Бай ҡатын-ҡыҙҙар ир-егеттә эҙләргә һеҙ бында ҡатын-ҡыҙҙар исемлеге, улар эзләй ир-атты өсөн бушлай контакт бәйләнеш өсөн телефон номеры һәм ауырға ҡала. Һеҙ бында шул тиклем ир-егеттәр ҡатын-ҡыҙҙы эҙләп табыу өсөн, ауырға туранан-тура хәҙер. Барыһы да һезгә эшләргә кәрәк, был аралашыу, һәм улар беләләр, ҡайҙа уларҙы ҡушыла. инанысы һеҙ зәбир Улар һеҙгә түләү бар. Шәкәр мумие сайты-сайтында танышырға була, унда донъяла һеҙ үҙенең һөйәрҙәре менән тоташтыра. Беҙ тәҡдим экспресс-әсә шәкәр хеҙмәтендә танышып, папик, шәкәр шәкәр малайҙар һәм ҡыҙҙар. Һеҙ закондар теркәлгәндә бәйләнеш өсөн әле. Һеҙ һөйәр эҙләй, ул бик бай, тере һеҙҙе үҙгәрттеме? Әгәр эйе, һеҙ дөрөҫ урыны булған. Бында һеҙҙең…\nТеркәлгән онлайн без таныштырҙы. Онлайн танышыу яңы кешеләр менән таныштым. Өсөн өҫтәмә таныштырҙы. Йәше яңы кешеләр менән танышып бөтә\nКүп танышыу сайттары ла бар, улар ҡуллана аласыз булып теркәлгән\nШунда мин бик ярата һәм һәр саҡ барып эләгергә хыяллана итальяндарҙы хайран ашап, тип италия менән бәйле. Рок итальян ир-аттар. Бәлки, һеҙ икенсе ресторан ҡарарға теләмәй, ысын итальян аш-һыуы бар, идара итальяндар, күпселек кешеләр, шунда эшләй ул, итальян, һәм күп кенә клиенттар итальян: тағы бер яҡшы ысулы (күпселектә улар өсөн шулай уҡ бушлай ваҡиға булып тора), барыу өсөн Вествуд институтта итальян мәҙәниәте, яҡын Лос-Анджелес. Кафеға официанттар кәрәк. Мачо итальян мин тап шунда минең менән танышты. Мин үҙебеҙҙең ғаилә өсөн эшләй. Һуңынан итальян һәм итальян аш-һеҙ, һеҙ ир-егеттәр бер урында алырға мөмкин. лола Әгәр сездә бар, етерлек аҡса һеҙгә барып ине….\nРулетка популяр альтернатива өсөн iPhone. Тикшерергә iphone өсөн һигеҙ веб-сайтында һәм өҫтәмә Chatroulette кеүек, барыһы да альтернатива тәҡдим итә һәм ранжировать ҡулланыусылар берләшмәһе. Итальян танышырға, чат-шатлыҡ урын ул, һәм һөйләшеү өсөн яңы дуҫтар менән таныштырҙы. Йәки яңы кешеләр менән аралашыу эргәлә бөтә донъя буйынса. Осраҡлы кешеләр менән һөйләшеп һарайында бөтә донъя реаль. Һәм яңы танышҡан кешеләр тураһында һөйләнеләр, тип, һеҙҙең өсөн мөһим. Артабан Видеочивать Chatroulette йәки альтернатив Omegle. Видео йәки үҙгәртеп һөйләшә Кәрәк булһа тағы, уның WebRTC технологиялар ҡулланыу. Канал-был ябай ысулы пост тураһында һөйләне, табылған һәм нимә тураһында һөйләшәләр-анонимлыҡ һәм тиҙ ҙә. Без теркәлгән, реклама юҡ, юҡ меню. Маймыл-был…\nБеренсенән, һеҙгә шул булыр өсөн, кем терәлеп сайтында онлайн танышырға, чат-мессенджер аша икенсе сингл итальян бөтә донъя менән аралашыу мөмкинлеген бирә. Нисек һеҙҙең кеүек күп йәки аҙ хәбәр ебәрә алаһығыҙ, һеҙ нисек оҡшай, шулай ҡарай, тип телисез икән ағзаһы. Был ғәҙәттә иң яҡшы идея, дөйөм ебәреү өсөн тәүҙә ябай тойола сәләмләп, кереткәнсе хәбәр ебәргән бик күп. Шулай уҡ форумда беҙҙең ебәреү мөмкинлеге бушлай һәм итальян смайл стикер чат, социаль селтәрҙәр һәм башҡа сайттар кеүек Facebook. Шулай булғас, әгәр һеҙ застряла был һүҙҙәре урынына ҡулланылған йылмайликтар. Итальян ч сайты аша тағы ла бер ҙур өҫтөнлөк булып тора, тип, һеҙ, аласыз төркөм…\nИнтернет. Сиркәүе дин тураһында һеҙ уларҙың һеҙгә таба алмай. Әйткәндәй, уның»да»күпкә артыҡ үҙенсәлекле һәм һеҙгә ҡарап, уны башҡа ҡатын-ҡыҙға ҡарағанда ҡарау, иғтибарлы булыу теләге һеҙҙә, һәм был тәжрибә минең, тип яратып, ир-аттың күпселеге мөнәсәбәт контролдә тота. Улар, ҡағиҙә булараҡ, йә ҡыҫҡыс менән янай, ҡатын-ҡыҙ яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алырға тырыша. Күпселек ир-егет, бер ниндәй ҙә етди проблема булып сма мөнәсәбәткә әҙер булыуын, үҙ ниәте эшләй. Әгәр һеҙ етди ир-егет бер ҡабым да ишара, аҙғын икән, бындай бурыстар уны әле әҙер түгел. Бынан тыш, был йыш ҡына көтөп яҡшы, әлегә ул эшләй әҙер, тип вәғәҙә бирҙе половинчатый сөнки әгәр уның ҡыҫҡыс, һуңыраҡ…\nФинанс көрсөк, эшһеҙлек, көнбайыш ҡатын ҡыҙ ир-егеттәрен эҙләп барған һәм бай күберәк. Бай ҡатын-ҡыҙ күп кәрәк түгел. Һеҙ тап килергә тейеш, аҡыллы һәм подружиться. Хатта әгәр һеҙ шулай сибәр, Бред Питт булараҡ, һай-һай, бай ҡыҙ көндәлек тормошта осратырға мөмкин. Бай ҡыҙы матур, матурҙы ярата, үҙ автомобиле. Тикшереү»матурлыҡ салоны». Ҡайһы бер йәш ҡыҙ үҙ автомобилдәр ҡуйыу таштар ярата иҫ киткес бай. Оло йәштәге ҡатын-ҡыҙы, БМВ булған кеүек, мода күрһәтеү һәм автомобиль салоны Мерседес. Ул, вагон кеүек ябай мода. Был бер ни ҙә тормай. Бай ҡатын-ҡыҙҙы белмәй, аҡсаны нисек тотонорға теләй. Мода шоуы һәр ҡатын-ҡыҙ өсөн мотлаҡ уңышлы һәм бай, үҙенсәлекле экстравагант…\nИталияның иң яҡшы сайты бушлай таныша. Италияға бушлай онлайн синг танышып аралашаһым килгән. Полно ҡатын-ҡыҙҙар ир-егеттә эҙләргә иғлан етди мөнәсәбәт һәм бушлай шәхси көсө менән италияла беҙҙән, ни интернет-яңы дуҫтар һәм флирт, китергә кәрәк. Италияла италия беҙҙең менән бушлай осрашыуға таныштыра башлай һәм бөгөн бушлай онлайн ч таныштырҙы. Тулы яңғыҙ ҡатын-ҡыҙ һәм ир-егет Италия, һеҙ эҙләгән дата булараҡ, любовник, дуҫлыҡ, шатлыҡ. Италияла улар тиҙ таба, беҙгә бөтөнләй бушлай хеҙмәттәр менән таныша. Бөгөн абруцци синг теркәү өсөн бушлай ҡарарға була шәхси иғландар, интернет тоташтырылған һәм ҡулланыу бөтөнләй бушлай онлайн сервис италияла беҙҙең танышыу. Сәләм ханым, миңә исемем Тэда, был йылдарҙа мин…\nҺеҙ сайттың танышып өйләнешә Практика менән ни, баҫыуға юл алабыҙ һеҙ аз флирт, ул ҡатын-ҡыҙ мөрәжәғәт килә, һәм был һеҙҙең шул тиклем генә эшләй, кейәү ябыу өсөн был килешеүҙә дата бөтә танышыу һәм уларҙың етәксе көйләй. Бөтә, тип, һеҙ, һеҙҙең был алдағығыҙ башлығы туғыҙҙы белер. нөктәләренә килтерелде Шулай итеп, һеҙ аҫҡа һыу үткәргес, бөтә ошо һуңғы аҙымға бәйле. Стресс түгел Был алыҫ әгәр һеҙ получает, һеҙ эшләгән\nИтальян теле дәресе: итальян ҡыҙы ҡаршы ала америка малайы — YouTube превивать менән\nБыл алдан ҡарау ‘италия-америка ҡыҙ осрата егет’. Был дәрес өсөн кеше итальян теле, итальян, уның йөрәге менән яуларға теләй. Йәки ҡатын-ҡыҙҙарҙың эҙәрлеклә һеҙ италияла, аҡш-та, дәресте артабан был ярҙам итәсәк һезгә, һеҙ нисек уйлайһығыҙ. Ҡайһы бер һүҙ һәм фразаларҙы йөрәге тултыра белеү, һеҙҙә уларҙы үҙегеҙгә һөйлә италияла әйтә алам. Йәки итальян диктор бер нисә фразаны ятлап аласаҡ, тип әйтергә мөмкин ул, тип, ҡыҙ итальян, һеҙ ҡаршы италияға сәфәре һеҙгә ышанам. Ҡасан римда, эшләй, рим кеүек. Заиграть менән булған һәм ныҡышмал ханым, агрессив дәрәжәле булыуында түгел. Һеҙ беләһегеҙ, һорар өсөн, әгәр уны эсергә ине, әгәр уның менән кем, әгәр башҡа егеттәр…\nБыл маҡсат өсөн генә бушҡа күңел ч итальян, шуға күрә, зинһар, шәхси мәғлүмәт урынлаштырыу тәртибе һәм законһыҙ ҡатнашты. Күбеһе итальянды-католик һәм Ватикан (штаб-фатир католик сиркәүе) италияла ҡушыла. Был дини яҡтан, һеҙ Виталиано ҡыҙы тураһында тик ишетеп Әгәр телисез икән итальян ҡыҙы ҡайнар ҡаршылап, һуңынан инә ҡалалары рим, Милан, Неаполдә (пицца тыуған урыны) һәм башҡа күп нәмәләр. Әгәр һеҙ был ҡаланың түгел, әммә яҡын, йәғни эҫе һәм италия ҡаршы ч итальян ҡыҙы беҙгә инеп сыҡты. Яңғыҙ ярата, ата-әсәһе менән йәшәй, шуға итальяндар менән осрашыу Береһе-үҙ ғаилә өсөн бай мәҙәниәте, күп кенә өйҙә яңғыҙ йәшәгән итальяндарҙы, уны бер йыл тирәһе башҡарҙым\nИҢ ЯҠШЫ УРЫНДА БУЛҺЫН ӨСӨН, БАЛА ХОҠУҠТАРЫН ҠАРШЫ\nӘгәр һеҙ бер ябай һәм ҡайһы ваҡытта була. показано алмай өсөн яҡшы ҡаршы, яңғыҙ егет, һеҙ кемдәргә ҡушылып кимәлдә, бәлки, һеҙ уйлаған нәмә менән һеҙ дөрөҫ. Әммә тормош шундай, тип, һеҙ, мөмкин булһа, барлыҡ урындарҙа неправильных ғына йүнәлдерелгән. Бер нисә йыл элек, мин тип һанарға күнеккән, тип бер генә урында булмаһын, бары егет менән таныштым. Мин үҙенә күрһәткән, мин яңғыҙым нисек бокал шарап менән өҫтәл артына ултырып, күңелһеҙ әнисә йылмайыуы, минең өҫкә каблук һайларға кәрәк һәм мин, мин һәм интригующе серле егет табып әммә бик ҡыҫҡа. Шулай итеп, мин уйлайым, өҫтөндә мин бала булып балҡыр тип, беҙ алыр инек башларға…\nБуталсыҡ, һеҙгә мәғлүм булыуынса, һеҙгә ҡарата түгел, һәр ваҡыт бәхетле, ләкин һеҙ бер ваҡытта ла аҡланма союзы һеҙҙең өсөн ағыулы булған. Һәр кем өсөн етерлек етешлек табыуын, романтик мөнәсәбәттәр яңы ағыулы ҡыҙыҡһыныу һуң, был тәжрибә бөтөнләй башҡа. Бына бер нисә әйберләр, улар менән ҡыҙ булһа, ул яҡшы кеше осраһа, насар мөнәсәбәт аша үтә. Был кеше, ул һеҙ ышанаһығыҙмы шуға ла һеҙҙең менән уйнауы көтмәүселәрҙе, һеҙҙең алда булыуы мөмкин түгел тип уйлай. Һуң, һеҙ нисек сығырға был ҡараңғы мәмерйәлә кеүек тағы һинең күҙеңде ҡапланы, сөнки был яҡты донъяға яңы ғына бик аҙ. Шуға ҡарамаҫтан, барыһы тамамланыр кеүек, һеҙҙе ысын мөхәббәт кисерергә,…\nНимә эшләргә, застенчив һәм малайҙар бик әгәр һеҙ? Түгел, беләһеңме, ҡайҙа икенсе половинка таба. Аңлайышлы яуап: интернет ҡыҙы менән таныштырҙы. Һәм ул планетабыҙҙың теләһә ниндәй ҡыҙҙар менән осрашырға хыяллана башланы был матур егет менән таныша. Беҙ, малайҙар, һәр нимәгәлер ирешергә мөмкин, һәм бына беҙ төрлө алымдар тәҡдим пикап советы мастеринг. Беҙ ставкаһы, тип, һеҙ, күп ваҡытын социаль селтәрҙәрҙә үткәреүсе яҡ, вирус һәм сайтында ҡарауға ябай улар, һеҙ кем ҡаршы булһа ла мөмкин ине-йөҙ тапҡыр һөйләне. Ябай сайттар исемлеген табырға, танышырға, аралашырға башлай күберәк оҡшаған һәм ул һеҙ сайттың һайлау. Һеҙ ҡулланырға мөмкин исемлегенә береһен табып йәки Facebook, Instagram, Twitter һәм…\nӨлкәндәр өсөн идеаль партнер эҙләү өсөн интернетта танышҡан миллион кешегә ләззәт ала, флирт, романтик мөнәсәбәттәр, секс йәки оҙайлы өлкәндәр мөнәсәбәте. Был иң мөһиме, иң күп ҡатнашыусылар улар өсөн онлайн башҡа бушлай таныша агентлығы өлкәндәр өсөн был реаль тормош тәжрибәһе менән осрашырға теләй. Ағзалыҡ өсөн бушлай таныша итальян стандарт ҡушылыр, тип ышанам булғас, һеҙҙең кредит карталарын һеҙ нимәләр талап итмәй, сөнки был өлкәне бушлай таныша. Һеҙ өлкән кеше һәм, әлбиттә, һеҙ теләгән өлкән булараҡ ҡарала. Шулай итеп, һеҙҙең профиль ололар ғына кеше табайым, үҙенең тәбиғәте буйынса бик непослушный. Һеҙ һайлау йүнәлешендә ентекле эшләйәсәк персонализировать ҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс һәм файҙалы. Бушлай, өлкәндәр өсөн…\nИтальян ҡатын-ҡыҙ матур, свирепый улар, Ер һәм башҡа планеталар утлы ҡатын-ҡыҙға ла оҡшай. Мин быны үҙ тәжрибәмдә беләм, мин унда бер нисә йыл дауамында йәшәп, мин италия һәм бөтә ҡатын-ҡыҙ менән осрашыу өсөн ваҡыт ҡалманы. Һәм мин әйтергә мөмкинлек бирә, ул ике йыл булды. Мин тоям, мин унда китаптар яҙа алаһығыҙ йәки ике көнөндә минең. Был ҡыҙыҡлы, күңелле һәм интригующе. Әммә бөгөн, башлар өсөн, улар менән осрашып һөйләшергә теләгән инем мин яңғыҙ һәм итальян ҡатын-ҡыҙы хаҡында кеүек. Ул, әлбиттә, әсәйем иҫ киткес. Һәм иң мөһиме, Италия, ҡатын-ҡыҙ әсәлек наслаждаться. Мин арыным беҙҙең майҙансыҡта ата-әсәһенән күреп ни? Рутин көндәлек арыным генә…\nМин Ҡара Африкала, европала һәм италияла йәшәүсе лама һәр көн эшләп, минең башҡа ғына яратып ял көнө генә мин үҙебеҙҙең ғаилә һәм барлыҡ кесаҙна йәки уның африкала лама. Киев кеше мин. ҡара тире, сәс, ҡаш сөнки минең бик йөнлө, минең күкрәгемдә мин йөнлө күкрәген ҡырағай, ябай хеҙмәткәрҙәр һәм мин, мин, мин йыл минең ғаиләм өсөн итальяндар, айырылыштыҡ, балалар юҡ, юғары, итальян тимер юлында эшләй. Иң яҡшы ҡыҙ эҙләй, уның ғаиләһе тели, уның менән йәнәш ысын ир-аттар кәрәк ул, кемдәрҙеңдер уйлауынса, футбол менән таныштырыу минең өсөн яңы буйынса исемендәге музыка келли сәйәхәт мин яратам мин яратмаған кеше, мин егет күңеллерәк булһын…\nЧатта Теркәлергә Странный Случай Башҡа Италия\nХалыҡ-Ара Бушлай Ч Башҡа ҡунаҡтары өсөн теркәү номеры йәки чатта теркәлергә. Булдырылған, шәхси һәм төркөмдәр алмаштары һәм италия инә. ч-ч-был урында италия килә килмешәктәр өсөн осраша. Бынан тыш, был урында, донъяны танып белеү өсөн урталаша үҙ ысулы, үҙ мәҙәниәте. Был урында, һеҙ яратҡан әйбер тикшереү өсөн, донъя тураһында белеү өсөн һәм фекерҙәштәрҙе осраттым. Таныш кеше ҡаршы ала, һеҙ беркасан ла алда осрай. Йыйыныусы яңы дустар. Килмешәктәр менән уртаклашырга үҙ ҡурҡыу, сөнки был бурыстарҙың иң незнакомец алдында сығыш яһауы еңел. Тормош ауырлыҡтары һеҙгә ярҙам менән таныш кеше һөйләй таҙартырға мөмкинме, тип һораны, һеҙ бер ҡасан да яуап булмағас, кем яуап бирә…\nкеше араһында бер-береһен тикшерә һәм бөтә донъя мәҙәниәте өсөн бер-береһе менән тоташҡан, кеше менән ҡыҙыҡһыныусы табыла, һәм уларға бөтә көн һәм төн, һеҙҙең менән аралашыу оҡшай. Веб-сайттары булып тора, платформала яҡшы, һеҙ уҡыусыларҙың һәм коллегаларығыҙҙың һеҙҙең өсөн социаль күнекмәләрен арттырырға. бында, шулай уҡ селтәр өсөн артыуын тикшерә дауам итә Төп бит веб-сайт, һеҙҙең вариант тәҡдим итә башлау менән аралашыу ғына түгел, ә Теркәлгән. Тик һеҙ тейеш, һеҙ формаһын тултырырға һәм автоматик рәүештә тоташтырған бәләкәй генә була. Бик тыныс Платформа, ул эшләй, уға кешенең бөтә йәш төркөмдәре араһында популяр. Һеҙ элемтәгә керә аласыз кешеләр менән, һеҙ улар белә инде, шулай уҡ…\nӘгәр һине ҡаршы ала, ҡыҙҙар, һеҙ, ысынлап та ла, ярата, уның телефон номерын ала, мөмкин булған мөһим, әммә ҡатмарлы мәсьәлә. Һеҙ деревни мөмкин, әммә был процесс бик ҡатмарлы һәм ауыр булырға тейеш түгел. Ҡыҙ телефон номерының иң яҡшы ысул алыу өсөн, уның аша туранан-тура һөйләшеп өсөн ул ябай һан һәм иғтибарлы хайран бирҙе, ловушке ҡасып, йә уны алдап ала тигән дуҫтар, һеҙҙең өсөн, һеҙҙең өсөн эштәр эшләргә. Тыныс булып ҡалырға һәм, ышанам, һеҙ, моғайын, булдырырға иң яҡшы тәьҫораттар. был вики, Википедия оҡшай, тимәк, беҙгә бергә бик күп мәҡәләләр яҙа? Был мәҡәлә өсөн эшләргә, кешеләр, ниндәйҙер билдәһеҙ, эшләү өсөн, ваҡыт үтеү…\nВедомствола әйтеүҙәренсә, ҡыҙ итальян аҡсаһы йылда, өсөн, менән осрашырға, уның осратып өйләнешәләр һәм индонезия онлайн — Донъя кинәнес\nБеҙ башҡа йәшәй алмайым хәҙер интернет, смартфон социаль медиа һәм серфинг менән беҙҙе туҡтауһыҙ. Шуға күрә неудивительный, онлайн танышыу. популярлығын арттырыу, шулай уҡ. Бергә йыйылған парҙарҙың күп булыуы, интернет арҡаһында, икенсе төрлө уларҙы реаль тормош ҡасан ҡаршы ала ине. Иларий булыуын тағы бер тапҡыр иҫбатлар һәм был факт, был -йәйге роксана, осрашыу Зулейка,- индонезия йәшлек кеше, регентлыҡ Мягчение йәшәй, Үҙәк онлайн Ява. Facebook ҡатын бер-береһе менән аралашыу, элемтә һәм улар оҙаҡламай мөхәббәткә әүерелә. Шунан һуң, улар икеһе лә бер-береһен кейәүгә сығырға ризалыҡ, хәйер, реаль тормошонда уларҙың беркасан ла осрашты. Мин уйлайым, мөхәббәттән-юҡ. Шулай уҡ Илария раҫлауынса, уның өсөн ата-әсәһенән фатиха…\nИтальяндар бер — танышыу сайттары\nҺеҙ беҙҙең ир-егет табылды. каталог профайл германия, Австрия, Швейцария һәм Европаның башҡа илдәре Көнбайыш. Бөгөн уларҙың барлыҡ, контакттар эҙләү һәм уларға етди, уларҙың мөнәсәбәттәрҙә. перспективалары менән никахҡа килтереүе ихтимал. Шулай уҡ, һеҙҙең кеүек үк, улар туғандаш йәндәрҙе табып өмөт танышырға килә. Итальян таныша — таныша, сайттың, халыҡ-ара мөнәсәбәттәр шөғөлләнә. Ваҡытында беҙҙең-меңләгән ҡатын-ҡыҙҙарҙың ғаиләһен бәхетле һәм беҙ үҙебеҙҙең хыял летнить табырға ярҙам ойоштороу тарихына. Беҙгә һәм беҙҙең мөхәббәткә инанған һәм профессиональ незатейливый ағзалары беҙҙе үҙе эҙләп. Сит илгә яңғыҙ миллион, шул иҫәптән немец, бәхетле киләсәге өсөн партнерҙар эҙләү көнсығышты яраталар. Немец ир-егет ҡатын-ҡыҙҙы йәлеп итә. Ни өсөн улар, ҡағиҙә булараҡ, Германия…\nАртабан барыһы өсөн сентябрендә була. Минең йәш һәм беҙ ирем ике симона гаэтано күңелле һәм мин (мин шулай тип уйлай) һәм матур ике малай, йәшенә һәм михаил һәм николай. Атыу туҡтағас, беҙҙе ҡабул итмәне. Миңә супермаркетта эшләү, бар һәм магазиндарҙа булды ла, итальян ире минең көстәрем. Беҙҙең бер бесәй (Диего) һәм ҡотҡарыу ҙур ҡара көсөк, себастьян тип атала. Беҙ күп спецодежда ыңғай тәжрибәне, шул тиклем булһа, улар барыһы ла ғаилә, һәм беҙ улар даими рәүештә һыу килә. Беҙ үҙебеҙ яратып, әүҙем һәм малайың ике аяғын тотоп мотлаҡ һеҙ беҙҙең һәм һеҙҙең ғаилә хыялый, мин һеҙгә бер ваҡытта ла күңелһеҙ булыр,…\nИр-Мет — Мет Малай — Мет Егет (Италия)\nшунда Беҙ ябай аҙым ҡушыла, үҙ профиле һәм фотоһүрәттәр менән самоописание өҫтәне. Төр була, тип, һеҙ, аласыз булырға шәхси иғлан аша эҙләгән мета егет теркәлгән\nҠыҙ менән ҡайҙалыр танышҡан, яҡшы урында булһын өсөн, ҡатын-ҡыҙ ҡаршы ала — ҡыҙыҡ кеше\nКлуб барҙар һәм буласаҡ тама, башҡа егеттәр менән ҡатын-ҡыҙҙар өсөн ярыштар. Теләһәгез белергә, ундағы ҡыҙҙар менән танышасаҡ, унда улар аҙыраҡ булһын өсөн, ниндәй конкуренция. Видео-был һеҙҙең өсөн. Тыңлап, чувак, күпселек егеттәр эшләгәндә барыһына ла был осрашыу. Кемдер әйткән, бер мәлдә мин, әгәр телисез икән, китаптар һатып, иң ауыр урында булһын өсөн, был китап магазиндарында һатыла. Ни. Сөнки һеҙҙең менән ярышыуы башҡа барлыҡ китап. Мин беләм, был дөрөҫ, ләкин был дөрөҫ моғайын, эш ҡасан етә таныштырҙы. Әгәр һеҙ барығыҙ бар, клуб йәки интернет эҙләү, һеҙгә ниндәй егеттәр менән ярышып икенсе булды. Тыңланы, күп кенә йәш кеше ҡарашынан да бессистемный таныштырҙы һәм,…


