«Башҡортостан ҡыҙы»ның тәүге сәйәхәттәре » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n«Башҡортостан ҡыҙы»ның тәүге сәйәхәттәре\nяҙыусы, тәржемәсе, Зәйнәб Биишева исемендәге премия лауреаты\n«Башҡортостан ҡыҙы»ның сәйәхәттәренә әҙерлек 1967 йылда уҡ башланды. Был сәйәхәткә фатиха биреүсе Зәйнәб Биишева, ә юл күрһәтеүсе журналдың буласаҡ яуаплы секретары Рәми Ғарипов ине. Ҡатын-ҡыҙҙар журналы сығарыу Рәми ағайҙың күптәнге хыялы була торғайны.\n…1967 йылдың көҙ айҙары. Күмертау район гәзите редакцияһында эшләп йөрөгән сағым. Миңә яҙған бер хатында Рәми ағай ҡатын-ҡыҙҙар журналы яҙмышының хәл ителеүе, «йәшел йортҡа» раҫлау өсөн бирелгән исемлектә минең дә исем-шәрифем барлығы хаҡында хәбәр итте. «Йәшел йорт» иләгенән үткәндән һуң, баштан-аяҡ журнал эшенә сумдым.\nРәми ағай, телгә, илгә мөкиббән киткән патриот, яңы эшкә лә рухланып тотондо. Ә беҙ, баҫманың буласаҡ әҙәби хеҙмәткәрҙәре – Фәүзиә Рәхимғолова, Мәрйәм Бураҡаева һәм мин – ҡулдан килгәнсә редактор Кәтибә Кинйәбулатованың һәм Рәми Ғарипов ағайҙың күрһәтмәләрен тормошҡа ашыра башланыҡ...\n...«Башҡортостан ҡыҙы» редакцияһында эшләгәндә бик ауыр шарттарҙа республиканы ҡат-ҡат урап сығырға, һәр йыл һайын йөҙәрләгән осрашыу үткәрергә тура килде. Күптәре хәтерҙән юйылған, ә бына тәүге командировка онотолмаҫлыҡ булып күңелгә уйылып ҡалған. 1968 йылдың ҡояшлы майында Фәүзиә Рәхимғолова апай менән Илеш яҡтарына юлландыҡ. Әллә күпме ауылда осрашыуҙар үткәрҙек, баҫыуҙа игенселәр янында булдыҡ, мәктәптәргә барҙыҡ. Сәфәребеҙ район мәҙәниәт йортонда бик матур осрашыу менән тамамланды. Илеш районы «Башҡортостан ҡыҙы»н алдырыу буйынса баштан уҡ алдынғылар рәтендә булды.\nЭйе, «Башҡортостан ҡыҙы» тәүге аҙымдарынан уҡ халыҡ күңелен яуланы. 1969 йылдың башында журналдың тиражы 46887 дана ине…\n…Тиҙҙән беҙҙең шыҡһыҙ редакциябыҙҙы яҙыусылар, журналистар, хатта район хәбәрселәре үҙ итә башланы. Оло әҙиптәрҙән Әнүр Вахитов, Яҡуп Ҡолмой ағайҙар йыш килә торғайны. Армиянан яңы ғына ҡайтҡан Динис Бүләков Рәми ағай менән ныҡлап танышып, әҙәбиәт донъяһына инеп китте…\n…Тәүге йылдарҙа яҙышыусы ҡыҙҙарҙы эҙләп табып йәлеп итергә тура килә ине. Улар араһынан бик күптәр – Зөбәржәт Йәнбирҙина, Зөһрә Ҡотлогилдина, Гөлфиә Юнысова һәм башҡалар шиғыр-хикәйәләрен журналда баҫтырып ҡанат нығытты, билдәле яҙыусы булып китте.\n«Йәшел йорттоң» яңы редакцияға талабы бик етди һәм ҡәтғи. Редактор менән яуаплы секретарға ғына түгел, бер мәлде, йәш журналист булыуыма ҡарамаҫтан, миңә лә «йәшел йорт» алдында яуап тоторға тура килде. Ул хәл былай булды. Режиссер Шәүрә Муса ҡыҙы Мортазина тураһында мәҡәлә яҙырға булғас, уның йортонда осраштыҡ. Альбомын ҡарап ултырғанда, бер фотоға күҙем төштө, кескәй Шәүрә йомолоп ҡына атаһының итәгендә ултыра.\n– Ай-һай, Әнисә, атайымдың һүрәтен бирергә рөхсәт итмәҫтәр, – тине Шәүрә апай.\nАй-вайына ҡуймай, фотоны алып киттем. Уны мәҡәлә менән бергә тапшырғандан һуң, Рәми ағай, «аһ» итеп, бер аҙға һүҙһеҙ ҡалды. Яҙмам был фото менән баҫылғас нимә буласағын күҙ алдыма ла килтермәй инем әле. Мәҡәлә донъя күрҙе. Икенсе көндө үк редакцияға Дамир Вәлиев, унан Рәшит Шәкүр килеп инде. Ни өсөндөр мәҡәләне киҫеп алып, эске түш кеҫәһенә һалып ҡуйғандар. Редакцияла мәхшәр башланды. Кәтибә апай башта яуаплы секретарҙы – Рәми ағайҙы тетеп әрләп сыҡты. Унан туҙынып миңә инде. Баҡһаң, был мәҡәлә өсөн редактор «йәшел йорт» алдында яуап бирергә тейеш икән. Икенсе көн яуап тоторға Рәми Ғарипов китте. Өсөнсө көн сират миңә етте. Унда әйтелгән һуңғы һүҙҙәр әле булһа ҡолаҡ төбөндә сыңлап торған кеүек: «Һине йәшлегең ҡотҡарып ҡала. Башҡаса бындай хаталарҙы ҡабатлама!»\nТормош ҡатмарлыҡтарына ҡарамаҫтан, эш дауам итте. Бер нисә йылдан баҫмаға ныҡлы нигеҙ һалынды. 1975 йылда уның тиражы 65000 дана булды...\nТеги: Башҡортостан ҡыҙына 50 Әнисә Таһирова


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТОРМОШ ТА, ИЖАД ТА ИХЛАСТАРҘЫ ҮҘ ИТӘ - 2017 - Мәҡәләләр\nУның геройҙары эскерһеҙлеге менән айырылып тора. Балаларса ихласлыҡ сағылған күҙҙәр һине шунда уҡ ышандыра һәм үҙең дә һиҙмәҫтән уның геройының арбауында ҡалаһың. Кешенең асыҡ була белеү һәләтен баһалаусылар өсөн - тамашасымы ул, режиссермы, быныһы мөһим түгел - был актриса ҙур табыш. Шулай ҙа иң һоҡландырғаны - уның тормошта ла шулай уҡ ихлас булыуы. М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры актрисаһы Милена СИРАЕВА-ИШАЕВА менән әңгәмәбеҙ уның һөнәре, геройҙары һәм, әлбиттә, йәшәү асылы тураһында.\nТамашасы һөйөүе мәңгелек\nМ. Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһын (институтын) тамамлап, М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында эшләй башлауыбыҙға быйыл 10 йыл да тулды. Тормошон театрға арнаған һәр кем өсөн был ярайһы ҙур ғына дәүер. Ошо ваҡыт эсендә театр икенсе өйөбөҙгә, коллегаларыбыҙ яҡын туғандарыбыҙға әүерелде. Театр беҙҙең курстың ҡайтыуын оло ваҡиға кеүек ҡабул итеп, ололап ҡаршы алғайны. Моғайын да, беҙ башҡорт театры традицияларын лайыҡлы дауам итәбеҙҙер, тип ышанам. Ун йыл эсендә сыҡҡан төрлө спектаклдәрҙә уйнаныҡ, үҙебеҙҙең тамашасыбыҙ ҙа барлыҡҡа килгәндер. Әйткәндәй, тамашасының яратҡан артисына нисек тоғро була алғанына ла шаһит булдыҡ. "Бәхет хаҡы" (Х. Мөҙәрисова) музыкаль мелодрамаһына, "Һөйәһеңме, һөймәйһеңме..." (Ф. Бүләков) трагикомедияһына, "Мин һинең ҡәйнәң булам" (С. Белов) комедияһына халыҡ һаман ағылып йөрөй, сөнки Башҡортостандың халыҡ артистары Фидан Ғафаров, Олег Ханов, Нурия Ирсаева ижадын яраталар, улар менән һоҡланалар.\nМәскәүҙә белем алған мәл һаман да хәтерҙә. Институт та, беҙ йәшәгән ятаҡ та ҡаланың үҙәгендә булды. Төрлө театрҙарҙың спектаклдәрен ҡараныҡ. Шәхестәрҙең уйнағандарын күреү улар тураһында ишетеп-белеүгә ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ. 200 йыллыҡ тарихы булған институттың коридорынан үтеү, ошо боронғолоҡ саңын һулау үҙе лә мәртәбә.\nҺөнәрҙе дөрөҫ һайлау мөһим\nМин Өфөнөң 136-сы лицейын тамамланым. Уҡыған саҡта йырланым да, бейенем дә. Театр сәнғәте оҡшай ине, әммә театр артисы булам, тип хыялланманым. Лицейҙан спектаклдәргә лә алып йөрөйҙәр ине, Башҡорт дәүләт академия драма театрының бинаһы, артистарҙың эленеп торған портреттары оҡшаһа ла, унда эшкә барырға мөмкин икән, тип уйлағаным да булманы. 11-се класты тамамлап йөрөгәндә директорға саҡырҙылар. Һәйбәт уҡыйым, тәртип боҙмайым, нишләп саҡыралар икән, тип аптыраным. Кабинетына инһәм, театрҙан ике актер килгән, Щепкин исемендәге институтҡа курс йыябыҙ, тиҙәр. Директорыбыҙ, бына һин, һин бараһың, тип, үҙе һайлап алды беҙҙе. Һайлап алыу турына кеше күп килде, театр тулы халыҡ икәнен генә хәтерләйем. Ике этапты ла уңышлы үтеп, июнь башында уҡ артабан белем аласаҡ уҡыу йорто билдәле булды. Әсәйем технолог, әммә сәнғәткә ғашиҡ кеше. Театр юлын һайлауым да унан киләлер. Апайым балалар табибы, әле Мәскәүҙә эшләй. Ҡустым техник һөнәрле. Әсәйем балалары араһынан мине сәхнәгә яҡыныраҡ күргәндер, шиғырҙар өйрәтә ине. Институтҡа ла уның менән бергә әҙерләндек.\nУҡый башлағас, актер һөнәре - минең тәғәйенләнешем икәнен аңланым. Мин уға үҙемде тулыһынса бағышлайым һәм ошонан ҙур ҡәнәғәтлек алам. Бер көнгә, хатта бер секундҡа үкенгәнем юҡ. Яратҡан һөнәреңде тап һәм һиңә бер көн дә эшләргә тура килмәйәсәк, тиҙәр бит, дөрөҫ икән. Эшемде эш тип тә ҡабул итмәйем. Декрет ялында ла эшемде һағынам, аҙнаһына 1-2 тапҡыр спектаклдә уйнарға театрға барып килһәм, танһығым ҡанып, күңелем баҫылып ҡала.\nБарыһы ла ҡәҙерле\nРолдәремдең береһен дә айырып ҡарамайым, барыһы ла ҡәҙерле. "Әхмәтзәки Вәлиди" (Н. Асанбаев) спектаклендәге Нәзмиә күңелемә яҡын. Беренсе ролем "Мулла" (Т. Миңнуллин) драмаһында Нәлимә ине, ул һаман да сәхнәлә бара. "Ай тотолған төндә" спектаклендәге Шәфәҡ тәбиғәте менән миңә яҡын. "Мин ҡатын-ҡыҙ"ҙа (Т. Миңнуллин) ла үҙенсәлекле генә ролем бар. Шукшиндың хикәйәләре буйынса ҡуйылған "Ҡыҙыҡ был тормош!" тигән спектакль бар ине репертуарҙа, шунда телһеҙ ҡыҙҙы уйнағайным, уны ла һағынам. Шукшиндың теле шул тиклем ябай, ул шундай итеп яҙа, һин ул ауылда булған, шул һауаны һулаған һымаҡһың. Кешеләрҙең ябай тормошон, уларҙың күңелен, һыҙланыуҙарын да шундай яҡын, аңлашылырлыҡ итеп яҙа яҙыусы. Шуға ла был спектакль бик эскерһеҙ, ихлас килеп сыҡҡайны. Әҫәр бына ошондай бер үк ваҡытта ябай ҙа, бер үк ваҡытта барлыҡ кешелек өсөн мөһим темаларға арналырға тейештер ул. Ғөмүмән, тормошто артыҡ ҡатмарлаштырырға кәрәкмәй, барыһы ла бик ябай унда. Ни өсөн тамашасы "Мулла"ға һаман йөрөй, уны илай-илай ҡарай? Сөнки унда тап ошо мәңгелек темаһы бар - кешенең кеше булып ҡалыуы, нимәгәлер ышанып йәшәүе, өмөт. Ә режиссер роль бирә икән, актер уны кейем һымаҡ кейергә, уны шатлыҡ-ҡайғылары менән аңларға, кисерештәрен тойорға бурыслы. Геройың нимә менән йәшәй, нимә өсөн шулай эшләгән, ни өсөн шулай уйлай - быныһы инде актерҙың эше, һин уны аҡларға ла, аңларға ла, башҡаларға ла аңлатырға тейешһең. Шулай уҡ эшләргә тура килгән һәр режиссер биргән һабаҡтар ҙа миңә бик ҡәҙерле. Олег Ханов, Айрат Абушахманов, Илсур Ҡаҙаҡбаев, Искәндәр Сакаев - һәр береһе менән бер-беребеҙҙе тойоп эшләнек. Буласаҡ ролдәрем дә минең күңелемдә үҙ эҙен ҡалдырырына ышанам.\nӘсәй булыу - төп бурыс\n"Ай тотолған төндә" спектаклендәге Шәфәҡте яратам, тигәйнем инде. Мостай Кәрим дә әйтә бит, бөтөн спектаклдәремде алып ҡарағанда, иң яратҡан ҡатын-ҡыҙ ролем - ул Шәфәҡ, тип. Уға автор башҡорт ҡатын-ҡыҙының бар тәбиғи булмышын шул тиклем үҙ итеп, яратып, иң мөһиме, аңлап һалған. Минең өсөн Шәфәҡ ниндәйҙер йола, йәмғиәт ҡанундарына буйһоноп, кеше һүҙенә ҡарап ғәзиз йәнен ҡорбан иткән кеше түгел. Шәфәҡ - ул саф күңелле, сабыр, шул уҡ ваҡытта ғорур ҙа. Бары тик ул аша атлап сыға алмаған төшөнсәләр һәм яҙмыш бар.\nБөгөн дә башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары шулай тыйнаҡ, итәғәтле, тип иҫәпләйем мин. Римма Ҡаһарманова менән икәүләп эшләнек был ролде. Ошо уҡ ваҡытта башта - мин, минән һуң Римма декрет ялына киттек. Сөнки актрисаларға ғына түгел, ғөмүмән, бер ҡатын-ҡыҙға ла карьераны ғаиләнән алға ҡуйырға кәрәкмәй. Ниндәй генә дәрәжәләргә өлгәшһәң дә, ғаиләңдә бәхетле булмаһаң, был баһаларҙың әһәмиәте юҡ. Институтты тамамлағанда Мәскәү театрҙарының береһенә эшкә лә саҡырғайнылар. Мәскәү кеүек ҙур ҡалала ғаилә ҡороу хыялы икенсе планға сығыр, тип хәүефләндем. Шулай ҙа иң ҙур ҡурҡыуым - унда башҡорт егетен осрата алмау ине. Шуға ла Мәскәүҙә ҡалманым һәм быға бер ҙә үкенмәйем. Мәскәү мине һөнәрле итте, ҡанаттар ҡуйҙы, ә бәхетемде мин Өфөлә таптым. Ирем - Илсур Ишаев, Ейәнсура егете, кинооператор. Ижад кешеһе булараҡ, ул мине тулыһынса аңлай. Ике ул үҫтерәбеҙ.\nУлдарыбыҙ шул тиклем аталарын ярата. Өлкәне балалар баҡсаһында бер ҙә мине түгел, ә атайым шундай, атайым шуны эшләне, тип һөйләй икән. Мин эргәләрендә күберәк булһам да, телдәрендә атай ғына. Улдарыбыҙҙың икеһе лә - һинеке, тием иремә лә. Ғаиләлә минең эшем - уларҙы ваҡытында ашатыу, ваҡытында йоҡлатыу. Ҡалған ваҡытта аталары менәндәр.\nАтай абруйын ғаиләлә әсәй тәрбиәләй, тигәндәре дөрөҫ. Атай әйткән һүҙ ҡанун булырға тейеш. Дөрөҫ әйтмәйһең, тип ҡыҫылырға, йәки атай әрләһә, кил әле, кил, тип йәлләргә тейеш түгел әсәй. Атайҙың һүҙенә мин дә буйһонам икәнен бала күрергә тейеш. Юғиһә, баланың аңында тәртип булмаясаҡ. Аталарынан бер аҙ шөрләһендәр ҙә, уның менән ғорурланһындар ҙа, тием. Үҫкәс, үҙ ғаиләләрендә атай буласаҡ кешеләр бит улар. Һөнәр һайлауҙа ҡыҫылмаҫҡа иҫәп, тик шулай ҙа әлегә үҙаллы дөрөҫ ҡарар ҡабул итә алмаған саҡтарында һәләттәрен үҫтерер өсөн тырышлыҡ һалырға кәрәктер. Бала саҡта азатлыҡ һөйөүсән булаһың бит ул, мине әсәйем музыка мәктәбенә йөрөткәндә күңелдә шундай ҡаршылыҡ тойғолары уяна ине. Бөгөн ошо ваҡиғаға бөтөнләй икенсе күҙлектән ҡарайым, ярай әле, әсәй талапсан булған. Мәҫәлән, спортҡа ылыҡтырырға уйлайбыҙ. Әсәйем менән ҡәйнәм ейәндәрен ҡарауҙа ныҡ ярҙам итә. Өлкәнен йәш ярымлыҡ сағынан ауылда алып ҡалып ҡараны ҡәйнәм. Бәләкәсен дә, үҫә бирһә, ҡалдырырһың, тип кенә тора. Мин спектаклдә уйнаған кисте балалар менән әсәйем ултырып тора. Шөкөр, ғаиләм - ҡәлғәм, тип әйтә алам. Донъяла булған кире мәғлүмәтте үҙемә яҡын килтермәҫкә тырышам. Күберәк китап уҡыйым, музыка тыңлайым, үҙемдең ошо тормошомда йәшәү ҡыҙығыраҡ та, матурыраҡ та. Эргә-тирәбеҙҙә барған күп ваҡиғаларҙы беҙ үҙгәртә алмайбыҙ, шуға ла улар өсөн көйөүҙән ни фәтүә? Бик кәйефем булмаһа, өй йыйыштырырға тотоноп китәм, йә берәй тәмле нәмә бешерә башлайым.\nХыялдар бар әле...\nКиләсәктә, балалар бер аҙ үҫкәс, киноға төшөргә саҡырһалар, үҙемде һынап ҡарар инем. Беҙ Мәскәүҙән ҡайтып ҡына төшкән йылдың беренсе йәйендә Таңсулпан Бураҡаева "Минең йондоҙом" тигән фильм төшөрҙө һәм унда щепкинсыларҙың күбеһе төштө. Шуға ла был фильм минең өсөн бер иҫтәлек кеүек - йәшбеҙ, матурбыҙ, көс ташып тора, ошо гүзәл ваҡытты мәңгеләштерҙе ул. Әйткәндәй, ирем менән дә ошо фильм арҡылы таныштыҡ, ул унда оператор булды. Айнур Асҡаровтың "Урғала" фильмында ла уйнаным.\nТеатрҙа ла уйнарға хыялланған ролдәр бар. Донъя драматургияһы - Шекспир, Мольер, рус классиктары әйберҙәре ҡыҙыҡлы булыр ине. Классика бит ул актерҙың тәжрибәһен арттыра, кимәлен күтәрә, тамашасыны ла тәрбиәләй, сөнки кешене уйландыра. Шуға ла уларҙың әһәмиәте бер ҡасан да юғалмай.\nЫсынында иһә, сәхнә генә түгел, тормош та яһалмалылыҡты яратмай ул. Эргә-тирәләге кешеләргә, хатта тормоштоң үҙенә ышана, үҙеңдең кире һәм ыңғай сифаттарыңа баһа бирә белеү, тойғоларың һәм хәүефләнеүҙәрең тураһында асыҡтан-асыҡ һөйләй алыу - үҙе ҡаһарманлыҡ түгелме ни? Актриса Милена Сираева-Ишаеваның тап ошондай тәбиғилеге уның геройҙарын да ихласыраҡ итә, шуға ла улар тамашасының йөрәгенә үк үтеп инә, ахыры. Ә беҙ беләбеҙ, тамашасы һөйөүе мәңгелек...\nЯҙылған: 28.11.17 | Ҡаралған: 874


