Барыһы ла — кеше хаҡына » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Барыһы ла — кеше хаҡына\nБарыһы ла — кеше хаҡына 07.04.2012 // Сәйәсәт / Социаль мәсьәлә\nБашҡортостан Республикаһында Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил Рим ҠӘЙҮМОВтың Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙағы йыллыҡ доклады\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға тәҡдим ителгән йыллыҡ доклад “Башҡортостан Республикаһында Кеше хоҡуҡтары буйынса вәкил тураһында”ғы Закондың 20-се статьяһына ярашлы әҙерләнде. Докладта граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм азатлыҡтарын яҡлауҙың ижтимағи әһәмиәткә эйә булған төп проблемалары сағылдырылды.\nБашҡортостан Республикаһы Конституцияһының 11-се статьяһы республиканы кешенең лайыҡлы тормошон һәм ирекле үҫешен тәьмин итеүсе шарттар тыуҙырыуға йүнәлтелгән социаль дәүләт булараҡ билдәләй.\nГраждандарҙың Конституцияла нығытылған хоҡуҡтарын һәм азатлыҡтарын тормошҡа ашырыу өсөн республиканың власть органдары тарафынан тейешле шарттар тыуҙырылған, ошо хоҡуҡтарҙы ғәмәлгә ашырырға мөмкинлек биргән механизмдар һәм алымдар булдырылған.\nРеспублика Президенты Р.З. Хәмитов Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамәһендә: “Яҡын киләсәккә бурыс — республика байлығын һәм уның иҡтисади ҡеүәтен ябай граждандар мәнфәғәтендә уңышлыраҡ файҙаланыуға өлгәшеү. Бының өсөн власть һәм иҡтисад структуралары кешеләрҙең ихтыяжынан сығып эш итергә тейеш. “Кешеләр өсөн эшләү” — хәҙер ошо һүҙҙәр властың оҙайлы стратегияһын да, беҙҙең көндәлек эшмәкәрлегебеҙҙе лә билдәләй”.\nБөгөн иҡтисади мөмкинлектәр һәм республика етәкселегенең сәйәси ихтыяры халыҡтың етеш тормошон тәьмин итеүгә һәм граждандарҙың конституцион хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыуға йүнәлтелә.\nРеспубликала эшләгән халыҡтың йәшәү шарттарын яҡшыртыуға, аҙ тәьмин ителгән граждандарға дәүләт ярҙамы күрһәтеүгә йүнәлтелгән айырым маҡсатлы программалар тормошҡа ашырыла, социаль хеҙмәтләндереү учреждениелары планға ярашлы нығытыла, инвестиция сәйәсәте үҙгәрҙе, эш хаҡын арттырыу буйынса саралар күрелә.\nШул уҡ ваҡытта, анализ күрһәтеүенсә, эш хаҡы түләмәүгә, уның түбән кимәлдә булыуына бәйле мөрәжәғәт бик күп. Торлаҡ мәсьәләһе элеккесә күптәр өсөн мөһим булып ҡала. Әйтергә кәрәк: күпселек халыҡтың түбән килемле булыуы менән бер рәттән ҡайһы берәүҙәрҙең сиктән тыш байыуы йәмғиәтте социаль ҡатламдарға бүлә, ғаиләлә һәм йәмғиәттә социаль көсөргәнешлек тыуҙыра, демографик көрсөккә, киҫкен хәлдәргә килтерә.\nӘүәлерәк фәҡирлек сигендә йәшәгәндәрҙең сафын хәҙер эшләүсе халыҡтың күпселеге тулыландырҙы. Бөгөн уртаса эш хаҡы лайыҡлы йәшәү шарттарын тәьмин итмәй, ул пособие ролен генә үтәй.