Әҙипкә мин дә эйәрҙем » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Әҙипкә мин дә эйәрҙем\nӘҙипкә мин дә эйәрҙем 09.08.2014 // Йәмғиәт\nИюлгә тиклем почта йәшнигемә гәзит-журналдарҙы урыҡ-һурыҡ, онотҡанда бер килтерҙеләр. Йыш ҡына яңылыҡтар менән танышыуҙан, башҡа төрлө ҡыҙыҡлы мәҡәләләр уҡыуҙан мәхрүм ҡалдым. Бының нимәгә бәйле икәнен — почта етәкселегенең эште дөрөҫ ойоштормауынамы, әллә бүтән сәбәпкәме — аңламаным. Һорашһам да, аныҡ ҡына яуап биреүсе табылманы.\nБер көндө “Башҡортостан”ды ҡараштырып ултырғанда, яҙыусы Барый Ноғомановтың яҙмаһы иғтибарымды йәлеп итте. “Һуңғы йылдарҙа гәзит-журналға йортома яҡын урынлашҡан “Өфө-матбуғат” киоскыһында яҙылам, унда бер һаны ла юғалмай. Ҡасан теләйем, шул ваҡытта барам да алам”, — тигән ул. Уның өлгөһөнә мин дә эйәрҙем һәм яңылышманым. Хәҙер баҫманың һәр һаны үҙ ваҡытында ҡулыма эләгә.\nҒөмүмән, “Башҡортостан” — Ер йөҙөндә аҙнаһына дүрт тапҡыр сыҡҡан берҙән-бер башҡорт гәзите. Шәхсән мин журналистар Динә Арыҫланова, Минзилә Ғабдрахманова, Мәхмүт Хужин һәм башҡаларҙың төплө мәҡәләләрен яратып уҡыйым, көтөп алам.


Яныбай Хамматовҡа арналған юбилей кисәһе (Сермән китапханаһы) - МБУК «ЦБС» Белорецкого района Республики Башкортостан\nЯныбай Хаммат улы Хамматов 1925 йылдың 16 ғинуарында Исмаҡай ауылында тыуа. Буласаҡ яҙыусы куп ауырлыҡтар күреп үҫә. Биш йәше лә тулмаҫ элек әсәһе Сәрбиямал донья ҡуя, һуңғараҡ – атаһы. Тәүҙә Исмаҡай башланғыс мәктәбендә уҡый, һуңынаң Инйәрҙә белем ала. Йәйге айҙарҙа иптәштәре менән алтын йыуып маташа. Инйәр мәктәбен тамамлағас, тыуған ауылына ҡайтып эш башлай.\nһуғыш башланғас, 1942 йылда 17 йәшлек Яныбай хеҙмәткә китә. Тәүҙә уны Орск ҡалаһына уҡырға ебәрәләр, был уҡыу йортонан авиаспециалист булып сыға. Белемле егетте радист, механик, хәрби самолеттарҙың технигы итеп ҡуялар. Бөйөк Ватан һуғышынан Яныбай Хамматов 2-се дәрәжәле Ватан Ордены һәм бик күп медалдәр менән бүләкләнеп ҡайта. һуғыштан һүң тағы ла Әүжән алтын приискаһында эшләй. Шул уҡ ваҡытта йәш эшсе район газетаһына уҙенең тәүге мәҡәләләрен яҙып ебәрә.\nАртабан Яныбай Хамматов Белорет комсомол райкомында инспектор, булек мөдире, беренсе секретарь булып эшләй, партия мәктәбендә уҡый, һәм педагогия институның тарих факультетын тамамлай. Партия һәм совет органдарында эшләй. Бик бай материалдар йыйылһа ла, Яныбай Хамматов яҙырға ашыҡмай. Тик 1965 йылда 40 йәше тулғас, яҙыусының тәүге китабы «Бөртөкләп йыйыла алтын» романы баҫылып сыға. Роман башҡорт әҙәбиәт донъяһына әйтерһең дә тылсымлы бер яҙғы күкрәү булып инә. Байтаҡ йылдар үткәс 1994 йылда Яныбай Хамматовҡа пенталогияһы өсөн Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелә. Бөтә Союз күләмендәге әҙәби конкурста еңеп сығып, ВЦСПС һәм СССР яҙыусылар союзы премияһын ала.\nАлды-ялды белмәй, үҙ-үҙен онотоп, күпме архив саңдарын йотоп, ул тарихи романдар яҙа. 1983 йылда «Төнъяҡ амурҙары» баҫылып сыға. Беҙҙең ауылдашыбыҙ композитор Заһир Исмәғилов эйтеүенсә, был әҫәр Лев Толстойҙың «Война и мир» китабына тиң. «Һырдарья», «Салауат». «Ҡара яу» романдары халҡыбыҙҙың тарихын дөрөҫ сағылдырыуы менән әһәмиәтле. «Башҡорттар китте һуғышҡа», «Комбриг Муртазин», «Тыуған көн» биографик романдары ла тарихы ваҡиғаларға таянып яҙылған.\nЯныбай Хамматовтың әҫәрҙәре рус, украин, азербайджан телдәренә тәржемә ителгән. Яҙыусының вафатынан һуң донъя күргән китаптарының («Пасынок», «Карьера», «Агидель стремится к Волге») тәржемәсеһе әҙиптең ҡыҙы Гузәл ханым, рәссамы ейәнсәре Алһыу. 2008 йылдан беҙҙең китапхана ғорурланып Яныбай Хамматов исемен йөрөтә.\nБереһенән-береһе көслөрәк тарихи ынйыларға бай, егермегә яҡын романы баҫылып сыҡҡан, беҙҙең хөрмәтле яҡташыбыҙға, РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәренә, әлбиттә халыҡ яҙыусыһы исеме бирелер тип ышанабыҙ.\nСермән ауыл хәкимиәт башлығы Лилиә Вил ҡыҙы Сибагатова үҙенең сығышында, беҙҙең китапхана Яныбай Хамматовҡа халыҡ яҙыусыһын биреү инициативаһын хупланы. Шулай уҡ был мөрәжәғәткә ауыл аҡһаҡалдары Сиражетдинов Солтан Мосауир улы, Хәйретдинов Хәкимйән Ғилметдин улы ҡушылдылар.\n«Урал» газетаһы журналисы шағирә Зөлфиә Сөләймәнова яҙған шиғырын, күп йылдар китапханала эшләгән коллегабыҙ Гөлнур Аҡмулла ҡыҙы Мусина уҡып ишеттерҙе. Осрашыуҙы йәнле бейеуе менән Агзамова Елена Николаевна биҙәһә, мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре Дәуләтова Зарема Нурислам ҡыҙы һәм Шакирова Гөлфиә Ғизитдин ҡыҙы йырҙар буләк иттеләр. Уҡыу залында мәртәбәле китап күргәҙмәһе ойошторҙоҡ. Китапханасы Саяхова Лира Мансур ҡыҙы күргәҙмәгә байҡау яһаны. Ҡәләм тибрәтеусе ауылдашыбыҙ Хәйретдинова Альбина Алсынбай ҡыҙы Яныбай Хамматовҡа арналған шиғырын һөйләне. Кисәгә халыҡ фольклор ансамбле «Хәтирә» йыр бүләк итте. Беҙҙең кисәгә Ҡағы ауыл китапханаһынан коллегаларыбыҙ ҡунаҡҡа килгәндәр ине. Улар һоҡланып, беҙгә эшебеҙҙә уңыштар теләп, бындай осрашыуҙар мөһим тип, һығымта яһанылар. Осрашыу «Хамматовҡа - халыҡ яҙыусыһы» тигән флешмоб менән тамамланды.


Гәзиттең номеры: 139-140 » Гәзиттең номеры: 139-140 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 139-140\nЕлле бүләк ота алаһығыҙ!07.12.2015\nГәзитебеҙ ойошторған «Еңеүсегә - елле бүләк» акцияһына «Башҡортостан республикаһы» нәшриәт йорто ла ҡушылды. 2016 йылдың тәүге яртыһына гәзит-журналдарға яҙылыусылар араһында конкурстар ойошторорға булдылар. 2016 йылдың тәүге яртыһына гәзит-журналдарға яҙылған һәр кем ҡатнаша һәм ҡиммәтле бүләктәр ота ала. Бының өсөн яҙылған квитанцияғыҙҙы йәки уның күсермәһен редакцияға килтереп йәки хат аша ебәреүегеҙ һорала. Әйткәндәй, быға тиклем килтерелгән квитанцияларҙың барыһы ла отошта ҡатнашасаҡ.\nТәүге акция «Һәр аҙна һайын приз!» тип атала. Һәр аҙна һайын республика, район һәм ҡала баҫмаларында матбуғатҡа яҙылыусылар араһында приздар уйнатыла. Бының өсөн гәзит редакцияһына 2016 йылдың 6 айына яҙылыуҙы раҫлаған квитанцияның күсермәһен килтереү шарт. Еңеүсенең фотоһы гәзиттә баҫылып сығасаҡ.\nМәҙәниәт усағы - ауыл күрке07.12.2015\nМәҙәниәт йорто - һәр ауылдың йөҙөн билдәләүсе усаҡ. Усаҡ, сөнки ауылдарҙа мәҙәни тормош, ғәҙәттә, тап урындағы клубтарҙа ҡайнай. Концерт һәм күргәҙмәләр, осрашыуҙар, йәштәр өсөн дискотекалар - барыһы ла мәҙәниәт йортонда үтә.\nНаурыҙ ауылы халҡына ошо көндәрҙә капиталь төҙөкләндереүҙән һуң ишектәрен асҡан клубтарына төклө аяҡтары менән баҫырға насип булды. Үткән быуаттың 1973 йылдарында асылған мәҙәниәт усағын бөгөн танырлыҡ та түгел.


