханығыҙ һаман бөтмәнеме?» Имтиханды ваҡытында бирә алмай, өҫтәмә ваҡытҡа ҡалыуымды әйтергә оялдым, эйе, тип баш ҡағыу менән сикләндем. Егет юлыма арҡыры сығып баҫты: «Әйҙә минең менән һыу инергә!» Купальнигым юҡ, тим. Тапҡанһың проблема, тип көлөп ебәрҙе: «Дим буйына барайыҡ. Унда кеше юҡ тиерлек». Миңә уйларға ла ваҡыт бирмәй, етәкләп алды: «Автобус менән барабыҙ ҙа ҡайтабыҙ». Уның шулай ҡыйыу ҡыланыуы мине арбаны ла ҡуйҙы. Дыуамал яғым сығып, әйҙә, тинем. Их-х, ҡыҙҙар, һеҙ мине ул мәлдә күрһәгеҙ… Яңы танышым Хәйҙәрҙең яҡынлығынан араҡыһыҙ иҫергәйнем… Хәбәрсән түгелмен дә инде, ә уның менән юл буйына лаҡылданым. Мин һөйләйем – ул көлә, ул һөйләй – мин көләм… Дим буйына барып еткәс, ул сисенде лә, һыуға ырғыны. Бер талай йөҙгәс, мине саҡыра башланы. Баш тартып йылмайып ултыра инем, йүгереп килеп, билдән ҡосаҡлап торғоҙҙо ла, сәбәләнеүемә ҡарамай, йылғаға ҡарай өҫтөрәргә тотондо. Миңә ҡарағанда ябығыраҡ та, ләкин ирҙәр барыбер көслөрәк – күтәреп тигәндәй һыуға алып инде. Бындай саҡта йөҙөүҙең рәте буламы? Шаярып-көлөп баҫтырышып, һыу сәсрәтеп уйнап, арманһыҙ булып килеп сыҡтыҡ ярға. Күлдәгем тәнемә һылашып йәбешкәйне. Ул, һалҡын тейҙереп ҡуйма, күлдәгеңде сис, тине. Иҫәр ҙә инде мин, ошо ябай ғына һүҙҙәрен әллә нимә итеп ҡабул иттем дә ҡуйҙым. Йәнәһе лә, минең турала хәстәрлек күргәс, тимәк, мине үҙ итә. Ҡыуаныстан Гөлшатай ише: «Әфәндем мине һөйөклө йәмәғәте итеп тәғәйенләне!» – тип кенә һөрәнләмәнем инде. Ә күлдәкте сисеп киптерергә кәрәклеген үҙем дә аңлайым, тик егет алдында ярым шәрә килеш ҡалыуҙы уйлаһам да, ҡолағымаса ҡыҙарам. Ләкин Хәйҙәр өгөтләп күндерҙе. Бер аҙҙан уның футболкаһын кейеп, күлдәгемде ҡояшҡа киптерергә һалғайным. Саҡ ҡына ятып ял иткәс, Хәйҙәр мине ҡытыҡлап көлдөрөп, тағы һыуға алып төштө, аңғармаҫтан үпте. Ана шунан башланды ла инде уйындан – уймаҡ... Ирендәрем бүрткәнсе ҡат-ҡат һурып үпте лә үпте ул мине, ҡыҙҙар. Ғүмеремдә шулай бер тапҡыр ғына һыуһыным ҡанғансы үбешкәнем булды. Үбеүҙәренең татлылығы… Көн кисәүләгәндә эште боҙғайныҡ. Миңә арты менән боролоп ултырып, ҡояш байығанын күҙәтте. Ныҡ оҡшайһың миңә, әммә ауылда һөйгән ҡыҙым бар, бергә ҡала алмайым, ғәфү ит, тине. Шул һүҙҙәрен ниңә әйтте инде?! Ерҙе тырнап үкереп илағым килде, ләкин тешемде ҡыҫып, ҡырыҫ ҡына, йәбешеп ятмайым, тинем: «Дүрт яғың ҡибла». Дәфтәрҙәремде алып китә башлағайным, көт, тип арттан уҡталды. Күҙемә күренмә, тип ыҫылданым. Ысын, ҡыҙҙар, тас йылан кеүек ыҫылдап, мине туҡтатырға һонған ҡулын эттем. Ә йөрәк – елп-елп… Йөрәк күҙ йәшһеҙ илай, ҡыҙҙар… Аҙаҡ, ятаҡҡа ҡайтып еткәс, мендәр аҫтына башты тығып, үкһеп иланым, Хәйҙәрҙе, үҙемде әрләнем. Икенсе көндө ирендәрем бүлтәйеп, күҙ ҡабаҡтарым шешенеп имтиханға барғайным, бирә алманым, көҙгөлөккә ҡалдырҙылар. Бер кирегә китһә, шулай китә икән. Әгәр ҙә Хәйҙәр менән күңелле ял итеп, арабыҙҙа артыҡ бер ни ҙә булмаһа, мин күтәренке кәйефтә мотлаҡ имтиханды уңышлы тапшырыр инем, әммә ләкин...\nАуылда эш-мәшәҡәт менән булып, йәйҙең үткәнен дә һиҙмәнем. Хәйҙәрҙе уйлап, сәс ағара яҙҙы: бер көн уны ҡарғар хәлдәмен, икенсе көндө яратып туймаҫлыҡмын… Кәйефем яҙғы көн кеүек: йә илайым, йә көйәм, йә көләм. Ике айлап күремем килмәгәнен август аҙағында ғына аңғарҙым. Йөрәк болғанмағас, артыҡ иғтибар ҙа итмәнем, килер әле, тип бошмайынса сентябрҙе еткерҙем. Уҡырға барғас, йөрәкһенем, Хәйҙәрҙе күрһәм, нимә эшләргә икән, тип баш ваттым. Күрмәмешкә һалышып үтермен, тигән ҡарарға килдем: «Ә ул мине күреп ҡыуанһын ине… Һөйләшергә ынтылһын, арттан йүгерһен ине». Аҙна буйына ике ятаҡ араһында юрый тегеләй-былай йөрөйөм, әммә Хәйҙәр күренмәне. Кәйеф тамам төштө. Йоҡоһоҙлоҡ интектерҙе, август айында башланған баш ауыртыуы баҫылмай ҡаңғыртты, етмәһә, имтихан бирергә кәрәк… Бүлмәләш ҡыҙҙар, йонсоноң, ныҡлап сырхап китмә тип, табипҡа бар ҙа бар, тип ҡолаҡ итен ашай. Барҙым. Терапевт мине гинекологҡа ебәрҙе. Ул, ауырлыһың, тигәйне, аңшайып, нисек, тим. Табип кинәйәле көлдө: «Нисек, тип инде, шул бер генә юл менәндер». Ҡалдыраһыңмы әллә алдыраһыңмы, тип һорағас, ни әйтергә лә белмәнем. Яңғыҙ кеше хәл итә торған эш түгел бит. Шул мәлдә үлтереп Хәйҙәрҙе күргем килде, һәм мин, кәңәшләшергә кәрәк, тип сығып йүгерҙем. Йәшәгән ятағына барып, вахтерҙан уны һорайым, әбей, белмәйем, тип иңбашын һикертте лә, комендантты саҡыртты. Уныһы Хәйҙәрҙең төркөмдәшен вахтаға төшөрттө. «Хәйҙәрме? – егет иренен тешләне, ҡашын төйөп уйланып торҙо, шунан теләр-теләмәҫ кенә яуапланы, – ул юҡ бит, һәләк булған». Миңә йәлләп ҡараны: «Ә Һеҙ уға кем булаһығыҙ?» Йөрәкте болғандырып, күҙ алдарын ҡараңғыландырып, тирләтеп, ер шары аяҡ аҫтында кинәт «зыр-р» әйләнде. Ҡолаҡта даң да доң килеп оло ҡыңғырауҙар даңҡылданы. «Сиркәү ҡыңғырауҙары бында ҡайҙан?» – тип аптырап, егеттең ҡулына йәбештем. Мине ҡыҙыҡһынып күҙәткән вахтерша әбей ояһынан аһылдап килеп сыҡты, комендант һыу артынан сапты, егет миңә ултырырға ярҙамлашты. Хәл йыйғас, ул мине үҙемдең ятаҡҡа оҙатып ҡуйҙы. Хәйҙәрҙең балаһын алдыртмайым, табам, тигән уй менән таң аттырҙым: «Ата-әсәһенә барып күренергә кәрәк, Хәйҙәрҙең балаһын йөрөтөүемде белһәләр, уларға йәшәүе еңелерәк булыр». Теге төркөмдәшен эҙләп табып, Хәйҙәрҙең адресы кәрәк ине, тинем. Ә ул мине тағы шаңҡытты: «Һеҙ килеп киткәндән һуң Хәйҙәр тураһында һорашып белештем. Ул йәйен өйләнгән, туйҙан һуң ике аҙна үткәс, мотоциклдан осҡан икән. Муйын һөйәге һынған… Шлемһыҙ йөрөгән дә… Кәләше ауырлы, тиҙәр». Егет: «Ярай, исмаһам, өйләнеп өлгөргән», – тип һүҙен дауам итеп ҡалды, ә мин шул мәлдә күҙ алдында ҡартайып, бөксәңләп китеп барҙым. Артабан нисек йәшәргә лә белмәнем. Атайым менән әсәйем мине үлтерә инде, тип, ни эшләһәләр ҙә, шуға риза булып, бар донъянан ваз кисеп, дүнеп, ауылға ҡайттым. Яҡты ҡояшты күрмәҫме икән бәпесем тип, эсемдәге кескәй сабыйымды ғына йәлләнем. Ҡорһағымда ир бала йөрөткәнемде тәүҙән үк белдем ул мин, ҡыҙҙар. Атай-әсәйемә рәхмәт, маладис ҡыҙым, уйнаш итеп егет аҫтына инеп ятҡанһың, тип, баштан һыйпамаһалар ҙа, хәлемә инделәр. Атайым, ул егеттең ата-әсәһенә барыбер белдерергә кәрәк, тип юлға сығырға булып киткәйне, әсәйем тыйҙы: «Кәләше ауырлы, ти бит, уның менән бер-бер хәл булып ҡуйһа, гонаһы беҙгә яҙылыр…» Атай-әсәйемә үҙемде тапшырғас, бер аҙ еңел тын алғандай итһәм дә, икенсе көндө ныҡлап ауырырға керештем. Мине дауаханаға һалдылар. Академик отпуск юлларға ла булыр ине, ләкин шул хәтлем битарафлыҡ биләп алғайны, бер ни тураһында уйларға ла теләмәнем. Уҡыу йортон ташларға тура килде, аҙаҡ, бәпесем тыуғас, район үҙәгендә крансыға уҡыным да, төҙөлөштә эшләнем дә киттем. Хәҙерге заманда ирһеҙ бала табыусылар бихисап. Ә мин ҡорһаҡ менән ҡайтҡас, ауылдыҡылар нимә генә тип һөйләмәне. Телдәре әсе, яман, шунлыҡтан йәшәү урынын алмаштырырға тура килде. Эй, ни эшләнһә лә – яҡшыға, бер ҙә үкенмәйем ошонда күскәнемә.\nТамара ипләп кенә тулы янбаштарын былтанлатып беҙҙе ситкә этеп, иркенләберәк ултырҙы. Уның хикәйәтенән иҫ таралғайны, төртөп төшөрһә лә, һиҙмәҫ инек, моғайын.\n– Шунан? – Гөлназ менән бер тауыштан тынлыҡты боҙҙоҡ.\n– Ну һеҙ, әбейүшкәләр, тын алығыҙ, исмаһам, – Тамара йомро терһәктәре менән бөйөрөбөҙгә йомшаҡ төртөп, көлөп ебәрҙе. – Бының менән генә тарих бөтмәй әле. Улым тыуғас, минән бәхетле кеше юҡ ине. Һөйөүҙән яралған балам бит ул. Еҫкәп, үбеп, ҡарап туя алманым… Ныҡ, көслө булһын тип, Тимур исемен ҡуштым. Тимурға өс йәш тигәндә буйҙаҡ ир менән йөрөп китеп, никах уҡыттыҡ та, беҙ уның фатирына күстек. Насар ҙа түгел ине ул, йәшәмәҫлек түгел, йәшәрлек ир. Тик йүнләп үбешә лә белмәй. Йәнде һурып алырҙай итеп тә үпмәгәс ни… Тотам да Хәйҙәр менән сағыштырам, бер бармағына ла торошло түгел бит, тип йәнем әсей. Ярай, уныһына түҙер ҙә инем, бисәләр туң бүрәнә менән дә йәшәй. Ләкин ул Тимурға эҫенмәне. Улым уға, атай ҙа атай, тип инеп бара, ә ул, ҡоро ағас, һис бер ҡасан иркәләмәҫ, улым, тимәҫ… Өс ай түҙҙем дә, айырылдым. Бына шулай, ҡыҙҙар, ошо донъяла ҡырҡ ике йыл йәшәйем, ә ни бары бер тапҡыр алйығансы үбешкәнем булды, өс ай ир ҡуйынында йәшәп ҡалдым.\n– Ә икенсе тапҡыр кемгә ғашиҡ булдың? – сисенеү бүлмәһенә берәйһе инеп, Тамараны бүлдермәһә ярар ине тип, баянан бирле мейене ҡытыҡлаған һорауҙы бирә һалдым.\n– Әйтәм дә һуң, бының менән генә тарих бөтмәй, тип, – Тамара серле йылмайҙы. – Тимур, мәктәпте тамамлағас, юғары уҡыу йортона уҡырға инде. Бер ваҡыт тейәнеп, уға аҙыҡ-түлек алып китеп барам. Автовокзалдан маршрут автобусына күсеп ултырҙым. Уйһыҙ-ниһеҙ тәҙрәнән кешеләрҙе күҙәтеп ултырғанда, бер туҡталышҡа етәрәк, беләһегеҙме, кем күҙемә салынды?\n– Кем? – бөгөн Гөлназ менән бер тауыштан һөйләшә торған көн, ахыры.\n– Күҙ алдына ла килтерә алмайһығыҙ… Хәйҙәр!\nБомба шартланымы ни: мин усым менән ауыҙымды ҡапланым, Гөлназ өлгөрмәне – теле руссалап һүгенеү һүҙен ишеттерҙе.\n– Ана шул-шул, – Тамара үҙенән ҡәнәғәт ҡалды. – Мин дә һеҙҙең ише шаңҡып, кешеләрҙе тапай яҙып ишеккә ташландым. Аҡса ла түләмәй автобустан төшөп ҡалып, сумкаларымды һелтәй-һелтәй өлкәнәйгән Хәйҙәрҙең артынан йүгерәм, исемен ҡысҡырам, ә ул боролоп та ҡарамай. Битемдән күҙ йәштәре субырлап аға, уларға ҡушылып, тир ирендәрҙе әсеттерә. Хәл бөттө, тын ҡыҫылды, ләкин барыбер ҡыуып етә алдым үҙен. Бер аҙымдай ара ҡалғас, аҙыҡ-түлек тулы сумкам менән һелтәнеп тороп арҡаһына һуғып ебәрҙем. Тәнтерәкләп барып төшә яҙҙы. Көс-хәлгә аяғында ҡалып, турайғас, күҙе аҡайып, миңә боролдо: «Женщина, что вы себе позволяете?!» «Позволяю!» – тип үҙенән яманыраҡ аҡырҙым, төҙөлөштә эшселәр араһында эшләп, эт ҡайышына әйләнгәнмен дә инде, сумкам менән үҙенә тағы бер-икене елгәрҙем. Оятһыҙ һин, Хәйҙәр, битһеҙ, мин, һине үлгән тип, күпме күҙ йәше түктем, ә һин рәхәтләнеп йәшәп ятаһың, тип илайым. Халыҡҡа ни – тамаша, барыһының иғтибары беҙҙә. Әлеге кеүек һәр кемдә смартфон булһа, беҙҙе төшөрөп, интернетҡа, биллаһи, һалырҙар ине ул. Хәйҙәр, ауыҙын шар асып, миңә ҡарап торҙо ла, бер сумкамды эләктереп тотоп, урамдың ситенә, ҡыуаҡтар яғына, тартты. Ярһыуым аҙыраҡ баҫылғайны, артынан күндәм эйәрҙем. Үҙем уны һаман оятһыҙҙан һалдырып, илаулап әрләйем: «Бынамын тигән улың бар бит һинең! Ә һин шуны ла белмәй йәшәп ятаһың…» Хәйҙәр ҡыуаҡтар янындағы эскәмйәгә барып еткәс, сумкамды шунда ултыртты ла, ҡалтыранып тәмәкеһен ҡабыҙҙы. Бер-икене һурғас, миңә тура ҡараны: «Ханым… Һеҙ яңылыштығыҙ, мин бит Хәйҙәр түгел…» Нисек инде һин Хәйҙәр түгел, тип ярһырға тын ғына алғайным, ул мине шаҡ ҡатырҙы: «Мин уның бер туған ағаһы Әмир. Ә Хәйҙәрҙең арабыҙҙан китеүенә ике тиҫтә йыл. Уның ысынлап улы бар, Мәскәүҙә уҡый…» Юҡ, уның икенсе улы ла бар, исеме Тимур, бында уҡый, тип әйтергә итәм, тел әйләнмәй ҙә ҡуя. Уның менән ҡосаҡлашып илашып, көскә тынысланып, бер аҙ ултырғас, улым янына барырға кәрәклеген иҫләнем. Әмир аңламай ҙа ҡалған икән, «улың бар» тигәнде, Хәйҙәрҙең никахтан тыуған улы, тип ҡабул иткән. Тимур хаҡында белгәс, күҙенә йәш алды, хисле икән үҙе. Ҡыҫҡа ғына әңгәмә ваҡытында атай-әсәйҙәренең гүр эйәһе булыуын, килендәренең ғәрсел икәнен, Өфөлә йәшәүҙәрен белдем. Телефон номерҙары менән алышҡас, ул мине автобусҡа ултыртып, оҙатып ҡалды: «Эшкә ашығам, буш булһам, хәҙер үк мотлаҡ Тимур менән танышырға барыр инем». Автобус ҡуҙғалып киткәс, телефон шылтыраны. Әмир шылтырата: «Ҡыҙыу икәнһең… килен!» – ти. Ой, ул саҡтағы кисерештәр… Сәсем-башым туҙып килеп төшкәс, улым аптыраны. Хәлде аңлатып биргәс, улай икән, тине. Аҙаҡ миңә, әсәй, улар миңә төптө ят кешеләр, үтенеп һорайым, аралаш, тип көсләшмә, ти. Үҫкәнендә йыш ҡына атаһын таптырҙы, алдаманым баланы, һин – мөхәббәт емеше тип, ҡайһы бер нескәлектәрен төшөрөп ҡалдырып, нисек бар, шул килеш һөйләй торғайным. Әлбиттә, Хәйҙәрҙең өйләнеүе, ҡатынының ауырлы булыуы тураһында өндәшмәгәйнем. Был юлы әйтергә тура килде. Ыжламаны ла замана балаһы. Булһын, тине: «Мин уларҙың ғаиләһенә атлыҡмайым». Әмир танышырға килгәс, Тимур, һеҙҙең барлығығыҙ-юҡлығығыҙ минең өсөн барыбер, аралашырға теләмәйем, тип ҡырт киҫкән. Белмәйем, нишләп шулайтҡандыр балам…\n– Йәшлек максимализмы, – тип аҡыллы һүҙ ҡыҫтырған булам. – Аҡылланыр әле. Туғандар ҡасан да кәрәк.\n– Аралашҡыһы килмәһә, аралашмаһын да әйҙә, кәрәктәре бер тин, ошоғаса уларһыҙ йәшәгәнһегеҙ ҙә, артабан да йәшәрһегеҙ, – был Гөлназдың фекере.\n– Әллә инде… – Тамара оялсан йылмайҙы. – Ә мин Әмир менән аралаша торғас, уға ғашиҡ булдым да ҡуйҙым.\n– Ә ул? – хор менән һораныҡ.\n– Ул белмәй ҙә ҡалды, – киң Тамара ҡулдарын йәйгәйне, икебеҙ ике яҡҡа йығылып төштөк. – Уның үҙ тормошо, минең үҙ тормошом, нисек итеп ғаиләһен боҙайым? Кәрәкмәй миңә ундай бәхет. Улым һеҙҙең менән аралашыуҙы өнәмәй, башҡа шылтыратмағыҙ, тип әйттем дә, номерҙы алмаштырҙым. Өс йыл үтте инде был хәлдән һуң. Яңғыҙ башым менән ҡартаям. Ҡайһы саҡ үкенеп тә ҡуям: шунда бер генә семтем бәхет йолҡоп алһам, ғаиләләренең бер сите лә кителмәҫ ине әле, тип. Ләкин шунда уҡ үҙемде тыям. Миңә тигән шәхси бәхет Дим буйында аҙашып тороп ҡалды, уны кире боролоп алып килеп булмай…\nУйҙарына батҡан Тамара беҙҙе иҙәнгә һыпырып төшөргәнен һиҙмәне лә.\nСығыу ваҡыты 6-02-2015, 10:30 | Ҡаранылар: 571


