Һуңғы йылдарҙа мәғариф өлкәһе туҡтауһыҙ реформаларға дусар ителә. Был реформаларҙың нимәгә алып киләсәген беҙ бер нисә тиҫтә йылдан һуң ғына белә алырбыҙ, моғайын. Ләкин ул осорға тиклем бөтә уҡытыу системаһы юҡҡа сығып ҡуймаһа ярар ҙа, тигән борсолоу бар. Әгәр хаталанғанбыҙ икән, был хаталар өсөн яуап биреүселәр булырмы? Белмәйем. Әммә тәжрибәләр дауам итә. Иң үкенеслеһе шул: ул реформаларҙы мәктәптә бер көн дә эшләп ҡарамаған кешеләр үткәрә.\nҠулыма бер документ килеп эләкте. Ишембай районы уҡытыусыларының 1938 йылдың 5 ғинуарында үткәрелгән кәңәшмәһендә күтәрелгән ҡайһы бер проблемалар теркәлгән унда. Уны бик иғтибарлап уҡып сыҡтым да, үҙемә үҙем һорау бирҙем: әлеге көндә нимә үҙгәргән һуң? "Коммунистик", "большевистик" һәм "дингә ҡаршы тәрбиә" тигән һүҙҙәргә иғтибар итмәһәң, бер нәмә лә үҙгәрмәгән кеүек. Мәктәптәрҙә информацион-коммуникацион технологиялар, электрон дәреслектәр, дистанцион уҡытыу алымдары, интернет селтәрҙәре үҫешһә лә, төп проблемалар хәл ителмәй, беҙ һаман бер урында тапанабыҙ һымаҡ. Йыл һайын август кәңәшмәләре үткәрелә, резолюция ҡабул ителә. Ә резолюция үтәләме, йәки уның нисек үтәлеше тураһында халыҡ алдында (бында уҡытыусыларҙы иҫәпкә алмайым) сығыш яһаламы?\nСовет власы мәктәбе күптән тарих биттәрендә ҡалды, әммә шул осорҙа ул бик күп таланттар, күренекле шәхестәр тәрбиәләп үҫтерҙе. Ә бөгөнгө техника үҫешкән заманда күпселек уҡытыусылар уҡыусыларҙың белем кимәленең йылдан-йыл түбәнәйеүен билдәләй. Төп сәбәптәрҙең береһе - уҡытыусыларҙың балалар менән эшләргә ваҡыты ҡалмай, сөнки уларҙы төрлө ҡағыҙ тултырыу, отчет биреү, йәмәғәт эштәре менән баҫалар. Уҡытыусыларҙың көндәлек, айлыҡ эштәрен барлап сығайыҡ: дәрес биреү, яҡшы уҡыған һәм артта ҡалған уҡыусылар менән эшләү, балаларҙы (шул рәттән ҡайһы бер ата-әсәләрҙе лә) тәрбиәләү, предмет буйынса төрлө саралар ойоштороу, ата-әсәләр йыйылышы үткәреү, журнал тултырыу, эш программаһы төҙөү, көндәлек дәрес планы яҙыу. Шуларға өҫтәп, уҡыусыларҙы олимпиадаларға, конкурстарға, Берҙәм дәүләт имтиханына, ғилми-эҙләнеү эштәренә әҙерләү, ҡосаҡ-ҡосаҡ дәфтәрҙәр тикшереү, асыҡ дәрестәр, дистанцион дәрестәр күрһәтеү, электрон көндәлек/журналды тултырыу, профессиональ конкурстарҙа ҡатнашыу, өс йылға бер тапҡыр курстар, биш йыл һайын аттестация үтеү, методик тема өҫтөндә эшләү, методик ойошмаларҙа, педсоветтарҙа сығыш яһау, уҡыусыларҙың йәйге ялын ойоштороу, рейдтарға йөрөү, вебинарҙарҙа, фәнни конференцияларҙа, семинарҙарҙа ҡатнашыу, махсус курстар, түңәрәктәр алып барыу, уҡыусылар менән концерттарға, экскурсияларға, походтарға йөрөү, ваҡытлы матбуғат баҫмаларына яҙылыуҙы тәьмин итеү һәм башҡалар. Бынан тыш, уҡытыусы үҙе түләп төрлө курстар үтә, ИКТ буйынса белемен камиллаштыра, кабинетын йыһазландыра, дидактик материалдар туплай, методик портфолиоһын булдыра. Унан башҡа иҫәпһеҙ-хисапһыҙ йәмәғәт эштәрен дә башҡара ул. Белгород өлкәһе губернаторы Евгений Савченко бер матбуғат конференцияһында: "Иҫәпләп сығарыуыбыҙ буйынса, беҙҙең өлкә уҡытыусылары барлығы 129 төрлө отчет тапшыра. Бөгөн шуларҙың өстән бер өлөшөн ҡыҫҡарттыҡ. Әлеге көндә депутаттар һәм башҡарма власть комиссияһы ҡалған отчеттарҙың яртыһын ғына ҡалдырыу өҫтөндә эшләй," - тип белдерҙе. Уның уйынса, уҡытыусыларҙың 99 процент эше уҡыусылар менән аралашыуға ҡоролорға тейеш, педагогтар балаларға үҙҙәренең белемен һәм тәжрибәһен еткерергә бурыслы.\nЫсынлап та, уҡытыусыларҙың дәрескә төплө әҙерләнергә, уҡыусылар менән эшләргә ваҡыты етмәй ҡала. Етмәһә, мәғариф бүлеге, Обрнадзор, Янғын күҙәтеүе, прокуратураның планлы һәм пландан тыш тикшереүҙәре барлыҡ ниәтләгән эштәреңдән ситләштерә. Бына шул. Ә уҡытыусыға иғтибар, йылы һүҙ етәме һуң? Уҡытыусының эш хаҡын арттырҙыҡ, тип һөрән һалабыҙ ҙа, тағы уның елкәһенә йөк өҫтәйбеҙ. Уҡытыусы һөнәренең ҡәҙере юҡ бит. Гәзит-журналдар, Үҙәк телевидение аша уҡытыусыларға күпме ҡара яғыла.\nБеҙҙең республикала йыл уҡытыусыһы конкурстарында еңеү яулаған күпме уҡытыусылар бар. Ниңәлер, уларҙың бай тәжрибәһе, профессиональ оҫталығы тулы кимәлдә ҡулланылмай. Ысынында, ошо конкурста ҡатнашҡан күп уҡытыусылар үҫештән туҡтап, аҙаҡ бө-төнләй һүнеп ҡуялар. 2012 йылда мин Мордовияның Саранск ҡалаһында үткән туған тел уҡытыусыларының Бөтә Рәсәй оҫталыҡ дәресе конкурсында ҡатнашып, ҙур тәьҫораттар алып ҡайттым. Саранск ҡалаһының 19-сы гимназияһының эш тәжрибәһе мине хайран итте. Ҡайтҡас, күптәргә үҙемдең уй-теләктәремде еткерергә тырыштым, әммә ишетеүсе булманы. Шундай уҡ хәл талантлы уҡыусылар менән ҡабатлана. Мәктәптән тыш бер ҡайҙа ла тиерлек тулы кимәлдә талантлы балалар базаһы булдырылмаған. Бындай уҡыусыларҙың үҫеше йылдан-йыл күҙәтеп барылырға тейеш тейешлеккә. Был эш менән мәктәп кенә түгел, ә мәғариф хеҙмәткәрҙәре лә, юғары уҡыу йорто етәкселәре лә шөғөлләнергә тейеш. Беҙ уларға буласаҡ студенттар әҙерләйбеҙ бит. Март, апрель айҙарында мәктәптәргә сығып, осрашыуҙар үткәрәләр ҙә, шунан абитуриенттарҙы көтөп ултыралар. Миңә әлеге көндә М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының эш алымдары бик оҡшай, ә башҡа уҡыу йорттары нимә ҡарап яталарҙыр...\nКүпселек осраҡта беҙ нимә ҡушалар, шуны ғына эшләргә күнеккәнбеҙ, ә үҙебеҙ белеп эшләмәйбеҙ. Күптәр дәрестән һуң уҡыусылар менән эшләүгә ҡарағанда, репетиторлыҡ менән шөғөлләнеүҙе артыҡ күрә, сөнки һәр сәғәте - аҡса. Үҙен генә ҡайғыртҡандар арта. "Йәштәргә эш юҡ", тип һөрән һалалар, ә пенсияға сыҡҡандар йәштәргә эш урыны бирергә уйламай ҙа. Дөйөм алғанда, мәғариф системаһы алдында ҡуйылған маҡсат һәм бурыстар ысынбарлыҡҡа тура килеп етмәй. Беҙ, тематик планға ярашлы рәүештә, дәрестә балаларға белем, тәрбиә бирәбеҙ, ә тормошҡа әҙерләмәйбеҙ, дөрөҫ йәшәргә өйрәтәбеҙ, ә нисек йәшәргә өйрәтмәйбеҙ. Хәҙерге техника заманында, базислы уҡыу планына ярашлы, уҡыусыларҙың 8-се кластан ғына "Информатика" дәресен өйрәнә башлауы аптырата. Мәктәптәрҙә компьютерҙар күбәйҙе, ә уларҙы көйләүсе техник-инженерҙар юҡ - оптималләштереү заманы бит, йәнәһе.\nЭйе, системаны үҙгәртмәйенсә тороп, алға китә алмаясаҡбыҙ. Шуға ла беҙҙең республикаға, районыбыҙға инвесторҙар килмәй. Икенсе илдән килгән бер кешенең әйткәне әле лә ҡолағымда сыңлап тора: "Мин Башҡортостанға килгәс, ике нәмәгә аптыраным: беренсеһе - эскелек, икенсеһе - шундай бай республика, ә халҡы ярлы йәшәй". Халҡыбыҙҙың нисек йәшәүендә мәғариф системаһының да өлөшө ҙур. Халыҡты беҙ тәрбиәләйбеҙ һәм белем биреп үҫтерәбеҙ бит. Физиканан ерҙең тартыу көсө барлығын яҡшы беләбеҙ. Һәр нәмәне юғарыға сөйһәң дә, ул киренән ергә әйләнеп төшә. Шуның һымаҡ, беҙҙең эшләгән изгелектәр ҙә, яуызлыҡтар ҙа үҙебеҙгә әйләнеп ҡайтасаҡ. Уҡыусыларға биргән тәрбиә һәм белем аҙаҡ илебеҙгә хеҙмәт итергә тейеш. Ниндәй белем - шундай һөҙөмтә. Уйланырға урын бар…\nИшембай ҡалаһындағы Ә.Вәлиди исемендәге Башҡорт гимназия-интернатының башҡорт теле уҡытыусыһы.\nЯҙылған: 03.03.14 | Ҡаралған: 1575


Хәбәрҙәр: Ҡытай: балалар В гепатитына ҡаршы вакцинанан үлә.\nҠытай: балалар В гепатитына ҡаршы вакцинанан үлә.\nҠытайҙа кәм тигәндә 8 бала В гепатитына ҡаршы яһалған прививканан һуң үлгән. Үлем осраҡтары теркәлгән Гуйчжоу провинцияһында властар Биокантай препаратын ҡулланыуҙы тыйған. Ул ике йыл элек эшләп сығарылған, ошоғаса, киң ҡулланыла башлағансы, бер индәй ҙә насар эҙемтәләргә килтермәгән. Хәҙер властар вакцина ҡулланылған башҡа урындарҙы асыҡлай.\nЧжоу Жианхуй, Медицина котроле үҙәге вәкиле:\n“Биокантай компанияһы етештергән был вакцинаны аҙ ғына миҡдарҙа бер нисә ил һәм район һатып алды. Шуға ҡарамаҫтан, беҙ һатып алынған һәм ҡулланылған вакцина хаҡында мәғлүмәт биреүҙе һораныҡ. Көтөлмәгән хәлдәр булманымы икән тип, асыҡларға теләнек. Әлегә бындай осраҡтар теркәлмәгән.”\nЕтештереүсе, үлем осраҡтары вакцинаға бәйле түгел, тип бара. Властар тикшереү башланы. Ҡытайҙа балаларға В гепатитынан прививка эшләү мотлаҡ тип иҫәпләнә. Уны бәпәй тыуғас та, тәүге тәүлектәрҙә үк яһайҙар.


ӨФӨ, 2019 йыл, 21 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Азат Ғиззәтуллин/. Башҡортостанда яҙғы сәсеү тамамланыуға яҡынлаша. Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә белдереүҙәренсә, һуң өлгөргән ҡарабойҙайҙы иҫәпләмәгәндә, ҡайһы бер райондар сәсеү кампанияһын тамамлаған да инде. Төбәк буйынса уртаса алғанда, көндәр һәйбәт торһа, күп тигәндә бер аҙналыҡ эш ҡалған. Әлегә ямғырҙар игенселәргә тулы көскә эшләргә ирек бирмәй. Уҙған тәүлектә яҙғы сәсеүгә өҫтәмә 31,4 мең гектар тәшкил иткән. Был аяҙ көндәргә ҡарағанда өс тапҡырға аҙыраҡ.\n«Беҙ журналистарҙан, блогерҙарҙан, фотохәбәрселәрҙән, шулай уҡ ижад менән мауыҡҡан башҡа һөнәр эйәләренән «Объективта – сәсеү» конкурсына ғаризалар ҡабул итәбеҙ. Уларҙың сәсеү кампанияһы тураһында ҡыҙыҡлы материалдары йыйылғандыр тип уйлайбыҙ. Һәр номинациялар еңеүселәр I, II, III дәрәжә дипломдар һәм ҡиммәтле приздар менән бүләкләнә. Төп бүләк – ноутбук», — тип һөйләнеләр «Башинформ» агентлығына республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, конкурс түбәндәге номинациялар буйынса уҙғарыла: «2019 йылғы сәсеү эштәре тураһында иң яҡшы фото», «Социаль селтәрҙәрҙә, сайттарҙа 2019 йылғы сәсеү эштәре хаҡында иң яҡшы пост йәки мәғлүмәти материал», «Социаль селтәрҙәрҙә, сайттарҙа республикалағы ауыл хужалығы кооперацияһы тураһында иң яҡшы пост йәки мәғлүмәти материал».\nҠатнашыусылар материалдарын 15 июнгә тиклем ебәрергә тейеш. Еңеүселәрҙе һәм призерҙарҙы «Баҫыу көнө»ндә бүләкләү күҙаллана. Конкурсты ойоштороусы — Башҡортостандың Ауыл хужалығы консультациялау үҙәге.\nЭштәр [email protected] электрон адресына ҡабул ителә. Ғариза менән бергә фотоһүрәттәр (электрон төрҙә), постарға һәм мәғлүмәти материалдарға һылтанмалар бирергә кәрәк. Ғаризаның формаһы һәм конкурстың положениеһы — Башҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығы сайтында.\nТеги:башҡортостандың ауыл хужалығы министрлығыяҙғы сәсеүконкурстаркиң мәғлүмәт саралары


Учалылағы ғәҙәттән тыш хәлгә бәйле яңы мәғлүмәттәр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 января 2019 — 15:55 ГТРК «Башкортостан»\nУчалылағы ғәҙәттән тыш хәлгә бәйле бөгөн яңы мәғлүмәттәр билдәле булды. Хоҡуҡ һаҡлау органдарынан хәбәр итеүҙәренсә, 34 йәшлек ир Артур Ибраһимов кафенан ҡайтҡанда ныҡ иҫерек булған. Иртәнге алтылар тирәһендә таксист уны йортона алып килгән. Ир аҡса артынан өйөнә инеп китә, күп тә үтмәй уның яраланған ҡатыны югереп килеп сыға. Ҡоралланып алған Артур Ибраһимов такси машинаһына тоҫҡап ата башлай. Артур Ибраһимов өс кешене алтып үлтерә һәм үҙенә-үҙе ата. Енәйәт эше ҡуҙғатылған.