Төбәктә Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ фонды программаһы буйынса күп фатирлы йорттарҙы ремонтлау тамамланған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ фонды программаһы буйынса күп фатирлы йорттарҙы ремонтлау тамамланған\n16:50, 11 декабря 2012 Иҡтисад\nБашҡортостанда 2012 йылға күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреү буйынса төбәк адреслы программаһын тормошҡа ашырыу тамамланды. Уны ҡушып финанслауға Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды средстволары йәлеп ителде. Программа сиктәрендә ағымдағы йылда 116 күп фатирлы йортҡа капиталь ремонт үткәрелде, уларҙың дөйөм майҙаны 380,9 мең квадрат метр тәшкил итә. Һөҙөмтәлә 14 460 граждандың йәшәү шарттары яҡшыртылды, тип хәбәр иттеләр дәүләт корпорацияһының йәмәғәтселек менән бәйләнештәр буйынса идаралығынан.\nАдреслы программаны тормошҡа ашырыуҙа республиканың туғыҙ ҡалаһы – Өфө, Бөрө, Благовещен, Дүртөйлө, Күмертау, Октябрьский, Туймазы, Ишембай һәм Стәрлетамаҡ ҡатнашты. Программа саралары сиктәрендә 11 лифт алмаштырылды, күп фатирлы йорттарҙа ҡыйыҡтар, фасадтар ремонтланды, инженерлыҡ коммуникациялары яңыртылды.\nКүп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреүгә быйыл республикала йәмғеһе 847,3 миллион һум аҡса йәлеп ителде, уларҙың 576,3 миллионы – Фонд средстволары, 210,3 миллионы – республика һәм муниципаль берәмектәр бюджеттары ресурстары, 60,7 миллионы – йорт хужалары средстволары.\n2008-2012 йылдарҙа Башҡортостанға күп фатирлы йорттарға капиталь ремонт үткәреү программаһын тормошҡа ашырыу өсөн Фонд средстволарынан 6,4 миллиард һум бүленгән. Ҡушып финанслау тәртибендә төбәк 1,7 миллиард һум өҫтәгән. Был средстволар 1 172 күп фатирлы йортҡа капиталь ремонт үткәреүгә һәм 214 940 кешенең йәшәү шарттарын яҡшыртыуға йүнәлтелгән.\nТеги: торлаҡ-коммуналь хужалыҡ фонды,капиталь ремонт


Тағы ла сүп-сарҙы яңыса йыйыу тураһында....\n4 Февраль 2019, 18:51\nТәү ҡарашҡа, бер ниндәй ҙә яңылыҡ юҡ. Сүп-сарҙы йыйыу өсөн хәҙер барыһы ла түләргә тейеш, элек тә шулай ине. Күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәрҙең коммуналь түләүҙәрендә был хаҡ “торлаҡты тәртиптә тотоу” тигән юлдар эсенә “йәшеренгән”, идарасы компаниялар сүп-сарҙы сығарыусы ойошмалар менән килешеү буйынса түләй, эшҡыуарҙар ҙа айырым килешеүҙәр төҙөнө...\nҠайһы берәүҙәр, беренсе сиратта – ауыл халҡы, был хеҙмәт өсөн бер ҡасан да аҡса түләмәне, ә йыйылған ҡыйынан үҙаллы ҡотолдо – бер өлөшөн сүплеккә сығарһа, йә яндырһа, ҡайһы берәүҙәр уны яҡындағы йырындарға һәм урман эсенә алып барып түгергә лә тартынманы.\nҠаты көнкүреш ҡалдыҡ-тарын йыйыу һәм сығарыу проблемаһы үҙ йортон һәм производство биналарын йыйыштырыусы һәр кешегә яҡшы таныш. Йәшәгән еребеҙ сүп өйөмөн хәтерләтмәһен өсөн йыйылған ҡый-һайҙан ваҡытында ҡотолоп торорға кәрәклеге лә һәр кемебеҙгә мәғлүм.\nТимәк, бөгөн ҡалдыҡһыҙ хужалыҡ итеү ул – ысынбар-лыҡҡа тап килмәгән төшөнсә, икенсе һүҙ менән әйткәндә, миф икәнен аңларға ваҡыт. Көн дә һатып алған һәм ҡулланған аҙыҡ-түлектең, хужалыҡ тауарҙарының ҡаптары һәм бүтән төрлө ғәҙәти көнкүреш ҡалдыҡтары үҙенән-үҙе эҙһеҙ юғала алмай. Тимәк, улар йә яндырыла, йә күмеп ҡуйыла, йә ҡушылмаған урынға түгелеп, тирә-яҡ мөхитебеҙгә әллә күпме зыян килтерә.\nТармаҡты күләмле реформалау ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы йыйыу һәм эшкәртеүҙең бар алгоритмын үҙгәртеүгә йүнәлтелгән. Яңы механизм уны дөрөҫ урынлаштырырға, зарарһыҙландырырға һәм эшкәртергә мөмкинлек бирәсәк. Алдағы йылдарҙа урман, йылға буйҙарындағы, йырындарҙағы рөхсәтһеҙ сүплектәрҙән ҡотолорға, тигән бурыс ҡуйыла, сүп-сарҙы айырып йыйыуҙы ойоштороп, уны эшкәртеү өлөшөн арттырыу күҙаллана.\nТөп яңы төшөнсәләрҙең береһе – ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеүсе төбәк операторы. Был ҡалдыҡтарҙың бар циклы өсөн – контейнерҙан алып полигонға оҙатылыуына тиклем яуап биргән ойошма ул.\nШуныһы мөһим, төрлө ваҡ көнкүреш ҡалдыҡтарынан тыш (аҙыҡ-түлек ҡалдыҡтары, ҡаптар, полиэтилен пакеттар һ.б.), төбәк операторы хеҙмәттәренә ватылған иҫке мебелде, көнкүреш техникаһын, электр приборҙарын сығарыу ҙа инә. Ә бына тиреҫ коммуналь ҡалдыҡтар исемлегенә инмәй.\nҠаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу һәм сығарыу менән шөғөлләнгән төбәк операторы менән килешеү төҙөү һәр граждан өсөн мотлаҡ һанала. Төбәк операторының хеҙмәттәре өсөн түләүҙәр граждандар һәм ойошмалар сүп-сарҙы сығара башлаған ваҡыттан алып ҡаралған.\nБелеүебеҙсә, ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыуға түләүҙе билдәләгән ваҡытта Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров, был хеҙмәткә республика буйынса уртаса хаҡтар 70 һумдан, ә ауыл халҡы өсөн 35 һумдан артмаҫҡа тейеш, тигәйне. Беҙҙең районда был күрһәткестәр ошо кимәлдә ҡалды ла, район үҙәгендә – 70 һум, ауылдарҙа – 35 һум.\nГәзит уҡыусыларыбыҙ йыш ҡына\nбеҙгә Йылайыр ауылы территоияһында ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу графигын баҫтырыуыбыҙҙы һорап шылтырата. Был һорауға яуап биреү өсөн беҙ район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Марс Солтановҡа мөрәжәғәт иттек. Шулай итеп, Йыла-\nйыр ауылы территорияһында ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы йыйыу түбәндәге график буйынса башҡарыла:\nДүшәмбе: Яр буйы, Ленникова, Беренсе Май, Киров урамдары, күп фатирлы йорттар.\nШишәмбе: Скоробогатов, Тыныслыҡ, Кувшинов, Совет урамдары, күп фатирлы йорттар.\nШаршамбы: Комсомол, Ленин, Ҡыҙыл партизандар урамдары, күп фатирлы йорттар.\nКесе йома: Голубцов, Серков, Калинин, Йылға аръяғы урамдары, күп фатирлы йорттар.\nЙома: Октябрь, Пушкин, Муравейский, Столичный, Шестаков урамдары, күп фатирлы йорттар.\nШәмбе: Твердышев, Ш. Бабич, Преображенск, С.Юлаев, Щипакин, Кириллов, Урман, Йылайырға 250 йыл, Йәштәр, Г.Филлипова, Н.Ириков, А.Башкатов, Хачин урамдары, яңы төҙөлөштәр микрорайонында: Октябрьск, Пушкин урамдары.\nСүп-сар йыйыу машинаһы маршрутҡа үрҙә килтерелгән графикка ярашлы 19.00 сәғәттә сыға. Әгәр ҙә махсус машинаға сүп-сарҙы үҙегеҙ алып сыға алмаһағыҙ, уны йәшәгән йортоғоҙ янында, водитель күрерлек ерҙә ҡалдыра алаһығыҙ. Был осраҡта, берәҙәк эттәр һәм бесәйҙәр туҙратыуынан һаҡлау өсөн, сүп-сарҙы ҡаты моҡсайҙарға һалып, ауыҙын бәйләргә кәңәш ителә.\nБелешеү өсөн водителдең телефон номеры: Евгений – 8-927-957-96-41.