\nХеҙмәт хоҡуҡтарының дәүләт гарантиялары Рәсәй Федерацияһы Конституцияһы һәм хеҙмәт ҡануниәте менән билдәләнә. Ләкин нығытылған принциптар йыш ҡына был өлкәләге хоҡуҡи мөнәсәбәттәрҙә ҡатнашыусылар тарафынан үтәлмәй.\nМәҫәлән, республиканың прокуратура органдары 44 меңгә яҡын хеҙмәт ҡануниәтен боҙоу осрағын асыҡлаған, 370 миллион һумдан ашыу эш хаҡын ҡайтарыу тураһында 39 мең дәғүәне судҡа ебәргән.\nПредприятиелар бөлгөнлөккә төшкәндә граждандарҙың хеҙмәт хоҡуҡтарын боҙоу дауам итә.\nБылтыр 1 декабргә бөлгөнлөккә төшкән 179 предприятиеның эш хаҡы буйынса 284 миллион һум бурысы булған.\nРеспубликаның хоҡуҡ һаҡлау органдары тарафынан 61 енәйәти бөлгөнлөк осрағы асыҡланған. Килтерелгән матди зыяндың күләме 440 миллион һумдан ашып киткән.\nГраждандарҙың ялыуҙарын тикшереүҙән күренеүенсә, предприятиеға конкурс нигеҙендә идара итеү ҡайһы ваҡыт шик тыуҙыра. Йыш ҡына идарасылар предприятиены финанс йәһәтенән һауыҡтырыу урынына бөлгөнлөккә төшөрә.\nМәҫәлән, бер ғаризаны тикшереү барышында А. әфәнденең Яңауыл, Борай, Дыуан, Ҡыйғы һәм Тәтешле райондарындағы 12 ауыл хужалығы предприятиеһында ике йыл конкурс идарасыһы булыуы асыҡланды.\nБер кешенең ошо тиклем предприятиеға идара итә алыуына ышаныуы ҡыйын. Конкурс идарасыһының “оҫталығына һәм эшлеклелегенә” көнләшергә генә ҡала.\nАртабан конкурс нигеҙендәге эштәрҙең “уңышлы” тамамланыуы арҡаһында әлеге ауыл хужалығы предприятиеларының күпселеге юҡҡа сығарылған.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, бындай миҫалдар бихисап һәм улар бөлгөнлөккә төшкән предприятиеларҙың күпселегенә хас.\nТәжрибә күрһәтеүенсә, хеҙмәт хоҡуҡтарын үтәмәү осраҡтары киң таралған. Мәҫәлән, Өфө ҡалаһындағы сәнәғәт предприятиеларында элек эшләгән 400-ҙән ашыу хеҙмәткәр ошондай закон боҙоуҙарға ҡарата ялыу менән мөрәжәғәт итте. Уларға 1990 йылдарҙан алып зарарлы хеҙмәт шарттары өсөн өҫтәмә ял бирелмәгән, ә эштән киткәндә шуның буйынса компенсация ла түләнмәгән.\nОшоға бәйле материалдар вазифалы кешеләрҙең ғәмәлдәренә хоҡуҡи баһа биреү һәм боҙолған хоҡуҡтарҙы яҡлау буйынса сара күреү өсөн республика Прокуратураһына ебәрелде. Мөрәжәғәт буйынса эш дауам итә һәм контролдә тотола.\nГраждандарҙың хеҙмәт мөнәсәбәттәрен тейешенсә рәсмиләштермәйенсә эш башлау, хеҙмәт хаҡын йыш ҡына “конверт”та алыу осрағы бихисап. Был иһә уларҙың пенсия тәьминәте, медицина һәм социаль страховкалау буйынса хоҡуҡтарын сикләүгә килтерә. Йөҙҙәрсә миллион һумлыҡ аҡсаның законһыҙ әйләнеше тәү сиратта һалым түләүҙән ҡасыу мөмкинлеген бирә. Ахыр сиктә был кешеләрҙең килемдәрендә ҙур айырмалыҡҡа килтерә.\nКүпселектең килеме етеш тормош тәьмин итә алмай. Кешеләр торлаҡҡа хоҡуғын ғәмәлгә ашырыу һәм лайыҡлы көнкүреш шарттарын булдырыу мөмкинлегенән мәхрүм.