Мәғариф өсөн тыуған » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Мәғариф өсөн тыуған\nМәғариф өсөн тыуған 26.05.2015 // Йәмғиәт\n“Тормош юлын үткәндә халҡыма хеҙмәт итеү ниәтендә алдыма өс бурыс ҡуйҙым һәм шуларҙы үтәргә тырыштым. Беренсеһе — мәғариф өлкәһендә саф намыҫ менән эшләргә, икенсеһе — арҙаҡлы шәхесебеҙ, ғорурлығыбыҙ, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы, яҡташыбыҙ Зәйнәб Биишева исемендәге башҡорт мәктәбен төҙөп файҙаланыуға тапшырырға, өсөнсөһө — матур һәм уңған ғаиләм бәхетенә йәшәргә”, — тип һөйләгәйне Сулпан Әбделхаҡ улы Ғайсин. Байтаҡ йыл үткәс, уның ғүмер йомғағын һүтеп, байҡау яһарға булдым...\nАтаһы Бөйөк Ватан һуғышына китә. Әсәһе Күгәрсен районының Сәйетҡол балалар йортонда йыйыштырыусы булып эшләй. Һәр ерҙә – аслыҡ, яланғаслыҡ, балаларға йәшәү бигерәк тә ауыр. Эргәмдә булһын тип, әсәһе Сулпанды балалар йортона урынлаштыра. Һәләтле, тыңлаусан малайҙы башҡаларға өлгө итеп ҡуя тәрбиәселәр. Дөйөм ашхана, ятаҡ шарттары Сулпанға хеҙмәт итеү, йәшәү тәжрибәһен бирә, күңелендә эшһөйәрлек уята. Ошонда алған ғилем, тәрбиә ир-уҙамандың ғүмерлек юлдашына әйләнә.\nСәйетҡол мәктәбендә ете класты тамамлағас, уның алдында уҡыуҙы артабан дауам итеү мәсьәләһе килеп баҫа. Тормош ауырлығы әсәһенең елкәһенә төшөүен яҡшы аңлаған егет бер көн: “Уҡыуҙы ташлап торайым, ҡулымдан килгәнсә һиңә ярҙам итермен”, – ти. Әсәһе шунда уҡ: “Улым, һинең белем алыуың – минең өсөн оло бәхет. Берүк ташлама. Донъя мәшәҡәттәре бөтмәҫ ул”, – тип яуаплай.\nАяғына сабата кейеп, сепрәк тоҡсай тотоп, Сулпан Мораҡ башҡорт мәктәбенең 8-се класына уҡырға китә. Бар яҡлап тырышыуын остаздар ҙа һиҙә, ярҙам ҡулы һуҙалар. Мәктәптән һуң колхозда эшләй, Совет Армияһында хәрби бурысын үтәй. Ҡайтҡас, үҙе тәрбиәләнгән балалар йортон күреп ҡайтырға, эш тураһында ла белешергә уйлай. Директор яугир Хәсән Мәжитов егетте йылы ҡаршылай, өлкән пионервожатый вазифаһын тәҡдим итә. Сулпан Ғайсиндың педагогик хеҙмәт юлы ошо дәүерҙә башлана. Уҡытыусы, мәктәп директоры ла була ул. Артабан маҡсат ҡушыуы буйынса Стәрлетамаҡ педагогия институтына юллана. Ошонда уҡ үҙенең мәңгелек бәхете Венера Булат ҡыҙы менән танышып, матур ғаилә ҡороп ебәрәләр. Биш балаға ғүмер бүләк итәләр, лайыҡлы тәрбиә бирәләр.\nРайон етәкселәре Сулпан Әбделхаҡ улын, тырышлығын, уңғанлығын иҫәпкә алып, башта “Исем” совхозының партком секретары, артабан КПСС-тың Күгәрсен район комитеты секретары итеп үрләтә. Бында ла ул мәғарифҡа ҙур иғтибар бүлә, уҡытыусылар менән хеҙмәттәшлек итә, мәктәптәргә ярҙамлашырға тырыша.\nБер көн саҡырып алалар ҙа: “Һин мәғариф өсөн тыуғанһың, шуға район хакимиәтенең мәғариф бүлеген етәкләргә тәҡдим итәбеҙ”, – тиҙәр. Сулпан Әбделхаҡ улы ҡаршы килмәй, ең һыҙғанып, эште мәктәптәрҙең, балалар баҡсаларының матди базаларын нығытыуҙан башларға, күренекле педагог Хәсән Баронбай улының матур йолаларын дауам итергә була. Тиҙ арала 20 башланғыс, туғыҙ тулы булмаған мәктәп, 30-лап фатир төҙөтөп, яҡташтарын шатландырҙы. 1986/87 уҡыу йылына мәктәптәрҙе һәм башҡа белем биреү учреждениеларын яҡшы әҙерләгәне өсөн республика кимәлендә юғары баһа алды. 1989/90 уҡыу йылында ла республиканың Күсмә Ҡыҙыл байрағын яуланы. Был, әлбиттә, мәғариф бүлегенең, мәктәп етәкселәренең, педагогия коллективтарының алдынғы эш һөҙөмтәһен сағылдырмай ҡалмай.\nБыл осорҙа республика мәктәптәрендә башҡорт телен һәм әҙәбиәтен, Башҡортостан тарихын уҡытыуға етди иғтибар бирелде. Хәтеремдә, Хоҙайбирҙин мәктәбендә мәғариф бүлеге етәкселәренең, методистарҙың, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының республика кәңәшмәһе үткәйне. Килгән вәкилдәр коллективтың эшен хупланы, тәжрибәне үҙҙәрендә файҙаланырға ҡарар итте.\nСулпан Әбделхаҡ улының тағы бер матур сифаты булды: ул кадрҙар үҫтереү буйынса маҡсатлы эш атҡарҙы. Үҙенең урынына алмаш әҙерләүҙән дә тартынманы. “Был эшкә мәңгегә килмәгәнбеҙ, мәғарифты яҡшы аңлаған, ойоштороу һәләтенә эйә, уҡытыусылар менән уртаҡ тел тапҡан кеше алмаштырырға тейеш мине. Ул – Рәмил Мәжитов”, – ти торғайны. Ысынлап та, Рәмил Ғиниәт улын үҙе менән бергә республика кәңәшмәләренә, семинарҙарға йөрөттө. Маҡсаты — республиканың мәғариф тормошо менән таныша барһын, мәғариф бүлеге етәкселәре менән аралашһын, йөрәгенә һеңдереп ҡуйһын. Рәмил Мәжитов Сулпан Ғайсиндың эшен лайыҡлы дауам итте.\n1996 йылда Сулпан Әбделхаҡ улын үҙенең һорауы буйынса төҙөлә башлаған Зәйнәб Биишева исемендәге Мораҡ урта мәктәбенә директор итеп күсерәләр. Был мәктәп хәҙер инде райондың йөҙөк ҡашына әйләнгән. Сулпан Ғайсин киләсәк быуындар өсөн мәңгелек һәйкәл ҡалдырҙы. Был мәктәпкә ингән йәки бинаһын ситтән булһа ла күргән һәр кеше уның директоры Сулпан Әбделхаҡ улын иҫкә алыр.\nБер һөйләшеп ултырғанда Сулпан Ғайсин 2015 йылдың майында 80 йәшлек юбилейын үткәреү ниәте хаҡында әйткәйне. Ҡунаҡтарға Эйек буйҙарын күрһәтергә, Мораҙым мәмерйәһе менән таныштырырға уйы бар ине. Әммә яҙмыш икенсерәк хәл итте – бөгөн Сулпан Әбделхаҡ улы беҙҙең арала юҡ. Әммә уның мәғарифҡа тоғро хеҙмәте, Зәйнәб Биишева исемендәге мәктәпте төҙөтөүе, ғаиләһенең бәхете хәтерҙәрҙә мәңге һаҡланыр.


Волга буйы Федераль округына ҡараған төбәктәрҙә “Беҙҙең Еңеү көнө” йыр марафоны старт алды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n28 апреля 2020 — 13:15 ГТРК «Башкортостан»\nМахсус акцияны Рәсәй Президентының Волга буйы Федераль округындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле иғлан иткәйне. Марафон барышында легендар “Еңеү көнө” йыры округҡа ингән субьекттарҙың дәүләт телдәрендә яңғыраясаҡ. 25 апрель башланған сарала беренсе булып Мордовия сығыш яһаны. Тиҙҙән уға Башҡортостан да ҡушыласаҡ. “Еңеү көнө” йырының башҡорт телендәге варианты авторы йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдыҡова.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №48, 28 ноябрь - 4 декабрь, 2020 - Информационные страницы\n№48, 28 ноябрь - 4 декабрь, 2020\nАРЗАНҒА ЯҘЫЛЫП ҠАЛ!\nГәзит-журналдарға яҙылыу кампанияһының иң ҡыҙыу мәле. Ул баҫмабыҙҙың киң мәғлүмәт саралары баҙарындағы урынын, тотороҡлолоғон билдәләүсе, шулай уҡ уҡыусыларыбыҙҙың тоғролоғон, ихтирамын, хатта аңлылыҡ, рухлылыҡ кимәлен дә күрһәтеүсе мәл, тип баһалана.\nШулай итеп, республикабыҙҙың һәр районы-ҡалаһында, иң төпкөл ауылдарҙа ла 3 декабрҙән 13-нә тиклем иғлан ителгән ун көнлөктө 2021 йылдың 1-се яртыһына ПР905 индекслы "Киске Өфө" гәзитенә 635 һум 82 тингә яҙыла алаһығыҙ.\nГәзит уҡыусыларыбыҙ даими рәүештә беҙҙән бүләккә матур китаптар алып тора, йолабыҙ был юлы ла дауам итә. Быға саҡлы бындай бүләктәрҙе алыу бәхете тәтемәгәндәрҙән гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияларын көтөп ҡалабыҙ.\nПочтальондарға бик тә рәхмәтлебеҙ, улар үҙ эшен эшләй, өйҙән-өйгә, фатирҙан-фатирға йөрөп, матбуғат баҫмаларын тарата. Шуға ла бар ышанысыбыҙ, өмөтөбөҙ - почта хеҙмәткәрҙәрендә һәм... уларҙы өйҙәрендә ҡабул итеп, гәзитебеҙгә яҙылыу ғәмәлен атҡарыусы аңлы милләттәштәребеҙҙә. Әйткәндәй, гәзитте әүҙем таратыусы почтальондарға ла ошондай матур бүләктәр әҙерләйбеҙ. Улар, әлбиттә, 10, 20, 30 дана гәзит яҙҙырыусылар өлөшөнә эләгәсәк.\nБөгөн, бөтә донъяны тетрәткән коронавирус ваҡиғалары мәлендә, гәзиткә яҙҙырыу кампанияһын ойоштороу, үткәреү бик үк еңелдән түгел икәнен белеп-һиҙеп тораһығыҙҙыр. Шуға ла ҡайта-ҡайта мөрәжәғәт итәбеҙ уҡыусыларыбыҙға: әйҙәгеҙ, гәзитебеҙгә яҙылып, дуҫлығыбыҙҙы, берҙәмлегебеҙҙе артабан да нығытыуҙы дауам итәйек!\nБашҡортостан территорияһы тәбиғи һәм биоресурстарға бай. Әммә республикала геологик, этник, агротуризм, бигерәк тә тау-геологик агротуризм юҡ. Ә бит Башҡортостандың көнбайыш өлөшө - баҡырға, Урал - йәшмә, алтынға бай. Улар буйынса туристар өсөн йәйәүле, атлы, һыу маршруттары ойоштороп, бер ыңғай тәбиғәт менән дә таныштырырға була.\nЯуыз Тевкелевтың отряды төньяҡ, төньяҡ-көнсығыш башҡорттарының йөҙәрләгән ауылын үртәп юҡ итә, бик күп халыҡты үлтертеп, ҡалғандарын иҫ китмәле бөлгөнлөккә төшөрә. Ошо золом ауазы, халҡыбыҙҙың мәңгелек ҡарғышы булып, йыр юлдарына күсә\nБашҡорт әҙәбиәте уҡыусыһын ауылда тыуып үҫкән һәм донъя күрмәгән үҫмер малайҙай итеп өйрәтергә яраталар. Башҡорт әҙәбиәте лә донъя стандарттарына яраҡлаша алһа ғына үҙ уҡыусыһын тота аласаҡ.\nСараның кәйефе яҡшырғайны инде, Ғирфан Рәсүлевичтың бер һүҙенән донъя яҡтырып киткәндәй булды. Кәйеф яҡшы икән, кеше лә йомартлана. Банкоматтан Луизаға аҡса сығарып биргәс, Сара үҙен ҙур эш эшләгәндәй тойҙо.\nУл хатта легендар комдив Шайморатовты ла бейетте. Асылда, генералдың бейеүе дөрөҫлөккә тап киләлер, сөнки генерал да кеше, ул да бейергә, көлөргә, шаярырға, йырларға хаҡлы. Һуғыш бит атыш, бәрелеш, үлемдән генә тормаған, унда ла үҙенсә тормош ҡайнаған.\nБҮРЕЛӘР, АЙЫУҘАР АУЫЛДАРҒА ЯҠЫНЛАЙ\nМонасип туҡталышына етәрәк ҙур булмаған айыу юл аша сығып, был яҡта минең йомошом бар, тигәндәй, яйлап ҡына ауыл яғына ыңғайланы. Унан бер мәл Айыуөңөн төшөп килһәм, юл ситендә төлкө ултыра.


Республика Хөкүмәтендә — кадрҙар үҙгәреше // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n11:29, 25 марта 2019 Сәйәсәт\nРеспублика Хөкүмәтендә — кадрҙар үҙгәреше Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2019 йыл, 25 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров уҙған аҙналағы яңы кадрҙар үҙгәреше хаҡында белдерҙе. Республика Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә Радий Хәбиров хәбәр итеүенсә, Дүртөйлө районы хакимиәте башлығы вазифаһына Риф Йосопов тәғәйенләнде.\nТеги: кадрҙар тәғәйенләү, Радий Хәбиров


Кадрҙар бүлеге | Башҡорт дәуләт университеты\nҺеҙ бында: БДУ » Баш Бит » Университет тураһында » Идаралыҡтар һәм бүлектәр » Отдел кадров\nКадрҙар бүлеге тураһында\nКадрҙар бүлеге төп корпустың беренсе ҡатында урынлашҡан (3-сө, 5-се, 25-се кабинеттар)\nҠабул итеү ваҡыты: 11.00 – 13.00; 14.00 – 16.00.\nКадрҙар бүлеге Университет ойошторолғандан алып эшләй, һәм Юғары профессиональ белем биреү дәүләт мәғариф учреждениеһы “Башҡорт дәүләт университеты”ның үҙ аллы структур подразделениеһы иҫәпләнә. Ул туранан-тура Университеттың ректорына буйһона. Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығының бойороҡтарына, ҡарарҙарына һәм инструктив хаттарына, ректорҙың бойороҡтарына һәм күрһәтмәләренә таянып эшләй.\nКадрҙар бүлегенең структураһын һәм штатта тороусылар һанын, Университеттың кадрҙар хеҙмәте эшмәкәрлеге үҙенсәлектәрен һәм шарттарын күҙ уңында тотоп, кадрҙар бүлеге начальнигы тәҡдиме буйынса Университеттың ректоры раҫлай.\nКадрҙар бүлегендә түбәндәге белгестәр эшләй:\nУниверситеттың һәм уның филиалдарының профессорҙар һәм уҡытыусылар составы менән эште алып барыу буйынса;\nУниверситеттың административ-идаралыҡ, уҡыу-уҡытыу, административ-хужалыҡ персоналы менән эшләү буйынса;\nCтуденттар контингенты менән эшләү буйынса.\nКадрҙар бүлеге Университеттың һәм уның филиалдарының кадрҙарға ихтыяжын күҙаллауҙа һәм билдәләүҙә ҡатнаша; университеттың ректоры һәм филиалдарҙың структур бүлектәренең етәкселәре менән берлектә кадрҙар һайлай һәм урындарға билдәләй, шулай уҡ етәкселек һәм матди-яуаплы вазифаларға тәҡдим итеү өсөн кадрҙар резервын әҙерләй; үҙ компетенцияһы сиктәрендә Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт тураһындағы законын, Коллектив договорҙы, Университеттың Уставын, Университеттың Эске хеҙмәт тәртибе ҡағиҙәләрен һәм башҡа локаль норматив акттарҙы ҡәтғи үтәүҙе тәьмин итә.


Полиция - хужаһының талабы - үҙ милкенә теркәү - Бөтә донъя юристар! Интернет-кафе адвокат менән юридик.\nПолиция - хужаһының талабы - үҙ милкенә теркәү\nЗакон буйынса, торлаҡ йорттоң хужаһы йыл һайын церебраль полиция тейеш, әгәр был күп фатирлы йорт милеккә (торлаҡ секцияһы 3) шәхси йәки торлаҡ (торлаҡ берәмек 1-2), ҡулы ла, милекселәр ғаиләһе лә йәшәйЙыл һайын һәр сменала бина хужалары күрһәтеү йәки теркәү менән йәки тейеш, шулай уҡ 1 сентябренә ҡарата тапҡыр, ҡасан ысын үҙгәрештәрҙе теркәп мәғлүмәттәр тураһында (мәҫәлән, яңы агент идаралығының сайтында йәки идара). Полиция мәғлүмәттәрен файҙаланып, бөтә рәсми хәбәрҙәр теркәү ваҡытында биреү, шулай уҡ урында хәл осраҡта авария хәлендә. Иң ябай ысул теркәлгән-теркәү милек полиция ярҙамы менән онлайн системаға (плюс). Был коралы ярҙам менән, бәлки, менеджер һәм милекселәре: Тултырып онлайн-распечатывать һәм формалар йәки формаһын тултырыгыз, һеҙҙең беҙгә почтаһы буйынса ебәрергә.\nНисек кенә булмаһын форма тултырып, электрон почта формаһы, һәм агент ҡул билдәләнгән, һәм милексе, милек формаларын күрһәтеү, теркәү, ҡарап: был торлаҡ төҙөлөшөн үҫтереү һәм һаҡлау департаменты станцияһы Черч-Стрит Яланында 3888New Йорк, Нью-Йорк госпошлина 10008-3888 түләнә.\n13 теркәлгән доллар иғәнә түләргә тура Финанс департаменты, һеҙ мөлкәте бер өлөшө булараҡ, иҫәп буйынса һалым йыйыуҙы өлгәшһә, йыл һайын иң-1 июле. Һеҙгә түләү күләмен генә теркәлгән мөлкәте ҡулланыла. әгәр һеҙ теләһәгез, һеҙҙең ярҙам онлайн кредит картаһы менән түләргә мөмкин. Әгәр һеҙ теләһәгез ебәрергә түләргә, һеҙ тейеш аныҡ күрһәтеү, торлаҡ өсөн түләүҙәр - шул иҫәптән теркәлгән һәм милек н Боро, блоклы һәм күп булған мөлкәтте ч (һеҙ был мәғлүмәттәрҙе теркәү формаһы). Шулай уҡ, һеҙ күрһәткән номерға счеттарға, мөлкәткә һеҙ милекте теркәү өсөн күп булды. Почта түләүҙәр: һуң, полиция формаһын ала һәм үҙ хаҡы, почта аша йәки электрон почта буйынса һеҙ полицияға хәбәр итә. Бөтә адрестар буйынса мөрәжәғәт хужаһы икәнһегеҙ йәки идара итеү формаһы агенты булып китмәй, әгәр хужаһы-менеджер. 2-4 аҙна дауамында оҙата әгәр ҙә һеҙ уларҙы төҙәтеү форма форма квитанция алыу йәки, бәлки, һеҙҙе тикшерә, үҙ иҫәбенә йәки файҙаланып плюс аша HPDONLINE тикшереү өсөн, булып тораһы ли һеҙ итеп теркәлергә тейешле. Ярҙам блогына мөрәжәғәт итеү теркәлгән, йәки хәүеф йәки ремонтлау мәсьәләләренә мөнәсәбәте мәсьәләләре. әгәр сездә бар Штраф күләме граждандар булмаған бинаның теркәлеүе тейеш. аңларлыҡ доллар 250 - 500 доллар, бойороҡ сығарырға мөмкин, юҡ хоҡуҡтары боҙолоуын белдерә һәм, эште боҙоп кодты һорап, суд тикшереү өсөн бинаны тергеҙеү маҡсаты менән неуплата биләмәләрен ҡуртымға йәки хәбәрләшеп. Шул хәбәрҙе алғас, һеҙҙең әгәр өсөн, теркәү, һеҙ теркәргә тейеш, уның өсөн бөтөрә. Нисек һеҙ генә ысын теркәү, административ тәртип боҙоуҙарҙы бөтөрөү полиция булыуын, ниндәй өҫтәмә эш һеҙҙең күрергә тейеш түгел.\nАрҡа йәки был бит инструкцияны кәрәк, йәки теркәүҙән алыуға өсөн полиция хәтерҙән формаһы менән бәйләнгән.\nӘлеге ваҡытта полиция менән бәйләнешкә бөтөнләй теркәү өсөн торлаҡ 3-5 берәмек үҙенсәлектәре менән дәртләндерҙе.