Континенталь хоккей лигаһының яңы миҙгеле ҡыҙа бара\nБөгөн Өфөнөң «Салауат Юлаев» командаһы үҙ боҙонда Хабаровскиҙың «Амуры» менән осраша.\nМиҙгелдең тәүге ике матчында ике команда ла еңеү шатлығы һәм уңышһыҙ уйындан көйәләнеү тойғоларын кисереп өлгөрҙә лә инде. «Амур» командаһы үҙ майҙанында Владивостоктың «Адмиралын» 5:4 иҫәбе менән ҡыйратһа, юлаевсылар Өфөләге уйында Чехияның «Витязь» командаһын 6:1 иҫәбе менән еңде. Астанала «Барыс» клубы менән көрәштә «Амур» уйынсылары - 2:3, яҡташтарыбыҙ - 4:5 иҫәбе менән еңелде. Белгестәр фекеренсә, бөгөнгө уйын көсөргәнешле булмаҡсы. Һәр командаға еңеү яулау өсөн ҙур тырышлыҡ һалырға тура киләсәк. Хоккей матчы киске сәғәт етелә башлана. Ғәҙәттәгесә, беҙҙең телеканал уйынды тура эфирҙа күрһәтә.


Бельск ғәскәри казактар йәмәғәт берләшмәһенә – 17 йыл\n20 Сентябрь 2018, 12:04\n2001 йылдың 21 сентябрендә Казак формированиелары союзы сос-тавында йәмәғәт берләшмәһе бу- лараҡ Башҡортостан Республикаһының күп милләтле Бельск казактар ғәскәре ойошторола. Ул 1798 йылдың 10 апрелендә император Павел I Указы менән төҙөлгән Баш-ҡортостан казактар ғәскәренең тарихи традицияларын дауам итеүсе булып тора.\nБР Бельск казактар ғәскәренең күп милләтле булыуына ҡарамаҫтан, уның йәшәп килеү дәүерендә милләт-ара мөнәсәбәттәр арҡаһында бер ниндәй ҙә аңлашылмаусанлыҡтар, милләт буйынса ҡыҫырыҡлауҙар күҙәтелмәгән.\nРәсәй Федерацияһының бер нисә төбәгендә хәрби хеҙмәт алып барыу өсөн казак хәрби частары, подразделениелары, сик буйы ғәскәрҙәрендә казак заставалары булдырылған. Казактар 15-тән ашыу казактар хәрби частарында, ҡарауыл караптарында, Һауа-десант ғәскәрҙәре частарында хеҙмәт итә. Армия командирҙары билдәләүенсә, был подразделениеларҙа “дедовщина” кеүек уставта ҡаралмаған мөнәсәбәттәр, дезертир-ҙар юҡ, хәрби әҙерлек һәм дисциплина кимәле юғары.\nКазактар йәмғиәтенә үҙен казак тип тойған, казактар принцибы буйынса йәшәгән, күңеле һәм уй-ниәттәре менән үҙ халҡына хеҙмәт иткән балиғ йәштәге һәр кем инә ала.\nӘгәр йәмғиәт хужалыҡ эштәре йәки башҡа төрлө эшмәкәрлек алып бара икән, эште еңеләйтеү, аныҡ бурыстарҙы үтәү өсөн тотош предприятиеларҙы, берләшмәләрҙе үҙ составына алырға мөмкин.\nБР Бельск казактар берләшмәһенең Оло Ыҡтамаҡ\nбүлеге начальнигы, казак ғәскәрҙәре старшинаһы.


Өфөнөң дөйөм белем биреү ойошмаларында ҡалдыҡтарҙы айырым йыйыу ойошторолған\n«Барыһы ла беҙҙән башлана» экологик проект сиктәрендә Өфөнөң дөйөм белем биреү учреждениеларында ҡалдыҡтарҙы айырым йыйыу тәжрибәһе ойошторолған. Беренсе булып был проектҡа Дим биҫтәһенең мәктәптәре ҡушылды. Яҡын киләсәктә был тәжрибәне Өфө ҡалаһының бөтә мәктәптәренә лә индереү планлаштырыла.\nПроекттың төп идеяһы – уҡыусыларҙа яңы экологик тәрбиәһен формалаштырыу һәм сүп-сарҙы айырым йыйыу мәсьәләһенә иғтибарҙы йәлеп итеү.\n- Беҙ экологик проблемаларҙы тикшереп, балалар һәм йәштәр араһында тәбиғәткә ҡарата хәстәрлекле мөнәсәбәт тәрбиәләргә тырышабыҙ. Минеңсә, тап балалар беҙгә, өлкәндәргә, был файҙалы ғәҙәтте булдырырға ярҙам итерҙәр, - тип фекере менән бүлеште Алина Сөләймәнова.\n- Мин был проект менән «Клязьмала мәғәнәләр биләмәһе» федераль форумында ҡатнаштым. Һәм Йәштәр эштәре буйынса федераль агентлығының грант конкурсында еңеүсе тип табылдым. Проект мәктәптәрҙә экологик аң үҫтереү маҡсатына йүнәлтелгән. Проект сиктәрендә эко-дәрестәр үткәреләсәк, - тине проект етәксеһе Анастасия Воробьева.\nСара «Ҡаланы йыйыштырыу буйынса махсус автохужалыҡ» предприятиеһының ҡалдыҡтарҙы сортировкалау участкаһына сәфәр менән тамамланды.


Бөгөн Башҡортостан башлығы хеҙмәт алдынғыларына дәүләт наградалары тапшырҙы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nДүрт тиҫтәнән ашыу кешенең фиҙаҡәр хеҙмәте орден, почет грамоталары һәм маҡтаулы исемдәр менән баһаланды. Рөстәм Әхмәтйәновтың бар ғүмере милли оркестр менән бәйләнгән. Үҙемде башҡа һөнәр эйәһе итеп күҙ алдына ла килтерә алмайым , ти ул. Арыу-талыу белмәй оҙаҡ йылдар республикаға хеҙмәт иткәне өсөн Рөстәм Зигфрид улы Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре исемен алды. Юғары баһаға лайыҡ булыусылар араһында етәкселәр ҙә, ябай эшселәр ҙә, уҡытыусылар ҙа, сәнғәт вәкилдәре лә бар ине.Бер төркөм хеҙмәт алдынғылары Республиканың Почет грамотаһы, маҡтаулы исемдәр менән бүләкләнде. Улар араһында сәсәниә, башҡорт фольклорына тос өлөш индереүсе Розалия Әсфәндиәр ҡыҙы ла бар.Рөстәм Хәмитов бүләкләнеүселәрҙе тәбрикләп, тәү сиратта уларға уңыштар теләне. Башҡортостандың үҫеше — тап ошондай шәхестәрҙең тынғыһыҙ хеҙмәте менән бәйлелеген билдәләне. Бөгөн 47 кеш Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың дәүләт наградалары менән бүләкләнде.. Төрлө тармаҡтарҙа эшләһәләр ҙә уларҙы һөнәри оҫталыҡ, яуаплылыҡ һәм хеҙмәткә тоғролоҡ кеүек күркәм сифаттар берләштерә.


Башҡортостанда ҡарлы бурандарға алмашҡа йылы көндәр килә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда ҡарлы бурандарға алмашҡа йылы көндәр килә\n06 марта 2019 — 22:11 ГТРК «Башкортостан»\nСиноптиктар мәғлүмәттәренә ҡарағанда, бөгөн һауа температураһы 6 градустан да түбән төшмәйәсәк. Айырым райондарҙа иһә 3 градусҡаса йылыта. Шулай ҙа ҡар яуыуы ихтимал. Киләһе көндәрҙә ҡар ҡатыш ямғыр яуасаҡ. Шуға ла водителдәргә юлдарҙа һаҡ булырға кәңәш ителә.


Юл ауыл аша үтһә, яҡтыртылырға тейеш\n5 Апрель 2019, 12:26\nРайон прокуратураһы Лаҡлы ауылы аша үткән юлды яҡтылыҡ менән тәьмин итеүҙе талап итте. Закон буйынса төбәк әһәмиәтендәге автомобиль юлдары ауыл тирәһендә, шулай уҡ уға тиклем һәм тораҡ пунктан һуң 100 метр арауыҡта яҡтыртылырға тейеш.\nПрокуратура район ауылдары аша үткән автомобиль юлдарында юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге тәьмин ителешен тикшерҙе.\nМалаяҙ – Үрге Ҡыйғы – Ункүрҙе трассаһының Лаҡлы ауылы аша үткән участкаһында, дәүләт стандарттарын боҙоп, юлды яҡтыртыу тәьмин ителмәүе асыҡланды. Закон буйынса төбәк әһәмиәтендәге автомобиль юлдары ауыл тирәһендә, шулай уҡ уға тиклем һәм тораҡ пунктан һуң 100 метр арауыҡта яҡтыртылырға тейеш.\nСалауат районы прокуроры шуға бәйле, республика Хөкүмәтенән һәм Юл хужалығы идаралығынан трассаны яҡтылыҡ менән тәьмин итеүҙе талап итеүен һорап, Киров район судына мөрәжәғәт итте. Эште ҡарағас, суд дәғүә ғаризаһы талабының нигеҙле булыуын табып, яуап биреүселәрҙе законлы бурыстарын үтәргә мәжбүр итте.


Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре һәм табиптар ата-әсәләрҙе балаларына иғтибарлыраҡ булырға, юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен өйрәтергә саҡыра\nСөнки уҡыу йылы башланыу менән йәйәүле балалар ҡатнашлығында юл фажиғәләре бермә-бер артты.\nТуғыҙ йәшлек Даниэлде һәм уның өләсәһен юл аша рөхсәт ителмәгән урындан сығып барғандарында автомобиль бәрҙерә. Юғары тиҙлектә килгән транспорт водителе йәйәүлеләрҙе абайламай ҡала. Өләсәһе әллә ни зыян күрмәһә лә, ейәненең һул тубығы йәрәхәтләнә.\nБеренсе сентябрҙә республикала балалар ҡатнашлығында 5 юл фажиғәһе теркәлгән. Стәрлетамаҡ ҡалаһында йорт алдында уйнап йөрөгәндә бер баланы машина бәрҙерә. Видеокүҙәтеү яҙмаһында күренеүенсә,малайҙар ситкән осҡан туп артынан йүгерә. Әммә ошо мәлдә уларҙың береһен транспорт сараһы төкөй. Әлегә баланың ниндәй хәлдә булыуы тураһында хәбәр ителмәй. Булгаков ауылында ла "Скания" йөк автомобиле уңға боролған ваҡытта ике тәгәрмәсле транспорт сараһына төкөлә. Әммә ни өсөндөр уҡыусы был ваҡытта йәйәүлеләр өсөн эшләнгән ер аҫты үткәүеленә төшөүҙе кәрәк тип тапмай. Авария һөҙөмтәһендә фажиғәгә тарыусының аяғы һына. Ул республика балалар клиник дауаханаһына оҙатылған.\nСветлана Әсәнова, Юххди идаралығының бүлек етәксеһе урынбаҫары: «Балалары артынан ҡарап йөрөгән ата-әсәләрҙе баһалап бөтөргөһөҙ. Башланғыс синыфтарҙа уҡыусы балалары булған ата-әсәләргә кескәйҙәрен мәктәпкә оҙатып ҡуйырға, ҡаршы алырға кәңәш итер инем. Улар үҙҙәренең миҫалында юл ҡағиҙәләренә лә өйрәтергә тейеш».\nАяныслы статистиканы кәметеү өсөн республикала «Юлда балалар» операцияһы башланды. Инспекторҙар ата-әсәләрҙе, балаларҙы туҡтатып юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге тураһында һөйләй. Ләкин ҡыҙғанысҡа, был саралар ғына етмәй. Тәрбиә ғаиләнән башлана, балаһы өсөн иң тәүҙә ата-әсә яуаплы.\nЙыл башынан республикала ике йөҙгә яҡын үҫмер юлда йәрәхәтләнгән. Эңер төшкәндә балалар водителдәргә күренһен өсөн 1-се июлдән яңы закон ғәмәлгә инде. Уға ярашлы ҡараңғы төшкәндә йәйәүлеләр ут яҡтыртыусы фликерҙар тағырға тейеш. Был ҡағиҙәләрҙе лә һәр уҡыусы үтәмәй. Күптәрҙең ҡағиҙәләргә битараф булыуы инспекторҙарҙы хафаға һала.