\nЙәмғиәттәге кире күренештәр һөҙөмтәһендә сабыйҙар һаны кәмей, тулы булмаған ғаиләләр, социаль йәһәттән яҡланмаған балалар арта.\nОшоға бәйле сабыйҙар һанын арттырыу өсөн саралар күреү үтә мөһим. Быға иң элек ғаиләгә уңайлы матди шарттар тыуҙырыу һәм торлаҡ менән тәьмин итеү инә.\nБылтыр республикала торлаҡ төҙөлөшө күләмен арттырыуға өлгәшелгән, 2,1 миллион квадрат метрҙан ашыуы сафҡа индерелгән. Социаль торлаҡ программаларын финанслау дауам иткән.\nҺуңғы йылдарҙа торлаҡ фонды структураһы һиҙелерлек үҙгәрҙе. Дәүләт һәм муниципаль торлаҡ өлөшө кәмене. Кешеләрҙе дәүләт һәм муниципаль бюджет сығанаҡтары иҫәбенә торлаҡ менән тәьмин итеү буйынса төҙөлгән биналар аҙайҙы. Шулай уҡ предприятиелар һәм ойошмалар ҙа үҙҙәренең хеҙмәткәрҙәренә торлаҡ бүлмәй тиерлек.\nГраждандарҙың күпселеге торлаҡтың хаҡы ҡиммәт булыу сәбәпле уны үҙ иҫәбенә һатып ала алмай. Килемдәре әҙер йорт, ипотека алырға ла етмәй.\nСоциаль торлаҡ төҙөлөшө күләме ҡәнәғәтләнерлек түгел. Кешеләр тиҫтәләрсә йыл буйы торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға сиратта торорға мәжбүр.\nБыларҙың барыһы ла граждандарҙың аҙ тәьмин ителгән, шулай уҡ башҡа категорияларының бушлай торлаҡ алыуға конституцион хоҡуғын тормошҡа ашырыуға бәйле киҫкен хәлде тағы ла ҡатмарлаштырҙы.\nМәҫәлән, Мәләүез ҡалаһында 290 ғаилә социаль торлаҡҡа мохтаж булараҡ иҫәптә торған. Былтыр уларға торлаҡ бүленмәгән. Бәләбәй ҡалаһында 91 ғаилә фатир менән тәьмин ителергә тейеш булған, ләкин һуңғы өс йылда сират кәмемәгән.\nСалауат районы хакимиәте: “Социаль яллау договорҙары буйынса торлаҡҡа мохтаждар сифатында иҫәптә тороусы граждандар һәм һүтелергә тейешле йорттар район хакимиәтендә теркәлмәгән”, — тип хәбәр итте. Тимәк, районда торлаҡ буйынса эштәр ал да гөл!\nӘйтергә кәрәк, 1,5 меңдән ашыу ғаилә авария хәлендәге һәм иҫке торлаҡта йәшәй. Шул уҡ ваҡытта уларҙы күсергәндә ғаилә ағзаларының һаны ла, социаль статусы ла иҫәпкә алынмай. Был рәсми яҡтан законлы тип һаналһа ла, күп балалы ғаиләләргә, инвалидтарға ҡарата ғәҙел түгел һәм ул торлаҡ проблемаһын хәл итмәй.\nУҙған йылда, тотош Рәсәйҙәге кеүек үк, республикабыҙҙа ла демографик хәлде һәйбәт тип әйтеп булмай.\nТорлаҡҡа ҡытлыҡ, уны һатып алырға мөмкинлек булмауы арҡаһында бала табыу кисектерелә, ғаиләләр тарҡала.\nҒаиләнең, уның нигеҙҙәре һәм йолаларының емерелеүе тәү сиратта балаларға кире йоғонто яһай. Күптәре физик һәм башҡа төрлө йәбер-золомға дусар ителә (бөгөн 7 меңдән ашыу ғаилә имен булмағандар иҫәбендә). Былтыр ғаиләлә һәм көнкүрештә 4 меңдән ашыу енәйәт ҡылынған, шуларҙың 115-ендә кеше үлтерелгән, 1389 енәйәт бәлиғ булмағандарға ҡарата ҡылынған.\nҮҙеңде һәм ғаиләңде лайыҡлы көнкүреш шарттары менән тәьмин итә алмау, низағтар һөҙөмтәһендә үҙ-үҙенә ҡул һалыу осраҡтары байтаҡ.