Һаулығығыҙға иғтибарлы булығыҙ\n27 Октябрь 2020, 12:41\n1993 йылдан алып донъялағы барлыҡ илдәрҙә октябрь түш яман шешенә ҡаршы көрәш айы булараҡ үтә. Был сир эшкә һәләтле йәштәге, йәғни йәшнәп йәшәр саҡтағы гүзәл затты инвалидлыҡҡа килтергән, уның ғүмерен өҙгән сәбәптәр араһында «беренсе урынды» биләй. «Башҡортостанда түш яман шеше менән ауырыусы 17 меңдән артыҡ ҡатын-ҡыҙ иҫәптә тора. Былтыр сир 1800 гүзәл затта асыҡланһа, быйылғы йыл аҙағына тиклем ул һан 2000-гә етер, тип күҙаллайбыҙ. Йыл һайын унан яҡынса 450 ҡатын-ҡыҙ вафат була», – тип, һиҫкәнерлек һандар килтерә Республика клиник онкология диспансерының маммология бүлеге мөдире, медицина фәндәре кандидаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған табибы Марат Ғәлиәкбәр улы ҒӘЛИЕВ.\n– Йыл һайын уҙғарылып, йолаға әйләнгән октябрь сараларына, үкенескә күрә, коронавирус пандемияһы үҙгәрештәр индерҙе. Әйтәйек, элеккесә, алдан иғлан итеп, бөтә теләүселәрҙе тикшереү көндәрен ойоштора алмайбыҙ – күмәк ҡабул итеүҙәр ярамай. Ләкин район-ҡала дауаханаларында онкологтар түш һаулығын асыҡларға килгән һәр кемде ҡарап, шик тыуа ҡалһа, артабан тикшереүгә ебәрергә әҙер.\nКүптәр, вирус йоҡтороуҙан ҡурҡып, әле поликлиникаға барыуҙы кисектереп килә һәм ҙур хата яһай. Ковид арҡаһында ваҡытлыса туҡтатылып торған диспансеризация һәм профилактик тикшереүҙәрҙең яңыртылыуын иҫкә төшөрәм һәм табипҡа күренеүҙе һуҙмаҫҡа саҡырам. Сөнки түштәге яман шештәрҙең 40 проценты тап шул тикшереүҙәр ваҡытында табыла. 70 процент осраҡта шештәр әле аҙмағанда – 1-се һәм 2-се стадияла асыҡлана һәм был дауалауҙы уңышлы үткәрергә ярҙам итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ауырыуҙарҙың 30 проценты сир ныҡлап тамыр йәйеп өлгөргәс – 3-сө йәки 4-се стадияларҙа мөрәжәғәт итә.\nЛәкин медицинаның ҡеүәтле ҡаҙаныштары, белгестәрҙең юғары квалификацияһы бик ҡатмарлы хәлдәрҙә лә ауырыуҙың ғүмерен һаҡлап ҡалыу, сирҙе сигендереү мөмкинлеген бирә. Түш яман шешенән дауаланыуҙың ауыр көрәш икәнен, әммә был көрәштән бер ауырыуыбыҙҙың да баш тартмауын, ҡаһарманлыҡ менән алышыуын билдәләйем. Табиптарға, үҙҙәренә сикһеҙ ышаныу һәм йәшәүгә ғәжәйеп оло ынтылыш уларҙы көслө итә. Операция үткәрергә ярамағанда (ә ундай осраҡтар бик һирәк), химия, нурҙар менән дауалау, гормондар киң ҡулланыла. Дөйөм һаулығы ҡаҡшаған өлкән йәштәге өләсәйҙәр өсөн дә ҡулай дауалау алымдары бар бөгөн. Мәҫәлән, былтыр беҙҙә һикһәнде үткән 41 ханым дауа алған.\nАуырыуҙарҙың иң аҙы – 0,6 проценты – 30 йәшкә тиклемге, 7,2 проценты – 40 йәшкә ҡәҙәрге гүзәл зат. Ә иң күбе – 50-69 йәшлек, йәғни ырыуҙан ҡалған осорҙағы ҡатындар. Уларға түштәрен айырыуса йыш тикшереп торорға, төйөрҙәр, тығыҙ урындар булыу-булмауға, башҡа үҙгәрештәргә ҙур иғтибар итергә кәрәк.\nТүште һаҡлау, туҡымаларға мөмкин тиклем зыян килтермәү эшебеҙҙә төп өҫтөнлөк булып тора. Ләкин түш алынған хәлдә лә артабан уны тәндең үҙ туҡымалары йәки сифатлы имплант ярҙамында тергеҙергә булышлыҡ итәбеҙ. Был ҡатын-ҡыҙҙың күңел торошо, тормош сифаты өсөн бик мөһим. Бүлектәге заманса микроскоп үтә нескәлек талап иткән микрохирургик операцияларҙы ла уңышлы үткәреү мөмкинлеген бирә.\nҺуңғы йылдарҙа эшебеҙҙең мөһим йүнәлеше – түш яман шеше нәҫелдән күсеү ихтималлығы янаған осраҡтарҙы алдан асыҡлап, сирләү ҡурҡынысын кәметеү сараларын күреү. Нәҫел күҙәнәгендә шундай үҙгәреш кисергән ген бар икән, хәүеф 75 процентҡа арта. Шештең был төрө ҡәҙимге рактан яһиллығы менән айырыла, шуға дауалау алымы ла башҡаса. Яман шеш асыҡланған ханымдарҙан ҡан анализы алып, боҙолған ген бармы-юҡмы икәнен билдәләйбеҙ: ул була ҡалһа, артабан ҡыҙҙары, ейәнсәрҙәре һаулығын тикшереүҙә тоторға кәрәк. Үҙенең генә түгел, нәҫеленең сәләмәтлеген ҡайғыртҡан һәр ҡатын-ҡыҙға был анализды биреү зарур.\nРеспубликабыҙҙың түш яман шешенә тарыған ауырыуҙарҙың тиҙерәк һауығыуы хаҡында етди хәстәрләүен әйтеп үтергә теләйем. Дауахананан һуң уларға «Йоматау» шифаханаһында реабилитация үтеү мөмкинлеге бирелә. Ике аҙналыҡ курс массаж, йөҙөү, гимнастика, физиотерапия, психолог ярҙамы, ҡымыҙ нигеҙендәге махсус диета, башҡа сирҙәрҙе дауалауҙан ғибәрәт.\nҺүҙемде тамамлап, барса ҡатын-ҡыҙҙарҙы был айҙа ғына түгел, һәр даим түштәрҙең сәләмәтлегенә иғтибарлы булырға өндәйем. Егерме йәштән һуң һәр гүзәл затҡа йыл һайын маммологҡа күренеү, 35–40 йәшкә тиклем йылына бер тапҡыр түш биҙҙәренә ультратауыш тикшереүе үтеү, 35–40 йәштән һуң ике йылға бер маммография яһау, күрем бөткәндән һуң билдәле бер көндә ай һайын көҙгө алдында түштәрҙе тикшереү, бәләкәй генә үҙгәреш һиҙгәндә лә табипҡа барыу – ошо талаптар ҡағиҙәгә әйләнһен ине.


Республикала өс көн 40 градус эҫе була // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала өс көн 40 градус эҫе була\n9:12, 13 июля 2020 Йәмғиәт\nРеспубликала өс көн 40 градус эҫе була Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nБашгидрометүҙәк синоптиктары «дауыллы иҫкәртеү» баҫтырып сығарҙы. Был юлы белгестәрҙең сигналы елдең көсәйеүе һәм ҡырау менән бәйле түгел. 13 июлдән 16-һына тиклем республика биләмәһендә ныҡ эҫе булыуы көтөлә.\n«Максималь температура +40 градусҡа тиклем күтәрелә», — тиелә Башгидрометүҙәктең рәсми сайтында.\n«Гисметео» порталы мәғлүмәттәре буйынса, йәкшәмбе, 19 июлдә, Өфөлә эҫенең һүрелеүе фаразлана.\nТеги: Башгидрометүҙәк, 40 градус эҫелек


Уңыш булдыҡлылар ҡулында\n23 Март 2020, 19:24\nАҡыллы, тәрән фекерле, һәр ваҡыт яңылыҡҡа ынтылған кешеләр менән аралашыу оҡшай миңә. Улар үҙҙәрен кемдер уйлап тапҡан сиктәр, яҙылмаған ҡағиҙәләр менән ирекһеҙләмәй, шуғалыр ҙа, донъяны ҡабул итеүҙәре лә башҡасараҡ була. Бер урында тапанып тормай, килеп тыуған ауырлыҡтарҙы еңеп, ҡуйған маҡсатына табан атлай һәм башҡаларҙы ла үҙ артынан әйҙәй ундайҙар. Тәүәккәл, алдынғы ҡарашлы һәм үҙҙәренә генә хас зауығы булғандар менән аралашҡанда, үҙең дә һиҙмәҫтән, тормошто бөтөнләй икенсе яҡтан асаһың, күп һорауҙарыңа яуап та табыла.\nШундай кешеләрҙең береһе - булдыҡлы замандашыбыҙ, эшҡыуар Салауат Кинйәбулатов.\nБизнес үҙе үк ныҡышмал һәм маҡсатлыларҙы ярата. Был ҡатмарлы өлкәгә осраҡлы ғына килеп эләгеп булмай, минеңсә. Бар уңыш-уңышһыҙлыҡтарың үҙеңдән генә торған яуаплы эш уяулыҡ һәм үҙеңә ышаныу ҙа талап итә.\nЭш башлағанда уҡ үҙенә ышанысы көслө була Салауат Хәлил улының. Шулай булмаһа, илдә киҫкен үҙгәрештәр барған, күптәр баҙап ҡалған ҡатмарлы осорҙа үҙ эшен асырға йөрьәт итә алыр инеме?\nУл йылдарҙа, яңы ғына ғаилә ҡорған йәш кешегә, үҙен төрлө өлкәлә һынап ҡарарға тура килә, әммә бер эштән дә ҡурҡып тормай ул, һәр ҡайһыһын күңел һалып башҡара. Ә шулай ҙа, үҙ эшмәкәрлеген булдырыу уйы көндән-көн көсәйә бара. Уҡыу кәрәк-яраҡтары магазиндары шулай асыла. Ҡалала һәм Күгәрсен районының Мораҡ ауылында урынлашҡан «Карандаш» магазиндары бөгөнгө көндә лә уңышлы ғына эшләй.\nЭҙләнеүсән, яңылыҡтарға ынтылыусан холҡо Салауат Хәлил улын үҙен бөтөнләй башҡа өлкәлә - төҙөлөш эшендә - һынап ҡарарға әйҙәй. Хәҙерге көндә байтаҡ объекттарға уның тырышлығы һалынған.\nЗамандан күпкә алдараҡ атлап, тормоштоң «һулышын» тойоп, киләсәктәге үҙгәрештәрҙе самаларға өйрәнгән егеткә ныҡышмаллыҡ, тырышлыҡ кеүек сифаттар үҙе үҫкән ғаиләлә һалына.\nКүгәрсен районының Аҙнағол ауылында Мәрйәм һәм Хәлил Кинйәбулатовтарҙың ишле ғаиләһендә кинйә бала булып донъяға килә ул. Ете генә йәшендә атайһыҙ ҡала. Төпсөк ул - оя төбө, тигән һүҙҙәрҙе иҫендә тотҡанлыҡтан, ауылды ташлап китеү уйы унда бөтөнләй булмай. Әммә яҙмыш ҡушыуылыр, ғаиләле булғас, 1993 йылда йәштәр Мәләүезгә килеп төпләнә. Хәләле Рита ла - Күгәрсен районы ҡыҙы, һөнәре буйынса медсестра. Ике балаға ғүмер бирә Кинйәбулатовтар. Оло улдары ғаиләһе менән Стәрлетамаҡта йәшәй, кесеһе әрме сафында хеҙмәт итә.\nЭшҡыуар хаҡында һүҙ барғанда күптәр уны бай, етеш тормошта йәшәгән кеше итеп кенә күҙ алдына баҫтыра. Әммә шәхси эш алып барыусының үҙ көн тәртибе, йәшәү ритмы хаҡында уйланғандар һирәктер. Көндө-төнгә ялғап, ваҡыт менән иҫәпләшмәй, ал-ял белмәй эшләгәндә генә ыңғай һөҙөмтәгә өлгәшеп була.\nСиттән ҡарағандарға, бәлки, бөтә уңыштар ҙа үҙенән-үҙе барлыҡҡа килгән кеүек тойолалыр, әммә эшен яйға һалғансы Салауат Хәлил улының «боҙло һыуға» ташланған саҡтары күп була. Хәҙер генә уңайлыҡтар заманы, һатып аласаҡ тауарҙы интернет аша ҡарап, хаҡын, сифатын самалау мөмкинлеге бар, ә элек Мәскәү, Силәбе, Екатеринбург, Самара кеүек ҡалаларға тауар алырға сығып киткәнендә, ҡулындағы аҡсаға күпме әйбер тейерен дә, уның базала ни хаҡ торғанын да белмәй юлланған саҡтары күп була. Бында осһоҙға һатып, тегендә күпкә ҡыйбат хаҡҡа алған осраҡтар ҙа була. Хәҙер ҡатмарлы эшҡыуарлыҡ эшенә өйрәтеүсе, уның нескәлектәренә төшөнөргә ярҙам итеүсе коуч-үҙәктәр бар, ә ул йылдарҙа бары тик үҙеңә генә ышанырға тура килә.\nСалауат ул саҡтарын хәҙер көлөп иҫкә ала, ғөмүмән, тормошҡа зарланып ултыра торған кеше түгел ул, гел алға ҡарап йәшәй һәм башҡаларҙы ла шуға өндәй. Ауырлыҡҡа зарланып, кемдәндер ниҙер көтөп ултырырға ярамай, ти йүнсел хужа, үҙгәрештәргә әҙер булыуҙы һәм уларҙы аңлап ҡабул итеү кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә ала.\nАлдынғы ҡарашлы замандашым менән аралашҡан саҡта уның ипле баҫалҡылығына иғтибар итәм. Үҙе хаҡында артыҡ һөйләп бармай, башҡалар мәнфәғәтен, яҙмышын ҡайғыртып йәшәгән милләттәшем күп мәсьәләләрҙең сиселешен белә, төплө фекерҙәре менән уртаҡлаша. Аҡса, байлыҡҡа артыҡ иҫе китмәй уның, күңел ҡушыуы буйынса башҡарған эшенән алған табышын изге башланғыстарға юллай. Тыуған ауылы Аҙнағолда мәсет һалыуҙы ла үҙ өҫтөнә ала ул, мөһим сараларға бағыусылыҡ ярҙамы күрһәтеп тора.\nСит илдәрҙе, ят ҡитғаларҙы күп күрә Салауат Хәлил улы, унда саҡта урындағы халыҡтың йәшәйеше, кәсебе менән ҡыҙыҡһына. Алдынғы ҡарашлы йүнселдәрҙең эшләү ысулдарын өйрәнә, уларҙың тәжрибәһен үҙебеҙҙә ҡулланыу яғын ҡарай. Әммә беҙгә үҙ йолаларыбыҙҙан, булмышыбыҙҙан тайпылырға ярамай, ти ул. Халҡыбыҙ тарихын киләсәк быуындарға еткереү бурысын иҫтә тотоу мөһимлеген дә билдәләй.\nБулдыҡлы, рухлы, милләтемдең йөҙөк ҡашы булған замандашым менән аралашҡандан һуң, офоғом киңәйеп киткәндәй булды, тормошҡа ҡарата күп фекерем үҙгәрҙе.\nБеҙҙә бит үҙен күрһәтергә тырышып торғандарға күберәк иғтибар итәләр. Арабыҙҙа Салауат Кинйәбулатов кеүек ил, милләт тойғоһон үҙ йөрәгендә һаҡлап йөрөткән, башҡарған ғәмәлдәре хаҡында артыҡ һөйләп бармаған, әммә халҡы өсөн изге эштәр башҡарған йүнселдәр ҙә юҡ түгел.


Ғаилә эшен лайыҡлы дауам итә | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ғаилә эшен лайыҡлы дауам итә\nҒаилә эшен лайыҡлы дауам итә\nБөгөн ауыл хужалығы етештереү комплексы үҫешендә хужалыҡ итеүҙең кесе төрҙәре: крәҫтиән-фермер хужалыҡтары, ғаилә фермалары, кооперативтар әһәмиәтле урын биләй. Шуныһы ҡыуаныслы, районыбыҙҙа уларҙың һаны йылдан-йыл арта, өлкәндәр үрнәгенә йәштәр ҙә эйәреп, ең һыҙғанып эшкә тотона.\nРайонда бөгөн 71 крәҫтиән-фермер хужалығы иҫәпләнә. Уларҙың 43-ө – баҫыусылыҡ, өсәүһе - умартасылыҡ менән шөғөлләнһә, ҡалғандары эштәрен ҡатнаш йүнәлеш буйынса алып бара. Ни генә тиһәң дә, баҫыусылыҡ менән шөғөлләнеүселәр, нигеҙҙә, мал аҙығын да үҙҙәре хәстәрләй. Иң мөһиме, был өлкәлә эш алып барыусылар өсөн дәүләт программалары ҡаралған, республиканың ауыл хужалығы министрлығы ярҙамы ла ҙур. Ҡырмыҫҡалы фермерҙары йыл һайын “Агростартап”, “Ғаилә фермалары” программаларында ҡатнашып, төрлө дәрәжәләге гранттарға эйә булалар. Минераль ашламалар, элиталы орлоҡ, техника алыуға субсидиялар бүленә. Бынан тыш, яҙғы баҫыу эштәре ваҡытында фермерҙар бәйләнмәгән ярҙам менән дә файҙалана – бүленгән аҡсаны улар үҙ ҡарамағында, шул иҫәптән яғыулыҡ-майлау материалдары, орлоҡ һатып алыуға тотона.\nФермер булыу – иң ауыр һәм яуаплы эштәрҙең береһе булыуға ҡарамаҫтан, райондағы байтаҡ крәҫтиән-фермер хужалыҡтары тиҫтә йылдар дауамында уңышлы эшләп килә. Коллектив хужалыҡтар тарҡалыу менән, үҙҙәренең тормошон ер эшенән башҡа күҙ алдына ла килтерә алмаған кисәге колхозсылар шул йүнәлеш буйынса үҙ эштәрен асып ебәрәләр. Бөгөн ғаилә эшен балалары лайыҡлы дауам итә. Сурағоловтар ғаиләһе лә бының асыҡ өлгөһө булып тора. Шуны ла билдәләп үтергә кәрәк, байтаҡ, хатта эре хужалыҡтар билдәле ауырлыҡтарға һылтанып, шәкәр сөгөлдөрө үҫтереүҙән баш тартҡан ваҡытта ла, улар был техник культураны сәсеүҙе дауам итте. Ә киләсәктә татлы тамыр майҙандарын тағы ла киңәйтергә ниәтләйҙәр.\nТеләк барҙа, эш ҡарышмай\nИке тиҫтә йылға яҡын элек нигеҙ һалынған һәм уңышлы эшләп килгән хужалыҡҡа идара итеүҙе Рәфил Сурағоловҡа тормош иптәшенең ата-әсәһе – Ҡустығол ауылында ғүмер итеүсе Әлмира һәм Радик Рәхимовтар ышанып тапшыра. 2016 йылда дилбегәне үҙ ҡулдарына алһа ла, барлыҡ эштәрҙе бында элеккесә, бергәләп башҡаралар. Бөгөн 110 гектар майҙанда бойҙай, арпа сәсәләр, шуның 20 гектарын шәкәр сөгөлдөрө биләй. Әйткәндәй, татлы тамырҙан район буйынса иң ҙур уңыш уларҙа – уртаса гектар ҡеүәте 450 центнер тәшкил иткән.\n- Башҡа йылдар менән сағыштырғанда, быйыл тотҡарлыҡтар булманы. Сөгөлдөрҙө ваҡытында ҡаҙып алып, тиҙ арала Шишмә заводына оҙаттыҡ. Киләһе йылда шәкәр сөгөлдөрө майҙанын тағы л арттырырға уйлап торабыҙ - ти Рәфил Миңлемөхәммәт улы, эштәр барышы менән таныштырып.\nТехникаға ла ҡытлыҡ кисермәй фермер. Үҙҙәренең ДТ-75, ике МТЗ тракторҙары, ГАЗ машинаһы, сәскестәре һәм башҡа агрегаттары бар. Ә ураҡ осоронда комбайндарҙы яҡын-тирәләге хужалыҡтарҙан йәлеп итәләр.\nБөртөклө культуралар ҙа мул уңыш менән һөйөндөргән. Уны, нигеҙҙә, ауыл халҡына һаталар, төргәкләнгән бесән менән һалам да оҙаҡ ятмай. Һораусыларҙың йорттарына Рәфил үҙе илтеп бирә.\nУңыш йыйылып бөтһә лә, баҫыуҙа эштәр етерлек әле. Урып-йыйылған ерҙәрҙе туңға һөрөп, киләһе йыл уңышына нигеҙ һалына. Әлеге мөһим агротехник сараны ер туңғансы башҡарып сығырға кәрәк, ти Рәфил.


