Ауылда ла ҡалма, ҡалаға ла барма… » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Ауылда ла ҡалма, ҡалаға ла барма…\nАуылда ла ҡалма, ҡалаға ла барма… 16.10.2015 // Йәмғиәт\nӘгәр барыһы ла һеҙҙең ихтыярҙа булһа, ғаиләгеҙ менән ҡайҙа йәшәр инегеҙ? Социаль һорау алыуҙар күрһәтеүенсә, халыҡтың 80 проценты ҡала эргәһендәге йорттарҙа донъя көтөргә теләй. Ауылда ла, ҡала эсендә лә түгел, ә ҡала янында! Айырыуса ҙур ҡала эргәһендә. Ни өсөн шундай ҡараш нығына бара, һәм ундай урындың өҫтөнлөктәре нимәлә? Ошо һорауға яуап бирергә тырышып ҡарайыҡ.\nОлораҡ быуын хәтерләйҙер әле: Советтар Союзында “2000 йылға – һәр ғаиләгә айырым фатир!” тигән программа ҡабул ителгәйне. Буш фатирҙарҙы етерлек өләшергә хыялланған дәүләттең үҙе лә юҡ хәҙер. Ә бына хыял ҡалды. Тик уны тормошҡа ашырыуҙа бөгөн инде дәүләт ярҙамсы була алмай, тик үҙ көсөңә ышанырға ҡала. Дәүләт иһә, хыялың ысынбарлыҡҡа әйләнгәс, күсемһеҙ милектән һалым түләтеү бурысын ғына үтәйәсәк.\nТорлаҡ хаҡтары Рәсәйҙә ҡот осмалы. Өфөлә уның бер квадрат метры 2015 йылдың август-сентябрендә 50 мең һумдан да кәм түгел ине. Ҡиммәтләнеүҙе контролдә тотоу тураһындағы һәр төрлө яңғырауыҡлы белдереүҙәр бында бер ни ҙә аңлатмай, сөнки хаҡтарҙы риэлторҙар таратҡан реклама ла, сәйәсмәндәрҙең юғары трибуналарҙан һөйләгән телмәре лә түгел, ә иҡтисадтың ҡаты законы – һорау һәм тәҡдим – билдәләй. “Арзан һәм уңайлы торлаҡ” тигән милли проект та онотола төштө, ахырыһы. Уның бер нисә йыллыҡ эш һөҙөмтәһе шул булды – банктар күпләп ипотека кредиты таратты, был иһә торлаҡҡа ихтыяжды ҡырҡа арттырҙы, һәм квадрат метрҙың хаҡы тағы ла юғарыраҡ күтәрелде. Ипотеканы әүҙем өләшкән банктар ныҡ ҡына һемәйҙе, әлбиттә – хәҙерге финанс көрсөгө шарттарында улар был кредиттарҙы нисек кире ҡайтарып алырға белмәй.\nШулай итеп, торлаҡты һатып алыу хыялы йәнә бер баҫҡысҡа бейегәйеп алыҫлашты. Ләкин уныһы әле бер хәл. Әгәр ҙә фатир хаҡы төшкән хәлдә лә, уны һатып алырға барыбер аҡсаң юҡ икән, ипотека алыр өсөн эш хаҡың да банкирҙарға һис тә “оҡшамай” икән – ни эшләргә?\nАуыл йәштәренә ахыр сиктә туған-тыумасаһы ярҙамы менән өй һалып сығырға мөмкинлек ҡала-ҡалыуын, ләкин был осраҡта күптәр өсөн өй һалыуҙан да мөһимерәк булған бер оло проблема хәл ителмәй. Ул – эш мәсьәләһе. Хеҙмәт баҙарында уртаса кимәлдә булһа ла баһаланған һөнәрең һәм тотороҡло түләнгән эш хаҡың булмай тороп, ауыл ерендә лә заманса уңайлыҡтары булған йорт төҙөп сығырың икеле. Шуғалыр ҙа Өфө кеүек ҙур ҡалаларҙа ауылдан килгән эшсе ҡулдар арта бара. Бигерәк тә күп төҙөлөш объекттарында, сөнки уларҙа юғары квалификация әллә ни талап ителмәй.\nЛәкин тағы әлеге проблема тыуа – ҡайҙа йәшәргә һәм яңы урында торлаҡ мәсьәләһен нисек хәл итергә? Ирҙәре ҡалала эшләгән, ҡатыны бала-сағаһы менән ауылда көн күргән ғаиләләр хәҙер бихисап, һәм был, әлбиттә, һәйбәт күренеш түгел. Ә ҡалалағы “хрущевка”ларҙа ғаиләләре ҙурайған – балалары өйләнгән йәки кейәүгә сыҡҡан, ятаҡтарҙа көн күргән, сит кешегә фатирға төшкән ғаиләләргә ни эшләргә?\nТап шуның өсөн дә ҡала ерендә лә йортто үҙең һалыу ысулы, йәғни шәхси торлаҡ төҙөлөшө, йылдан-йыл әүҙемләшә. Ҡалала эшләүсе байтаҡ халыҡтың хеҙмәт хаҡы фатир һатып алырға (шул иҫәптән ипотека ярҙамында) етмәй, әммә күпселек өсөн шәхси йорт һалырға мөмкинлек бирә, һәм был – үҙ йортоңдо һала башлау өсөн төп шарт. Төҙөлөш материалдары ҙур ҡалаларҙа осһоҙораҡ, ташыу арзаныраҡҡа төшә, эшсе ҡулдар етерлек.\nБында иҫәптән алып ташлап булмаған тағы ла бер сәбәп бар: эш хаҡы ипотекаға фатир алырға етмәгән ғаиләләр фатирҙы ҡуртымға алырға мәжбүр, ә бит Өфөлә, мәҫәлән, торлаҡ хужаһына бының өсөн, фатирҙың ҙурлығына һәм уңайлыҡтарына ҡарап, айына 8 меңдән алып 25 мең һумға саҡлы түләргә кәрәк. Тик, йылдар буйы түләһәң дә, был фатирҙың бер квадрат сантиметры ла һинеке булмаясаҡ, әлбиттә. Әгәр ҙә шул аҡсаны шәхси йорт төҙөүгә тотонһаң, үҙ торлағың аҡрынлап булһа ла “үҫә” бармаҫ инеме ни? Бер ҡараһаң, был суммаға ай һайын күпме төҙөлөш материалы алырға була…\nҘур ҡалаға яҡын урында шәхси торлаҡ йорт һалыу йәки төҙөргә хыялланыу йәмәғәтселектең аңына торған һайын киңерәк үтеп инә бара, сөнки уның, ҡала фатиры менән сағыштырғанда, өҫтөнлөктәре ҙур: 1) төҙөлөштөң үҙҡиммәте, йәғни квадрат метр хаҡы, күп ҡатлы йортта фатир һатып алыу менән сағыштырғанда бермә-бер арзаныраҡ; 2) индивидуаль торлаҡ йорт тәғәйен ғаиләнең ихтыяжын һәм зауығын иҫәпкә алып төҙөлә; 3) ул ғаилә һәм шәхес өсөн күпкә уңайлыраҡ йәшәү һәм ял шарттары булдырырға һәләтле; 4) ҙур ҡаланың баҙар ихтыяждары үҙ йортоң янында ғаилә бизнесы менән шөғөлләнеү мөмкинлеге лә бирә; 5) ауыл балалары юғары уҡыу йорто ятағында аслы-туҡлы көн күрһә, йәш ғаиләле булғас та ҡалала фатирһыҙ йонсоһа, был осраҡта ундай мохтажлыҡ юҡ – уҡыуға ла, эшкә лә атай йортонан йөрөй ала.\nТап шуға күрә лә беҙҙең төбәктә иң ҙур ҡала булған Өфө тирәһендә халыҡ күбәйә: Өфө районында 2002 йылда 56 меңдән ашыу кеше йәшәһә, 2009 йылда был күрһәткес 60 меңдән күберәк ине, 2012 йыл – 69 мең, ә 2015 йылда иһә 80 меңгә яҡын тәшкил итте! Ә бит республикабыҙҙың башҡа райондарында халыҡ һаны кәмей...\nҺәр кешегә бушлай фатир өләшеп сығырға хыялланмаған илдәрҙә индивидуаль торлаҡ төҙөлөшө элек-электән алға киткән. Матбуғатта яҙыуҙарынса, АҠШ, нигеҙҙә, шәхси торлаҡ йорттарҙан тора. Донъяның иң ҙур мегаполистарының береһе булған Чикаго территорияһының 90 процентын шәхси торлаҡ йорттар биләй! Ҡала үҙәгендәге күп ҡатлы йорттарҙағы фатирҙы, нигеҙҙә, эш осорона арендаға ғына алалар икән. Фәҡәт эшләгән офисҡа яҡын булған өсөн генә. Ә үҙҙәренә лайыҡлы йәшәү шарттарын американдар коттедждарҙа ғына тыуҙырырға була тип һанай.\nӘ беҙҙең илдә ҡала ерендә шәхси йорттар һалырға мөмкинлек бирелмәне, һәм совет граждандары тиҫтәләрсә йылдар ҡаҙна фатирын көтөргә мәжбүр ине. Уны алыуға ғаилә лә ҙурайып өлгөрә һәм тағы сиратҡа баҫырға кәрәк. Матбуғатта эшләүселәр белә – элек гәзиткә килгән ялыуҙарҙың иң күбеһе сираттың оҙаҡҡа һуҙылыуы, фатир бүлеүҙәге ғәҙелһеҙлектәр менән бәйле була торғайны. Ә бит шул уҡ кешеләр, шәхси йорт төҙөргә форсат бирелһә, торлаҡ мәсьәләһен күптән хәл иткән булыр ине.\nХәйер, айырым тәүәккәлдәр элек тә осраштырғыланы. Өфөнөң, мәҫәлән, Нижегородка биҫтәһендә туған-тыумасаһының ағас йортона төкәтмә эшләп, шунда ғаиләһе менән йәшәй башлаусылар ҙа аҙ булманы. Һуңынан улар үҙ йорттарын законлаштырыу, пропискаға рөхсәт алыу өсөн йылдар буйы власть тупһаларын тапай ине. Нижегородка урамдары буйлап үткәндә иғтибар итегеҙ: бер-береһенә һылашып тигәндәй урынлашҡан бәләкәй йорттар күп. Был – совет власының “хеҙмәтсәндәрҙең йәшәү кимәлен тайпылышһыҙ күтәреү сәйәсәте” һөҙөмтәһе. Йорт ҡынамы ни, хатта дачаларҙа баҡса йортон ерҙән алып ҡыйығының осона саҡлы алты метрҙан да аштырмаҫҡа, йылытылыусы теплица эшләмәҫкә тигән һәм башҡа шундай мәғәнәһеҙ “синфи көрәш алымдары” күп булды.\nХәҙер заман башҡасараҡ. Әгәр ҙә 1990 йылда Башҡортостанда төҙөлгән бөтә торлаҡ майҙанының 21 проценты индивидуаль торлаҡҡа тура килһә, 2014 йылда әлеге күрһәткес 63,7 процентҡа етте. Уларҙың күпмеһен ауыл кешеһе, ни саҡлыһын ҡалала йәшәүселәр төҙөгәнен (йәғни ҡала эргәһендә) айырып алып булмай, сөнки, әйтәйек, Өфө кешеһе шул уҡ Өфө районында төҙөп ҡуйған йорт ауыл ерендә тип теркәлә.\nФайҙаланыуға тапшырыу тураһындағы акт алмаған йорттар иҫәпкә инмәй әле. Ә бит, иғтибар итһәң, әҙер булмаған һәм шуға теркәлмәгән йорттар тағы ла күберәк. Өфө тирәһендә был айырыуса ныҡ күҙгә салына. Баш ҡала янындағы Чесноковка, Зубово, Таптыҡ, Мокроусово, Алексеевка кеүек ауылдар бынан 20 йыл самаһы элек кенә ихаталарын кесерткән баҫып бөткән һәм нигеҙҙә ҡарт-ҡоро ғына йәшәгән иҫке йорттарҙан ғибәрәт булһа, хәҙер шул ваҡыттарҙа күсенеп киткән кешеләр был урындарҙы танымаясаҡ та – улар заманса ҡасабаларға әйләнгән һәм бер-береһе менән тоташҡан тиерлек. Ә төҙөлөп бөтмәй ултырған йорттар шуны аңлата: тимәк, хужалары уларҙы хәләл көсө менән төҙөй. Урлашып алған аҡсаға төҙөтһә йәки олигарх булһа, әле булғанынан бер нисә тапҡырға ҙурыраҡ итеп әллә ҡасан һалып ҡуйыр ине.\nКоттедж тураһында һүҙ сыҡҡанда, тиҫтә йыл самаһы элегерәк кенә күптәр уны ни өсөндөр урта быуат һарайы кеүек күккә олғашҡан ҡәлғә рәүешендә генә күҙ алдына килтерә ине. Был, моғайын да, Рәсәйҙең заманса журналдары тыуҙырған стереотип – улар билдәле бизнесмендар һалдыртҡан һарайҙар һәм виллалар тураһында ауыҙ һыуын ҡоротоп яҙған мәҡәләләрҙе йыш баҫтырҙы бит. Ысынында иһә “коттедж” (инглизсәнән cottage, тәүге мәғәнәһендә – “крәҫтиән йорто”) тирә-яғында ер биләмәһе булған бер фатирлы индивидуаль йортто аңлата. Хәҙергесә әйтһәк, ауыл йорто менән ҡала фатирын бергә ҡушыуҙан килеп сыҡҡан торлаҡ була инде.\nАуыл йорто тигәндең мәғәнәһе аңлашылалыр, баҡсасылыҡ һәм йәшелсәселек менән шөғөлләнеү, ваҡ мал йәки ҡош-ҡорт аҫрау өсөн уңдырышлы ере, ҡаралтыһы булған шарттарҙы әйтәм. Ә ҡала фатиры – көнкүреш уңайлыҡтары ҡаласа булған, йәғни һәр төрлө коммуникациялар менән тәьмин ителгән торлаҡ. Хәҙер инженерлыҡ селтәре үткәреү ауыл ерендә лә киң таралған, сөнки егәрле кешеләр заманса йәшәргә, заман уңайлыҡтарынан тулыраҡ файҙаланырға ынтыла. Баҙарҙа йорт коммуникациялары өсөн хәҙер нимәләр генә һатылмай. Тик ауыл ерендә, әйткәнемсә, теләк менән мөмкинлек (йәғни аҡсалата килем) күпселек өсөн бергә тура килеп бөтмәй. Ләкин ҡала эргәһендә, айырыуса ҙур ҡала янында, йорт хужаһы булырға ынтылыу юлында ла ҡаршылыҡтар күп.\nБеренсенән, әлбиттә, төҙөлөш өсөн ер биләмәһе алыу мәсьәләһе. “Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында”ғы Законда былай тип яҙылған: “Торлаҡҡа мохтажлыҡ буйынса сиратта тороусы граждандарға индивидуаль торлаҡ төҙөлөшө өсөн ер участкаһы бер тапҡыр бушлай бирелә”. Ғәмәлдә иһә Өфө кеүек ҙур ҡала эргәһендә ерҙе бушлай алып ҡарағыҙ! Ҡала йәки район хакимиәтенең яуабы бер: “Түләүһеҙ ер юҡ”. Штатында әллә күпме юристары булған эре төҙөлөш фирмалары ла объект өсөн ер майҙансығы алыуҙа ҡыйынлыҡтар кисерә икән, айырым граждандарға ни ҡала? Шул уҡ ваҡытта шәхси милектә булған буш ер участкалары менән һатыу итеү туҡтамай. Быға инаныу өсөн “Из рук в руки” һәм башҡа гәзиттәрҙәге иғландарға күҙ һалыу ҙа етә. Хужалары был ерҙе ҡайҙан һәм ниндәй юлдар менән алғандыр – уныһы, тәбиғи, “коммерция сере”.\nИкенсенән, ер участкаһын һәм төҙөлөштө рәсми теркәтеү өсөн әллә ни саҡлы документ юллау талап ителә. Төрлө белешмәләр араһында буталмаҫ өсөн башта уҡ уларҙың исемлеген тотторалар. Уныһы “бегунок” тип атала (исеме йәтеш – белешмәләр юллап кабинеттар буйлап йүгерергә кәрәк). Артабан инде “Росреестр”ҙа сират тороп тапшырыу һәм документтарҙың әҙер булғанын көтөү… Бөтә был ҡағыҙҙарҙы алыу өсөн эш ваҡытында сираттарҙа торорға, райкомземдың ер үлсәүсеһен үҙ транспортыңда барып алырға һәм кире илтеп ҡуйырға мәжбүрһең. Шуға ҡайһы бер кешеләр риэлтор ялларға тырыша, тик уларға, тәбиғи, мул ғына итеп түләргә кәрәк.\nӨсөнсөнән, һуңғы йылдар күрһәтеүенсә, индивидуаль торлаҡ төҙөлөшө дәүләт өсөн таныш булмаған яңы эшмәкәрлек төрө булып сыҡты… Крәҫтиәндең ағастан бурап һалған өйөн соланы менән бергә иҫәпләп статистикаға индереп ебәреү анһат ҡына күренһә лә, индивидуаль торлаҡ төҙөлөшө өсөн мөмкинлектәр тыуҙырыу бик үк еңел бурыс түгел икән. Рәсәй ҡалаларының генераль пландарында, мәҫәлән, индивидуаль торлаҡ төҙөлөшө өсөн майҙансыҡтар бүлеү, уларҙы инженерлыҡ селтәре менән тәьмин итеү кеүек мәсьәләләр бөтөнләй ҡаралмаған, һәм уның буйынса тәжрибә әле лә ҙур түгел.