\nРеспубликала һуңғы ике йылда 7,5 меңдән ашыу кеше үҙ-үҙенә ҡул һалырға маташҡан, шуларҙың 489-ы — бәлиғ булмағандар, 60 проценттан ашыуын эшһеҙҙәр тәшкил итә.\nБындай хәлдәр дәүләт власы органдары тарафынан тәрән өйрәнеүҙе һәм кисектергеһеҙ саралар күреүҙе талап итә.\nИнвестициялар йәлеп итеү һәләтен үҫтереү, яңы эш урындары булдырыу, хеҙмәт хаҡын, эш биреүселәрҙең хеҙмәт коллективтары алдындағы социаль яуаплылығын арттырыу буйынса республика етәкселегенең күп яҡлы эше граждандарҙың хеҙмәт хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыу гарантияларын тәьмин итеүгә булышлыҡ итәсәк һәм Башҡортостанда фәҡирлек кимәлен кәметеү буйынса төп эштәрҙең береһенә әүереләсәк.\nРәсәй Федерацияһы Конституцияһы кешене, уның хоҡуҡтарын һәм азатлығын юғары ҡиммәттәр тип иғлан итә. Һаулыҡ һаҡлауға һәм медицина ярҙамына хоҡуҡ та ошондай төшөнсәләр иҫәбенә индерелгән.\nХалыҡтың һаулығын һаҡлау дәүләт власы органдары, урындағы үҙидараның социаль сәйәсәтенең нигеҙе булып тора һәм медицина ярҙамының сифатын күтәреүгә, унан файҙаланыу мөмкинлеген арттырыуға, халыҡтың һаулығын яҡшыртыуға, ғүмерен оҙайтыуға ҡайтып ҡала.\nҺаулыҡ һаҡлауҙы яңыртыу программаһы менән матди-техник нигеҙҙе нығытыуға, капиталь ремонт, медицина ҡорамалдары менән тәьмин итеү буйынса сараларҙы тормошҡа ашырыуға былтыр 3 миллиард һумдан ашыу аҡса бүлеү ҡаралған.\nШул уҡ ваҡытта аналитика һәм статистика күрһәткестәрендә социаль-иҡтисади, географик һәм башҡа үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып, тотош республика буйынса, райондарға, ҡалаларға, башҡа тораҡтарға бүлеп ҡарағанда, халыҡты медицина ярҙамы менән тәьмин итеү өсөн асылда күпме аҡса кәрәклеге хаҡында мәғлүмәттәр күрһәтелмәй. Ғәмәлдәге стандарттар халыҡтың медицина ярҙамына ихтыяжы менән һәр ваҡытта ла тап килеп етмәй.\nХалыҡҡа бушлай медицина ярҙамы күрһәтеүҙең дәүләт гарантиялары менән граждандарҙың финанс тәьминәте араһындағы ҙур айырма һаулыҡ һаҡлауҙағы проблемаларҙың береһе булып ҡала. Дәүләт гарантиялары программаһы буйынса мотлаҡ медицина страховкаһы аҡсаһы етмәүгә бәйле дауалау-профилактика учреждениеларының хеҙмәткәрҙәренә эш хаҡын арттырыу, медицина хеҙмәттәренә тарифтарҙы индексациялау, шул иҫәптән медикаменттар, аҙыҡ-түлек өсөн түләү мөмкинлеге юҡ.\nҺөҙөмтәлә граждандар дауаланыуҙың бер өлөшө өсөн үҙҙәре түләргә мәжбүр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йыш ҡына ауырыуҙар дарыуҙарҙы һәм ҡайһы бер медицина материалдарын үҙҙәре һатып ала йә иһә дауаланған өсөн медицина персоналына түләй.