Донъя яңылыҡтары – 10.04.18 - Bash.News\nДонъя яңылыҡтары – 10.04.18 https://bash.news/news/38792_donya_yaylytary__100418/?lang=bash\nРәсәй Президенты Владимир Путин фән өлкәһен финанслауҙы бер ярым тапҡырға арттырырға ҡушты. Был турала ул бөгөн фәндәр академияһы президиумы ултырышында белдерҙе. Дәрләндереү сараларының күләме ғалимдарҙың йәшәгән йәки эшләгән урындарына ҡарап түгел, ә уларҙың эшмәкәрлегенә бәйле булырға тейеш, тине дәүләт башлығы.\nРәсәй үҙәк банкы иртәгелеккә долларҙың рәсми курсын 62 һум 37 тин кимәлендә билдәләне. Был алдағы күрһәткестән 3 һум 79 тингә күберәк. Шулай уҡ Евроның рәсми курсы ла 4 һум 92 тингә тиклем күтәрелде. Һумдың көсһөҙләнеүен белгестәр Америка властарының апрель башында ҡайһы бер Рәсәй эшҡыуарҙарына һәм компанияларына ҡарата ҡабул иткән санкция һөҙөмтәләре менән аңлата.\nКузбасстың элекке губернаторы Аман Тулеев бөгөн Кемеров өлкәһе парламенты рәйесе итеп һайланды. Төбәкте 1997 йылдан алып етәкләгән чиновник Рәсәй президентына "Ҡышҡы сейә" сауҙа үҙәгендә сыҡҡан янғындан һуң вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу үтенесе менән мөрәжәғәт иткәйне. Төбәк башлығы вазифаларын ваҡытлыса башҡарыу бурысы вице-губернатор Сергей Цивилевҡа йөкмәтелде.\nРәсәй ауыл хужалығын күҙәтеү хеҙмәте Ҡырымдың Белогорск районында Африка тағунының яңынан барлыҡҡа килеү осрағын теркәгән. Ҡурҡыныс сир ҡабан сусҡаларының ҡалдыҡтарында табылған. Әлеге ваҡытта ветеринарҙар вирустың таралыуына ҡаршы көрәш башлаған. Шулай уҡ лаборатор тикшереү һөҙөмтәләре Африка тағунының Һарытау өлкәһендә лә табылыуын күрһәткән. Әйткәндәй, Рәсәй бөгөндән Беларусь республикаһында етештерелгән сусҡа продукцияларына ваҡытлыса сикләү индерҙе.\nМысырҙан 24 йәшлек көйәрмән Мөхәмәт Нуфал Рәсәйҙә үтәсәк футбол буйынса донъя чемпионатына велосипедта килергә сыҡҡан. Мәскәүгә тиклем юлды ул 65 көн эсендә үтергә ниәтләй. Билдәле булыуынса, Рәсәй менән Мысыр йыйылма командалары "А" төркөмөндә сығыш яһаясаҡ. Яҡтар бер-береһе менән 19 июндә Санкт-Петербургта осраша.


Хәбәрҙәр: Медведев Сүриә хаҡында: ҡоро ер операцияһы— һуғыш ул.\nМедведев Сүриә хаҡында: ҡоро ер операцияһы— һуғыш ул.\nРәсәй премьер-министры Дмитрий Медведев Сүриәлә ҡоро ер хәрби операцияһы башлау зарурлығы хаҡындағы ҡайһы бер сәйәсмәндәрҙең белдереүҙәренә— улар араһында АҠШ дәүләт сәркәтибе Джон Керри ҙа бар—кире ҡарашта. Был турала ул беҙҙең телеканалға биргән эксклюзив интервьюла әйтеп үтте.\n-Конфликттың көсәйеүенә ҡаршы Рәсәй ниндәй хәрби акциялар ҡулланырға йыйына?\n-Әгәр ул( АҠШ дәүләт сәркәтибе Джон Керри) оҙайлы һуғыш теләй икән, ҡоро ер операцияһын да һәм башҡаһын да ойошторорға мөмкин, тик берәүҙе лә ҡурҡытырға кәрәкмәй—эштәр беҙҙең сценарий буйынса бармаһа, ғәрәп илдәре менән бергә ҡоро ер операцияһы үткәрәбеҙ тиергә лә кәрәкмәй, министр Лавров менән һөйләшеүҙәр алып барылғанса, һәүетемсә эште хәл итергә кәрәк. Был һорауға мин күптән түгел яуап биргәйнем инде: берәү ҙә һуғыш көҫәп тормай. Ә ҡоро ер операцияһы—оҙайлы һуғыш тигән һүҙ, шул хаҡта оноторға ярмай.\n-Билдәле, төп мәсьәләләрҙең береһе— Сүриә президенты Бәшәр Асадтың киләсәге. Был һынылышлы мәлдә Рәсәй уны яҡлаясаҡмы?\n-Рәсәй шәхсән президент Асадты яҡламай. Рәсәй Сүриә дәүләте менән дуҫтарса мөнәсәбәтте яҡлай, ә ул президент Бәшәр Асад ваҡытында ғына барлыҡҡа килмәне. Оҡшаймы-оҡшамаймы— ул идара итеүсе президент. Әгәр шул конструкциянан уны тартып алһаң, хаос башланасаҡ, Яҡын Көнсығышта бүлгеләнгән илдәрҙе беҙ күрә килдек, Ливия шуның асыҡ миҫалы.


КХЛ тәнәфескә туҡтаны » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Спорт » КХЛ тәнәфескә туҡтаны\nМагнитогорскиҙың «Металлург»ын һанамағанда, улар хатта «Адмирал», «Амур» һәм дә Ҡытай клубының һағын үтә алмай, дүрт кенә тапҡыр уңышҡа ирешә ала. Һөжүм дә, һаҡ та юҡ тип әйтерлек.\nБеренселек 13 ноябргә тиклем ҡыҫҡа ғына тәнәфескә туҡтаны. Моғайын, ошо ял юлаевсыларға әҙерәк файҙаға булыр тип ышанайыҡ. Сөнки алда уларҙы йәнә дүрт осрашыуҙан торған ҡырҙағы уйындар көтә. Өфөләргә һынауҙы «Слован» (28 мәрәй, 12-се урын), ЦСКА (61 мәрәй, 2-се урын), «Локомотив» (51 мәрәй, 4-се урын) һәм «Сочи» (42 мәрәй, 7-се урын) командалары тотасаҡ. Артабан беҙгә «Аҡ барс»тың килеүе көтөлә.\nӘлегә турнир таблицаһына күҙ һалғанда, Көнсығыш конференцияһында «Барыҫ» йәнә тиҙлек алып, «Аҡ барс»ты ҡыҫырыҡлап, юғары баҫҡысҡа күтәрелде. Уларҙың иҫәбендә – 57 мәрәй. Икенсе – «Аҡ барс» (56 мәрәй) һәм өсөнсөлә – «Авангард» (53 мәрәй). Беҙҙекеләр 46 мәрәйе менән – алтынсы.\nКөнбайышта СКА-ға (81 мәрәй) етеүсе юҡ. ЦСКА менән «Йокерит» клубтары, 61-әр мәрәй яулап, икенсе-өсөнсө урындарҙы бүлешә.\nТәнәфес тигәндән, Рәсәй йыйылма командаһы Евротурҙың беренсе этабында ҡатнашыу өсөн Финляндияға юлланды. Унда быйылдан башлап, Рәсәй, Чехия, Швеция һәм Финляндия хоккейсыларынан тыш, Швейцария менән Канада командалары ла ҡатнаша. Составҡа килгәндә, быйыл да Олег Знарок СКА менән ЦСКА клубтары уйынсыларына баҫым яһаны. СКА-нан – 10, ЦСКА-нан 8 хоккейсыға ышаныс белдергән. Шулай уҡ «Локомотив» менән «Аҡ барс»тан – икешәр, «Металлург», «Локомотив» һәм «Салауат Юлаев»тан берәр уйынсыны алды. Юлаевсыларҙың ҡапҡасыһы Андрей Кареевты командаға өсөнсө запас уйынсы итеп саҡырған.\nСығыу ваҡыты 15-11-2017, 06:30 | Ҡаранылар: 169\nДүрт уйында – дүрт мәрәй\nҺигеҙ уйында – 19 мәрәй


Башҡортостанда буран сығыуы һәм епшек ҡар яуыуы көтөлә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда буран сығыуы һәм епшек ҡар яуыуы көтөлә\n9:30, 4 февраля 2016 Йәмғиәт\nБашҡортостанда буран сығыуы һәм епшек ҡар яуыуы көтөлә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 4 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Артур Басиров/.\nҒәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы бөгөн, 4 февралдә, төбәктә көслө ел сығыуы тураһында иҫкәртә. Уның тиҙлеге секундына 17 метрға етеүе ихтимал. Урыны менән буран сығыуы, епшек ҡар яуыуы, боҙлауыҡ, тимер сымдарға һәм ағастарға ҡар һырыуы көтөлә.\nҠотҡарыусылар хәбәр итеүенсә, юлдарға көрт һалыуы, боҙлауыҡ булыуы ихтимал.\nТеги: ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының башҡортостан буйынса баш идаралығы,һауа торошо