Нуриман районының 140 кеше шул иҫәптән 50 бала йәшәгән Иҫке Бәҙәй ауылын һыу баҫыуы ихтимал\nБыл Павловка һыуһаҡлағысында һыу ташлау күләме артыуы менән бәйле. төбәктә ташҡынға бәйле хәл киҫкенләшәүе сәбәпле әле үк урындағы мәҙәниәт йортонда ваҡытлыса торлаҡ пункты ойошторолған. Өфө йылғаһының кимәле күтәрелеүе тураһында Бөгөн Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығы ла иҫкәртте.\nБаш ҡала янында ла йылғалароҙа һыу кимәле күтәрелә. Ағиҙел бөгөн 7 метрҙы ашып китте. Өфө йылғаһы күрһәткестәре лә унан ҡалышмай. Кооператив аҡланы, Нижегородка, Затон биҫтәләрендә урынлашҡан йорттарҙы һыу баҫты. Романовка һәм Козорез ауылдары менән автомобиль бәйләнеше өҙөлдө. Ғәҙәттән тыш хәл осрағында халыҡты эвакуациялауҙы ойоштороу өсөн ҡотҡарыусылар тәүлек әйләнеһенә эшләй. Һыу Стәрлетамаҡ эргәһендә лә күтәрелә. Ташҡын хәүефе янаған урындарҙан 40 кеше эвакуацияланған. Хәлде ямғырҙар ҙа ҡатмарлаштырыуы бар. Бөгөн Мәҫәлән Өфөнөң Биатлон спорткомплексына юл һыу аҫтында ҡалды. Күнекмәләр әлегә ғәҙәти режимда бара. Республика ҡотҡарыусылары ҙур һыу миҙгеленә тулыһынса әҙер. Шулай ҙа ташҡын осоронда уяулыҡ халыҡтан да талап ителә. Ғүмерегеҙгә, мөлкәтегеҙгә зыян килмәһен өсөн һаҡланыу сараларын алдан күреү мөһим тигән фекерҙә белгестәр.


Социум // Тормош сәхифәләре\nШтаттарҙа уңышҡа өлгәшер өсөн Ринат Булгаковҡа ҡатмарлы юл үтергә тура килә. Ул, Голливуд фильмындағы төп герой кеүек, үҙенең Америка хаҡындағы бәхетен бойомға ашырыу өсөн ныҡышмалы һәм ҡыйыу көрәшә...\nАмерика тураһында хыял күңелемде биләне...\n- Мин 14 йәшемдән Америка тураһында хыялландым. Шуның өсөн Башҡорт дәүләт университетының сит ил телдәре факультетына уҡырға индем. Мәктәп уҡытыусыһы булырға теләк юҡ ине. Өфөнөң Совет районында Район эске эштәр бүлегендә бәлиғ булмағандар эше буйынса инспектор булып эшләнем. Өлкән лейтенант званиеһын алдым, әммә тиҙҙән һаулығым арҡаһында эштән китергә тура килде. Бер ваҡыт дуҫымдан уҡырға бер нисә китап алдым, улар иғландар гәзитенә төрөлгәйне. Шуларҙың береһе тормошомдоң аҫтын өҫкә килтерҙе: унда хат аша дуҫлашырға теләгән американлыларҙың адресы бирелгәйне.\n1986 йылдан 1990 йылға тиклем Өфөгә Американан хаттар килде. Ә 1990 йылда беҙ ҡатыным менән саҡырыу буйынса тәүге тапҡыр Америкаға ҡунаҡҡа юлландыҡ.\nУл көндәрҙә Америка тураһында хыял йөрәгемде нығыраҡ биләне... Ике аҙнанан ашыу ваҡытҡа һуҙылған был сәфәрҙе беҙ мөмкин тиклем файҙалыраҡ үткәрергә тырыштыҡ. Ҡабатланмаҫ Лас-Вегас уттарын күрҙек (әйткәндәй, казиноларҙың береһендә 10 доллар уйнаным). Артабан Голливуд, Лос-Анджелес, Санта-Барбарала булдыҡ, - тип йылмайып һөйләй Ринат Булгаков.\nБынан һуң ул әйләнеп ҡайта һәм төрлө илдәрҙәге дуҫтары менән хатлашыуын дауам итә. Ә Америка ебәрмәй. Киреһенсә - тағы ла нығыраҡ тарта... Ләкин билетҡа аҡса юҡ. Ринаттың хәле ауыр икәнен белеп, хат аша аралашҡан танышы уны Австрияға, үҙенең пансионатына эшкә саҡыра.\n- Австрияға барыр өсөн мин бик күп нәмәмде һаттым. Пансионаттан бер нисә саҡрымда урынлашҡан фермаға урынлаштым. Сәғәт биштә эш урынына барып етеп, һыйырҙарҙы көтөүгә ваҡытында ҡыуыр өсөн төнгө өстә торам. Һарайҙарҙы таҙартам, мал ҡаршылайым, һыйыр һауам. Әммә бындай ритмға ни бары өс аҙна сыҙаным. Шулай ҙа Америкаға сәфәргә етерлек сумма бар ине инде, - тип хәтерләй Ринат Булгаков.\nКеҫәлә 67 доллар...\n- Өфөгә ҡайттым һәм шунда уҡ АҠШ-ҡа билет алдым. Мине вокзалда ҡаршыларға тейешле кеше килмәне. Тәүҙә мин Толидола (Огайо штаты) инглиз теленән уҡытыусы Энтони ғаиләһендә йәшәнем. Уның менән беҙ оҙаҡ хат алышҡайныҡ, телефон аша ла һөйләшкәнебеҙ бар ине. Бер ваҡыт Энтони мине болгар православие сиркәүенә саҡырҙы. Унда бик матур кешеләр менән таныштым, улар миңә һуңынан ныҡ ярҙам итте, - тип дауам итә әңгәмәсебеҙ.\nУҡырға урын эҙләү ҙур ауырлыҡ менән бара. Шулай ҙа ул Толидо университетында уҡыу өсөн документтар әҙерләүгә өлгәшә. 1995 йылда Булгаков урта мәктәптә инглиз телен уҡытыуға лицензия ала һәм тулы хоҡуҡлы уҡытыусы булып китә. Тиҙҙән уны Толидо мәктәптәренең береһенә эшкә саҡыралар.\n- Уҡыусылар имен булмаған райондан ине. Тәртип һаҡлауы ҡыйын. Уҡыусылар аяғын партаға һала, дәрес уртаһында тороп йөрөй, уҡытыусыға оятһыҙ һүҙ менән өндәшә, бар класс менән эҫелә курткаһын сисмәйенсә ҡарышып ултырыу ҙа бер ни түгел. 19 ай буйы мин ошондай шарттарҙа эшләнем, - ти Булгаков.\nҺәм тағы эҙләүҙәр...\nЭш биреүселәр буйлап сираттағы йүгереүҙән һуң Ринат Әнүәр улы үҙенә кәрәген таба. Ҙур мебель компанияһында яҡташыбыҙ корпорация вице-президенты ярҙамсыһы вазифаһына тәғәйенләнә. Делегацияларҙы ҡаршы алыу һәм оҙатып йөрөү, компания ҡунаҡтарын урынлаштырыу уның өҫтөндә була. Мөһим осрашыуҙарҙа Ринат Әнүәр улы бик йыш вице-президент урынында эш итә. Һәм ошо арала параллель рәүештә докторлыҡ диссертацияһын яҙа.\nЙондоҙҙар, ҡоромдан изге нәмәләр, үрләү һәм түбән тәгәрәү\nРинат Әнүәр улының хәләл ефете лә Америкала докторлыҡ диссертацияһын яҡлай. Һәйбәт, перспективалы эш таба. Улы университетҡа уҡырға инә. Булгаковтар ғаиләһе Балтимор ҡалаһына күсә (Мериленд штаты).\n- 15 йыл Америка ҡушма штаттарында йәшәгәндә төрлөһөн күрҙем. 1994 йылда төрлө һөнәр буйынса эшләп ҡараным. Төндә келәттә йөк бушатыусы булдым. Көндөҙ уҡыным. Ярлылыҡтан яҡшы тормошҡа сығып булыуын үҙемдең тәжрибәмдә төшөндөм. Төрлө ваҡытта донъя кимәлендәге йондоҙҙар - Тина Тернер, Мадонна, Пол Маккартни һәм башҡаларҙың концертында булдым. Нью-Йорктағы Бөтә донъя сауҙа үҙәге емерелгәнгә тиклем бер нисә ай алдан беҙ "игеҙәк башнялар"ҙың береһендә экскурсияла булдыҡ. "Йондоҙҙар аллеяһы", Чикаго, Ниагара шарлауыҡтары, Беверли-хиллз, АҠШ-тың башҡа билдәле урындарын ҙур теләк менән ҡараным, - тип хәтерләй Булгаков. - Эйе... Нимә генә ишетмәнем дә, нимә генә күрмәнем! Ыңғайы ла булды, насарҙары ла. Тормош бит...\nӘ бер ваҡыт бик мәҙәк хәл булды. Мин барыһын да урындағы телевидениенан күҙәттем. Көндәрҙән бер көндө эстакада аҫтынан үтеп барыусылар бетон стенала Дева Мария һынын күрә. Оло кеше хәтле аҡлы-һарылы һүрәтте шунда уҡ мөғжизә тип нарыҡланылар. Стена ғибәҙәт ҡылыу урынына әйләнде: көн һайын меңәрләгән кеше сәскәләр алып килә, шәм ҡуя. Алиһәгә табыныусылар стена янында тубыҡланып тора, доға ҡыла. Ғибәҙәт ҡылыусылар транспорт хәрәкәтенә ҡамасаулай... Һәм бер мәл ғалимдарҙың береһе "мөғжизә"гә анализ эшләргә килә. Стенаның өҫкө ҡатламын тикшергәс, улар күңелһеҙ һығымта яһай. Асыҡланыуынса, был бер ниндәй ҙә мөғжизә түгел, ә һыу менән ҡоромдоң йәки машина майының ҡушылмаһынан барлыҡҡа килгән һүрәткә оҡшаған оҙон тап икән. Һәм шунда уҡ киң мәғлүмәт сараларында барған ҡыҙыу бәхәстәр, фекер алышыуҙар тынды. Барыһы ла шым ғына уңайһыҙ хәлдән сығырға тырышты, - тип көлөп хәтерләй Ринат Әнүәр улы.\nТыуған илгә ҡайтыу\nЭш эҙләү уңыш килтермәй. Гражданлыҡ талап ителә. Бер нисә сәбәп арҡаһында уны алып булмай. Ринат Әнүәр улына Өфөгә ҡайтырға тура килә. Әммә тәжрибәһе һәм белеме Булгаковҡа Рәсәй мөхитенә яраҡлашырға ярҙам итә. Бөгөн ул ҙур ихласлыҡ менән Америка тураһында һөйләй, инглиз теленән уҡыта, Америкала йәшәү тәжрибәһе менән уртаҡлаша.


Эксперттар һәм аналитиктар финанс көрсөгөн ҡурҡыныс итеп һүрәтләй, ә ул аптырарлыҡ түгел. Әгәр ҡайһы берәүҙәр уны үткән быуат башындағы Бөйөк төшөнкөлөк менән сағыштырһа, БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, республиканың финанс министры Айрат Ғәскәров, иҡтисад теорияһына таянып, көрсөк - донъя иҡтисадының бөлөүе түгел, ә законға ярашлы цикллы процесс ул, ти. Нәҡ ошо осорҙа иҡтисадтан кәрәк булмаған инструменттар йыуыла, һәм уның реаль базаһы ҡала.\n- Күҙ алдына килтерегеҙ: йорттоң нигеҙе һәм беренсе ҡаты ныҡ, ә ҡалған туғыҙы ҡомдан һалынған. Һәм бына "ҡомдан" һалынған туғыҙ ҡаты теләһә ниндәй киҫкен һынылышта емерелә, әммә éîðòòî¾ ныҡлы нигеҙе ҡала, - Айрат Ғәскәров журналистарға донъя иҡтисадындағы әлеге хәлде ошондай образдар менән аңлатырға тырышты.\nРеспубликаның баш финансисы һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре "Власть менән диалог" программаһында осрашты. БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай депутаттары күптән түгел "2009 йылға Башҡортостан Республикаһы бюджеты тураһында" БР законын ҡабул итте, шуға ла һүҙ республиканың киләсәк ҡаҙнаһы тирәләй барырға тейеш тә, әммә көрсөк актуаль тема булды, һәм шуға күрә төп һорауҙар уға арналды.\nӘйтергә кәрәк, финанс министры донъя, Рәсәй һәм республикà иҡтисады тураһында һөйләгәндә тыныс булды. Процесс цикллы, түбәнәйеү артынан үҫеш килә, һәм көрсөк тураһында беҙ кисә түгел, ә 2007 йылда уҡ белдек, ти Айрат Ғәскәров. Шуға күрә финансистарҙың һәм иҡтисадсыларҙың быға әҙерләнергә ваҡыты булды. Донъя берләшмәһе һәм илебеҙ өсөн яуап тотмай, Айрат Ғәñкәров, республика ауыр ваҡытҡа әҙерләнде, тип билдәләне. Атап әйткәндә, хәлде прагматик баһалауҙарҙàн сығып, киләһе йылға республика бюджеты версткаланды. Министр белдереүенсә, бюджетты версткалау ваҡытында республиканың Финанс министрлығы Рәсәй Финанс министрлығының методикаһынан һәм рекомендацияларынан тайпылды - беҙҙең финансистар түбән күрһәткестәрҙе нигеҙ итеп алды. Әгәр реаль килемдәр планлаштырылғандан артып китһә - ҡайҙа тотонорға, табылыр - шул уҡ күләмле инвестиция проекттарына. Улар бөтәһе лә республикала тормошҡа ашырыла. Һәм перспективала ла көтөлә, мәҫәлән, күләмле торлаҡ төҙөлөшө менән Өфөнөң инфраструктураһын үҫтереү буйынса Мәскәү менән мәсьәлә тикшерелә.\nАйрат Ғәскәров билдәләүенсә, әүҙем инвестиция сәйәсәте - көрсөк эҙемтәләрен еңеп сығыу буйынса иң һөҙөмтәле сараларҙың береһе булып тора. Шулай итеп, киләһе йылда республика машина эшләү тармағына, төҙөлөш комплексына, ауыл хужалығына, бәләкәй бизнесҡа әүҙем ярҙам күрһәтәсәк. Ярҙам күрһәтеү бюджет средстволарын бүлеүгә генә ҡайтып ҡалмай. Улар - һалым льготалары ла, дәүләт заказдарын урынлаштырыу ҙа, ер участкаларын биреү ҙә, һәм башҡалар, быларҙан теләгән бер предприятиеның иҡтисади сәйәсәте һалына.\n- Көрсөк ҡасан тамамлана? - тип һоранылар министрҙан.\nУның фекеренсә, күҙаллауҙар яһау - кәрәкһеҙ нәмә, әммә 2009 йылдың икенсе яртыһында республикала хәлдәрҙең яҡшырыуы көтөлә. Һәр хәлдә, төбәк бюджетын тулыландырыу планында.\nӘйткәндәй, бюджеттар тураһында. Муниципаль берәмектәр финанс йәһәтенән үҙ-үҙен тәьмин етеүенә өлгәшәме? Улар ҡасан юғары бюджеттар ярҙамына мохтажлыҡ кисермәй йәшәй башлар? Матбуғатты ошо һорауҙар ҡыҙыҡһындырҙы. Айрат Ғәскәров билдәләүенсә, үкенескә ҡаршы, Рәсәйҙә һалым законы әлегә шундай: муниципалитеттар ҙа, төбәктәр ҙә "өҫтән" ярҙамһыҙ йәшәй алмай. Әммә даими үҙгәрештәр, улар Һалым кодексына индерелә, муниципалитеттарҙың финанс хәлен яҡшырта - уларҙың ҡарамағында күп һалымдар ҡала.\nӘммә былар бөтәһе лә макроиҡтисад, улар ябай кешеләргә бер нәмә лә әйтмәй. Уларҙы көнкүреш планындағы мәсьәләләр күберәк ҡыҙыҡһындыра. Экспресñ-һорау àëûóƒàð, ул Өфө урамдарында үткәрелде, шулай уҡ гәзит редакцияларына һәм "Башинформ" мәғлүмәт агентлығына èíãœí мөрәжәғәттәр күрһәтеүенсә, халыҡты эш хаҡы, стипендия, пенсия күләме һәм йыйған аҡсаны һаҡлау мөмкинлеге борсой.\n"Власть менән диалог" программаһында министрҙан тамамланып килгән йылдың мөһимлеге тураһында һоранылар. Төбәктең финанс министры, БР Президенты һүҙҙәре буйынса, аҙнаның бөтә ете көнөндә тәүлегенә 24 сәғәт эшләгән кеше өсөн, 2008 йыл - ул тәү сиратта БР Конституцияһы ҡабул ителеүенең 15 йыллыҡ йылы.