\nРеспубликалағы һаулыҡ һаҡлау учреждениеларына инвентаризация үткәреү барышында төп фондтарҙың яртыһынан ашыуының иҫкереүе асыҡланды. Йылы һыу, канализация, телефон элемтәһе булмаған учреждениелар, фельдшер-акушерлыҡ пункттары бар, ҡайһы бер амбулатория-поликлиника учреждениелары ҡулайлаштырылмаған биналарҙа урынлашҡан. Уларҙа тейешле медицина ҡорамалдарын ҡуйыу, заманса дауалау стандарттарын индереү мөмкин түгел.\nҠулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау һәм кеше именлеге өлкәһен күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан буйынса идаралығы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 5 мең дауалау-профилактика учреждениеһының ни бары 40 проценты ғына санитария-гигиена талаптарына яуап бирә.\nҺаулыҡ һаҡлау учреждениеларының күпселегендә ҡатмарлы диагностика, дауалау һәм ярҙам күрһәтеү ҡорамалдары физик һәм әхлаҡи яҡтан иҫкергән. Медицина ҡорамалдары менән тәьмин ителеү кимәле лә заманса технологияларға һәм диагностикалау алымдарына яуап бирмәй.\nКүп кенә мәктәпкәсә учреждениела һәм мәктәптә матди-техник яҡтан йыһазландырыуҙың түбән кимәле, штатта медицина хеҙмәткәренең булмауы, биналарҙың санитария талаптарына яуап бирмәүе арҡаһында медицина кабинеттары асыу өсөн бүлмәләр юҡ, булғандары ла эшләмәй.\nХалыҡҡа медицина хеҙмәте күрһәтеү системаһында ашығыс һәм кисектергеһеҙ медицина ярҙамы төп урындарҙың береһен биләй.\nШул уҡ ваҡытта республиканың ҡайһы бер ауыл-ҡалаларында тәүлектең төрлө ваҡытында медицина хеҙмәттәре күрһәтеү мөмкинлеге сикләнгән, тейешле ярҙам йыш ҡына йылдам һәм ваҡытында башҡарылмай. Алыҫ ауылдарға ашығыс ярҙам бригадалары фельдшер-акушерлыҡ пункттары хеҙмәткәрҙәренең саҡырыуы буйынса ғына юллана. Ара ҡайһы саҡта хатта 70 саҡрымдан ашып китә. Үрҙә әйтелгәндәрҙән күренеүенсә, ҡала менән ауыл халҡының медицина ярҙамына эйә булыу мөмкинлеге берҙәй түгел.\nИдара итеүҙе үҙәкләштереү, махсус округ үҙәктәре ойоштороу, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге норматив һәм хоҡуҡи акттарҙы камиллаштырыу буйынса республика етәкселеге күргән саралар ресурстарҙы тигеҙ бүлеүгә, дауалау-профилактика учреждениеларын стандарттарға ярашлы бюджеттан бер тиң тәьмин итеүгә, ахыр сиктә медицина ярҙамының сифатын яҡшыртыуға, уға эйә булыу мөмкинлеген арттырыуға булышлыҡ итәсәк.\nҺуңғы өс йылда беҙ инвалидтарҙың һәм халыҡтың физик мөмкинлектәре сикләнгән башҡа төркөмдәренең ҡала һәм райондарҙа бер ниндәй ҡаршылыҡһыҙ йәшәү хоҡуҡтарының үтәлешенә мониторинг үткәрҙек. Уның һөҙөмтәләре буйынса дәүләт власы органдарына, урындағы үҙидараға, министрлыҡтарға, ведомстволарға тәҡдимдәр һәм кәңәштәр менән махсус доклад ебәрелде.\n2010 — 2011 йылдарҙа республикала ошо йүнәлештә ҙур эш башҡарылған. Инвалидтарҙың хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыу өсөн шарттар булдырыу йәһәтенән аныҡ саралар күрелгән.