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БАЛАҢДЫ ЯРАТЫРҒА ӨЙРӘН – УНЫ ТӘРБИӘЛӘҮҘӘГЕ ТӨП ӨЛӨШӨҢ ШУЛ БУЛЫР - 2019 - Мәҡәләләр\nБАЛАҢДЫ ЯРАТЫРҒА ӨЙРӘН – УНЫ ТӘРБИӘЛӘҮҘӘГЕ ТӨП ӨЛӨШӨҢ ШУЛ БУЛЫР\nТәрбиә өлкәһе - мәңгелек темаларҙың береһе инде ул. Тормош, йәшәү шарттары менән бергә үҙебеҙ ҙә, балалар ҙа, тимәк, тәрбиә ысулдары ла, уның менән бергә мәктәптәрҙә белем биреү саралары ла үҙгәреп кенә тора. Бөгөн мәғариф системаһы күберәк нимәгә иғтибар йүнәлтә? Балаларҙы ниндәй хәүефтәрҙән аралау мөһим? Ғөмүмән, һуңғы йылдарҙа мәғариф системаһында йыш яңғыраған психологик хәүефһеҙлек тигән төшөнсә нимәне аңлата? Ошолар тураһында Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының педагогика һәм психология кафедраһы мөдире, педагогика фәндәре кандидаты, доцент Лилиә Рәшит ҡыҙы ХАЛИҠОВА менән әңгәмәләшәбеҙ.\nХәҙерге заман мәғариф системаһы төп урынға тәрбиәне ҡуя. Мәктәп баланың аҡылын, эмоциональ һәм физик үҫешен тәьмин итеү менән бергә, унда кешелеклелек сифаттарын да тәрбиәләргә тейеш, тиҙәр. Әхлаҡ мәсьәләләренең тәүге урынға сығыуы нимә менән бәйле?\n- Бөгөнгө көндә мәғариф алдында яңы быуын вәкилдәрендә кешелеклелек сифаттарын тәрбиәләү һәм үҫтереү төп бурыс булып тора, тиһәк тә яңылыш булмаҫ. Уҡытыу-тәрбиә эше әҙәм балаһының шәхесенең камил булыуына, әхлаҡи аҡтан үҫешенә яуаплы. Тормош ҡатмарланған һайын күңел һыҙаттарына иғтибар итеү зарур. Был иһә шәхестең үҙенең һәм башҡаларҙың ғүмерен баһалай, үҙенең һәм башҡаларҙың ҡыҙыҡһыныуҙары менән иҫәпләшә белеүендә, халыҡтар дуҫлығы, берҙәмлеккә ынтылыуында сағыла. Уҡытыу-тәрбиә эшендә бары тик шәхестең үҙенең генә үҫешен күҙ уңында тотһаҡ, унан эгоист яһаясаҡбыҙ һәм йәмғиәткә бындай кешенең файҙа килтереүе икеле. Дөйөм алғанда, уҡытыу-тәрбиә эшенең уҡыусының күңелен үҫтереүгә, унда кешелеклелекте арттырыуға йүнәлтелеүенең сәбәптәре лә бар.\nБөгөн нимә тип кенә әйтмәһендәр, әммә совет педагогикаһы балала быны бәләкәйҙән тәрбиәләй ине. Ни өсөн совет осорон һағыналар, ундағы тәрбиә ысулдары һөҙөмтәле булған тип әйтәләр? Сөнки был ҡоролоштоң үҙендә үк идея һәм ошо идеяға ынтылыу ята. Тамағы - туҡ, өҫтө бөтөн булыу ғына кешене бәхетле итә алмай. Ул ниндәйҙер идеяға ынтылырға тейеш. Бөгөн идея проблемаһы бар, сөнки совет осоро, уның фильмдары, тәрбиәһе йәш быуынға аңлашылмай, улар ул осорҙа йәшәмәгән. Ә яңы идея юҡ, шуға ла үҫмерҙәр Америка фильмдарын ҡарап, ундағы супергеройҙарға оҡшарға ынтыла. Был супергеройҙар иҫ киткес һәләттәргә эйә, ысынбарлыҡта иһә ябай кеше уларҙы ҡабатлай алмай. Ғүмерен хәүеф аҫтына ҡуйып, троллейбусҡа, поезға эләгеп йөрөүселәр, йорт баштарына менеүселәр ошо супергеройға ынтылыусылар инде. Реаль булған эштәргә, әйтәйек, үҙеңдең тырышлығың менән уҡыуҙа йә башҡа өлкәлә уңыш ҡаҙаныу өсөн ваҡыт кәрәк, ә троллейбусҡа йәбешеп йөрөп килһәң, шунда уҡ герой булһың да ҡуяһың.\nӘлбиттә, барлыҡ проблемаларҙы ла идеалдар юҡлығы менән аҡлап булмай. Ғаилә институтының ҡаҡшауы ла үҙ емештәрен бирә. Психологияла депревация тигән күренеш бар, ул кешенең хис-тойғолары менән бәйле. Үҙ ғаиләһендә яратыу, аңлау, хәстәрлек етмәгәнлектән, балала эмоциональ вакуум барлыҡҡа килә. Уның эҙемтәләре ҡот осҡос, кеше агрессив булыуы мөмкин, үҙенең һәм башҡаларҙың ғүмеренә яуаплы ҡарай белмәй. Насар ғәҙәттәр, суицид күренештәре ошо эмоциональ вакуум менән бәйле. Мәғариф өлкәһе ошо эмоциональ вакуумды тултырырыу өсөн мөмкинлектәр тыуҙырырға тейеш, юғиһә, бындай балаларҙың киләсәге ниндәй булыуын аныҡ әйтеп булмай. Уҡыусыға шуның өсөн дә психологик һәм эмоциональ йәһәттән комфортлы мөхиттә үҫеү кәрәк.\nҒаиләнең бала тәрбиәләүҙәге бындай етешһеҙлектәрен мәктәп кенә тулыландыра аламы һуң?\n- Тулыландыра алмай, тик ундай балаларға ҡул һелтәп кенә ҡуйһаҡ, был алышта беҙ еңеләсәкбеҙ. Элегерәк, социализация тигәндә, йәш быуынды йәмғиәттә йәшәргә өйрәтеү тип ҡарай инек. Хәҙер ошо ауыр холоҡло тип иҫәпләнгән балаларҙы төрлө хәүефтәрҙән араларға, мөмкин тиклем йылылыҡ биреп, кешелеклелеккә өйрәтергә, улай ғына ла түгел, теләктәрен аңларға, әйтергә, артабан уларҙы тормошҡа ашырыуҙың юлдарын күрһәтергә тейешбеҙ. Сөнки атай менән әсәй уға абруй була алмай икән, уҡытыусыһы был ролде үтәй ала. Ул йүнәлеш бирә, шул эмоциональ вакуумды тултырырға тырыша. Ҡыуанысҡа, ундай уҡытыусылар күп. Минең бер танышым ауыр холоҡло балалар уҡыған колледжда эшләй. Бәлки, эшеңде алыштырырһың, тигән тәҡдимдәргә ул: "Бындай балаларҙы ла кемдер яратырға тейеш", - тип яуаплай. Агрессия бит ул - яратыу, иғтибар талап итеүҙең бер формаһы, бала мине яратығыҙ, тип әйтә алмай, бары тик яратылмағанына йәне көйә.\nПедагог һәм психолог булараҡ, бөгөнгө мәғариф системаһының даими үҙгәрештәргә, яңылыҡтарға дусар булыуына нисек ҡарайһығыҙ?\n- Инновациялар, яңы ысулдар, иҫ китмәле мөмкинлектәр - былар барыһы ла яҡшы ул. Тик былар барыһы ла нимә өсөн? Әгәр ҙә бала ошо һорауға яуап тапмаһа, уға белем алыуы ҡыҙыҡ булмаясаҡ, уҡыуҙың мәғәнәһе юғала. Ул хатта теге йәки был предметты нимә өсөн уҡыуын аңларға тейеш, әйтәйек, уның тормошо, теләктәре, ҡыҙыҡһыныуҙары, киләсәге менән нисек бәйле икәнен. Шул уҡ ваҡытта ошо рәүешле киләсәккә әҙерләнеү баланың төп маҡсатына әүерелмәһен, ул бөгөн үк тулы ҡанлы тормош менән йәшәргә өйрәнһен. Юғиһә, беҙҙә балалар баҡсаһында - мәктәпкә, мәктәптә - вузға, вузда - эшкә, эштә пенсияға әҙерләнәләр, ә пенсиянан ҡайҙа әҙерләнәләр? Бөтөн тормош юлы йәшәүгә әҙерлек менән үтә кеүек. Шунан һуң, хәҙер шәхес түгел, белем мөһимгә әүерелеп китте. Белемгә табыналар, белем күрһәткестәре тураһында отчеттар бирәләр. Фекерләргә өйрәтеү урынына БДИ-ны еңел бирер тип, хәтерен нығыталар. Мәктәптә күпселек осраҡта бала түгел, ә баланың билдәһе мөһим тип иҫәпләнә. Һәйбәт уҡыған балаларға ғына иғтибар бирелә, уҡый алмағандарынан ҡотолоу яғын ҡарайҙар. Мәктәп, тәү сиратта, баланың шәхесен төп урынға ҡуйып, уның һәләте, мөмкинселектәренә таянһа, шунда ғына һөҙөмтә булыуы ихтимал.\nБөгөн ата-әсә лә балаһынан күпте өмөт итә түгелме? Яҡшы билдәләргә генә уҡыуын, йәмғиәттә өҫтөнлөклө һаналған һөнәр үҙләштереүен?\n- Яңылышаһығыҙ, бала тыуғас та уның аңын, белемен үҫтерергә тырыша башлайҙар. Бала саҡтың бөтөн матурлығы шунда - бала бөтөн нәмәне үҙе танып-белергә тейеш. Ата-әсәнең бурысы - уңайлыҡтар, шарттар тыуҙырыу. 1 йәштән 3 йәшкә тиклем ул донъяны үҙе өйрәнә, тотоп, тәмләп ҡарай, әйберҙәрҙең быныһы шыма, быныһы ҡытыршы икәнен аңлай, уйнарға, хис-тойғоларын белдерергә өйрәнә. Шул рәүешле уның һиҙеү тойғолары, баш мейеһе үҫешә. Ә әсәй кеше уны йә математика курсына, йә инглиз теге мәктәбенә йөрөткөһө, балаһының ниндәй һәләтле булыуын күрһәткеһе килә. Ата-әсә талап иткәс, бала цирктағы эттәр һымаҡ ятлап бирә, хәтер үҫә, әммә ул уның мәғәнәһен аңларлыҡ йәштә түгел әле. Бала - ата-әсәнең проекты түгел, был бик эгоистик позиция. Баланың үҙенең юлы, хыялы булырға тейеш, ә һеҙ уға тик йүнәлеш бирегеҙ. Балам өсөн бөтөн нәмәне эшләнем тип маҡтанған әсәйҙәрҙе йәлләйем. Уның өсөн һеҙ эшләгәс, ул үҙе нимә эшләр? Һөҙөмтәлә, баланың йәшәү мәғәнәһе юғала. Был хатта суицид күренештәренең нигеҙендә лә ята. Балаға бер ниндәй ҙә һайлау мөмкинлеге юҡ һәм уның өсөн барыһы ла уйланылған, ул бер нәмә өсөн дә яуап бирмәй икән, хәүефле логика барлыҡҡа килә: әгәр мин үҙемдең ғүмерем өсөн яуап бирмәйем икән, мин үҙемдең үлемем өсөн яуап бирә алам. Тағы ла бер деривация килеп сыға - баланы яраталар, әммә шәхесен иғтирам итмәйҙәр, фекере менән иҫәпләшмәйҙәр. Бала - һеҙҙең милкегеҙ, берәй ағзағыҙҙың, әйтәйек, ҡулығыҙҙың дауамы түгел, ул айырым кеше. Уны үҙе өсөн яуап бирергә өйрәтергә кәрәк. Ябайҙан ғына башларға, мәҫәлән, бөгөн күк күлдәгеңде кейәһеңме, әллә ҡыҙылынмы? Аш ашайһыңмы, бутҡамы? 