Ер-һыу хайуандары — Башҡорт Википедияһы\n(Амфибиялар битенән йүнәлтелде)\nЕр-һыу хайуандары йәки Амфибиялар\nАҫҡы класс һәм отрядтар\nҠойроҡло ер-һыу хайуандары (Urodela)\n† Лабиринтодонттар (Labyrinthodontia)\nЕр-һыу хайуандары, йәки амфи́биялар (лат. Amphibia) — умыртҡалы дүрт аяҡлы хайуандар класы. Тереклек итеүҙәре һыу менән дә, шулай уҡ ер өҫтө мөхите менән дә бәйләнгән умыртҡалы хайуандар.\nБыл класҡа тритондар , саламандралар, баҡалар һәм аяҡһыҙ амфибиялар (червяги) керә (башҡа мәғлүмәт буйынса — 5000 тирәһе төр,) сағыштырмаса бик күп түгел\nРәсәйҙә — 28 төр, Мадагаскарҙа — 247 төр булыуы билдәле.\n2 Ер-һыу хайуандарына дөйөм ҡылыҡһырлама\n3 Эске төҙөлөштәре\n4 Мускулдар системаһы\n5 Һулыш ағзалары\n6 Йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы\n7 Аш һеңдереү системаһы\n8 Бүлеп сығарыу системаһы\n9 Нервы системаһы\n10 Һиҙеү ағзалары\n10.2 Еҫ һиҙеү\n10.4 Тейеп һиҙеү\n10.5 Тәм һиҙеү\n10.6 Енес системаһы\n11 Йәшәү циклы\n12 Йәшәү рәүеше\n14 Төп ароморфоздары\nЕр-һыу хайуандары 320 млн йылдар элек барлыҡҡа килгәндәр.\nУлар ябай төҙөлөшлө умыртҡалы ер һәм һыу хайуандары булараҡ ҡоро ерҙә тереклек итеүсе беренсе хайуандар булғандар.\nУларҙың үрсеүе һәм үҫешенең тәүге этабы, йәғни личинка стадияһы һыуҙа үтә. Личинка стадияһы дәүерендә ер-һыу хайуандары тулыһынса әүерелеш (метаморфоз) кисерә. Йәғни һыуҙа йәшәүсе личинка булыуҙан дымлы ҡоро ерҙә терекләк итеүсегә әйләнә. Айғолаҡтар менән һулыш алыу урынына үпкә менән һулыш алыу барлыҡҡа килә. Ҡан әйләнеше системаһы үҙгәрә, ослоҡтар барлыҡҡа килә, һиҙеү органдары системаһы үҫешә.\nАмфибияларҙы өйрәнеүсе фән герпетология тип атала.\nЕр-һыу хайуандары йылы климатлы һәм дымлы климатта таралған. Һалҡын ҡыш була торған урындарҙа бер нисә ай ғына тереклек итергә бик аҙ һанлы вәкилдәре генә яраҡлашҡан. Ошо ваҡыт эсендә улар ыуылдырыҡ сәсеп, яңы быуын үстерергә һәм ҡышын йоҡоға талырға өлгөрә.\nЕр-һыу хайуандары өс отрядҡа бүленә: ҡойроҡлолар, ҡойроҡһоҙҙар, аяҡһыҙҙар.\nЕр-һыу хайуандарына дөйөм ҡылыҡһырлама[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n-Ер-Һыу хайуандары — ер өҫтө-һауа һәм һыу мөхитендә тереклек итеүгә яраҡлашҡан һалҡын ҡанлы хайуандар.\n-Тиреләре яланғас һәм лайлалы.\n- Ике пар аяҡ ослоҡтары\n-Һулыш үпкә һәм тире аша.\n-Өлкән хайуандарҙың йөрәге өс камералы.\n-Ҡан әйләнеше түңәрәге икәү.\n-Күреү һәм ишетеү ағзалары һауа мөхитендә эшләүгә яраҡлашҡан.\n-Ыуылдырыҡ сәсеп үрсейҙәр.\n- Үҫештәренең тәүге этабы һыуҙа личинка стадияһы аша тулы әүерелеш менән бара ,\nӨлкән хайуандарҙа һулыш алыуҙа лайлалы яланғас тире ҡатнаша. Шуға ла ер-һыу хайуандары дымлы урындарҙа йәшәргә ярата.\nЭске төҙөлөштәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҺөлдә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТәндәре башҡа, кәүҙәгә, ҡойроҡҡа (ҡойроҡлоларҙа) һәм биш бармалы алғы һәм артҡы ослоҡтарға бүленә. Башы кәүҙәгә хәрәкәтсән тоташҡан.\nҺөлдә түбәндәге бүлектәрҙән тора:\n- умыртҡалыҡ (үҙәк һөлдә);\n- баш һөлдәһе;\n- парлы ослоҡтар һөлдәһе.\nУмыртҡа һөйәгендә 4 бүлек бар: муйын, кәүҙә, һигеҙгүҙ һәм ҡойроҡ. Умыртҡалылар һаны — ҡойроҡһоҙҙәрҙа 7-нән аяҡһыҙ амфибияларҙа 200-гә тиклем барып етә.\nМуйын умыртҡаһы (1) баш һөйәгенең соңҡа өлөшөнә хәрәкәтсән беркетелә һәм баштың хәрәкәтсәнлеген тәьмин итә. Кәүҙә умыртҡаларына ҡабырғалар беркетелгән (әммә ҡойроҡһоҙҙарҙанҙың ҡабырға һөйәктәре юҡ). Берҙән-бер һигеҙгүҙ умыртҡаһы артҡы ослоҡтар билбауына (таз һөйәгенә) тоташтырылған. Ҡойроҡһоҙ ер-һыу хайуандарының ҡойроҡ умыртҡалары үҫеш дәүерендә редуҡциялана һәм ҡыҫҡа ғына ҡоймос һөйәге булып ҡала.\nЯҫы һәм киң баш һөлдәһе умыртҡалыҡҡа ике соңҡа байырсаһы (мыщелки) ярҙамында хәрәкәтсән ялғанған..\nАлғы һәм артҡы ослоҡтар һөлдәһе ослоҡтар билбауы һәм ирекле ослоҡтар һөлдәһенән барлыҡҡа килә. а\nАлғы ослоҡтар билбауына мускулдар ҡатламында ята. Уға парлы умрау, ҡалаҡ һәм күкрәк һөйәгенә тоташҡан ҡарға һөйәктәре инә.\nИрекле алғы ослоҡтар һөлдәһе төп өс бүлектән тора: ҡулбаштан, беләктән (ҡушар) һәм ослоҡ суғы (беләҙек, ус һәм бармаҡ фалангаһынан) тора.Ослоҡ ослоҡ суғы дүрт бармаҡ менән тамамлана, бишенсе бармағы үҫмәй ҡалған.\nАртҡы ослоҡтар билбауын (таз) үҙ-ара ҡушылып үҫкән парлы янбаш (подвздошные) , ултырыш (седалищные) һәм сат (лобковые) һөйәктәре тәшкил итә. Таз һигеҙгүҙгә янбаш һөйәктәре менән хәрәкәтһеҙ тоташҡан.\nИрекле артҡы ослоҡтар өс бүлектән: бот, енсек (ҙур һәм кесе сираҡ һөйәктәре) һәм кәтмәндән (бәшәләй,туларһыҡ ) тора. Кәтмән биш бармаҡ менән тамамлана. Һыу мөхитендә тереклек итеүсе вәкилдәрендә улар йөҙөү ярыһы ярҙамында бер-береһе менән тоташҡан.\nОслоҡ бүлектәре үҙ-ара быуындар ярҙамында тоташҡан. Артҡы аяҡтары алғы аяҡтарынан оҙонораҡ һәм көслөрәк. Улар хәрәкәт иткәндә һикереү өсөн ҡеүәтле рычагтар барлыҡҡа килтерә.\nУлтырған саҡтарында бер аҙ бөгөлгән алғы ослоҡтарына таяналар. Был саҡта бөкләнгән артҡы ослоҡтары ян-яҡтарында була. Уларҙы бик етеҙ турайтып, алға һикергән саҡта алғы аяҡтары хайуанды ергә бәрелеүҙән һаҡлай.\nТәлмәрйен йөҙгәндә артҡы ослоҡтарын әле үҙенә тартып ала, әле турайтып ебәрә, ә алғы ослоҡтарын был саҡта кәүҙәһенә ҡыҫа.\nМускулдар системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМускулдар кәүҙә һәм ослоҡ мускулдарына бүленә. Кәүҙә мускулдары сегментланған. Махсус мускулдар төркөмдәре рычаг барлыҡҡа килтереп ослоҡтарының ҡатмарлы хәрәкәтен тәьмин итә.\nБашын күтәреүсе һәм төшөрөүсе мускулдары бар . Тәлмәрйендәрҙә , мәҫәлән, яңаҡтарындағы һәм ослоҡтарындағы мускулдар яҡшы үҫешкән. Ҡойроҡло амфибияларҙың ҡойроҡ мускулдары ла ныҡ үҫеш алған.\nҠоро ерҙәге йәшәү рәүешенә бәйле амфибияларҙың мускул системаһы һиҙелерлек үҙгәрештәр кисерә. Личинка осорондағы сегментлы төҙөлгән мускулдары баштың, ослоҡтарҙың, ауыҙ ҡыуышлығының махсуслашҡан мускулдарына әүерелә.\nҺулыш ағзалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАмфибияларҙа һулыш алыу органдары:\n- тиреләре һәм ауыҙ ҡыуышлыҡтың лайлалы тиресәһе (өҫтәмә һулыш алыу ағзалары);\n- айғолаҡтар (ҡайһы бер һыуҙа йәшәүселәрҙә һәм сүмесбаштарҙа).\nКүпселек төрҙәрҙә, үпкәһеҙ саламандерҙарҙан һәм тәлмәрйендәрҙән( Barbourula kalimantanensis) башҡаларында бик ҙур булмаған үпкәләре бар. Үпкәләре йоҡа стеналы ҡаптар рәүешендә һәм ҡан тамырҙарының тығыҙ селтәре менән уратып алынған.\nҺәр үпкә ларингеаль-трахея ҡыуышлығына үҙ аллы тишек менән асыла (бында орофарингеаль ҡыуышлыҡҡа асылған тауыш ярылары урынлашҡан).\nҺулыш алыу орофарингеаль ҡыуышлыҡ күләменең үҙгәреүе арҡаһында барлыҡҡа килә. һауа орофарингеаль ҡыуышлыҡҡа танау тишеге аша эйәк аҫтын төшөргәндә инә. Төбө күтәрелгәндә үпкәгә һауа этәрелә.\nҠорораҡ мөхиттә йәшәүгә яраҡлашҡан әрмәнделәрҙә тире кератинизациялана, шуға һулыш башлыса үпкә аша башҡарыла.\nЙөрәк-ҡан тамырҙары системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠан әйләнеше системаһы йомоҡ, йөрәк өс камералы: ике йөрәк алды һәм ҡарынсыҡтан тора. Һул йөрәк алдындағы артериаль һәм уң йөрәк алдындағы ҡатнаш ҡандың ҡарынсыҡтарҙа ҡушылыуы (ике камералы йөрәкле пульмонарһыҙ саламандерҙарҙан башҡа) һөҙөмтәһендә тән күҙәнәктәре ҡатнаш ҡан менән тәьмин ителә. Шуға күрә матдәләр алмашыныу процесы әкркн бара һәм тән температураһы тирә-яҡ мөхит температураһына бәйле (һалҡын ҡанлы хайуандар).\nҠарынсыҡтан спираль клапан менән йыһазландырылған артериаль спираль клапанлы конус сыға.\n- тире-үпкә артериялары (үпкәгә һәм тирегә веноз ҡанды алып бара);\n- йоҡо артериялары (баштағы ағзаларҙы артериаль ҡан менән тәьмин итә);\n- аорта дуғалары ҡатнаш ҡанды тәндең ҡалған өлөшөнә алып бара.\nКесе ҡан әйләнеше түңәрәге —кан үпкә аша үткән түңәрәк. Һулыш алыу ағзаларына (үпкә һәм тирегә) веноз ҡан алып барған тире-үпкә артерияларынан башлана. Үпкәләрҙә һәм тирелә ҡан углекислы газдан арынып һәм кислородҡа байып парлы үпкә веналарына йыйыла һәм һул йөрәк алдына килә.\nҠан әйләнешенең ҙур түңәрәге тән ағзаларында һәм туҡымаларҙа тармаҡланыусы аорта дуғаларынан һәм йоҡо артерияларынан башлана. Веноз ҡан парлы алғы эсе ҡыуыш веналар парһыҙ артҡы эсе ҡыуыш вена аша уң йөрәк алдына килә. Бынан тыш, алғы эсе ҡыуыш веналарға тиренән кислородҡа байытылған ҡан ҡушыла. Шунлыҡтан уң йөрәк алдындағы ҡан ҡатнаш була.\nҒәҙәти йөрәктән тыш, бөтә амфибияларҙа ла лимфа йөрәктәре бар, улар лимфа тамырҙары веналарына ҡушылған урындар алдында урынлашҡан.\nБөтә амфибиялар ҙа йыртҡыстар. Улар тик хәрәкәт итеүсе табышты ғына тота. Телдәре ҡуйы йәбешкәк лайлалы һәм төбө ирендәренә беркетелгән. Ауыҙ ҡыуышлығында осо менән йотҡолоҡ яғына ҡарап ята.\nТабыш аулағанда төп ролде күҙҙәре уйнай. Ниндәй ҙә булһа берәй бөжәкте йәки башҡа берәй ваҡ хайуанды күреү менән, йәбешкәк киң телдәрен ауыҙҙан бик йәһәт һуҙып сығаралар , һәм табышы уның телдәренә йәбешеп ҡала, унан ҙур тиҙлек менән тамаҡ төбөнә ырғытыла.\nЯңаҡтарында табышын тотоп ҡалыу өсөн хеҙмәт иткән тештәр бар. Тәлмәрйендәрҙә улар өҫкө яңаҡта ғына урынлашҡан.\nАуыҙ ҡыуышлыҡтарҙа шайыҡ биҙҙәренең көпшәләре асыла. Уларҙың шайығында аш һеңдереү ферменттары юҡ. Ауыҙ ҡыуышлығынан аҙыҡ аш юлы аша ашҡаҙанға, унан бөйәнгә килә. Бында бауыр һәм ашҡаҙан аҫты биҙе көпшәләре асыла. Аш һеңдереү ашҡаҙанда һәм бөйәндә бара. Эшкәртелмәгән ҡалдыҡтар артҡы эсәк аша туранан-тура тышҡа түгел, ә тәүҙә эсәктең клоака тип аталған айырым бер киңәйгән өлөшөнә— клоакаға эләгә һәм унан тышҡа сығарып ташлана.\nБүлеп сығарыу ағзалары — парлы бөйөрҙәр, унан бәүел көпшәләре айырылып китә һәм клоакаға асыла. Клоаканың стенаһында бәүел ҡыуығының тишеге урынлашҡан. Шул тишек клоакалағы бәүел ҡыуыҡҡа йыйыла.\nАмфибияларҙың бөйөрҙәрендә һыуҙы һурып алыу механизмы юҡ. Бәүел ҡыуығы тулғандан һәм уның стеналарының мускулдар ҡыҫҡара һәм ҡуйыртылған бәүел , клоака аша сығарып ташлана. Бындай механизмдың үҙенсәлекле ҡатмарлылығы амфибияларҙың күберәк дым һаҡлап ҡалыу кәрәклеге менән аңлатыла. Шуға күрә бәүел клоаканан шунда уҡ сығарылмай.\nМетаболик продукттарҙың бер өлөшө һәм артыҡ һыу тире аша бүленеп сыға. Был үҙенсәлектәр амфибияларға тулыһынса ҡоро ерҙә тереклек итеү рәүешенә күсергә мөмкинлек бирмәгән.\nБалыҡтар менән сағыштырғанда амфибияларҙың мейе нисбәте ҙурыраҡ. Баш мейеһенең тән ауырлығының проценттарҙа нисбәте: балыҡтарҙа— 0,06-0,44 %, һөйәкле балыҡтарҙа — 0,02-0,94, ҡойроҡло амфибияларҙа — 0,29-0,36, ҡойроҡһоҙ амфибияларҙа 0,50-0,73 % тәшкил итә.\nБаш мейеһе 5 бүлектән тора:\n- алғы мейе сағыштырмаса ҙур; 2 ярымшарға бүленгән;унда еҫ һиҙеү зонаһы ныҡ үҫешкән;\n- аралыҡ мейеһе яҡшы үҫешкән;\n- кесе мейе ҡатмарлы булмаған хәрәкәттәргә бәйле насар үҫешкән;\n-оҙонса мейе — һулыш алыу, ҡан әйләнеше һәм аш һеңдереү системаһы үҙәге;\n- урта мейе сағыштырмаса ҙур түгел, унда күреү һәм һөлдә мускулдары тонусын көйләүсе үҙәктәр урынлашҡан.\nБаш мейеһенән 10 пар баш мейеһе нервыһы китә (I-X).\nҠойроҡһыҙ һәм ҡойроҡло амфибияларҙың арҡа мейе нервылары яҡшы үҫешкән ҡулбаш һәм бил нервы сырмалсыҡтары барлыҡҡа килтерә.\nСимпатик нервы системалары яҡшы үҫешкән. Ул башлыса умыртҡалыҡтың ике яғынан һуҙылып киткән нервы олондарынан ғибәрәт.\nҺиҙеү ағзалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТәлмәрйендәрҙең һиҙеү ағзалары төҙөлөшө ҡоро ер мөхитенә яраҡлашҡан.\nКүреү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБалыҡтар менән сағыштырғанда ер-һыу хайуандарында күҙҙәренең мөгөҙ ҡатлауы ҡабарыңҡыраҡ. Ә яҫмыҡтың алғы ( хрусталик) алғы өҫлөгө ялпағыраҡ һәм\nике яғы ҡабарынҡы линза формаһын ала. Күҙҙәрҙең был төҙөлөшө уларҙың ярым ҡоро ер мөхитендә тереклек итеүҙәренә бәйле һәм алыҫыраҡ урынлашҡан әйберҙәрҙе күрергә мөмкинлек бирә. Һыу эсендә мөгөҙ ҡатлау балыҡтарҙыҡына оҡшап ялпаҡлана.\nСелтәрле шәкәрәлә рецепторҙар (таяҡсалар һәм колбочкалар) нейрондар аша биполяр күҙәнәктәргә тоташа. Улар мәғлүмәтте детекторҙарға — ганглийлы күҙәнәктәренә тапшыра.\nБыл күҙәнәктәр бер нисә функциональ типҡа бүленә: берәүҙәр объекттарҙың формаһын айыра, икенселәре дөйөм фонда объекттарҙы айыра. Шулай уҡ объекттарҙың хәрәкәтен һәм уның йүнәлешен билдәләүсе детекторҙар бар; яҡтылыҡ кимәлен асыҡлаусы детекторҙары бар. Шулай итеп, визуаль мәғлүмәтте тәү эшкәртеү күҙ алмаһында бара.\nКүпселек ерҙәге амфибиялар төҫтәрҙе айырыу һәләтенә эйә, әммә селтәрле шәкәрәлә таяҡсалар өҫтөнлөк итә. Шул уҡ ваҡытта төҫтө айырыу күреү зонаһында түгел, ә аралыҡ мейелә урынлашҡан Беллонци ядроларында бара.\nҠойроҡһоҙ амфибияларҙың (әрмәнделәр һәм тәлмәрйендәр) үҙенсәлекле һыҙаттарының береһе — күҙҙең латераль урынлашыуы, шуға ярашлы, күреү мөйөшө 360 градус тиерлек тәшкил итә. Әммә бының арҡаһында уларҙың бинокль зонаһы бәләкәй.\nҠоро ерҙәге тереклектәренә бәйле күҙҙәрен тышҡы йоғонтонан һаҡлау механизмдары бар. Атап әйткәндә, хәрәкәтсән күҙ ҡабаҡтар, йомғос яры (өсөнсө ҡабаҡ) һәм күҙҙәрҙе сылатып тороусы йәш биҙҙәре. Улар күҙ ҡабаҡтарын асып-йомоп, күҙҙәренә кергән туҙан бөртөктәрен һепереп төшөрә һәм күҙ өҫлөгөн еүешләп тора ала Был ағзалар барыһы ла метаморфоз ваҡытында, ҡоро ергә ергә сығыр алдынан барлыҡҡа килә.\nАмфибияларҙың эске ҡолағы бар. Әммә тауыш тулҡындары һауала һыуҙағынан насарыраҡ тарала. Шуға күрә, яҡш ыраҡ ишетер өсөн, тәлмәрйендә урта ҡолаҡ та үҫешкән. Ул тауыш ҡабул итеүсе ҡолаҡ ярыһынан — күҙ артындағы түңәрәк йоҡа шекәрәнән башлана. Унан тауыш тибрәнештәре иш етеү һөйәге аша эске ҡолаҡҡа тапшырыла.\nЕҫ һиҙеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЕҫ ағзалары тик һауа мөхитендә генә эшләй. Улар парлы һиҙеү моҡсайҙарынан ғибәрәт. Уларҙың стеналары еҫ һиҙеү рецепторҙары булған эпителий менән көпләнгән. Танау тишектәре менән тышҡа, ә хоаналар менән ауыҙ ҡыуышлығына асылалар.\nИшетеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБалыҡтарҙағы кеүек үк, амфибияларҙың да эске ҡолағы бар. Әммә тауыш тулҡындары һауала һыуҙағынан насарыраҡ тарала. Шуға күрә, яҡшыраҡ ишетер өсөн, урта ҡолаҡ та үҫешкән. Ул тауыш ҡабул итеүсе ҡолаҡ ярыһынан — күҙ артындағы түңәрәк йоҡа шекәрәнән башлана. Унан тауыш тибрәнештәре ишетеү һөйәге аша эске ҡолаҡҡа тапшырыла.\nҠолаҡтың ике яғындағы баҫымды тигеҙләү өсөн урта ҡолаҡ ҡыуышлығы ауыҙ ҡыуышлығында тамаҡ өҫтөнә ишетеү торбаһы аша тоташа.\nТейеп һиҙеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТейеү ағзаһы булып тактиль нервы остары булған тире тора. Һыуҙа йәшәүсе вәкилдәренең һәм сүмесбаштарының ян ( латераль һыҙығы) ағзаһы бар.\nТәм һиҙеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТәм һиҙеү ауыҙ ҡыуышлығында урынлашҡан. Тәлмәрйендәр бары әсене һәм тоҙлоны ғына айыра, тип фараз ителә.\nЕнес системаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБөтә амфибиялар ҙа айырым енесле. Күпселек амфибияларҙа тышҡы аталаныу (һыуҙа) хас.\nҮрсеү осоронда өлгөрөп еткән ыуылдырыҡтар тулған йомортҡалыҡтары инә заттарҙың бөтә ҡорһаҡ ҡыуышлығын тиерлек алып тора.\nАта заттарҙа парлы орлоҡ биҙҙәре бар. Уларҙан орлоҡ көпшәләре аша бәүел көпшәләренә эләгә. Унан енес күҙәнәктәре клоакаға асылалар.\nӨлгөрөп еткән ыуылдырыҡтар көпшәле юлдар буйлап клоакаға килә, ә унан тышҡа сығарып ташлана. . Ата хайуандар улар өҫтөнә составында сперматозоидтар булған шыйыҡлыҡ ебәрә.\nЙәшәү циклы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАмфибияларҙың йәшәү циклында дүрт үҫеш стадияһы аныҡ айырыла: йомортҡа (йомортҡа), личинка (сүмесбаш), метаморфоз осоро һәм өлкән заттар.\nАмфибияларҙың ыуылдырыҡтары (йомортҡалары) балыҡтарҙыҡы кеүек кибеүҙән һаҡлай торған ҡабығы юҡ. Ыуылдыҡтың үҫеше өсөн уның даими дымланып тороуы кәрәк. Амфибияларҙың ҙур өлөшө сөсө һыу ятҡылыҡтарына йомортҡа һала.\nӘммә аяҡһыҙ амфибиялар (червяги) йомортҡаларын тупраҡҡа һалып, уларҙы кәүҙәләре менән уратып яталар. Шуның менән йомортҡаларын лайлалары менән еүешләп торалар. Амфиума баҡаһы, гигант саламандерҙар һәм ҡайһы бер башҡа амфибиялар ҙа ҡоро ергә ыуылдырығын һалалар.Әммә бындай осраҡтарҙа ла йомортҡаға тирә-яҡ мөхиттең юғары дымлылығы һәм был юҫыҡта ата-инәләренең ярҙамы талап ителә.\nЫуылдырыҡтан һыу мөхитендә генә тереклек итә алған личинка— сүмесбаш сыға. Тышҡы күренеше менән ул ҙур ҡойроҡло бәләкәй балыҡты хәтерләтә.\nСүмесбаш тәүҙә тышҡы айғолаҡтар ярҙамында (улар баштың ян-яҡтарында урынлашҡан бәләкәй шәлкемдәр рәүешендә була) һулыш ала. Тиҙҙән улар эске айғолаҡтар менән алмашына.\nСүмесбаштың ҡан әйләнеше түңәрәге бер генә, йөрәге ике камералы, тиреһендә ян һыҙаты беленеп тора. Шулай итеп, ер-һыу хайуандарының личинкаһында балыҡтар төҙөлөшөнә хас ҡайһы бер билдәләр була.\nУларҙың төҙөлөшөндә литар балыҡтарҙы хәтерләтә: уларҙың парлы ослоҡтары юҡ.\nМетаморфоз кисереп, личинка ерҙә йәшәү рәүешен алып барыусы өлкән баҡаларға әйләнә. Ҡойроҡһоҙ амфибияларҙа метаморфоз процесы бик тиҙ бара, ә примитив саламандраларҙа һәм аяҡһыҙ амфибияларҙа ныҡ ҡына һуҙыла.\nКүпселек амфибияларҙың тереклеге ҡоро ерҙә һәм һыуҙа сиратлашып бара. Әммә ҡайһы берҙәре тик һыу мөхитендә , икенселәре тик ағастарға ғына йәшәгән төрҙәр ҙә бар.\nҠоро ер мөхитендә йәшәү өсөн амфибияларҙың етерлек яраҡлашмауы йәшәү шарттарының миҙгелле үҙгәреүенәҡарап йәшәү рәүештәренең ҡапыл үҙгәреүенә килтерә.\nАмфибиялар насар шарттарҙа (һалҡын, ҡоролоҡ һ. б.) оҙайлы ваҡытҡа йоҡоға талалар. Ҡайһы бер төрҙәрҙә әүҙемлек температура үҙгәргәндә төндән көнгә үҙгәрергә мөмкин.\nАмфибиялар йылы шарттарҙа ғына әүҙем. +7 — +8 °C температурала күпселек төрҙәр ҡатып ҡала, ә -2 °C -та — үлә. Әммә ҡайһы бер амфибиялар оҙаҡҡа һуҙылған туңыуға, киптереүгә бирешмәҫкә, шулай уҡ юғалған тән өлөштәрен регенерациялауға һәләтле.\nҠайһы бер амфибиялар, мәҫәлән әрмәнде-ага Bufo marinus һәм краб тәлмәрйен Fejervarya cancrivor тоҙло һыуҙа йәшәргә һәләтле.Әммә күпселе амфибиялар тик сөсө һыуҙа ғына тереклек итә алалар. Шуға ла улар өсөн уңайлы шарттар булыуға ҡарамаҫтан, күп кенә океан һәм дингеҙ утрауҙарҙарында осрамайҙар\nТуҡланыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБарлыҡ хәҙерге ваҡытта тереклек итеүсе ер-һыу хайуандары — йыртҡыстар. Төрлө бөжәктәр, башлыса ҡуңыҙҙар һәм ике ҡанатлылар, менән туҡлана, әммә шулай уҡ үрмәкселәрҙе, ҡорһағаяҡлы моллюскыларҙы, ә ҡайһы берҙә балыҡ селбәрәләрен дә ашай.Үҙҙәренең табыштарын тәлмәрйендәр аулаҡ урында хәрәкәтһеҙ ултырып һағалап тора. Шулай уҡ, үҙ личинкалары менән туҡланып каннибализм осраҡтары ла булғылай. Матдәләр алмашыныуы бик әкрен барғанлыҡтан, үҫемлек аҙыҡ менән туҡланыуҙары осрамай..\nҠойроҡло амфибияларҙың личинкаларының туҡланыу рәүеше өлкән хайуандарҙың туҡланыуына оҡшаш тиерлек. Ҡойроҡһоҙ амфибияларҙың личинкалары туҡлауында ҡырҡа айырма бар.Улар үҫемлек аҙыҡ һәм детрит менән туҡлана, йыртҡыслыҡҡа бары тик личинка стадияһының аҙағына ғына күсә..\n«Амфибия» боронғо грек теленән алынған һүҙ— ἀμφίβιος (amphíbios) терминынан алынған.\n«Ике тормош төрө» ( ἀμφί —«ике төрлө» һәм βιος «йәшәү») тигәнде аңлата. Башта термин һыуҙа ла һәм ҡоро ерҙә лә йәшәргә һәләтле барлыҡ хайуандар өсөн ҡулланыла (шулай уҡ, тюлендәр, диңгеҙ бесәйҙәре һ.б.\nАҙаҡ был ҡоро йән эйәләренән амфибиялар класы вәкилдәренә, йәғни амниоталарға (үрсеүҙәре, үҫештәре һыу мөхитенә бәйле булмағандарға) инмәгән дүрт аяҡлы Умыртҡалыларға ҡарата ғына ҡулланыла башлай.\nАмфибияларҙы өс аҫклассҡа бүләләр:\nИке аҫкласс вәкилдәре юҡҡа сыҡҡан( Юҡҡа сыҡҡан төрҙәр):\n† Аҫкласс Лабиринтодонттар (Labyrinthodontia — палеозой һәм иртә мезозой төркөмө.\n† Аҫкласс Йоҡаумыртҡалылар (Lepospondyli — бәләкәй генә палеозой төркөмө. Ҡайһы саҡ лабиринтодонттар төркөмөнә лә индерәләр.\nАҫкласс Панцирһыҙҙар (Lissamphibia — барлыҡ хәҙерге амфибиялар.\nҠойроҡһыҙ амфибиялар (Anura — тәлмәрйендәр һәм әрмәнделәр): юра дәүеренән хәҙергәсә — 48 ғәиләгә ҡараған 5602 төр\nҠойроҡло амфибиялар отряды (Caudata или Urodela — саламандралар, тритондар): юра дәүеренән хәҙергәсә — 10 ғәиләгә ҡараған 571 төр\nаяҡһыҙ амфибиялар отряды (Gymnophiona йәки Apoda, рус. червяги): юра дәүеренән хәҙергәсә — 10 ғәиләгә ҡараған 190 төр.\nTriadobatrachus massinoti, Мадагаскарҙың түбәнге триас ҡатламына ҡараған ултырмаларында һаҡланған ҡаҙылма тәүтәлмәрйен\nТөп ароморфоздары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n- Биш бармаҡлы ослоҡтарҙың барлыҡҡа килеүе.\n- Үпкә үҫеше.\n- Өс камералы йөрәк бар.\n- Урта ҡолаҡтың формалашыуы.\n-Ҡан әйләнешенең ике түңәрәге барлыҡҡа килеү\n↑ Amphibian Species of the World (инг.). База данных амфибий. Darrel Frost and The American Museum of Natural History. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 13 март 2012 тикшерелгән.\n↑ Класс Земноводные, или Амфибии: общая характеристика. Биология и медицина. Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 13 март 2012 тикшерелгән.\n↑ Classis AMPHIBIA (Л. Я. Боркин, 1992). Тәүге сығанаҡтан архивланған 22 июнь 2012. 13 март 2012 тикшерелгән.\n↑ Практикум по зоологии позвоночных. Вскрытие земноводного. Проверено 16 июля 2012.\n↑ Никитенко, 1969 Головной мозг земноводных. Биология и медицина. 13 март 2012 тикшерелгән.\n↑ Питание земноводных. Биологи и медицина. 13 март 2012 тикшерелгән.\n↑ Пищеварительная система земноводных. Биология и медицина. 13 март 2012 тикшерелгән.\n↑ Baird, Donald Paleozoic lepospondyl amphibians (инг.) // Integrative and Comparative Biology (инг.)баш.. — Oxford University Press, 1965. — Т. 5. — № 2. — С. 287—294. — DOI:10.1093/icb/5.2.287\n• Рәхимов И. И. Р96 Татарстанның үсемлекләр һәм хайваннар дөньясы : Уку әсбабы / И. И. Рәхимов, K. K. Ибраһимова; Русчадан Ф. Г. Иштирәкова, P. 3. Закирова тәрҗ. — Казан: Мәгариф, 2007. — 199 б.: рәс. б-н. — ISBN 978-5-7761-1710-7\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ер-һыу_хайуандары&oldid=1100622 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:41 6 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Яңы мутлашыу ысулымы, әллә иғтибарһыҙлыҡмы?\nӨфөлә йәшәүсе Виталий Старухин әсәһе исеменә былтыр көҙөн машина һатып ала. Бер нисә ай үтеүгә, уларға Бәләбәй ҡала судынан саҡырыу килә. Ғаилә аптырап ҡала. Баҡтиһәң уларҙың иномаркаһы банкка залогка бирелгән. Хәҙер Старухиндарҙың машинаһыҙ ҡалыуы ихтимал.\nВиталий Старухин эш буйынса йыш командировкаларға йөрөй. Шуға ла был «Опель» автомобилен һатып алырға була ла инде. Ләкин машина Юл хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһында теркәүҙе уңышлы үткәс, транспортың залогта булыуы тураһында уйлап та ҡуймай.\nВиталий Старухин, зыян күреүсе: «Автокредит алырбыҙ тип уйлағайныҡ, миңә уны бирмәнеләр. Шуға ла әсәйем исеменә, машинаны һатып алыр алдынан аҡсалата 400 мең һум күләмендә кредит алдыҡ. Үҙемдең «Мазда» машинамды ла һатып, кредит аҡсаһын кушып, барлығы был автомобиль өсөн 640 мең һум түләнем. Элек намыҫлылыҡ тәү сиратта ине, беҙ машинаны һатып алғанда уның залогта икәнен белмәнек».\nМашина паспортында транспортты залогка биреүсенең исем фамилияһы ла бар. Ләкин Виталий Старухин уны таба алмай. Бынан тыш автомобиль транспортты залогка биреүсе хужаһынан һуң ике тапҡыр һатылған була. Бәләбәй район суды «Опель»де банкка ҡайтарырға тигән ҡарар сығара. Ләкин Виталий дөрөҫлөктө эҙләүен дауам итә. Шуға ла, аппеляция биреп Юғары судҡа мөрәжәғәт иткән. Ҡыҙғанысҡа, ошолай транспорт һатып алып, унан ҡолаҡ ҡағыусылар көндән көн күбәйә тейерлек. Баш ҡалала йәшәүсе Бәхтигәрәевтәр ҙә ошондай уҡ ҡармаҡҡа эләгә.\nИкенсегә бәпестәре тыуыу уңайынан Эльвира Бәхтигәрәеваға тормош иптәше ҡиммәтле сит ил автомобиле бүләк итә. Әммә һуңғараҡ транспорттың ҡыуып алып кителгән исемлегендә тороуы асыҡлана.\nИке осраҡта ла автомобиль хужалары ҡапҡанға эләгә, шулай ҙа улар зыян күреүсе тип һаналмай.\nВалерий Шәрипов, юрист: «Был машинаны бурысҡа алыусы намыҫһыҙ кешеләрҙең эше. Ҡиммәтле транспортты кредитҡа һатып алып, бер нисә ай аҡса түләйҙәр ҙә, аңлы рәүештә уны һаталар. Һөҙөмтәлә ғәйепһеҙ кешеләр ғазаплана. Икенсе төрлө әйткәндә ошондай мутлашыу схемаһы бар. Ҡыҙғанысҡа, хоҡуҡ һаҡлау органдары бындай осраҡ буйынса енәйәт эше асмай. Банктар машинаның паспортын алып ҡалмай, юл хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһына ла хәбәр итмәйҙәр. Шуға ла намыҫлы һатып алыусылар ошо мутлашыу аманаты булалар».\nБелгестәр әйтеүенсә, һуңғы ваҡытта ошондай осраҡтар йыш күҙәтелә. Шулай ҙа ҡапҡанға эләкмәҫ өсөн һатып алыр алдынан иң тәүҙә машинаның залогтамы юҡмы икәнен тикшереү зарур. Быны федераль нотариаль палата сайтына инеп тә ҡарарға мөмкин. Һатып алынған машинаның залогка һалыныуы асыҡланһа ла, тиҙ бирешергә ярамай,тип кәңәш итә юристар.