\nШул уҡ ваҡытта был документтарҙа билдәләнгән нормаларҙы тулыраҡ тормошҡа ашырыу өсөн оҙон һәм ҡатмарлы юл үтергә тура киләсәк. Әлегә инвалидтар халыҡтың социаль яҡтан аҙ яҡланған төркөмдәренең береһе булып ҡала. Шуға күрә дәүләттең уларға ҡарата социаль сәйәсәте йәмғиәттең барлыҡ ҡатламдары ҡатнашлығында йылдам тормошҡа ашырылырға тейеш.\nБашҡортостан Республикаһы күп йылдар дауамында хәрби хеҙмәткә саҡырыуҙы ойоштороу буйынса алдынғы урындарҙы биләй. Былтыр ҙа хеҙмәткә саҡырыу барышында кеше хоҡуҡтарын яҡлау мәсьәләләре көнүҙәк булып ҡалды.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, хеҙмәткә саҡырылған егеттәргә медицина тикшереүенең ентекле үткәрелмәүен билдәләргә кәрәк. Медицина комиссиялары, тулы диагноз ҡуйыу мөмкинлеге булмағанға күрә, егеттәргә “яраҡлылыҡтың юғарыраҡ кимәле”н ҡуя.\nҺөҙөмтәлә хеҙмәткә саҡырылыусы бер нисә аҙна үтер-үтмәҫтән йыш ҡына хәрби госпиталгә эләгә. Ә был медицина комиссиялары эшенең баһаһын төшөрә. Армиябыҙҙа сәләмәт егеттәрҙең хеҙмәт итеүе һәм бәхетһеҙ осраҡтарға юл ҡуймаҫҡа теләгән госпиталь табиптары медицина тикшереүҙәрен уңышлы үткән хәрби хеҙмәткәрҙәрҙе яраҡһыҙ, тип танырға мәжбүр.\nРәсәй армияһында сәләмәтлеге шәптән булмаған күпме һалдаттың хеҙмәт итеүе берәүгә лә билдәле түгел.\nМедицинаға ҡағылғандарҙан тыш, тағы ла ауырыраҡ проблема — кешелеклелек мәсьәләһе хәл ителмәй ҡала. Уларҙы “уставта ҡаралмаған мөнәсәбәттәр” йәки “бабайлыҡ” тип тә атайҙар, асылда иһә был — енәйәтселек.\nҺуңғы ваҡытта Рәсәйҙең хәрби частарында һалдаттарҙың һәләк булыу осраҡтары йышайҙы, улар республикабыҙҙан саҡырылған егеттәр араһында ла бар.\nБыл — ата-әсә өсөн ҙур фажиғә, ауыр юғалтыу. Бәлә килгәндә беҙ ситтә ҡалмаҫҡа, ата-әсәнең, мәрхүмдәрҙең яҡындарының ҡайғы-хәсрәтен еңеләйтеү өсөн мөмкин булғандың барыһын да эшләргә тейешбеҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы берҙә беҙгә айырым кешеләрҙең битарафлығы менән осрашырға тура килә.\nӘ, дөйөм алғанда, республикала хәрби хеҙмәткә саҡырыу тейешле кимәлдә ойошторола.\nКилгән мөрәжәғәттәргә анализ күрһәтеүенсә, хоҡуҡ һаҡлау органдары хеҙмәткәрҙәре тарафынан закон боҙоуҙарҙың күпселеге енәйәт эшен ҡуҙғатыуҙан нигеҙһеҙ баш тартыуға, енәйәттәрҙе асыу йәһәтенән сара күрмәүгә, енәйәт эштәрен законһыҙ туҡтатыуға йәки уларҙы оҙаҡҡа һуҙыуға бәйле.\nБылтыр аҡлау нигеҙендә 450-нән ашыу енәйәт эше туҡтатылған. Алдан ентекле тикшереү үткәрмәйенсә, енәйәт эштәрен судҡа ебәреү осраҡтары ла булған.\nМәҫәлән, былтыр суд органдары 55 граждандың 52-һен аҡлау буйынса хөкөм сығарған.\nСтатистика тәфтишкә тиклемге, тәфтиш саралары үткәрелгәндә граждандарҙың хоҡуҡтары һәм законлы мәнфәғәттәренең тулы күләмдә үтәлмәүен күрһәтә.