18 йәше тулғас, үҙаллы булып китер тип ышанырға кәрәкмәй. Беҙҙең илдә ата-әсә үҙе пенсияға сыҡҡансы балаһын ҡурсалай, аҙаҡтан да пенсияһын да бирә, үҙҙәре аптырай: "Нишләп ул һаман үҙаллы була алмай?" Минең хаталарымды ҡабатламаһын, тип тә ҡурҡмағыҙ, балағыҙҙың үҙ хаталары булырға тейеш.\nАта-әсәләргә тәрбиә эшендә иң кәрәкле бер хис йә сифат ул ниндәй тип һораһаҡ, нисек яуаплар инегеҙ?\n- Яратыу. Тимәк, баланы нисек бар, шулай ҡабул итеү, уның кәрәклеген, мөһимлеген күрһәтеү, ниндәй генә осраҡта ла был тойғоларҙың үҙгәрмәйәсәгенә төшөндөрөү. Һәм тағы ла тормошта төрлө хәлдәр булыуын һәм уларҙан сығыу юлдарын да өйрәтһәләр, ошо уның ғүмере буйы үҙен әйләнә-тирә донъя, башҡа кешеләр араһында гармониялы шәхес булырға мөмкинлек бирәсәк. Сөнки глобализация процестары мәлендә беҙ баланы ниндәйҙер стандарт ситуацияға әҙерләй алмайбыҙ. Халҡыбыҙҙың традицияларына әйләнеп ҡайтһаҡ, мәҫәлән, кеше ауылда йәшәй, уның ата-әсәһе лә ошо ауылда йәшәгән һәм уның балалары ла ошо ауылда йәшәйәсәк, йәғни, барыһы ла алдан билдәле. Ә бөгөн мин мегаполиста көн итәм, туғандарым ауылда һәм минең балам минең ҡалала йәшәренә ышанысым юҡ. Шул уҡ ваҡытта, тиҙ үҙгәреүсән тормошта баланың тормошон, шунда уҡыясаҡһың, шунда эшләйәсәкһең, шуны аласаҡһың һ.б., контролдә тота ла алмайбыҙ. Был бала ҡайҙа ғына уҡыр инде, тормошо нисек кенә булыр инде, тип, шуның арҡаһында ата-әсә үҙе нығыраҡ стресс кисерә. Әгәр ҙә алда теләк рәүешендә әйтелгәндәргә өйрәтәһегеҙ икән, ул бер ҡайҙа ла юғалып ҡалмаясаҡ - ошоно ҡабул итегеҙ һәм балаға ышанығыҙ. Бала өсөн бөтөн шарттар тыуҙырып ҡына уны бәхетле итеп булмай. Бала өсөн бәхет - ул ошо һеҙҙең идеаль мөхиттән тышта урынлашҡан. Ул үҙен бойомға ашырырға теләй, үҙенә ҡыйынлыҡтар эҙләй - былар нормаль күренеш.\nГел хәүеф тойғоһо кисергән өлкәндәр эргәһендә үҫкән балаға оло тормошта ниндәй хәүефтәр янауы ихтимал?\n- Яңыраҡ лекция мәлендә Сибай карьерына бәйле хәл тураһында һүҙ сыҡты ла, бер уҡытыусы бала сағындағы ваҡиға менән уртаҡлашты. Уның өләсәһе шул карьер эргәһендә генә йәшәгән һәм ул бала саҡта унда йыш ҡына ҡунаҡҡа йөрөгән. "Карьерҙағы шартлау тауышы ишетелгәндә өләсәйемде ҡосаҡлайым да, ҡурҡамы икән, тип, уның күҙҙәренә ҡарайым. Ул ҡурҡмағас, мин дә ҡурҡмайым", - тип һөйләгәйне. Бик матур миҫал был, унда мөһим механизм ята. Бөгөн эмоциональ проблемалы тынысһыҙ балалар күп, сөнки уларҙың ата-әсәләре, бигерәк тә, әсәләре гел хәүеф тойғоһо менән йәшәй. Өлкән кеше үҙе ҡурҡҡас, бала уның йөҙөндә терәген юғалта, ул уның һүҙҙәренә ҡарап, тыныслана алмай. Әйтәйек, бала БДИ-ға әҙерләнә, ә әсәһе, был тапшыра алмаҫ инде тип, аһ килеп, көйөп, илап йөрөй. Тимәк, бала ла имтихандан ҡурҡа башлай. Хәүеф тойғоһо кисергән ата-әсә балаһын да шундай итеп үҫтерә. Әгәр ҙә бала ата-әсәһендә таяныс тапмаһа, уны ситтән эҙләйәсәк. Улар уға абруй түгел, сөнки үҙҙәрен ҡулға ала алмай, депрессия хәлендә йөрөйҙәр, үҙҙәрен уңышлы, бәхетле кеше итеп күрһәтә белмәйҙәр. Бөгөн үҫмерҙәр араһында субкультуралар күп, бала уларға китә. Ул төркөмдәрҙе булдырған кешеләр уға идея һалған, уның үҙенең ҡағиҙәләре бар. Үлем төркөмдәре тигән хәүеф барлыҡҡа килде хәҙер. Уларға ла бала өйҙә яратыу, таяныс, ихтирам, аңлау тапмағандан китә. Ошо урында баланың ыңғай ғына түгел, кире тойғоларын да ҡабул итеү кәрәклеге тураһында әйтергә мөмкин. Беҙ бит агрессияны, асыуланыуҙы беҙгә, өлкәндәргә күрһәтеүҙән тыябыҙ. Ә тойғо ул насар йә һәйбәткә бүленмәй. Берәй төрлө хәл-торош булһа, ул килә лә ҡуя. Үсекмә, ҡысҡырма, хатта илама тип кенә торабыҙ. Ә был төркөмдәрҙә ошо тойғоларҙы сығарыу мөмкинлеге бар, улар шуныһы менән үҙенә йәлеп итә баланы. Өйҙә һин тик һәйбәт малай булырға тейешһең, ә бында нисек теләйһең, үҙеңде шулай тотаһың. Эмоциональ интеллект тигән нәмә бар, ата-әсәләргә лә, уҡытыусыларға ла баланың барлыҡ тойғоларын да аңлап ҡабул итеү кәрәк. "Бындай хәлдә мин дә илар инем", "Быға мин дә көйөр инем" - өлкән кеше баланың эмоцияларын ҡабул итешергә өйрәнһен. Асыуландым, тип, нимә эшләргә була? Яҫтыҡты туҡмап алырға, йәғни хәрәкәт аша сығарырға була. Һеҙҙең бурыс - башҡа кешеләргә зыян килтермәҫлек, конструктив ысулдар өйрәтеү. Бөгөн был ысулдарҙың барыһы тураһында мәғлүмәт табырға, өйрәнергә була.\nХалҡыбыҙҙың матур ғаилә йолалары ла онотола төштө хәҙер. Шуларҙың араһынан ҡайһыһын бөгөн мотлаҡ тормошобоҙға ҡайтарырға кәрәк, тип уйлайһығыҙ?\n- Бергәләшеп ултырып сәй эсеү ҙә дауа. Хатта психологтар аҙнаһына бер тапҡыр булһа ла бергәләп табын артына йыйылырға һәм асыҡ аралашып ултырырға кәңәш итә бөгөн. Хәҙер күптәрҙең балаһы менән ултырып һөйләшергә лә ваҡыттары юҡ. Ә кешегә кеше, аралашыу кәрәк. Элек ғаиләләр ҙур ине, әсәй-атай эштә булһа ла, баланы өләсәй менән олатай тәрбиәләне. Улар уҡ уға әкиәт, тарих һөйләне, эш эшләргә, үҙ-ара мөнәсәбәттәргә өйрәтте. Бөгөн ни өсөн тәрбиә эшендә проблемалар күбәйҙе тип уйлайһығыҙ? Сөнки ошолай аралашыуҙар ҡыҫҡарҙы, йолалар онотолдо. Ҙур ҡалаларҙа йәшәйбеҙ, глобализацион процестар көсәйеүе һөҙөмтәһендә күптәр яңғыҙлыҡ тойғоһо кисерә. Дөрөҫөн әйткәндә, ғаилә ҙур психотерапевтик функция үтәй. Унда һине матур йә аҡыллы булған өсөн түгел, ә нисек барһың, шулай ҡабул итәләр, яраталар. Һәр хәлдә, шулай ҡабул итергә һәм яратырға тейештәр. Традициялар менән бер рәттән, проблемалар менән психологтарға мөрәжәғәт итеү мәҙәниәтен дә булдырырға кәрәк. Беҙҙең кәйеф ул химия менән бәйле, шатлыҡ, стресс гормондары бар, кешенең гормональ хәл-торошо төрлөсә булыуы мөмкин. Мәҫәлән, шул уҡ депрессияның гормондар менән бәйле булыуы ихтимал һәм уны һөйләшеп ултырып ҡына бөтөрөп булмай, белгестәргә мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nӘ бит халыҡ араһында "депрессия" тигән һүҙ генә лә йылмайыу уятып ҡуя, ундай диагноздың булыуына ышанмау, тимәк, хата фекер?\n- Депрессия - ул бик етди проблема. Бөгөнгө йәмғиәттә әхлаҡи һәм психологик көрсөк күҙәтелә. Педиатрҙарҙың әйтеүенсә, балаларҙың 12 проценты ғына сәләмәт. Тәү урында нервы-психологик сирҙәр тора. Фәндә "генетик арыу" тигән нәмә бар, йәғни, милләт яйлап ҡына ауырыуға әйләнә бара. Тәбиғи һайланыш тигән әйбер юҡ, медицинаның 400 грамлыҡ баланы ла әҙәм итеп алырға мөмкинлектәре бар. Әммә етлегеп өлгөрмәй тыуған балаларҙың 70 проценты сәләмәтлектәре йәһәтенән төрлө проблемаларға дусар. Глобаль рәүештә демографик сиктәрҙең күсеүе лә милләтте һау итмәй. Хәҙер бала бәхетте урлай, тигән фекер бар. Шунан, үҙем өсөн йәшәйем, эшем яҡшы, тип уйлаған ҡатын-ҡыҙ 40 йәшкә ҡарай бала таба. Бала табыуҙың да үҙ мәле бар һәм ул тәбиғәт менән ҡаралған. Ҡайһы бер йәштәргә бала бөтөнләй кәрәкмәй. Илдә цивилизация үҫешкән һайын, тыуым аҙ була, тигәнгә ышанаһың шулай.\nЯҙылған: 10.07.19 | Ҡаралған: 508