Бюджет-2010 социаль йөкләмәләрҙең үтәлешен тәьмин итәсәк\n8 Декабрь 2009, 17:03\n2010 йыл бюджеты параметрҙары республиканың бөтә социаль йөкләмәләрҙе тулыһынса үтәүен тәьмин итергә тейеш — БР Президенты Мортаза Рәхимов республика Хөкүмәте алдына ошондай бурыс ҡуйҙы. Ул үтәләсәк, ти тулы ышаныс менән БР Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары, БР финанс министры Айрат Ғәскәров.\n— БР бюджеты тураһында Законды беренсе уҡыуға әҙерлек барышында беҙ «оператив минимум» булдырыу өсөн финанслау сығанаҡтары эҙләнек, — ти Финанс министрлығы башлығы. – Икенсе уҡыуға әҙерләнгәндә төп эш бюджеттың инвестицион өлөшөн төҙәтеүгә ҡайтып ҡалды.\nБюджет-2010 параметрҙары 63 үҙенән аҫтағы – район һәм ҡала – бюджеттарға финанс ярҙамын тулы күләмдә тәьмин итәсәк, һәм тегеләре, үҙ сиратында, муниципаль йөкләмәләрен тулыһынса башҡарып сыға аласаҡ.\nРәсәй иҡтисады өсөн ғәҙәттә “ауыр” ғинуар беҙҙең финанс министрын борсоуға һалмай.\n— Беҙҙә 1 ғинуарға ҡалған сумма 2010 йылдың башланғыс стадияһына оптимизм менән ҡарарға мөмкинлек бирә, — ти Айрат Ғәскәров. – Беҙҙә йылдың ярайһы уҡ көсөргәнешле осорон тыныс үткәрергә мөмкинлектәр ҙә, резервтар ҙа бар.


Хыялдағы туңдырма(хикәйә). Факиһа Туғыҙбаева - Wikisource\nХыялдағы туңдырма(хикәйә). Факиһа Туғыҙбаева\nХыялдағы туңдырма ( хикәйә )\nФәрит, бер-ике көн яғырлыҡ утын ярып, соланға ташығанда, Гөлзәйнәп инәй, рәхмәт уҡый- уҡый, уның тирәһендә бөтөрөлдө:\n—\tЯңғыҙ донъя көтөүе бик ауыр шул, балам. Олоғайҙым. Утын бысыу түгел, ҡырҡҡанын индерергә лә эшкинмәйем.\nФәрит балтаһын «тыҡ» итеп утын түмәренә каҙаны ла, ҡайтырға уйлап, ҡапҡаға йүнәлде. Сәй ҡуйырға тип өйгә инеп киткән Гөлзәйнәп инәй, уның ҡарҙа «шығырт-шығырт» килгән аяҡ тауышын ишетеп, өҫтөнә һырмаһын да кейергә онотоп, атылып килеп сыҡты.\n—\tФәрит улым, ҡайтмай тор, хәҙер сәйем ҡайнап сыға.\n—\tРәхмәт, инәй, эшем күп.\n—\tҠуй, буш ҡул менән китмә инде, — тип инәй, өлтөрәп, Фәритте ҡыуып етте лә алъяпҡыс кеҫәһенән ун һум аҡса алып һондо:\n—\tКәрәгеңә тотонорһоң. Ҡулыңдан ҡыуан, балам.\n—\tЮҡ, инәй, алмайым.\n—\tКитап-дәфтәргә кәрәгер.\nФәриткә, рәхмәт әйтеп, аҡсаны кеҫәһенә һалыуҙан башҡа сара ҡалманы.\nҠайтып еткәс, ул, өйгә инмәй, ҡапҡа төбөндә тапанып торҙо ла магазинға йүгерҙе.\nМагазинда уйынсыҡтарға ла, китап-дәфтәрҙәргә лә күҙе талғансы текләне. Оҡшаған нәмә юҡ. Өйҙәрендә китап бер шкаф, дәфтәре лә етерлек.\nФәрит ун һумлыҡты кеҫәһенән алып ҡулында әйләндергеләне лә магазиндан сығып китте.\nТөнөн күҙ асҡыһыҙ буран башланып, Гөлзәйнәп инәйҙең мал аҙбарын ҡыйығына тиклем көрт баҫты. Инәй, ни эшләһен, иртүк Фәриттәргә килеп етте.\n— Берҙән-бер кәзәмде көрт аҫтында ҡалдырыр хәлем юҡ, ярҙам ит, улым! — тине ул, күҙен йәшкәҙәтеп.\nМәктәптән ҡайтыу менән, Фәрит Гөлзәйнәп инәйҙең кәртә-ҡураһын ялтлатып көрәп ҡуйҙы. Инәй, ҡыуана-ҡыуана самауыр ҡайнатып, Фәритте сәй менән һыйланы, көмөш аҡсалар тотторҙо.\n— Мин кисә китап та, дәфтәр ҙә алдым инде, инәй, — тине ул.\nГөлзәйнәп инәйҙең: «Бала-сағаның да күңелен күрергә кәрәк, йомошомдо башҡаса тыңламаһа, ике ҡулһыҙ ҡалырмын», — тип борсолғанын белмәй шул Фәрит.\nУл һаубуллашып сығып киткәндә, аҡ ашъяулыҡ йәйелгән өҫтәлдә көмөш аҡсалар ялтырап ятып ҡалды.\nОҙон ҡыш буйы инәйгә ҡар ҙа көрәне, һыу за килтерҙе, утын да бысты Фәрит. Буранлы кистәрҙә инәй уға Урал батыр, Аҡъял батыр тураһында әкиәттәр һөйләне.\n...Бер көндө Фәрит дәрес әҙерләп ултырғанда, китап араһынан ун һумлыҡ килеп сыҡты. Был аҡса тураһында күптән онотҡайны инде. Фәрит, ҙур зәңгәр күҙҙәрен мөйөшкә текләп, хыяллана башланы: «Каникулда Өфөгә ағаһына ҡунаҡҡа барыр. Был аҡсаға туңдырма алып ашар. Их, шул туңдырма ниңә һәр саҡ телде йоторлоҡ була икән?! Боланға ултырып, каруселдә лә өйөрөлөр әле ул. Ҡалалағы Әлфиә һеңлеһе менән иң шәп кинотеатрға мультфильм ҡарарға йөрөрҙәр».\nКаникул етеп, Фәриттең елле хыялдары тормошҡа ашырға ғына торғанда, бәлә килеп сыҡты: Гөлзәйнәп инәйҙең кәзәһе ҡапыл ятты ла үлде. Түгелеп иланы Гөлзәйнәп инәй:\n—\tХарап ҡына булды, һөтһөҙ ни эшләрмен инде? Ҡартайғас, һөтһөҙ сәйҙе ауыҙға ла алғы килмәй...\nФәриткә инәй ҙә, кәзә лә бик йәл ине. һаҡаллы был ҡара кәзә менән ул ҡышын бик дуҫлашҡайны, уға арнап шиғыр ҙа сығарғайны:\nКәзәгә бесән Һалам,\nМине бер ҙә һөҙмәһен;\nБер ҙә һөттән өҙмәһен!\nКүрше-тирә Гөлзәйнәп инәйгә һөт килтереп торҙо. Фәрит уны шаяртып та бөттө:\n—\tҠаланан күп итеп туңдырма алып ҡайтам. Баҙға төшөрөп ҡуйырһың да, кәрәк ваҡытта алып, сәйеңә һалып эсерһең. Үҙе һөт, үҙе әсемәй!\nИнәй, сал сәстәрен шәльяулығы аҫтына ҡыҫтыра-ҡыҫтыра, рәхәтләнеп көлә. Ҡыҫыҡ күҙҙәре тағы ла ҡыҫылыбыраҡ китә, йөҙөндәге йыйырсыҡтары тәрәнәйә.\n—\tИзге уйыңа рәхмәт, балам, — ти Гөлзәйнәп инәй. — Туңдырманы үҙең туйғансы ашарһың... Пенсиямды йыйып, яңы кәзә алырмын әле, һау булһам.\nИнәйҙең был һүҙҙәренән теге ун һум күҙ алдына килде Фәриттең. Йәһәт кенә өйҙәренә ҡайтып, китап араһынан аҡсаны табып алды ла кире килде. Инәй йомош менән ҡайҙалыр сығып киткәс, аҡ ашъяулыҡ өҫтөнә ун һумлыҡты ҡуйҙы.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Хыялдағы_туңдырма(хикәйә)._Факиһа_Туғыҙбаева&oldid=354263"\nThis page was last edited on 5 May 2013, at 15:30.


Республикала төп капиталға инвестициялар күләме йыл эсендә 8 процентҡа артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликала төп капиталға инвестициялар күләме йыл эсендә 8 процентҡа артҡан\n13:05, 22 февраля 2013 Иҡтисад\nБашҡортостанда төп капиталға инвестициялар күләме 2012 йылда 232,9 миллиард һум тәшкил итте. Бындай мәғлүмәт менән Башҡортостанстат таныштыра. 2011 йылдағы күрһәткестәр менән сағыштырғанда, был 8 процентҡа күберәк.\nЙән башына иҫәптә инвестициялар күләме – 57317 һум.\nИнвестицияларҙың күпселек өлөшө биналарға (34,2 процент), машиналарға, ҡорамалдарға һәм транспорт сараларына (38,2 процент) тура килде.\nСтатистиктар инвестициялар структураһын предприятиеларҙың милек формаһы буйынса анализлаған. Төп капиталға барлыҡ инвестицияларҙың 65,2 проценты – шәхси, 10,4 проценты – дәүләт, 4,3 проценты муниципаль ойошмаларға тура килә.\nИҡтисади эшмәкәрлек төрҙәре буйынса инвестициялар структураһында эшкәртеү производствоһы өҫтөнлөк итә (инвестицияларҙың 28,4 проценты). Артабан файҙалы ҡаҙылмалар сығарыу (16 процент), транспорт һәм элемтә (19,1 процент), күсемһеҙ милек менән бәйле операциялар, ҡуртымға биреү һәм хеҙмәтләндереү (9,7 процент) килә.\nИҡтисадҡа инвестициялар күләме буйынса Башҡортостан Волга буйы федераль округында Татарстандан һәм Түбәнге Новгород өлкәһенән һуң өсөнсө урында килә. Йән башына иҫәптә шул уҡ күрһәткес буйынса республика алтынсы баҫҡысты биләй.


Бындай ҙа төҫ була икән!\n5 Май , 18:00\nМин кеҫәмде ҡапшап, аҡса алмағанымды белдем. Күңелем төштө. Шул саҡ яныма кескәй бер малай килде лә, мине етәкләп торт янына алып барҙы: “Алығыҙ, һеҙгә бөгөн бушлай”,-тине. Өнөмдә ун йылдан ашыу бергә йәшәп тә балалары булмаған улым менән киленемдең бәпес көтөүҙәрен ишеттем...\nИң матур төштәремде дәфтәргә яҙып барырға булдым. Сөнки уларҙан һуң һәр саҡ минең тормошомда сағыу ваҡиғалар була. Улдарҙың ҡайһы берәүҙәрен һеҙгә лә тәҡдим итәм.\nМин болонда. Бар ерҙә әллә нисәмә төҫлө сәскәләр. Ҡайһы берәүҙәрен ҡарап: “Бындай ҙа төҫ була икән! Бер ҡасан да күргәнем юҡ ине. Нисек атала икән?”-тип аптырайым. Шул саҡ күмәк күбәләктәр осоп килеп сыҡты ла, мине ҡаплап алды. Уларҙың ҡанаттарын елпеүенән шул тиклем рәхәт. Йылмайып уянып киттем. Ошо көндө миңә күптән көткән маҡтаулы исем биреләсәген белдем.\nОсорға өйрәнгән икәнмен. Тәүҙә ҡапҡа башына осоп мендем. Унан ҡыйыҡҡа. Артабан күккә осоп китеп болоттар өҫтөнә менеп ултырҙым. Эй, рәхәт, үҙемдең оса белеүемдән күңелем шул тиклем елкенә! Хәлдән тайғансы Ер шарын гиҙҙем генә. Һөҙөмтәлә, өнөмдә ҡыҙым менән кейәүемдең сит илгә сәйәхәткә сығасаҡтарын ишеттем.\nУрам буйлап китеп барам. Бер урында тәмлекәстәр теҙелеп киткән. Нимә генә юҡ! Әллә нисә төр кәнфит, туңдырма, пирожныйҙар, ә уртала иҫ киткес ҙур торт. Теге тортҡа тамшанып ҡарап торам инде, ә уны өлөшләп һата ла башланылар. Мин кеҫәмде ҡапшап, аҡса алмағанымды белдем. Күңелем төштө. Шул саҡ яныма кескәй бер малай килде лә, мине етәкләп торт янына алып барҙы: “Алығыҙ, һеҙгә бөгөн бушлай”,-тине. Өнөмдә ун йылдан ашыу бергә йәшәп тә балалары булмаған улым менән киленемдең бәпес көтөүҙәрен ишеттем. Хәҙер иҫ киткес аҡыллы, матур, шуҡ 3 йәшлек ейәнем йүгереп йөрөй.\nҠәҙерлеләрем, һеҙҙең барығыҙҙың да тик шундай матур төштәр күреүегеҙҙе теләйем!