\nБылтыр Башҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығының холоҡ төҙәтеү урындарында тотолған граждандарҙың хоҡуҡтары һәм законлы мәнфәғәттәренең үтәлешен тикшереү буйынса эш дауам итте. Әле республика биләмәһендә 46 ваҡытлыса ҡулға алыу изоляторы эшләй. Былтыр шик төшкән йәки енәйәт ҡылыуҙа ғәйепләнгән 31212 кеше ябылған.\nБашҡортостан Республикаһы буйынса Эске эштәр министрлығы күпселек изоляторҙарҙы ҡайтанан йыһазландырыу буйынса саралар күреүгә ҡарамаҫтан, ун ике изолятор подвалда һәм ярым подвалда урынлашҡан, унауһы үҙәктән һыу менән тәьмин ителмәгән, бишәүһендә саф һауала йөрөтөү урыны юҡ, ун өсөнөң генә штатында медицина хеҙмәткәре бар. Изоляторҙарҙы төҙөкләндереүгә һәм йыһазландырыуға аҡса әүәлгесә етмәй.\nБылтыр Вәкил исеменә ебәрелгән мөрәжәғәттәрҙең 31 проценты хөкөм ителгәндәрҙән килгән.\nУҙған йыл холоҡ төҙәтеү колонияларында һәм тәфтиш изоляторҙарында 17 747 кеше тотолған. Шуларҙың 90 проценттан ашыуын айырыуса ауыр енәйәт ҡылған өсөн яза срогын тултырыусылар тәшкил итә.\nӘйтергә кәрәк, холоҡ төҙәтеү учреждениеларында шарттарҙың насар булыуына ялыуҙар күп түгел. Шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер учреждениеларҙа медицина ҡорамалдарын яңыртыу талап ителә. Туберкулезға бәйле хәл киҫкен булып ҡала.\nХөкөм ителгәндәрҙең мәшғүллек мәсьәләһе әүәлгесә көнүҙәк. Былтыр түләүле эшкә йәлеп ителеүселәр һаны артыуға ҡарамаҫтан, күптәр әлегәсә эшһеҙ.\nОшоға бәйле хөкөм ителгәндәр ваҡытынан алда иреккә сыҡҡан хәлдә лә, киләсәккә ҙур өмөт бағлай алмай, сөнки уның ҡылынған енәйәтен ҡаплау мөмкинлеге юҡ. Ә суд тарафынан ваҡытынан алда иреккә сығарыу ҡарары ҡабул ителгәндә был айырыуса мөһим.\nҠаты ауырыуға бәйле иреккә сығарыу хоҡуғын тормошҡа ашырыу ҙа яйға һалынмаған. Былтыр суд инстанцияларына хөкөм ителеүселәрҙән ҡаты сирләү хаҡындағы медицина һығымталары теркәлгән 54 юллама ебәрелгән. Шуларҙың 32-һе генә суд тарафынан ҡәнәғәтләндерелгән. Хөкөм ителгән биш кеше суд тарафынан юлламаларҙы ҡарау осоронда, тағы ла ете кеше уларҙы ҡәнәғәтләндереүҙән баш тартҡандан һуң вафат булған.\nҠайһы бер етешһеҙлектәргә ҡарамаҫтан, властың һөҙөмтәлелеген күтәреү, йәмғиәт алдында уның яуаплылығын арттырыу буйынса бөгөн республика етәкселеге күргән саралар кешенең конституцион хоҡуҡтарын тормошҡа ашырыуға булышлыҡ итә.


Республикала һаулыҡ һаҡлау өлкәһен яңыртыуға сығымдар 19 процентҡа артты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала һаулыҡ һаҡлау өлкәһен яңыртыуға сығымдар 19 процентҡа артты\n9:58, 22 марта 2013 Сәйәсәт\n— 2012 йылда һаулыҡ һаҡлау өлкәһен яңыртыуға сығымдар 19 процентҡа тиерлек артып, 33,7 миллиард һумға етте. Был республика бюджетының яҡынса дүрттән бер өлөшөн тәшкил итә, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары алдында республика Хөкүмәтенең 2012 йылдағы эшмәкәрлеге тураһында отчет менән сығыш яһап.