БАШҠАЛАРҘАН ЯҠШЫРАҠ ЭШЛӘРГӘ КӘРӘК\n21 Декабрь 2018, 11:43\nӨфөнөң Конгресс-холы тыңлаусылар менән тула. Йөҙҙәренә мәңге етдилек сығарған, бер иштән кейенгән һәм бер иш прическалы депутаттар ғына түгел ине улар. Башлыҡты тыңларға бөтөнләй көтөлмәгән кешеләр саҡырылған. Бына – республиканың беренсе президенты Мортаза Рәхимов, зал уны, элекке һымаҡ, аяғүрә баҫып ҡаршылай, ә бына икенсеһе – Рөстәм Хәмитов. Беренсе рәттең мөйөшөндә күренекле табип һәм сәйәхәтсе Эрнст Мулдашев тын ғына тыңлап ултыра, бына биш бала тәрбиәләгән ишле ғаилә, ә бына яңғыҙы ҡораллы енәйәтсегә ҡаршы сыҡҡан ЮХХДИ хеҙмәткәре. Бөтә балконды блогерҙарға биргәндәр – унан селфи төшөрөү уңайлыраҡ.Республика башлығы залда йыйылғандарға һәм бер сәғәткә телевизор экрандарына һәм планшеттарға текәлгәндәргә нимәләр һөйләне һуң?\nӨфөнөң Конгресс-холы тыңлаусылар менән тула. Йөҙҙәренә мәңге етдилек сығарған, бер иштән кейенгән һәм бер иш прическалы депутаттар ғына түгел ине улар. Башлыҡты тыңларға бөтөнләй көтөлмәгән кешеләр саҡырылған. Бына – республиканың беренсе президенты Мортаза Рәхимов, зал уны, элекке һымаҡ, аяғүрә баҫып ҡаршылай, ә бына икенсеһе – Рөстәм Хәмитов. Беренсе рәттең мөйөшөндә күренекле табип һәм сәйәхәтсе Эрнст Мулдашев тын ғына тыңлап ултыра, бына биш бала тәрбиәләгән ишле ғаилә, ә бына яңғыҙы ҡораллы енәйәтсегә ҡаршы сыҡҡан ЮХХДИ хеҙмәткәре. Бөтә балконды блогерҙарға биргәндәр – унан селфи төшөрөү уңайлыраҡ.\nРеспублика башлығы залда йыйылғандарға һәм бер сәғәткә телевизор экрандарына һәм планшеттарға текәлгәндәргә нимәләр һөйләне һуң?\nДәүләттең бигүк ваҡ булмаған бурыстары хаҡында\nТәүге минуттарҙа уҡ республика чиновниктарына донъяның иң уңышлы мэрҙарының береһе иҫәпләнгән Нью-Йорктың элекке мэры Рудольф Джулиани һымаҡ булыу бурысы ҡуйылды. Уның “ватылған тәҙрәләр теорияһы”, хатта иң насар хәлде лә, әгәр көн дә тырышһаң, яҡшы яҡҡа үҙгәртеп була, тип өйрәтә. Мәҫәлән, енәйәтселеккә батҡан Гарлемды ул бөгөн урта синыф кешеләре йәшәгән уңышлы биҫтәгә әйләндерә алған. Әгәр ҙә инде бер генә булһа ла “ватыҡ тәҙрә”гә күнһәк, проблема хәл ителмәйәсәк.\n– Балаларҙың түшәме емерелергә торған мәктәптә уҡыуына юл ҡуйырға ярамай. Кешеләрҙең сәғәттәр буйы поликлиникала, күп функциялы үҙәктә сиратта тороуына, ҡыш автобус туҡталыштарында өшөүенә юл ҡуйырға ярамай. ХХI быуатта балаларҙың мәктәпкә дөм ҡараңғыла йөрөүенә битараф ҡалырға ярамай. Власть йорттарҙы яҡтылыҡ һәм йылылыҡ менән тәьмин итергә, уларға ремонт яһарға, юлдарҙы ҡарҙан таҙартырға, урамдарҙа, ихаталарҙа, подъездарҙа таҙалыҡ булдырырға тейеш. Көндәлек эштә бер ниндәй ҙә ҡаһарманлыҡ юҡ, әммә республика халҡы үҙҙәре өсөн бик мөһим булған нәҡ ошо көнкүреш мәсьәләләрен хәл итеүҙе көтә, – тине Радий Хәбиров.\nМиллиардты ҡайҙан табырға\nВаҡытының яртыһын, бәлки саҡ ҡына күберәгендер ҙә, Радий Хәбиров социаль мәсьәләләргә бағышланы. Ошо ярты сәғәт эсендә хөкүмәткә тиҫтәләгән яңы бурыстар ҡуйылды. Мәҫәлән, балалары баҡсаға йөрөгәндәрҙең барыһына ла ата-әсәләр түләүен компенсациялауға миллиард һум аҡса табырға, инвалид баланы ҡараған өсөн пособие күләмен, ошондай бала тәрбиәләгән ғаиләләргә балаларын реабилитациялауға, шул иҫәптән шәхси үҙәктәрҙә, сертификаттар биреүҙе арттырырға. Мөмкинлектәре сикләнгән кешеләрҙе фатир менән тәьмин итеүгә сығымдарҙы 200 миллион һумға тик-лем, биш һәм унан күберәк балиғ булмаған балалы ишле ғаиләләр өсөн торлаҡҡа 500 миллион һумға тиклем арттырырға кәрәк...\nОшо мәлдә эштәрҙең күләмлегенән финанс министрының йөҙөндә хәсрәт һәм ҡот осоу сағылғандыр ҙа, моғайын, ләкин беҙгә уны күрһәтмәнеләр.\nӘ йөкләмәләр йөкләтелде генә.\n– Әүҙемлек күрһәтегеҙ, кәрәкле белгестәрҙе үҙегеҙ эҙләгеҙ, социаль, көнкүреш йәһәтенән уларға ярҙам итегеҙ. Улар өсөн хатта йырлай һәм бейей алаһығыҙ – тик улар һеҙҙә ҡалһын ғына. Бөтә тырышлығығыҙға яҡташтарығыҙҙың сәләмәтлеге бүләк буласаҡ, – тип аңлатты Радий Хәбиров төбәктә табиптарҙың етешмәүен.\nҠыҙыҡ, бейеп йөрөгән район башлығын күрер кәрәк ине.\nИкенсе ярты сәғәтен Радий Хәбиров “комфортлы мөхит” тип аталған темаға арнаны – бөтә ерҙә лә матур, уңайлы, ҡулай булһын, кешеләрҙең тыуған яҡтарын ташлап китеү уйына килмәһен.\n– Кешеләр менән ҡайҙа ғына осрашһам да, уларҙы бик күп ирҙәрҙең лайыҡлы эш эҙләп республиканан ситкә китеүе борсой. Республикабыҙ өсөн был бөгөн иң мөһим проблемаларҙың береһе, тип иҫәпләйем мин. Беҙгә лайыҡлы хеҙмәт хаҡы түләнгән яңы эш урындары кәрәк. Яңы производстволар асасаҡбыҙ, – тине Хәбиров.\nЙәки бына ауыл хужалығы. Башлыҡ фекеренсә, агросәнәғәт комплексы иҡтисадыбыҙҙың иң перспективалы үҫеш нөктәләренең береһенә әүерелә ала.\n– Бөгөн беҙ 350 миллиард һумлыҡ ҡулланабыҙ, ә иң яҡшы тигәндә лә 170 миллиард һумлыҡ ҡына етештерәбеҙ, йәғни ҡеүәтебеҙҙең яртыһынан аҙыраҡ. Хатта әҙер аҙыҡ-түлек тә түгел бит әле, башлыса сеймал сығарабыҙ, шул арҡала өҫтәмә хаҡтан байтаҡ табышты юғалтабыҙ, – тине Хәбиров.\nШунан республика етәксеһе беҙҙә мәктәп тамамлағандарҙың сирек өлөшөнән ашыуы йыл һайын башҡа төбәктәрҙең юғары уҡыу йорттарына уҡырға китеүен хәтергә төшөрҙө. Уларҙы үҙебеҙҙә ҡалдырыу өсөн беҙҙең университеттар Рәсәйҙең алдынғы вуздары кимәлендә булырға тейеш! Бының өсөн хөкүмәткә киләһе йыл аҙағына тиклем Технополис – республика Фән һәм технологиялар йортон булдырырға, ҡайҙа һәм нисек итеп вуз-ара кампус – заманса ҙур дөйөм ятаҡ төҙөү мәсьәләһен уйлашырға тейеш.\nЙәки бына беҙҙең ихаталар. Әле өс меңгә яҡын ихата кисекмәҫтән ремонтлауҙы талап итә. Бының өсөн Башҡортостан киләһе йыл 3,4 миллиард һум бүләсәк, тағы ла бер миллиард һум подъездарҙы ремонтлауға бүленәсәк.\n– Бындай программалар башҡа төбәктәрҙә эшләй ҙә инде. Алты йылда 26 меңдән ашыу подъезды төҙөкләндереп, проблеманы тулы-һынса хәл итеүҙе планлаштырабыҙ, – тине Радий Хәбиров.\nБашҡортостанда беренсе булып “БЕҘ ЯҠШЫРАҠ БУЛДЫРАБЫҘ!” тигән яҙыулы футболкалар сығарыусы байығасаҡ. Нәҡ ошо һүҙҙәр, башлыҡтың фекеренсә, алдағы күп йылдарға беҙҙең девизыбыҙ булырға тейеш, башҡа сарабыҙ юҡ.\n– Республикабыҙҙа ғәҙеллеккә ихтыяж ҙур, көндәлек эштәрҙә, һәр кеше тормошонда һиҙелә ул. Шуға ла йондоҙҙарға ынтылырҙан алда иң элек ошо ерҙәге, кешеләр өсөн ысын мәғәнәһендә мөһим булған ябай ихтыяждарҙы ҡәнәғәтләндерергә кәрәк. Ғәҙеллекте мин нисек аңлайыммы?\nКешеләр намыҫлы эшләп, бының өсөн лайыҡлы хеҙмәт хаҡы алһа.\nДәүләткә тиҫтәләрсә йыл ғүмерен биргән ветерандар үҙҙәрен онотолған һәм мәхрүм итеп тоймаһа.\nБизнесҡа дәүләт ярҙамы “үҙебеҙҙеке-ләр”гә һәм “сит-ят”тарға айырмайынса күрһәтелһә.\nЕтәксенең “иң яратҡан хеҙмәткәрҙәре” бул-маһа.\nЗакон алдында барыһы ла тиң булһа.\nАлға киткән муниципалитеттар артта ҡалғандарға ярҙам итһә.\nҒөмүмән, көслөләр көсһөҙҙәргә – ҡарт-тарға, балаларға, аҙ тәьмин ителгәндәргә, махсус ихтыяжлы кешеләргә ярҙам итһә. Сөнки был — ғәҙел.\nҒәҙеллек – әшнәлек күренештәренең бөтөнләй булмауы ул. Ауылдарыбыҙҙағы һәр егет йәки ҡыҙ, әгәр ул яҡшы уҡый, һәләттәрен үҫтереү өҫтөндә бик күп эшләй икән, үҙебеҙҙә, тыуған республикаһында уңышҡа өлгәшә аласағына ышанырға тейеш.


Өфөлә «Терра Башҡортостан» ат-спорт турнирының еңеүселәрен билдәләнеләр\n11 октябрҙа «Аҡбуҙат» ипподромында «Терра Башҡортостан» ат-спорт турнирының финал ярыштары уҙҙы.\nУларҙа һайлап алыу этаптарында еңеүселәр ҡатнашты. Шулай итеп, Башҡортостан Республикаһының Дыуан, Илеш, Дүртөйлө, Белорет, Федоровка, Ҡыйғы, Бишбүләк, Стәрлетамаҡ, Көйөргәҙе, Күгәрсен, Борай һәм Хайбулла райондарынан ҡатнашыусылар ярышты.\nЕңеүсене ике этап һөҙөмтәләре буйынса билдәләнеләр. Беренсе урынды Күгәрсен районынан Динис Ҡорбанаев яуланы. Икенсене – Көйөргәҙе районынан Айбулат Әбдрәхимов һәм өсөнсө урынды Хәйбулланан Виталий Рогачев алды.\nШулай уҡ, турнир сиктәрендә ипподром холында ҡатнашыусы райондарҙың тауар етештереүселәре продукцияһы йәрминкәһе ойошторолдо.Унда башҡорт кымыҙы, бал, һөт продукттары, ит деликатестары, туҡыу продукцияһы тәҡдим ителде.\n«Терра Башҡортостан» ат-спорт турниры был йылдың март айында башланғайны. Ул Башҡортостанға 100 йыл тулыу айҡанлы үткәрелде.


9 йылда - 82 йорт!\n9 Август 2020, 09:25\nЙәмил Рамаҙан улы – Йомаш егете. Әле ғаиләһе менән Баймаҡта йәшәй. Тормош иптәше Әлмира менән ике ул һәм бер ҡыҙ үҫтерәләр. Ғаиләһен тәьмин итеү өсөн ул үҙ эшен булдырырға ҡарар итә. Йәмилгә бер туған Ғәзим ағаһы балта тотоу, өй төҙөү серҙәренә төшөндөрә. Шулай итеп, ул эшҡыуарлыҡ юлына баҫа. Дүрт кешене ярҙамға алып, тәүге өйҙәрен Хәйбулла районының Бүребай ҡасабаһында һала. Унда 22 йортто сафҡа индерәләр. Хәҙер иһә уның ҡарамағында 15 кеше эшләй. Уларҙың барыһын да Йәмил Рамаҙан улы үҙе оҫталыҡ серҙәренә өйрәтә. Шулай итеп, Байегетовтар туғыҙ йылда 82 өй төҙөп, файҙаланыуға тапшырған. Тимәк, 82 ғаилә үҙ ҡәлғәһендә бәхетле ғүмер итә. Улар араһынан - Баймаҡтан 17 ғаилә.\n9 йылда – 82 өй!\nСит яҡтарҙа ғына түгел, Баймаҡта ла күҙҙе лә айырып ала алмаған, һоҡланып ҡараған өйҙәр күп. Уларға ҡарап, их, шундай өйөң булһын ине, тип хыялланып та ҡуяһың. Теләгәндә, һеҙҙең дә бит шундай өйлө булыуығыҙ ихтимал. Бының өсөн Баймаҡта ошо йүнәлештә эшен булдырған Йәмил Байегетов һеҙгә ярҙамға киләсәк.\n- Беҙҙең бригада Баймаҡта ғына түгел, Сибай, Магнитогорск, Ҡарталы ҡалаларында, Йылайыр, Хәйбулла, Күгәрсен, Ейәнсура райондарында ла йорттар һалыу менән мәшғүл, - тине Йәмил Байегетов. - Тәүге осор буласаҡ өйҙөң проектын үҙебеҙ тәҡдим итә инек. Хәҙер иһә һәр кемдең теләге буйынса төҙөйбөҙ. Бының өсөн уларға интернет селтәре ярҙамға килә. Кеше ниндәй өй теләй, шулай итеп һалып бирәбеҙ.\nБөгөн кеше күберәк 1,5 ҡатлы өйгә өҫтөнлөк бирә икән. Йәғни, аҫта аш-һыу, йыуыныу, ә өҫкө ҡаттарҙа йоҡо бүлмәләре урынлаша. Йорттарҙы һалыу өсөн башлыса урындағы төҙөлөш материалдары файҙаланыла. Уның өсөн Йәмил Байегетов район эшҡыуарҙары менән тығыҙ бәйләнеш булдырған. Ниндәй күләмдә, күпме ағас кәрәклеген заказ буйынса быстырып ала. Бер комплект өйгә нигеҙенән башлап бура, иҙән, түбә таҡталары инә. Ә инде тәҙрә, ишектәрҙе кеше үҙе ниндәйҙе теләй - шуны ҡуйҙырта. Заказсының теләге буйынса өйҙөң эске биҙәлешен дә эшләп бирәләр.\nОҫта ҡулдарға бер йортто төҙөү өсөн 23 көн талап ителә. 8х9 үлсәмдәге өйҙөң хаҡы яҡынса 850-900 мең һумға барып баҫа. Алты айға тиклем кисектереп түләү мөмкинлеге ҡаралған.\nБайегетовтарҙан йорт һалдырыу өсөн халыҡ алдан уҡ сиратҡа яҙыла. Айырыуса ҡыш көнө күпләп заказдар йыйыла. Һәм шул ваҡытта уҡ буласаҡ өйҙөң төҙөлөш материалдарын туплап, ер биләмәһенә һалып ҡуйыла. “Ҡыш көнө уларҙың хаҡтары арзаныраҡ”, - тип аңлатты быны Йәмил Байегетов.\n“82 йорт араһынан иң ныҡ оҡшаған өй тип ҡайһыныһын әйтер инегеҙ”, - тип һорамай булдыра алманым әңгәмәсемдән. Ул уйлап та тормай: “Сибайҙа, бер ауылдашыма һалып биргән йорт, - тине. - Һалған йорттарҙың бөтә булған нескәлектәрен, үҙенсәлектәрен ҡарап, өйрәнеп, үҙемдең ғаиләмә лә хәҙер йорт һала башланым”.\nЙәмил Байегетовҡа йорттарҙан тыш башҡа объекттар төҙөүҙе лә ышанып тапшыралар. Улар ҡулынан Баймаҡ ҡалаһында бер нисә сауҙа үҙәге, кафе, төҙөлөш базаһы һәм башҡа биналар ҡалҡып сыҡҡан. Уның өсөн шлакоблок, инсиблок, пеноблок материалдары файҙаланыла.\nКемдең өйлө булғыһы килә? Икеләнмәйсә Йәмил Байегетовҡа мөрәжәғәт итә алаһығыҙ.


Подъездар заманса төҫ аласаҡ\n1 Март 2019, 12:34\nРайон хакимиәте башлығы Марс Кашапов уҙған аҙнала Малаяҙ ауылының быйыл йүнәтеләсәк подъездары торошон ҡарап сыҡты.\nБыйылдан республикала күп фатирлы йорттарҙың подъездарын ремонтлау буйынса программа эшләй башлай. Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров төҙөкләндереү эштәре фатир хужаларының теләк-тәҡдимдәре буйынса башҡарылырға тейешлеген талап итте. Йәғни күп фатирлы йортта йәшәүселәр ремонт эштәре төрөн, подъездың төҫөн һайларға бурыслы.\nРайон хакимиәте башлығы Марс Кашапов уҙған аҙнала Малаяҙ ауылының быйыл йүнәтеләсәк подъездары торошон ҡарап сыҡты. Район үҙәгенең Коммунистик урамындағы 62, 64, 64/1, 67/2, 70-се һәм Мәктәп урамындағы 2/1-се йорттарындағы йәмғеһе 13 подъезды ремонтлау күҙаллана.\nӘлбиттә, уҙған быуаттың 60 – 70-се йылдарында һалынған ике ҡатлы йорттарҙың күбеһе бөгөн насар хәлдә. Урындағы коммуналь хужалыҡ фатир милекселәре иҫәбенә ҡайһы бер подъездарға ғына ағымдағы ремонт үткәргән. Ә бына был подъездарҙың ишек-тәҙрәләрен алмаштырыу, иҙән, баҫҡыс майҙансыҡтарын төҙөкләндереү, почта йәшниктәрен яңыртыу талап ителә. Ә ҡайһыларында электр щиттары, үткәргестәрҙең торошо ҡурҡыныс, хатта ҡарайып янып сыҡҡандары ла бар. Щиттарҙың күбеһе асыҡ тора, унда тәмәке төпсөктәре, сүптәр ҙә ята – был янғын сығыу ҡурҡынысын тыуҙыра, бала-сағаға ла хәүефле.\nМарс Кашапов, “Комус” йәмғиәте етәкселеген ҡаты тәнҡитләп, коммуналь хужалыҡ вәкиленә был етешһеҙлектәрҙе төҙәтергә ҡушты. Ә республика программаһы буйынса подъездарҙың тышҡы ишектәре – тимерҙән, тәҙрәләре пластиктан буласаҡ, иҙәндәргә керамик плитәләр йәйеләсәк, тышҡа ла, эскә лә яҡтыртҡыстар ҡуйыласаҡ, стеналары асыҡ төҫтәргә буятыласаҡ һ.б. эштәр башҡарыласаҡ. Был программа 2024 йылға тиклем иҫәпләнгән.