Ауыл мәңге йәшәр кеүек ине... » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Ауыл мәңге йәшәр кеүек ине...\n30.04.2011 Ауыл мәңге йәшәр кеүек ине...\nЯңыраҡ уҙған йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙың тәүге һөҙөмтәләре матбуғатта күренә башланы. Статистика хеҙмәткәрҙәре, әлбиттә, иғлан ителгән мәғлүмәттәрҙең яҡынса булыуына иҫкәрмә яһай. Шулай ҙа Рәсәй кешеләренең байтаҡҡа аҙайыуын йәшереү мөмкин түгел. Ниндәйҙер ҡәүемдәр һан яғынан артҡандыр, кемдәрҙер кәмей төшкәндер. Был мәсьәләлә сәбәптәр бихисап. Әлеге иҫәпкә алыу мәғлүмәттәрен төпсөрләп өйрәнә башлаһаҡ, хәсрәттән баштарыбыҙ эйелерлек йәнә әллә ниҙәргә юлығырбыҙ ул. Матбуғатта Рәсәйҙә һуңғы йылдарҙа ғына тиҫтәләрсә мең ауылдың ер йөҙөнән юҡ булыуы тураһында яҙалар. Хәйер, быға миҫалдарҙы Башҡортостан картаһынан да табырға бик мөмкин.\nБөгөн ҡайҙа ғына йәшәһәк тә, барыбыҙҙың да тамырҙарыбыҙ ауылдалыр, тип уйлайым. Сөнки ата-бабаларыбыҙ борон-борондан башлыса ауыл ерендә ғүмер кисергән. Ауыл – һәр нәмәгә йән биреүсе тупраҡ, шифалы шишмәләр, урман һәм тауҙар. Һандуғас һайрауын ҡайҙа ишетәһең дә, тонйорап ҡына ҡояш байығандан һуң офоҡ ситенә тартылған алтын шаршауҙы ҡайҙа күрәһең? Иң матур тигән ҡалаларҙа ла ундай гүзәллек юҡ.\nЙәштәр ҙә онотоп өлгөрмәгән йылдарҙа республикабыҙ етәкселеген тәшкил иткән Зәкәриә Аҡназаров, Мортаза Рәхимов, Фәйзулла Солтанов, Исмәғил Ғәбитов һәм йәнә байтаҡ дәүләт етәксеһе – ауылда тыуып ҡанат нығытҡан, үҙ эшсәнлегендә ауыл хәстәрҙәрен уртаға ҡуйған кешеләр. Улар ауыл ерен халыҡтың рухи бишеге һәм бөгөнгө таянысы, киләсәге лә тип иҫәпләй. Был фекерҙең хаҡлығы бәхәсһеҙ. ҡала халҡын кәмһетеүҙән түгел, әммә ҡалаға интеллектуаль һәм физик ҡеүәтте нәҡ ауыл, уның ныҡлығы һәм сафлығы өҫтәп тора.\nБөгөнгө ауыл үҙе ҡайҙан көс-ҡеүәт һәм дәртләндерерлек рух алып йәшәйҙер, был – ғалимдар ҙа аса алмаҫлыҡ сер. Үҙебеҙ байҡай алған тарихҡа ғына күҙ һалһаҡ та, Рәсәй ауылдарында крәҫтиәндәрҙең бер ваҡытта ла рәхәтлектә, муллыҡта, илдең һөймәлекле кешеһе булып йәшәгәнен таба алмабыҙ. Дәүләттең иң ҙур байлығын һәм халыҡтың күҙ терәп торған ризығын булдырһа ла, юҡсыллыҡ, аслыҡ һәм меҫкенлек ғүмер баҡый тәүҙә ауыл өҫтөнә төшкән. Хәтеремдә, һуғыштан аҙаҡ табында барыбыҙға ла һыныҡлап икмәк өләшкән өләсәйебеҙҙең үҙенә телем дә ҡалмай торғайны. Үҙҙәренең именлеген һәм сәләмәтлеген башҡалар өсөн ҡорбан итергә һәр саҡ әҙер тороусылар әлеге шул өләсәй, олатай, әсәй, атай менән ауыл бит ул.\nӘллә яҙыусыларҙың күпселеге ауылда донъя күргәнгә, ауыл темаһы әҙәбиәттә айырыуса популяр. Ауылына арнап бер шиғыр ҙа яҙмаған шағир юҡтыр. Әле лә ҡалала йәшәп ижад итеүсе ҡәләм әһелдәре, ҡайҙан икәнлектәрен хәтергә төшөрөп, ауылға ҡайтып урай, ауылдаштарының хәлен күреп хайран ҡалған була.\nАвтомашинала килеп төшөп кенә ауыл тормошо-көнкүрешенең айышына төшөнә алһаң икән! Ундағы хәл-ваҡиғалар ауылдан ситкә бигүк сығып бармай. Ауыл кешеһе ваҡ-төйәк мәсьәләләр менән түрәләрҙе бимазаламай. Уның һыҙланыуҙары үҙәккә үтһә генә иңрәү булып тышҡа сыға. Ситтән ҡарағанда йә белмәгән кешегә ауыл йоҡомһорап ятыусы мөхит кеүек күренә. Асылда ауыл тормошоноң үҙ драматургияһы, үҙ комедиялары, үҙ трагедиялары бар. Бер нисә урамлы ҙур ауылдарҙа ла, һанаулы ғына өйлөләрендә лә сер ятмай: ҡырын эште һәм ҡырыҫ һүҙҙе бында йәшереү мөмкин түгел, теге оста сабый тыуһа, икенсе остан, йүгереп күрергә киләләр. Йортто ла ауылда күмәкләп күтәрәләр, кешене һуңғы юлға ла бергәләп, изге доғалар уҡып оҙаталар.\nМин ауылдың бер ғаиләләй берегеп, күрше менән күрше ут бирешеп, йоҙаҡһыҙ-бикһеҙ йәшәгән саҡтарын яҡшы хәтерләйем. Муллыҡ ташып бармаһа ла, күңелдәр йомарт ине. Ихласлыҡ, эскерһеҙлек, хатта бер ҡатлылыҡ – ауыл кешеһенә хас сифаттар. Хаслыҡ менән ике йөҙлөлөк, алдаҡ менән уғрылыҡ кешенең булмышына әүерелеүгә дәғүә иткән заманда эскерһеҙлек йәки тоғролоҡ кеүек төшөнсәләр айырыуса ҡиммәт.\nАуылдағы традицион эшлеклелек, айыҡлыҡ, инсафлылыҡ сифаттарының ҡайҙа һәм ни сәбәпле юғалыуын аңларға тырышабыҙ. Әхлаҡһыҙлыҡ тураһында һүҙ сыҡһа, әйләнәбеҙ ҙә телевизорға ҡарап йоҙроҡ күрһәтәбеҙ. Әйтерһең, ен ояһы шунда. ҡоторорға үҙе теләмәгәнде телевидение ғына аҙҙыра алмай ул. Бәлки, ундағы яманлыҡтар кешегә һабаҡ булһын тип күрһәтеләлер? Кеше холҡон күҙәт, үҙеңдекен төҙәт, тигән бит боронғолар.\nҺуңғы осорҙарҙа килеп сыҡҡан йәмһеҙ ғәҙәттәрҙе йә колхоз тарҡалыуға, йә ауылда килендәр етмәүгә, йә эшһеҙлеккә һылтар булып киттек. Көсһөҙ йә булдыҡһыҙ кеше генә бәләнең башын ситтән эҙләй. Был – еңел юл. Сәләмәтлегең бар, ҡулың ҡорал тота ала икән, күңелең теләгән эшкә ынтыл. Етеш тормошоң тотошлай үҙ ҡулыңда. Колхоз бирер, хөкүмәт ярҙам итер, тип күп ғүмер үткәрҙек. Дәүләт бюджетына ла аҡса Америка банкыларынан инмәй, ул бар предприятие, һәр бер кешенең тырышып эшләп түләгән һалымынан йыйыла.\nИрекле булыу, әлбиттә, кеше булмышы өсөн тәбиғи хәл. Ләкин ҡыл да ҡыбырлатмайынса, лаф ороп йөрөү менән генә мул тормош хасил булмай. Демократия ла һәр шәхестең йәмғиәт алдында яуаплылығы артҡан осраҡта ғына ысын мәғәнәһендә халыҡ идараһына әүерелә ала. Хөрриәттән бәйһеҙлеккә бер аҙым. Ауылда иһә хәҙер, идара ла, партия менән комсомол ойошмалары ла булмағас, халыҡтың ихтыяжын дөйөмләштерерлек, дәрткә ниндәйҙер йүнәлеш бирерлек көс тә ҡалманы, ахыры. Ул ғына ла түгел, кеше йомошо, аһ-зарҙары менән ҡайҙа барып морон төртөргә тейеш? Теге йәки был уртаҡ мәсьәләләр өсөн яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә кем ала һуң?\nКемдеңдер ҡул аҫтында йөрөп һәм юғарынан төшкән аҡыл менән йәшәргә күнеккән ауыл кешеләренең күбеһе ҡаушап ҡалыуының сәбәптәре ниҙә? Билдәле, ишле мал аҫрау, йорт-ҡура йүнәтеү өсөн ихтыяр, тырышлыҡ кәрәк. Үҙ аллы донъя көтөүсе һәр ғаиләнең муллыҡҡа тиҙ генә ирешә алмауы ла ихтимал. Бөгөн етеш тормошта йәшәүсе ауыл ғаиләләренең өлгөһө аҙыраҡ йоҡлап, тинде тингә ҡушып, һәммәң бер төпкә егелеп, эскене онотоп эшләү кәрәклеген күрһәтә.\nИл ниндәй генә социаль-иҡтисади шарттарҙа йәшәмәһен, кешенең булдыҡлылығы һәр ваҡыт юғары баһаланды. «Булһын» тип ынтылған ғаиләләрҙә ата кеше «Аҡыл эҙләгән аҡыл табыр, мал эҙләгән мал табыр» тигән хәҡиҡәткә таянды, усаҡта ут һүндермәне, барҙы ишле итергә тырышты. Ауылда булдыҡлы шундай ғаиләләр әле лә бар. Улар мотлаҡ артасаҡ, сөнки йәшәү, күтәрелеү инстинкты халыҡты барыбер һәләкәт юлынан ебәрмәйәсәк.\nШулай ҙа әлегә ауыл өсөн ысынлап хәүефләнеү күренмәй. Республика гәзиттәренең береһендә хәбәрсе Венера Мәжитованың «ҡала тулы кейәүһеҙ ҡыҙ, ауыл тулы буйҙаҡтар» тигән мәҡәләһе айҡанлы һүҙ ҡуйырып китте. Бөгөн генә күҙ алдына баҫҡан мәсьәлә түгел инде был, әлбиттә. Фажиғәнең тәрәнлеге дәүләттең бөтә кимәлдәрендә мәғлүм булһа ла, ул, дөйөм ил яҙмышы кеүек үк, енәйәтсел ғафиллыҡ һөҙөмтәһе. Гәзиткә яҙып ҡына ауылға ҡыҙҙарыбыҙҙы ҡайтара алмабыҙ. Әгәр дәүләт һәм ауылдың йүнсел ир-егеттәре унда ҡатын-ҡыҙ ҡыҙығып һәм рәхәтләнеп эшләрлек эш булдырһа, социаль, мәҙәни яҡтарҙы ла ҡайғыртһа, ауыл тупрағында тәпәй баҫҡан ҡыҙ бала унан ҡасыр инеме ни?\nХәйер, йүнселлек ауыл ҡатын-ҡыҙҙарының үҙҙәренә лә кәрәк инде. Эшләйем, йәшәйем, тигәнгә ауылда ла шөғөл табыла. Ошо мәлдә мин төпкөл ауылыбыҙҙа йәшәп тә юғалып ҡалмаған, тырышып, лайыҡлы тормош ҡорған һеңлеләр, ҡустылар тураһында уйлап ултырҙым. Кемдәрҙер дебетле, икенселәре һөт бирә торған тоҡомло кәзәләр үҫтерә. Бер ҡарындаш – умартасы. Йылҡысылыҡҡа тартылған, таҡта ярған кешеләр ҙә бар. Дөрөҫөн әйткәндә, беҙҙең яҡтарҙа кәзә-фәлән, ҡаҙ менән мәшәҡәтләнеү бигүк таралмағайны. ҡатын-ҡыҙҙың иһә, мәҫәлән, умартасылыҡ менән шөғөлләнгәне хәтеремдә ҡалмаған. Заман, тормош ихтыяжы быуаттар буйына килгән стереотиптарҙан да арындыра.\nЛәкин һынылыш һәм һындырылыш осоро ауыл кешеләрен ата-бабалар ҡаны менән бирелә торған һәм тәбиғәт тарафынан тәрбиәләнгән тырышлыҡ, инсафлылыҡ, сафлыҡтан айырмаһын ине. Ауыл – ил һәм халыҡтың бишеге, уның рухи ҡиблаһы һәм ҡеүәтенең нигеҙе. Бер кешенең ғүмере өҙөлһә лә, асманда йондоҙ һүнгәнгә тиң. Ә ауыл картанан юйылһа? Ата-әсәнең ҡәберенә юл өҙөлһә? Шуның өсөн дә ауыл мәңгелек булып ҡалырға тейеш. Күктә балҡыған ҡояш кеүек, халыҡтың үҙе һымаҡ.