Талантлы яҙыусы Гөлсирә Ғиззәтуллинаның прозаһы, хикәйәләре, улар буйынса ҡуйылған сәхнә әҫәрҙәре халыҡсан, мауыҡтырғыс. Әҙәбиәт һөйөүселәр уның яңы ижад емештәрен һағынып көтөп ала. Әҙибәнең һүрәтләү маһирлығы, сюжет ҡороу оҫталығы, донъяға киң офоҡтар аша баға белеүе әҫәрҙәрен уҡымлы, танһыҡ итә. Нескә, һиҙгер күңелле ижадсы булараҡ, ул донъяны, унда барған ваҡиғаларҙы бик тәрән тоя. Ошо тәрәнлек прозаһының йөҙөн билдәләй. Ул үҙе лә тормошто ситтән ҡарап түгел, уның уртаһында ҡайнап өйрәнә. Кинәт инглиз телен үҙләштерергә тотоноуы, әллә ҡайҙа, ер аяғы, ер башына – Амстердамға – уҡырға сығып китеүе, Африкаға барып әйләнеүе, тыуған яғы Ейәнсура районы Иҙәшкә ҡайтып, икмәк бешерергә тотоноуы ҡайһы бер кешеләргә аңлашып та етмәҫ. Яҙыусы менән әңгәмә барышында беҙ ул һорауҙарға яуапты ипләп кенә тағаттыҡ. Гөлсирә Ғиззәтуллинаның тыуған яҡтарын барып күрергә күптән хыяллана инем. Бына ул маҡсатҡа ла ирештем. Әле улы Ренат менән һалып ингән Иҙәштәге йортонда ихлас әңгәмәләшеп ултырабыҙ. Ләйлә ҡыҙы балалары Камилә һәм Данияр менән әсәһенә ялға ҡайтҡан. Айрат кейәүҙәре әле вахта ысулы менән эшкә киткән.\n– Ижадсы бер ваҡытта ла ижад итеүҙән туҡтамай. Ҡәләме тибрәлмәй торғанда ла күңеле эҙләнеүҙәр юлында. Уй сылбыры ҡайһы тарафтарҙы байҡаһа ла – һәр ваҡыт һығымталар яһай, йәшәйеш асылына төшөнә, маяҡтар билгеләй. Әле ниндәй уйҙар менән йәшәп ятаһығыҙ, Гөлсирә апай?\n– Ете йыл бер нимә лә яҙғаным юҡ, тип әйтһәм, дөрөҫ булалыр. Башлап ҡуйған, башын-аҙағын теркәгән хикәйәләр, күләмле генә бер нисә әҫәр, яртылаш яҙып һалған сәйәхәтнамә тамамлауҙы көтә. Башта үҙемде ялҡаулыҡта ғәйепләй инем, әле аңлай башланым, был осраҡлы түгел икән. Ғүмерем дауамында яратып, бәхетле булып, янып йәшәгән илем – бөйөк ил, Советтар Союзы – күҙ алдымда тарҡалды, бала саҡтан күңелемә һеңдереп үҫтерелгән ҡиммәттәр – иң ҡәҙерле хазиналарым – ялған тип иғлан ителде, илемдең мин ғорурланған тарихы мәсхәрә, бысраҡ, оят, тип нарыҡланды – быларҙың барыһы ла минең өсөн ҙур фажиғә булды. Үҙгәртеп ҡороу башланғанға өс тиҫтәнән ашыу йылдар үтеп бара, тиерһегеҙ. Тик ҡайһы бер нәмәләрҙе араһында йөрөгәндә төшөнөп тә етмәйһең, аңлау һуңыраҡ килә. Минең менән дә шулай булды. Күп нәмәгә күҙем сит илдә асыла башланы. Көнбайыш Европала ла ожмах түгеллеген, улар таянып йәшәп ятҡан бик күп ҡиммәттәрҙе – улар ҡиммәттәр тип һанаған нимәләрҙе – йәнем-тәнем менән ҡабул итмәгәнемде, матди йәһәттән етеш тормошта йәшәү генә миңә бәхет килтермәгәнен шәхсән төшөнөү бик файҙалы булды. Йәнә бер нәмә ярҙам итте: инглиз телен тәрәнерәк өйрәнеү өсөн Амстердамда тик шул телдә генә уҡырға, фильмдар ҡарарға, гәзит-журналдарын байҡарға тырыштым. Шул ваҡытта ике төрлө стандарттар сәйәсәте менән осрашыу бик тә айнытҡыс булды – уларса: һеҙгә (Рәсәйгә) мөмкин түгел, беҙгә нимә ҡылһаҡ та мөмкин, беҙ һәр ваҡыт хаҡ, йәнәһе. Ә үҙебеҙҙең илдә нимәләр булып ятҡанын аңлар өсөн миңә бер китап ярҙам итте: уны аҙна буйы уҡыным, аҙна буйы иланым, һис кенә лә арттырмайым, ҡысҡырып иланым, ватанын сәскә аттырыу өсөн тирен генә түгел, ғәзиз ҡанын түккән йөҙәр миллион ватандашым, атайым менән әсәйем, илем йәшәһен тип йәнен биргән миллионлаған яугир илдәшем өсөн, үҙем өсөн әрнеүҙән, ғәрлектән, түбәнһетелеү, кәмһетелеү тойғоһонан. Быны бәләкәй генә интервьюла һөйләп аңлатырлыҡ түгел, алдағы көндәрҙә яҙаһы фекерҙәрем ул. Әле ҡыҫҡаса ғына әйткәндә: китап рус теленә тәржемә иткәндә «Распродажа века» тип атала. Уның авторы Христя Фриланд. Ельцин осоронда, илебеҙҙе талау башланғанда ул Мәскәүҙә журналист булып эшләй һәм ҡырағай капитализмдың килеүен бик дәлилле һүрәтләй. Бөгөнгө көндә был китап хәҙерге Рәсәй тарихын өйрәнеүселәргә иң һәйбәт белешмә булараҡ тәҡдим ителә.\nУл китаптан бер генә цитата килтерәм. Михаил Ходорковский: «Бөгөнгө көндә Рәсәйҙә миллионер булмаҫ өсөн алйот булырға кәрәк», – ти. Тимәк, улар аҡыл эйәләре, ә беҙ – алйоттар. «Урлау ғына түгел, тапҡанды ла алырға ярамай. Юғалтҡан кеше әйбере өсөн ныҡ әсенә, шул әсенеш һиңә төшә», – тип өйрәтә торғайны әсәйем. Шундай тәрбиә алған минең һәм башҡа выждан, ғәҙеллек рухында тәрбиәләнгән йөҙәр миллион кешеләрҙең ҡоролоп ятҡан яңы Рәсәйҙә әҙәмсә йәшәргә бер ниндәй ҙә ышанысы ҡалмаймы ни һуң? Ул мәлдә башымда шундай ҡурҡыныс уйҙар ҡайнашҡанын, төшөнкөлөккә бирелгәнемде хәтерләйем. Әммә хәҙер күрәбеҙ: ҡайҙа Ходорковский, ҡайҙа Березовский... «Кеше хаҡы барыбер ебәрмәй ул, – ти торғайны әсәйем. – Харам бәхет килтермәй». Артабан да күрербеҙ әле.\nКүҙем асыла башлағандан алып бик күп уҡыным, уҡыйым. Нисек шулай килеп сыҡты, нисек беҙ алдандыҡ, артабан нисек йәшәргә, тигән һорауҙар тынғы бирмәй. Беҙҙең атай-әсәйҙәр, унан үҙебеҙ һәр ваҡыт: «Тик һуғыш ҡына булмаһын», – тип йәшәнек. Ә, баҡһаң, ул һуғыш бара, кешене әҙәмлектән сығарыу, уны ҡолға әйләндереү, юҡҡа сығарыу эше бик оҫта алып барыла. Нисек, тиерһегеҙ? Хәҙерге заманда рухты һындырыу, юҡҡа сығарыуҙың күҙгә ташланмаған юлдары бар. Беҙҙе мәжбүр итергә лә кәрәкмәй, үҙебеҙ бөтәһенә лә риза булып торабыҙ. «Дошманымды физик яҡтан юҡ итә алмайым икән, мин уның мейеһенә үтеп инәм, уны емерәсәк нәмәләрҙе башына һеңдерәм. Шул саҡта уның мейеһе хужаһын үҙе юҡҡа сығарасаҡ», – ти бер политтехнолог. Мәғлүмәт һуғышының алымдары шундай. Шуға күрә беҙгә ныҡ уяу булырға кәрәк: кемгә ышанырға, нимә эшләргә?\n– Миңә был һыҙланыуығыҙ аңлашыла. Әлеге тормоштағы күп күңелһеҙлектәр ошо ваҡиғаларға барып бәйләнә. Ә һеҙ ниңә кинәт кенә ауылға ҡайтып китергә ҡарар иттегеҙ?\n– Ҡунаҡ аҙ ултыра, күп һынай, тиҙәр бит. Шуның һымаҡ, бер йыл Амстердамда йәшәү миңә бик күп бирҙе. Көнбайыш Европаның бихисап илдәрендә булыу, ундағы халыҡтың тормошон эске яҡтан күреү, донъяның төрлө тарафтарынан килгән кешеләр менән тығыҙ аралашыу – ә бит бик аҡыллы, ғәмле, белемле шәхестәр менән аралашыу бәхете тейҙе – эске донъямды ифрат байытты, фекер даирәмде киңәйтте. Был донъяла халҡымдың һәм илемдең тотҡан урынын тоҫмаллау форсаты тыуҙы. Үҙ-үҙеңә һәм тормошоңа ситтән ҡарау мөмкинлеге хәтәр нәмә икән ул – эгоцентризм тигән нәмәнән бер аҙ ысҡына төшәһең. Шунан мин Африканың ике иленә – Буркина-Фасо менән Тогоға – Амстердам университетында бергә уҡыған һабаҡташтарыма ҡунаҡҡа барҙым.\nТого менән Буркина-Фасо икеһе лә ярлы илдәр иҫәбенә инә. Того етешерәк, сөнки уның ҙур ғына йылғалары бар, баш ҡалаһы Ломе диңгеҙ буйында урынлашҡан, шуға күрә көнитмештәре сағыштырмаса етешерәк. Ә Буркина-Фасо – был төбәктәге иң ҡоро илдәрҙең береһе, халыҡ хәйерселектең сигендә йәшәй.\nБеҙ, икмәккә туйып үҫкән быуын, яланғаслыҡты ла белмәйбеҙ, ә өлкәндәрҙең һөйләгәндәре бер ҡолаҡтан инеп, икенсеһенән сыға. Ә бында ас тормоштан кибеп бөткән балаларҙы, әсәйҙәрҙе күреү миңә ҡот осҡос тәьҫир яһаны.\nТогола бер нисә көн ауылда йәшәнем. Электр юҡ, тимәк, беҙ күнеккән уңайлыҡтарҙың береһе лә юҡ. Быны күҙ алдына килтерер өсөн иҫкә төшөрөгөҙ: ике-өс сәғәткә электр булмаһа, тормош туҡтап ҡалған һымаҡ була. Ер иҙән, өй тигәндәре беҙҙең мунсанан да хөртөрәк балсыҡ ҡоролмалар, ишеге юҡ. Кис көнө шул иҙәнгә алам-һәләм ырғыталар ҙа ятып йоҡлайҙар. Төнө буйы өҫтәрендә саламандралар – кеҫәрткеләр – йөрөй. Улар йөрөүе бик һәйбәт, сөнки малярия таратыусы серәкәйҙәрҙе ашайҙар. Ризыҡ тураһында һөйләп тормайым. Ауылда бәҙрәф тигән нәмәнең булмауын ғына әйтһәм, бөтәһе лә аңлашылалыр. Бына шундай тормош, ә был сағыштырмаса етеш Тогола. Ә Буркинаның баш ҡалаһы Уагадугуҙа бер аҙна Белоруссиянан килеп берәҙек балалар приютында эшләгән волонтер ҡыҙҙар менән йәшәнем. Эргәлә дауахана ла бар ине. Шунда ауылдарҙан аслыҡтан үлем сигенә еткән балаларҙы алып киләләр. Йән әсеткес күренеш. Башыма ҡурҡыныс уй килде: Советтар Союзы ваҡытында гөрләп эшләп торған предприятиелар ябылып бөттө, колхоз-совхоздар юҡҡа сыҡты, хөкүмәттең кешелә эше юҡ, илде талап, бүлешеп алып бөткәс, инде тәбиғәт байлыҡтарын һатырға тотондолар. Әгәр ҙә былай барһа, беҙҙең ейәндәребеҙ ошондай хәлгә төшмәҫме? «Нимәлер эшләргә кәрәк! Нисек тә ҡыбырларға кәрәк!» Ошо ҡурҡыу, нимәлер эшләргә кәрәклеген аңлау миңә ракета яғыулығы һалғандай йоғонто яһаны. Шул уҡ ваҡытта ни өсөн ауылда бизнестың бармауы сәбәбен дә аңлағым килде.\nШулай итеп, ауылда пекарня асырға булып киттек. Улым Ренат яңы ғына математика буйынса аспирантура тамамлаған ине. Уны ла дәртләндерҙем, инде тормош университетында ла уҡып ал, йәнәһе. Африкаға 2012 йылдың аҙағында барһам, икенсе йылдың май айында ауылда инем инде. Төп эшем – тәржемә – интернет аша булғас, ҡайҙа йәшәһәм дә була, эш хаҡым һәйбәт. Әлбиттә, нефть долларҙары түгел, әммә эш башлап ебәрергә етеп торорлоҡ. Әле ул ваҡыттарҙы иҫемә төшөрһәм, көлгөм дә, илағым да килә. Алһыу бант тағып, алһыу күлдәк кейеп, алһыу шар тотоп йүгергән бәләкәс ҡыҙыҡай һымаҡ булғанмын. Ә инде һөрлөгөп барып төшөп танауҙан борхолдап ҡан китһә, алһыу күҙлектәр шунда уҡ юҡҡа сыға икән. Бөтөнләй тормошто белмәгәнем асыҡланды, физик, психологик, матди ҡыйынлыҡтар тураһында иҫкә лә төшөргө килмәй хәҙер. Шулай ҙа дүрт йыл айҡаштыҡ әле бирешергә теләмәйенсә. Иҙәш икмәге, тигән даныбыҙ таралды, икмәгебеҙҙе, беҙ бешергән бәлештәрҙе әле лә һағынып һөйләйҙәр. Тик сығымдар ныҡ күбәйеп киткәс, уларҙы ҡапларға хатта минең һәйбәт эш хаҡым менән пенсиям да етмәй башлағас, ябырға тура килде. Йәшерен-батырыны юҡ, уңышһыҙлыҡты ныҡ ауыр кисерҙем. Ғәҙәттә, мин бик үк еңелеп бармайым, ғүмер буйы һәйбәт уҡыным, һәйбәт эшләнем, ҡырҡ менән илле йәшем араһында бер түгел, ике сит тел өйрәндем. Ә эшҡыуарлыҡ – минең өсөн түгел икән. Хәйер, алдыма ҡуйған бер маҡсатыма ирештем, ахыры. Ни өсөн ауылда бизнестың бик үҫешеп бармауының сәбәптәрен беләм хәҙер. Һәр бер фермерға, нимәлер етештерергә, ниҙер эшләргә тырышып ятҡан һәр кемгә һоҡланам. «Был ер меңдәрсә йыл буйына халҡыбыҙҙы туйҙырған. Уның ҡәҙерен белергә кәрәк», – ти торғайны атайым. Ысынлап та, шул ергә сат йәбешеп йәшәргә кәрәк.\nӘ миңә килгәндә, эшҡыуарлыҡ килеп сыҡманы, ләкин Аллаһы Тәғәләнең йөрөткән юлдарына баш етмәҫлек, тиҙәр бит, ниһайәт, ауылымда төпләнеп, өй һалып, йән тыныслығы һәм үҙем өсөн көс сығанағы таптым. Тағы ла шуныһы, ижад кешеһе булараҡ, был миңә иҫ киткес мөһим тәжрибә булды. Оятыраҡ булһа ла, әйтмәй булмай: алтмыш йәшемә еткәндә, ниһайәт, балалыҡтан сығып, тормошҡа өлкәндәрсә ҡарарлыҡ кимәлгә етелде.\nШулай уҡ минең математик һәм программист улыма ла был ҙур тәжрибә булды. Ошо осорҙа ул башта пекарня төҙөнө, шунан өй һалды, баҡса ултыртты. Хәҙер ҡулынан килмәгән эше юҡ, кәрәк булһа, икмәген дә һала, тәм-томон да бешерә. Егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тиҙәр бит.\n– Шулай итеп, һеҙ ауыл тормошо менән йәшәй башланығыҙ. Кәртә тулы мал-тыуар, ҡош-ҡорт... Гөрләтеп донъя көтәһегеҙ инде, шулаймы?\n– Мин донъяны көтәмме, әллә донъя мине көтәме, әйтеүе ҡыйын инде. Былтыр йәй бер көндө йоҡлап ҡалғанмын. Һигеҙҙә килеп сыҡһам, ишекте асыу менән өс бесәйҙең ризаһыҙ ҡарашы менән осраштым – иртәнсәк йылы һөт эсеп өйрәнгәндәр. Кетәктә әтәс түҙемһеҙләнеп ҡысҡыра, тауыҡтар ҡытҡылдаша. Артҡы аҙбарҙа ҡаҙҙар сабырһыҙлана, бройлерҙар сыҙамай. Кәзәләр көтөп ялҡҡан, баҡырышалар. Иң мәрәкәһе шул булды: һарайға оялаған ҡарлуғастар ҡайҙандыр тишек табып сыҡҡандар ҙа, кире инә алмағандар. Суҡыштарында ҡарышлауыҡ-селәүсендәрен һәлберәтеп, һарай ишегенең тотҡаһында парлашып мине көтөп ултыралар. Шул тиклем күңелем булып, рәхәтләнеп көлдөм: күпме йән эйәһенә кәрәкмен, донъя мине үҙе көтөп тора. Ысынлап та, ауылда тәбиғәткә яҡын булыу йәшәүҙе тотош ләззәткә әйләндерә. Һәр бер ҡош-ҡорттоң, мал-тыуарҙың үҙенең холҡо, яйы бар, һәр береһенең көйөн көйләмәй булмай. Уларҙы аңһыҙ тип ҡара. Марта менән Майка тигән ике кәзәнең ихтирамын яулап, мөнәсәбәттәрҙе яйға һалыр өсөн генә лә миңә өс йыл ваҡыт кәрәк булды. Бер тапҡыр, аптырап интернетта һорарға мәжбүр булдым: «Кәзәм тыңламай, нишләргә?» «Тимәк, һине лидер тип һанамай», – тип яуап бирәләр. Пекарняла ла ҡыйын мәл ине, ултырып иланым: «Хатта кәзә лә лидерға һанамай икән, был донъяла нисек йәшәргә һуң?» «Нишләтергә? Туҡмап ҡурҡытырғамы?» – тип ныҡышам. «Туҡмағас, уны нисек һаумаҡ булаһың? Тик наҙ менән генә тыңлатып була», – тигән яуап алдым. Тора-бара, ысынлап та, аңланым: наҙһыҙ бер нимә лә булмай икән. Хатта һәр бер үҫемлеккә лә иғтибар кәрәк. Хәҙер йолҡоп ташларға тура килгән ҡый үләне алдында ла «кәрәкмәгән урында үҫкәнһең» тип аҡланам. Сүп үләне тигәнебеҙ ҙә шифа бит. Бары шундай мөнәсәбәт булғанда ғына донъя менән гармонияла йәшәп була икән.\nХәҙер шулар тураһында яҙғы килә. Әле донъяла бөтә нәмә лә саманан артыҡ күп етештерелә, русса әйткәндә – перепроизводство. Аҡса артынан ҡыуып, кешелек, аҡылдан шашҡандай, планетаның ресурстарын тәләфләй. Бер нимәгә лә дефицит юҡ, бер яҡтан был һәйбәт тә кеүек. Беҙ ҡулланабыҙ ҙа ҡулланабыҙ – һаман туя алмайбыҙ һәм бының осо-ахырыһы юҡ. Етештереү менән шөғөлләнгән ваҡытымда магазин кәштәләрендәге пальма майында бешерелгән, химия менән тәмләтелгән арзан ризыҡтарға ҡарап күп уйландым. Бөтә нәмә бар кеүек, әммә беҙгә һаман етмәй, эш нимәлә, ни өсөн әҙәм балаһы барыбер бәхетле түгел? Баҡһаң, һөйөү дефицит икән: донъяны яратыу, тормошто яратыу, илеңде яратыу, кешеләрҙе яратыу етмәй. Китаптарымдың береһенә ҡасандыр эпиграф итеп ҡуйғайным: «Был донъя һөйөүгә сарсаған. Барыһы ла һөйөүгә мохтаж, ләкин уны бик аҙҙар ғына бирә ала», – тип. Минең яҙасаҡ әҫәрҙәрем ана шул һөйөүҙе бирә алһа ине, тигән арманым бар минең хәҙер.\n– Гөлсирә апай, беҙ, ысынлап та, һине һағынабыҙ. Әҫәрҙәреңде йотлоғоп, илап, күңел нескәргәнсе уҡыған мәлдәребеҙ ҡиммәт. Шуға һеҙҙән яңынан-яңы әҫәрҙәр көтөп ҡалабыҙ. Ә журнал уҡыусылары киләһе һандарҙа мотлаҡ хикәйәгеҙҙе уҡып ҡыуаныр, тип өмөтләнәбеҙ!