Күршеңә ярҙам ит | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nОшо исем аҫтында Башҡортостанда үҙенсәлекле акция старт алды. Уның маҡсаты – үҙ аллы изоляция ваҡытында мохтаж кешеләргә ярҙам итеү. Проект авторҙары — ЛДПР фирҡәһенең төбәк бүлексәһе. Партия ағзалары ирекмәндәр менән бергә халыҡҡа аҙыҡ-түлек кәрзиндәре тарата.\nУнда туҡмас, ҡарабоҙай, дөгө ярмаһы, һөт, икмәк, сәй һәм мәктәп кәрәк-яраҡтары ла бар. Беренселәрҙән булып мөрәжәғәт итеүсе Вәлиевтар ғаиләһе 9 бала тәрбиәләй. Иң кесеһенә йәш ярым, өлкәненә 14 йәш. Үҙ аллы изоляция мәлендә бындай ярҙам бик мөһим, ти улар.


Башҡортостан халҡына контракт буйынса хәрби хеҙмәт тураһында нимәләр белергә кәрәк\nБашҡортостандың хәрби комиссариаттарына контракт буйынса хәрби хеҙмәткә юлланырға теләгән ир-егеттәрҙең күпләп мөрәжәғәт итеүе күҙәтелә. Тыуған ил һағына баҫырға теләүселәр һаны былтырғы йылдар менән сағыштырғанда бер нисә тапҡырға артҡан.\nТәжрибәле яугирҙәр һәм күңелендә илһөйәрлек рухы йөрөткән ир-егеттәр үҙебеҙҙекеләргә ярҙам итеү теләге менән контракт буйынса хеҙмәткә яҙыла. Кандидаттарға төп талаптар һәм быйыл контракт буйынса хеҙмәткә ҡағылышлы ғәмәлгә ингән яңылыҡтар тураһында һөйләйбеҙ.\n1. Кем контракт буйынса хеҙмәт итә ала\nБыл килешеүҙе граждандар Рәсәй Оборона министрлығы менән ирекле рәүештә төҙөй. Улар өсөн армияла хеҙмәт итеү – бурыс ҡына түгел, аңлы рәүештә һайлаған юл да. Ябай итеп әйткәндә, был – уларҙың эше һәм уның өсөн хеҙмәт хаҡы түләнә. Профессиональ хәрбиҙәр айырым фатирҙа йәшәй, иртәнсәк часҡа килә, ә кискеһен ғаиләһе янына ҡайта. Улар, килешеүҙе өҙөп, граждан эшенә күсә ала.\nКонтрактты өс айҙан күберәк ваҡыт хәрби хеҙмәт үтеүселәр, хәрби һөнәри йәки юғары белем биреү ойошмаларына уҡырға инеүселәр, шулай уҡ запаста булыусылар төҙөй ала. Тулы исемлек менән «Хәрби бурыс һәм хәрби хеҙмәт тураһында» федераль закондың 34-се һәм 35-се статьяларында танышырға мөмкин.\nИң мөһиме – Тыуған илгә тоғро хеҙмәт итеү теләге булыуы һәм ҡайһы бер талаптарға яуап биреү. Күпселек вазифалар өсөн 11 класс белемгә эйә булыу мотлаҡ. Физик әҙерлек йәһәтенән көсһөҙҙәр, енәйәт яуаплылығына тарттырылғандар (ул ғәмәлдән сыҡҡан хәлдә лә) хәрби контракт төҙөй алмай. Шулай уҡ кандидаттар медицина тикшереүе үтә һәм һөнәри-психологик тест һорауҙарына яуап бирә.\n2. Йәш сикләүен 50-гә тиклем күтәрҙеләр\nЭлек хәрби хеҙмәт үтеү өсөн тәүге контрактты 40 йәшкә тиклемге Рәсәй граждандары төҙөй ала ине, быйыл май аҙағында был сикләү бөтөрөлдө. Президент Владимир Путин тейешле законға ҡул ҡуйҙы. Үҙгәрештәр индереүселәрҙең фекеренсә, юғары теүәллектәге ҡорал, ҡорамалдар һәм хәрби техника менән эш итеү өсөн юғары һөнәри әҙерлекле белгестәр талап ителә, ә ундай һәләт 40-45 йәштәрҙә генә ныҡлы барлыҡҡа килә. Оборона министрлығы хәбәр итеүенсә, хәҙер контракт буйынса хеҙмәткә 50 йәшкә тиклемгеләрҙе лә алалар.\n3. Оборона министрлығы яҡташлыҡ яҡлы\nБыйылғы йылдың мөһим яңылыҡтарының береһе – контракт буйынса хеҙмәт итеүселәрҙе хәрби частарға билдәләгәндә яҡташлыҡ принцибына таяныу. Был бер республиканан булған кешеләр иңгә-иң терәп хеҙмәт итһен, бер-береһенә терәк-таяныс булһын өсөн эшләнә. Ғәмәлдә күренеүенсә, бындай «милли» батальондар хәрби рухты нығытыу һәм яугирҙәрҙең хәүефһеҙлеген тәьмин итеү йәһәтенән бик отошло, сөнки эргәңдәге яҡташың өсөн яуаплылыҡ тойғоһо ла көслөрәк була.\n«Алыш барған мәлдә кешеләр бөтөнләй икенсе: ғүмереңде ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, бер-береңә ярҙам итергә, һуңғы ҡабым ризығың менән бүлешергә лә әҙерһең. Хатта ниндәйҙер ярыш сәме уянғандай: кем беренсе булып ярҙамға килеп өлгөрә. Тағы бер мөһим төшөнсә лә роль уйнайҙыр: Тыуған илгә ҡайтҡандан һуң бер кемдең дә ҡурҡаҡ һәм хыянатсы булараҡ танылғыһы килмәй», – тип һөйләне «Башинформ» агентлығына биргән интервьюһында Украиналағы хәрби операцияла ҡатнашҡан контракт буйынса хеҙмәт итеүсе.\n4. Контракт буйынса хеҙмәт итеүселәргә нимәләр тейеш\nКонтракт буйынса хәрби хеҙмәт үтеүселәргә аҡсалата түләү айлыҡ оклад (званиеға бәйле), оклад (хәрби дәрәжәгә ҡарап), шулай уҡ стаж, квалификация, айырым хеҙмәт шарттары, дәүләт серенә рөхсәт, хәүефле заданиеларҙы үтәгән өсөн өҫтәмә айлыҡ түләүҙәрҙән тора. Әлеге ваҡытта ул яҡынса 220 мең һум.\nБынан тыш, федераль ҡағиҙәләргә ярашлы, контракт буйынса хеҙмәт итеүселәргә хәрби хәрәкәттә ҡатнашҡан һәр көн өсөн һигеҙ мең һум, «гражданка»ға ҡайтҡас, торлаҡ-коммуналь түләүҙәргә компенсация, юғары уҡыу йортона конкурсһыҙ уҡырға инеү һәм башҡа ташламалар ҡаралған. Башҡортостан да үҙебеҙҙекеләр тураһында хәстәрлек күрә, шуға күрә республика батальондарына яҙылыусыларға өҫтәмә ярҙам саралары булдырылды. Аныҡлап әйткәндә, уларға 200 мең һум күләмдәге бер тапҡыр аҡсалата түләү һәм тәүлегенә ике мең һум ҡаралған.\nГенерал Шайморатов тураһында дүрт ҡыҙыҡлы факт\n1. Биш сит тел белгән\nМиңлеғәле Шайморатов ярлы ғаиләлә үҫкән, бала саҡтан ялланып эшләгән, үҙ мәлендә башланғыс белем алыу мөмкинлеге лә булмаған. Әммә һуңынан барыһын да ҡыуып еткән. Уға айырыуса сит телдәрҙе өйрәнеү еңел бирелгән: ул инглиз, ҡытай, уйғыр һәм ҡаҙаҡ телдәрендә иркен аралашҡан, француз телен аңлаған.\n2. Будённый көмөш ҡылыс бүләк иткән\nКавалерия полкында хеҙмәт иткән осоронда Шайморатов Граждандар һуғышынан һуң ҡалған төрлө бандаларҙы юҡ итеүҙә ҡатнаша. Бер махсус операциянан һуң буласаҡ Советтар Союзы маршалы Семен Будённый Шайморатовҡа почетлы ҡорал – исемле көмөш ҡылыс бүләк итә. Легендар комдив был ҡылысты ғүмеренең һуңғы көнөнәсә үҙе менән йөрөтә.\n3. Кремлде һаҡлаған\n1925 йылда Миңлеғәле Шайморатовты Мәскәүгә күсерәләр. Бында ул берләштерелгән хәрби мәктәпте етәкләй, артабан Кремлде һаҡлаған полктың командиры була. Тиҙҙән уны Фрунзе исемендәге хәрби академияға ебәрәләр, унан инде Төркиәгә – хәрби атташе, артабан Ҡытайға советник булып юллана. Командировканан ҡайтҡас, уға айырым Кремль полкы ышанып тапшырыла.\n4. Дивизия – Геройҙар һаны буйынса рекордсмен\n«Салауат вариҫтары сигенә белмәй» тип ҡабатларға яратҡан Шайморатов яугирҙәрен һөжүмгә күтәргәндә. Башҡорт атлылары айырым бер ҡаһарманлыҡ менән көрәшкән, фашистар уларҙы күрә алмаған. Бөйөк Ватан һуғышында 112-се Башҡорт атлы дивизияһы Дондан Эльбаға тиклем дүрт мең саҡрымдан ашыу хәрби юл үткән. Һуғышта күрһәткән ҡаһарманлығы өсөн дивизияны 15 тапҡыр Юғары Баш командующийҙың бойороҡтарында билдәләгәндәр. Дивизияның 3860 яугиры орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән, 78-е – Советтар Союзы Геройы, тағы бишәүһе Дан орденының тулы кавалеры булып таныла. Был тиклем геройҙы Ҡыҙыл Армияның башҡа бер берләшмәһе лә бирмәй.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺИН ЯНМАҺАҢ, МИН ЯНМАҺАМ... - 2019 - Мәҡәләләр\nҺИН ЯНМАҺАҢ, МИН ЯНМАҺАМ...\nБеҙ, биш егет, йәш талдан үрелгән ике кәрзингә турғай йомортҡаһы ҙурлығындағы таштар һалабыҙ. Ул кәрзиндәрҙең береһенә бер халыҡ шағирының исем-шәрифе, икенсеһенә "Рәйес Түләк" тип яҙылған. Таштарҙы икегә бүлеүҙең шарты шулай: һалыр алдынан һәр кем ике шағирҙың да үҙе аңлаған-белгәнсә ижадын баһалай. Берәүебеҙ "ултырыштың" сәркәтип вазифаһын үтәй - һалынған һәр ташты иҫәпләп, ҡағыҙға теркәп бара. Үҙебеҙсә ярым ысын, ярым шаярып, кемдең кем икәнен билдәләү буйынса ярыш ойошторғанбыҙ инде.\nНиһайәт, биш кешенең биш номинацияға бүлгеләнгән етешәр ташы ла ике кәрзингә һалынып бөттө. Бер иптәшебеҙ һәммәбеҙҙең дә ҡыҙыҡһыныусан ҡараштары аҫтында тәүҙә бер, унан икенсе кәрзиндәге таштарҙы һанап, өҫтәлгә теҙә башлай. Һөҙөмтәлә Рәйес Түләктең таштары күберәк килеп сыҡты. Бер мәлгә аптырашып ҡалабыҙ. Барыбыҙ ҙа, юҡ, былай булыуы мөмкин түгел, ҡайҙалыр яңылышлыҡ китте, тип уйлай. Мин дә шулай уйлайым. Сөнки бының, ысынлап та, булыуы мөмкин түгел, уға юҡҡа халыҡ шағиры исеме биргәндәрме? Рәйес кем инде әлеге олпат һәм популяр шағир алдында?\nЯңынан һанайыҡ, тине кемдер. Яңынан һанарға кереште иптәш - был юлы өҫтәлдәге таштарҙы һанап, кире кәрзингә һала барҙы. Барыбыҙҙың күҙе - уның ҡулдарында, йәнә хәрәмләшә күрмәһен, йәнәһе. Бына ғәжәп, был юлы ла Рәйестең таштары бишәүгә артыҡ сыҡты. Өсөнсө хисаплауҙа ла таштар халыҡ шағиры файҙаһына түгел ине. Тамам аптырашта ҡалдыҡ, бер-беребеҙҙең күҙенә ҡарарға оялдыҡ, ә олуғ ижадсының күҙенә нисек ҡарарбыҙ? Беребеҙ уның ҡолағына (аранан хаин табылмаҫ тимә!) төшөрһә, бөттө бит!\nОшо йылдың ун өсөнсө октябренән ун дүртенә ҡараған төндә күргән төш был. Әлдә төш. Уяндым да бер килке тамам аптырап яттым. Төштәге һымаҡ ышанманым да, ғәжәпләндем дә, ниндәй һығымта яһарға, нисек юрарға ла белмәнем. Һаман да белмәйем.\n...Рәйес Түләк, ниңәлер, гел үкенесле тойғолар менән иҫкә төшә. Бының сәбәбен үҙем дә аңлап-төшөнөп етмәйем. Тәү сиратта, иртә, 47 генә йәшендә арабыҙҙан китеүенәндәр. Үҙеңдән йәшерәктәрҙең үҙеңдән алда гүргә инеүе - тормоштоң ҙур ғәҙелһеҙлектәренең береһе. Шуға ла күңелдә әсенеү тойғоһо менән бергә уның алдында уңайһыҙланыу тойғоһо ла бар… Уйлаһаң, әҙәбиәтебеҙгә күренеш булырҙай күпме аҫыл шиғыр, поэма, тәнҡит мәҡәләләре, публицистик әҫәрҙәр өҫтәй алыр ине. Уның холоҡ-фиғелен күпмелер дәрәжәлә белгәнгә, иң мөһиме, ижады менән таныш булғанға, шулай уйлайым: эсеңдәге ут-ялҡын, ҡыҙыл торомбаш менән оҙаҡ йәшәүе мөмкин дә булмағандыр, иртәме-һуңмы, һәр хәлдә 80-гә еткәнсе түгел, ул һине эстән яндырасаҡ. Талант эсендәге ана шул ут-ялҡынды һис һүндерә алмай, усаҡҡа, тимәк, үлеменә барған күбәләк һымаҡ талпынып осоуын белә. Бында уның хатаһы юҡ, бәләһе генә бар.\nХолоҡ-фиғеле, үҙен тотошо менән ауан егет ине Рәйес. Дуҫ булдыҡ, тип әйтә алмайым, улай ҡәтғи раҫлау өсөн байтаҡ нәмә уртаҡлығы кәрәк, осрашыуҙар ҙа күберәк осраҡлы ине. Ул Сибайҙа йәшәне, Өфөгә килеп тә эшләп алды, әммә бындағы әҙәби мөхиткә инеп китә алманы, буғай (Өфө күҙ йәштәренә ышанмай), мәркәзебеҙҙә фатир табып, ғаиләһен күсереп төпләнеп йәшәргә, тигән ниәте лә бар ине. Шулай ҙа уның менән булған һәр осрашыу тигәндәй хәтергә уйылып ҡалған. Сөнки хәбәре, фекер йөрөтөүе, баһаһы, ҡыҙыҡһыныу даирәһе ғәҙәти түгел ине.\n...Улым Илнур тәүге ике курсты Сибай институтында уҡыны. Шул арҡала йыш ҡына көҙөн уҡыуҙар башланыр, яҙын тамамланыр алдынан янына барғылап йөрөлдө - сезонлы кейем-һалым, фатирҙа йәшәгәнлектән, аҙыҡ-түлек илтелде. Деканатҡа, уҡыу-уҡытыу бүлегенә инеп, уҡыуы менән дә ҡыҙыҡһынам. Шундай барыуҙарҙың береһендә Рәйескә тап булып (уның унда башҡорт теленән уҡытып йөрөгән сағы) уҡытыусылар бүлмәһендә, дәрестәре бөткәс, урамда һөйләшеп торҙоҡ. Әллә шунда, әллә икенсе килеүемдә, фатирына ла алып ҡайтты. Хәбәребеҙ күпселектә әҙәбиәт, Өфөләге тормош, уртаҡ таныштар, кемдеңдер әҫәре тураһында булды. Һөйләшеүҙә шағирҙың әҙәбиәтте нескә аңлауы, юғары зауығы, фекерләү ҡеүәһе, үҙенең яҙғандарына ла, ҡәләмдәштәренең ижадына ла талапсанлығы күренеп тора - мәркәзебеҙҙән алыҫта көн итһә лә бар булмышы менән әҙәбиәтебеҙ эсендә ҡайнағаны һиҙелә. Ошондай бер нисә осрашыу нигеҙендә лә мин уның саф шағир ғына түгел, төплө ғалим да, һәләтле мөғәллим дә икәненә ышандым.\n...Рәйестең шағирлығы ҡабул ителгән, ә бына тәнҡитсе булараҡ уны "асыуым" Талха Ғиниәтуллиндың "Баҙ" тигән хикәйәһенә эшләгән анализы булды. Мәҡәлә 1998 йыл "Шоңҡар" журналында баҫылып сыҡты. Үҙем тәржемәләгән ул хикәйәне Рәйес энәһенән ебенәсә тигәндәй тикшереп, мин күрмәгән, уйламаған нәмәләрҙе күреп, хикәйәнең һәр һүҙенә, деталенә, боролошона, геройҙарҙың һәр ҡылығына баһа-анализ яһағайны. Әҫәрҙe был тиклем дә тәфсирле, ентекле тикшергән кешене мин бик һирәк осратам. Уны тәнҡит мәҡәләһе тип тә әйтеп булмай, ә уҡыусыға, шул уҡ үҙенең студентына автор әйтергә теләгән фекерҙе аңлатыу, төшөндөрөү, баһалау ине ул. Һәм, ғәжәп, уның был мәҡәләһен уҡығас, әлеге хикәйә миңә тағы ла аңлайышлыраҡ, бейегерәк булып китте, үҫте...\nЫсынлап та, күп тәнҡитселәребеҙ, ғөмүмән, әҙәбиәтселәребеҙ өсөн өлгө булырлыҡ ине Рәйес Түләктең күҙәтеүҙәре. Ҡараштары киң, күҙе үткер, ҡыйығы бейек ине. Эйе, таштары күп ине… Үҙемә ҡалһа, тағы ла бер елле мәҡәлә яҙҙы Рәйес… Минең "Ҡытай-город" повесын уҡығас, "Үҙ әсәһен һатҡан булыр…" тигән хеҙмәт ижад итте ("Ватандаш", 2003 йыл, 1-се һан). Әҫәрҙә мин күтәреп маташҡан ер проблемаһын бер Башҡортостанға килгән йәки киләсәк афәт итеп түгел, алдағы йылдарҙа тотош Рәсәйгә янаясаҡ афәт икәнен күрһәтте. Бының ниндәйҙер айырым географик территория булараҡ аныҡ бер колхоз еренә генә түгел, халыҡҡа, милләткә, туған телгә, алдағы йылдарҙа беҙҙең балалар, eйәндәр өҫтөнә ятасаҡ ауыр йөк буласағын иҫбатланы. Төбөн ҡарағыҙ, тормошобоҙ мин күрһәткәнсә, Рәйес иҫкәрткәнсә китeп бара түгелме һуң? Ерҙәр, урмандар һатыла, ер аҫты байлыҡтары, эре сәнәғәт предприятиелары, хатта ҙур магазиндар һатылып бөтөп бара. Бөтмәһә әле. Ҡайҙа барма, ҡайҙа ҡарама - "Ҡытай-город!" Ә беҙ һаман "Хуш киләһегеҙ, дуҫтар, рәхим итегеҙ!" тип ҡоластарҙы киң йәйеп, килмешәктәрҙең һәр ҡайһыһын икмәк-тоҙ, ҡурай моңо менән ҡаршылап торабыҙ…\n...Шағир һуңғы китабын - "Мең дә икенсе кис…"ен ҡулына алып өлгөрә алманы. Үҙе үлгәндең иртәгәһенә үк тигәндәй сыҡты шекелле ул. Элек шиғыр, поэмалары менән өҙөк-һурыҡ ҡына тигәндәй танышып барғанлыҡтан, был китабын беренсе битенән аҙағынаса уҡып сыҡтым. Уның донъяһын аңлау, белеү өсөн махсус рәүештә һәр кис бер генә бөртөк шиғырын уҡыным (бер ҡыш Чеховтың хикәйәләрен шулай уҡығайным). Тетрәтте, һиҫкәндерҙе тупланмалағы әҫәрҙәр, аптыратты, һоҡландырҙы, үкендерҙе. Был тойғолар йомартлығы Рәйестең юҡлығынан түгел, хәйер, уныһы ла тәьҫир итмәй ҡалмағандыр, ә ярһыу күңеле, тынғыһыҙлығы, һәр нәмәгә асыҡ һәм аныҡ позицияла булыуы, милли үҙаң юғарылығы, тел тип, ил тип һыҙланыуы таң ҡалдырҙы. Саң ҡаға, иҫкәртә шағир, йөрәген баш осона күтәреп, үҙ ярынан милләтте эйәртергә ынтыла лабаһа! Бер буш юл, бер буш шиғыр юҡ, һәр ҡайһыһы фекерле, хис-тойғоно, ысын шиғриәттең аҫыл өлгөләре!\n...Китапта "Яҙмыш" тигән шиғыр бар. Биш кенә строфанан торған был шиғыр - шағирҙың йәшәү һәм ижад кредоһы. Уның сәйәси, ижтимағи ҡараштарын, йөҙөн, позицияһын билдәләгән әҫәр. "Боҙ өҫтөндә янып аҡҡан ут мин. Бәүелә-һуғыла ике ярына…" Рәйес бар булмышын, холоҡ-фиғелен, йәшәү маҡсатын теркәгән дә ҡуйған бит был юлдарға. Уға, шағирға, ысынлап та, баҫҡан ере һәр саҡ боҙ булды, тормош уны һәр саҡ боҙға баҫтырҙы, ә үҙе һәр саҡ ут булып янды. Нишләп камил түгел һуң был донъя, халҡыма ниңә шулай бөтмәҫ-төкәнмәҫ ғазаптар килтерҙең, тигән һорауҙар менән ярҙан-ярға һуғылды, тарих биттәренән яуаптар эҙләне, батырҙар менән бергә язаланды, янды, каторгаға китте, дарға аҫылды. Шиғырҙың дүртенсе строфаһының һуңғы ике юлы былай: "Тәүҙә усаҡ быҫҡып һүнер микән, әллә ирер микән боҙ тәүҙә?.." Бөйөк Шекспир персонажы Гамлет әйткән һүҙҙәргә тиң хәтәр һығымта! Юҡ, шағир быҫҡып һүнмәне, үҙ усағында янды, әммә, ҡыҙғанысҡа, боҙҙо ла иретә алманы. Сөнки ул беҙҙе, йәғни системаны иретә алырлыҡ көскә эйә түгел, әммә ошо системаға оло ҡәнәғәтһеҙлек, хатта нәфрәт белдерә алды. Күпселек барыһына ла "йәрхәмбикәалла" тип торғанда был ҡылыҡ шулай уҡ батырлыҡҡа бәрәбәр. Бөйөк төрөк шағиры Нәзим Хикмәт әйткәнсә, "Мин янмаһам, һин янмаһаң, ул янмаһа, кем яныр?" тигән лозунг тотоп, ҡыйыу аҙым яһалды. Ә был һәр шағирҙың ҡулынан килә торған эш түгел...\n...Әҙәбиәт - художестволы образ аша үҙеңдең тормошоңдо ҡороу ул. Ҡороу һәм үҙеңдең ошо донъяңды уҡыусы хөкөмөнә сығарыу. Рәйес Түләк шиғриәте тексы тормош материалын юғары художестволы бейеклеккә күтәргән ижад. Ул әҙәбиәт золом-ҡанундарын ныҡлы белеп-аңлап эш итте. Әммә береһенә лә һуҡырҙарса эйәрмәне, уның ҡоло булманы - тормош фактын художестволы әҙәбиәт фактына "әйләндереүҙең" үҙ юлдарын тапты. Милләт алдында, хатта айырым кеше алдында торған проблемаларҙы аңлайышлы итеп әйтә белде. Миңә ҡалһа, ул һәр ваҡыт йәмғиәт ҡанундары менән бәхәстә йәшәне. Был ябай ҡәнәғәтһеҙлек кенә түгел, ә дәғүә, ҡаршы сығыу, дуэлгә саҡырыу ине. Һүҙ уғы гел генә социаль ориентирлы, абстракт түгел, адреслы булды.\n..."Яныу" поэмаһы шағирҙың иң һуңғы әҫәре булмаһа ла был фани донъянан үҙе китер алдынан беҙгә әйткән һуңғы һүҙе, васыяты булып яңғырай. Хәйер, һиҙгәндер, тойомлағандыр әмәле йыраҡ түгеллеген, шуға ла ҡабаланғандыр. Былай ҙа ҡырҡыу, көсөргәнешле, әрнеү, ярһыулыҡ менән һуғарылған, дөрөҫөрәге, шул тойғоларға мансылған әҫәр тыуҙырыу өсөн үҙеңдең яныуың кәрәк. Ҡәнәғәт күңел менән бындайҙы яҙып булмай. Поэма Рәшит Назаровтың "Eр аҫтынан һеҙгә хаттар яҙам…" тигән әҫәренә бик тә ауаздаш. Шул уҡ үрһәләнеү, транс, һуңғы һүҙеңде әйтергә ынтылыу… Ғөмүмән, был әҫәр өлгөһөндә генә түгел, дөйөм ижад тоғон сағыштырғанда ла Рәйес Түләк ижады даһи Рәшит Назаров ижадына бик яҡын. Поэма көтөүсенең ҡалала йәшәгән шағирға яҙған хаттары формаһында "төҙөлгән". Алда әйткәнемсә, хаттарҙы яҙыусы ла, алыусы ла Рәйес үҙе. Әммә поэмала шағир юҡ, ул сәхнә артында. Уның барлығын беҙ самалайбыҙ ғына, әммә үҙен күрмәйбеҙ һәм көтөүсенең хаттарын алғас, үткер социаль, юғары художестволы әҫәр яҙыуына ышанабыҙ. Автор ҡайһы бер тарихи һәм бөгөнгө тормош ситуациялары аша милләттең һарыҡ ише аңралығын ғына күрһәтеп ҡалмай, көтөү алдынан барған һарыҡтың, йәғни етәкселектең аңралығына лә йәне әсей, уларҙы милләт өсөн янмаған, уның бөгөнгөһөн һәм киләсәген ҡайғыртмағаны (ә һарай ҡапҡаһын көтөү киткәнсе ябып йәки яптырып була бит!) өсөн ҡәһәрләй. Хәйер, халҡы ниндәй, батшаһы ла шулай инде - ул бит шул уҡ көтөү араһынан сыҡҡан, бер ҙә икенсе планетанан килмәгән. "Ил түрәһе белмәй микән ни һуң. Ни уйлайҙар икән башлыҡтар. Берәй әмәл табыр кәрәк ине. Бөтә бит һуң башҡорттар". Автор поэмала билдәләүенсә, башҡортто бөтөрөүҙең бер нисә юлы бар: эскелек, урыҫтан йотолоу йәғни телдең юғалыуы, ҡанлы юлдар менән яҙылған тарихыбыҙҙан һабаҡ ала белмәү. Милләтте үҙ артынан эйәртерлек лидерҙар юҡлығы… Бөтәһе лә дөрөҫ. Шағир акценттарҙы белеп ҡуя. Тирә-яғыбыҙға күҙебеҙҙе асыбыраҡ ҡараһаҡ, хәл-тороштоң тап шулай икәнен күрербеҙ ҙә…\n...Рәйес Түләк шиғриәте сәйәси, ижтимағи, тарихи асыштары менән көслө, социаль яңғырашлы, шәхестең йәмғиәттәге урыны, йәмғиәттең шәхесенә ҡарата булған мөнәсәбәте - ижадының төп мотивтары. Уның лирик геройы гел генә бәхәстә, яғалашта, был бәхәс, яғалаш икәне көнкүреш ҡәнәғәтһеҙлеге генә түгел, ул йәмғиәт ҡоролошоноң, социаль-идеологик базистың нигеҙҙәренә барып тоташа. Бөгөнгө йәмғиәт камиллыҡтан алыҫ. Ошо камил булмаған йәмғиәттә үҙен һаҡлар, яҡлар өсөн кеше ни эшләргә тейеш? Бына ниндәй глобаль һорауҙар ҡуя шағир. Ә беҙ шул һорауҙарҙы күтәреп алырға әҙербеҙме? Йәмғиәт эволюцион юл менән үҫһен өсөн власть органдарының ғына эше түгел, йәмғиәттең һәр ағзаһының да һүҙе, тәҡдиме кәрәк бит.\nХХ быуат башы башҡорт әҙәбиәтe хаҡында һүҙ алып барғанда беҙ иң беренселәрҙән булып Шәйехзада Бабич исемен атайбыҙ, ә ХХI быуат башы еткәндә - Рәйес Түләктең исеме иң тәүгеләрҙән булып әйтеләсәк… Был - Әхмәр Үтәбай һүҙҙәре. Хаҡтыр Үтәбай, бындай оло һәм яуаплы һүҙ әйтергә башы ике түгел - ул юҡты һөйләмәҫ, бизмәнен ҡат-ҡат тикшереп үлсәгәндән һуң ғына әйткәндер. Ул да Рәйес "таштарының" күплеген белә ине…\nЯҙылған: 09.12.19 | Ҡаралған: 396