15 ғинуарҙа ҡояш тотола // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n15 ғинуарҙа ҡояш тотола\n17:21, 13 января 2010 Йәмғиәт\nЯңы башланып торған 2010 йыл астрономик ваҡиғаларға бай түгел, — тип һөйләне “Башинформ” мәғлүмәт агентлығына Өфө планетарийының әйҙәүсе белгесе Тамара Денисова. – Йыл башында ғына ике күк есеме тотолоуы күҙәтелә, улары ла асыҡ түгел. Шуларҙың береһе – Ай тотолоуы – яңы йыл төнөндә булып үтте. 15 ғинуарҙа иһә, әгәр көн торошо һәйбәт булһа, Башҡортостан халҡы өлөшләтә Ҡояш тотолоуын күҙәтәсәк, әммә быныһы ла асыҡ күренмәҫ. Ай Ҡояш ҡулсаһының ситенә генә ҡағыла, ҡояштың ни бары 0,015 өлөшө ҡапланыр. Ул Өфө ваҡыты менән 12.09 сәғәттә башлана, максималь фазаһына 12.26 сәғәттә етә һәм 12.44-тә тамамлана. Ҡояш тотолоуын республика халҡы йәнә 2011 йылдың 4 ғинуарында күрә ала, ул саҡта Ай Ҡояш ҡулсаһының яртыһын тиерлек (0,7) ҡаплаясаҡ.


Райондың киләсәге һеҙҙең ҡулда\nКүгәрсен районы үҙәге Мораҡ ауылында республика уҡыу йорттарында белем алыусы студенттар менән осрашыу ойошторолдо.\nРайон мәҙәниәт һарайында буласаҡ йәш белгестәр алдында төрлө ойошма-предприятиелар етәкселәре сығыш яһаны. Өлкәндәр йәштәрҙе районға эшкә ҡайтырға, тыуған ерҙәрендә төпләнергә саҡырҙы. Студенттар өсөн һайлаған һөнәрҙәре буйынса экскурсиялар ҙа ойошторолдо. Кемдәрҙер ауыл хужалығы предприятиеларына, икенселәре мәғариф учреждениеларына, буласаҡ табибтар Мораҡ район үҙәк дауаханаһына юлланды. Беренсе курс студенттарына район хакимиәте аҡсалата матди ярҙам да күрһәтте. Студенттарҙың ҡышҡы каникулы мәлендә ошондай осрашыуҙар ойоштороу төбәктә күркәм йолаға әйләнеп бара. Яҡташтар осрашыуы алыҫ араларҙы яҡынайта, тыуған төйәк менән бәйләнештәрҙе нығыта.