Рәсәй Профлидеры: Бизнестың төп социаль бурысы – лайыҡлы эш урындары булдырыу\n16 Март 2011, 16:22\nРәсәй Бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһы рәйесе Михаил Шмаков ватан сәнәғәтселәре законлаштырырға тәҡдим иткән 12 сәғәтлек эш көнөн крепостнойлыҡ менән сағыштырҙы.\n— Крепостнойлыҡ хоҡуғы бөтөрөлгәнгә тиклем үк Рәсәйҙә 1848 йылда йылына ун көнгә тиклем барщинаны сикләү индерелә, — тине ул шаршамбы көндө Өфөлә журналистар менән осрашыуҙа. – Шул ваҡытта уҡ ил етәкселеге кеше потенциалын һаҡлау тураһында уйланған. Әлеге эш биреүселәр иһә кешеләргә тотоноу материалы итеп ҡараған кеүек. Улар тәҡдим иткән 12 сәғәтлек эш көнөнөң үҙ ваҡытындағы барщинанан да ауырыраҡ булыуы ихтимал.\nМихаил Шмаков йәнә, бизнестың төп социаль яуаплылығы – лайыҡлы эш урындары булдырыу, тип билдәләне.\n— Балалар йортона йәки әбейҙәргә бер тапҡыр ярҙам күрһәтеү кеүек мәрхәмәтлек – пиар, — тине ул, — ә бизнестан бөгөн йәмғиәт көткән нәмә түгел.


Бөгөн Өфөлә «Башҡортостандың муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһының сираттан тыш 9-сы съезы үтте - Bash.News\nБөгөн Өфөлә «Башҡортостандың муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһының сираттан тыш 9-сы съезы үтте\nБөгөн Өфөлә «Башҡортостандың муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһының сираттан тыш 9-сы съезы үтте https://bash.news/news/109472_bgn_fl_bashortostandy_municipal_bermektr_sovety_associaciyayny_sirattan_tysh_9sy_sezy_tte/?lang=bash\n08 ноя 2019, 23:41\nБер тауыштан. Йыйылышта төбәктең ауыл һәм ҡала советы башлыҡтары ҡатнашты. «Республиканың муниципаль берәмектәр советы» ассоциацияһы «Үҙидаралыҡ үҫеше милли ассоциацияһына» инде.\nБыл яңылыҡ ауыл советтары өсөн яңы мөмкинлектәр аса, берҙәм система булдырырға ярҙам итә. Ойошманың рәйесе Юрий Коземаслов билдәләүенсә, әлеге ваҡытта республикала 58 төбәк проект эшләп килә. Уларҙың дөйөм бюджеты 177 миллион һум тәшкил итә. Киләсәктә Үҙидаралыҡ үҫеше милли ассоциацияһы ауыл ерен үҫтереү проекттарында ҡатнашырға булышлыҡ итәсәк.\nИлшат Фәзрахманов, Башҡортостан хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары, ауыл хужалығы министры: “Мәсьәләләрҙе һәм уларҙың хәл итеү юлын бергә йыйылып ҡына һөйләшә алабыҙ. Әлеге ваҡытта Ауыл инициативаларын хуплау, төрлө проекттар эшләп килә. Әлбиттә, уларҙың төп ойоштороусылары булып урындағы идаралыҡ тора”.\nСъезд барышында ауыл советтары эшенә юғары баһа бирелде. «Иң яҡшы муниципалитет тәжрибәһе» Бөтә Рәсәй конкурсында еңеүсе Стәрлетамаҡ ҡалаһы округы, Йылайыр районының Йылайыр ауыл советы муниципалитеты билдәләнде. «Матур ауыл – 2019» конкурсында еңеп сыҡҡан Учалы районының Наурыҙ ауылы иғтибар үҙәгендә булды. Шулай уҡ, оҙаҡ йылдар ауыл советында эшләгәндәр маҡтау ҡағыҙы менән бүләкләнде.\nХәрбиҙәр әсәләргә хөрмәт күрһәтә\n11:29, 12 дек\n«Таҙа һыу » федераль проекты буйынса Дәүләкәндә үҙәкләштерелгән һыу таҙартыласаҡ\nБөгөн Өфөлә күп бала тәрбиәләгән әсәләрҙе тәбрикләнеләр\n15:04, 11 дек\nБашҡортостанда биш һәм унан күберәк бала тәрбиәләүсе әсәләрҙең бер төркөмө бүләкләнә\n12:05, 11 дек\nХалыҡты берҙәмлеккә өндәү йәһәтенән иғтибарға лайыҡ\n11:05, 11 дек


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЯҢЫ УҠЫУ ЙЫЛЫНДА НИНДӘЙ ҮҘГӘРЕШТӘР КӨТӘ? - 2020 - Мәҡәләләр\nЯҢЫ УҠЫУ ЙЫЛЫНДА НИНДӘЙ ҮҘГӘРЕШТӘР КӨТӘ?\nМәғлүм булыуынса, 1 сентябрҙән Башҡортостандың белем биреү усаҡтары ишектәрен асты, әммә уҡытыу процесына бер ни тиклем үҙгәрештәр ҙә индерелде.\nМәҫәлән, быйыл Белем көнөндә тантаналы линейкала бары тик 1, 9, һәм 11-се синыф уҡыусылары ғына ҡатнашты. Әммә улар өсөн сара бер ваҡытта түгел, ә айырым-айырым уҙҙы. Ғәҙәттәге синыф сәғәттәре, Еңеү дәресе, Башҡортостан Башлығы Радий Хәбировтың асыҡ дәресе үтте. Балаларын беренсе класҡа килтереүсе ата-әсәләр битлектәрҙә булды, 1,5 метр социаль дистанция һаҡланы, ләкин уларға мәктәпкә инергә рөхсәт ителмәне.\nШулай уҡ 2 сентябрҙән башҡа синыфтар ҙа мәктәпкә килде, әммә улар айырым ишектәрҙән инде һәм һәр класты синыф етәксеһе үҙ бүлмәһенә алып барҙы, йәғни класс системаһы юҡ, уҡыусылар бер кабинетта ғына ултырып уҡый. Өйҙә уҡытыу бары тик справка нигеҙендә генә башҡарыла - белем алыуҙы ситтән тороп тормошҡа ашырыуға рөхсәт биргән сирҙәр булғанда уҡытыусылар бындай категория балаларҙың өйөнә барып уҡытасаҡ.\nАта-әсәләрҙе тағы әллә күпме һорауҙар борсой торғандыр. Шуны иҫәпкә алып, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы БР мәғариф һәм фән министры Айбулат Хажин, башҡа ҡыҙыҡһыныусы яҡтар ҡатнашлығында тапшырыу ойошторҙо һәм көнүҙәк һорауҙарға яуаптар алды. Бөгөн уларҙы тағы бер тапҡыр иҫегеҙгә төшөрөп үтәбеҙ.\nКоронавирустан нисек һаҡланырға? Был йәһәттән уҡыусыларҙың уҡыу йортона ингәненән алып сыҡҡанына тиклем махсус күрһәтмәләр эшләнгән. Барыһы ла ваҡыт буйынса иҫәпләнгән, был битлектәргә, рециркуляторҙарға, термометрияға, бәҙрәфкә һәм ашханаға барғанда дезинфекция мәсьәләләренә ҡағыла. Юғары уҡыу йорттарында ла шундай уҡ хәүефһеҙлек саралары күрелә, студенттар ағымы мөмкин тиклем бер-береһенән айырыла.\nУҡыусыларҙы таҡтаға саҡырасаҡтармы? Тәүге бер нисә айҙа уҡыусыларҙы таҡтаға саҡырмаясаҡтар. Беренсе сиректән һуң - саҡырасаҡтар. Уҡыусы таҡтаға сыҡҡанда уҡытыусы битлек кейергә тейеш.\nМәктәпкә барыу өсөн медицина белешмәһе кәрәкме? Уҡыусылар өсөн кәрәкмәй, ә инде балалар баҡсаһында, әгәр бала 5 көн баҡсаға йөрөмәһә, кәрәк. Белешмәне балалар поликлиникаһынан алырға мөмкин. Поликлиникалар белешмә биреү өсөн махсус ваҡыт бүлә. Медицина учреждениелары сайттарында расписаниелар бар, штаттан тыш хәлдәр өсөн иң элек баш табипҡа шылтыратырға кәрәк. Барлыҡ мәсьәләләр ҙә өҫтөнлөклө рәүештә хәл ителәсәк. Әгәр ҙә һөйләшеү килеп сыҡмаһа, Һаулыҡ һаҡлау министрлығына шылтыратығыҙ.\nБаланың температураһы булһа, уны мәктәпкә индерәсәктәрме? Температура 37,1 булғанда мәктәпкә индермәйәсәктәр. Был балаларға ла, уҡытыусыларға ла ҡағыла.\nҺәр мәктәптә рециркуляторҙар булырға тейешме? Барлыҡ мәктәптәр ҙә уның менән тәьмин ителергә тейеш, улар айырым хәүеф урындарында, мәҫәлән, ашханала торорға тейеш. Башҡа биналарҙа - график буйынса. Мотлаҡ рәүештә махсус саралар ҡулланып дезинфекция үткәрелергә тейеш. Улар балаларҙың сәләмәтлегенә йоғонто яһамаһын өсөн еҫе ҡырҡыу булмаған саралар алыныуы мотлаҡ.\nМәктәпкә барыу хәүефлеме? Хәүеф бар, әммә ведомстволар белем биреү учреждениеларында сир сығанағы барлыҡҡа килмәһен өсөн алдан барлыҡ саралар үткәрҙе.\nМәктәптәрҙә һәләтле балаларға стипендия бирелә. Ошо хаҡта аңлатһағыҙ ине? Улар нуленсе йылдарҙа уҡ булды, әммә суммаһы ғына үҙгәрә. Элек айына 700 һум булһа, хәҙер - 3000. Барлығы 100 стипендия биреләсәк, уларҙың 60-ы - яҡшы уҡығандарға, 20-һе - йәш спортсыларға, 20-һе - үҙен мәҙәниәт өлкәһендә күрһәтеүселәргә.\nУҡыусы Башҡортостан Башлығы стипендияһына дәғүә итергә теләһә, ҡайҙа мөрәжәғәт итергә?Ниндәй йүнәлеш буйынса дәғүә итеүгә ҡарап, өс ведомствоға: Мәғариф министрлығына, Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығына йәки Мәҙәниәт министрлығына мөрәжәғәт итергә мөмкин.\nКүпме медицина инспекторы әҙерләнгән? Барлығы - 1217. Улар 1 - 14 сентябрҙә уҡыу режимын ойошторорға ярҙам итәсәк.\nӘгәр баланың температураһы мәктәптә күтәрелһә? Медицина инспекторы был хаҡта үҙенең координаторына хәбәр итә. 2 сәғәт эсендә мәғлүмәт Роспотребнадзорға һәм баланың ата-әсәһенә барып етә. Был схема уҡытыусылар һәм башҡа хеҙмәткәрҙәрҙең температураһы күтәрелгәндә лә ғәмәлдә.\nМедицина инспекторҙары нимәгә иғтибар бирәсәк? Пропуск режимын ойоштороуға, антисептиктарҙың, бактерицид лампаларҙың булыу-булмауына һ.б. Әгәр нимәлер юҡ икән, инспектор протокол яҙа.\nБалаларға иртәнге аш ойоштороламы? Ике тапҡыр ашатыуҙы күҙаллаған өс вариант меню төҙөлгән. Беренсе сменала иртәнге аш бар, икенсе смена өсөн - төшкө аш. Ата-әсәләр борсолмаһа ла була - барлыҡ нормалар һаҡлана. Башланғыс синыф уҡыусылары барыһы ла бушлай ашаясаҡ. Төрлө проблемалары булған балалар өсөн дә өс төрлө меню эшләнгән, уларҙа сәләмәтлеккә ҡағылышлы барлыҡ тайпылыштар ҙа иҫәпкә алынған.\nӘгәр бала ризыҡтың тәмһеҙ булыуына зарланһа йәки ризыҡ насар сифатлы булһа, ҡайҙа мөрәжәғәт итергә? Мәктәп ашаханаһындағы ризыҡ өйҙәгеһенән айырыла, сөнки ул - диетик. Уны ҡыҙҙырмайҙар, төрлө тәмләткестәр һалынмай һәм тоҙ аҙ миҡдарҙа ҡулланыла. Әммә белгестәр ризыҡты тәмле итеп әҙерләргә тырыша. Шулай ҙа әгәр ризыҡ сифаты насар булғанда ата-әсәләр АИС "Мәғариф" системаһы аша мөрәжәғәт итә ала (ул 14 сентябрҙән эшләй башлай). Мәсьәлә мәктәп кимәлендә хәл ителмәгәндә, Сауҙа буйынса дәүләт комитетына мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nБалаларҙы ниндәй ризыҡтар менән туҡландыралар, улар урындағы етештереүсенекеме? Мәктәп менюһына индерелгән банан һәм апельсиндан башҡа барлыҡ аҙыҡ-түлек тә республикала етештерелгән продукциянан әҙерләнә. Улар һәр саҡ сифатлы, күҙәтеү органдары тикшереп тора, сеймалдың да, әҙер ризыҡтарҙың да өлгөләре тикшереүгә алына. Һуңғы йылда бракка сыҡҡан продукция күләме күпкә кәмегән.\nБаланың иҫәбендә уҙған уҡыу йылынан туҡланыу өсөн түләүгә тәғәйенләнгән аҡсаһы ҡалды, ул "янмай"мы? Был мәсьәлә буйынса мәктәп директорына мөрәжәғәт итергә кәрәк. Иң мөһиме - аҡсалар юғалмай.\nСиныф етәкселәренә өҫтәмә түләнәсәкме? Барлыҡ уҡытыусылар ҙа синыф етәкселеге өсөн айына 5 мең һум өҫтәмә аласаҡ, әгәр синыфтар икәү икән - 10 мең һум. Икенсе смена буласаҡмы? Был бер ниндәй ҡанунға ла ҡаршы килмәй, ә бына өсөнсө смена булмаясаҡ.\nМәктәптәр эргәһендә юлдар ремонтланамы? Барлыҡ мәктәптәр эргәһендә махсус билдәләр ҡуйылған, кәрәкле урындарҙа яңы светофорҙар тора, юлдарҙа "лежачий полицейский"ҙар эшләнгән.\nМәктәптәрҙә оҙайтылған көн (продленка) системаһы индереләсәкме? Балаларҙы алыҫ ауылдарҙан автобус менән йөрөткән мәктәптәрҙә индерергә тура киләсәк.\nМәктәп автобустары эпидемия осоронда хәүеф сығанағы булып тормаймы? Аутсорсинг компаниялары уларҙы һәр рейс һайын эшкәртеп тора. Барыһы ла балаларҙың автобуста вирусты мәктәпкә алып барыуы йәки өйгә алып ҡайтыуы мөмкин икәнен яҡшы аңлай, шуға күрә етди эшкәртеү үткәрелә.\nБыйыл да мәктәптәрҙә аҡса йыйыу буласаҡмы? Мәктәптәрҙә аҡса йыйыу ҡәтғи тыйыла. Шундай осраҡ булһа, республика Мәғариф министрлығына шылтыратырға кәрәк..\nОлимпиадалар үтәсәкме? Эйе, улар октябрҙән башланасаҡ.\nНи өсөн 1 курстар оффлайн уҡый, ә башҡалар - ситтән тороп белем ала? Иң мөһиме - бер нисә айҙы үткәреп ебәрергә. 1 ноябрҙән барлыҡ студенттар ҙа оффлайн уҡый башлар тигән өмөт бар.\nВуздарҙа практикалар буласаҡмы? Һәр вуздың үҙенсәлеге бар, шуға төрлөсө ҡарар итергә мөмкиндәр. Күпселек студенттарҙың практикаһы мәктәптәрҙә медицина инспекторы булып эшләү сиктәрендә үтәсәк.\nФизкультура дәрестәре буламы? Һауа торошонан сығып, улар урамда уҙғарыласаҡ. Һауа торошо насар булғанда, залдар һәр дәрестән һуң эшкәртелергә тейеш.\nБөтә Рәсәй тикшереү эштәре (ВПР) уҙғарыласаҡмы? 5-9-сы кластар өсөн улар 14 сентябрҙән башланасаҡ. Уҡытыусыларға дүртенсе "ковидлы" сиректән һуң уҡыусыларҙың белемен контролләү мөһим.\nӘгәр уҡыусы үҙен насар тойоп, уҡыуға бармай ҡалһа, врач белешмәһе кәрәкме? Иң мөһиме: бала үҙен насар тоя, ОРВИ билдәләре бар икән, мәктәпкә йөрөмәү хәйерлерәк. Бер-ике көн өсөн уҡытыусылар белешмә талап итмәйәсәк.\nБалалар Өфөгә йөрөйәсәкме? Мәғариф министрлығының ҡағиҙәһе бар: йылына бер тапҡыр райондар уҡыусылары баш ҡалаға килә. Улар өсөн ғәҙәттәгесә мәҙәни программа, Өфө буйлап прогулка ойоштороласаҡ.\nУҡытыусы, әгәр ҡыйын булһа, битлеген сисә аламы? Битлектә 35 минут дәрес үткәреү ауыр икән, ул уҡыусыларҙан алыҫҡараҡ тороп, битлеген сисергә мөмкин.\nБалалар ауырыһа, мәктәпте ябырҙармы? Әгәр мәғариф учреждениеларында коронавирус менән ауырыу осраҡтары асыҡланһа, белгестәр уның сығанағын һәм бәйләнештә булыусыларҙы асыҡлаясаҡ. Вирус бер синыфта табылһа, класс карантинға оҙатыласаҡ. Башҡа осраҡтарҙа, үкенескә күрә, бер нисә класс, хатта тотош мәктәп ябылыуы ихтимал.\nЯҙылған: 03.09.20 | Ҡаралған: 287