Республикала Рәсәй сәйәсәте мәктәбе «берҙәм рәсәйлеләр» өсөн кадрҙар әҙерләйәсәк // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала Рәсәй сәйәсәте мәктәбе «берҙәм рәсәйлеләр» өсөн кадрҙар әҙерләйәсәк\n11:34, 26 июля 2012 Сәйәсәт\n«Берҙәм Рәсәй»ҙең Башҡортостан төбәк бүлексәһе үҙенең партия структураларында эшләү өсөн квалификациялы белгестәр әҙерләй башларға ниәтләй. Бындай эшмәкәрлек менән Башҡортостан Республикаһында Рәсәй сәйәсәте мәктәбе шөғөлләнәсәк.\n«Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк сәйәси советы Президиумы ултырышында Рәсәй дәүләт социаль университетының Өфө филиалы директоры, «Берҙәм Рәсәй» партияһының социаль проекттары кураторы Рөстәм Әхмәҙинуров билдәләүенсә, Башҡортостан Республикаһының ижтимағи-сәйәси һәм социаль-иҡтисади тормошон яҡшыртыуға йүнәлтелгән проекттарҙы тәҡдим итеп, уларҙы тормошҡа ашыра алған һәләтле йәштәрҙе асыҡлау һәм уларға ярҙам итеү Рәсәй сәйәсәте мәктәбенең төп маҡсаты булып тора. Мәктәпкә уҡырға ингәндә үҙеңдең инновацион йәки социаль проектың булыу мотлаҡ.\nБашҡортостанда Рәсәй сәйәсәте мәктәбе эшләй башлағандан алып унда йәмғеһе 100 кеше уҡып сыҡты. Белем биреү һөҙөмтәләре буйынса социаль йүнәлештәге 32 проект тормошҡа ашырылды, уларҙың алтауһы республика статусын алды. Улар иҫәбендә — «Өсөнсө быуын халыҡ университеты», «Социаль туризм», «Асыҡ мөхит», «Башҡортостандың социаль картаһы». Ҡайһы бер эштәр партия йәки автор проекттары булараҡ тормошҡа ашырыла.\nМәктәпте тамамлаған 72 кеше, сертификаттан тыш, «Дәүләт һәм муниципаль идаралыҡ» специальносы буйынса дәүләт өлгөһөндәге танытмалар алды. 15 кеше әлеге ваҡытта дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт системаһында эшләй, мәктәпте тамамлаусы ете кеше БР Дәүәләт Йыйылышы ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы һәм республиканың Йәмәғәт палатаһы составына инде. 12 кеше «Берҙәм Рәсәй»ҙең һәм «Берҙәм Рәсәйҙең Йәш Гвардияһы»ның төбәк бүлексәләрендә етәксе вазифаларында эшләй.\nӘлеге уҡыу йылы башынан Рәсәй сәйәсәте мәктәбе проекты үҫеш өсөн яңы импульс алды, тип иҫәпләй Рөстәм Әхмәҙинуров.\n— Мәктәптең эксперттар Советын «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк башҡарма комитеты етәксеһе Альберт Мифтахов етәкләне, мәктәпте тамамлаусыларҙың проекттарына ҡатыраҡ талаптар ҡуйылды, проекттарҙы тормошҡа ашырыу менән бәйле эшмәкәрлек буйынса башҡарма власть органдары менән тығыҙыраҡ бәйләнештәр булдырылды, — тип билдәләне ул. — «Халыҡ хөкүмәте» быға бер миҫал булып тора. Уны масштаблы «Асыҡ республика» проектына индереү планлаштырыла.\nПартия кадрҙарын әҙерләгәндә Рөстәм Әхмәҙинуров башҡа төбәктәрҙәге партия ойошмаларының тәжрибәһенә таянырға һәм Рәсәй сәйәсәте мәктәбе ҡарамағында Партия кадрҙарын әҙерләү һәм ҡайтанан әҙерләү үҙәген асырға тәҡдим итте.\nТеги: партиялар,кадрҙар,рәсәй сәйәсәте мәктәбе


Телде интернет аша өйрәнеп була | Йәншишмә\nТелде интернет аша өйрәнеп була\nТуған телебеҙҙе интернеттан да өйрәнергә мөмкин. «Башҡортостан электрон белем биреү» порталында башҡорт теле курсы урынлаштырылған. Уны Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты белгестәре әҙерләгән. Курс өс өлөштән тора. Тәүгеһендә 20 дәрес күрһәтелгән. Һәр береһендә грамматикаға бәйле төшөнсәләр, һүҙлек, айырым темаға видеояҙма һәм тикшереү эше бирелгән. Бынан тыш, порталда башҡорт-урыҫ һүҙлеге лә бар, республиканың билдәле урындарына бәйле интерактив картаны ҡарарға, башҡорт мәҙәниәте, йолалары менән яҡындан танышырға мөмкин.\n« Быуат уйынсығын һайлайҙар\nБалалар баҡсаларына иғтибар »


«Берҙәм Рәсәй» Үҙәк башҡарма комитет етәксеһен конкурс нигеҙендә һайлаясаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n«Берҙәм Рәсәй» Үҙәк башҡарма комитет етәксеһен конкурс нигеҙендә һайлаясаҡ\n14:22, 17 июля 2012 Сәйәсәт\n17 июлдә «Берҙәм Рәсәй» партияһының Үҙәк башҡарма комитеты етәксеһе вазифаһына партия конкурсында ҡатнашыу өсөн заявкалар ҡабул ителә башлай. Конкурс маҡсаты — партияның Үҙәк башҡарма комитеты етәксеһе вазифаһына әҙерлекле, профессиональ белемгә эйә, эш тәжрибәһе булған, «Берҙәм Рәсәй»ҙең башҡарма органдары эшмәкәрлеген ойоштора алған кандидаттар һайлап алыу. Шуға күрә конкурста ҡатнашыусылар, ғариза һәм анкетанан тыш, үҙҙәре тарафынан әҙерләнгән Үҙәк башҡарма комитет эшмәкәрлегенең өҫтөнлөклө йүнәлештәрен тәҡдим итергә тейеш.\nПартияның Үҙәк башҡарма комитеты етәксеһен конкурс нигеҙендә һайлап алыу идеяһын «Берҙәм Рәсәй» лидеры Дмитрий Медведев Приморье крайының партия активы менән осрашыу барышында тәҡдим итте. 11 июлдә партияның генераль Советы Президиумы конкурс үткәреү тураһында рәсми рәүештә иғлан итте.\n«Берҙәм Рәсәй» сайтында конкурс тураһында Положение, унда ҡатнашыусылар өсөн анкета һәм ғариза өлгөһө урынлаштырылған.\nЗаявкалар 31 июлгә тиклем ҡабул ителә. Сканер аша үткәрелгән документтарҙы konkurs@edinros.ru электрон адресына ебәреү мотлаҡ. Конкурс комиссияһы телефоны +7(495) 786-86-88.


Төбәктә кукуруз һәм ҡарабойҙай сәсеү тамамлана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә кукуруз һәм ҡарабойҙай сәсеү тамамлана\n14:50, 4 июня 2013 Иҡтисад\nБашҡортостанда кукуруз һәм ҡарабойҙай сәсеү тамамлана. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, бөгөнгө көнгә кукуруз 88,7 мең гектар майҙанда сәселгән, планға ҡарата был 98 процент тәшкил итә. Бер йыл элек был культура 75 процент майҙанда сәселгән ине.\nҠарабойҙайға килгәндә, был культура 69,4 мең гектарҙа, йәғни 83 процент майҙанда сәселгән. Ҡарабойҙай өсөн иң ҙур майҙан Бишбүләк районында ҡаралған — 7,7 мең гектарҙан ашыу. Әбйәлил һәм Йәрмәкәй райондарында был культура дүрт мең гектарҙан ашыу майҙанда сәселгән.