Ҡөрьән сығыу тәртибе | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > Ҡөрьән сығыу тәртибе\nЭскелектән ҡотолоу юлы »\nҠөрьән сығыу тәртибе\nБеҙҙә Ҡөрьән сығыу тигән бер йола йәшәп килә. Ҡөрьән башынан аҙағына тиклем уҡыла, унан уҡыған ваҡытта хасил булған әжер-сауаптар доға өмөт иткән әруахтар рухына арнала. Ҡөрьән уҡыуға сәхәбәләр пәйғәмбәребеҙ заманында уҡ бик ныҡ иғтибар иткәндәр. Ҡөрьән уҡыуҙы мосолманға намаҙ уҡыу кеүек үк игелектәрҙән һанағандар. Ятлаған килеш тә, Ҡөрьәни- Кәримдең үҙенә ҡарап та уҡығандар. Сөнки үҙенә ҡарап уҡыуҙың тағы ла сауаплыраҡ булыуын да һәр кем белгән. Ҡөрьән уҡыу - бер сауап булһа, Ҡөрьәнде ҡулыңа тотоп, күҙ нурҙарың менән уға ҡарап та уҡыу — икенсе сауап.\nПәйғәмбәребеҙ заманында сәхәбәләр быға бик ныҡ иғтибар итә. Мәғәнәләрен аңлап та ҡалырға тырышып, Ҡөрьәнде улар ашыҡмай ғына уҡый. Унар-унар аятты ятлап, аяттарҙа бирелгән хөкөмдәрҙе тормошта ғәмәлгә ашыра баралар, унан һуң ғына икенсе аяттарға күсә торған булалар\nБыл ғүмер-ғүмерҙән шулай килгән. Пәйғәмбәребеҙ саллал-лаһу ғәләйһи үә сәлләм әйтә: "Ҡөрьән уҡыған ваҡытта һәр бер хәрефе һайын Аллаһу Раббүл-ғиззә тиҫтәләрсә әжерҙәрҙе вәғәҙә итә, - ти, - ”Әлиф, ләм, мим ”, - тигән ваҡытта бер хәреф тимәй, - ”Әлиф” — бер хәреф, ”Ләм”е — икенсе хәреф, ”Мим” е — өсөнсө хәреф, һәр бер хәрефе һайын Аллаһы Тәғәлә тиҫтәләрсә әжерен вәғәҙә итә, ти. Ҡөрьән уҡыған ваҡытта хасил булған әжер-сауаптарҙы беҙ әруахтарға бағышлайбыҙ. "Бағышлау” нимә тигән һүҙ? Ошо әжер- сауаптарҙы Аллаһтан әруахтар рухына еткереүҙе һорау була ул. Беҙҙә Ҡөрьән сығыу тигән бер йола йәшәп килә. Ҡөрьән башынан аҙағына тиклем уҡыла, уҡыған ваҡытта хасил булған әжер-сауаптар беҙҙән доға өмөт итеп ятҡан әруахтар рухына арнала.\nБыл йола ғүмер-ғүмерҙән шулай килгән\nМәйеттәргә — донъянан үткән ҡәрҙәштәребеҙгә, ата-әсәләребеҙгә, яҡындарыбыҙға, доға өмөт итеп ятҡан әруахтарға беҙ ниндәй бүләк бирә алабыҙ? Тереләргә бүләк биреү юлдары күп, әммә әруахтар өсөн почтаһы ҡайҙа? Телеграмма менәнме, хат менәнме — нимә менән бүләктәрҙе күндереп була? Юҡ ундай почта. Ләкин беҙ беләбеҙ — бүләк биреүҙең икенсе төрлөһө бар: күңелдән күңелгә. Донъянан үткән ата-әсәләребеҙ, яҡын ҡәрҙәштәребеҙ, доға өмөт итеүсе бөтә әруахтарға бүләк ирештерәһебеҙ килһә, рухтары шат булһын тиһәк, Ҡөрьәни-Кәримдең аяттарын уҡыйбыҙ ҙа, уны ҡабул итеүен һәм әжер-сауаптарҙы әруахтар рухына илтеп еткереүен Аллаһтан һорайбыҙ.\nҠөрьәндең был үҙенең рухына ла тап килә. Аллаһы Тәғәлә әйтә: "Беҙҙең кәмселек хаталарыбыҙҙы ярлыҡа, гонаһтарыбыҙҙы кисер һәм беҙҙән элек иман менән үткәндәрҙе лә ярлыҡаһаң ине, шулай уҡ Ер йөҙөндә йәшәгән бәндәләр күңеленән бер-береһенә ҡарата төйөр ҡалдырмай, асыу һәм дошманлыҡты ла юҡҡа сығарһаң ине. Мәрхәмәт-шәфҡәт эйәһе — яңғыҙ үҙең генә”, — тип Аллаһы Тәғәлә беҙҙе доға ҡылырға өйрәтә.\nОшо ниәт менән мосолмандар Ҡөрьәни-Кәримде уҡыйҙар, Кәрәк өс аят ҡына уҡылһын, кәрәк башынан ахырына тиклем уҡылһын. Уҡып бөткәндән һуң: "Раббым Аллаһ! Беҙҙә булған кәмселек-хаталарҙы ғәфү итһәң ине. Уҡыған ваҡыттағы кәмселек-хаталарҙы ғәфү итеп һәм әжер-сауаптарын доға өмөт иткән әруахтарға еткереп, рухтарын шат ҡылһаң ине! — тип доға ҡыла. Ошо бағышлау тип атала.\nӘйткәнебеҙсә, Ҡөрьәнде әүүәленән башлап аҙағына тиклем уҡып та бағышлау бар.\nӘгәр ҙә улай иттереп булдыра алмаһаң, "Фатиха” сүрәһен — "Әлхәм” де әүүәленән аҙағына тиклем уҡыһаң да, бөтә Ҡөрьәнде уҡығандың әжер-сауабына ирешәһең.\n” Ихлас” сүрәһен уҡый торған булһаң, Ҡөрьәндең өстән бер өлөшөн уҡыған кеүек булаһың. Бер "Әлхәм”, өс ”Ҡуль һуаллаһ”ты уҡыр булһаң да, Ҡөрьәнде ике тапкыр уҡып сыҡҡандың әжеренә ирешәһең, тип өйрәтеп килгән беҙҙең бабайҙар. Ҡөрьәнде баштан башлап ахырына ҡәҙәр уҡып сыҡҡандан һуң ”Ҡуль һуаллаһ”ты, ”Ҡуль әғүҙү бираббил-Фәләҡ”, ”Ҡуль әғүҙү бираббин- Нәс” сүрәләрен уҡыйһың да, яңынан "бисмилләң” де әйтеп, ”Әлхәм”де уҡып сығаһың һәм "Бәҡара” сүрәһенең башынан ”Әлиф, ләм мим ” де ”...Үләикә һүмүл мүфлихүн” ға тиклем уҡыйһың. Биш-алты аятты. Бының мәғәнәһе нимә? ”Эй, Раббым! Беҙ Ҡөрьәни- Кәримде уҡыныҡ, ләкин Китабыңды уҡып туйманыҡ. ”Әлхәмдү-лил-ләһ, аяттарың яңынан уҡый башлайбыҙ, — тип Ҡөрьәни-Кәримдән биҙмәгәнлегеңде белдерәһең. Был иһә Ҡөрьән әһле булып йәшәүеңдең бер ғәләмәте, Ҡөрьән уҡыуҙың әҙәбе була.\nӘлхәмдү лил-ләһи раббил-ғаләмин. Үәс-саләтү үәс- сәләмү ғәлә рәсүлиһи Мүхәммәдин үә ғәлә әлиһи үә әсхәбиһи әжмәғин.\nЙә Раббым Аллаһ! Яңғыҙ үҙ ризалығыңды өмөт итеп уҡыған аяты-кәримәләребеҙҙе һәм кәләме шәрифте фазлың һәм кәрәмең менән ҡабул итеп, уҡыған ваҡытта хасил булған әжер һәм сауаптарын ер йөҙөнә рәхмәт итеп күндерелгән, донъя-әхирәт бәхетебеҙгә сәбәпсе булған пәйғәмбәребеҙ Мөхәмәдәнил Мостафа саллал-лаһу ғәләйһи үә сәлләмдең рух-пактарына, пәйғәмбәребеҙ менән бергә уның әһле-бәйте, сәхәбә-и кирамдарына һәм унан элек булған бөтә әнбиә һәм мөрсәлиндәрҙең, ғалимдарыбыҙҙың, ғәбидтәребеҙҙең, заһидтарыбыҙҙың, дин-мөбингә хеҙмәт иткән бөтә дин әһелдәренең һәм шулай уҡ был донъянан беҙҙән алда үтеп, доға өмөт итеп ятҡан ғалимдарыбыҙҙың, ғәбидтәребеҙҙең, әбей-бабаларыбыҙҙың, ата-әсәләребеҙ, ир һәм ҡыҙ туғандарыбыҙҙың, яҡындарыбыҙҙың рух-шәрифтәренә арнайбыҙ. Фазлың һәм кәрәмең менән ҡабул итеп һәм рухтарын шат ҡылып, барған урындарын нурландырып торһаң ине.\nУларҙан һуң тороп ҡалған вариҫтарының, ғаилә ағзаларының, нәҫел-ырыуының бөтәһенән риза булып. Донъя көткән саҡтарында уңыш һәм бәрәкәттәр генә насип итһәң ине. Үҙ хозурыңа керһеҙ күңел менән ҡайтырға мөмкинлек биреп, бәндәселек менән эшләнгән кәмселек хаталарын ғәфү итһәң ине.\nИлдәребеҙгә тыныслыҡ, именлектәр, бәрәкәттәр биреп, Раббым Аллаһ, үҙеңә шөкөр итеп кенә йәшәүҙәребеҙҙе насип үә мөйәссәр ҡылһаң ине. Һәр беребеҙгә ғүмерҙәребеҙ бар тиклем дин юлында, хаҡ юлда, һиҙайәт юлында бойорғандарыңды үтәп, тыйғандарыңдан тыйылып йәшәүҙәребеҙҙе насип итеп, үҙ тәҡдирең менән әжәл ваҡыттары килеп еткәндә ”Лә Иләһә Илләл-лаһү, Мүхәммәдүр-рәсүлүл-лаһ кәлимәи\n— таибәһен әйтеп, тулы иман менән хозурыңа ҡайтып дәһшәтле Ҡиәмәт көндәрендә Рәсүл Әкрам саллал-\nлаһу ғәләйһи үә сәлләм шәфәғәтенә, Ҡөрьәни-Кәрим шәфәғәтенә ирешеүҙәребеҙҙе насип үә мөйәссәр ҡылһаң ине.\n”Раббәнә әтинә фид-дүнйә хәсәнәтәү үә фил- әхирәти хәсәнәтәү үә ҡинә ғаҙәбән — нәр”.\nАллаһы Раббым ҡабулдарҙан ҡылһын.\nИслам күҙлегенән ҡарағанда ғибәҙәт ул намаҙ уҡыуҙарыбыҙ, ураҙа тотоуҙарыбыҙ, зәкәт биреп тороуҙарыбыҙ, хаж ҡылыуҙарыбыҙ ғына түгел. Дөрөҫ, былары — иң бөйөгө. Ләкин мосолмандың ниндәй генә эше йәки һүҙе булмаһын - былар бөтәһе лә Аллаһ ризалығы өсөн тип эшләнә. Эшебеҙҙән Аллаһ риза икән — был ғибәҙәт. Ғәмәлдәребеҙ, рөхсәт ителгәндәр менән ризыҡланыуыбыҙ, ашауыбыҙ, әсеүебеҙ, пәйғәмбәребеҙ — Мөхәммәд Мостафа саллал-лаһу ғәләйһи үә сәлләмгә салауат әйтеп кенә тороуҙарыбыҙ — бөтәһе лә ғибәҙәт.\nҠөрьәндең үҙендә лә бит әйтелә: '’Хаҡикәт өсөн тип Беҙ һинең күкрәгеңде асманыҡмы ни? Арҡаңда ауыр йөк булып торған нәмәләрҙе алып ташламаныҡмы? Һәм кешеләр телеңдә исемеңде лә маҡтаулы бер зекер итеп, бөйөк бер дәрәжәгә күтәрҙек түгелме?” — тиелә.\nПәйғәмбәребеҙҙең, ғәләйһис-сәләм, донъянан күскәненә мең йыл ярымға яҡын ғүмер үткән булһа ла, бөгөнгө көндә лә миллиардтан ашыу мосолман Мөхәммәдтең исемен ишеткәндә; саллал-лаһу ғәләйһи үә сәлләм — Аллаһы Раббыбыҙҙың рәхмәте, сәләмдәре, хәйер-доғалары уға булһа ине, тип салауат әйтә. һәм мосолман булмаған кешеләр ҙә Мөхәммәдтең, саллал-лаһу ғәләйһи үә сәлләм, кем икәнлеген, донъяға Аллаһтан күндерелгән һуңғы пәйғәмбәр булыуын белә.\nБынан һуң Аллаһы Раббүл-Ғиззә: ”Дөрөҫлөктә, бәндә тормошонда ауырлыҡ та, еңеллек тә бар. Шуға ла донъя мәшәҡәттәренән бушанып торған арала доға менән Аллаһҡа ҡарай йүнәл, Раббыңа бәндәселек күрһәтә башла, Уның мәрхәмәт шәфҡәтенә өмөт бағла”, — ти.\nДонъяла ни тиклем мәшәҡәттәр, ауырлыҡтар күргәндән һуң да Аллаһтан өмөт өҙөргә тейеш түгеллекте Раббыбыҙ пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәд, саллал-лаһу ғәләйһи үә сәлләмдең үҙенең дә һәм уның өммәтенең дә иҫенә төшөрә. Тормоштағы ауырлыҡ һәм мәшәҡәттәр бер ваҡытта ла мәңгегә ҡалмай.\nАллаһы Тәғәлә өйрәтә: "Тормошта ауырлыҡ та, еңеллек тә бар. Дөрөҫлөктә, ауырлыҡ та, еңеллек тә бар” тигән аяты-кәримәне индерә. Был һүҙҙәр ике ҡат ҡабатлана.\nБыл аяты-кәримә индерелгәндән һуң пәйғәмбәребеҙ бик тә һөйөнөп өйөнән сыға, — тиелә хәҙистә, — Шул ваҡыт сәхәбәләренә әйтә: ”Бер ауырлыҡ, бер мәшәҡәт ике шатлыҡ-һөйөнөстө, ике еңеллекте еңә алмаҫ. Бер ауырлыҡҡа донъяла, был тормошобоҙҙа һис шикһеҙ ике еңеллек була. Еңеллек һәр ваҡытта ла күберәк. Аллаһтың ярҙамы, Аллаһтың бәрәкәте һәр ваҡыт бәндә менән бергә йөрөй. Шуның өсөн дә һәр бер иманлы кеше был аяты-кәримәнән үҙенә һөйөнөс таба.\nАллаһы Тәғәлә ошо ҡыуаныстарҙы һәр ҡайһыбыҙға насип итһен.\nАллаһтың мәрхәмәт-шәфҡәтенә, еңеллектәр килеүенә өмөт бағлап, ауырлыҡтарҙан ҡотолдоң иһә, доға менән Раббыңа ҡарай йүнәл, ғибәҙәткә тотон. Донъяның мәшәҡәттәренән арынғандан һуң, күңелдәрең тынысланғас, донъя-әхирәт хәжәттәреңде һорап Аллаһы Раббыңа ысын күңелдән доғала бул.\nАллаһы Тәғәлә күңелдәребеҙҙе игелеккә генә асып ҡуйһа ине. Яуызлыҡтарҙан, насарлыҡтарҙан уттан ҡасҡан кеүек ҡасып, Аллаһы Раббыбыҙға ғына дуҫ, шайтанға дошман булып йәшәүҙәребеҙҙе Аллаһы Раббил-ғиззә насиб итһен.\nҮәс-сәләмү ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәракәтүһ!\nТәлғәт хәҙрәт Тажетдин Башҡортостан радиоһының ”Иман ” тапшырыуынан.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 22.02.2018 в 20:02, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Статья натему:Һүҙ уйнатыу аша уҡыусыларҙа башҡорт телен өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу һәм ыңғай ҡараш булдырыу\nИнфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Статья на тему:Һүҙ уйнатыу аша уҡыусыларҙа башҡорт телен өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу һәм ыңғай ҡараш булдырыу\nБикмөхәмәтова Рәсимә Тәлғәт ҡыҙы\n“35-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе”\nдөйөм белем биреү учреждениеһының\nҺүҙ уйнатыу аша уҡыусыларҙа башҡорт телен өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу һәм ыңғай ҡараш булдырыу\nЯңыса (инновацион) эш тәжрибәһенең төп идеяһы: уҡыусылар эшмәкәрлегендә һүҙ уйнатыуҙарҙы ҡулланып, башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрен ҡыҙыҡлы һәм фәһемле итеп ойоштороу.\nАктуаллеге: китап уҡыусының иғтибарын йәлеп итеп, зиһенен балҡытып ебәрер һәм әҫәргә ылыҡтырыр өсөн тәжрибәле автор, һүҙҙе ғәҙәти булмаған йәки логикаға һыймаған бәйләнешкә индереп, образ тыуҙырыуға өлгәшә. К.Әхмәтйәновса әйтһәк, һүҙҙе ғәҙәти булмаған бәйләнештәргә индереү «һүҙ уйнатыу» була һәм ул уҡыусы өсөн көтөлмәгәнлек эффекты тыуҙыра.\nБөгөнгө көндә гәзит- журналдарҙағы күп кенә мәҡәләләрҙең атамалары һүҙ уйнатыуға нигеҙләнә, киң үҫешкән реклама текстары ла каламбурҙарға ҡорола. Урта мәктәп дәреслектәрендәге күнегеү текстарында ла төрлө юморға ҡоролған тиҙәйткестәр, шарадалар, йомаҡтар йыш осрай. Шуға күрә лә һүҙ уйнатыуҙың методик нигеҙҙәрен һәм мөмкинселектәрен өйрәнеү, балаларҙың логик фекерләүендәге, телмәр үҫешендәге ролен асыҡлау өлгөргән проблема булып тора. Ошо яҡтан беҙ тикшергән тема башҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытыуҙа актуаль мәсьәләләрҙең береһе булараҡ ҡарала.\nЯңылығы: һүҙ уйнатыу күренеше көтөлмәгәнлек эффекты тыуҙырыуы, шиғыр юлдарын еңел генә бороп ебәреүе, рифма уйнатыуҙар, үҙ интонацияһы булыуы менән балаларҙың иғтибарын тиҙ яулап ала. Шағир оҫта жонглер кеүек, виртуоздарса эш итә. Бала һүҙҙәрҙең төрлө төҫтәр, төрлө формалар алып сиратлашыу картинаһын йотлоғоп күҙәтә. Уҡыусыны тел нескәлегенә өйрәтеү, уға тел күнекмәһе биреү яғынан уның әһәмиәте ҙур. Баланы ул телдең нескә үҙенсәлектәрен һиҙемләргә, матур һәм образлы һөйләм төҙөргә өйрәтә, телмәрен еңел аңлайышлы һәм юморлы итә.\nМаҡсат: һүҙ уйнатыуҙың төрлө төрҙәрен ҡулланыу аша башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәренә ыңғай мотивация тыуҙырыу.\nдәрестәрҙә каламбурҙар ҡулланыуҙың уңышлы яҡтарын күрһәтеү;\nһүҙ уйнатыуҙың ижади фекерләүен, телмәрен үҫтереүҙәге ролен билдәләү;\nхалыҡ ижадынан, нәфис әҙәбиәттән, публицистик текстарҙан һүҙ уйнатыуға миҫалдар туплау;\nпублицистик һәм реклама текстарында һүҙ уйнатыуҙың таралыу кимәлен өйрәнеү;\nуҡыусыларҙың әҙәби әҫәрҙәр уҡыуға ҡыҙыҡһыныуҙарын үҫтереү;\nбашҡорт телендә һүҙ уйнатыуҙың ҡулланылыш перспективаларын күрһәтеү.\nӨйрәнеү объекты: башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә киң эрудициялы, тел нескәлектәрен еңел тойомлай белеүсе, ижади фекерләүсе шәхес тәрбиәләү.\nӨйрәнеү предметы: шәхес тәрбиәләүҙә һүҙ уйнатыуҙың әһәмиәтен асыусы эш алымдары.\nДөйөм дидактик принциптар:\nФәннилек принцибы һүҙ уйнатыуҙың лингвистик һәм методик нигеҙҙәре, талаптары, бурыстары менән таныштырыуҙы үҙ эсенә ала. Уҡыусыларға һүҙ уйнатыуҙың төп ҡанунлыҡтарын, алымдарын һәм моделдәрен фәнни яҡтан аңлайышлы итеп еткереү мөһим.\nТарихилыҡ принцибы. Һүҙ уйнатыуҙың барлыҡҡа килеүе бик боронғо осорға барып тоташа. Һәр осорҙа ла ул әһәмиәтен юғалтмай, киреһенсә, үҫешә, нығына, бөтә сфераларҙа ла киң ҡулланылыш ала бара.\nСистемалы үҙләштереү принцибы. Телдәге һәр бер күренеш үҙ-ара тығыҙ бәйләнгән. Шунлыҡтан төрлө каламбур, шарада, тиҙәйткестәрҙең барлыҡҡа килеү юлдарын, уларҙың ҡоролошондағы төп ҡағиҙәләрҙе системалы, эҙмә-эҙлекле аңлатырға кәрәк.\nАңлы үҙләштереү принцибы уҡыусыларҙан һүҙ уйнатыуҙың ҡағиҙәләрен, талаптарын, модефлдәрен аңлап һәм миҫалдар менән иҫбатлай алырлыҡ итеп үҙләштереүҙе билдәләй.\nАңлайышлы өйрәтеү принцибы. Практик һәм ижади эштәр, төрлө жанрҙағы һәм формалағы текстар уҡыусыларҙың аң кимәленә, йәш үҙенсәлектәренә ярашлы рәүештә һайланыла.\nУҡыусыларҙың шәхси үҙенсәлектәрен иҫәпкә алыу принцибы. Һәр баланың үҙенә генә хас характер һыҙаттары, ҡыҙыҡһыныуҙары, һәләттәре бар. Шуға күрә эш барышында уҡыусыларҙың психологияһын яҡшы белергә һәм шәхси үҙенсәлектәрен иҫәпкә алырға кәрәк.\nТеорияны практика менән бәйләп уҡытыу принцибы. Уҡыусылар тел сараларын мәктәптә генә түгел, ә унан башҡа урындарҙа ла үҙ аллы ҡуллана алыу һәләтенә эйә булырға тейештәр. Шунлыҡтан дәрестәрҙә теоретик материал менән практик эштәрҙең йәнәш алып барылыуы мөһим.\nДөйөм методик принциптар:\nКоммуникативлыҡ принцибы уҡыусыларҙы телмәр эшмәкәрлегенә йәлеп итеүгә йүнәлтелгән.\nФункционаллек принцибы. Һүҙҙәрҙе һәм грамматик формаларҙы телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу мөһим. Һүҙ уйнтаыуға ҡоролған шиғри текстар менән эшләү барышында уҡыусы лексик, грамматик, стилистик ҡағиҙәләрҙе үҙләштереүгә мөмкинлек ала.\nҠыҙыҡтырыу принцибы балаларҙың иғтибарын, хәтерен, үҙ аллы танып белеү эшмәкәрлеген үҫтерә. Һүҙҙең көсөн, ҡәҙерен, матурлығын, сафлығын, һығылмалылығын тоя белеү күнекмәләре булдырыла.\nУҡыусыларҙың танып белеү һәләтен үҫтереү принцибы. Төрлө каламбур, шарада, тиҙәйткес, йомаҡ, мәҡәл һәм әйтемдәр ҡулланғанда уҡыусыларҙың иғтибары һүҙҙең лексик һәм грамматик мәғәнәһенә йүнәлтелә. Улар һүҙҙең мәғәнә киңлеген күрә белергә өйрәнә.\nЯңыса (инновацион) эш тәжрибәһенең төп нигеҙҙәре:\nПсихологик нигеҙҙәре. Уратып алған донъяны танып белеү һиҙеү-тойоуҙарҙан башлана. Һүҙ уйнатыуға ҡоролған күнегеү һәм эштәрҙе башҡарғанда уҡыусы һәр һүҙҙе, мәғәнәне зиһененә һеңдерә бара. Шуға күрә дидактик материал һайлағанда уларҙың күләменә, йөкмәткеһенә, баланың йәш үҙенсәлектәренә тап килеү-килмәүенә етди иғтибар биреү мөһим.\nПедагогик нигеҙҙәре. Һүҙ уйнатыу күренешен өйрәткәндә ҡулланылған бөтә принцип һәм методтар педагогика фәненән килеп ингән. Шулай уҡ уҡыусылар эшмәкәрлеген ойоштороу ҙа (уҡыусыларҙың белемен һәм күнекмәһен камиллаштырыу; сағыштырыу; дөйөмләштереү һәм системаға һалыу һ.б.) педагогика фәненә нигеҙләнә.\nМетодологик нигеҙҙәре. Эште ойошторғанда уҡытыусы төп иғтибарҙы нимәгә йүнәлтергә, эште ниҙән башларға, нисек өйрәтергә икәнен күҙ уңында тоторға тейеш. Уҡыусыларҙы ниндәй эш төрҙәре, ниндәй алымдар менән ҡыҙыҡһындырыу, бала күңеленә нисек юл һалып булыуын билдәләү мөһим.\nЛингвистик нигеҙҙәре. Тәржемә барышында уҡыусылар лингвистиканың барлыҡ кимәлдәре (фонетика, лексика, морфология, синтаксис һ.б.) буйынса туплаған бөтә теоретик белемдәрен ҡуллана, практик күнекмә ала. Рус телендә лә, башҡорт телендәге кеүек тел кимәлдәренең үҙ-ара бәйләнгән булыуын күрә. Төрлө тел күренештәрен ике телдә лә сағыштырып, ҡыҙыҡлы һәм фәһемле һығымталарға килә.\nФараз (гипотеза): башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәрендә һүҙ уйнатыу аша уҡыусыларҙың был телдә аралашыу ихтыяжын булдырырға һәм телде өйрәнеүгә ыңғай мотивация тыуҙырырға мөмкин.\nБелем биреү процесында ҡатнашыусылар: башҡорт теле һәм әҙәбиәтен дәүләт теле булараҡ өйрәнеүсе 2-10-сы класс уҡыусылары.\nУҡытыу предметына ҡағылышлы көтөлгән һөҙөмтәләр:\nпредметты өйрәнеүгә һәм художестволы әҙәбиәтте уҡыуға мотивацияның көсәйеүе;\nижади эштәр менән шөғөлләнеүсе балаларҙың һаны ишәйеүе;\nбашҡорт теле һәм әҙәбиәтен уҡытыу процесында белем сифатының үҫеше.\nБалалар эшмәкәрлегенең продуктив һөҙөмтәләре:\nуҡыусыларҙың һүҙ уйнатыуға ҡоролған шиғырҙарын йыйынтыҡ итеп баҫтырыу;\nпублицистик текстарҙа осраған каламбурҙарҙы туплап презентация эшләү.\nБер төрлөлөк балаларҙы ғына түгел, оло йәштәгеләрҙе лә ялҡыта, информацияны ҡабул итеүҙе ауырлаштыра. Шуға ла дәрестә уҡыусыларҙың иғтибарын әленән-әле яңы, ҡыҙыҡлы эш алымдары ярҙамында йәлеп итеү һорала.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәтенән өҫтәлмә материал итеп һүҙ уйнатыуға ҡоролған шиғырҙар, тиҙәйткестәр, шарадалар һ.б. ҡулланыу маҡсатҡа ярашлы. Сөнки һүҙ уйнатыу ярҙамында зиһенлелек, тапҡырлыҡ ҡына түгел, телгә һиҙгерлек, поэтик образ тойоу ҙа тәрбиәләнә.\nҺүҙ уйнатыу термины тәүге тапҡыр 1953 йылда Австрия философы Людвиг Витгенштейндың «Философик эҙләнеүҙәр» хеҙмәтендә ҡулланылышҡа индерелеп ебәрелә. Л.Витгенштейн фекеренсә, һүҙ уйнатыу – балаларҙы туған телде белергә, уның һүҙ байлығын үҙләштерергә ярҙам итеүсе уйындарҙың береһе.\nҺуңғараҡ был термин лингвистика өлкәһендә лә ҡулланыла башлай һәм ул тарыраҡ мәғәнә ала, йәғни һүҙ уйнатыу – стилистик маҡсаттарҙа ауаздаш һүҙҙәрҙе бергә ҡулланыу. Ул билдәле бер норманы аңлы рәүештә боҙоу тигәнгә ҡайтып ҡала. Әммә быны ниндәйҙер хаталар ебәреү тип аңларға ярамай. Сөнки һүҙ уйнатыу контекст эсендә бер үк һүҙҙе, ижекте ниндәйҙер ҡыҙыҡлы ситуация, поэтик һүрәт тыуҙырыу маҡсатында бер нисә тапҡыр, бер нисә мәғәнәлә файҙаланыуҙы күҙ уңында тота. Был һүҙ урынына ниндәй ҙә булһа синоним да ҡулланып булыр ине, әммә автор уҡыусының иғтибарын яулау, юмор, көлкөлө момент килтереп сығарыу маҡсатында эш итә. Уҡыусы, тыңлаусы иғтибарын һүҙҙең төрлө формаларына йүнәлтергә мәжбүр була. Әҙер белемде алыуға ҡарағанда, һүҙ уйнатыу баланы ҡыҙыҡһындырыу көсө менән айырылып тора. Тимәк, бала фекерләүҙең ҡалыплашҡан ҡанундарынан ситләшеп, уйланырға, уй төйнәргә тейеш.\nҺүҙ уйнатыу рус тел ғилемендә Виноградов Виктор Владимирович, Земская Елена Андреевна, Гридина Татьяна Александровна, Борис Юстинович Норман, Голев Николай Данилович, Санников Владимир Зиновьевич кеүек ғалимдар тарафынан тикшерелгән. Башҡорт лингвистикаһында был проблема Ким Әхмәтйәнов, Ғайса Батыргәрәй улы Хөсәйенов, Вәли Шәғәли улы Псәнчин, Зиннур Ғәзиз улы Ураҡсин хеҙмәттәрендә өлөшләтә генә ҡаралып үтелә.\nҺүҙ уйнатып, автор уҡыусыға эмоциональ яҡтан ғына тәьҫир итмәй, ә һүҙҙең формаһына һәм семантикаһына, килеп сығышына иғтибар итә.\nҺүҙ уйнатыу, йәғни каламбурҙарҙы башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәренең төрлө этаптарында ла ҡулланырға мөмкин. Мәҫәлән, «Омонимдар» темаһын өйрәнгәндә түбәндәге миҫалдарҙы файҙаланып була:\nЙылға аша тар баҫма\nСыҡҡанда ситкә баҫма (С.Муллабаев).\nНисек ҡаршылайбыҙ яҙҙы,\nТиеп класс инша яҙҙы.\nДим ҡулдарын ғына йәйҙе:\n– Көтәм әле, – тине, – йәйҙе. (Б.Рафиҡов)\nУҡыусылар, шиғыр юлдарынан омонимдарҙы табып, уларҙың мәғәнәһен, ниндәй һүҙ төркөмөнә ҡарауын билдәләп күрһәтәләр. Омонимдар ярҙамында шағирҙың ҡыҙыҡлы ситуация тыуҙырыуы, шаярыу алымы менән балаларҙың иғтибарын йәлеп итеүе ҙур әһәмиәткә эйә.\nҠоштар тураһында һөйләшкәндә түбәндәге шиғыр юлдарын тәҡдим итәм:\nҠарлуғас йәшәй тик бейек ояла,\nЕргә һис төшмәй – бесәйҙән ояла. (Б.Рафиҡов).\n«Исем» темаһын өйрәнгәндә лә һүҙ уйнатыуға ҡоролған шиғырҙар ҡулланыу әһәмиәтле. Мәҫәлән:\nАлма бешә алмағаста\nӘ гөлйемеш ҡыуаҡта.\nАлма менән Гөлйемеш\nКилде беҙгә ҡунаҡҡа. (Ф.Туғыҙбаева).\nБыл миҫалдағы алма һәм гөлйемеш һүҙҙәре аша уҡыусыларға башҡорт телендә, рус телендәге кеүек үк, уртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәрҙең булыуы, уларҙың яҙылыштағы үҙенсәлектәре тураһында аңлатып китеү мөһим.\nБилдәле булыуынса, ҡайһы бер балалар, һүҙҙәрҙең аҙағын йотоп, ашығып һөйләүсән булалар. Уларҙың телмәрен дөрөҫ йүнәлештә үҫтереү өсөн халҡыбыҙ борон-борондан төрлө һанағыстар, тиҙәйткестәр һәм уйындар уйлап сығарған. Уларҙың ҡайһы берҙәре айырым өндәрҙе дөрөҫ әйтергә, икенселәре тынды дөрөҫ алырға өйрәтә. Мәҫәлән, түбәндәге тиҙәйткес «р» өнөн дөрөҫ әйтергә генә түгел, ә логик фекер йөрөтөргә лә ярҙам итә:\nАттым ҡарға, төштө ҡарға,\nҠарға төштө аҡ ҡарға,\nҺүҙ уйнатыу аша балаларҙы эҙләнеү эштәренә лә йәлеп итергә мөмкин. Мәҫәлән, уҡыусыларға өй эше итеп гәзит-журналдарҙан төрлө каламбурҙарға миҫалдар тупларға ҡушам. Сөнки матбуғат биттәренә күҙ һалһаң, ундағы күп кенә мәҡәләләрҙең исеме һүҙ уйнатыуға ҡоролған. Эҙләнеү эше барышында уҡыусылар тарафынан бик күп ҡыҙыҡлы миҫалдар тупланды. Мәҫәлән, «Киске Өфө» гәзитенән: “Ҡеүәтәләр юморы ҡеүәтле булды” (№16, 2012), “Тамыры “Тамыр”ҙа булғандар” (№15, 2012), “Берәүҙең үҙе батыр, берәүҙең һүҙе батыр” (№52, 2010), “Әхмәт Ураллының балалары… туғандарын эҙләп килгән Уралға” (№29, 2012).\nИнтернет селтәренә күҙ һалһаң, унда ла айырым сайттарҙа һүҙ уйнатыуға бәйле шиғырҙар урынлаштырыла. Мәҫәлән, wikisource.org сайтында шағирә Гүзәл Ситдиҡованың һүҙ уйнатыуға ҡоролған поэтик әҫәрҙәре урын алған. Уның шиғырҙары «Омонимдар» циклында “Ышанма бер ишеткәнгә, һүҙҙәрҙе бер иш иткәнгә, һәммәһен бер иш әйткәнгә” исеме аҫтында тупланған. Ошо уҡ сайттың «Һүҙ уйнатыу» циклында ла Гүзәл Ситдиҡованың төрлө каламбурҙарға ҡоролған шиғырҙарын уҡырға мөмкин. Уҡыусылар, сайты асып, был шиғри үрнәктәр менән таныша ала, үҙҙәре лә ошо йүнәлештә шиғырҙар ижад итеп ҡарай. Беҙ уларҙың ижад емештәрен туплап, айырым йыйынтыҡ итеп баҫтырҙыҡ.\nҺүҙ уйнатыу балаларҙың телмәрен байыта, уның моңон ишетергә, “елеген” эҙләргә, табырға өйрәтә. Балаларҙың һүҙгә, һүҙ формаларына булған ҡыҙыҡһыныуы арта. Шиғырҙарҙы яттан һөйләү иһә баланың һүҙлек запасын арттыра, бәйләнешле телмәр үҫтерергә ярҙам итә.\nКиләсәктә лә ошо юҫыҡта эште дауам итеү, уҡыусыларҙы ижади мөхиткә ылыҡтырып, тел һәм әҙәбиәт дәрестәренә ыңғай мотивация тыуҙырыу күҙ уңында тотола.\nНомер материала: ДВ-418025