Һуғыш балалары – тарих яралары » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Һуғыш балалары – тарих яралары\nҺуғыш балалары – тарих яралары 19.05.2017 // Шәхестәр\n— Ниңә һуғыш ваҡытында торф сығарыуҙа эшләгәндәрҙе бер ҙә кинола күрһәтмәйҙәр икән? Шул хаҡта Путиндың үҙенә хат яҙырҙай булам хатта, — тип башланы һүҙен Илеш районының Үрге Маншыр ауылында йәшәгән 91 йәшлек Ғәзимә Сөләймәнова инәй, тылдағы хеҙмәте тураһында һөйләүен үтенеүемә яуап итеп.\n— Ауылдан егерме кеше киттек. Мәжбүр итеп ебәрҙеләр. Бармаһаң, силсәүиткә ябып ҡуялар. Ун ете көн барҙыҡ поезда. Товарный вагонда ятабыҙ. Кеше күп. Йәркәйҙән Солтан Ғәҙелов тигән ағай вербовщик ине. Сухой паек тип 2,5 перәник менән яртышар һабын таратып сыҡты. Кешеләр аслыҡтан шешенде. Мин бойҙай ярмаһы алғайным. Туҡтап торған арала шунан аш бешереп ашаныҡ...\nСвердловск өлкәһенең Аятка тигән еренә килтергәс, тәүге көндә 80 кешене бер баракка урынлаштыралар. Аҙаҡ 20-шәр, 30-арлап бүлеп тараталар. Иртәгәһенә урман киҫергә, торф сығарырға алып китәләр. Ағас төпһәләре күп булһа, ул ерҙә торф та әҙ, ҡайһы бер урындарҙа бөтөнләй сыҡмай. Махсус машиналар торфты кирбес итеп һуғып сыға, трактор киҫеп тора. Әҙерәк кипкәс, ҡатындар шуларҙы әйләндерә, аҙаҡ шаҡмаҡлап өйәләр. Кипкән кирбестәрҙе кран менән тейәп заводҡа оҙаталар.\nАна шулар алып бара\nтип таҡмаҡ та сығаралар.\nКөнөнә 800 грамм икмәк бирәләр. Ашханала бер тапҡыр ҡайнар аш ашаталар. Урманда эшләп ҡайтҡандан һуң төндә вагондарҙы тейәргә лә уяталар. Кейемдәрен, быйма-бейәләйҙәрен бер кәрзингә генә һалып йоҡларға яталар. “Подъем!” тигән тауышты ишетеү менән кейенә һалып сығып йүгерәләр. Ҡайһы төндә 70-әр вагон килә, шуларҙы тейәп оҙатмай тороп, ҡайтыу юҡ. Инде әҙ генә ятып хәл алайым тигәнсе иртән эшкә китергә лә ваҡыт етә.\nТорфта эш еңел түгел. Төрлө йәрәхәттәрҙән күптәр үлә.\n— Саҡмағоштан килгән ике ҡыҙҙы йәшен һуҡты, — тип хәтерләй Ғәзимә инәй. — Төш ысталауай килтергәйнеләр. Ямғыр яуып тора ине. Тәрилкәләренә аш һалдырып алып, бейек ташҡа ышыҡланып ашарға тип киткән ерҙәрендә генә йәшен атып үлтерҙе. Дөмәйҙән килгән бер ҡатын торф складында эшләй ине. Уның беләге өҙөлдө. Шәрифулла тигән бер егеттең аҡылы ла бик теүәл түгел ине буғай, кеше һаны булһын тип ебәргәндәрҙер инде торфҡа, шуны машиналар ҡарауылларға ҡуйғандар. Төндә машиналарҙан запас частар урларға килгән кешеләр үлтереп киткән үҙен.\nИртәнге сәғәт 4-тә эшкә сығып китеп, төнгө 11-ҙә генә ҡайтып яталар. Май айында алып китәләр торфҡа, сентябрь, октябрҙә ҡайтып, ҡышты ауылдарында үткәрәләр. Ҡайһы бер йылда вагон тейәргә ғинуарҙа ла алып китәләр. Ауыр эштән интеккән ҡатын-ҡыҙ күңел әрнеүҙәрен йырҙарға һала:\nБейек тауҙың баштарына\nГерман таяҡ ташлаған.\nБеҙ, бәхетһеҙ бала, тыуғас,\nӘнкәйем мине үҫтергән\nНужна күрһәтер өсөн.\nБәхет эҙләтер өсөн.\nЙүгерә-йүгерә еләк йыя\nИке ҡашыҡ һурпалары,\nБер ҡашыҡ бутҡалары.\nЕргә батҡан яртыһы.\nТирә-яғы ҡара урман,\nТөшмәй ҡояш яҡтыһы.\nСәскә атҡас, ҡайтабыҙ.\nҠайтҡанда йә Өфөгә поезд менән килеп, унан Дүртөйлөгә пароходта, йә Свердловскиҙан Яңауылда төшөп, ҡалғанын йәйәү тәпәйләйҙәр. 100 саҡрым араны үткәндә юлдағы ауылдарҙа кешеләргә кереп йоҡлайҙар.\nАуылда ла уларҙы яҡшы тормош көтмәй. Күптәр аслыҡтан ағыулы башаҡ ашап үлә. Кемдәрҙең һыйыры бар, шулар ҡотолоп ҡала. Ҡыш сыҡҡан башаҡты һөтләп ашаған кешеләр бирешмәй.\nҺуғыш башланғанда Ғәзимәләр ғаиләлә алты кеше була. Атаһы Шәйхулла, әсәһе Хәмдиә, Хөснулла ағаһы, үҙе, Мәхтүмә, Рәшит туғандары. Ғәлиә апаһы менән Хөснулғата ағаһы береһе икенсе класта, бәләкәсе дүрт йәшендә үлеп ҡала. Хөснулла ағаһын Читала хеҙмәт иткән еренән һуғышҡа оҙаталар. Фронтҡа китеп барышлай Яңауыл аша үтеп китәләр, ләкин осрашырға мөмкинлектәре булмай. Ағайҙары поезд көткән арала ғына хат яҙып һала:\nБеҙ урамдан үткән саҡта\nӘллә ҡайтам, әллә үләм,\nҺау булығыҙ, туғандар.\nТыуып үҫкән илдәремдә\nОшо сәләменән һуң уның башҡа бер хаты ла килмәй.\nАтайҙары ауылда арба, сана, тырма, дуға кеүек нәмәләр эшләй. Әсәләре ураҡта, утауҙа, бесәндә йөрөй. Ун биш йәшлек үҫмер Ғәзимә лә бер эштән дә ҡалмай. Биш саҡрымда ятҡан Баттал баҫыуына тары утарға баралар. Үҙҙәре менән ҡапсыҡ йөрөтөп, юлда балтырған йыялар, шуны бешереп ашайҙар. Кесерткән, ҡуҙғалаҡ, алабута, күкебаш кеүек үләндәрҙең береһе лә ҡалмай яланда.\nКешеләр генә түгел, хайуандар ҙа ҡырыла. Башаҡ йыйып ҡайтып килгән Ғәзимә зыярат янында бер ат ятҡанын күреп ҡала. Үлгән икән тип уйлаһа, ҡырына барғас, малҡай ҡолаҡтарын торғоҙа. Тегеңә биш-алты башаҡ ҡаптыра, ләкин был ғына уны ҡотҡарырлыҡ булмай шул. “Их, икмәк булһа әҙерәк”, — тип уйлай ҡыҙ. Ҡайҙа инде икмәк, малға түгел, үҙҙәренә юҡ.\nКалинин исемендәге колхоздың фермаһында ла ашарға бөткән. Егеп йөрөгән кешеһенең дә малына бирерлек аҙығы булмағандыр инде, шуға сығарып ебәргәндер. Ә ул, бахыр, яланға барырлыҡ та хәле етмәй йығылған. Ҡайҙа бит әле, зыярат янында!..\nҮҙеңә ашарға бармы-юҡмы, һорап тормайҙар, һалым түләргә кәрәк. Сөләймәновтарҙың бер һарығы була, шуны ла иткә тапшыралар. Һыйырҙарынан 300 литр һөт бирәләр.\n— Күрше Ҡәҙер ауылынан Нажиә исемле ҡатын һөт йыя торғайны, — тип йәнә хәтирәләргә бирелә Ғәзимә инәй. — Беҙҙең ауылдан Гөлсирә Рафиҡова тигән ҡатын тегеңә һөтөн бирмәҫкә тырыша. Икәүләшеп тартҡылашалар. Өҫтәренә һөт түгелеп бөттө. Гөлсирәнең ире Нурғәли ағай һуғышҡа китеп, үле хәбәре килде. Ике балаһы ҡалды. Шулар хаҡына ҡырталаша бит инде Гөлсирә апай.\nҺуғыш ауырлығы өлкәндәргә генә түгел, балалар иңенә лә мул төшә ул йылдарҙа. Ғәзимәнән биш йәшкә кесе туғаны Мәхтүмә яландан буш ҡул менән ҡайтып инә. Өйҙә бер ҡалаҡ он юҡ. Ярай, юлда алабута япрағын өҙгөләп ала. Шуны төйөп, кәлйемә итеп ҡояшта ҡатырып ашайҙар.\nБер мәл Ғәзимәләр саҡ бүреләрҙән ҡотолоп ҡала. Шәрфелъямал исемле ҡыҙ менән өс саҡрымда ятҡан Нәже буйында ашлыҡ һуҡҡан ерҙә ат менән көлтә ташыйҙар. Кис булып, ҡояш байығас, бүреләр олоғаны ишетелә. Тауыш яҡынайғандан-яҡыная. Ҡатын-ҡыҙҙар тиҙ генә атты егеп, фурманға тейәлешеп ҡайтып китә.\nҺуғыш ваҡытында бүреләр ифрат күп була. Ауылдағы бөтә эттәрҙе ҡырып китәләр.\n— Ашлыҡ урлап, ауылдан дүрт-биш кеше тотолоп, бишәр йыл төрмәлә ултырып ҡайтты. Кемдәр икәнен атамайым, сөнки уларҙың ейән-ейәнсәрҙәре йәшәп ята, — ти Ғәзимә апай. — Бишҡурай, Именлеҡул, Туйнаш ауылдарынан хәйер һорап йөрөүселәр күп булды. Бер малайҙы атай йәлләп, ашатып-эсереп, ҡундырып сығарҙы. Ә ул иртәгәһенә атайҙың тире бейәләйен урлап киткән. Бер ҡыҙыҡай иҫемдә ҡалған. Бирергә бер әйберебеҙ ҙә юҡ. Һыу һораны. Эскәс, өй артына сыҡты ла йығылды. Бер аҙ ятҡас, хәл ингәндер инде, тороп киткән.\nҠышҡы һалҡындар ҙа үҙәгенә үтә ауыл халҡының. Тиҙәктән генә һуҡҡан кирбестәре ҡышҡа етмәй. Өйгә көн дә яға алмайҙар. Стеналар ҡарлана. Кейем менән ятып йоҡлайҙар. Ике саҡрымдағы Әтрәшле урманына утынға барһалар, урмансы күреп ҡалһа, бушаттыра, балталарын тартып ала. Уны башҡа бирмәй. Яңынан һатып алырға тура килә. Ярай, ауылдарына яҡын ғына ерҙә тау аҫтынан торф сыға. Шуны яға ауыл халҡы бер нисә йыл. Иртән кемдә төтөн сыға, шунан ҡуҙ барып алалар. Шырпы юҡ. Кәрәсинде лә саҡ ҡына бирәләр. Һуҡыр лампа яҡтыһында өс-дүрт ҡатын-ҡыҙ кис ултырып йөн иләп, ойоҡ-бейәләй бәйләй. Тоҙһоҙ ашайҙар, көл ҡайнатып кер йыуалар.\nБиш тапҡыр бара Ғәзимә торфҡа. Һуғыш туҡтағанын белдереп, күктән самолет ус аяһындай ғына ҡағыҙ киҫәктәре ташлап осоп үтеп китә. Был ваҡытта атайҙары үлем түшәгендә ятҡан була. “Ағайың иҫән түгелдер инде, иҫән булһа бер ҡағыҙы килер ине”, — ти, әрнеп.\n...8 февралдә үҙенең 91 йәшен тултырған тыл ветераны Ғәзимә Шәйхулла ҡыҙы Сөләймәнова бөгөнгө тыныс тормоштан ҡәнәғәт булып тыуған ауылында йәшәп ята. Тормошҡа сыҡмаған, яңғыҙ ғүмер итә. Ирҙәре һуғышта үлеп ҡалған тол ҡатындар ғына түгел, яңғыҙ ҡалған ҡыҙҙар ҙа күп булды шул ул йылдарҙа. Зиһене камил, хәтере шәп Ғәзимә инәйҙең. Һәр кешене исем-фамилияһы менән иҫләп, әллә күпме таҡмаҡ әйтте, йырлап та күрһәтте. Әгәр һуғыш тигән ҡәһәрле афәт сыҡмаһа, кем белә, бәлки, яҙмышын сәнғәт менән дә бәйләр ине. Ғүмер буйына һауынсы булып эшләһә лә, торфта үткәргән ауыр йылдарын онота алмай ул. Дөрөҫ әйтә ветеран: һуғыш хаҡында ла, тылдағы тормош тураһында ла әҙәби әҫәрҙәр ҙә, нәфис һәм документаль фильмдар ҙа күп. Әммә торфта, урман киҫеүҙә, хеҙмәт армияһында һуғыштағы кеүек үк ҡаты тәртип менән, аслы-туҡлы эшләгәндәрҙең яҙмыштары бик аҙ сағылдырыла. Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына әҙерлек осоронда шуларға нығыраҡ иғтибар ителһен ине. Әле ветерандар беҙҙең арала йәшәп ята. Уларҙың йәнле хәтирәләрен яҙып алып ҡалырға кәрәк. Тарих өсөн, киләсәк өсөн.\nРайон: Илеш районы, Үрге Маншыр ауылы.


Оло дәғүәсе була һуң ул тиҙ android операцион системаһы сыҡҡандан. Ericsson Samsung, LG, Huwei, Android смартфондар һәм башҡа компаниялар менән даими бәйләнеш мобиль ос’һы сығасаҡ Nexus. Был бар етешһеҙлектәрҙең бер өлөшө уларҙа үҙенә һәм мобиль операцион системаһы-бөтә был форматтағы видео яҡлай алмай. Әлбиттә, ҡуллана аласыз, уның өсөн ҡарау фильмдар, клиптар, скачать видео һәм башҡалар, әммә форматында бөтә системаны ҡабул итмәгән. Видео һыйышлы, үҙгәртелергә тейеш булһам башта, күңел, форматтарҙа файлдар хуплана. Бының өсөн эшләргә, һеҙ видео Андроид өсөн кәрәк конвертер надежно, тиҙ һәм һөҙөмтәле булды. Еңеллек өсөн бурыс, иң яҡшы өҫтәмә түләүһеҙ беҙҙең баҙарында булыуы билдәле. С миллиондан ашыу ҡуйып, сараларҙың береһе булып тора convert video Android, ысулдары, һеҙ ине мөмкин буласаҡ-скачать, төрлө видео ресурстары форест әгәр һеҙ наслаждаться.\nйондоҙ файҙаланыусыларҙың күбеһе, иң өҫтәмә эш түгел был, к. бынан тыш, уны артыҡ хупламай иҫке версия d Android, атап әйткәндә.\nБарлыҡ тиерлек форматтарҙы видео ала өсөн был өҫтәмә android популяр видео конвертер тойоп, WEBM кеүек, WMV, MPG, FLV, AVI, DIVX, MOV һәм башҡа күп нәмәләр. Convert video Android кушымталар ҡулланыу, әгәр телисез икән конвертацияланыусы башҡа форматтағы видео, аудио һәм видео файлдарҙы күләмен кәметеү видео ҡабул итеп алырға була. Шулай уҡ параметрҙарын көйләү мөмкинлеген бирәсәк һәм уның сифатын һаҡлауға һәм видео файлдарҙы конвертацияланыусы ярашлы, һеҙгә теләктәр. Acroa Эшләй Media Студияһы, Буш, интерфейс Үҙгәртелә, таҙа һәм эшләйҙәр, бына был ҡушымта. Ул бик ябай файҙаланыу һәм видео форматтарын төрлө яҡлап белергә, MP, FLV, MOV, MKV, AVI, WMV, RMVB, уның популяр видео форматтарын etc. конвертацияланыусы мөмкинлек бирәсәк, ҡабул итеп алыу видео араһында тауыш, видео шымартыу, фоновый режимында эшләтеп ебәреү режимдары хупланы һәм бурыстары, улай ғына ла түгел, уны бер төймәгә алмашыу клик йыһазландырылған. Интернет, өҫтәмә Android өсөн был видео конвертер белеү хуплана. Шул атҡаҙанған уның булыу өсөн, һеҙҙең гаджет һанай.\nAndroid телефон һәм мб менән һыйышып генә-баҫыуға.\nКонвертацияланыусы бушлай Видео-был кушымталар ала торған бик яҡшы видео үҙгәртеп ҡороуҙар башҡарылды. Шул тиклем һәм башҡалар, шулай уҡ уның тауышы mp рәүешендә ҡабул итеп алыуы мөмкин, фильмының фрагменттарын тергеҙеү һәм видео күсереү һүрәт. Ул популяр һәм бөтә яҡлап форматында, GP кеүек, MP, FLV, AVI, MOV, RM һәм RMVB. Был үҙгәртеп ҡороу өсөн өҫтәмә Android өсөн бушлай видео баһаланы. Android мобиль телефон һәм уның менән бергә тотош йондоҙ-баҫты.\nВидео андроид өсөн был бик яҡшы үҙгәрештәр булырға мөмкин түгел, сөнки ул файлға ябай конвертер тәьмин итә, әммә, шуға ҡарамаҫтан, уның ябай ҡулланыусы интерфейсы ҡулланыла таба ала башлаған, көндәлек бурыстарҙы өсөн бик яҡшы. Әгәр һеҙ ҡарағыҙ булған кешеләрҙең һаны, уларҙың үҙ ҡорамалдарын ҡуйырға, уның. Объект күңелендә булырға мөмкин, әммә был өҫтәмә уңайлы түгел, тип Google Play менән күптән ваҡыт. Һүҙ буйынса эшләй, скачать видео форматта һәм төрлө конвертацияланыусы тип ала был коралы. Әлеге ваҡытта уны яҡлау форматында киң спектрын индерә, XVID, VOB, DVD, MPG, GP, FLV, MOV, һәм күп DIVX башҡалар. Был видео Андроид өсөн бушлай конвертер интерфейс матур күренә. Миләүшә менән сағыштырғанда, яһай, уның уникаль һәм башҡа бәйләнеш һоро. Киң төймәгә етә, ул бик ябай файҙаланыу һәм уның өсөн баҫты. Был иҫ киткес тура килә өсөн телефон Android өсөн телефон видео конвертер, беренсе андроид версияһы ҡулланыла. Башҡаларҙан айырмалы рәүештә, операцион системаһы өсөн бар талаптар юғары, өҫтәмә Андроид версияһы эшләргә мөмкин.\nБынан тыш, ул K менән бик еңел, оператив хәтер һәм уның ҡеүәте менән эшләгән, тип иҫәпләр өсөн аҙ идеаль гаджет. Билдәле, уны үҙгәртеп ҡороу өсөн һөҙөмтәле.\nmpeg mp уны видео\nБынан тыш, видео үҙгәртеү йәки был заманса программа менән тәьмин итеү мөмкинлектәре ғәйәт ҙур функцияға эйә түгел. Был ҡушымтаның нисек үҙгәртеп ҡороу төп файл ебәреп, һеҙҙән был ҡоралды ҡулланғанда, әгәр сездә бар, иҫке йәки смартфон техник характеристикаһы планшет менән түгел, ә иҫкергән. Әгәр һеҙ кеҫә телефонына видео форматтарын яҡлау түгел, улар телисез икән, прочитать, һеҙ видео андроид өсөн һәр ваҡыт юғары конвертер ҡулланырға тәҡдим итә ала, уның өсөн эшләргә-ара ярашҡан. Һеҙ нисек әйттегеҙ, аҡса күп, был мәҡәләләр тәҡдим ителде, әгәр ҙә, бар өҫтәмә функциялар, өҫтәмә төп к видео файлдарҙы күсерегеҙ. Шулай уҡ, ҡайһы бер ҡушымта бар был реклама була, шул уҡ ваҡытта башҡа тулыһынса хәүефһеҙ булып тора. Был аңлашыла ла, шул факттарҙы иҫәпкә алып, түләүһеҙ өҫтәмә булып тора был. Ярашлы рәүештә, һеҙҙең ихтыяждарын, һеҙҙең сикһеҙ варианты, ҡасан һеҙҙең видео ҡарау кәрәк, ул да булһа Android\n← Өлкән осрашып таныша - Квадра Өсөн