Ашҡаҙарҙың аръяғында... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Яңылыҡтар » Ашҡаҙарҙың аръяғында...\nАшҡаҙарҙың аръяғында... 24.07.2018 // Яңылыҡтар\nСтәрлетамаҡта ҡала биҫтәләрен төҙөкләндереү буйынса йәйге эштәр бара. Быға тиклем оҙаҡ ваҡыт ремонт күрмәгән урамдар ҙа яңыра. Мәҫәлән, әле Ашҡаҙар аръяғы биҫтәһендә асфальт юл һалына. Аҙаҡ юл эшселәре Первомайский, Строймаш ҡасабаларына күсәсәк. Йәмғеһе биш километр оҙонлоҡтағы юлға асфальт түшәләсәк, тип хәбәр итәләр биләмәләр менән эшләү бүлегенән.\nБында шулай уҡ “Заманса ҡала мөхитен булдырыу” программаһы буйынса ла ҙур һөҙөмтәләр көтөлә. Былтыр уның нигеҙендә Хоҙайбирҙин урамының бер өлөшө төҙөкләндерелгән, хәҙер икенсе өлөшөндә йәйәүлеләр зонаһы барлыҡҡа киләсәк. Әлеге мәлдә урамды матурлау менән бер рәттән, эскәмйәләр һатып алыу, төрлө биҙәү композициялары, һындар урынлаштырыу эштәре лә ҡайнай. Ошо урамда киләсәктә спорт комплексы, майҙансыҡтар ҙа буласаҡ.\nБыйыл шулай уҡ 36 йорт ихатаһын төҙөкләндереү планлаштырылған. Был йәһәттән байтаҡ йорт алды ремонтланған да инде.\nСтәрлетамаҡта урамдар ғына түгел, инфраструктура ла бар яҡлап та үҫешә. Мәҫәлән, әле ҡаланың Көнбайыш биҫтәһендә заман талаптарына яуап бирерлек 1225 урынлыҡ мәктәп төҙөлә. Уны киләһе уҡыу йылында сафҡа индереү планлаштырыла.


ДАМИР – ДАН ИР » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » ДАМИР – ДАН ИР\n19.10.2010 ДАМИР – ДАН ИР\nФилософия фәндәре докторы, профессор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре Дамир Жәүәт улы Вәлиевтың тыуыуына быйыл 2 ғинуарҙа 70 йыл тулды. Ә Силәбенең моңло ҡыҙҙарының береһе, шағирә Кәтибә апай Кинйәбулатова күптән түгел үҙенең 90 йәшен билдәләне. Силәбе өлкәһенең Арғаяш районы башҡорттары 22 октябрҙә ошо ике күренекле шәхескә арналған кисә үткәрә.\nОшо уңайҙан гәзитебеҙҙе уҡыусыларға ғалим Әхмәт Сөләймәновтың халҡыбыҙҙың күренекле улы Дамир Жәүәт улы Вәлиев тураһындағы эссеһынан өҙөк тәҡдим итәбеҙ.\n... Һәр күрешеү – гүйә, тәү күрешеү,\nҺәр айырылышыу – гүйә, һуңғыһы.\n“... смысл моей жизни состоит в том, чтобы быть добрым человеком. Если я всем буду делать добро, то это окупится, люди тоже мне будут делать добро“..\nДамир Валеев (из последнего публичного выступления в качестве официального оппонента на защите кандидатской диссертации\nТ. Ю. Порошиной 24 мая 2002 г.)\nБалаларын алған ҡош һымаҡ.\nБында инһәм, бөтә ауырлыҡтар\nКүңелемә яҡын, хуш һымаҡ.\nБашҡорт дәүләт университетын минән дүрт йыл әүәл тамамлаған Рауил Бикбаев, сираттағы шиғыр кисәһендә студенттар алдында сығыш яһағанында, “Ятаҡ” тигән шиғырын да уҡығайны. Шунан килтерелде был биш юллыҡ.\nУниверситетта уҡыған биш йылымдың дүртәүһендә БДУ-ның Рауил дуҫ күҙ уңында тотҡан беренсе һанлы ятағы миңә лә “Ҡанат аҫҡайына балаларын алған ҡош һымаҡ” тойолғайны... Пропуск тигән нәмәң булмаһа, ул ҡанат аҫтына инә һалып китеп тә булмай ине. Ана бит, ваҡыты еткәс, Рауил һымаҡ уҡ Башҡортостандың халыҡ шағиры тигән шөһрәт аты ҡаҙанған һабаҡташым Тимер Йосопов пропуск һораған вахтер ҡарсыҡҡа ни тип әйтергә мәжбүр булған үҙенең “Пропуск һорама” тигән шиғырында:\nПропуск(а) һорайһың һин,\nҺалмайым уны усҡа.\nҒашиҡ булған йөрәк миндә,\nБына ул – пропуск(а).\nОшо ятағыбыҙ янлап бихисап йылдарҙан һуң, нисә үтмәйем, форсаты сығып, унда нисәмә инмәйем, БДУ-лаш ике халыҡ шағирының шиғырҙарындағы шул таныш куплеттар һәр саҡ тел осома килә. Эйе, был йорт дөйөм вә уртаҡ торлаҡ ҡына түгел ине беҙҙең өсөн. Ата йортолай ҡәҙерле ул беҙгә. Ул, Тимер дуҫым әйтмешләй, ғүмер баҡый ғашиҡтарҙы үҙенә тартып торҙо, уларҙың йөрәген пропуск(а) итте, һәм үҙе тотошо менән ғашиҡтар йорто булды. Бында әллә күпме ғаилә яралды ла, бөгөн үҙҙәре үк атай, әсәй, олатай, өләсәй дәрәжәһенә еткән быуындар тыуҙы... Әммә әле әйтергә теләгәнем был түгел, ә атай йортона тиң ошо ятағыбыҙ шаһит булған башҡа хәтирә хаҡында һөйләргә теләгән инем мин. Әйтергә теләгәнемдән элек шиғри юлдар хәтергә килеүе лә күп нәмә хаҡында һөйләй булыр. Тимәк, әҙ генә алдашҡанмын: янынан үткәндә, инергә форсаты сыҡҡанда ғына түгел, ятаҡ һүҙен ҡыҫтырып, яҙа башлауым уҡ мине, ирекһеҙҙән, хәтирәләргә бирелергә мәжбүр итә. Ана шул хәтирәләрҙең береһе, һағынып, һағышланып иҫләй торғаны менән таныштырмаҡсымын.\n... Бөгөнгөләй хәтеремдә. 1965 йылдың сыуаҡ көҙө. Өсөнсө ҡаттағы тынсыу бүлмәмдән сығып, оҙон коридорыбыҙ БДУ-ның төп уҡыу корпусы яҡлап ихата яғына ҡараған тәҙрәгә килеп терәлгән ерендә баҫып торам. Хәҙер хәрби кафедра ҡуйған гараж урыны ул саҡта сквер кеүек планлаштырылып, унда-бында эскәмйәләр ҙә тора ине. Шар асыҡ тәҙрәнән шунда күҙ һалам. Кемдәрҙер, йәбешеп ятып, шул эскәмйәләрҙә китап уҡый, кемдәрҙер яңғыҙ йә парлашып үрле-түбәнле йөрөштөрә. Бына ҡаршылағы арка яғында ике егет пәйҙә булды. Ҡыҫҡа буйлыһын шунда уҡ таныным. Хәйбулла егете. Һабаҡташым. Арабыҙҙан бер әсе теллебеҙ тарафынан тағылған Соҡрой тигән лаҡап исеме менән мәғлүм Файыл Мөхәммәтов ине. Йыуантағырағы ят егет булып сыҡты. Ул һиңкелдәтә баҫҡан һайын, ҡабарынҡы ҡуңыр-ҡара бөҙрә сәсе, бәпембә мамығын хәтерләтеп, елп итеп осоп китерҙәй була.\nТирә-йүндә эштәре лә юҡ егеттәреңдең. Ҡул болғай-болғай, ни хаҡындалыр ҡыҙып-ҡыҙып һөйләшә-һөйләшә килә ине улар. Бына Файылым ятаҡ яғына күҙ атты ла миңә ҡул болғаны, шул ыңғайҙан уҡ күршеһенең ҡолағына боролдо...\nИке-өс минут та үтмәне, Файыл менән теге ят егет минең ҡаршымда торалар ине инде.\n– Таныш бул. Был егет Әхмәт Сөләймәнов булыр.\nФайыл дуҫ шулай тип әйтеүгә, теге егет ҡулын һуҙҙы.\n– Дамир Вәлиев.\nИсем-фамилия бер нәмә лә әйтмәй әле, тигән кеүек, артабан инициативаны йәнә Файыл алды:\n– Беҙ бер йыл тарихсылар менән бергә уҡыныҡ, бергә торҙоҡ. Ул тарих һәм филология факультеты тип атала ине. Бөрйәндән ике Әхмәт бар ине тарих-филология факультетында: береһе – ошо торғаны, беҙҙеке, икенсеһе тарихсы ине. Йәнғәлин тип йөрөтһә лә, дөрөҫ фамилияһы Ейәнғәлин булған, әлбиттә.\nҠара ҡашлы ҡара күҙле\nБөрйәндең егеттәре, –\nтип йырлайҙар бит әле. Ул йыр бер табын артында ошо ике Әхмәткә ҡарап сығарылған. Һүҙҙәрен һинең менән минең яҡташыбыҙ шағирә Кәтибә Кинйәбулатованың ҡустыһы Уран ағай Кинйәбулатов әйтеп торған, бейеү сәнғәте сәсәне Йәнғәле Вахитов ҡурайында көй сығарған...\n– Алай булғас, тиген егеттәрҙән түгел икән был Әхмәт дуҫ.\nЯңы танышым шулай һүҙ ҡыҫтырҙы, ә Файыл Дамир менән таныштыра башланы:\n– Дамир Жәүәт улы минең яҡташ булып сыҡты...\n– Бәй, ул да Хәйбуллананмы ни?\n– Мин һине яҡшы аңлайым, Әхмәт. Хәйбулланан өсәү булабыҙ икән,тимәксеһең инде?\n– Әле генә, Бөрйән егете, тигәйнең түгелме?\nҺүҙгә яңы танышым да ҡушылды.\n– Шаяртам. Ул Хәйбулла кейәүе булырға тора. Оҙаҡламай Аҡъюл ауылынан килгән һабаҡташыбыҙ Флүрә Юламанова менән яҙылышырға ниәтләнәләр ҙә, – тине лә таныштырыу процедураһын дауам итте. – Баяғы һорауыңа яуап: Дамир Силәбе өлкәһендәге Арғаяш тигән райондан. Минең атай ҙа шунан булған. Һуғыш тигән ҡәһәрең арҡаһында тол ҡалған әсәйем Хәйбуллала миңә икенсе атай тапҡан. Дамир бына шулай миңә яҡташ булып сыҡты.\n– Ал-лай икән, – тип әйтеүемә, Файыл таныштырыу миссияһын дауам итте:\n– Дамир дуҫым, техникум тамамлап, энергетик дипломы алған. Әрмелә өс йыл “айт-два” йөрөгән. Свердловскиҙағы юридик институтты тамамлап, йүнәлтмәне БАССР-ға алған...\nТәҙрә төбөндә генә һөйләшеү менән һүҙ бөтмәне, Файыл үҙенең бүлмәһенә саҡырҙы. Артабан беҙ, мул табындай күреп, ҡара икмәккә маргарин һылап, яйлап ҡына һөтһөҙ сәй һемерә-һемерә, оҙаҡ ҡына гәп һаттыҡ.\nКемгә нисектер, минең менән йыш ҡына шулай була. Ғүмерҙә лә күрмәгән, ишетмәгән, белмәгән кеше менән бер ултырҙаш булыуым етә – мин уны элек-электән үк белгәнмен, әллә ҡасан уҡ күргәнмен кеүек тойола башлай. Был юлы ла шулай булды. Быға, бәлки, Дамирҙың киң эрудициялы булыуы, бәлки, тарихи, сәйәси темалар буйынса иркен фекер йөрөтөүе, бәлки, тегеһе лә, быныһы ла сәбәпсе булғандыр. Кешене тыңлай белеүе лә, маңлай яҙып һөйләшергә әүәҫлеге лә ылыҡтырғыс ине яңы танышымдың.\nТәүге осрашыуҙан һуң, университетты тамамлағансы, Дамир менән күрә, күрешә йөрөлдө.\nБер йыл академик ялда булыу сәбәпле, уҡырға бергә ингән иптәштәремдән бер йылға һуңлап, университетты 1967 йылда ғына тамамланым. Биш йыл буйы аспирантура вәғәҙә итеп йөрөнөләр ҙә, ни сәбәптәндер, баш тарттылар ҙа, Халыҡ мәғарифы министрлығы ҡарамағына ҡалдырҙылар. Минең бәхеттән, шул йылды, ауылдаштарымдың юллауы буйынса, тыуған ауылым Нәбиҙәге башланғыс мәктәпте һигеҙ йыллыҡҡа әүерелдерергә булғандар. Шул турала ишетеү менән, кәләшем Флүрә менән ауылда, һигеҙ йыллыҡҡа нигеҙ итеп, бишенсе, алтынсы синыфтар асып, мәж килеп ятһаҡ, диплом эшем етәксеһе Марат Минһажетдинов: рас, вәғәҙәләрен онотоп, аспирантураға ебәрмәгәндәр икән, һин Бөрйән төпкөлөндә ятып, кандидатлыҡ диссертацияһы ла яҙырға, имтихандарын да бирергә тейешһең, тип хат артынан хат яҙа ла хат яҙа, кәңәштәрен бирә. Шул кәңәштәре өсөн Марат Хәләф улына мин мәңге рәхмәтлемен. Уның һүҙен тыңлап, каникул, йәйге ял һайын, ауыл тормошона хас ҡырҡ эшемде ҡырҡ яҡҡа һелтәйем дә, Өфө ҡайҙа – мин шунда. Шул саҡтарҙа Үҙәк республика китапханаһына нисә килһәм, шунса тиерлек Дамир менән йәнә осраша башланыҡ. Ул инде үҙе лә ғилем юлын һайлап өлгөргәйне. Философия буйынса кандидатлыҡ диссертацияһы өҫтөндә эшләй ине. Мин фольклор ғилеме буйынса, легенда, риүәйәттәрҙең ер-һыу атамаларын аңлатыуға ҡоролғандарын тикшереп маташа инем. Тәүге осрашыуҙарҙа уҡ минең теманың айышына төшөнөп алды ла был, төрлө сығанаҡтар тәҡдим итә башланы.\n– Һиңә Әбү Хәмид әл-Ғарнати тигән ғәрәп сәйәхәтсеһенең юлъяҙмалары танышмы, юҡмы? – тине бер саҡ.\n– Бисмиллаға ишетеүем, – тим.\n– Ҡарарға кәрәк, унда венгрҙар менән Дунай буйына барып юлыҡҡан боронғо башҡорттар хаҡында ла әйтелгән.\nМин ул китапты эҙләнем-эҙләнем – тапманым. Шул турала әйтеүем булды – үҙенең шәхси китапханаһындағы данаһын килтереп тә бирҙе Дамир. Уны ҡараштырып, кәрәк ерен күсергеләп алыуыма, Фукс тигән берәүҙең барымта тураһындағы китабын тотоп килгән дә:\n– Ҡараштырып сыҡ. Һинең байтаҡ материалың ҡаҙаҡ менән башҡорт араһындағы барымталарға, шул барымталар арҡаһында ҡарымталашыуҙарға бәйле бит. Уҡып сыҡ, – тине. Рәхмәт тойғоһо менән уныһының да файҙаһын күрҙем.\n1972 йыл Дамир Вәлиевтың да, минең тормошомдоң да, яҙмыштың үҙен дә хәл итмәле киҫкен боролош йылы булды: ул да, мин дә БДУ уҡытыусыһы булып киттек. Философия фәндәре кандидаты булараҡ, Дамир философия кафедраһына урынлашты, мин өлкән уҡытыусы сифатында башҡорт әҙәбиәте кафедраһында эш башланым. Беҙ йышыраҡ күрешә башланыҡ. Ул, ғилем тауының тәүге артылышына артылып өлгөргән кеше, этика менән етди ҡыҙыҡһына башланы. Төрлө кимәлдәге ғилми конференцияларҙа сығыш яһай, ғилми йыйынтыҡтарҙа, журналдарҙа мәҡәлә артынан мәҡәлә баҫтыра. Рус әҙәбиәте һәм фольклоры кафедраһы мөдире, профессор Лев Григорьевич Бараг менән уртаҡ тел тапты һәм ул төҙөгән “Фольклор народов РСФСР” тигән йыйынтыҡтың даими авторына әйләнде. Был йыйынтыҡ федерация кимәлендә генә түгел, Союз күләмендә лә бик абруйлы баҫма иҫәпләнә ине. Уның мөхәрририәте һәм яуаплы мөхәррирҙәре араһында, донъя фольклористикаһында исеме мәғлүм Л. Барагтан тыш, Кирәй Мәргән, Т. Акимова, В. Архангельская, В. Кругляшова, И. Лупанова ише мәшһүр фольклорсылар бар ине. Уларҙың баһаламаһына лайыҡ булып, был йыйынтыҡҡа эләгеү диссертация яҡлаусылар өсөн үҙенә күрә бер гарант иҫәпләнә ине. Шуға күрә лә ошо йыйынтыҡта унға яҡын мәҡәлә баҫтырыуы, ә шуның 3-сө сығарылышының Дамир Вәлиевтың мәҡәләһе менән асылыуы үҙе үк күп нәмә хаҡында һөйләй.\nИсеменә – есеме, тигән кеүек, Л. Бараг бабайҙың йыйынтығында баҫылған мәҡәләләрендә Д. Вәлиев файҙаланған сығанаҡтарҙың күбеһе башҡорт фольклорынан була торғайны. Милли фольклорыбыҙҙың теге йә был жанрҙары хаҡындағы төшөнсәһен асыҡларға булһа, Кирәй Мәргәндән тыш, минән дә кәңәш алыр булды. Шулай ҙа уның үҙенән кәңәште күберәк алғанмындыр, моғайын.\nБушамаһын билдә билбау\nЯу бөткәс, батыр күбәйә, тип бабаларыбыҙ бигерәк тә дөрөҫ әйткән. Ошо күҙлектән, тарихи үткәндәрҙе ситкәрәк ҡуйып, үҙебеҙ йәшәгән осорға баҡһаҡ, ул мәҡәлдең мәғәнәһе тотош йәмғиәттең һәм йәмәғәтселектең, яу бөткәс, батырланыуы хаҡында уйландыра. Сталин барҙа бөтәһе лә: “Сталин – беҙҙең атабыҙ!”, “Сталинға һөйөү, Сталинға дан!” – тип йырланы-йырланы ла, үҙе үлгәйне, уны фашлай башланылар, хатта кәүҙәһен мавзолейҙан алдылар. Хәҙер сират Ленинға етеүе хаҡында һүҙ ҡуйырталар. Брежневты ла тәүҙә илаһи заттай күреп, күккә сөйҙөләр-сөйҙөләр ҙә (йәнәһе, икенсе Ильич!), үлгәйне генә, уның да тетмәһен тетә башланылар.\nБашҡортта “йығылғанды түбәлә” тигән мәҡәл дә бар. Әллә шуны һүҙмә-һүҙ аңлап, шуның буйынса эш итеүҙе хуп күрәләр. Әллә ни. Беҙ бит инде – социалистик йөкләмәләр алып, планды арттырып үтәргә күнектерелгән халыҡ. Шул мәҡәлде тура мәғәнәһендә аңлаусылар унда әйтелгәнде арттырып үтәргә тырыша. Быныһы иһә, йығылғанды ғына түгел, үлеп, ҡәбергә күмелгәнде лә ҡыйнауҙа ла күренә. Ә бит мәҡәл, бойороҡ һөйкәлешендә әйтелһә лә, шуның киреһен, йәғни йығылғанды түбәләү – егетлек түгел тигәнде күҙ уңында тотҡан.\nБеҙҙең университетта эшләй башлауыбыҙ шундай атмосфераға тап килде. Етмәһә, йәшен атып, күк күкрәүе ишетелмәһә лә, офоҡ артында ялағай уйнай башланы...\nНәҡ шул дәүерҙә Дамир Вәлиевҡа илле йәш тулды. “Илле йәш – елле йәш. Иллеләге – ил ағаһы”, – ти халыҡ.\nИлле йәштә ил ағаһы\nУҙам, тиһәң, уҙағыңды\nӨр-яңынан һайлам уҡтар\nҺайлам уғың сорғатырһың\nСама менән ҡоласыңды\nАяғыңды таймаҫ ергә\nТик ятмаһын илле йәштә\nҠылыс үтмәҫ ерҙә телең\nМәгәр ҡасан, кемгә, ҡайҙа\nБизмән менән үлсәгәндәй,\nӘйтер һүҙең, мәргән уҡтай,\nӘйтмәҫ ерҙә алтын һүҙең\nИлле йәштә билең бирмә\nБер кемгә лә.\nБил биргәндең баштарына\nБил бирмәһәң, майҙан тотоп,\nТаһыл менән төрлө хәйлә\nУҙағыңды, бау борғандай,\nАс биленән ҡыҫып, ситкә\nИлле йәштә бушамаһын\nИллеңдә лә ирекмә, бул\nИллеһенә тиклем үк Дамир ысын мәғәнәһендә ил ағаһы тигән дәрәжәгә лайыҡ булғайны инде. Иллеһендә, спортсылар әйтмешләй, уның икенсе тын алышы башланды. Шундай заман килде. Майҙандар, йыйындар, трибуналар, иң башлығынан күрмәксеме, нисек, тел биҫтәләренең тел сарлау урынына әйләнде. Шундай саҡта Дамирҙың хаҡ һүҙе ағылып, сарсағанда, тамағыңа яғылып тормалы һәм һыуһын ҡандырмалы ҡымыҙ һымаҡ булды. Уның ул саҡта әйткәндәрен бөгөн хәтергә төшөрһәң, шул айырым асыҡ аңлашыла: булып ятҡан смутаға комментарийҙар биреүселәрҙән айырмалы рәүештә, киләсәктә лә актуаллеген юғалтмаҫлыҡ һүҙ әйтер булған икән ул, Хәйер, үҙегеҙ фекер йөрөтөгөҙ. Дамирға илле йәш тулыу айҡанлы “Совет Башҡортостаны” гәзитенә биргән интервьюһын күҙҙән кисерһәгеҙ, быға үҙегеҙ ҙә яҡшы төшөнөрһөгөҙ. Ҡайһы бер кескенә төҙәтмәләр менән һеҙҙең иғтибарға шуны тәҡдим итәм. Рәхим итегеҙ!\nСуверенитет өсөн көрәш яугиры\nТарих аренаһына 90-cы йылдар килде. Зарлы, ҡанлы, күҙ йәшен күп түктергән, йәш аралаш көлөргә лә форсат биргән XX быуат менән бәхилләшер мәлгә лә килеп еттек. Килеп тә еттек, әкренләп XXI быуатты кимтей ҙә башланыҡ. Шул мәлдәрҙә булып ятҡан хәлдәрҙе күҙәтә килә, мин тағы шуға төшөндөм. Әңгәмәбеҙ ваҡытында Дамир әйткәндәр, күрәҙәсе күрәҙәләгәндәй, юраусы юрағандай, барыһы ла юш килде. Хатта ки хөрмәтле Галина Георгиевнаның иҫкәртеүе лә шундай уҡ һөҙөмтә бирҙе: башҡорт ҡыҙҙары өсөн хәҙер сәхнәгә ярым яланғас ҡына түгел, Галина апайыбыҙ күрергә теләмәгәндең киреһенсә, сыр яланғас (тегеһен-быныһын ҡаплап торған ус аяһындай сепрәк булды ни ҙә булманы ни!) сығыу хәҙер ғәҙәти хәл кеүек ҡабул ителә башланы. Ялтыр-йолтор тағып, кендек күрһәтеп, бот төбөнән мини юбка кейеү, өҫтән ярты күкрәккә тиклем яланғас “кейенеп”, сигарет көйрәтеп, һыра һемерә-һемерә йөрөү хаҡында әйтеп тораһы ла түгел. Шуныһы уйландыра: был ҡыҙҙарҙың күбеһе ауылдыҡылар. Улар уйынса, Көнбайышҡа һуҡырҙарса эйәреү генә түгел, уларҙан арттырып ебәреү – цивилизация, мәҙәнилек билдәһе. Ошо урында Дамир Вәлиевтың, бөтә сфераларҙа ла әхлаҡ нигеҙҙәре өйрәнелергә тейеш, инсафлыҡ, тәүфиҡ, әҙәп, миһырбанлыҡ, изгелек төшөнсәләрен күндереү зарур, тигән фекере менән нисек килешмәйһең дә, нисек уны хупламайһың һәм шул идеяны нисек яҡламайһың!\nРәсәй тарихында “смутное время” (“смута”) тигән яман аты сыҡҡан заманды (XVI б. ахыры – XVII б. башы) хәтерләткән, асылында, уҙған йөҙ йыллыҡтың 80-се йылдарында, тотош социализм лагерын, Варшава договорын, компартия етәкселеген юҡҡа сығарыу, СССР тигән державаның ҡеүәтле Ҡораллы көстәрен дә, үҙен дә тарҡатыу маҡсатын алға һөрөп, АҠШ белгестәре әҙерләгән һәм тарихҡа “Гарвард проекты” тигән исем менән ингән программаға ярашлы берсә халыҡты “перестройка” тигән ялған лозунг менән албырғатыу башланғанда, берсә Чубайс, Гайдар ишеләрҙең, реформа ла реформа, тип, илде бөлгөнлөккә төшөрөп, олигарх тигән ҡатлам барлыҡҡа килтерергә тотонған заманда бығаса, сәйәсәт – башҡалар эше, тип иҫәпләүселәр ҙә сәйәсәткә килә башланы. Бындай саҡта Дамир Вәлиев һәм уның фекерҙәштәре Марат Ҡолшәрипов, Фәнил Фәйзуллин, Зөфәр Еникеев, Рәшит Шәкүров кеүек әүҙем йәмәғәтселәрҙең халыҡ аңын ағартыу эшенә тағы ла әүҙемерәк тотонмауы мөмкин түгел ине. Сөнки теге яуыз ниәтле “Гарвард проекты”ның “Перестройка” һәм “Реформа” тип аталған тәүге ике томына һалынған идея, халҡы социалистик йөкләмәләр алып, уны ваҡытынан алда үтәргә өйрәтелгән ил булараҡ, беҙҙә ҙур энтузиазм менән ғәмәлгә ашырылды.