Иң ҙур бәхет\nЯңы рубрикабыҙҙы күренекле шағирә, дәүләт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайының IV – V саҡырылыш депутаты, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы Ильясова менән әңгәмәнән башлап ебәрәбеҙ.\n– Йомабикә Сәләхетдин ҡыҙы, һеҙҙең тыуған төйәгегеҙ – Хәйбулла районының Аҡъюл ауылы – янында Һаҡмар менән Йылайыр йылғалары ҡушыла ла Ырымбур тарафтарына бергәләшеп юллана. Был йылғалар янында йөрөгән кеше шуға ла шаһит: далалар аша ҡояшта ирәйеп аҡҡан Һаҡмарҙың һыуы йылы, йомшаҡ, буръяғыраҡ, ә башлыса урман-тауҙар, көнтөшмәҫ шырлыҡтар аша юрғалаған Йылайырҙың һыуы теште ҡамаштырырлыҡ һалҡын, үтә күренмәле таҙа, ҡатыраҡ. Һаҡмарҙа һыу инеп, уның йомшаҡлығына, йылылығына кинәнгәндә, күңелгә яҡты тойғолар, үтә лә нескә хистәр яғылғандай, шунан сығып, Йылайырға сумһаң, уның һалҡынлығы шундуҡ тәнде ҡурып ала, тойғолар әллә ҡайҙа осоп китә лә, Һаҡмарҙағы хыял донъяһынан йәһәт кенә ергә төшә һалаһың. Образлы итеп әйткәндә, Һаҡмар – хистәр, тойғолар, хыялдар йылғаһы, Йылайыр иһә уның нәҡ киреһе – аныҡ аҡыл, ҡәтғи фекер, логика тулҡыны.\nҺеҙ бына ошо ике йөкмәткеле йылға ҡушылған ерҙә тыуып үҫкәнһегеҙ. Шиғриәттә, ижад донъяһында танылыуығыҙ Һаҡмар инешегеҙҙең бойомға ашыуын күрһәтһә, дәүләт эшмәкәре булып китеүегеҙ күберәк Йылайыр һыуына тура килә кеүек. Яҙмышығыҙ тыуған ауылығыҙ янындағы тәбиғәт менән дә билдәләнеп ҡуйған һымаҡ. “Мин үҙеммен һаман” тигән китабығыҙға исем биргән шиғырҙа һеҙ был ике сифат хаҡында бик тапҡыр итеп әйтәһегеҙ. Бына ул юлдар:\nКүҙ йәшенән генә тороуымды\nБоҙға әйләнәм, йыйып бөтә\nБоҙға әйләнеп, асылымды\nЕлдә кипмәй, ерҙә йотолмайса,\nМин үҙеммен һаман...\nНимә генә тиһәк тә, һеҙ ошо ике йылға арауығында үҫкәнһегеҙ. Шулай түгелме?\n– Матур сағыштырыу. Рәхмәт. Әҙәбиәт һәм дәүләт эше тигәндә, ниндәйҙер баһа биреү ҙә, аңлатыу ҙа ябай ғына түгел. Мин быға әҙер ҙә түгелмен. Шул билдәле: хатта әҙәби шөғөл өсөн байтаҡ уңайлыҡтар тыуҙырылған совет заманында ла бик һирәк әҙиптәр үҙен тик ижадҡа бағышлай алды. Кәмендә ике-өс китабың донъя күреп, танылыу яулап, ҡулыңа ингән һәм аласаҡ гонорарыңа иҫәп тотҡансы ла йәшәргә кәрәк бит әле. Өҫтәүенә мәсьәләнең уңыш йылмаямы-юҡмы, уҡыусыла ҡыҙыҡһыныу уятаһыңмы тигән яғы ла бар ине.\nАйырма шунда ғына: әле мин – парламентта, ә быға тиклем журналистикала инем. Ваҡытлы матбуғат шул уҡ яҙыу маһирлығын талап итһә лә, унда яҙыусы өсөн уғата мөһим үҙенсәлекле ҡараш, тәрәнлек, нескәлек кәрәкмәй. Көн дә бихисап мәғлүмәт таратҡан гәзиттең үҙ йөҙө юҡ һәм һин, журналист, күп нәмәгә шул уҡ дөйөм күҙлектән ҡарай башлайһың.\nМин әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлектәрендә эшләнем. Шиғыр-хикәйәләрҙе лә күңел талабыңа тура килгәнгә түгел, ә хеҙмәттәге вазифаңа ҡағылышлы уҡыйһың. Баш мөхәррир ҡушыуы йә авторҙар үтенесе буйынса йыйынтыҡтарға рецензиялар менән сығыш яһайһың. Былар бөтәһе лә яҙышыуға булған тәбиғи ихтыяжды кәметә, талантҡа хас сифаттарҙы үҫтермәй.\nМинеңсә, шиғриәт һәм, ғөмүмән, яҙыусы һөнәре уға тулыһынса бирелгәндә генә уңыш, хатта дан килтерә ала. Башкөллө ижадҡа сумып, йәшәү мәғәнәһен һәм бәхетте тик унда тапҡанда ғына үҙеңде ихлас йөрәктән әҙип тип танырға мөмкиндер. Шул уҡ ваҡытта хатта шағирә өсөн дә гүзәллеккә генә табыныу аҙ. Әҫәрҙе тормош, донъяны танып-белеү тыуҙыра.\nКеше мәңгелектә түгел, үҙ заманында көн күрә. Дәүеренең әсе һыҙланыуҙары, ҡаршылыҡтары һәм камиллығы кешелек үҫешенең сағылышы кимәлендә аҡ ҡағыҙға теркәлһә, классик әҫәр барлыҡҡа килә, тип уйлайым. Тик яҙыусы күңеле аша үткән ваҡиғалар ғына киләсәкте лә тулҡынландырыу ҡөҙрәтенә эйә: «Һуғыш һәм солох», «Ҡарт һәм диңгеҙ» кеүек...\nЯҙыусы ижтимағи-сәйәси тормоштан тулыһынса азат ҡала алмай. Берәү уның уртаһында ҡайнай, кемдер ижадында урап үтмәй. Уға йәмәғәтселектең аңы ла тәьҫир итә. Әгәр ижтимағи-сәйәси тормош бөгөн минең һөнәрем икән, бәлки, бында ниндәйҙер тәбиғилек тә барҙыр. Тырыша торғас, бына бит, һорауға яуап та табылды.\n– Ил ғәме бөгөн кемдәр иңендә: етәкселәрҙәме, әҙиптәрҙәме, халыҡтамы?\n– Ил ғәме барса заманда ла һәр кемдең хәстәрендә булған. Быйыл беҙ 71-се оло Еңеү яҙын билдәләнек. Бөйөк Ватан һуғышы ҡағылмаған берәй ғаилә йәки кеше ҡалғанмы ул афәттә?!\nБөгөн ошо бөтөнлөктөң юғалыуы үҙен һиҙҙерә. Ил ғәме етәкселәрҙә генә ҡалһа, дөйөм күтәрелешкә өмөтләнеү файҙаһыҙ. Рәсәй Президенты тарафынан гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереүгә ынтылыш, ил Конституцияһы буйынса урындағы үҙидаралыҡтың үҙаллы власть тип танылыуы – элекке ҡиммәттәрҙе яңыса тергеҙеү юлдары ул.\nЯбайлаштырып әйткәндә, юлдарҙың, урам-ихаталарҙың төҙөклөгөн, балалар баҡсаһы, мәктәп, мәҙәниәт усаҡтарының эшмәкәрлеген тәьмин итеү генә түгел, уны халыҡты ҡәнәғәтләндерерлек кимәлдә ойоштороу – муниципалитет иңендә. Ошоға өҫтәп, демография, социаль хәле ауыр ғаиләләр, ата-әсәһе иҫән көйө етемлеккә дусар сабыйҙар, эскелек, наркомания, эш мәсьәләһен яйға һалыу талап ителә. Был бурыстар ауыл һәм район Советтары депутаттарына ла ҡағыла. Үҙидаралыҡ дәүләт етәкселеге менән халыҡ араһында ышаныслы күпер булараҡ нығынып килә.\nБәғзе мәсьәләләрҙе хәл итеү өсөн, Рәсәй ҡануниәтенә ҡаршы килмәгән осраҡта, урындағы үҙидаралыҡ органдарына ҡайһы бер дәүләт вәкәләттәре тапшырыла. Был өлкәләге закондар ярҙамында һәм уларға өҫтәмәләр индереп, Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҙа даими рәүештә бындай рөхсәттәрҙең хоҡуҡи нигеҙен киңәйтә килә. Урындағы үҙидаралыҡ аша халыҡ та үҙ төбәгенең үҫешенә өлөш индерә ала. Әммә әлегә бик әҙҙәр тыуған еренә хужаларса мөнәсәбәттә.\nБеҙҙең бишенсе саҡырылыш республика парламенты депутаттары Башҡортостан Республикаһы Конституцияһына халыҡҡа закондарҙы камиллаштырыуҙа ҡатнашырға хоҡуҡ биргән өҫтәмәләр һәм үҙгәрештәр индерҙе. Уның тәртибен билдәләгән «Граждандарҙың закон башланғысы тураһында» Башҡортостан Законы ҡабул ителде. Файҙаланырға теләүселәр әлегә күренмәй. Район депутаттары ла үҙ закон проекттары менән Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға мөрәжәғәт итеү мөмкинлегенә эйә. Урындарҙағы коллегаларыбыҙ әлегә был юҫыҡта битарафлыҡ күрһәтә. Ошо күренеш беҙҙә гражданлыҡ йәмғиәтенең һүлпәнерәк икәнен дәлилләй.\nШул уҡ ваҡытта халыҡ үҙенең рух сәләмәтлеген ныҡлы һаҡлай. Йоғошло ауырыуҙар кешенең тәнен тиҙ генә ялмап алған кеүек, уның аңын зарарлаусы афәттәр ҙә бөгөн етерлек. Милләтебеҙ, дөйөм алғанда, уларға бирешмәй. Һайлаусыларым менән һәр осрашыу ошо фекеремде нығыта ғына.\nӘҙип сәйәси маҡсаттар ҡуймаһа ла, барыбер, үҙ һыуында йәшәргә мәжбүр балыҡ һымаҡ уҡ, дәүер ағымдарынан ҡотола алмай. Һүҙҙең ҡеүәте сикһеҙ, ул йәшәүҙең бар асылын үҙ эсенә ала. Һүҙ аша мәҙәниәт тыуған. Бөгөн һүҙҙең бәҫе, мәртәбәһе киткән заманда, әҙәбиәт уны яңынан Ил ғәменә әйләндерергә бурыслы. Быны эшләй алмаһа, ул үҙен юҡ итәсәк.\n– Былтыр йәй башында ҡалабыҙҙа халыҡ-ара ҙур сара – ШОС һәм БРИКС саммитары үтте. Бөтә донъяға таралған эфир тулҡындары Салауат батырыбыҙҙың һынын да барса ҡитғаларға оҙатты, гүйә, бөйөк шәхесебеҙ дуҫлыҡ, хеҙмәттәшлек, мөһим мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә теләктәшлек символына әүерелде.\n– ШОС илдәре Евразияның 61 процентын тәшкил итә, халҡы – әле Ер шарында йәшәүселәрҙең дүрттән бер өлөшө. БРИКС дәүләттәре иһә Ер йөҙөнөң 30 процентына тиң, халҡы – планетаның 45 проценты. Был глобаль хеҙмәттәшлектең донъя именлеген һаҡлауҙағы әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ. Уның нигеҙендә – үҙ-ара ихтирам, һәр дәүләттең сәйәси, иҡтисади үҙаллылыҡҡа хоҡуғын, үҙенсәлекле мәҙәниәтен таныу һәм дөйөм үҫешкә булышлыҡ күрһәтеү. Ер йөҙөндә хәүефһеҙлек тәьмин итеү, кешелектең көнитмеше өсөн ифрат мөһим хужалыҡ тармаҡтары, банк эшмәкәрлеге генә түгел, һаулыҡ һаҡлау, экология, фән, коррупция һәм наркотиктар әйләнешенә ҡаршы көрәш һымаҡ күп йүнәлешле маҡсаттар Башҡортостандың баш ҡалаһында башланғыс алды, Саммиттың төп документы булған Өфө декларацияһы – Хәрәкәт планы һәм Иҡтисади партнерлыҡ стратегияһы – ҡабул ителде.\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы Р. З. Хәмитов билдәләүенсә: «Уҙған йыл Башҡортостан өсөн әһәмиәтле булды. БРИКС һәм ШОС саммиттары, һуңғараҡ был берләшмәләргә ингән илдәр төбәктәренең Беренсе бәләкәй эшҡыуарлыҡ форумын үткәреү республиканы бар донъяға танытты».\n2023 йылға тиклем Башҡортостанда халыҡ-ара кимәлдә үтәсәк саралар исемлеге әле үк билдәле. Шуларҙың береһе – 2020 йылға тәғәйенләнгән Бөтә Донъя Фольклориадаһы, был сағыу сараға 70 – 80 илдән ҡунаҡтар килеүе көтөлә.\nБындай мәртәбәле йыйындар Өфөбөҙҙөң, республиканың йөҙөн күркәмерәк кенә түгел, замансараҡ итә, беҙ һәр йәһәттән тәжрибә туплайбыҙ.\nШОС, БРИКС осрашыуҙары ҡитғаларҙы ҡосҡан килешеү, ҡарарҙар ғына түгел, ябай кешеләр араһында тыуған ихлас дуҫлыҡ, үҙ-ара фәһемле әңгәмәләр менән дә хәтерҙә ҡалды. Миңә, мәҫәлән, Ҡытай йәштәренең Бөйөк Ватан һуғышы ветераны И. Ф. Волик менән күрешеүе мәғлүм. «Батырлыҡ өсөн», II Дәрәжә Ватан һуғышы ордены, Октябрь революцияһы, Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры Иван Фомич, Ҡытайҙа хеҙмәт иткәндә, был дәүләттең дә миҙалына лайыҡ була. Беҙҙең яугирыбыҙға хөрмәт күрһәтеүҙе мин ҡытайҙарҙың үҙ наградаларына, үҙ тарихына ихтирамы, тип тә баһалайым.\nВетераныбыҙ миҙал менән уның таныҡлығын күрһәткәс, ҡунаҡтар миҙалды, документтағы Мао Цзэдундың ҡултамғаһын үбеп сыҡҡан. Беҙ бөгөн үҙ илеңдең патриоты булыу, был сифатты йәш быуында тәрбиәләү тураһында йыш һөйләйбеҙ, ошо маҡсатҡа өлгәшергә ынтылабыҙ. Ә бит был хистең нигеҙе ереңә, уның дәүләтселегенә ҡытайҙар кеүек илаһи тантана тойоуҙан да ҡорола. Ул халыҡ та бит байтаҡ фажиғәләр, хатта гөл үҫтереүҙә ғәйеп күргән культура революцияһы аша үткән. Әммә киләсәккә юлдаш итеп ҡаҙаныштарҙы, шул иҫәптән Мао Цзэдундың да яҡшы эштәрен алған.\nРеспубликабыҙ ШОС илдәре һәм БРИКС дәүләт-ағзалары етәкселәрен ҡабул итеп, Рәсәй данын да күтәрҙе, үҙенең Ватаныбыҙҙың ҡеүәтле, ышаныслы төбәге икәнен дә раҫланы. Бөгөн Башҡортостан киң донъяға асыҡ, ул асыҡлыҡты тәьмин итеүсе иҡтисади ҡеүәткә, аҡыл һәм тәжрибәгә эйә.