ЙОНДОҘНАМӘ 28 ғинуар – 3 февраль » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » ЙОНДОҘНАМӘ 28 ғинуар – 3 февраль\nЙОНДОҘНАМӘ 28 ғинуар – 3 февраль 29.01.2019 // Йәмғиәт\nКөс-ҡеүәтегеҙ кәмегән мәл, психик хәлегеҙ ҙә тотороҡһоҙ, шуға күрә мөһим эш башламаҫҡа кәңәш ителә. Ҙур тырышлыҡ талап итмәгән ғәҙәти мәшәҡәттәр менән шөғөлләнегеҙ. Бер аҙ ял итһәгеҙ ҙә насар булмаҫ.\nФинанс мәсьәләһендә иғтибарлы булығыҙ. Кәйеф-сафаға сығымды кәметегеҙ. Эштә лә “болоттар ҡуйырыр”, һуңламаҫҡа, бурыстарығыҙҙы теүәл үтәргә тырышығыҙ.\nАҡса эшләү өсөн уңайлы аҙна. Шулай ҙа ылыҡтырғыс тәҡдимдәрҙән баш тартыуығыҙ хәйерле. Ентекле өйрәнелгән эш-ғәмәлдәрҙә генә уңыш көтөлә. Ҡайһы саҡта ныҡышмалылыҡ та талап ителер, моғайын. Бирешмәгеҙ, тырышлыҡтың файҙаһын күрерһегеҙ.\nКөс туплағыҙ – был аҙнала һеҙҙе бик күп эшлекле осрашыуҙар көтә. Улар һөнәри үҫешегеҙгә ыңғай йоғонто яһар. Үҙегеҙгә һәм башҡалараға ҡарата талапсан булығыҙ, һәр йәһәттән ҡәтғилек күрһәтегеҙ, фекерегеҙҙе яҡлағыҙ.\nЯҡындарығыҙ ғәҙәти йәшәү рәүешен үҙгәртергә мәжбүр итер, моғайын. Рулдә, электр приборҙарын ҡулланғанда иғтибарлы булығыҙ – уйланылмаған эш-ғәмәлдәрегеҙҙең бүтәндәргә зыян килтереүе ихтимал.\nБыл арала хис-тойғолар өҫтөнлөк итер, һөйөү утында янырһығыҙ, моғайын. Шулай ҙа башығыҙҙы юғалтмағыҙ, алда һеҙҙе ҙур һәм мөһим эш көтә. Уны һеҙҙән башҡа берәү ҙә башҡара алмаҫ, көс туплағыҙ.\nҠеүәтегеҙ ташып тора, кәйефегеҙ ҙә, сәләмәтлегегеҙ ҙә шәп. Шулай ҙа һүҙегеҙҙе үлсәп һөйләгеҙ, ғәмәлдәрегеҙҙе уйлап башҡарығыҙ. Ғөмүмән, һәр йәһәттән алдан уҡ план төҙөп ҡуйырға кәңәш ителә. Дуҫ-иштәрегеҙ менән осрашыу өсөн дә ваҡыт табығыҙ.\nБыл аҙнала иғтибарығыҙҙы аҡса һәм мөхәббәт мәсьәләләре йәлеп итер, моғайын. Тап ошо өлкәләрҙә уңыш көтә, тик ике шартты үтәргә тура килер: сығымдарҙы сикләгеҙ һәм яҡындарығыҙҙы тәнҡитләмәгеҙ, уларҙың холҡон үҙгәртергә тырышмағыҙ.\nҺаулығығыҙға иғтибар итегеҙ. Сирләй башлаһағыҙ, кисекмәҫтән сара күрегеҙ. Йорт мәшәҡәттәрен яҡындарығыҙ менән уртаҡлашығыҙ, эштә лә талсығыуҙан һаҡланығыҙ, юғиһә сәләмәтлегегеҙ ҡаҡшар.\nМөһим эште 1 февралдән иртәрәк башламаҫҡа кәңәш ителә. Шуға тиклем әүҙем эшмәкәрлекте туҡтатып торорға, аралашыуҙарҙы мөмкин тиклем сикләргә, һүҙгә килмәҫкә кәңәш ителә. Хеҙмәттәштәрегеҙгә ҡарата талапты ла бер аҙ кәметеү зыян итмәҫ.\nЭштәге проблемаларҙан ситләшә, шәхси мөнәсәбәттәрҙә шымып ҡала алмаҫһығыҙ. Нисек кенә булмаһын, фекерегеҙҙе ныҡлы яҡлағыҙ, үҙ мәнфәғәтегеҙҙе алға ҡуйығыҙ. Февраль башында аҡсаны бушҡа сарыфламаҫҡа тырышығыҙ, әммә ташламалы әйбер һатып алмағыҙ.\nБәхәс-низағтарҙан һаҡланығыҙ. Хеҙмәттәштәрегеҙҙән – тәнҡит, етәкселектән шелтә һүҙҙәре ишетергә тура килер, моғайын. Аҡланыу йәки ҡаршы сығыу һөҙөмтә бирмәҫ. Тиҙҙән барыһы ла асыҡланыр, ғәҙеллек тантана итер.