Ғәжәйеп ил — Әбйәлил » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ғәжәйеп ил — Әбйәлил\nҒәжәйеп ил — Әбйәлил 22.11.2011 // Йәмғиәт\nЕгипет пирамидалары, Вавилондың аҫылмалы баҡсаһы, Ҡояш аллаһы Гелиостың бронза һәйкәле, Эфестағы Артемида ҡорамы, Олимпия аллаһы Юпитерға һәйкәл, Галикарностағы мавзолей, Александрия маяғы... Был ете мөғжизәнең беҙ бөгөн берәүһен генә — Египет пирамидаларын — күрә алабыҙ. Башҡалары ер тетрәүҙәр, һуғыш-яуҙар арҡаһында юҡҡа сыҡҡан.\nҺәр төбәктең, илдең, ҡитғаның әллә күпме үҙенсәлекле яҡтары, ҡабатланмаҫ мөғжизәһе бар. Бөгөн тыуған яғым Әбйәлилдең ете мөғжизәһе хаҡында бәйән итмәксемен.\nӘлбиттә, бында ла һәр яҡташымдың үҙ фекере, үҙ ҡарашы булыуын хәтеремдә тотам. Минең өсөн иһә ете мөғжизә түбәндәгеләр.\n1. Күлдәргә бай төйәгем\nМоғайын, башҡа бер генә төбәктә лә беҙҙәгеләй күлдәр юҡтыр. Әбйәлилдә улар — теүәл утыҙ өс. Күп ерҙәге кеүек ваҡ һыу ятҡылыҡтары түгел, ә тулы һыулы, йәйрәп ятҡан, төпһөҙ тәрәнлегендә мең төрлө сер йәшергән ҙур күлдәр.\n“Яҡтыкүл” шифаханаһы Башҡортостанда, Рәсәйҙә генә түгел, хатта сит илдәрҙә лә билдәле. Ул тирәк һәм ҡайындар балдағында ятҡан Яҡтыкүл буйында урынлашҡан. Бында сирлеләрҙе һәр төрлө ванна, душ, массаж-һылау, фитотерапия, батҡаҡ менән дауалайҙар. Төрлө ауырыуҙан интегеүселәр тамам йүнәлеп, тәндәренә генә түгел, йәндәренә лә дауа-ял алып ҡайтып китә “Яҡтыкүл” шифаханаһынан.\nДауалау өсөн күл төбө батҡағын Мулдаҡтан алып киләләр. Мулдаҡты Тоҙлокүл тип тә йөрөтәләр. Әйткәндәй, беҙҙә күлдәрҙең күбеһенең ике-өс атамаһы бар.\nБорон-борондан Мулдаҡ урындағы халыҡты ғына түгел, тирә-яҡтағы төбәктәрҙән дә сирлеләрҙе үҙенә йәлеп иткән. Айырыуса аяҡ-ҡулы, биле һыҙлаған кеше күпләп килгән бында. Арбаларына аҙна-ун көнлөк ризыҡ, самауыр-ҡаҙан, йылы кейем тейәп (күлдә һыу инеп, батҡағына күмелгәс өшөргә ярамай) юлланғандар шифалы күлгә. Уның тоҙло һыуында ҡойонғандар, батҡаҡлы ҡомонда ҡыҙынғандар.\nҮткән быуаттың 70 — 80-се йылдарында ла әле Мулдаҡтың һыуы хатта кешене күтәрерлек ҡуйы тоҙло ине. Ҡырҡ йыллап ваҡыт үткәс, былтыр мин йәнә унда булдым. Күл хәҙер әүәлгеләй тоҙло түгел, батҡағы ла байтаҡ кәмегән. Яр буйында элекке кеүек халыҡ ҡайнап торһа ла, бында хәҙер күберәк ял итергә, шешлек ҡыҙҙырырға киләләр.\nДөйөм майҙаны ике ярым квадрат километр тәшкил иткән Мулдаҡ Михайловка ауылынан дүрт саҡрым алыҫлыҡта ята. 1771 йылда бында билдәле сәйәхәтсе Фальк булып киткән. Минераль сығанаҡтарға бай күл хаҡында ул: “Һыуы үтә тоҙло, шуға күрә бында бер ниндәй балыҡ та үрсей алмай”, — тип яҙып ҡалдырған.\nӘбйәлилдә тағы бер тоҙло күл бар: ул — Атауҙы. Ғәжәп, бында балыҡ бик күп, күрәһең, һыуы диңгеҙҙәге һымаҡтыр. Атауҙы менән Бөрсөнсө күлдәре ер аҫтынан тоташҡан, тип баралар. Ата-бабаларыбыҙ күлдәрҙең береһендә һыу һайыҡһа, икенсеһендә күтәрелеүен күҙәткән.\nКүлдәрҙең һәр береһе тураһында оҙаҡ һөйләргә мөмкин. Бөгөнгө мөғжизәләрҙең икенсеһенә күсәйек.\n2. Күсем руднигы\nБөйөк Ватан һуғышы йылдарында фашизмды еңеүгә иҫ киткес ҙур өлөш индергән рудник ул. Һәр икенсе танктың, һәр өсөнсө снарядтың ҡоросо Күсем руднигы марганецынан ҡойолған.\nҠарағусҡыл-күк төҫтәге был ауыр таш бәғзе бер үҙенсәнлектәре буйынса алтындан да ҡиммәтерәк баһалана. Ошоға бәйле, Американың ҡорос ҡайнатыусы иң эре концерндарының береһен етәкләгән Джирдлерҙың эшҡыуар капиталистар алдында сығыш яһағанда әйткән һүҙҙәрен иҫкә төшөрәйек: “Һуғыш осоронда марганец алтындан юғарыраҡ баһалана. Кентукки штатының ер аҫты һаҡлағыстарында беҙ иҫәп-хисапһыҙ алтын һаҡлайбыҙ. Әммә шундай ваҡыт тыуыуы ихтимал, бер өйөм генә марганец һәм хром өсөн беҙ бөтә шул алтынды бирергә мәжбүр буласаҡбыҙ”, — ти ул.\nИкенсе донъя һуғышын башлар алдынан Гитлер ҙа үҙенең дипломаттарынан һәм иҡтисадсыларынан беренсе сиратта ике нәмә талап итә: марганец менән икмәк.\n...1941 йылдың сентябре. Фашистар Киевты, Минскиҙы баҫып алған. Дошман Мәскәүҙе бомбаға тота. Брест нығытмаһын һаҡлаусыларҙың һәм Гастеллоның ҡаһарманлығы совет һалдаттарының рухын күтәрә.\nУралға завод артынан завод эвакуациялана. СССР Фәндәр академияһы президенты В. Комаров: “Урал — тимергә, төҫлө һәм еңел металға, шулай уҡ яғыулыҡ һәм химия ресурстарына иҫ китмәле бай ил. Тимәк, ул ресурстар һуғыш ихтыяжына егелергә тейеш”, — тип сығыш яһай. Белорет металлургия заводының Туҡһан руда идаралығы директоры Алексей Павлов ашығыс рәүештә Күсем марганец руднигына етәксе итеп күсерелә. Рудник Магнитогорск металлургия комбинатын марганец менән тәьмин итергә тейеш була. Магнитогорск эргәһендәге “Смеловск” станцияһынан Күсемгә тимер юл һалына.\nРудникта эште тәүлек әйләнәһенә дүрт йөҙләп кеше ҡул көсө менән башҡара. Уларҙың күбеһе — ҡатын-ҡыҙ һәм үҫмерҙәр. Күсем, Йәлембәт, Ниязғол һәм башҡа башҡорт ауылдарынан килә эшселәр. Ҡыҙҙар ойошторған забойсылар бригадаһы норма үтәүҙә ирҙәрҙе лә уҙҙыра.\nКүсем Бөйөк Ватан һуғышы осоронда халыҡтар дуҫлығының, илһөйәрлектең ҡабатланмаҫ өлгөһөнә әүерелә. Мәкбүлә Ғарипова, Раҡыя Дауытова, Анна Матвеева, Александра Низнаева, Петр Баранов, Антонина Вертопрахова, Вера Холодова, Варя Карягина... Ул йылдарҙа хеҙмәт ҡаһарманлығы күрһәткән эшселәрҙең исемен һанап бөтөү ҙә мөмкин түгел. Анастасия Помилуйко, Валентина Баранова, Мария Чиндяскина, Полина Серегина — бөтәһе дүрт ҡыҙ үҙҙәре теләп фронтҡа китә. Полина Серегина Сталинград эргәһендә батырҙарса һәләк була. Уның исеме Мамай ҡурғанына уйып яҙылған.\nКүсем руднигы Ҡотоҡай тауы битләүендә урынлашҡан. Был тауҙың иң түбәһендә үҙәктән сығып ятҡан ҡоҙоҡ (ҡотоҡ) бар. Заманында фиҙакәр хеҙмәте менән Бөйөк Еңеүҙе яҡынайтҡан тыл батырҙарына Күсем руднигында һәйкәл ҡуйылған.\n3. Бейештең ер аҫты юлы\nБеҙ бала саҡта район үҙәге Асҡарҙан өс-дүрт саҡрымда ятҡан Остотау мәмерйәһенә инеп-сығып йөрөй торғайныҡ. Тау-ташлы булғанғамы, унда йылан күп ине. Бер ваҡыт беҙҙең, бала-сағаның, мәмерйә тирәһендә уйнағанды белеп ҡалған олатайым миңә унда кереп йөрөүҙе ҡырҡа тыйҙы.\n— Мәмерйә юлы бик алыҫҡа, ун биш саҡрымға, һуҙыла, Юлдаш ауылы эргәһендәге Малай ташына барып сыға, әгәр аҙашһағыҙ, кирегә юлды тапмаҫһығыҙ, — тине олатайым.\nҺуңғараҡ миңә ер аҫты юлының Бейеш батыр һуҡмағы булыуын һөйләнеләр.\n1820 йылда Орсоҡ-Ҡусҡарында донъяға килгән Бейеш Ишкинин бик баһадир, ҡурҡыу белмәҫ батыр булған. Ҡасҡын һалдат ярлы халыҡты яҡлап, байҙарҙың монаятын фәҡирҙәргә өләшеп йөрөгән. Ун һигеҙ-ун туғыҙ йәшлек батыр был хаҡта үҙе йыр сығара:\nАуалай ҙа шоңҡар, эй, ауалай,\nҠош-ҡорт күренеүҙән һағалай.\nТабалмай ҙа дошман,\nДуҫ-иштәрем мине аралай.\nЕрән юрғаҡай ҙа менеп, елеп үттем\nБаяр ғына баҫҡан ерҙәрҙе.\nУғры ғына тиеп хурламағыҙ\nБейешкә ҡаршы зауряд-есаул Муса Әлибәков менән есаул Аҡтаев етәкселегендәге отрядтар ебәрелгән, ләкин Бейеш батырҙы һәм уның иптәштәрен ун йыл буйы тота алмағандар. Башҡорт-мишәр ғәскәре етәксеһе Циолковский хәрби губернатор Перовскийға Бейеште йыш ҡына алтынсы башҡорт кантоны (хәҙерге Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет, Бөрйән, Учалы райондары) тауҙарында һәм урмандарында күреүҙәре хаҡында хәбәр итә.\nАҡ уҫаҡҡайҙарҙың, ай, ҡабығы —\nАҡ ҡуянҡайҙарҙың аҙығы.\nБашҡынайым минең күпте\nДошмандарға булһын яҙығы.\nКүк атҡайым ектем тәртәгә,\nҠаралары ҡалды кәртәлә.\nУңлы ғына ҡуллы ҡашым тарта,\nНиҙәр генә булыр иртәгә.\nИрәндеккәй тауы, ай, күк таштыр,\nҠыйыу ғына булдыҡ, ҡыйыу йөр(ө)нөк,\nӘбйәлил ерлегендә Бейеш тураһында бик күп йырҙар, риүәйәттәр ижад ителгән, әммә беренсе заттан сығарылған шиғырҙары батырҙың үҙенеке булырға тейеш, сөнки ул үҙе ҡурайсы һәм йырсы булған.\nБейеш батырҙың һәләк булыуы хаҡында төрлөсә һөйләйҙәр. Мин бында бер генә фаразды килтерәм: ун йылдан һуң батырҙы тотоп, төрмәгә ябалар.\nЫрымбур губернаторы Перовский Һырдаръя буйындағы Аҡ Мәсет ҡалаһын алырға хыяллана һәм хәрби походҡа әҙерлек башлай. Губерна төрмәләренән иң ҡыйыу, дыуамал, көслө әсирҙәрҙе йыйып, беренсе уҡсылар ротаһы төҙөй. Унда Бейеш тә була. 1853 йылда походҡа сығалар, июль аҙаҡтарында Аҡ Мәсеткә барып етәләр. Дошмандар тарафынан ҡаты яраланған Бейеш ҡанһырап һәләк була.\nБаҡсаларға индем, ҡарап торҙом,\nӨҙөп кенә ҡаптым бер йөҙөм.\nӨҙөп кенә ҡапҡан йөҙөм кеүек,\nСит ерҙәрҙә йөрөйөм бер үҙем.


1 Август 2018, 20:25\nХәүефле ситуацияларҙа әлеге кәңәштәр һеҙҙең үҙегеҙҙең һәм яҡындарығыҙҙың ғүмерен һаҡлап ҡалырға ярҙам итер\nТеррорсылыҡ актына плдан әҙерләнеү мөмкин түгел. Уны булдырмаҫҡа йәки уның һөҙөмтәләрен кәметергә генә мөмкин.\nКүп кеше йыйылған сараларҙа, популяр күңел асыу урындарында, гипермаркеттарҙа, аэропорттарҙа һәм вокзалдарҙа айырыуса иғтибарлы булырға кәрәк.\nШикле кешеләргә, предметтарға, теләһә ниндәй шикле ваҡ-төйәккә иғтибар итегеҙ. Барлыҡ шикле әйбер тураһында хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәренә хәбәр итегеҙ. Таныш булмаған кешеләр һәм автомобилдәр пәйҙә булыуға, тоҡ һәм тартмалар бушатыуға айырыуса иғтибарлы булығыҙ. Ташлап ҡалдырылған, һүтелә башлаған, оҙаҡ ваҡыт файҙаланылмаған транспорт тураһында район хакимиәттәренә һәм урындағы үҙидара органдарына хәбәр итегеҙ.\nТаныш булмаған кешеләрҙән пакет һәм сумкалар алмағыҙ. Үҙегеҙҙең багажығыҙҙы ҡараусыһыҙ ҡалдырмағыҙ. Бинанан резерв сығыу юлдарын һәр ваҡыт белешегеҙ. Нимә генә булһа ла, паникаға бирешмәҫкә тырышығыҙ.\nЯуыз ниәтле кешеләр тарафынан шартлатҡыс әйберҙәре ҡулланғанда, нимә эшләргә ярай һәм ярамай:\nҠулдан яһалған шартлатҡыс ҡоролмалар көндәлек тормошта күҙгә ташланмай.\nИҫегеҙҙә тотоғоҙ: предметтың тышҡы күренеше уның ысын тәғәйенләнешен йәшерергә мөмкин. Ҡулдан яһалған шартлатҡыс ҡоролмаларҙың камуфляжы сифатында иң ябай көнкүреш предметтары ҡулланыла: сумка, пакет, тартма, уйынсыҡ, бушаған һыра, һут һауыты, мобиль телефон һ.б.\nБындай предметтарҙы транспортта, басҡыс майҙансыҡтарында, фатир ишеге янында, учреждениеларҙа һәм йәмәғәт урындарында. Онотоп ҡалдырылған һәм хужаһыҙ әйберҙәрҙе йәмәғәт урындарында күрһәгеҙ, яҡында булған кешеләрҙән уның кем тарафынан ҡалдырылыуы тураһында белешегеҙ. Нисек тә был әйберҙең кем ҡалдырылғанын асыҡларға тырышығыҙ. Әгәр хужаһы асыҡланмаһа, был турала полиция бүлексәһенә йәки Берҙәм дежур-диспетчерлыҡ хеҙмәтенә хәбәр итегеҙ.\nШикле әйберҙе учреждениела күрһәгеҙ, табылған әйбер хаҡында шундуҡ администрацияға хәбәр итегеҙ.\nЭкстрен хеҙмәттәр саҡырыу телефондары:\nЭкстрен хеҙмәттәр саҡырыуҙың берҙәм телефондары – 112 (Берҙәм дежур-диспетчерлыҡ хеҙмәте), 01 (дежур-диспетчерлыҡ хеҙмәте).\nЯнғын хеҙмәте – 01 (стационар телефон), 001,101 (мобиль телефон).\nПолиция – 02 (стационар телефон), 102 (мобиль телефон).\nАшығыс медицина ярҙамы – 03 (стационар телефон), 103 (мобиль телефон).\nГаз хеҙмәте – 04 (стационар телефон), 104 (мобиль телефон).\nРәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Идараһы ышаныс телефоны: 8 (347)251-21-11.\nРәсәй Тикшереү комитетының Тикшереү идараһының ышаныс телефоны: 8 (347)251-62-51.\nЭске Эштәр министрлығының БР буйынса ышаныс телефоны: 128 (Өфө ҡалаһы коды 347).\nРәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының БР буйынса баш идараһының ышаныс телефоны - 8 (347) 233-99-99.\nРәсәй Эске эштәр министрлығының Бишбүләк районы буйынса бүлеге: 8 (347) 2-11-45.\nРәсәй Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәтенең Башҡортостан Республикаһы буйынса Идараһының Бәләбәй ҡалаһындағы бүлексәһе - 8 (34786) 4-12-97.\nмобилизация әҙерлеге һәм гражданлыҡ оборонаһы ғәҙәттән тыш хәлдәр секторы мөдире.