Күҙ - күңел кѳҙгѳһѳ » "Урал" гәзите\nХалыҡ-ара һуҡырлыҡты киҫәтеү агентлығы мәғлүмәттәре буйынса, планетала яҡынса 285 миллион кеше күҙ ауырыуҙарынан яфалана. Күреү һәләтен бөтөнләй юғалтҡандар һаны 45 миллиондан ашып китә. Күреү һәләте боҙолоуҙан яфаланған балалар һаны 19 миллионға еткән, шул иҫәптән 1,4 млн. бала ғүмерлеккә күреү һәләтен юғалтҡан.\nКүҙҙәр кеше тәнендәге барлыҡ ағзалар менән тығыҙ бәйләнгән. Организмда аҙ ғына үҙгәреш була икән, улар шунда уҡ күҙҙә сағылыш таба. Табиптар “күҙҙәр - йыһан” тип билдәләй. Күҙгә, күҙҙең төбөнә ҡарап шәкәр сирен, ҡан баҫымы юғары булыуын һәм неврология ауырыуҙарын билдәләргә була. Ҡала-райондың балалар врач- офтальмологы Лариса Ерлыченкова ѳс тиҫтә йылға яҡын балалар сәләмәтлеге һағында тора. 1988 йылда Лариса Владимировна Башҡорт дәүләт медицина университетының педиатрия бүлеген тамамлай. Йәш белгес бер йылдан интернатураны бѳтѳрә һәм Новокузнецкиҙа белемен камиллаштырып, тыуған ҡалаһына эшкә ҡайта. Врач-офтальмолог һѳнәрен үҙләштереүҙә ул ваҡытта балалар поликлинкаһында күҙ врачы булып эшләгән Ирина Марат ҡыҙы Васильева ла сәбәпсе булғандыр. Лариса Владимировна әлеге кѳнгә тиклем тәжрибәле врачҡа рәхмәтле. “Офтальмология серҙәренә Ирина Марат Байрам афишаһы 5-18 октябрҙә - Ҡала тарихи-крайҙы ѳйрәнеү музыйында сәғәт 10-дан 6-ға тиклем - “Тыуған ерем - Башҡортостан”, “Минең бәләкәй Ватаным” мини- күргәҙмәләре була. 8 октябрҙә - Инйәрҙә сәғәт 10-да ауыл хужалығы йәрминкәһе башлана. Республика кѳнѳнә арналған тантаналы йыйылыш һәм байрам концерты Ҡала Мәҙәниәт һарайында сәғәт 4-тә башлана. 10, 11, 12 октябрҙә - ҡала автовокзалы эргәһендәге майҙансыҡта сәғәт 10-да - ауыл хужалығы йәрминкәһе.\n10 октябрҙә - Тирләндә сәғәт 10-да - ауыл хужалығы йәрминкәһе. 11 октябрҙә - Республика кѳнѳнә арналған А.М. Новиков иҫтәлегенә XXXII Белорет ярым марафоны "Металлург" стадионында 10 сәғәт 30 минутта башлана. Хѳрмәтле белореттар! Һеҙҙе 8 октябрҙә ҡала Мәҙәниәт һарайына Республика кѳнѳнә арналған тантаналы йыйылышҡа һәм байрам концертына саҡырабыҙ. Башлана сәғәт 4-тә. Инеү ирекле. ҡыҙы тѳшѳндѳрҙѳ. Бѳгѳнгѳ белгәндәрем, ҡаҙаныштарым тик уның ярҙамы менән булды”, - ти I категориялы белгес. Ул һәр ваҡыт белемен камиллаштырыу ѳҫтѳндә эшләй, курстарҙа уҡый. Лариса Владимировна балалар поликлинкаһында, дауаханала, 44-се махсуслаштырылған балалар баҡсаһында ла эшләргә ѳлгѳрә, бала табыу йортонда консультациялар алып бара. Ҡайҙа ғына эшләһә лә, врачты балалар ҙа, коллегалары ла ихтирам итә. Балалар поликлиникаһының баш врачы Вера Ивановна Ғәлиева әйтеүенсә, Лариса Владимировна кескәй пациенттар менән уртаҡ тел таба белеүе, ата-әсәләргә аңлайышлы, тыныс аңлатыуы, үҙенә ылыҡтырып тороуы менән айырыла. Ата-әсәләрҙең балаларын тик уға күрһәтергә тырышыуы ла барыһын аңлаталыр. Диспансеризациялау, профилактик тикшереүҙәрҙе лә алып бара. Ғѳмүмән, булмышы менән врач. - Сирҙәр хәҙер йәшәрә бара. 15-16 йәшкә тиклемге һәр ѳсѳнсѳ баланың күреү һәләте боҙолоуы күҙәтелә. Күрәғарау, үтәғарау кеүек сирҙәр йәшәү рәүешебеҙҙән килә. Саф һауала йѳрѳмәү, стресс, уҡыу йѳкләмәһе лә сирҙәрҙе барлыҡҡа килтерә. Мине ата- әсәләрҙең балаларына етди ҡарамауы борсой. 2-3 йәштән баланың сәләмәтлегенә иғтибар итергә кәрәк, һуңғараҡ дауаларбыҙ әле, тип ҡарарға ярамай. Ул ваҡытта күҙҙәр “ялҡауға әйләнә”, 7 йәштә амблиопияны дауалау һуң булыуы ихтимал. Был йәштә күҙҙе дауалау ауыр бирелә, йә иһә балаға ғүмерлеккә күреү һәләтен юғалтыу ҡурҡынысы янай. Бала тѳрлѳ ауырыуҙар менән донъяға килә. Етлекмәй тыуғандар ретинопатия ауырыуы менән сирләй. Был ҡурҡыныс ауырыу, дауалауға ла тѳрлѳсә бирелә, һуҡыр ҡалыуы ихтимал. Бәхеткә күрә, бала табыу йорто башланғыс стадиялағы ретинопатияны диагностикалау аппаратуралары менән йыһазландырылған. Сир менән кѳрәшеүе еңел түгел, шулай ҙа үҫеш бар. Сит илдәрҙә, Рәсәйҙә был сирҙе диагностикалау, дауалау алға киткән, әлбиттә. Ҡалабыҙҙағы махсуслаштырылған балалар баҡсаһында ла кескәйҙәрҙең күҙҙәрен дауалау ѳсѳн барыһы ла бар. Был йәһәттән, ҡала-район мәғариф идаралығына, балалар баҡсаһы мѳдиренә рәхмәтлебеҙ. Улар ошо балалар баҡсаһында тѳркѳмдѳ һаҡлап алып ҡалдылар, кәрәкле ҡорамалдар менән тәъмин ителгән. Коллектив та балалар менән махсус шѳғѳлләнә, улар кѳн һайын түләүһеҙ дауалау курстары үтә. 100 процентҡа тиклем күреү һәләтен ҡайтарыу мѳмкинлеге бар. Ѳйҙә ата-әсәләрҙең балалары менән шѳғѳлләнергә ваҡыты ла ҡалмай, ә балалар баҡсаһында һәр бала менән педагогтар махсус шѳғѳлләнә, күнегеүҙәр ҙә шәхси бирелә. Балалар поликлиникаһы ла күреү үҫешен профилактикалау буйынса етди эшләй, шулай уҡ ҡорамалдар менән йыһазландырылған, һәр пациентҡа ярҙам итәбеҙ. Ѳфѳгә махсус күҙ дауаханаларына ла ебәрәбеҙ, - тине БР-ҙың һаулыҡ һаҡлау алдынғыһы, балалар врач-офтальмологы Лариса Владимировна Ерлыченкова. Күҙ - күңел кѳҙгѳһѳ. Күҙҙәребеҙҙе һаҡлайыҡ, сәләмәт тормош рәүеше алып барайыҡ. Ауырыуҙар күҙҙәребеҙҙә сағылыш таба, шуға ла һаулығыбыҙға етди ҡарайыҡ.


Башҡортостандың билдәле радиожурналисы Рәсүл Сәғитовтың китабы донъя күрҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың билдәле радиожурналисы Рәсүл Сәғитовтың китабы донъя күрҙе\n17:27, 25 ноября 2013 Йәмғиәт\nРеспублика «Китап» нәшриәтендә билдәле журналист һәм яҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Ш.Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты Рәсүл Сәғитовтың «Имен-аман тороғоҙ!» исемле китабы донъя күрҙе һәм һатыуға сығарылды. Автор үҙ тыңлаусыларына мөрәжәғәтен һәр ваҡыт ошондай һүҙҙәр менән тамамлай.\nРәсүл Сәғитов күп йылдар инде «Юлдаш» дәүләт радиоканалында эшләй, әлеге ваҡытта уның бүлектәренең береһен етәкләй. Уның сираттағы китабында, әҙәби әҫәрҙәрҙән торған элекке китаптарынан айырмалы рәүештә, автор радиожурналистика тураһында үҙ фекерҙәрен бәйән итә, ул башлап яҙыусы журналистар өсөн уҡыу әсбабы ла булып тора. Тәғәйен сығанаҡтарға һылтанып, хәҙерге башҡорт теленә, уның стиленә етди иғтибар бирелә. Теге йәки был проблемаларға үҙ ҡарашын, уҙған быуаттың 70-се йылдарынан башлап, донъя, ил һәм республиканың ижтимағи-сәйәси тормошо тарихынан ваҡиғалар менән нығыта.\nАвтор әйтеүенсә, һәр һөнәр, шул иҫәптән журналистика менән шөғөлләнгәндә ниндәйҙер матди байлыҡ алыуҙы ғына маҡсат итеп ҡуйырға ярамай. Һөнәрҙә камиллашырға, мөмкин тиклем ижади эшләргә кәрәк. Был турала Рәсүл Сәғитов һәр ваҡыт телгә ала, шул иҫәптән федераль кимәлдә лә — даими рәүештә «Журналист», «Журналистика и медиарынок» журналдарында мәҡәләләр баҫтыра.\nТеги: радиожурналистика,киң мәғлүмәт саралары


Ҡыҙҙар эше тип тормайҙар\n10 Август 2018, 15:40\nИхатаға килеп инеү менән, матур-матур сәскәләр ҡаршылай, арыраҡ ҡаҙан аҫтына ут яғылған: бында ҡош-ҡортҡа ашарға бешерәләр икән. Өйҙәренә күптән газ үткән, хатта һыуҙы ла индереп алғандар, әммә мал-тыуарға йәй көнө тышта бешереү ҡулайыраҡ. Ана, күләгәләге эскәмйәлә Нәжип бабай йәйге аяҙ көнгә һоҡланып ултыра. Уңарсы булмай Зөлфиә инәй килеп сыҡты. 64 йыл бергә йәшәй улар, туғыҙынсы тиҫтәне ҡыуалар инде, күҙ теймәһен үҙҙәренә.\nБаҡсала йәшелсә утап йөрөгән ике малай – уларҙың, Әсәҙуллиндарҙың, нәҫел ағасын дауам итеүсе Сәлим менән Рәмзил. Өйҙә тағы бер ҡустылары бар әле: Нуриманға 6 ғына йәш. Ә Сәлим менән Рәмзил VIII һәм IV синыфҡа күскән.\nАуырғазы районы, Үтәймулла ауылы.


Төҙөлөш һуҙылырға тейеш түгел\n9 Ноябрь 2010, 13:50\nФедераль күҙәтеү органдары Өфөлә «ИКЕА» сауҙа-күңел асыу комплексын төҙөүсе компания яғынан уны асыуҙы тотҡарлаған күп һанлы ҡағиҙә боҙоуҙарҙы асыҡлағанлыҡтан, республика өсөн мөһим булған был объектты асыу ваҡытының тотҡарланыу ихтималлығы килеп баҫа. Һөҙөмтәлә «ИКЕА» етәкселеге, бөтә етешһеҙлектәр ҙә бөтөрөлдө, тип ышандырып, төҙөлөштө проектта ҡаралған срокта тапшырырға тырыша. Тикшереүсе органдарҙың һығымтаһы менән риза булмағанлыҡтан, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтан яҡлау эҙләргә була.\nФедераль күҙәтеү органдары Өфөлә «ИКЕА» сауҙа-күңел асыу комплексын төҙөүсе компания яғынан уны асыуҙы тотҡарлаған күп һанлы ҡағиҙә боҙоуҙарҙы асыҡлағанлыҡтан, республика өсөн мөһим булған был объектты асыу ваҡытының тотҡарланыу ихтималлығы килеп баҫа.\nҺөҙөмтәлә «ИКЕА» етәкселеге, бөтә етешһеҙлектәр ҙә бөтөрөлдө, тип ышандырып, төҙөлөштө проектта ҡаралған срокта тапшырырға тырыша. Тикшереүсе органдарҙың һығымтаһы менән риза булмағанлыҡтан, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтан яҡлау эҙләргә була.\n– Бөгөн комплекс территорияһында тикшереүсе структуралар вәкилдәре йыйылды. Уларҙың бурысы – етешһеҙлектәр бармы-юҡмы икәнлеген урында билдәләү, – тип белдерҙе республика башлығы. – Әгәр етешһеҙлектәр асыҡланһа, уларҙы яҡын арала бөтөрөргә кәрәк.\nБөтә кәмселектәр бөтөрөлгән осраҡта, «ИКЕА» комплексы – алты аҙнанан, ә «Леруа Мерлен» магазины дүрт аҙнанан асыуға әҙер буласаҡ, тип көтөлә. «МЕГА» сауҙа-күңел асыу комплексын асыу өсөн саҡ ҡына күберәк – ике ай самаһы ваҡыт талап ителәсәк. Бөтә биналарҙың дөйөм майҙаны 160 мең квадрат метр тәшкил итә. Был комплекстар ҡаланы ике мең эш урыны менән тәьмин итәсәк, тип күҙаллана.\nРеспублика башлығы әйтеүенсә, инвесторҙар йәлеп итеү төбәктең өҫтөнлөклө бурыстарының береһе булып тора. Шунлыҡтан тикшереүсе органдар менән инвесторҙар араһында килеп сыҡҡан аңлашылмаусанлыҡ ошо бурысты бойомға ашырыуға, һис һүҙһеҙ, ҡамасаулай.


2019 йылдың мөһим ваҡиғалары\n9 Ғинуар 2020, 11:30\n“Әлшәй хәбәрҙәре” гәзитенә байҡау яһапСираттағы йылды оҙатып, беҙ баҫмабыҙҙың һәр һанында яҡтыртылған район тормошоноң иң сағыу ваҡиғаларын, төп ҡаҙаныштарҙы барлайбыҙ.\n8 сентябрҙә район һайлаусылары бөтә республика менән бергә Башҡортостан Башлығын һайланы. Тауыш биреүҙә 26 меңгә яҡын әлшәйле ҡатнашты. Радий Хәбиров кандидатураһы өсөн һайлаусыларҙың 91 проценттан күберәге тауыш бирҙе. Ошо уҡ көндө районда урындағы үҙидараның вәкәләтле органдарына депутаттар һайланды. Һөҙөмтәләр буйынса ете ауыл Советында яңы башлыҡтар тәғәйенләнде.\nРайонбыҙҙа һабантуй менән бергә сағыу ваҡиға – милли мәҙәниәттәрҙең “Берҙәмлек-Содружество” фестивале лә уҙҙы. Әлшәй еренә Фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмалары халыҡ-ара советы президенты Филипп Боссан етәкселегендә Белоруссия, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Көньяҡ Корея, Македония, Чили, Шри-Ланка, Сенегал вәкилдәре килде.\nҠыҙыл ауыл биләмәһе территорияһында Волга буйы федераль округында сусҡа итен етештереүсе “Урал ит компанияһы” заманса сусҡасылыҡ комплексы төҙөй башланы. Ә "Башҡортостан бройлеры” ҡошсолоҡ комплексы төҙөлөштөң икенсе сиратын башланы. Ул файҙаланыуға индерелгәс, инкубацион йомортҡа етештереүҙе йылына 30 миллиондан 115 миллионға еткереү планлаштырыла.\nМуниципаль берәмектәрҙең республиканың 100 йыллыҡ юбилейына арналған “Башҡортостан тарихы биттәре” марафоны сиктәрендә Башҡорт дәүләт филармонияһы сәхнәһендә беҙҙең райондың да ҡаҙаныштар презентацияһы үтте.\nЙылдың ҡымыҙ оҫтаһы\nЫҫлаҡтан Әлфиә Ғәниева 14-се республика ҡымыҙ бешеүселәр конкурсында еңеүсе булды. Уға төп бүләк сифатында башҡорт тоҡомло айғыр тапшырылды. Ирле-ҡатынлы Әлфиә һәм Айрат Ғәниевтар хужалығында 70 ат иҫәпләнә, шуның 30-ы – һауын бейәләре.\nАуыл юбилейҙарын үткәреү кеүек матур традиция 2019 йылда ла дауам итте. Беренселәрҙән булып ауылдарының 90 йыллығын Ғәйнәямаҡ ауыл Советының Иршат халҡы үткәрҙе. Яңы Сәпәшкә – 115, Дим һәм Таштүбә ауылдарына – 95 йыл, Балҡанға – 90, Линда һәм Красный Клинға 85-әр йәш тулды. Әүрезтамаҡтың 160 йыллығын билдәләү ҙур байрамға әйләнде, уны ошо ауылда тыуып үҫкән популяр йырсы Әнүәр Нурғәлиев ойошторҙо.\nМәндән ауылында мәсет асылды. Бөтә уңайлыҡтары булған иркен һәм яҡты мәсет “Нур” тип атала. Уның тәүге нигеҙ ташы 2015 йылдың майында һалынды. Бөтә төҙөлөш эштәре ауыл халҡы һәм Краснодарҙан алып Находкаға тиклем таралған яҡташтарының бағыусылыҡ ярҙамы менән алып барылды.\nБыйыл йәй Иҫке Сәпәш ауылынан Рәмзил Шәриповтың батырлығы тураһында бөтә республика белде. Июль айында малайҙар менән Димдә һыу ҡойонғанда ул батып барған ҡатынды ҡотҡара. Ҡыйыу егет “Кеше ғүмерен ҡотҡарған өсөн” һәм “Һыуға батыусыны ҡотҡарған өсөн” миҙалдарына лайыҡ булды.\nБыйыл Рәсәйҙең бронза призеры, ауыр атлетика буйынса спорт мастеры, оҙайлы тәнәфестән һуң спортҡа йәнә ҡайтҡан Ибрай ауылы батыры Рәмис Шафиҡов төрлө ярыштарҙа еңеү яуланы. Республика ауыр атлетика федерацияһы Әлшәй спортсыһын Башҡортостандың иң көслө атлеты тип иғлан итте.\nАксен агросәнәғәт колледжы 47 миллион һумлыҡ федераль грантҡа эйә булды. Был аҡсаға уҡыу йортонда “Агрономия”, “Сити-фермерлыҡ”, “Ауыл хужалығы биотехнологиялары”, “Ауыл хужалығы машиналарын эксплуатациялау” һәм “Ветеринария” компетенциялары буйынса уникаль ҡорамалдар менән йыһазландырылған биш оҫтахана асылды.\nРайонда һаулыҡ торошо буйынса мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн “Принцтар һәм принцессалар балы” байрамы уҙҙы. Бер нисә майҙансыҡта төрлө оҫталыҡ дәрестәре эшләне, Стәрлетамаҡ артистары “Урмандағы ваҡиға, йәки Әкиәт иленә сәйәхәт” музыкаль әкиәтен күрһәтте, йыйылыусыларға бик матур теләктәр әйтелде, бүләктәр бирелде. Байрамға республика Башлығының тормош иптәше Каринэ Хәбирова ла килде.\nБына ике йыл рәттән иң матур башҡорт ҡыҙы исемен Әлшәй һылыуҙары яулай. Әгәр 2018 йылда “Һылыуҡай” республика конкурсы еңеүсеһе тип Өфө авиация техник университеты студенты, Себенле ҡыҙы Әлфинә Кашапова иғлан ителһә, 2019 йылда инде һылыуҡай тажын М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты хореография факультетының 19 йәшлек студенты, Ҡармыш сибәре Ләйлә Шәкүрова алды.


11 Апрель 2019, 12:03\nЛәмәҙтамаҡ ауылында арҙаҡлы ауылдаштар менән үткән осрашыу хаҡында китапханасы Илгизә Лоҡманова яҙып ебәргән.\n“Мәҙәниәт йортонда үткән “Ауылым ынйылары” тип атал-ған кисәгә Ләмәҙтамаҡтан Сәрүәр Дилмөхәмәтов, Ҡотоштан Әхмәтнур Хафизов, шулай уҡ оҙаҡ йылдар Ләмәҙтамаҡ мәктәбендә балалар уҡытҡан Мәрйәм Ҡолмөхәмәтова саҡырылғайны. Баш-ҡортостандың 100 йыллыҡ юбилейына арналған “Мәсетле районының 100 арҙаҡлы исеме” район проектына Ләмәҙтамаҡ менән Ҡотоштан ошо ауылдаштар тәҡдим ителде.\nАуыл клубы фойеһында ойошторолған күргәҙмә Мәр-йәм Муллабай ҡыҙының иҫ кит-мәле матур ҡул эштәрен һәм Әхмәтнур Әүбәкер улы килтергән татлы балды берләш- терҙе. Килгән тамашасылар барыһы ла балдан ауыҙ итте. Кисә барышында сара герой-ҙарына бағышланған слайдтар күрһәтелде. Ауылдаштар һәр шәхестең тормош юлы менән танышты. Уларҙың һәр ҡай-һыһы үҙенең ғүмерен халыҡҡа хеҙмәт итеүгә бағышлаған.\nСәрүәр Ислам улы “Атҡаҙан-ған ауыл хужалығы хеҙмәткәре” исемен юҡҡа ғына йөрөтмәй. Ул 18 йыл ғүмерен Нуриманов исемендәге колхоз менән идара итеүгә бағышлаған. Етәксе эшләгән дәүерҙә колхоз һәр ваҡыт алдынғылар рәтендә килде.\nМәрйәм Муллабай ҡыҙы ғүмерен балаларға белем биреүгә арнаған оло шәхес, тип әйт-һәк дөрөҫ булыр. Яҡшы хеҙмәттәре өсөн уға юғары награда – Салауат Юлаев ордены тапшырылған. Әлеге көндә Янғантауҙа йәшәй. Балаларына һәм ейәндәренә яратҡан әсәй һәм өләсәй ҙә ул.\nӘхмәтнур Хафизов та – үҙенең хеҙмәте һәм тырышлығы менән ауылдаштары алдында абруй ҡаҙанған оло шәхес. Туғыҙ йыл парторг, шунса уҡ ауыл Советы рәйесе булып эшләне. Бөгөн Ҡотош ауылы старостаһы. Ауыл мәсетен тергеҙеүҙә ҙур эштәр алып бар- ҙы, ауылдаштарын бергә йыйып, ҙур йыйындар үткәреүсе, ауылдаштары тураһында мәғлүмәттәр йыйыусы һис кенә лә тик тормаған егәрле ир уҙаманы.\nКисә барышында күп ҡотлауҙар яңғыраны, килгән ҡунаҡтарға һүҙ бирелде. Улар ихлас күңелдән шатланып рәхмәттәрен еткерҙеләр, бүләктәрен өләштеләр. Концерт номерҙары тамашасыларға ҙур бүләк булды. Ә инде кисә һуңында үткәрелгән саралар-ҙа әүҙем ҡатнашып йөрөгән ауылдаштар маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнде. Иҫтәлеккә күмәкләп фотоға төшөү ойошторолдо”.