Ветеринар врач өсөн ал да, ял да юҡ\n7 Июнь , 10:10\nҺүҙ - Смаҡ ветеринария участогына ҡараған Воскресенский, Ҡашҡар, Ҡыҙыл Яр утарында, Береговка, Красногорка, Яҡтыкүл, Исламғол, Яңауыл, Смаҡ, Арыҫлан, Шәрип, шулай уҡ крәҫтиән-фермер хужалыҡтарында хеҙмәт күрһәтеүсе Фәнир Хужахмәтов тураһында.\nҠотош ауыл мәктәбен тамамлағас, ул Ырымбур ауыл хужалығы институтына уҡырға инә. “Ҡотош мәктәбе уҡытыусылары ныҡлы белем бирҙе. Химия, биология фәне уҡытыусыһы Зөфәр Алтынсурин, урыҫ теленән Зифа Вәхитоваға рәхмәтлемен”, - ти ул. М. Ғафури исемендәге колхозда хеҙмәт юлын башлаған, алты йыл Смаҡта ветеринар участкаһы мөдире вазифаһында эшләй. Һөнәренең ниндәй яуаплы икәнен үҙе бик яҡшы аңлай ветеринар. Табиптар кеше ғүмере өсөн яуап бирә, ә ул мал-тыуар торошо өсөн йәнен бирергә лә әҙер.\n“Быйыл мал аҙығы яғынан артыҡ ҡытлыҡ булмаһа ла, төрлөлөк һаҡланманы. Көҙҙән бесән наҡыҫыраҡ булды. Ҡатнаш аҙыҡ та аҙ эләкте. Быуаҙ ваҡыттарында витаминлы аҙыҡ етешмәгәнлектән, быҙаулағанда ҡыйынлыҡтар тыуҙы. Һыйыр быҙаулай алмаһа, ҡырҡ эште ҡырҡ яҡҡа ташлап сығып йүгерергә тура килә.\nБеҙҙең эштә белемле лә, физик яҡтан көслө, еңел ҡуллы булыу ҙа талап ителә. Ниндәй генә ҡатмарлы осраҡтарҙа ла ҡаушап ҡалмаҫҡа кәрәк. Ауырыу малға ярҙам иткәндә төрлө хәлдәр була”, - ти ветеринар. Эше ауыр булһа ла, бер ҡасан да үкенгәне булмаған. Әйткәндәй, тормош иптәше Рима Абдулла ҡыҙы хаҡлы ялға сыҡҡас, ветеринар санитар булараҡ эшкә күскән. Улдары Айгизәр ҙә аҡ халатлылар юлын һайлаған: Башҡорт дәүләт медицина университетының бишенсе курсын тамамлай. Ҡыҙҙары Нурсилә Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия университетын уҡып бөткән.\nВетеринарҙың эше йыл әйләнәһенә бик тығыҙ. Яҙын-көҙөн шәхси һәм фермер хужалыҡтарындағы малдарға йоғошло ауырыуҙарға ҡаршы вакцина, прививка яһайҙар, профилактика, тикшереүҙәр үткәрә. Бал ҡорттарын анализлау, умарталыҡтарға күҙәтеү акты тултырыу ҙа улар өҫтөндә. Ҡашҡарҙа умарталар күп, баҡтиһәң. Фәнир Фәрит улы әйтеүенсә, малдар һаны ла кәмемәй. “Минең участкала әлеге ваҡытта, быҙауҙары менән иҫәпләһәң, яҡынса1700 баш мал бар. “Аквамарин” шәхси хужалығында 190 баш һарыҡ малы иҫәпләнә”, - ти ул. Смаҡ участкаһында һөнәрен оҙаҡ йылдар намыҫлы башҡарған Тимербай Аҫылбаев, Роза Шаһманова хаҡлы ялға сыҡҡан. Алмашҡа йәш белгестәр уҡып ҡайта, ҡаланан практика үтергә килеүселәр ҙә бар. Хәҙер ветеринария өлкәһендә яңы технологиялар, яңы алымдар ҙа ҡулланыла, эштә ҡулланыу өсөн еңел машина бирелгән. Күңелеңде һалып эшләргә лә эшләргә генә ҡала.\nҺүрәттә: “Кешенең күҙ терәп торған малы ауырыһа, төн уртаһында ла сығып йүгерәбеҙ”, - ти Фәнир Ҡужахмәтов.


Сәнәғәт үҫеше | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Сәнәғәт үҫеше\nДарьино ауылы янында төҙөлгән “Хладобойня Строгонов” йәмғиәте - юғары технологияларға нигеҙләнеп ҡыҫҡа ваҡыт арауығында сафҡа тапшырылған предприятие. Эшмәкәрлек сусҡа салыу, эшкәртеү, продукция етештереүгә йүнәлтелгән. Зоосанитария һәм хәүефһеҙлек талаптарына яуап бирә. Әҙер продукцияның географияһы киң, республика ҡулланыусыларына ғына түгел, Рәсәйҙең сауҙа нөктәләрендә танылыу яуларға өлгөргән.\nПроекттың маҡсаты - республикала сусҡасылыҡ инфраструктураһын үҫтереү, ярымфабрикаттар етештереү. Социаль әһәмиәтенә килгәндә, 50 кешегә эш урыны булдырылған, хеҙмәткәрҙәргә өҫтәмә премиялар түләү, медицина тикшереүе үтеү ҡаралған, эш урынына йөрөтөүгә транспорт бүленгән. Етештереү циклында өҙлөклөктәр юҡ - салынасаҡ малды һатып алыу, эшкәртеү, әҙер продукцияны һаҡлау һәм сауҙа нөктәләренә таратыу графикка ярашлы башҡарыла.\nПроекттың хаҡы 201 миллион һум тәшкил иткән, шуның 166 миллионы йәмғиәт аҡсаһы, 35 миллонға кредит бүленгән. Һалынған инвестицияларҙы 58 айҙан ҡайтарыу күҙаллана.\nПредприятиела йылына 160 мең сусҡа, бер сменала 450 баш эшкәртелә. Ике сменалы эш аҙнаһына күскәндә был һан тағы артасаҡ.\nТаҙа, сифатлы ит етештереүҙән 6 йыл дауамында 5286,9 миллион һум килем көтөлә.\n“Хладобойня Строгов” предприятиеһы эшмәкәрлеге менән Хөкүмәт Премьер министр вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы - Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахмановта танышты. Ул проекттың өҫтөнлөктәре тураһында һөйләне, ҡулланыусыларҙы сифатлы ризыҡ менән тьәмин итеүҙә йәмғиәттә етештерелгән продукцияның ролен һыҙыҡ өҫтөнә алды. Район Хакимиәте башлығының иҡтисад һәм инвестициялар буйынса урынбаҫары Альберт Таймаҫов райондың социаль иҡтисади үҫеше, инвестиция проекттары, тармҡ үҫеше буйынса мәғлүмәт бирҙе. БР Ветеринария идаралығы начальнигы Азат Йыһаншин предприятиеһының халыҡ-ара стандарттарына яуап биреүен, биләмәнең йоғошло ауырыуҙарҙан һаҡлау буйынса юғары хәүефһеҙлек зонаһы булыуын билдәләне.\nПольшаның PEK Mont фирмаһы директоры Мариола Скосогориенко сығышында тиҙ арала төҙөлгән, башлыса тап ошо фирма ҡоролмалары менән байытылған предприятие етәкселегенә теләктәшлек өсөн рәхмәт белдерҙе.\n“Хладобойня Строгоновв” предприятиеһы директоры Артем Мөхтәруллин республика, район етәкселегенә күрһәтелгән ярҙам өсөн рәхмәт белдерҙе.\nПленар өлөштә Башҡортостан Республикаһы Ауыл хужалығы министры Илшат Илдус улы төбәктә яҙғы эштәргә әҙерлек, уларҙы финанслау, техника, орлоҡ, ашлама менән тәьмин итеү буйынса мәғлүмәт бирҙе.\nАртабан ҡунаҡтарға предриятие буйлап экскурсия ойошторолдо.


Синоптиктар был аҙнала төбәктә һауа торошоноң тотороҡһоҙ булыуын фаразлай // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСиноптиктар был аҙнала төбәктә һауа торошоноң тотороҡһоҙ булыуын фаразлай\n15:23, 25 января 2016 Йәмғиәт\nСиноптиктар был аҙнала төбәктә һауа торошоноң тотороҡһоҙ булыуын фаразлай Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 25 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, аҙнаның тәүге көндәрендә һалҡын булыуы көтөлә, ҡар яуасаҡ, буран сығыуы ихтимал.\nДүшәмбе, 25 ғинуарҙа, синоптиктар көндөң аяҙлы-болотло булыуын, урыны менән ҡар яуыуын, айырым райондарҙа буран сығыуын фаразлай. Ел төньяҡ-көнсығыштан секундына 5-10 метр тиҙлектә иҫәсәк, көньяҡ-көнсығышта секундына 17 метрға етәсәк. Һауа температураһы көндөҙ -8,-13 градус тәшкил итәсәк.\nШишәмбе, 26 ғинуарҙа, юлдарҙы ҡар һырыуы ихтимал. Ел төньяҡтан, төньяҡ-көнсығыштан. Һауа температураһы төндә -14, -19, көндөҙ -10, -15 градус. Ел талғын, һауа температураһы төндә -15, -20, аяҙайтҡанда -25 градусҡаса, көндөҙ -11, -16, урыны менән -21 градусҡа тиклем.\nАлдағы көндәрҙә температура күтәреләсәк, яуым-төшөм артасаҡ.


Австрияла Башҡортостан Республикаһы көндәре уҙҙы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n12:41, 26 июня 2019 Сәйәсәт\nАвстрияла Башҡортостан Республикаһы көндәре уҙҙы Фото: Башҡортостан Башлығының матбуғат хеҙмәте\nАвстрияла Башҡортостан Республикаһы көндәре уҙҙы. Рәсми делегацияны Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров етәкләне.\nРеспублика Башлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, сәфәрҙең эшлекле программаһында Австрияның власть һәм бизнес вәкилдәре менән эшлекле осрашыуҙар, төбәктең инвестиция ҡеүәте менән таныштырыу, шулай уҡ уңайлы ҡала мөхитен булдырыу өлкәһендә тәжрибә алмашыу ҡаралғайны. Атап әйткәндә, Радий Хәбиров Австрия коллегалары менән бергә Венаның үҙәк вокзалына барҙы, унда вокзал һәм вокзал яны биләмәләрен үҫтереүҙең инфраструктура проекттары менән танышты.\nАвстрия баш ҡалаһының Музей кварталында башҡорт халҡының көнкүреше, мәҙәниәте һәм аш-һыуы күрһәтелгән милли ихата ойошторолғайны. Ошонда уҡ Һабантуй үтте, байрам этно-шоу һәм Башҡортостандың сәнғәт оҫталары концерты менән тамамланды. Унда Ф.Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестры, «Арғымаҡ» һәм «Карауан» төркөмдәре, Башҡортостандың халыҡ артисы Айҙар Ғәлимов һәм башҡа йырсылар ҡатнашты.\nРеспублика етәксеһе Радий Хәбиров Һабантуй ҡунаҡтарына сәләмләү һүҙен немец телендә башланы.\n«Бөгөн һеҙҙең менән бергә булыуыбыҙға бик шатбыҙ. Беҙ Венаға күп милләтле илебеҙҙең бер өлөшөн алып килдек. Башҡортостан – ҙур тарихлы республика. Беҙҙә мосолмандар ҙа, христиандар ҙа оҙаҡ йылдар үҙ-ара дуҫ, татыу йәшәй. Республикала 100-ҙән ашыу милләт бар. Башҡортостан – Рәсәй Федерацияһының иҡтисады үҫешкән терәк төбәктәренең береһе.\nШуға күрә бөгөн һеҙгә үҙебеҙ хаҡында һөйләргә һәм барығыҙҙы ла һоҡланғыс Башҡортостаныбыҙға саҡырыу өсөн килдек. Ваҡытығыҙҙы матур итеп үткәреүегеҙҙе теләйем», — тине республика етәксеһе.\nТеги: Австрияла Башҡортостан көндәре


Мәләүез районында республика Баҫыу көнө бара // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nМәләүез районында республика Баҫыу көнө бара\n12:14, 10 июля 2014 Иҡтисад\nИген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын урыуҙы ойоштороу буйынса «Баҫыу көнө-2014» республика семинар-кәңәшмә 10 июлдә Башҡортостандың Мәләүез районында уҙа.\nЙыл һайын уҙғарылып килгән республика форумында республика башлығы Рөстәм Хәмитов, Дәүләт Йыйылышы депутаттары, БР Хөкүмәте вәкилдәре, ауыл хужалығы предприятиелары етәкселәре һәм белгестәре ҡатнаша.\nИртә менән Баҫыу көнөндә ҡатнашыусылар Мәләүездең «Салауат исемендәге колхоз» ауыл хужалығы етештереү кооперативы баҫыуында осрашты. Бында ауыл хужалығы, урман ултыртыу һәм янғын һүндереү техникаларының күргәҙмәһе ойошторолғайны. Ауыл хужалығы техникаһының бер нисә өлгөһөн белгестәр эштә һынап ҡараны.\nЭксперименттар үткәреү диләнкәләрендә аныҡ шарттарҙа үҫемлекселек алып барыу өсөн селекционерҙар тәҡдим иткән күрһәтеү культуралары сәсеүлектәрен үҫтергәндәр. Бында майлы, ҡуҙаҡлы, яҙғы һәм ужым иген культуралары күрһәтелгән.\nРеспублика кәңәшмәһендә ҡатнашыусылар киптергес менән яңы иген таҙартыу комплексында буласаҡ, «Салауат исемендәге колхоз» ауыл хужалығы етештереү кооперативының үлсәү хужалығы менән танышасаҡ, «500 ферма» программаһы буйынса яңыртып ҡоролған малсылыҡ объектын ҡараясаҡ.\nСеминар-кәңәшмәнең пленар өлөшө Мәләүездең Ҡала мәҙәниәт һарайында үтәсәк.\nРеспублика аграр форумының төп маҡсаты – алдынғы ауыл хужалығы производствоһы практикаһын киң таратыу һәм урыу эштәрен алып барыу тәжрибәһе менән уртаҡлашыу.\nТеги: ауыл хужалығы,баҫыу көнө,кәңәшмәләр,ауыл хужалығы комплексы


17 Август 2018, 11:44\nЭх, күңелле шул йәй айҙары! Быйыл эшем үтә ныҡ күп булһа ла, ялым бик матур үтеп бара. Мин бит хәҙер ҙур ҡыҙ – өсөнсө синыфҡа уҡырға барам. Шуға ла әсәйем күп эштәрҙе миңә ышанып тапшыра. Өй йыйыштырам, баҡсаға һыу һибәм, ҡый утайым, көтөү ҡаршылайым. Әйткәнде лә көтмәй, үҙем белеп башҡарам.\nБыйыл бигерәк яуаплы эш эләкте миңә. Ниндәй, тиһегеҙме? Ике туған һеңлеләрем – Элина менән Йәсминәне ҡараштым. Элиналар Сорғот ҡалаһынан ҡунаҡҡа ҡайтҡайны, ә Йәсминәләр үҙебеҙҙең ауылда тора. Шул тиклем ныҡ өйрәндем үҙҙәренә. Ҡайтып китһә, Элинаны һағынырмын инде.\nӘ әле көс туплап, рәхәтләнеп ял итәм. Уҡырға барырға әҙерләнәм. Мәктәбемде лә ныҡ һағындым.\nМиәкә районы, Илсеғол мәктәбе.