Аҙна яңылыҡтары. Һыйыр малына эволюцияның йоғонтоһо тағы ла көслөрәк булыуы ихтимал\nСөнки бөйрәкәйҙең хужалыҡ хайуанынан бесәй кеүек йорт эсе тәрбиәләнеүсеһенә әйләнеүе бар. Хәҙер бит хөкүмәтебеҙ мохтаждарға социаль ярҙамды ла һыйырлата бирә башланы. Тимәк, ҡураһы булмағандар өй эсендә тоторға мәжбүр була түгелме? Әллә һарайы булмағандар социаль ярҙамһыҙ тороп ҡаламы?\nКүрәһең шулай. Һыйыр мал аҫрарға шарттары булғандарға ғына бирелә. Хәйер, быны ярҙам тип әйтеп буламы икән? Һыйырҙы зоопаркта ғына күргән ҡала кешеһе генә, был мәшәҡәтте еңел тип уйлап, һөт менән иттең хаҡына ҡәнәғәтһеҙлек белдерә. Шуға ҡарамаҫтан, социаль һыйыр тоторға теләүселәр бар. Өфө районының Ҡармасан ауылында йәшәүсе Хөснуллиндар мәҫәлән, былтыр махсус программа буйынса бер баш мал һатып ала. Быйыл ул быҙаулаған.\nБилдәле Совет йәнһүрәтендә әйтелгән был һүҙҙәрҙе һәр кем яттан беләлер. Һыйырҙы хәҙер дәүләт бүләккә лә бирә. Тик мал башы менән түгел, ә аҡсалата. Уға ғаилә үҙе һыйыр һатып алырға тейеш. Шулай уҡ йәнһүрәттәгеләй бөйрәкәйҙе аҫраусы ғаилә ай һайын отчет бирергә бурыслы.\nӨфө районының Ҡармасан ауылында йәшәүсе Хөснуллиндар ҙа мәҫәлән, социаль контракт нигеҙендәге адреслы ярҙам программаһында ҡатнашып 50 мең һум күләмендә матди ярҙам алыуға өлгәшә. Был аҡсаға улар тағы 6 мең самаһы аҡса ҡушып һыйырлы була. Быйыл малдың файҙаһы икеләтә артҡан. Бөйрәкәй быҙаулаған.\nХәҙер Хөснуллиндарҙың йортонда ниндәй генә һөт ризығы юҡ. Табындарынан ҡаймаҡ, эремсек, сыр өҙөлмәй. Аҡты төрлө ҡамыр аштарын бешергәндә лә мул ҡулланалар. 25 йылдан ашыу ауыл хужалығында, артабан 14 йыллап балалар баҡсаһында музыка етәксеһе булып эшләгән Миңлегөл Хәбир ҡыҙы хаҡлы ялға сыҡһа ла ҡул ҡаушырып ултырмай. Улы менән килененә, ейәндәренә йорт эштәрендә ярҙамлаша.\nХөснуллиндар өс бала тәрбиәләй. Социаль программала улар тап күп балалы йәш ғаилә булараҡ ҡатнашҡан. Әле документтар юллау артта ҡалһа ла, бөгөн улар ай һайын отчет биреү менән мәшғүл. Малды аҫрауға тотонолған иҫәп-хисап эштәрен алып бара.\nТимәк, социаль программа быйыл да тормошҡа ашырыла. Мохтажлыҡҡа ҡарап матди ярҙам шәхсән билдәләнә. Был тәңгәлдә аҙ тәьмин ителгән, күп балалы, шулай уҡ опекаға бала алған һәм ғаилә ағзаларының береһе инвалид булһа, мөмкинлеге сикләнгән сабый тәрбиәләүселәргә өҫтөнлөк бирелә. Шәхси хужалыҡ тотоусылар, йәғни үҙ эшен булдырырға теләүселәр дәүләт менән өс йылға тиклем социаль килешеү төҙөй. Ғаиләләргә ныҡлап аяҡҡа баҫырға, һыйырлы булырға мөмкинлек булғанда, ярҙам менән ниңә файҙаланмаҫҡа?! Хөснуллиндар мәҫәлән, һөт-ҡаймаҡлы ғына түгел, килемгә лә эйә. Һыйырҙың быҙаулауы өҫтәмә бонус ҡына.


Үҫтерә лә, һата ла беләләр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Үҫтерә лә, һата ла беләләр\nҮҫтерә лә, һата ла беләләр 21.06.2014 // Эшҡыуар\nЙылы тарафтарҙан килеүселәр элегерәк беҙҙең яҡты шаярыу ҡатыш: “Йәшел помидорҙар иле”, – ти торғайны. Уйлап ҡараһаң, ысынлап шулай ине бит: помидор үҫентеһе һуң ултыртыла, сөнки ҡырау һуға, йәшелсә бешеп өлгөрмәй – йәй аҙаҡтарында тағы һалҡындар көтөлә. Ҡыяр менән дә шул уҡ хәл булды. Хәҙер генә ул теплица, парниктарҙа нимә генә үҫтерелмәй! Хатта күрше өлкәләргә, Себергә, башҡа тарафтарға оҙатыла. Аҙ ғына республика тормошо менән таныш һәр кем беҙҙә тотош “ҡыярлы төбәк” барлығын беләлер.\n– Ассоциациябыҙ 167 фермерҙы берләштерә. Район буйынса теплицалар 330 гектар ерҙе биләй. Шуларҙа 51 мең тонна йәшелсә үҫтерелә. Был бөтә Рәсәй теплицаларында үҫтерелгәндең 10 процентын тәшкил итә, – ти Туймазы фермерҙар ассоциацияһы рәйесе Миңзаһит Шәнгәрәев. – Ҙур күләмдә газ ҡулланыла – бер йылда 283 миллион кубометр яндырабыҙ. Бик күп аҡса түләйбеҙ. Хәҙер газға хаҡ күтәрелә, шуға күрә лә теплицалар һаны, уларҙың майҙаны кәмей, ләкин хәл киҫкен тип әйтмәҫ инем...\nТуймазылар нисек тә килеп тыуған ауырлыҡтарҙан сығырға тырыша: яңы технологиялар ҡуллана, ышаныслы, элиталы орлоҡтар һатып ала, энергия, йылылыҡ һаҡлағыс генераторҙар ҡуя.\nБеҙ булған теплицаны Әмин Ибраһимов ҡорған. Барлығы дүрт гектар майҙанды биләгән ҡыяр плантациялары тәбиғи газ менән йылытыла. Орлоҡтар февраль аҙағында айырым шыттырылып, март башында барлыҡ ергә рәт менән ултыртылған, һәр төпкә еп һуҙылған.\n– Һыуҙы, ашламаны күпләп сарыф итмәҫ өсөн тамсылап ҡына, кәрәгенсә бирәбеҙ. Дүрт гектарҙың икеһе “ҡышҡы” – иртә сәселә, ә икеһе “йәйге” иҫәпләнә. Был алым миҙгел буйы йәшелсә үҫтерергә мөмкинлек бирә, – ти Әмин.\nӘйтергә кәрәк, теплицаларҙа эш еңелдән түгел. Мәшәҡәтенән бигерәк эҫе, тынсыу, һауа дымлы. Шуғалырмы, урындағы халыҡ ылығып бармай икән. Мәҫәлән, Ибраһимовтың биләмәһендә 21 кеше эшләй. Башлыса Үзбәкстандан килгән ирҙәр, ҡатындар. Миңзаһит Шәнгәрәев әйтеүенсә, Рәсәйгә мигранттар килеүенә ҡаршылар бар, ә бына йәшелсәселек тармағында уларһыҙ булмай. Туймазы районында 500-ләп кеше эшһеҙ тип иҫәпләнә. Ләкин байтағының һаулығы шәптән түгел – теплицала эшләй алмай. Ә был тармаҡта ғына ла 4-5 меңләп кеше талап ителә, сөнки 167 фермерҙың күпселеге теплица тота. Мәҫәлән, Латиповтарҙың тотош династияһы барлыҡҡа килгән – хәҙер өсөнсө быуын йәшелсә менән шөғөлләнә тиһәң дә була. Марат Ғәйфуллиндың өс урында 68 гектар майҙанлыҡ теплицалары бар. Туймазылар үҫтерергә лә, һатырға ла өйрәнгән. Көнө-төнө “фура”лар ағыла: ҡыярҙы Пермь, Төмән тарафтарынан да килеп алалар. Байтаҡ райондарҙа фермерҙарҙың урындағы бюджетҡа индергән килеме 5-10 проценттан артмаһа, туймазыларҙыҡы 25-28 процентҡа барып баҫа. Ҡасандыр тиндәр генә торған электр уты менән тәбиғи газдың хаҡы күтәрелеүе бәкәлгә һуға. Ярай әле федераль һәм республика бюджетынан гектарына 49 мең һумлыҡ субсидия биргәндәр. Был күләмле биләмәлә хужалыҡ алып барғандарға бик ҙур ярҙам булған.\n– Фермерҙар йәшәгән ауылдарҙың киләсәге бар, – ти Миңзаһит Мөзәғәт улы. – Сөнки бөгөн фермер йәшелсә, ит, һөт етештереп кенә ҡалмай, эш урындары ла булдыра, ауылдаштарына техника менән ярҙам итә. Бигерәк тә бәләкәй ауылдар яҙмышы уға бәйле. Фермер бит ул килемен диңгеҙ буйында ҡомда ҡыҙынып ятыуға тотонмай, хужалығын нығыта, яңы йүнәлеш булдыра...\nФото: А. Нурмөхәмәтов.


Республика юлдарында авариялар артҡан | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n10 января 2017 — 15:59 ГТРК «Башкортостан»\nРеспублика юлдарында авариялар артҡан.\nБыл тәү сиратта һауа торошона, юлдарҙағы боҙлауыҡҡа бәйле. Кушнаренко районы Әхмәт ауылы янында Киа Рио машинаһы ҡаршы яҡ юлға сығып “Газель” йөк машинаһына бәрелде. Һәләк булыусылар юҡ, тип хәбәр итә шаһиттар. Ошондай һәләкәттәр бихисап. Шуға ла юл хәрәкәте инспекторҙары халыҡҡа мөмкин булһа, оҙон юлға сыҡмаҫҡа, иғтибарлыраҡ булырға кәңәш итә. Сөнки республикала ҡарлы көндәрҙе ҡаты һыуыҡтар алмаштырасаҡ.


Өфөлә «Китап уҡыусы троллейбус» пассажирҙары «Толпар» журналы менән танышты // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Китап уҡыусы троллейбус» пассажирҙары «Толпар» журналы менән танышты\n11:27, 16 июля 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 16 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n15 июлдә Өфөлә «Китап уҡыусы троллейбус» татар телендә сыҡҡан «Толпар» журналы хеҙмәткәрҙәрен ҡабул итте. Журналдың бүлек мөхәррирҙәре Мөнир Вафин, Дилбәр Сөләймәнова, Индира Муллайәнова, фотожурналист Наил Акмеев «Башҡорт драма театры» — «Колхоз баҙары» маршруты пассажирҙарын байрамса кәйеф менән ҡаршы алды.\n«Толпар» хеҙмәткәрҙәре баҫма, матбуғатҡа яҙылыу тураһында мәғлүмәт бирҙе. Өфөләр журналдағы рубрикалар, журналист һөнәренең үҙенсәлектәре менән ҡыҙыҡһынды.\n«Китап уҡыусы троллейбус» акцияһында шағирә, популяр йырҙар авторы Виниса Фәттәхова, бер нисә шиғырҙар йыйынтығы авторы, отставкалағы офицер, хеҙмәт ветераны Фәрит Зарипов, инженер, автор-башҡарыусы Вил Латипов та ҡатнашты. Улар шиғырҙар уҡыны, башҡорт, татар, рус телдәрендә халыҡ һәм эстрада йырҙарын башҡарҙы.\nРеспублика гәзит, журнал редакцияларының күбеһе Әҙәбиәт йылына арналған «Китап уҡыусы троллейбус» акцияһында ҡатнашты.


Гран-при — хужаларҙа - Wikisource\nГран-при — хужаларҙа\nИжад итеү ваҡыты: 2014. Нәшер ителгән: 2014. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Гран-при — хужаларҙа // «Башҡортостан» гәзите, 2014, 25 март.\nМәҙәниәт йылының матур саралары Яңауыл районында әүҙем дауам итә. Шуларҙың береһе – вокалсыларҙың Радик Гәрәев исемендәге асыҡ конкурсы. Быйыл дүртенсе тапҡыр үткәрелгән бәйгелә республиканың туғыҙ районы һәм өс ҡалаһынан 14-тән 62 йәшкә тиклемге өс тиҫтәнән ашыу йырсы ҡатнашты.\nЯңауылда тыуып үҫеп, Башҡортостанда ғына түгел, унан ситтә лә киң танылыу алған бихисап мәҙәниәт һәм сәнғәт әһеле араһында был талантлы һәм үҙенсәлекле опера һәм эстрада йырсыһы айырым урынды алып тора. Күп һанлы халыҡ-ара, Союз һәм Рәсәй кимәлендәге конкурстар, Ғ. Сәләм исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың халыҡ артисы Радик Гәрәевтең ижади мираҫын пропагандалау һәм таратыу район хакимиәте тарафынан ойошторолған бәйгенең төп маҡсаты итеп билдәләнгән. Шуға ла һәр конкурсанттың баһалау комиссияһы ҡарамағына тәҡдим иткән ике әҫәренең береһе – халыҡ йыры, икенсеһе мотлаҡ Радик Гәрәев репертуарынан булырға тейеш. Үҙешмәкәр сәнғәттә ҡатнашыусылар, балалар музыка һәм сәнғәт мәктәптәрендә шөғөлләнеүселәр, ошо йүнәлештәге училищеларҙа уҡыусылар араһынан талантлы башҡарыусыларҙы асыуҙы, уларҙың артабанғы һөнәри үҫешенә булышлыҡ итеүҙе лә күҙ уңында тота ойоштороусылар.\nТөрлө тарафтан йыйылған йырсылар өс төркөмгә бүленеп, 12 – 16, 17 – 35 йәшлектәр, 36 йәштән өлкәндәр сығыш яһаны. Уларҙың оҫталығын Өфө дәүләт сәнғәт академияһы профессоры, Башҡортостандың халыҡ артисы Эльвира Ғәйфуллина рәйеслегендәге жюри билдәләне. Баһалаусылар араһында республикабыҙҙың танылған сәхнә оҫталары Фәнәүи Сәлихов менән Йәмил Әбделмәнов һәм Радик Гәрәевтең тормош иптәше Нәжиә Мөхәмәт ҡыҙы ла бар ине. Төрлө номинацияла лауреат булғандар һәм бәйге еңеүселәре район мәҙәниәт һарайында үткән гала-концертта иғлан ителде. Сара барышында яңауылдарҙың Балтас районынан «Башҡортостандың мәҙәни баш ҡалаһы» марафоны штандартын ҡабул итеп алыуы, бүләкләү барышына һәм иң оҫта вокалсыларҙың сығышына үҙенсәлекле төҫ өҫтәп, уны ысын йыр һәм сәнғәт байрамына әйләндерҙе.\nБәйге йомғаҡтары буйынса 100 мең һум күләмендәге гран-при бер тауыштан еңеүсе тип табылған Яңауыл районы вәкиле Лилиә Ғаязоваға тапшырылды. Мәҙәниәт йортонда методист булып эшләгән ике бала әсәһе бәләкәйҙән йыр-моңға ғашиҡ, быйыл тәүге тапҡыр үҙен һынап ҡарарға баҙнат иткән, һөҙөмтәлә гран-при — уныҡы!\n16 йәшкә тиклемге йырсылар араһынан беренсе урынды – Ағиҙел ҡалаһынан Эльмира Шәрипова, икенсене – Нефтекаманан Тамерлан Хәлитов, өсөнсө урынды Өфө егете Алмас Сиреүсин яуланы. 17 – 35 йәшлектәрҙән I – III дәрәжә дипломдарға Өфөнән Наҙгөл Ибраһимова, Яңауыл районынан Айҙар Әхиәров, Өфө ҡалаһынан Илнур Ишембаев һәм Динара Хафизова лайыҡ булды. 36 йәштән олораҡтар араһында Тәтешле районы йырсыһы Рәмил Хәсәнов I дәрәжә диплом алһа, Яңауыл районынан Хәлисә Нәсибуллинаға – икенсе, Краснокама вәкилдәре Гөлсәсәк Йосопова менән Данил Хужинға өсөнсө дәрәжә дипломдар тапшырылды.\nРадик Гәрәев репертуарына ингән йырҙы иң яҡшы башҡарыусы тип Өфө ҡалаһынан Айтуған Ғәйзуллин табылды. Халыҡ йырын иң оҫта башҡарыусы булараҡ Асҡын районынан Әфғәт Асҡаров билдәләнде, әйткәндәй, ул бәйгенең иң өлкән ҡатнашыусыһы ла икән.\nСалауат районынан Рәдиф Зарипов «Үҙенсәлекле башҡарыусы» исеменә лайыҡ булһа, Өфөнән Салауат Мөхәмәтйәров – «Сәхнә оҫталығы», Илмир Бирғәлин «Һирәк башҡарылған йыр» номинацияларында еңеү яуланы.\nАрабыҙҙан бик иртә киткән талантлы композитор Салауат Низаметдиновтың уҡыусыһы, үҙе лә күреү һәләтенән мәхрүм Хәйбулла егете Азат Исҡужинға «Тамашасы һөйөүе» призы тапшырылғанда зал көслө алҡыштарға күмелде. Һауа шарттарына ҡарамай, 800 саҡрым араны бер ни итмәй, Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш сиктәрендә ятҡан Хәйбулла районынан төньяҡ сиктәге Яңауылға килеү үҙе генә лә һоҡланырлыҡ бит! Азатты бәйгелә ҡатнашырға дәртләндергән һәм уны оҙатып йөрөгән район мәҙәниәт һарайы хеҙмәткәре Гөлфиә Хәләфетдинова менән йырсының аккомпаниаторы, мөмкинлектәре сикләнгән үҫмерҙәрҙең «Нур» клубында музыкаль етәксе булып эшләүсе Урал Аҡъюлов, һис шикһеҙ, оло маҡтауға лайыҡ. Радик Гәрәев ижадына булған ихтирам һәм һөйөү этәргән бындай ҡыйыу аҙымға хәйбуллаларҙы.\nВокалсының ярты уңышы аккомпаниаторға бәйле, шуға ла улар өсөн айырым номинация булдырылғайны. Өфөнән Римма Садиҡова, Яңауыл районынан — Юрис Бәҙретдинов, Мишкәнән — Данил Әсләмов һәм Илеш районынан Айвар Миңлеғолов иң яҡшылар тип билдәләнде.\nМәшһүр сәнғәт оҫтаһы Радик Гәрәев исемендәге йырсылар бәйгеһенең сираттағыһы тамамланды. Уның еңеүселәре генә түгел, барлыҡ ҡатнашыусылары ла ижад өсөн яңы дәрт-дарман алып таралышты.\nЭльвира Ғәйфуллина, баһалау комиссияһы рәйесе:\n– Конкурсанттарҙың башҡарыу оҫталығы йылдан-йыл үҫә барыуы шатландыра. Быйылғыһына йырсылар бик етди әҙерләнеп килгән, репертуарҙары ла байыраҡ. Киләсәктә сығыштарҙы төплөрәк баһалау йәһәтенән номинациялар теҙмәһен тулыландырыу кәрәк. Ойоштороуға килгәндә инде, был сара йыл да бик матур үтә. Район хакимиәте башлығы Илшат Вәзиғәтов һәм уның ҡул аҫтында эшләүсе барлыҡ хеҙмәткәрҙәр, тәү сиратта мәҙәниәт бүлеге бәйгене үткәреүгә бик етди ҡарай.\nРинат Ибраһимов, Яңауыл районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге етәксеһе:\n– Мәшһүр яҡташыбыҙ исемен йөрөткән конкурстың дүртенсеһен үткәрҙек. Уларҙың һәр ҡайһыһы ҡабатланмаҫлыҡ, камил. Шулай ҙа бәйгенең географияһын киңәйтеп, уның ысынлап та асыҡ конкурс икәнен күрһәтеү өсөн эшләйһе бар әле. Ҡатнашыусыларҙың былтырғынан аҙыраҡ булыуы уйланырға мәжбүр итте.\nАнсар НУРЕТДИНОВ, «Башҡортостан»дың үҙ хәбәрсеһе.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Гран-при_—_хужаларҙа&oldid=467640"