11 йәшлек ҡыҙҙың ғүмерен ҡыйыуҙа ғәйепләнгән Александр Валеткин үҙ ғәйебен таныны\nБашҡортостандың Тәфтиш комитеты тарафынан уға ике ауыр статья - «бәләкәй баланы көсләү» һәм «үлтереү» буйынса енәйәт эштәре ҡуҙғатылған. Бер нисә йыл элек кенә төрмәнән иреккә сыҡҡан ир суд эшмәкәрлеге, ҡул бығауы менән яҡшы таныш. Быға тиклем дә оҡшаш статья буйынса рәшәткә артында ултырған. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, кесе йома оператив эҙләү саралары барышында ул Үҙәк баҙарҙың йәмәғәт транспорты туҡталышында ҡулға алынды. Енәйәт урыны ла яҡында ғына, ни бары биш минут алыҫлыҡта була.\nТәфтишселәр версияһы буйынса, 21 сентябрь иртәһендә Өфө ҡалаһында йәшәүсе 35 йәшлек Александр Валеткин енәйәт урынында шәхси эштәре менән йөрөй. Мәктәпкә китеп барған Виолетта Токарчук ҡаршыһына осрағас, уға ташлана. Ир ҡыҙҙың битен ҡулы менән ҡаплап, тимер гараждар араһына алып китә һәм көсләй. Яуаплылыҡтан ҡасыу маҡсатында, баланы быуып үлтерә. Кисә кис Виолеттаның кәүҙәһе табылған урында кескәйҙең туғандары, дуҫтары ла йыйылды. Улар барыһы ла ғүмер ҡыйыусыға ҡаты хөкөм ҡарары сығарылырына инана.\nҒүмерлеккә хөкөм ителмәҫ тә инде... Статьялар ҡәтғи булыуына ҡарамаҫтан, ышанмайым. Ни өсөн уға ҡаты яза алдағы ошоға уҡ оҡшаш енәйәт эштәрендә бирелмәгән?! Бындай кешеләрҙе рәшәткә артынан сығарыу дөрөҫ түгел.\nҠала хакимиәте ҡушыуы буйынса, хәҙер мәктәп янында урынлашҡан гараждарҙы һүтеү, икенсе урынға күсереү мәсьәләһе хәл ителә. Был эш енәйәт урынында һәм башҡа биләмәләрҙә лә йәнләнде. Белем биреү учреждениелары вәкилдәре лә был яңылыҡты хуплап сыҡҡан.\nРәүфә Ҡорбанова, Өфөнөң 93-сө гимназияһы директоры урынбаҫары: «Сөнки мәктәп биләмәһенә яҡын булған ерҙә гараждар урынлашырға тейеш түгел. Улар араһына иртән, ҡараңғы ваҡытта, кисен ваҡытта төрлө асоциаль тормош алып барған кешеләр йыйыла. Улар балаларға һәм ата-әсәләргә хәүеф тыуҙыра».\nӨфөнөң Совет районында ғына 5 мең 500-ҙән ашыу ошондай объект иҫәпләнә, уларҙың яртыһы ихата алдарына яҡын ҡуйылған. Был эштә иң ауыры - гараж хужаларын асыҡлау тип билдәләй ҡаланың төҙөкләндереү буйынса муниципаль бюджет учреждениеһы вәкилдәре.\nБелдереү ҡағыҙынан һуң законһыҙ урынлаштырылған гараждар икенсе урынға күсерелмәһә, объекттар штраф туҡталҡаһына оҙатыласаҡ. Хәүефһеҙлекте көсәйтеү маҡсатында ойошторолған эшмәкәрлек ыңғай һөҙөмтә бирер тигән ышаныс бар.


Башгидрометүҙәктән хәбәр итеүҙәренсә, дүшәмбенән кесе йомаға тиклем көндәрҙең алмашыныусан болотло булыуы, йылы тороуы көтөлә\nҺауа температураһы көндөҙ 25-26, төндә 15-18 градус йылы була. Йоманан республикала ҡыҫҡа ваҡытлы ямғырҙар яуыуы, айырым райондарҙа йәшен йәшнәүе көтөлә. Синоптиктар аңлатыуынса, был хәл ҡапма-ҡаршы циклондар алышыныуына бәйле. Һауа температураһы 20 градус йылылыҡҡа тиклем күтәрелә. Ял көндәрендә антициклон килеү менән болотло һауа торошо һаҡлана, 12, 13 июлдә һауа температураһы бер аҙ түбәнәйә, синоптиктар көслө ямғырҙар күҙаллай.