Бушлай-дуҫлыҡ Видеочивать алмаусылар Өсөн - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nБәйләнеше менән бушлай тәьмин чатта рулеткаЯңы дуҫтар, яңы осрашыуҙар тормошон Алып барылыуы осраҡлы түгел, әлегә билделәнә. Интернетҡа тоташыу өсөн, беҙгә уңайлы Шарттар тикшереү һәм башҡа эске Донъяһы, оҫталығың, аҡылың өсөн булған Байлыҡты үҙгәрештәр күҙәтелә. Теркәлгән веб-ч бушлай таныша, Дуҫ булған ир һәм ҡатын Бер-береһен яратып һәм тәҡдим Араһында һайлау мөмкинлеге киң-береһе Өсөн декомпозиция булыуы мөмкин. Видеочат аралашыу ҡағиҙәләре һәм дуҫлыҡ Арҡаһында традицион бушлай буласаҡ. Үҙ йәки башҡа исем һеҙ Шулай уҡ бында шәхси мәғлүмәттәрҙе Күрһәтергә тейеш. Рулетка ҡасан да һеҙ һаҡлайһығыҙ Ч бушлай таныша, шулай уҡ Үҙ шәхестәребеҙҙе үҙебеҙ һеҙ йәшерергә Мөмкин аң, өҫтөнлөктәре һәм етешһеҙлектәре Үҙ характеры бар, дөрөҫөн әйткәндә. Хәҙер кәрәге юҡ шул, кем Күргәндәр, нисек итеп кире эмоциялар Тыуҙырыусы, кешегә насар тәьҫир итә Һәм веб-ч ҡағиҙәләрен үтәү Һәм уңайлы булһа ла, даими Яңыртылып һәм йәмәғәтселек менән үҙ-Ара эш итеүгә күсеүҙә күрә Һәм әхлаҡи һәм башҡа онотмай, Был күңелле хәтер. Насар кәйеф һәм яңы дуҫтың Менән шул уҡ хәл булырға Тейеш кисәләр дауам талап икенсе Урынға ҡаса. Зарегистрировалась түләүһеҙ, уның видеочат осрашыу Түгел, яңы ҡыҙыҡлы осрашыуҙар, өлкәндәр Өсөн үҙ-ара ҡыҙыҡһыныу таба. Күп кеше интернет менән ҡулланырға Мөмкин камера өсөн бөтә донъя-Ч, реаль донъяла бер-береһе Менән аралашты. Бушлай рулетка-виртуаль интернет файҙаланыусылар Өсөн был-бөтөнләй уникаль урын Ассоциацияһы ч кереште. Шуның өсөн был хәл, тип Кире ҡаға барып йәки дөрөҫ Аңлауына, ысынбарлыҡтан бик аҙ һынап Ҡурҡа, сөнки ул буласаҡ ир-Егет һәм ҡатын-ҡыҙ үҙ-Үҙенә ышаныс һәм ҡурҡыу видеочивать Бушлай комплексы үҙенә, тылсымлы таяҡ Булыуы мөмкин. Ч Рулетка, үҙ-аллы дуҫлыҡ Тураһында виртуаль машина өсөн махсус Өйрәнеүгә, Романтик мөнәсәбәт һәм мөхәббәт. Килеп тыуған был тойғоларҙы уҡыу, Аңлау һәм тәрәнерәк.\nБыл эффекты бик ҙур\nБыл уның хистәре ҡушыла һәм Һеҙ йөҙ мең километр ара Айыра, теге, кем һеҙҙең менән Бергә хис итәм. Шулай эшләп һин үҙеңдең яңы Дуҫтар тормош менән йәшәй ала. Шул уҡ тулҡын оҙонлоғо был, Үҙ мөмкинлектәрен аңлай һәм һеҙ Белмәгән һеҙ үҙе байлыҡ аҡыл, Сикһеҙ түгел ч видеочить бушлай Яҙылыу һәм флирт. 18 Рулетка-Был принципиаль яңы Алымдарын файҙаланыусыларға ҡарата аралашыу онлайн-Камера, партнерҙар табыу һәм флирт.\nҠорал яҡшы, үҙҙәре русҡа ҡаршы Тора америка һәм башҡа сервисдар Өсөн популяр интернет аноним ҙур Кеше рулетка ч-ч.\nҡайһы берҙә ч аноним өсөн Яңы танышыуҙар, күп селтәрҙә. суперская статусы, ғаилә йәки башҡа Урындарҙа реклама адрес ҡаты исеме, Адресы йәки башҡа мәғлүмәттәр.\nChatroulette килеүселәр өсөн ресурстар күпселек Төрҙәре тәҡдим итәм:.\nнемецкий сайтшы Пӓлӹмӓшӹм мары\nетди мөнәсәбәттәр өсөн бушлай таныша ҡыҙы менән шунда танышҡан. ч видео трансляции ҡыҙы менән бушлай таныша видео чат башҡа фотоларҙы бушлай таныша видео сайтында танышырға таныш булмаған телефон башҡа фотолар менән танышты теркәлгән онлайн 1000 ч рулетка өлкәндәр өсөн бушлай таныша теркәлгән


Башҡорт ҡоролтайы дүрт һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләргә бүләктәр тапшыра\n24 Декабрь 2020, 12:45\nБашҡорт ҡоролтайы дүрт һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләргә ярҙам күрһәтте. Ғафури, Дәүләкән, Благовар, Ҡырмыҫҡалы райондарында йәшәгән ишле ғаиләләр Ҡыш бабайҙан бүләк алды. Проект Рәсәй Президентының гражданлыҡ йәмғиәтен үҫтереү өсөн грантына тормошҡа ашырыла. Конкурс COVID-19 эпидемияһы һәм үҙизоляция ваҡытында айырыуса ныҡ зыян күргәндәргә ярҙам итеү программаларына уҙғарылды. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ошо конкурста еңеү яуланы. Дүрт һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләр Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайынан һәм Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтынан социаль ярҙам: кәнсә тауарҙары, аҙыҡ-түлек алды. Уларға бүләктәрҙе Ҡыш бабай тарата.\n«Беҙ был ғаиләләрҙән рәхмәт һүҙҙәре ала башланыҡ. Пандемия осоронда барыһына ла, айырыуса күп балалыларға ауырға тура килде. Пандемия күптәрҙең бәкәленә һуҡты. Әммә балалар һәр саҡ бала булып ҡала һәм түҙемһеҙлек менән мөғжизә көтә. Ҡыш бабай байрам кәйефе, шатлыҡ-ҡыуаныстар бүләк итте. Еңел булмаған йылды күтәренке кәйеф менән тамамлайыҡ»,— ти «Әсә йөрәге» төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Гөлшат Ибраһимова.\nЯрҙам 50-нән ашыу ғаиләгә күрһәтелә. Бүләктәр тейәлгән автомобилдәр Әлшәй, Бишбүләк, Миәкә райондарына ла юллана.


Уңалырмы күңел яралары? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Уңалырмы күңел яралары?\nАфғанстан һуғышын үтеп ҡайтҡан яугирҙар менән аралашҡан һайын күңелдә ниндәйҙер үкенеү хистәре, ятып ҡалған егеттәрҙе йәлләү тойғоһо, һағыш ҡала. Хөрмәт Рәфҡәт улы Иҫәнюлов 1968 йылдың 22 ғинуарында Баймаҡ районының Билал ауылында тыуған. Тыуған ауылында мәктәпте тамамлағас, “Йылайыр” совхоз-техникумына уҡырға инә. 1986 йылда Совет Армияһы сафына алына. Алты ай Үзбәкстанда “учебка”ла булғандан һуң, 1987 йылдың 1 майында башҡорт егеттәренән бер үҙен Афғанстанға ебәрәләр. Тернез ҡалаһындағы “Дуҫлыҡ күпере”нә тиклем БТР-ҙа оҙаталар, артабан, сикте үткәс, йәйәүләп үҙҙәре китә. Ниндәй генә милләт егеттәре юҡ араларында, ләкин һәр милләттән берәр генә кеше. Алты егет сикте үтә, уларҙы ҡаршы алалар. Ике километр ҙа үтеп өлгөрмәйҙәр, машиналары боҙола, артабан юлды тағы ла йәйәүләп дауам итәләр. Уларҙы ниндәйҙер бер подвалға алып килеп ябалар. Шул минутта ғына улар ҡайҙа килеп эләккәндәрен аңлай: тышта көнө-төнө һуғыш бара. Ә егеттәрҙе өс көн ошо подвалдан сығармаҙар. Өсөнсө көндө улар тәүге һуғышҡа эләгә. Ҡайҙа ҡарама – ҡан ҡойош, мәхшәр. 19 йәше яңы тулған ауыл егете бындай ҡот осҡос хәлде күреп, ауырып китә. Бер аҙна йән һыҙлауҙарына түҙмәй, йөрәк ауырыуына әйләнә. Шул ваҡыт командирҙар, һин бит ҡайҙа эләккәнеңде белдең, ныҡ бул, бирешмә, тип өгөт-нәсихәт уҡый, дарыу биреп, үҙ-үҙен яҡларға өндәй. Бына шулай башлана егеттәрҙең тәүге сынығыу алыуы.\nКүп тә үтмәй, Хөрмәт Иҫәнюловты отделение командиры итеп ҡуялар, йәш һалдаттар уның ҡарамағына күсә. Уларҙы төрлө һынауҙар алдында юғалып ҡалмаҫҡа өйрәтеү, әлбиттә, еңелдән булмай. Батальондағы алты егетте өс айға вышкаға күҙәтеүсе итеп ҡуялар. “Тау башында – өс ай – әйтеүе генә анһат, – ти, ул ваҡыттарҙы хәтерләп, Хөрмәт ағай. – Ашарға, эсергә ҡасан алып килеүҙәре билдәһеҙ. Тоҡандырылған утты һүндерергә тейеш түгелбеҙ. Сөнки шырпы юҡ, ут һүнһә, беҙ ҙә бөттөк, тигән һүҙ. Уны “мәңгелек ут” тип атайбыҙ һәм күҙ ҡараһылай һаҡлайбыҙ. Аҙаҡ беренсе ротаға, “Үлем үҙәне” тип аталған ергә, күсерҙеләр”.\n1988 йылда күрһәткән батырлығы өсөн Хөрмәткә “Батырлыҡ өсөн” миҙалы бирелә. Ул хәл былай була: тау йылғаһы аша сыҡҡан күперҙе шартлатҡандар.\n– Төндә йылға аша сығып, торбаларҙы ябып, янғынды һүндереү минең өлөшкә тейҙе. Сөнки кем булһа ла быны эшләргә тейеш ине. Ҡурҡырға ярамай, сөнки иптәштәремдең яҙмышы ҡыл өҫтөндә ҡалғайны, – ти ул, шул осорға әйләнеп ҡайтып. – Бер көндө беҙгә дошмандар баҫҡан ауылды ер менән тигеҙләргә тигән бойороҡ булды. Беҙ шунда уҡ ауылға киттек. Ул шомло тынлыҡ менән ҡаршы алды. Һаҡ ҡына ауылды күҙ уңынан үткәрәбеҙ, бер ерҙә лә ир-егеттәр күренмәй, ҡайҙа ҡарама – ҡатын-ҡыҙ һәм бала-саға, беҙҙе ситтән күҙәтәләр. Ауылды бөтөрөргә тигән бойороҡто үтәмәй кире ҡайттыҡ. Күҙебеҙгә ҡарап торған бала-сағаға ҡорал тоҫҡарға ҡулыбыҙ күтәрелмәне. Икенсе тапҡыр, ауылды дошмандар баҫҡан, тигән хәбәр алдыҡ. Барҙыҡ, шул уҡ хәл: ауылда тик ҡатын-ҡыҙ. Шул ваҡыт атыу тауыштары ишетелде, бер нисә егетебеҙ шунда уҡ йән бирҙе. Баҡтиһәң, ҡатын-ҡыҙ тигәнебеҙ ҡатындар кейеме кейгән ир-егеттәр булған икән. Бойороҡто үтәмәйенсә булмай ине...\nКүрәм, афған яуы үтеп, күпме ҡан-илашты күргән ир-егет өсөн ошоларҙы кире күҙ алдынан үткәреү бер ҙә еңел түгел: ул бик оҙаҡ ҡына минең һорауҙарға яуап бирмәй, өндәшмәй ултыра, йә хәтирәләргә бирелеп, күҙенә йәш ала һәм артабан һүҙен дауам итә.\n– 1988 йылда ҡайтарырға тейеш булһалар ҙа, тик ярты йылдан һуң, 1989 йылда ғына, тыуған илебеҙгә ҡайтыу бәхетенә ирештек. Ун ике егет киткәйнек, тик алтыбыҙ ғына әйләнеп ҡайтты. Уларҙың да икәүһе – аяҡһыҙ, берәүһе – ҡулһыҙ. 1989 йылда Рәсәй ғәскәрҙәрен сығара башланылар, шунда тәүге тапҡыр атмаҫҡа тигән бойороҡ булды. Ауыл, ҡалаларға дошмандар килеп тулды, атырға ярамай, атһаң – трибунал. Ә улар беҙҙең егеттәрҙе шул ваҡыт күп ҡырҙы. Инде өйҙәренә ҡайтабыҙ тигәндә генә һәләк булған егеттәр бик йәл ине. Ике йыл буйы бронежилетһыҙ, каскаһыҙ йөрөлдө, ә ҡайтырға бойороҡ алғас, кейенергә тура килде. Сөнки үлге килмәй, нисек кенә булһа ла Тыуған илгә әйләнеп ҡайтҡы килә, – тип хәтер йомғаҡтарын һүтә. – Күпме ғүмер үтелгән, ә ул һуғыш әле лә төшөмә инә, йәп-йәш егеттәрҙең үлеме, ҡот осҡос хәл булып, һаман күҙем алдынан китмәй. Беҙҙең күргән-кисергәндәр йәш быуындың өлөшөнә төшмәһен, тип теләйем, – ти Хөрмәт ағай, һүҙен йомғаҡлап.\nҮҙебеҙҙең күҙ алдында йөрөгән, күпме утты-һыуҙы күреп ҡайтҡан ир-егеттәрҙең кисерештәрен ҡайһы ваҡыт аңламайбыҙҙыр, бәлки. Ә бит уларҙың яҙмышы ҡыл өҫтөндә ҡалғайны. Яҙмыш ҡушыуымы, Хоҙай аралағанмы – уларға әйләнеп ҡайтырға насип була. Тыныс тормоштоң ҡәҙерен белеп йәшәргә лә йәшәргә ине лә... Тик мәғәнәһеҙ һуғыштан алған тән, йән яралары һыҙлауға ғына нисек түҙергә?!\nСығыу ваҡыты 15-02-2017, 12:14 | Ҡаранылар: 666\n«Һалдат һуғышты һайламай»


Һай, Ағиҙел буйҙары!\n4 Июнь 2018, 19:09\nТөбәк Башлығы Рөстәм Хәмитов Өфөлә Ағиҙел йылғаһы ярын төҙөкләндереү эше барышы менән танышты. Был мөһим объект Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына бағышлап төҙөлгән 100-әү исемлегендә. “Яр буйы”н киләһе йылдың көҙөндә сафҡа индереү ҡаралған.\nКонгресс-холл тапҡырындағы 1,2 километр оҙонлоғондағы тәүге участка 2014 йылда уҡ төҙөлә. Әлегә унда гидротехник ҡоролма һәм юл һалынған. Быйыл йәй төҙөкләндереүҙе башлап, октябрь башына матур төҫ алған 400 метр оҙонлоғондағы ер өлөшөн тапшырырға ниәтләнә төҙөүселәр.\nРеспублика Башлығы белдереүенсә, яр буйын төҙөкләндереү эше дауам итәсәк һәм киләһе йыл бында ял итеү, күңел асыу, тәбиғәт менән һоҡланыу өсөн үтә шәп урын барлыҡҡа киләсәк.\nГидротехник ҡоролма төҙөү ҡаланы көслө ташҡындар мәлендә һыу баҫыуҙан һаҡлаясаҡ. Ә 12 метр бейеклеккә тиклем күтәрелгән ярҙа юл төҙөү был талапҡа яуап бирә. Ғөмүмән, ярҙы нығытыу, төҙөкләндереү бөтә республика һәм Өфө халҡына кәрәк. Төрлө фекерҙәр булһа ла, төбәгебеҙҙе матур, төҙөк күрергә теләгән һәр кем республика етәкселегенең был аҙымын – Ағиҙел ярын нығытыу төҙөлөшөн хуплап ҡабул итә.\nЯңыраҡ Салауат һәйкәле майҙанына ял итергә сыҡҡанда, Ағиҙел йылғаһы буйындағы үҙгәрештәрҙе күреп: “Яр буйын нығытып, төҙөкләндереп, яҡшы эшләйҙәр. Хәҙер, исмаһам, халыҡ рәхәтләнеп Ағиҙел буйында ял итер. Республикаға ситтән килгән ҡунаҡтарҙы матур, төҙөк, мөһабәт күренеш ҡаршы алыр”, – тип һоҡланып, ҡыҙыу тиҙлектә барған төҙөлөшкә ҡыуанып ҡарап торғайныҡ. Былай булғас, киләһе йылдан рәхәтләнеп Өфөбөҙҙөң “Яр буйы”нда ял итәсәкбеҙ икән!