26 Апрель 2018, 11:28\nБаҙарҙа ике үҫенте һатып алып ултырттым, май айындағы тәүге ҡырау алмағастың япраҡтарын юҡ итте һәм ул үҫеп китмәне. Был хәлдән һуң культураны ентекләп өйрәнергә булдым.\nБылтыр күп кенә гәзит уҡыусыларыбыҙға билдәле баҡсасы Морис Нәғимовтың “Әлшәй хәбәрҙәре”ндә емеш ағастары һәм ҡыуаҡтарын тәрбиәләү буйынса бирелгән кәңәштәре бик оҡшаны. Морис Тәлғәт улы бөгөн һеҙҙе ҡайһы бер еләк-емеш культураларын үҫтереү үҙенсәлектәре менән таныштыра.\nҺуңғы йылдарҙа күптәр олонло алмағас (колоновидная яблоня) үҫентеләре һатып ала башланы. Журналдарҙа юғары уңыш биреүсе был ағас тураһында матур фотографиялы мәҡәләләр баҫылып сыҡҡас, алмағастың был төрө менән ҡыҙыҡһыныусылар артты. Ләкин күп кенә баҡсасылар олонло алмағастан юғары уңыш ала алманы, өҫтәүенә ул күп ботаҡтар ебәрә, ә ысынында иһә улай булырға тейеш түгел. Минең дә бындай алмағас үҫтереү буйынса тәүге тәжрибәм уңышлы булманы. Баҙарҙа ике үҫенте һатып алып ултырттым, май айындағы тәүге ҡырау алмағастың япраҡтарын юҡ итте һәм ул үҫеп китмәне. Был хәлдән һуң культураны ентекләп өйрәнергә булдым.\nАсыҡланыуынса, баҙарҙа һатылған үҫентеләрҙең 95 проценты – көньяҡта үҫтерелгән һәм улар Молдавия һәм Украинанан ҡайтартылған икән, ә улар беҙҙең климатҡа яраҡлашмаған. Силәбеләге “Рәсәй баҡсалары” йәмғиәте беҙҙең зонаға яраҡлаштырылған сорттар үҫтереү менән шөғөлләнә, үҫентеләрҙе унан яҙҙырып алырға мөмкин. Әммә тағы ла бер факторға иғтибар итегеҙ.\nТамырҙары ныҡ үҫешкән, һабағы йыуан һәм бейеклеге кәмендә 70 см тәшкил иткән олонло алмағастар ғына яҡшы үҫә һәм емеш бирә. Һәм уларҙы мотлаҡ питомниктан һатып алырға кәрәк, сөнки почта аша һеҙгә стандарт үҫенте ебәрмәүҙәре лә ихтимал.\nӘгәр бынндай алмағас үҫтерергә ҡарар иткәнһегеҙ икән, уларҙың Васюган, Малюха, Ренет Мажерова, Искорка кеүек ҡышҡа сыҙамлы сорттарын һайлап алығыҙ. Уларҙы юл, ҡойма, йорт стенаһы буйлап ултыртырға мөмкин, ләкин алмағастар һәр ваҡыт ҡояшлы яҡта үҫергә һәм төньяҡ елдәренән һаҡланған булырға тейеш. Алмағастарҙы бер-береһенән ярты метр алыҫлыҡта, ғәҙәти алмағасты ултыртҡан кеүек ултыртырға кәрәк. Ләкин яҙын ултыртҡандан һуң ғәҙәти алмағастың яҡшыраҡ тармаҡланһын өсөн өҫкө ботағын киҫеп алалар, ә олонло алмағастыҡын киҫергә ярамай! Әгәр өҫкө ботағын киҫеп алһаң, йәиһә уға һалҡын тейһә, ҡуяндар, сысҡандар зыян килтерһә, һынһа, унда тармаҡланыу башлана һәм емеш биреү тотҡарлана.\nОлонло алмағас дөрөҫ итеп тәрбиәләгән осраҡта икенсе-өсөнсө йылына емеш бирә башлай. Әгәр өҫкө ботаҡтарға зыян килһә, нимә эшләргә? Ул саҡта яңынан үҫкән өҫкө ботаҡтарҙың иң көслөһөн ҡалдырып, ҡалғандарын йәшел килеш алып ташларға кәрәк. Ҡалдырылған ботаҡ турайып, вертикаль үҫеүен дауам итәсәк.\nОлонло алмағастың бер йыуан олоно һәм ҡыҫҡа (20 сантиметрҙан артыҡ түгел) ботаҡтары була. Ләкин ҡайһы ваҡыт, сорттың ниндәй булыуына ҡарап, ян яҡтан оҙон ботаҡтар ҙа үҫеп сыға, төбөндә ике-өс бөрө ҡалдырып, уларҙы киҫеп алырға кәрәк. Июнь урталарында ян яҡтан үҫеп сыҡҡан көслө ботаҡтарҙы өҫтәмә рәүештә өҙөп алырға кәрәк.\nТәүге ике-өс йылда олонло алмағасҡа һәр ике аҙна һайын бер биҙрә һыуға 1 аш ҡашығы мочевина ҡушып һиптерәләр. Июлдә бындай туҡландырыуҙы туҡтатырға кәрәк, юғиһә ағас ҡышҡа әҙерләнеп өлгәрмәй. Артабанғы йылдарҙа уны ғәҙәти алмағас кеүек ашларға кәрәк.\nӨҫкө ботаҡтарҙағы бөрөләрҙе туңыуҙан һаҡлау өсөн тәүге ике йылда ҡыш башланыр алдынан алмағасҡа 3-4 планканан пирамида ҡуйырға һәм һауа инеүсе туҡыма менән ябырға кәрәк.\nОлонло алмағасты беҙҙең зонала үҫтереүҙең тағы ла бер варианты бар: уны 10-12 литрлы контейнерға ултыртырға, 4-6 йылдан һуң 20-25 литрлы һауытҡа күсерергә һәм 10-12 йәшлек булғансы шунда тоторға була. Ҡышҡылыҡҡа контейнерҙағы ағасты бинаға индерергә кәрәк, унда температура -10 градустан түбән булмаҫҡа тейеш. Контейнерға һалыу өсөн 2:1:1 нисбәтендә тупраҡ, серетмә һәм ҡом ҡатнашмаһын ҡулланырға мөмкин.\nҺүҙемде йомғаҡлап, шуны әйткем килә, алмағас өсөн бүленгән участкала тәүҙә ғәҙәти алмағастар, ә ҡалған майҙанда олонло һәм кәрлә (улар тураһында һүҙ - киләһе мәҡәләлә) алмағастар ултыртып ҡарарға кәрәк.


Нисек яратылған гүзәл заттар? » Башҡортостан гәзите\n23-08-2017, 00:45 // Мөхәббәт баҡсаһы // Баҫып сығарырға\nБик борон заманда Тәңре яҡты донъяға ҡатын-ҡыҙҙы бар итергә булған. Ярайһы ғына ҡатмарлы һәм оҙайлы эш торған уның алдында. Шул саҡта уның янына фәрештә килгән. Бөйөктөң ҙур тырышлыҡ һәм кинәнес менән эшләп ултырғанын күреп:\n– Шул тиклем хеҙмәт талап итәме был эшең, Бөйөк зат? – тип һораған.


Әстерхан сәтләүеге бүлкәһенән шифалы төнәтмә » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Әстерхан сәтләүеге бүлкәһенән шифалы төнәтмә\nСәтләүек бүлкәһенән (перегородка) әҙерләнгән халыҡ дауаһы гипертония, шәкәр диабеты, радикулит, нервы ауырыуҙары, артыҡ кәүҙә ауырлығы, колит, конъюнктивит, иммунитет ҡаҡшауы кеүек сирҙәрҙән ярҙам итә. Организмда йод етмәү мастопатия, простата биҙе аденомаһы, дөйөм хәлһеҙлек, миома һәм башҡа күп кенә етди ауырыуға килтереүе бар. Ә сәтләүек бүлкәһенән әҙерләнгән төнәтмә – уның запасын тулыландырыуҙың иң яҡшы сараһы.\nКонъюнктивитты дауалау өсөн сәтләүек бүлкәһен он булғансы онтарға кәрәк. Ярты стакан онтаҡҡа 1,5 стакан һалҡын һыу ҡойоп, утҡа ҡуйырға, ҡайнап сыҡҡас, 20 минут талғын утта тоторға. Һуңынан марля аша һөҙөп алырға. Бер аҙ һыуынғас, мамыҡты шунда манып, күҙгә ябырға мөмкин.\nҠалҡан биҙе ауырыуҙарынан һоро төҫтәге шешәнең (0,5 л) өстән бер өлөшөн сәтләүек бүлкәһе менән тултырырға һәм тулғансы араҡы ҡойорға. 21 көн төнәтергә. Өс аҙнанан һуң һөҙөп алып, ашарҙан алда берәр ҡалаҡ эсергә.\nШулай уҡ һыу ҡушып та шифалы төнәтмә әҙерләргә була. Ярты стакан сәтләүек бүлкәһен кәстрүлгә һалырға һәм бер нисә стакан һыу ҡойорға. Ҡайнап сыҡҡас, бер-ике минут талғын утта тоторға. Бер аҙ һыуынғас, һөҙөп алырға. Ашарҙан алда көнөнә өс тапҡыр берәр йотом эсергә.\nШәкәр диабетын дауалау өсөн.\nИке ҡалаҡ сәтләүек бүлкәһенә өҫтө ҡапланырлыҡ итеп араҡы ҡойорға һәм ете көн төнәтергә. Был шифалы дарыуҙың алты тамсыһына ике ҡалаҡ һыу ҡушып эсергә. Дауаланыу курсы 21 көндән өс айға тиклем дауам итеүе ихтимал.\nЯман шеш, мастопатия һәм аналыҡ ятҡылығындағы фибромиоманы дауалау өсөн.\n20 – 25 сәтләүектең бүлкәһен быяла һауытҡа һалып, 100 мл 70 процентлы спирт ҡойорға. Ҡапҡасын ябып, бер аҙнаға ҡараңғы урынға төнәтергә ҡуйырға. Дауаланыуҙың тәүге көндәрендә 15 тамсы ошо шифалы эсемлекте 30 мл йылымыс һыуға ҡушып, көнөнә өсәр тапҡыр эсергә. Мотлаҡ һыу өҫтәргә онотмағыҙ. Әкренләп 15 тамсынан 20 тамсыға күсергә. Дауаланыу оҙайлығы – 60 көн. Һуңынан ун көн ял итеп алырға һәм яңынан ҡабатларға.\nБындай төнәтмәне даими ҡулланыу бик яҡшы һөҙөмтә бирә: нервы тыныслана, йоҡо көйләнә, иммунитет, матдәләр алмашыныуы яҡшыра, артыҡ кәүҙә ауырлығы юғала.\nӘммә сәтләүек бүлкәһенән әҙерләнгән төнәтмәне ҡулланыу тыйылған осраҡтар ҙа бар. Уны экзема, псориаз, нейродермит кеүек сирҙәр менән ауырыусы кешеләргә эсергә ярамай.\nСығыу ваҡыты 25-01-2018, 07:00 | Ҡаранылар: 267\nБронхиттан мандарин ярҙам итә


Негев — Башҡорт Википедияһы\nЯҡын Көнсығыштағы сүллек\nНегев (йәһ. הנגב [һaˈnegev], бор.-йәһ. הַנֶגֶב [һanˈnɛɣɛv]; ғәр. النقب; ән-Нәҡаб, ән-Нәҡб) — Яҡын Көнсығыштағы сүллек, Израилдә урынлашҡан (территорияһының 60 проценты самаһын биләй). Майҙаны — 12 000 км². Негев көнсығыштан — Арава үҙәне, көньяҡтан — Акаба (Эйлат) ҡултығы, көнбайыштан Урта диңгеҙ һәм Синай сүллеге менән сикләнгән, төньяҡта Йәһүҙиә сүллегенә, Йәһүҙиә тауҙарына һәм яр байы тигеҙлегенә тиклем йәйрәп ята. Негев сиктәрен шартлы тип табырға була — атап әйткәндә, көнсығыш һәм көнбайыш сиктәрен халыҡ-ара сиктәр буйлап үткәреү ҡабул ителгән. Негев төбәген Негевтың үҙенә һәм Төньяҡ Негевҡа бүлеп йөрөтәләр.\nНегев Израиль картаһында\nНегев сүлендәге үҫемлектәр донъяһы\n«Негев» һүҙе Торала «көньяҡ»ты, ә тәржемәһе «ҡоро» тигәнде аңлата.\nГеология күҙлегенән Негев — диңгеҙ кимәленән 600—800 метр өҫтә ятҡан яйла. Бурташ менән ҡапланған был сүлле төбәккә арид денудацияһының төрлө формалары хас. Әйтәйек, тик Негевта һәм Синайҙа ғына «махтешим» (эрозияланыу кратерҙары) осрай. Махтештар — ул тигеҙ текә ярлы тәрән овал уйһыуҙар. Шундайҙарҙан Рамон махтешы тип аталғандың, мәҫәлән, тәрәнлеге 300 м, киңлеге 8 км һәм буйы 40 км. Улар карст принцибы буйынса яһалған: ер аҫты ағымдары йомшағыраҡ түбәнге ҡая ҡатламдарын йыуған, шунан ҡатыраҡ өҫкө ҡатламдар соҡор яһап емерелеп төшкән.\nНегев үҙе кипкән сүлдән тора. Төньяҡ Негевҡа Бөтә Израиль һыу үткәргесе ҡоролған, был уны һөҙөмтәле баҫыусылыҡ зонаһына әйләндерергә мөмкинлек биргән. Бында мошавтар һәм кибуцтар күп, Сдерот, Нетивот, Офаким ҡалалары урынлашҡан. Шулай уҡ Ғәззә секторы ла ошонда. Негевтың үҙендә Димона һәм Арад ҡалалары урынлашҡан. Беғер-Шева районында Төньяҡ Негев менән Негевтың үҙе араһындағы сик үтә.\nНегевтың төньяғындағы Ятир урман массивы илдәге иң ҙур урмандарҙың береһе һанала. Ағастар 1964 йылда ултыртыла башлай, уларҙың һаны дүрт миллиондан ашыу төпкә еткән.\n2011 йылда Израиль хөкүмәте «Правер — Бегин планы»н хуплай, был план Негевтағы бәҙүән берлектәренә рәсми статус биреү, иҡтисади үҫтереү, ергә милек хоҡуғын хәл итеү маҡсатын ҡуя. План сиктәрендә, атап әйткәндә, бәҙүән тораҡтарының бер өлөшөн ҡайһы берҙәрен таныу ҡарала, әммә бөтә Израилдәге 40—70 мең бәҙеүәнде дәүләт тарафынан танылмаған тораҡтарҙан танылған урындағы советтарға компенсация түләп күсереү ҙә күҙҙә тотола . Был планды ҡабул итеү һөҙөмтәһендә протестар һәм Израилде расизмда ғәйепләүҙәр башлана.\n↑ йәһ. מכתשיםמכתשים (множ. число); в ед. числе — «махте́ш» (Ҡалып:Lang-he2)\n↑ Cabinet Approves Plan to Provide for the Status of Communities in, and the Economic Development of, the Bedouin Sector in the Negev, PMO official site, September 11, 2012\n↑ Израиль изгоняет бедуинов из традиционных мест обитания, Islamnews.ru (7 май 2013). 7 май 2013 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Негев&oldid=919903 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 23 ноябрь 2019 в 21:51\nБыл бит һуңғы тапҡыр 21:51 23 ноябрь 2019 үҙгәртелгән.


Ҡыштым Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡушылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nҠыштым Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡушылды\n12:18, 21 сентября 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 21 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ғәлиә Нәбиева/.\nҠыштым Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡушылды. Ҡыштым ҡала округы башлығы Людмила Шеболаева Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге рәсми вәкиле Амур Хәбибуллин менән Хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы.\nБашҡортостандың Силәбе өлкәһендәге Тулы хоҡуҡлы вәкиллегендә аңлатыуҙарынса, документҡа быйыл март айында Башҡортостан менән Силәбе өлкәһе араһында төҙөлгән килешеү сиктәрендә ҡул ҡуйылған. Был проект төбәк-ара һәм милләт-ара хеҙмәттәшлекте нығытырға мөмкинлек бирәсәк. Көньяҡ Уралдың 10 муниципаль берәмеге менән шундай килешеүҙәргә ҡул ҡуйылған да инде. Килешеү — өс яҡлы, унда Силәбе өлкәһе башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Морис Йосоповтың ҡултамғаһы бар.\nӨлкә биләмәһендә 200 мең самаһы башҡорт йәшәй, шуға күрә Башҡортостан менән Силәбе өлкәһенең үҙ-ара файҙалы сауҙа-иҡтисади, мәҙәни, социаль, мәғариф хеҙмәттәшлеге бик мөһим.\nҠыштым башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Гөлсирә Истамғолова башҡорт халҡының мәҙәниәтен һаҡлау йәһәтенән ғәйәт ҙур эш башҡара. Ҡалала 20 йылдан ашыу «Йәшлек» йыр ансамбле эшләп килә.\nТеги: төбәктәрҙәге башҡорттар,хеҙмәттәшлек