Урман һаҡсыһы » Башҡортостан гәзите\n31-01-2014, 16:02 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nУҙған быуаттың 60-сы йылдары башы. Совет дәүеренең сәскә атҡан осоро. Мин, бынан бер нисә йыл элек урта мәктәпте тамамлап, Стәрле ҡалаһында бухгалтерҙар курсында уҡып ҡайтҡандан һуң, туған колхозымда эшләп йөрөйөм.\nҠыштың хозур тәбиғәтле салт аяҙ иртәһе. Тирә-яҡ ап-аҡ, күҙҙәр ҡамаша. Кисә ҡар күп яуғанлыҡтан, урамда йәйәүлеләр ҙә, атлылар ҙа күренмәй. Ҡапҡа тышына сығып, ауылды күҙәтәм. Бына шул саҡта урам осондағы бейек кенә йорттан кашауайға егелгән ат килеп сыҡты ла “һә” тигәнсә яныма килеп туҡтаны.\n— Хәйерле көн, ҡустым! Ял көнөң бит, әйҙә, үҙеңде бер тәбиғәт ҡосағына алып сығып киләйем. Урмандың матурлығын йәй генә түгел, ҡыш та күр әле. Бер ыңғайҙан урмандағы дуҫтарым менән дә осрашырһың!\nӘлбиттә, мин уның тәҡдименә ҡуш ҡуллап ризалаштым: йәһәт кенә йылы кейемдәремде кейеп, сихри моңға төрөлгән ҡышҡы урманға ҡарай юл алдыҡ...\nЯҙмамдың геройы — тиҫтә йылдан ашыу урман ҡарауылсыһы булып эшләгән Шәкирйән ағай — менән күптән танышбыҙ. Күршеләге Түбә ҡасабаһында тыуып үҫкән, махсус урмансылар курсын тамамлағандан һуң, Ҡолсора ауылына килеп төпләнеп, 2-се Этҡол урмансылығына ҡараған биләмәләргә ҡарауылсы итеп тәғәйенләнгән. Урмансылыҡта иң ҙур биләмә — 5 мең гектарҙан ашыу ер — уның ҡарамағында булды. Майҙаны ҙур булыуға ҡарамаҫтан, уны көн дә тиерлек урап үтмәһә, күңеле тынысланманы. Бының өсөн ихатаһында тотолған ике атын алмаш-тилмәш тигәндәй һыбай ҙа, егеүле килеш тә файҙаланды. Шунһыҙ мөмкин дә түгел ине. Бына беҙ йырып үткеһеҙ ҡар менән ҡапланған урмандан Оло Тәбей яланына килеп сыҡтыҡ. Шул сағында күҙҙәрем ғәжәйеп күренешкә юлыҡты. Урмандың ситенә ҡуйылған утлыҡсаларҙың береһендә урман баһадирҙары — балалары менән ике мышы — тыныс ҡына бесән ашай ине. Үҙ күҙҙәремә ышанмай, ағайға боролоп, һорауымды бирмәйенсә түҙә алманым.\n— Беҙҙән нисек ҡурҡмайынса тора улар? Ғәжәп тә инде!\n— Һиңә алдан уҡ әйткәйнем, урманда дуҫтарым бар тип, бына улар, тап үҙҙәре инде. Мин көн дә тип әйтерлек аҙыҡ алып килгәнгә тамам эйәләшеп бөттөләр. Ҡурҡыуҙың ни икәнен дә белмәйҙәр. Кисә уларға ат санаһында бесән килтергәйнем, бөгөн һоло менән һыйлайым, — тип кашауай сана төбөндә ятҡан бер тоҡ һолоно утлыҡсаға бушатырға тотондо Шәкирйән ағай.\nУрман бәһлеүәндәре, ситкә тайпылмайынса, яңы ризыҡты кемуҙарҙан ашай башланы. Бына шул саҡта мин тормошомда тәү тапҡыр ҡыр хайуандарының кешегә ни тиклем яҡын булыуын, беҙҙең күңелдәге йылыны тойоуын, һиҙемләүен аңланым. Урмандың ғәжәйеп һомғол буйлы һылыуын яҡындан тәү мәртәбә күреүем ине был.\nОшо илаһи күренештән айнып та өлгөрмәнем, ағай миңә санаға йәһәт кенә ултырырға ҡушты ла билдән ҡапланған ҡарҙы аты менән йыра-йыра артабан урман төпкөлөнә юлланды. Баҡтиһәң, бынан бер-ике саҡрым алыҫлыҡтағы аҡланда ла ошондай утлыҡсалар ҡуйылған икән.\n— Һәр хайуан үҙ урынын, ваҡытын белеп бөткән. Ошо ваҡытта улар яланға сығып туҡлана. Бер-береһенең утлығына килмәйҙәр, ҡамасауламайҙар. Ҡыш бит уларға аҙыҡ табыуы ҡыйынлаша, — тип һүҙен дауам итә ағай. — Шуға күрә һәр урман ҡарауылсыһы уларға йәй аҙыҡ әҙерләй һәм мөмкин тиклем ярҙам итергә тырыша. Тәғәйен урынға килеп етеүгә, бер нисә һылыуҡайыбыҙ беҙҙе көтөп торған һымаҡ дәү мөгөҙҙәрен тырпайтып ҡаршы алды ла, һуңынан тынысланып, алдында ятҡан бесәнде ашарға тотондо.\nБына шулай көн дә тигәндәй ғүмерен йәнлектәр янында үткәрергә күнеккән урман һаҡсыһы менән хозур ҡыштың бер көнө һиҙелмәйенсә үтте лә китте. Йырып сыҡҡыһыҙ көрт өйөмдәрен артта ҡалдырып, атыбыҙҙы лысма тиргә батырып, ауылға кисләтеп кенә ҡайтып төштөк. Шул саҡта ғына урман ҡарауылсыһы эшенең ни тиклем мәшәҡәтле лә, ауыр ҙа икәненә төшөндөм. Әлбиттә, бындай һөнәргә үҙ эшен ихлас күңелдән башҡарған кеше генә тотона алалыр, тигән фекер ҙә тыуҙы.\nЙыл артынан йылдар уҙа торҙо. Урман ҡарауылсыһы Шәкирйән ағай тураһында матбуғатта мәҡәләләр, һүрәтләмәләр йыш күренә башланы. 2-се Этҡол урмансылығында ғына түгел, район кимәлендә лә уның абруйы артҡандан-арта барҙы. Баймаҡтың урман хужалығы буйынса күргәҙмә-семинары ла тап уның биләмәһендә үткәрелер булды.\nУрманға ҡараш ул йылдарҙа бөтөнләй икенсе ине. Законһыҙ ағас ҡырҡыу тыйылды. Утынға йәки өй һалыу өсөн һәр ғаиләгә тиерлек ағас бүленде, өйөлгән ботаҡтар иртә яҙҙан яндырылды, ҡырҡылған диләнкәләр урынына, ерҙәрҙе һөрөп, питомниктан килтерелгән йәшел үҫентеләр ултыртылды. Йыл һайын һәр урмансы үҙенең биләмәһендә ағас ултыртыу менән шөғөлләнде. Ул ғына түгел, эшкәртеү, сүп үләндәренән таҙартыу һәр урман ҡарауылсыһының иңенә төштө. Бына шул кескәй генә үҫентеләрҙең, бер нисә йыл эсендә баш ҡалҡытып, “йәшел ҡалҡан”ға әүерелә барыуын күреү үҙе күңелдәрҙе күтәреп, йәшәүгә дәрт өҫтәр ине.\nШәкирйән ағай менән йылдың һәр миҙгелендә урманға бихисап сәйәхәт ҡылырға тура килгеләне. Бына шул сағында урмандың таҙалығы хайран ҡалдыра ине. Ерҙә арҡыс-торҡос ятҡан ботаҡтар күренмәҫ, булғандары ла бер яҡҡа ҡаратып ағас төптәренә өйөүле. Уның биләмәһе ҡайһы саҡ “Башҡортостан” ҡурсаулығын хәтерләтеп тә ҡуйыр ине.\nҮҙ эшенә мөкиббән бирелгән, урманды ишәйтеүҙең юлдарын камил белгән Шәкирйән Базиков ҡырмыҫҡалар, ваҡ шишмәләр хаҡында хәстәрлек күреүҙе Баймаҡ урмансылығында тәүгеләрҙән булып башлап ебәрҙе. Үҙенең биләмәһендә 500-ҙән ашыу ҡырмыҫҡа иләүен, шишмәләрҙе кәртәләп алып, башҡаларға үрнәк күрһәтте. Әлбиттә, ул был эшкә ауыл йәмәғәтселеген дә йәлеп итте.\nБына ошо юлдарҙы яҙып ултырам да урмандың бөгөнгө яҙмышын элеккеһе менән сағыштырам. Ер менән күк араһы кеүек бит! Тәбиғәттең шул осорҙағы матурлығын үҙ күҙҙәрем менән күргән кеше булараҡ яҙам. Бөгөнгө урмандың яҙмышы иҫ китмәле: уны ҡырағайҙарса ҡырыу, үртәү көн дә дауам итә. Ҡырҡылғаны урынына яңы үҫентеләр ултыртыу — хәҙер бик һирәк күренеш.\nБашҡортостан Урман хужалығы министрлығы урмандарҙы һаҡлауға тотондо кеүек, әммә һөҙөмтәле эш, минеңсә, күренмәй. Законһыҙ ағас ҡырҡыуҙың, урлауҙың һис тә туҡталғаны юҡ. Был, әлбиттә, тәү сиратта халыҡтың тәрбиәһеҙлегенә бәйлелер.\nЙырҙарҙа йырланған, шиғриәттә данланған Һаҡмар йылғаһын күптәрҙең күргәне, ишеткәне бар. Заманында ярҙарынан ашып ағып ятҡан тулы һыулы йылға йылдар үтеү менән һайыға, эргәһендәге муйыл, тирәк, тал, ерек ағастары юҡҡа сыға башланы, ярҙары яланғасланып ҡалды. Быны үҙ күҙҙәре менән күреп йөрөгән Шәкирйән Шәмсетдин улы түҙмәне: 2-се Этҡол урмансылығы менән килешеп, Түбәнге Иҙрис һәм Ҡолсора ауылы янынан аҡҡан Һаҡмар йылғаһы яры буйлап 7,5 гектар ерҙе һөрҙөртөп, тирәк, муйыл, ҡарағай, ҡарағат ултырттырҙы, һәм биләмә йәмәғәтселек көсө менән кәртәләп алынды.\nТүбәнге Иҙристә ултыртылған ағастарҙың именлеге өсөн яуаплы итеп Усман Йәнғолов, Ҡолсорала Марат Ғафаров тәғәйенләнде. Хеҙмәт ветераны Сәлих Һамарбаев та үҙ тәңгәлендәге яр буйындағы ағастарҙы тәләфләтмәҫ өсөн үҙ көсө менән ошо урынды кәртәләп алыуға өлгәште. Ултыртылған ағастар мәрхәмәтле кешеләр ярҙамында һаҡланып, тәрбиәләнеп тотолдо һәм бөгөн, ике ауылға ла йәм биреп, килгән кешеләрҙе сәләмләп ҡаршы ала һәм оҙатып ҡала. Халыҡ телендә был ике баҡса ла “Базиков баҡсаһы” тип атап йөрөтөлә. Йәй бында халыҡ күпләп йыйыла, йәше лә, ҡарты ла рәхәтләнеп ял итә, күңел аса.\n1985 йылда Урман хужалығы министрлығының, тармаҡ белгестәрен тап ошо баҡса урынында йыйып, күрһәтмә семинар үткәреүе, урман хужалығы министрының Шәкирйән Базиковты башҡа урмансыларға өлгө итеп ҡуйыуы күп нәмәгә ишара.\nБар булмышы, холҡо менән ул ысын-ысындан да тәбиғәт балаһы булды. Тыуған тәбиғәтен йәне-тәне менән яратыр, урманда йөрөгәнендә улар менән һөйләшкән һымаҡ хискә бирелеп китеп, үҙенең янында кеше барлығын онотоп тороу ғәҙәте лә була торғайны.\n— Улар ҙа бит кеше һымаҡ, ҡустым, тик һөйләргә телдәре генә юҡ...\nШуны ғына әйтеү ҙә етә: урман үҙемдең ҡарамаҡта тип, үҙе теләгән урындан ағас йығырға һис ҡул барманы. Өйөнә яғыр өсөн утынды ҡартайып барған ағастарҙан йыйып алып ҡайтыр булды һәм башҡаларҙан да шуны талап итте. Ылыҫлы ағастарҙы ғына түгел, ҡайын, уҫаҡты ла йәштәре етмәйенсә ҡырҡырға рөхсәт бирмәне. Юғары даирәләрҙән дә рөхсәт алып килеүселәрҙе күп осраҡта кире бороп ҡайтарыр ине.\nБөйөк Ватан һуғышы алдынан, 40-сы йылдарҙа, Оло Тәбей йылғаһы буйлап 40 гектар ерҙә ҡарағай үҫентеләре ултыртылған булған һәм “Ҡыҙыл Октябрь” колхозы ҡарамағына тапшырылған. Һикһәненсе йылдар тирәһендә колхоз ҡарағай урманын вәхшиҙәрсә ҡырҡырға тотондо. Эре ағастарҙан буралар бурап, сит-ят ерҙәргә оҙатыу башланды. Ҡыҫҡаһы, колхоз етәкселеге ҡарағай урманын үҙ белдеге менән уңға-һулға осороуын дауам итте, әммә Шәкирйән Шәмсетдин улы был яһиллыҡҡа сыҙап тора алманы. Ҡарағайлыҡ уның биләмәһенә ҡарамаһа ла, вәхшилеккә сик ҡуйыуҙы үҙенең бурысы итеп һананы һәм был турала Баймаҡ урман хужалығына хәбәр итте. Артабан Урман хужалығы министрлығына барып үҙенең ҡәтғи һүҙен еткерҙе.\nМинистрлыҡта абруйлы урман ҡарауылсыһының фекерен хупланылар һәм, махсус комиссия тәғәйенләп, күп тә үтмәй ҡырҡылған ҡарағай урманына килеп тә төштөләр. Биләмә колхоздан тартып алынып, Баймаҡ урмансылығы ҡарамағына тапшырылды һәм хәҙер ул, тарихи ҡомартҡы булараҡ, һаҡлауға ҡалдырылды, әрәм-шәрәм итеүгә юл ҡуйылмай. Кем белә, бәлки, ул был эшкә күҙен йомоп ҡараһа, быға тиклем ҡарағай урманы урынында ағас төптәре генә һерәйеп ултырған булыр ине...\nУл үҙ көсөн урманды һаҡлауға һәм үҫтереүгә генә йүнәлтмәне, гүзәл тәбиғәтебеҙҙе, уның йылғаларын, күлдәрен бысратыусыларға, урман йәнлектәрен, ҡош-ҡортон туҙҙырыусыларға ҡаршы аяуһыҙ көрәш алып барҙы. Рөхсәтһеҙ мышы, ҡоралай атып алыусыларҙың күбеһе уның тарафынан фашланды һәм яуапҡа тарттырылды. Һаҡмар йылғаһында ау менән балыҡ тотоусыларҙы ла аяманы. Шунлыҡтан ундайҙар һирәгәйҙе һәм йылғалағы балыҡ та бер ни тиклем үрсеп ҡалды.\nШәкирйән Шәмсетдин улы урмансылыҡтың йәмәғәт тормошонда ла ҡайнап йәшәне һәм эшләне. 2-се Этҡол урмансылығының профком рәйесе вазифаһын бар теүәллегендә намыҫ менән башҡарҙы. Күп тапҡыр район һәм республика профсоюз конференцияларында делегат булып ҡатнашты, үҙенең эш тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Уның туранан-тура ҡатнашлығында эшкә намыҫ менән ҡараған урмансылар һайлап алынды һәм эш дәүерендә һәйбәт һөҙөмтәләргә өлгәшеп, алдынғы, үҙ һөнәренең оҫтаһы булып танылдылар. Улар араһынан Ғ. Мөхәмәтйәновты, С. Нурасовты һәм С. Ильясовты әйтеп үтеү ҙә етә. Улар бөгөн дә тармаҡта намыҫ өлгөһө күрһәтеп эшләүен дауам итә.\nДүрт тиҫтә йылға яҡын урманды һаҡлап хаҡлы ялға китеүенә ҡарамаҫтан, ул урманынан, хайуан-йәнлектәренән, ҡоштарынан һис тә айырылырға теләмәне. Йәмәғәт инспекторы сифатында тиҫтә йылдан ашыу ҡасандыр үҙе ҡараған, үҫтергән урмандарҙы һаҡлауға бөтә яҡтан да ярҙам итергә тырышты, ҡарауылсыларға кәңәштәрен бирҙе, бай эш тәжрибәһе менән уртаҡлашты. Көн аша тигәндәй урманды әйләнеп сыҡмаһа, күңеле тынысланманы. Һуңынан ҡәнәғәтлек тойғоһо менән бар болоҡһоуҙарынан арынып, көр кәйефтә өйөнә ҡайтыр булды.\nӘммә ғүмер бер кемгә лә мәңгелеккә бирелмәгән. Урмандың ысын-ысындан тоғро һаҡсыһы, яҡлаусыһы бынан бер нисә йыл элек беҙҙең аранан китеп барҙы. Һаҡлаған урманы унһыҙ бушап ҡалғандай булды, ҡурсалап үҫтергән ағастар иҫәпһеҙ-һанһыҙ юҡ ителде, иманһыҙ ҡулдар тарафынан туҙҙырылды. Ағастарҙың һөйләргә телдәре юҡ шул...\nШәкирйән Шәмсетдин улы Базиков ғүмер юлын ғорур ҙа, намыҫлы ла үтте, хеҙмәте йәш быуын өсөн илаһи өлгө булып тора. Тыуған илебеҙ уның фиҙакәр хеҙмәтен юғары баһаланы: БАССР-ҙың, РСФСР-ҙың дәүләт наградалары, Урман хужалығы министрлығының бихисап Почет грамотаһы, дипломы бирелде. Шәкирйән ағайҙың исеме Баймаҡ районы урмансылығында алтын хәрефтәр менән яҙып ҡуйылырға хаҡлы. Быға ул, һис шикһеҙ, лайыҡ.\nАвтор: Салауат МӨХӘМӘТШИН.\nРайон: Баймаҡ районы, Ҡолсора ауылы.\nЯҙҙы: Хөрмәтле уҡыусы\n1 февраль 2014 21:51 // цитировать\nАфарин автор. Үткән 2013 й. Тәбиғәтте һаҡлау йылы тип иғлан ителһәлә официал органдар иҫкә алманы. Земляки проекты ла чисто политизированный показуха булды, әллә лайыҡ кеше тип һанамағандарҙыр...


Ишембайҙа Башҡорт ихаталары программаһы үҙ эшен дауам итә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n17 июля 2020 — 19:32 ГТРК «Башкортостан»\nӘлеге ваҡытта 6 ихата биләмәһен төҙөкләндереү эштәре бара. Ремонт эштәренең дөйөм суммаһы 2020 йылға 59 млн һум. Ихаталарҙың үҙенсәлегенән, йәшәүселәрҙең талаптарынан сығып, йәмәғәт-административ комиссия ниндәй эштәр башҡарыу маҡсатлыраҡ булыуы тураһында ҡарар сығара.\nБерәүҙәргә балалар майҙансыҡтары, икенселәргә ололар өсөн ял зоналары мөһимерәк. Ленин проспектындағы йорттарҙың береһндә йәшәңселәр балалар майҙансыҡтарын һайлаған. Бындай программаны улар 5 йыл көткән. Быға тиклем башҡа проекттарҙа ҡатнашҡан, әммә һөйөнсөләр иҫәбенә бер ҙә эләкмәгәндәр.\nБылтыр Башҡорт ихаталары программаһына ғариза ебәргәндәр. Бөгөн дөйөм эштең 80 проценты үтәлгән дә инде. Подрядсы ойошма эште 30 июльға тиклем тапшырырға планлаштыра. 2019 йылда Ишембайҙа Башҡорт ихаталары программаһы буйынса 52 млн һумға 10 ихата төҙөкләндерелгән.


Каникулда аҡса эшләгең киләме? | Йәншишмә\nЙәйге каникулда барлыҡ уҡыусылар ҙа ял итеп ятырға теләмәй. Үҫмерҙәр араһында ваҡытлыса эш эҙләүселәр күп. Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге былтыр 5 мең уҡыусыны йәйгелеккә эшле иткән. Быйыл да шул сама үҫмер хеҙмәт урынлы булыр, тип күҙаллана. Рәсми эшкә урынлашҡан уҡыусыларға дәүләт, мәшғүллек үҙәктәре аша айына 1 мең ярым түләнә. Башҡаһы эш биреүсенән тора. Эш хаҡы минималь күләмдән кәм булмаҫҡа тейеш. Хеҙмәт кодексына ярашлы, 14 – 16 йәшлектәргә эш көнө – 5 сәғәттән, 16 – 18 йәшлектәргә 7 сәғәт билдәләнгән.\n« Ҡырҙа ризыҡ тәмле була\nДүртөйлөләр килде ҡунаҡҡа »


Башҡортостанда һайлау кампанияһы старт алды\n28 Декабрь 2010, 15:56\nБашҡортостандың 777 ҡала һәм ауыл биләмәһе Советы үҙ депутаттарын сираттағы һайлау өсөн берҙәм тауыш биреү көнөн 2011 йылдың 13 мартына тәғәйенләне, тип хәбәр итә БР Үҙәк һайлау комиссияһы.\nРайон гәзиттәрендә республика ҡала һәм ауыл биләмәләре Советтарының сираттағы һайлауҙарҙы тәғәйенләү тураһында ҡарарҙары баҫылып сыҡты. Шулай уҡ 20 һайлау округы буйынса муниципаль район Советы депутаттарын өҫтәмә һайлау тәғәйенләү тураһында 13 территориаль һайлау комиссияһының ҡарары баҫылды.\nДөйөм алғанда, 2011 йылдың 13 мартында республика территорияһында 7378 депутат һайланасаҡ, шул иҫәптән ике БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутатын (28-се Отрада һайлау округы һәм 45-се Иглин һайлау округы буйынса) өҫтәмә һайлау үткәреләсәк. Һайлаусылар исемлегенә 1 миллион 205 мең кеше индереләсәк.


Әлшәй районында йәшәүсе ғаилә юл хәүефһеҙлеге дәүләт инспекторҙарына ҡул күтәргән\nУлар пенсионерҙы ҙур күләмдәге штрафтан азат итергә теләгән.\nРаевканың үҙәк урамында инспекторҙар «Жигули»ҙы туҡтатырға маташа. Автомобилдең водителе айныҡ булыуы шик тыуҙыра. Әммә автоһәүәҫкәр юғары тиҙлектә юлын дауам итә. Ҡыуышыу пенсионер йәшәгән йортҡа барып еткәнсе дауам итә. Хеҙмәткәрҙәр урында протокол төҙөп, тәртип боҙоусыны ҡулға ала. Әммә оло йәштәге кешене яҡларға уның бар ғаиләһе сыға һәм патруль хеҙмәтенә ҡул күтәрә. Уларҙың береһе полиция машинаһындағы видео теркәү ҡоролмаһын вата.\nЗакон алдында иҫерек водителгә генә түгел, уның яҡындарына ла яуап бирергә тура киләсәк. Әле осраҡ буйынса енәйәт эше ҡуҙғатылған. Уларға биш йылға тиклем иркенән мәхрүм ителеү янай.


Ветеранға – сертификат » "Урал" гәзите\nБѳйѳк Ватан һуғышы ветерандарын торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса дәүләт ярҙамы - ҡатмарлы һәм кѳнүҙәк. Ә шулай ҙа республикала ветерандарға дәүләт ярҙамы күрһәтеү буйынса программалар эшләп килә. Бѳйѳк Ватан һуғышы ветерандары менән бер рәттән уларға тиңләшкән ветерандарға ла ярҙам күрһәтелә.\nЯңыраҡ Бѳйѳк Ватан һуғы- шы ветераны Аҙаубай Фәй- зулла улы ҒАБДУЛЛИН ѳсѳн дә иҫтәлекле ваҡиға булды. Ул дәүләттән кѳтѳп алған бүләк - федераль ҡаҙна иҫә- бенә торлаҡ алыуға йәки тѳҙѳүгә бер тапҡыр аҡса биреү тураһында сертификат алып ҡыуанды. Сермән ауы- лында йәшәгән ветеранға сер- тификатты Белорет районы муниципаль район хакимиәте башлығы Владислав Миронов алып барып тапшырҙы. - Бѳгѳн беҙ барыбыҙ ѳсѳн дә мѳһим һәм ҡыуаныслы миссия - торлаҡ һатып алыуға бирел- гән сертификат тапшырыу тан- танаһына йыйылдыҡ. Иле- беҙ Бѳйѳк Еңеүҙең 70 йыл- лығын билдәләгән йылда был бүләкте тапшырыу беҙҙең ѳсѳн икеләтә ҡыуаныслы. Бѳйѳк Еңеүҙе яҡынайтыуҙа һеҙҙең дә ѳлѳшѳгѳҙ ҙур. Дәүләт тыуған ил алдында күрһәткән батырлығығыҙҙы онотмай.\nШуға ла бѳгѳн һеҙ һәм туғандарығыҙ ҡыуаныслы мәл кисерә. Беҙ, йәш быуын, Бѳйѳк Ватан һуғышында күрһәткән ҡаһарманлығығыҙ һәм ты- ныс тормоштағы лайыҡлы хеҙмәтегеҙ ѳсѳн рәхмәтлебеҙ. Сертификат һеҙгә ҙур бүләк булһа, беҙҙең ѳсѳн иһә һеҙҙең иҫән-һау булыуығыҙ шатлыҡлы, - тине хакимиәт башлығы Владислав Геннадьевич. - Ошо бүләкте ҡулыма алы- уыма бик шатмын, хѳкү- мәтебеҙгә рәхмәтлемен. Беҙҙе, һуғыш ветерандарын, илебеҙ хѳрмәт итә, онотмай. Бѳйѳк Ватан һуғышы йылдарында мин илебеҙ күген дошман бомбардировщиктарынан һаҡ- ланым. 1948 йылда демо- билизацияландым. Һуғыштан һуң тѳрлѳ эштәрҙә эшләнем, тоғро хеҙмәт иттем, балалар үҫтерҙек, - тине хѳрмәтле ветеран. Октябрҙә 90 йәшлек юби- лейын билдәләргә йыйынған Аҙаубай Фәйзулла улы һәм ветерандың балалары урындағы хакимиәткә, аҡсалата бүләкте алыуҙа ярҙам иткәндәргә һәм муниципаль район хакимиәтенә рәхмәт белдерҙе. Тантанала урындағы ха- кимиәт, ветерандар ойошмаһы ағзалары ҡатнашты, әңгәмә артабан сәй табыны артында дауам итте.