Ҡайҙа теләйһең - шунда тауыш бир\nБашҡортостандың территориаль һайлау комиссиялары йәшәү урынынан ситтә тауыш биреү хоҡуғы биреүсе танытмалар тарата башланы.\nУл командировкала йәки теге йәки был сәбәп буйынса һайлау участкаһына килә алмаусы граждандарға бирелә. 4 сентябргә тиклем бюллетендарҙы территориаль һайлау комиссияларынан, артабан 13 сентябргәсә һайлау участкаларынан алырға мөмкин. Республикала йәмғеһе 70 мең танытма әҙерләнгән. Үҙәк һайлау комиссияһында билдәләүҙәренсә, райондарға бүленгән әлеге талондар, ғәҙәттә, таратылып бөтә.


Йәкшәмбе Алабуға - Пермь трассаһында бер юлы туғыҙ автомобиль бәрелешә\nФажиғәлә бер кешенең ғүмере өҙөлә. Башҡортостанға бер ниндәй ҙә ҡағылышы булмаған тап ошо авария Рәсәй водителдәренең ғәҙәттән тыш хәлгә әҙер булмауҙарын күрһәтте.\nФураның кабинаһында башланған янғын тиҙ арала 7-се модель ВАЗ автомобиленә күсә. Был ваҡытта салон эсендә ирҙәрҙең береһе ҡыҫылып ҡала. Әммә ярҙамға килгән башҡа водителдәр ялҡынды «ауыҙлыҡлай» алмай. Сөнки улар килтергән ут һүндереү ҡоролмаларының эшлектән сығыуы асыҡлана, хатта берәүһенең дә транспортты ситкә һөйрәү өсөн арҡаны булмай сыға. Һөҙөмтәлә бәләгә тарыусы 39 йәшлек водителде ҡотҡарып өлгөрмәйҙәр. Әле юл-транспорт фажиғәһе буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған.


Башҡортостанда электр энергияһына хаҡ арта\n1 июлдән ут өсөн яҡынса 5 процентҡа күберәк түләй башлайбыҙ. Был турала Тарифтар буйынса дәүләт комитеты хәбәр итә. Үҙгәрештәргә ярашлы, электр плиталары булмаған йорт хужалары сәғәтенә бер киловатҡа 2 һум 87 тин түләй. Ауыл халҡы, баҡсасылар һәм электр плиталары ҡуйылған фатирҙа йәшәүселәр өсөн тариф - 2 һум була. Әйткәндәй, 1 июлдән зәңгәр яғыулыҡҡа ла хаҡ артыуы көтөлә.