Аҡса ла юҡ, иҙән япмалары ла\nБөгөн Өфөнөң Совет районы судында Алексей Дүләсовҡа ҡарата ҡуҙғатылған енәйәт эше буйынса икенсе ултырыш үтте. Төҙөлөш материалдары менән сауҙа итеүсе ир өс тиҫтәләп кешене алдауҙа ғәйепләнә. Йыл ярым самаһы элек иҫәпләшеүҙәренә ҡарамаҫтан, зыян күреүселәр һаман да вәғәҙә ителгән ламинаттарҙы ҡулдарына алмаған. Өҫтәүенә, еңел табыш артынан ҡыуыусы үҙ клиенттары менән күрешеүҙән дә ҡаса башлаған. Бөгөн халыҡ дәғүәләрен судта белдерҙе.\nАлексей Дүләсов бер ҙә генә беҙҙең хәбәрсенең һорауҙарына яуап бирергә ашыҡмай. Кәкре ҡайынға терәткән клиентарынан да ул һәр ваҡыт ҡасыу яғын ҡарай. Шуға ла мутлашыуҙа ғәйепләнеүсе суд ултырышына тиклем зыян күреүселәрҙән ситтәрәк тороуҙы хуп күрҙе. Нисек кенә алыҫтараҡ булырға тырышһа ла уларҙың юлы барыбер суд үтәсәк бүлмә алдында киҫеште.\nӘлегә 27 кеше зыян күреүсе тип танылған. Уларҙың барыһы ла былтыр шәхси эшҡыуарҙан ламинат һатып алыу өсөн аҡса түләгән булған. Сит илдә етештерелгән иҙән япмаһы өсөн 360 мең, хатта бер миллион ярым һумдан ашыу аҡсаһын сығарып һалыусылар ҙа табылған. Әммә вәғәҙә ителгән материалдар бер айҙан да, йыл ярымдан һуң да килмәгән. Булған ышанысын юғалтҡан алданыусыларға полицияға ғариза яҙыуҙан башҡа сара ҡалмаған. Зыян күреүселәрҙең күп булыуын иҫәпкә алып мутлашыу статьяһы буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған.\nЗыян күреүселәрҙең күп булыуын суд залының барыһын да һыйҙыра алмауынана ҡарап та аңларға мөмкин. Төштән һуң башланған ултырыш ҡараңғы төшкәнсе дауам итте. Кемдеңдер балаһы был ваҡытта түҙмәй коридорҙа йоҡлап алырға ла өлгөрҙө. Әлегә судья тарафынан бер ниндәй ҙә ҡарар сығарылманы. Киләһе ултырыш 6 декабргә тәғәйенләнде.\nСуд ултырышы ябыҡ ишектәр артында үтте. Сөнки мутлашыуҙа ғәйепләнеүсе уңайһыҙланыпмы, әллә выждан ғазабын кисерепме камераға төшөүҙән баш тартты. Әлбиттә, был уның конституцион хоҡуғы, әммә ҡырын эштәр өсөн барыбер яуап бирергә тура киләсәк.


«Атайым – оло шәхес»\n«Йәшлек» гәзите » Махсус биттәр » «Атайым – оло шәхес»\n09.04.2019 «Атайым – оло шәхес»\nйәки Шәүрә Шәкүрова ҡасан хикәйә яҙа башлаған?\nАталы-ҡыҙлы Шәкүровтар – башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте өсөн күп хеҙмәт һалған шәхестәр. Шағир, тел һәм әҙәбиәт белгесе, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре Рәшит ШӘКҮР 200-гә яҡын ғилми хеҙмәте, әҙәби әҫәрҙәре менән дан ҡаҙанһа, Шәүрә ШӘКҮРОВА “Әсә” фильмы сценарийы авторы булараҡ киң танылыу яуланы. Бөгөн йәш яҙыусы, драматург менән атаһы тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– Шәүрә Рәшит ҡыҙы, китап уҡыуға, әҙәбиәткә һөйөүҙе һеҙҙең күңелдә кем уятты?\n– Бөтә нәмә ғаиләнән килә. Беҙҙең өйҙә һәр ваҡыт китап күп булды. Һәр стенала – иҙәндән түбәгә тиклем китап кәштәһе, буш урын юҡ. Туғандарҙа ла шул уҡ хәл. Мәҫәлән, нәнәйем менән ҡартатайымдың (Әлшәй районының Ҡармыш ауылында йәшәнеләр) өйөндә китап тулы быяла ишекле ҙур шкаф торҙо. Каникулға ҡайтһам, йәй буйы уҡый инем. Уларҙы уҡып бөткәс, мәктәп һәм ҡала китапханаларына йөрөнөм. Әле улым да йоҡлар алдынан китап уҡыта, утты һүндерһәм, әкиәт һөйләтә. Яратҡан циклдары бар, әкиәттәрҙе үҙенсә үҙгәртә башланы, сюжеттар ҡора. Ҡартатаһына оҡшап, яҙыусылыҡ һәләте бар, күрәһең.\n– Ниндәй әҫәрҙәрҙе уҡынығыҙ һәм ҡасан ҡәләмгә тотондоғоҙ?\n– Яратҡан авторҙарым – Зәйнәб Биишева, Әнүәр Бикчәнтәев, Александр Грин, Войнич, Дюма, Андерсен, башҡорт халыҡ әкиәттәре һәм башҡалар. Атайымдың “Йөрәгемдә ҡояш” тип аталған беренсе шиғыр китабын бик ярата инем. Ул миңә өс йәш булғанда баҫылды һәм был ваҡиға ныҡ ҡыҙыҡ булып күренде. Титул битендәге фотоһында атайымдың битендә лә ҡояш бар һымаҡ ине. Икенсенән, китабы сыҡҡан саҡта ул Мәскәүҙә, аспирантурала уҡый ине, һирәк ҡайта. Һағынһам, шул китаптағы фотоға текәләм. Әсәйемдең дә көн һайын шул китапты уҡығаны хәтеремдә ҡалған.\nШиғырҙы беренсе тапҡыр башланғыс класта уҡығанда яҙҙым. Береһе хатта мәктәп гәзитендә баҫылып сыҡты (мин уны әле лә яттан беләм). Хәҙер шиғырҙар һирәк тыуа, мәҫәлән, ике телдә Зәйнәб Биишеваның әҫәре буйынса мюзикл яҙҙым. 2005 йылда тәүге хикәйәләр ижад ителде. Беренсе сценарий “Аҡбуҙаттың эҙенән” тип аталған (режиссер Рияз Исхаҡов) фәнни-популяр фильм өсөн яҙылды. Ул донъя күргәс, ВГИК-ка, Александр Бородянский (“Ворошиловский стрелок”, “Зимний вечер в Гаграх”, “Афоня” һәм башҡа фильмдарҙың сценарийы авторы) курсына уҡырға индем. 2013 йылдан үҙемде драматургия жанрында ла һынап ҡарайым. Әле Мәскәүҙә бәләкәй пьесам ҡуйыла, Салауат драма театрында йәш режиссер Лиана Ниғмәтуллина “Гөлкәйҙең бәхете” тигән драмамды сәхнәләштерҙе.\n– Кино сәнғәте Рәшит ағай өсөн дә ят түгел, буғай?\n– Ул композитор Хөсәйен Әхмәтов ижадына арналған “Солнечная мелодия” һәм Әмир Абдразаҡовтың “Аҡмулла” фильмдарына сценарий яҙҙы. Ә “Атай” тигән фильмында тәржемәсе булды. Әйткәндәй, миңә атайым менән кинола бергә эшләргә тура килде: дүрт сериялы “В поисках Акбузата” фәнни-популяр фильмында ул төп фәнни консультант булды.\nАтайым тураһында ике фильм бар. Малик Яҡшымбәтов “Врата свободы” тигән фильмына уны төп геройҙарының береһе итеп алды. Луиза Коряковцева ла уның тураһында документаль фильм төшөргәйне.\n– Һеҙҙең әҙәбиәт юлынан китеүегеҙгә атайығыҙ булышлыҡ иттеме? Ул ижадығыҙҙы тәнҡитләйме?\n– Мин тәүҙә фән өлкәһендә эшләнем. Атайымдың юлынан киттем һәм уны тыңлап, иң ҡатмарлы теманы алдым. “Беҙҙең фәнгә кәрәк!”– тине ул. Тарих факультетында уҡығанда уҡ “Урал батыр” эпосын өйрәндем, етәксем Әнүәр Закир улы Әсфәндиәров булды. Аҙаҡ Мәскәүҙә Бөтә донъя әҙәбиәт институты аспирантураһын тамамланым. Виктор Михайлович Гацак етәкселегендә диссертация яҡлап, 2007 йылда “Ғилем” нәшриәтендә 385 битлек “Башкирский народный эпос “Урал-Батыр”. Архивный первоисточник и его текстологический анализ” тигән монографиямды сығарҙым. Тиражы 150 генә дана булды, күптән һатылып бөттө. Ә диссертациям интернет селтәрендә бар.\nИжадҡа килгәндә, беренсе хикәйәләремде атайым уҡып аптыраны. Сөнки унда күңелемдә һаҡланған бала саҡты яҙғайным. Хикәйәләрҙе уҡып, атайым шул матур мәлдәргә кире ҡайтҡан һымаҡ булды. Уның шатланғанын күреп, тағы ла яҙғым килде. Хикәйәләрем тәүҙә ваҡытлы матбуғат биттәрендә баҫылды. Ике проза китабым – “Уфимский вокзал” менән “Пусть ветер унесет мои слова” донъя күрҙе. Ғөмүмән алғанда, мин – ижад кешеһе: яҙмаһам, ҡыйын була башлай. Әлеге мәлдә Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында, әҙәбиәт бүлегендә эшләйем. Ижад өсөн бер сәғәт тә буш ваҡытым юҡ. Шуға йәнем әрней. Яҙғым килә, тик өҙөк-һурыҡ яҙып, әҫәрҙе үҫтереп булмай. Бигерәк тә ижад кешеһе өсөн отчеттар яҙыу ҙур зыян.\n– Билдәле шәхестең ҡыҙы икәнегеҙҙе ҡасан аңлай башланығыҙ?\n– Бик иртә. Хәтеремдә, миңә 3 – 4 йәштәр тирәһе ине, Салауат Юлаев һәйкәле янында концерт бара. Рәшиҙә Туйсинаның бейегәнен һоҡланып ҡарап торҙом да, сәхнә артына төшкәс, барып һүҙ ҡуштым: “Һаумыһығыҙ, Рәшиҙә Туйсина!”. “Һаумы, ҡыҙыҡай”, – тип яуап бирҙе. Мин аптырап, һорай ҡуйҙым: “Рәшиҙә Туйсина, һеҙ мине таныманығыҙмы ни? Мин бит Шәүрә Шәкүрова!”. Шул уҡ һорау менән Зәйнәб Биишеваға ла мөрәжәғәт иткәйнем. Ул ни, бала күңелен күреп: “Шулаймы ни? Бик һәйбәт, атайыңа сәләм әйт”, – тине. Әнүәр Бикчәнтәевҡа хат яҙғайным, яуап булмағас, ныҡ ҡына үпкәләнем. Йәғни, атайымды бөтәһе лә белә, тигән тойғо менән үҫкәнгәме, мине лә беләләр, тип уйлай торғайным. Атайымдың елкәһенә ултырып йыш ҡына Матбуғат йортона килә инем. Атайым бит мине алты йәшкә тиклем ҡулда йөрөттө.\n– Уҡығанда, фән менән шөғөлләнгәндә һеҙгә ҡарата: “Атаһы ярҙам итә”, – тигән мөнәсәбәт булманымы?\n– Беҙҙең яҙғаныбыҙҙы сағыштырһаң, төрлө икәне күренә бит. Фән эшен алаһыңмы, прозанымы – төрлөсә фекер йөрөтәбеҙ, яҙыу стиле лә айырыла. Тормош тәжрибәһе, төрлө уҡыу йорттары, заман ауазы һәм башҡалар – барыһы ла йоғонто яһай. Уҡый һәм уйлай белгән кеше беҙҙең текстарҙы, әлбиттә, айырасаҡ.\n– Рәшит ағай бөгөнгө йәштәр тормошон, йәшәйешен аңлаймы?\n– Әлбиттә, бик өндәшеп бармаһа ла, аңлай һәм ҡабул итә. Беҙҙең менән һәр ваҡыт уртаҡ тел тапты. Әле минең улым менән ипләп кенә һөйләшә, ҙур ҡыҙыҡһыныу менән йәш быуынды өйрәнә. Улым өсөн атайым әлегә бергә уйнаған ҡартатай ғына. Телевизорҙан, китаптан йәки гәзиттән күреүе тәбиғи, хатта ҡәтғи рәүештә: “Ә мин ҡайҙа?” – тип һорап ҡуя.\n– Әсәйегеҙ ниндәй һөнәр кешеһе? Һеңлегеҙ ниндәй һөнәр һайланы?\n– Әсәйем – Марина Нәби ҡыҙы оҙаҡ йылдар милицияла эшләне, отставкалағы капитан. Заманында беҙгә – ҡыҙҙарына ҡарата бик талапсан булды. Һөнәренең йоғонтоһо булғандыр. Һәр хәлдә, берәй эш боҙһам, үҫмер сағымда миңә ныҡ ҡына эләгә ине. Ә бына улымды артығы менән иркәләй. Әсәйем – алтын ҡуллы уңғанбикә. Бала саҡта минең күлдәктәрҙе шундай итеп биҙәй торғайны, балалар баҡсаһында ла, мәктәптә лә иң матуры булдым. Иртәнсәк уяныу менән кейемемде ҡарарға йүгерә инем. Иң ҡыҙығы, әсәйемдә лә яҙыу һәләте бар. Бер тапҡыр детектив яҙа башлағайны, эй шәп сыҡты. Ләкин, эше күп, ваҡытты ала, тип, тамамламаны. Ейәндәрен ныҡ ярата, буш ваҡыты булдымы, уларҙы ҡараша. Һеңлем Гөлдәр фән юлынан китте. Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында уҡыта. Сәйәси фәндәр кандидаты.\n– Рәшит ағайҙың ниндәй иң яҡшы сифаттарын билдәләп үтер инегеҙ?\n– Атайымдың белмәгән нәмәһе юҡ. Бала саҡта был тәбиғи һымаҡ ине, үҫкәс кенә бөтә кешелә лә бындай хәтер булмағанын аңланым. Ул бит башҡорт телендә лә, рус телендә лә иҫ киткес шәп яҙа һәм ике телде лә юғары кимәлдә белә. Бик егәрле, ихлас кеше. Беҙҙе иркәләтә ине: һеңлем Гөлдәр менән хәйләләшеп, торт та алдырҙыҡ, әсәй өйҙә булмағанда рәхәтләнеп телевизор ҙа ҡараныҡ. Әммә етди мәсьәләләрҙә ундай йомшаҡлыҡ күрһәтмәне.\nӘлбиттә, атайым – оло шәхес. Иҫ китерлек бит: 90-cы йылдарҙа “Башҡорт энциклопедияһы”н булдырыу. Атайым ул идеяны бер үҙе күтәреп сыҡты, концепцияһын эшләне, республика хөкүмәтен ышандырҙы. Был эшен фәнни батырлыҡ тип атар инем. Ә артабан башҡаларға яйға һалынған эште тартып алыу бер ни ҙә торманы. Шуныһы аяныс. Атайым нисек шундай ғәҙелһеҙлеккә түҙҙе икән, һаман да аптырайым. Тимәк, сабыр һәм сыҙам кеше.\nЭнциклопедик белеменә һоҡланам. Аҡыллы сәйәсмән дә ул: иптәштәре һәм фекерҙәштәре менән республиканың бөгөнгө көнө өсөн бик күпте эшләне. Байлыҡ йыйыу тигән нәмәне башына ла килтермәне. Башҡортостан тарихында ҙур урын алған шәхес тип күрәм.


Башҡорт дәүләт университетында бөгөн икеләтә байрам\nБелем көнөнән тыш, юғары уҡыу йортона нигеҙ һалыныуҙың 105 йыллығы билдәләнде. Ошо уңайҙан университет студенттарына концерт ойошторолдо. Байрамға юғары уҡыу йорто менән тиҫтәләгән йыл хеҙмәттәшлек иткән сит ил университеттары вәкилдәре лә саҡырылғайны.\nСалауат Юлаев майҙанына меңдән ашыу Башҡорт дәүләт университетының беренсе курс студенттары йыйылды. Улар өсөн белем көнө - яңы тормошҡа аяҡ баҫыу. Студенттарға төрлө викториналар, сағыу концерт ойошторолдо. Башҡорт дәүләт университетына 1909 йылда нигеҙ һалына.1912 йылда институттың тәүге сығарылышы була. Уны, тулы уҡыу курсы үтеп, 24 кеше тамамлай. Ул ваҡытта юғары уҡыу йортонда 2 факультет булһа, хәҙер төрлө йүнәлеш буйынса 12 факультет эшләй. Бынан тыш, БДУ сит ил университеттары менән ыңғай хеҙмәттәшлек итә. Юбилей тантанаһына Болгарияның Бөйөк Тырнов университеты ректоры Пламен Легкоступ саҡырылғайны. Уға университеттың почетлы докторы исеме бирелде.\nПламен Легкоступ, Бөйөк Тырнов университеты ректоры /Болгария/: «Был исемде алыу - минең өсөн бик ҡыуаныслы ваҡиға. Шуныһы үҙенсәлекле: беҙҙең университетҡа 50 йыл тулды, ә мин Башҡорт дәүләт университетының 50-се почетлы докторы. Беҙ 11 йыл хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Хеҙмәттәшлек бер-беребеҙҙән тәжрибә тупларға ярҙам итә».\nБашҡорт дәүләт университеты алдынғы юғары уҡыу йорттарының береһе булып ҡала. Ул республикала берҙән-бер классик университет. Республиканың төп юғары уҡыу йорто төрлө гранттар еңеүсеһе, донъя кимәлендәге лабораториялар, техник һәм гуманитар фәндәр үҙәге булараҡ киң танылған.