Ҡыҫҡаса театрҙың бөгөнгө тормошо хаҡында\nЙәшәү тарихын 1919 йылда башлаған Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры халыҡҡа республиканың тәүге театры, милли сәнғәтте һаҡлаусы һәм дауам итеүсе мөһим мәҙәниәт усағы булараҡ билдәле. Башҡорт академия театры үҙ сәхнәһендә бер быуатҡа яҡын ваҡыт юғары әхлаҡи ҡиммәттәрҙе раҫлап, тыныслыҡ, миһырбанлыҡ һәм мөхәббәт идеалдарына хеҙмәт итә, халыҡ мәҙәниәтен, туған телде, милли рухты һаҡлай һәм көсәйтә, халыҡты берләштерә.\n2014 йылдың 4 декабрендә Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры иҫтәлекле датаны — нигеҙ һалыныуына 95 йыл тулыуҙы билдәләй. Ошо йылдар эсендә театр сәхнәһендә 662 спектакль ҡуйылған, улар — башҡорт, рус һәм донъя драматургияһы өлгөләре. Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры сәхнәһендә төрлө йылдарҙа бик күп талантлы режиссерҙар, рәссамдар, артистар, композиторҙар ижад иткән. Улар театрҙың ҡабатланмаҫ тарихын яҙып, башҡорт халыҡ тарихының төп этаптарын да билдәләй барған.\nБөгөнгө көндә коллектив, милли колоритты, башҡорт сәхнә сәнғәтенең классик традицияларын һәм рус театр мәктәбе нигеҙҙәрен уңышлы һәм талантлы рәүештә бергә яраштырып ижад итә һәм, шул рәүешле, көндән — көн театр йылъяҙмаһына яңы биттәр өҫтәй. Театр репертуары башҡорт, рус, милли һәм сит ил авторҙарының әҙәби мираҫы менән бай, улар театр репртуарында төрлө жанрҙарҙа урын алған.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры үҙ эшмәкәрлегендә рус театр мәктәбе нигеҙҙәренә ярашлы милли классик традицияларҙы һаҡлау, башҡорт сәхнә сәнғәтендә яңы художество — эстетик юлдар эҙләү, труппаны даими рәүештә яңы йәш көстәр менән тулыландырып тороу, театр үҙенсәлегенә ярашлы репертуар һайлау кеүек изге ынтылыштарға һәр ваҡыт тоғро. Шуны ла әйтергә кәрәк, Башҡорт академия драма театрында билдәле халыҡ шағиры Мостай Кәрим драматург булараҡ үҫеп, исемен донъяға танытты.\nҺуңғы йылдарҙа театр әүҙем рәүештә яңы ижад формалары ҡуллана, әҫәрҙе сәхнәгә традицион булмаған ысулдар менән ҡуйыуҙы бойомға ашыра, ҡыйыу рәүештә экспериментҡа бара, яңы ижади көстәр эҙләй һәм репертуарҙы тағы ла байытыу, төрләндереү өҫтөндә эшләй һәм был өлкәлә донъя тәжрибәһен ҡулланып, инновацион ҡараш менән традицион формалағы Рәсәй театр эшенең дөйөм динамик үҫешенә һиҙелерлек йоғонто яһай.\nБөгөнгө көн театр афишаһында 37 спектакль иҫәпләнә. Труппала — 58 драма артисы хеҙмәт итә. Улар З.Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын, А.В.Луначарский исемендәге дәүләт театр сәнғәте институтын, Мәскәүҙең М.С.Щепкин исемендәге Юғары театр училищеһын тамамлаусылар.\nБашҡарыу сәнғәтенең һәм спектаклдәр ҡуйыу оҫталығының юғары булыуы Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына күп фестивалдәрҙә ҡатнашырға һәм уңыш ҡаҙанырға мөмкинлек бирә.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры киләсәккә үҙенең маҡсаты итеп илебеҙ сәхнә сәнғәтенең быға тиклемге ирешелгән ҡаҙаныштарын һаҡлауҙы, шулай уҡ, театрға йәмғиәттең рухи ихтыяждарына яуап биреүсе сәнғәт төрө, социаль белем усағы булараҡ та ҡарап, уның үҫешенә яңы импульс биреүҙе ҡуя.


30 Ноябрь 2021, 16:12\nБыйыл республикабыҙҙа тәүге тапҡыр “Ҡурсаҡтар илендә» тигән бик матур фестиваль ойошторолдо. Унда Өфө, Бөрө, Салауат, Сибай ҡалаларынан, Йылайыр, Ейәнсура, Салауат, Учалы райондарынан 15 үҙешмәкәр коллектив ҡатнашты.\nИжади эштәрҙе Башҡортостан Республикаһының театр эшмәкәрҙәре берлеге рәйесе Әхтәм Әбүшахманов етәкселегендәге абруйлы баһалама комиссияһы ҡараны. Бөрө ҡалаһынан “Пьеро» халыҡ театры (режиссёры – Екатерина Яйыҡбаева) – I, Салауат районынан “Әкиәт» ҡурсаҡ театры (Юлиә Садиҡова) II дәрәжә дипломға лайыҡ булды. Сибай сәнғәт мәктәбенән “Театраль мозаика» (Лилиә Заһитова) һәм Йылайырҙан өлгөлө “Незабудка» (Людмила Хаҡбирҙина) ҡурсаҡ театрҙары III урын алды.\nФестивалде ябыу тантанаһына Рәсәй һәм Башҡортостан театрҙарына актёрҙар әҙерләгән төп белгестәрҙең береһе Фәрдүнә Ҡасимова ла почётлы ҡунаҡ итеп саҡырылғайны.\n– Мин – һуғыш балаһы. Ул заманда ҡурсаҡ театры республиканың һәр районына килеп спектаклдәре менән тормошобоҙҙо йәмләне, рухыбыҙҙы байытты. Театр сәнғәте беҙгә аслыҡты, һыуыҡты, һуғышта яҡындарыбыҙҙы юғалтыу ҡайғыһын еңергә ярҙам итте, изгелек, бәхет өләште, – тине ул үҙенең сығышында. Ысынлап та, театр - илһам сығанағы, тормош һәм тәрбиә мәктәбе ул.


БЕЛЕМ УСАҒЫНЫҢ НИГЕҘЕ НЫҠЛЫ\nЯҡшы төҙөүселәр нигеҙ ҡороуға аҡса йәлләмәй, тиҙәр. Сибай педагогия колледжының нигеҙе—ул оҙаҡ йылдар дауамында барлыҡҡа килгән традициялар, педагогтарҙың һөнәри потенциалы, ижад, энтузиазм, йәштәр фантазияһы.\nСибай педагогия колледжында 533 студент белем ала. Уларға 83 уҡытыусы һабаҡ бирә, 35 техник персонал хеҙмәтләндерә. Шуныһы үҙенсәлекле: педагогик коллективтың 30 уҡытыусыһы ошо белем усағын тамамлаған.\nУҡыу йортонда «Студент филармонияһы», «Вожатыйҙар мәктәбе» уңышлы эшләп килә. Шулай уҡ «Буласаҡ уҡытыусылар наркотиктарға ҡаршы» интернет-проекты ғәмәлгә ашырыла.\nКолледж студенттары йыл һайын ҡаланың йәйге һауыҡтырыу лагерҙарына вожатыйҙар итеп йәлеп ителә. Улар был миҙгелгә алдан етди әҙерләнә, теоретик һәм практик курс үтә. Уҡыу йорто етәкселеге ҡаланың «Урал аръяғы сәләмәтлек үҙәге» йәмғиәтенә ҡараған «Ҡайынҡай», «Fәҙелша» лагерҙары, шифахана-профилакторий менән ныҡлы бәйләнеш тота һәм йәй һайын был балалар учреждениеларын үҙ эштәрен яҡшы белгән вожатыйҙар менән тәьмин итә. Бөгөнгө көнгәсә 243 йәш кеше «Йәш вожатый» мәктәбе аша үтеп, ҡулына танытма алған.


Ни сәсһәң... | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ни сәсһәң...\nНи сəсһəң, шуны урырһың, ти халыҡ мəҡəле. Был турала БР буйынса Росселхознадзорҙың Дəүлəт инспекторы Эмиль Биктимеров та һəр ваҡыт ҡабатлап ҡына тора. «Орлоҡ əҙерлəүгə етди ҡарамайҙар. Беҙ йыл да орлоҡ сифаты буйынса тикшереүҙəр үткəреп торабыҙ. Əммə һəр ваҡыт орлоҡто һаҡлау ҡағиҙəлəрен боҙоусыларға юлығабыҙ. Шулай уҡ орлоҡто сит өлкəлəрҙəн алып килеүселəр күп. Эксперттар билдəлəүенсə, Рəсəйҙең орлоҡ баҙары сифатһыҙ продукция менəн тулған. Ниндəйҙер шикле орлоҡтоң ҡайҙан килгəне лə билдəһеҙ. Һəр кешенең паспорты булырға тейеш булған кеүек, сəсеү өсөн тəғəйенлəнгəн орлоҡтоң да сифаты һəм сорты хаҡында тейешле документтары булырға тейеш», - ти ул.\nАуыл хужалығы буйынса үткəн кəңəшмəлəрҙə лə беҙҙең райондың ауыл хужалығы белгестəре сəскəн орлоҡтоң сифатына ныҡ иғтибар бирегеҙ, тип күп кенə тапҡырҙар тылҡый. Əлеге көндə районда яҙғы сəсеүгə əҙерлек нисек бара икəн? Бөгөн шул турала белешергə булдыҡ.\nБР буйынса «Россельхозцентр»ҙың Көйөргəҙе район-ара бүлеге начальнигы Булат Ишбулды улы Ғафаров:\n- Район хужалыҡтарында яҙғы сəсеүгə əҙерлек эштəре гөрлəп бара. План буйынса орлоҡҡа тигəн 7759 тонна бөртөклө культура тикшерелергə тейеш ине. Бөгөнгө көндə план 113%-ҡа арттырып үтəлде, йəғни 8778 тонна тикшерелде. Был культураларҙың 97,7%-ы кондициялы, ГОСТ-ҡа ярашлы орлоҡ. Ҡалғандарын таҙартырға кəрəк. Шулай уҡ 7731 тонна орлоҡ төрлө ауырыуҙарға ҡарата тикшерелде. Һөҙөмтəлə 31% бойҙайҙа, 51% арпала, 32% һолола, 23% борсаҡта төрлө сирҙəр барлығы асыҡланды. Хəҙер был культураларҙы эшкəртергə, ағыуларға кəрəк буласаҡ, - тине.\nБаш инженер Мотаһар Ғамир улы Ибраһимов белдереүенсə, район хужалыҡтары техникаларын яҙғы сəсеүгə əҙерлəп бөткəндəр тиерлек. Тракторҙарҙың 95%-ы тулыһынса əҙер. 4 марттан алып техник күҙəтеү эштəре башланған. «Күбеһенсə АХК һəм яуаплылығы сиклəнгəн йəмғиəттəр техосмотр үтеүҙə əүҙемдəр. Бөгөнгө көндə 40% тракторҙар техник яҡтан тишерелде лə инде. Сəскестəр, культиваторҙарҙың барыһы ла яҙғы сəсеүгə тулыһынса əҙер. Хужалыҡтарға 30% дизель яғыулыҡ алынды» - ти ул.


16 Апрель 2019, 17:45\n3 июндә республика биләмәһендә ғәҙәти тапшырыу туҡтатыла. Бөгөн төбәктә һанлы тапшырыуға йәлеп итеү халыҡтың 95 проценты йәлеп ителгән. Башҡортостандың 691 тораҡ пункты һанлы телевидение зонаһына инмәй, тағы 160 меңдән ашыу кеше йәшәгән 475-дә был өлөшләтә генә.\n3 июндә республика биләмәһендә ғәҙәти тапшырыу туҡтатыла. Бөгөн төбәктә һанлы тапшырыуға йәлеп итеү халыҡтың 95 проценты йәлеп ителгән. Башҡортостандың 691 тораҡ пункты һанлы телевидение зонаһына инмәй, тағы 160 меңдән ашыу кеше йәшәгән 475-дә был өлөшләтә генә. “Ҡыҙыл зона”ла - Белорет, Бөрйән, Баймаҡ, Ейәнсура, Йылайыр райондарының ҡайһы бер ауылдары. Бюджетта юлдаш антенналары ҡуйыу һәм махсус приставкалар һатып алыуға 275 миллион һум бүлеү ҡаралған. Шул уҡ ваҡытта аҙ тәьмин ителгән граждандарға БР Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Бойороғо буйынса дәүләт ярҙамы ҡаралған. Райондың Ужа,Һамар-Ивановка ауылдарында йәшәгәндәр һанлы телевидение менән ҡуллана алмай, шунлыҡтан бында юлдаш телевидениеһы иң уңайлыһы. Ужала йәшәгән күп балалы Гүзәл һәм Илдар Закирйәновтар ошо мөмкинлек менән файҙаланған. Февраль айында улар был яңылыҡ менән танышҡас, юлдаш телевидениеһы урынлаштырыуға ғариза яҙған. Яңыраҡ уларға был ҡоролманы ҡуйғандар.\nШәхси хужалыҡ алып барған, бала тәрбиәләгән атай-әсәйҙең телевизор алдында ултырырға ваҡыты булмаһа ла, кескәй улдары Искәндәр йәнһүрәт ҡарап кинәнә. 3 йыл бушлай булыуы һәр тинде балалар уҡытыу, йорт һалыуға йүнәлткән ғаилә өсөн уңайлы.\nРайон Хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге начальгнигы Юлиә Мырҙабулатова һанлы телевидение буйынса халыҡтан шылтыратыу, һорауҙар күп булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Күптәр дәүләт ярҙамына бәйле һорауҙар бирә. Программаны тормошҡа ашырыу буйынса эш йүнәлешле алып барыла, оҙаҡламай махсус әҙерлек үткән ирекмәндәр ҙә был эшкә тотонасаҡ. Аҙ тәьмин ителгән һәм пенсияға федераль социаль ярҙам алған 35-кә яҡын ғаиләнән ғариза ҡабул ителгән.\nҺанлы приставкаларҙы район-ҡаланың махсус магазиндары һәм “Рәсәй Почтаһы” бүлексәләрендә алырға була. Аҙнаһына уларҙа өс тиҫтәнән ашыу ҡорамал һатыла.\nҺҮРӘТТӘ: Искәндәр һәм әсәһе каналдар эҙләй.


Башҡортостанда иң ҡарт ҡарағас Әбйәлил районындағы Ҡрыҡты һы ртында үҫә. Өфө ботаника баҡсаһы - институтында эшләүсе ғали м - дендрохронолог Сергей Кучеров ошондай һығымтаға килгән. Һуңғы ике йыл эсендә ул был ағасты күҙәтеп, уның олон һәм яп раҡтарына тикшереүҙәр үткәргән. Махсус бур ярҙамында Өфө ғал имы был ағастың йәшен билдәләүгә өлгәшкән -- Сергей Кучеров фекеренсә, ҡарағасҡа 530 йыл самаһы. Ағастың осон йәшен атып\nяндырған, шуға ҡарамаҫтан уның оҙонлоғо 30 метрға етә, диам етры -- 85 сантиметр тәшкил итә. Түш тапҡырында киңлеге ике ярым метр. Сергей Кучеров әйтеүенсә, был ағасҡа улар дуҫы - биолог Михаил Гордеев менән экспедиция ваҡытында тап булала р. Сергей элек тә оҙаҡ йәшәүсе ағастарҙың йәшен билдәләү мен ән шөғөлләнгән. Мәҫәлән, бер нисә йыл элек Ирәндек тауы бите ндә ул сама менән 1528 йылдан башлап үҫеүсе ҡарағасты тапҡан\nине. Унан алдараҡ, 1976 йылда Уралда билдәле дендрохронолог\nСтепан Шиятов 1520 йылғы ҡарағасҡа тап булған. Ул ваҡытта п рофессор Шиятов Өфөлә эшләй ине әле, хәҙер ул Екатеринбургта\nУрал университеты кафедраһын етәкләй. Сергей уның аспиранты . Әйткәндәй, биологияға һәм, ғөмүмән, дендрохронологияға уны\nатаһы, бөтә илгә билдәле ғалим - биолог, үләндәр донъяһының\nарымаҫ - талмаҫ һаҡсыһы Евгений Кучеров. -- Ағастың дөрөҫ йәшен билдәләү өсөн махсус инструмент кәрә к, ти Сергей Кучеров. -- Һәм мин ике йыл буйы уны эҙләнем. Быйыл яҙ ниһәйәт ҡырағай тәбиғәттең Бөтә донъя фонды аша Шв ейцарияла эшләнгән 80 сантиметр оҙонлоҡтағы бур алдым. Уның\nярҙамында ағастың иң тәрән серҙәренә үтеп инеп була. Июлдә\nмин тағы ла Ҡрыҡтыға экспедиция ойошторҙом. Ҡарағас мине к өтә ине. Үлсәүҙәрҙе түш тапҡырында эшләнем. Бур ҙур һәм бәл әкәй 507 ҡулса һананы. Тимәк, ҡарағастың үҫә башлауынан ал ып 1497 йыл килеп сыҡты. Әммә ағастың йәше олон үҙәгендә ба шланған ҡулсалар һаны буйынса иҫәпләнә. Шуға күрә 25 сантим етр аҫҡа төҙәтмә яһаным, йәғни, йәшен 25 - 27 йылға арттырҙ ым һәм ағастың үҫә башлау йылы 1470 килеп сыҡты. Башҡортостан территорияһында бынан да ҡартыраҡ ҡарағас булы уы мөмкинме Сергей Кучеров был мөмкин тип һанай, әммә ул Ҡ рыҡты битләүендә табылған ҡарағастан артыҡ ҙур булмаҫҡа тей еш.