Ҡырмыҫҡалылар төҙөгән, тиерлек булһын\n16 Октябрь 2010, 17:54\nһамар – Силәбе трассаһынан үтеүселәр баш ҡаланың Ташкисеү биҫтәһе тирәһендә барған юл төҙөлөшөнә иғтибар итмәйенсә ҡалмайҙыр, моғайын. 2006 йылдың йәйендә башланды бындағы төҙөлөш һәм төҙөкләндереү эштәре. «Башкиравтодор» предприятиеһы, тендерҙа еңеп, федераль әһәмиәттәге трасса төҙөлөшөндә ҡатнашыу мөмкинлегенә ирешкәс, генподряд эштәрен ҡырмыҫҡалы юл ремонтлау-төҙөү идаралығына йөкмәтә. Был осраҡта, беренсе сиратта, коллективтың иң ҡатмарлы бурыстарҙы ла тейешенсә башҡарып сығырға һәләтле булыуы, башҡаларҙан бер аҙым алдараҡ атлауы, производство мөмкинлектәре, техник ҡеүәте иҫәпкә алына.\n– Беҙ икеләтә яуаплылыҡ тойоп эшләнек. Сөнки федераль әһәмиәттәге был юл тотош илдең социаль-иҡтисади мәнфәғәттәренә хеҙмәт итә, шул уҡ ваҡытта республиканың йөҙөн билдәләй, – тип һөйләй идаралыҡ начальнигы, Рәсәйҙең почетлы юл хеҙмәткәре Фәнил Исхаҡов. – Төҙөлөш графигын үтәгән бер ваҡытта, эш сифатына айырыуса етди иғтибар йүнәлттек.\nЫсынлап та, көҙгөләй ялтырап ятҡан тигеҙ, киң юлдан йөрөү үҙе ҙур ҡыуаныс. Бының өсөн юл төҙөүселәр күп көс һәм тырышлыҡ һала.\nБеҙҙең ҡырмыҫҡалы юл төҙөүселәре менән осрашыуыбыҙ трассала эштең айырыуса ҡыҙыу мәленә тура килде. Улар үҙҙәренең һөнәри байрамына заказ буйынса төҙөлөштө теүәлләргә, йәғни яңы юлды өлгөртөргә ҡарар иткән һәм, бөгөн килеп әйтергә мөмкин, һүҙҙәрендә торғандар.\n– Барлығы 13 саҡрым самаһы юл һалырға тейеш инек. Төп юлдың һәм Өфө йылғаһы аша күперҙең уң яҡ өлөшөн, юл үткәргестән Зинин ауылына ҡәҙәр юлды төҙөп файҙаланыуға тапшырғайныҡ, – тип башҡарған эштәрҙе барлай идаралыҡтың баш инженеры Рәмил Вилданов. – Инде төп юлдың һәм күперҙең һул яҡ өлөшөн һәм М-5 «Урал» трассаһы төҙөлөшөн теүәлләйбеҙ. Төҙөлөш башланғандан алып эшебеҙгә юғары дәрәжәләге һәм контроллек итеүсе ойошмаларҙан бары тик ыңғай баһа ғына алып килдек.\nӘйткәндәй, юлдың сифаты тураһында хәстәрлек асфальт заводында уҡ башлана. Идаралыҡтың үҙ асфальт заводы бар. Унда ике ДС – 158 ҡорамалы урынлаштырылған. Йыл башынан завод 30 мең тонна асфальт биргән. Мастер Зыя Дәүләтшин заводтың юғары етештереүсәнле эшләүен тәьмин итә. Асфальт «Башкиравтодор» тарафынан раҫланған «рецепт» буйынса етештерелә һәм завод продукцияһы үҙҙәренең лабораторияһында даими тикшерелеп тора. Инженер-лаборант Ольга Йыһаншина әйткәнсә, сифатлы асфальт – сифатлы юлдар ул. Шуға ла ул эшендә айырыуса талапсан. Ольга Алексеевна заводтан килтерелгән асфальтты юлға һалғансы бөтә технологик процесты күҙәтеп бара, катоктарҙың тығыҙлау режимы картаһын төҙөй. Йәйгән асфальттың үрнәген иһә «Башкиравтодор»ҙың лабораторияһына ебәрәләр. Унда уның ныҡлығы һынала. Шул рәүешле етешһеҙлектәргә һис урын ҡалмай.\nТөҙөлөш башланғандан алып идара белгестәренең эш урыны трассала. Эшселәрҙең ҡыр шарттарындағы хеҙмәтен уңайлаштырыу өсөн Жилин ауылы эргәһендә комплекс булдырғандар. Унда 42 урынлыҡ йәшәү вагонсыҡтары, душ һәм ял бүлмәләре, ашхана, лаборатория урынлашҡан. Эшселәрҙе район үҙәгенән вахта машинаһы йөрөтә. Ә йәйге ваҡытта, эш иртә таңдан төнгә ҡәҙәр барғанда, комплекс айырыуса уңайлы. Ашнаҡсы Зәлифә Хәйретдинова эшселәргә тәмле ҡайнар аш өлгөртөп тора.\nКоллективта күптәр идаралыҡ ойошторолғандан бирле эшләй. Тотороҡло хеҙмәт хаҡы, социаль яҡланғанлыҡ, ауыр, әммә йәшәйешебеҙ өсөн бик тә әһәмиәтле һөнәргә тоғролоҡ беректерә кешеләрҙе коллективҡа. Идаралыҡ етәксеһе Фәнил Исхаҡов менән баш инженер Рәмил Вилданов, мәҫәлән, райондың өс тиҫтә йылдан ашыу ғүмерен юл төҙөлөшөнә бағышлаған абруйлы шәхестәре. Инженер Рәмил Әбдрафиҡов, участка начальнигы Ринат Мөхәмәҙиев, мастер Ришат Рафиҡов хаҡында ла хеҙмәттәштәренән маҡтау һүҙҙәре генә ишеттек. Юл төҙөлөшөндә һәр кемдең яуаплылығы зарур. Әйтәйек, заправкалаусы Рәсим Фәхретдиновты тәүлектең теләһә ҡайһы ваҡытында руль артында күрергә мөмкин. Шоферҙар Олег Макасов, Дамир Батталов, Рәмис Хәйретдинов, автокрансы Рәзит Бакиев, Сергей Радионов, грейдерсы Борис Мәхмүтов, катоксылар Ғәлинур Искәндәров һәм Филарис Кучкаров, асфальт түшәүселәр Артур Әхмәҙишин, Рәис Әсәнов, Сәлим Дәүләтҡолов, Илнур Хәкимов, бульдозерсылар Рәшит Хәсәнов, Рәшит Әсәҙуллин, экскаватор машинисы Алексей Семенов, тейәгес водителе Рәфил Фәтҡуллин, фрезерлау машинисы Радик Ғәлин тураһында ла, үҙ эшенең оҫталары, тиҙәр.\nӘлбиттә, бөгөнгө шарттарҙа, һәр тармаҡтағы кеүек, юл төҙөлөшөндә лә заманса техника һәм технологиялар ҙур әһәмиәткә эйә. Шуға идаралыҡтың техника паркын яңыртыу хәстәрлеге күрелә. Әлеге төҙөлөштә файҙаланылыусы перегружатель һәм асфальт һалғыс катоктар комплексы Америка, Германия фирмаларында эшләнгән. Уларҙы бер нисә йыл элек үҙ аҡсаларына һатып алғандар.\nИдаралыҡ коллективы федераль трассала эшләгән бер ваҡытта район юлдары хаҡында ла хәстәрлек күрә: сираттағы ремонт эштәрен үткәрәләр. Бигерәк тә һабантуйға, район юбилейына әҙерлек осоронда уларҙың хеҙмәтенә ихтыяж ҙур булды. Шул уҡ ваҡытта трассала ла көндәлек эш теүәл режимда барҙы. Иң мөһиме, төҙөлөш юл хәрәкәтендә һис ниндәй тотҡарлыҡ тыуҙырманы.\nӘ инде тиҙҙән ҡырмыҫҡалы юл төҙөүселәре һалған юлдан машиналар ағымы һуҙылыр. Яҡшы юлдан үткәндә һәр юлсының күңелендә уларҙың хеҙмәтенә рәхмәт тойғолары тыуыр.\n– Юлсылар рәхмәте – хеҙмәтебеҙгә иң ҙур баһа, – тип хаҡлы әйтә Фәнил Фән улы.


Үҫентеләр өсөн орлоҡто нисек итеп һайлап алырға?\nНисек кенә булмаһын, мул уңыш алыу өсөн орлоҡтоң сифатлы булыуы мөһим. Ә бына тупраҡтың магазиндан алынғанмы, әллә баҡсаныҡымы — уныһы мөһим түгел. Ә бына тупраҡ араһында шытып сығып килгән үҫентеләр булмаһын. Һауытҡа һалып, марганцовкалы ҡайнар һыу ҡойоп, 3-4 көнгә ҡалдырып тороғоҙ. Ошо һәм башҡалар тураһында тулыраҡ сайттан уҡығыҙ.\nНисек кенә булмаһын, мул уңыш алыу өсөн орлоҡтоң сифатлы булыуы мөһим. Тик шулай ҙа матур һүрәтле ҡапта ятҡан орлоҡҡа ҡарап, уның сифатлымы, юҡмы икәнен ҡапыл ғына аңлап та булмай. Күп кенә баҡсасылар орлоҡ һайлаған саҡта үҙ тәжрибәләренә таяна. Шул турала һөйләшеп алайыҡ.\nӘлбиттә орлоҡто супермаркетта ла, махсуслаштырылған кибеттә лә һатып алырға мөмкин. Шулай ҙа һеҙ тәүге тапҡыр был эш менән шөғөлләнергә уйлаһағыҙ, орлоҡто ҡайҙан һәм ниндәйен алыу тураһында таныштарығыҙ менән кәңәшләшергә, интернеттан баҡсасыларҙың фекерен уҡырға мөмкин.\nҠапҡанға эләкмәй, сифатлы орлоҡ һатып алыу өсөн бер аҙ кәңәш биреп үтәйек:\n1) Ҡайҙалыр яңы кибет асылған,унда осһоҙораҡ,тип сапмағыҙ. Өйрәнгән урындан һатып алырға тырышығыҙ. Әгәр инде киреһенсә ҡыйбатлыраҡ орлоҡтар алырға уйлаһағыҙ, чек һәм квитанцияһын һаҡлағыҙ. Түбән сифатлы булған осраҡта һеҙ уны магазинға кире ҡайтарып бирә алаһығыҙ. Уңайһыҙ, тип тормағыҙ, һатыусынан орлоҡ сертификатын һорағыҙ, ҡапта яҙылған мәғлүмәт менән ныҡлап танышығыҙ. Ҡулланыу һәм һаҡлау шарттары менән бер рәттән ваҡ хәрефтәр менән яҙылған мәғлүмәткә лә күҙ һалығыҙ. F1 — беренсе рәт гибриды, F2 — икенсе рәт гибриды. «Гибрид» тигән һүҙҙән ҡурҡмағыҙ. Махсус рәүештә эшкәртелгән булһа ла, уның ГМО менән бер ниндәй ҙә уртаҡлығы юҡ. Киреһенсә, бындай орлоҡтар мул уңыш биреү менән бер рәттән ауырыуҙарға ла тотороҡло. Әммә бындай орлоҡтан үҫкән йәшелсәнән орлоҡ эшкәртергә ярамай.\n2) Ҡыйбат – тимәк сифатлы, тип уйлап орлоҡ эшкәртеүсе фирмаларҙың тоҙағына эләгеп ҡуймағыҙ. Мәҫәлән, дражелы йә таҫмалы орлоҡ сәсеүгә еңелләштерһә лә, уның саманан тыш хаҡы үҙен аҡламай.\nОрлоҡто сәсеү алдынан сыныҡтырыу\nДражелағы орлоҡтарҙы алдан эшкәртеү кәрәк түгел. Ҡалғандарын, айырыуса томат, ҡыяр, борос һәм ҡабаҡты эшкәртеү мөһим. Бының өсөн 20 градуслы һыуҙа 5-7 сәғәт ебетеп алалар ҙа 6 сәғәткә һыуытҡысҡа (туңдырғысҡа түгел!) һалалар. Был процедураны биш көн рәттән ҡабатлағыҙ. Шулай уҡ 60 градус эҫелектән үтмәгән духовкала 3 сәғәт йылытып алыу ҙа етә. Бынан тыш һәр баҡсасының орлоҡ сыныҡтырыу буйынса үҙе генмә белгән серҙәре бар. Шулай ҙа әгәр һеҙ орлоҡ сыныҡтырыуҙан баш тартһағыҙ, сәсер алдынан төнгөлөккә һыуға һалып торорға онотмағыҙ. Ошолай иткәндә орлоҡ тиҙерәк шытып сыға.\nТупраҡ тураһында һөйләшеп алайыҡ\nТупраҡтың магазиндан алынғанмы, әллә баҡсаныҡымы — уныһы мөһим түгел. Ә бына тупраҡ араһында шытып сығып килгән үҫентеләр булмаһын. Һауытҡа һалып, марганцовкалы ҡайнар һыу ҡойоп, 3-4 көнгә ҡалдырып тороғоҙ.\nБына тупраҡ та, орлоҡтар ҙа әҙер. Хәҙер инде һауыт әҙерләргә ваҡыт. Бының өсөн һут коробкалары ла, йогурт һауыттары ла, торфлы көршәк тә ярап ҡала. Стаканға ғәҙәттә ике-өс орлоҡ ҡына тығалар.\nБына сәсеп тә бөттөк. Хәҙер туҡландырырғамы-юҡмы, тигән һорау килеп тыуҙы. Башта бер ай тирәһе көтөгөҙ. Унан шыйыҡ комплекслы ашламаны ҡулланырға мөмкин. Сәскән саҡта тупраҡты һауытҡа ныҡ тултырып һалмағыҙ. Өҫтән 4-5 см урын ҡалдырығыҙ. Үҫентеләр үҫкән һайын яйлап ҡына тупраҡ өҫтәп барығыҙ.\nҮҫентеләрҙе тәрбиәләү һәм асыҡ ергә ултыртыу тәртибе.\nҮҫентеләрҙе тәүге япрағы күренгәс тә күсереп ултыртырға мөмкин. Мөсһөҙ генәләрен ҡырҡып ташлағыҙ. Тамырына һауа үтеп инһен өсөн тупағын йомшартып торорға онотмағыҙ. Һабағы ҡараймаһын өсөн тупраҡ өҫтөнә бер аҙ көл һибегеҙ. Үҫенте тура үҫһен өсөн ҡояшлы яҡҡа әле бер, әле икенсе яғын әйләндереп-әйләндереп тороғоҙ. Әгәр ултырған урыны ҡояшлы булмаһа, өҫтәмә рәүештә яүҡтыртыу юлын эҙләгеҙ.\nҮҫентеләргә ҡоя торған һыуҙа хлор булырға тейеш түгел. Шуға алдан алып, тондороп ултыртығыҙ.\nАсыҡ ергә сығарыр алдынан ике аҙна алдынан балконға йә соланға бер-ике сәғәткә сығарып-сығарып алығыҙ. Бер аҙна үтеүгә ул ваҡыт 5-6 сәғәткә тиклем барып етергә тейеш. Тышҡа сығарыу мәлен үҙегеҙ йәшәгән ерлектең характерына ҡарап һайлағыҙ.


Төрлө мәғлүмәт сараларында тәбиғәткә арналған махсус рубр икалар етерлек. Ә беҙҙең фатирҙа тәбиғәткә алып сыға торған\nтәҙрә лә бар.\nБеҙ Өфөнөң үҙәк урамдарының береһендә йәшәйбеҙ. Өсөнсө ҡа ттан автомашиналар юлы һәм халыҡ тулы тротуар күренә. Быға т әүлек әйләнәһенә эшләгән киосктарҙы ла өҫтәһәң, картина тағы\nла тулылана. Тап тәҙрә төбөндә гараждар һәм сүп - сар өйөмө\nурынлашҡан. Хәйер, һәр ҡалалағы кеүек инде. Гараждар артына н уҡ башланған тере тәбиғәттең бер өлөшөн иҫәпкә алмағанда. ..\nБыл 9 ҡатлы йортҡа күсеп килгәс, мин тәҙрә артында елдә с айҡалған ағастарға иғтибар бирмәнем дә шикелле. Ҡалала ағас бөткәнме ни, йәнәһе. Ә инде тәҙрә артындағы картинаға күҙҙәр\nбер аҙ өйрәнгәс, тәбиғәт ҡосағында ( хатта заповедник тип т ә атарға мөмкин булыр ине) йәшәүебеҙ асыҡланды. Беренсе булы п быны икенсе сныфта уҡыған ҡыҙыбыҙ күреп ҡалды. "Ә беҙҙең у рманда тейендәр бар. Мин уларҙы күреү генә түгел, хатта ашат тым да", - тип яңылығын систе ул. Ҡыҙыҡай артыҡ уйлап сығара\nбашланы, берәй бесәй балаһы алып ҡайтырға кәрәктер, моғайын\nтип уйлап ҡуйҙым мин.\nӘммә бер - ике көндән ҡыҙымдың уйлап сығармағанына ышаныр ға тура килде. Йәкшәмбе көнө иртә менән тороп тәҙрәгә ҡараны м һәм үҙ күҙемә ышанмай ҡатып ҡалдым. Тейен! Ботаҡтар буйлап\nһикереү генә түгел, аҙыҡ эҙләп ергә лә төшәләр ине улар. Һу ңынан иғтибар менән ҡарағас, ниндәйҙер таныш булмаған ҡоштар\nиғтибарыбыҙҙы йәлеп итте. "Был турғай түгел!" тип кенә әйтә\nалдыҡ. Китаптарҙан ҡарап, уларҙың нисек аталғанын белдек...\nДөрөҫөн генә әйткәндә, тейендәр һәм урман ҡоштарына оҙаҡ ҡы на өйрәнә алманыҡ - һоҡланып ҡарағанда ла ҡурҡытып ҡуймайыҡ тип ҡатып ҡала торғайныҡ. Ә киләһе йыл тейендәр күҙгә салынм ағас, ҡала уларҙы һәләк иткән икән тип ысын күңелдән көйөндө к.\nБыйыл апрель һалҡын килде, әммә таҙартыу өмәләре үткәрелд е. Тик гараж артындағы территорияны ғына бер кем дә таҙартма ны, күрәһең уның "хужаһы" юҡтыр. Ағастар араһында һыу ҙа киб еп етмәгән ине әле. Бынан тыш ағас араһында автомобиль шинал ары, пластик пакеттар һәм бутылкалар тулып ята.\nҺәм бына 1 май көнө ҡыҙым мине тәҙрә янына саҡырҙы. Яланғ ас ботаҡтар араһында ҡала халҡы өсөн бөтөнләй ят ҡош - ҡыр ө йрәктәре күренде.


Мәғлүмәттәр артында ни күрәбеҙ?\n3 Февраль 2020, 19:12\nЙәниҫәптең төп маҡсаты – уның йомғаҡтары буйынса халыҡ тормошон яҡшыртыуға йүнәлтелгән саралар ҡабул итеү. Мәҫәлән, 2002 йылғы йәниҫәп һөҙөмтәләре буйынса күпме ғаиләләрҙең йәшәү шарттарын һәйбәтләүгә мохтажлығы, уларҙа нисә бала үҫеүе, ниндәй төбәктәрҙең был тәңгәлдә айырыуса ауырлыҡ кисереүе асыҡланып, 2007 йылдан ғәйәт әһәмиәтле дәүләт проекты – әсәлек капиталы программаһы эшләй башланы. Сираттағы мөһим был сара кешеләр өсөн тағы ла файҙалыраҡ яңы программалар ҡабул итергә этәргес булыр, тип уйларға ҡала. Һуңғы халыҡ иҫәбен алыуҙар йомғаҡтарына, статистика мәғлүмәттәренә нигеҙләнгән был яҙмам тормошобоҙҙо тағы бер яҡтан күҙ алдына баҫтырыр, моғайын.\n...Уҙған халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, шундай һығымта яһарға мөмкин: республикабыҙҙа тыуым кәмей, тәүге балаһын күп кенә әсәләр ярайһы уҡ «ҡартайып» таба, никахһыҙ тыуған сабыйҙар арта. Хәйер, был күренеш бөтә Рәсәйгә, хатта донъяға хас...\n...Уҙған халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, шундай һығымта яһарға мөмкин: республикабыҙҙа тыуым кәмей, тәүге балаһын күп кенә әсәләр ярайһы уҡ «ҡартайып» таба, никахһыҙ тыуған сабыйҙар арта. Хәйер, был күренеш бөтә Рәсәйгә, хатта донъяға хас.\n...Әсәлектең «олоғайыуы» – бөгөнгө көнгә хас күренеш. Был беренсе, артабанғы балаларын тыуҙырыусы әсәләрҙең уртаса йәше артыуынан ғибәрәт. Уға ғаиләне һуңыраҡ ҡороу, бала табыуҙы көйләү мөмкинлеге һәм башҡа сәбәптәр йоғонто яһай. Әлеге мәлдә Башҡортостанда әсәләрҙең күбеһе тәүге бәпестәрен 25 – 29 йәштә донъяға килтерә.\nСоциологияла анализланған «идеаль», «теләп алынған» һәм «планлаштырылған» балалар һаны күрһәткестәре буйынса шундай фекер йөрөтөргә мөмкин: республикала башҡорттарҙа ла, башҡа милләттәрҙә лә бер нисә бала үҫтереү теләге һаҡлана. Башҡорт ғаиләләренең яртыһына яҡыны өс һәм унан артыҡ бала тәрбиәләргә теләй. Ләкин был ниәтте ғәмәлгә ашырыуҙы байтаҡтар, бигерәк тә ҡалала йәшәүсе ғаиләләр, кисектерә...