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, һаулыҡ һаҡлау системаһы ғүмер оҙонлоғон арттырыуҙа төп роль уйнай. Демография өлкәһендә был мөһим мәсьәлә булып тора. Төбәк башлығы хәбәр итеүенсә, әлеге ваҡытта был күрһәткес республикала уртаса Рәсәй кимәленә тиң, әммә беҙгә Европа стандарттарына етеү мөһим.\nҮткән йылда был йүнәлештә ҡайһы бер саралар күрелде. Туғыҙ муниципаль-ара медицина үҙәге эшләй башланы, тармаҡта төҙөлөп бөтмәгән объекттар күләме 40 проценттан ашыуыраҡҡа кәмене.\n— Табиптарҙың уртаса эш хаҡы 53 процентҡа артып, 32,2 мең һумға етте. Был планлаштырылған күрһәткестәрҙән 19 процентҡа күберәк, — тине республика башлығы.\nРөстәм Хәмитов ауыл ерендә кадрҙар етешмәү мәсьәләһен күтәрҙе.\n— «Земство табибы» проекты ярҙамында ауыл дауаханаларында 600-ҙән ашыу йәш белгес эшләй башланы. Дөйөм алғанда, кадраҙар менән тәьмин итеү мәсьәләһе 2018 йылға тиклем хәл ителергә тейеш, — тигән бурыс ҡуйҙы Президент.\nШул уҡ ваҡытта Рөстәм Хәмитов медицина хеҙмәткәрҙәренең халыҡҡа булған мөнәсәбәтен иғтибарға алды.\n— Һорау алыуҙа ҡатнашҡан республика халҡының ни бары 48 проценты, йәғни яртыһынан кәмерәге, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендәге хеҙмәттәрҙән ҡәнәғәт. Үҙгәрештәр тармаҡтың матди базаһын нығытыуға ғына ҡағылырға тейеш түгел, медицина хеҙмәткәрҙәре лә яңыса эшләй башларға тейеш, — тине төбәк башлығы.


Яңы “тулҡын” көслө булырға оҡшай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Яңы “тулҡын” көслө булырға оҡшай\nЯңы “тулҡын” көслө булырға оҡшай 04.06.2014 // Әҙәбиәт\nЗаһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһын быйыл тамамлаясаҡ студенттар ошо көндәрҙә А. Володиндың "Биш кис", Т. Ғиниәтуллиндың "Шәмсетдин менән Шәмсура", К. Гольдониҙың "Мәрәкәле хәл", А. Арбузовтың "Аяуһыҙ уйындар" спектаклдәрен ҡуйҙы һәм йомғаҡлау концерты менән сығыш яһаны.\nМин иһә Талха Ғиниәтуллиндың әҫәре буйынса ҡуйылған "Шәмсетдин менән Шәмсура" спектаклен ҡарау бәхетенә ирештем. Төп ролдәрҙе Морат Рафиҡов менән Айгөл Ғиләжетдинова башҡарҙы. Рәсәйҙең халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, доцент Хөрмәтулла Үтәшев сәхнәләштергән был спектакль һәр кемде ҡәнәғәтләндерерҙәй тамаша булды.\nРежиссерҙың бай тәжрибәһе, композиторҙың күңелгә ятышлы көйө, йәш артистарҙың оҫталығы спектаклдең уңышын билдәләне. Талха Ғиниәтуллин, һуғыштың бөтә ауырлығын үҙ иңендә татыған яугир булараҡ, әҫәрҙәрендә үҙе күргән-белгәнде, ысынбарлыҡтағы хәлдәрҙе яҙа. Уның күп кенә хикәйә һәм повестары автобиографияға нигеҙләнгән. Үҙҙәре һуғыш утында сынығыу үткән яҙыусылар ғына яу йылдарының бар ғазабын, һалдаттарҙың ауыр хеҙмәтен дөрөҫ һәм объектив тасуирлай ала.\nОшо йәһәттән Талха Ғиниәтуллин Рәсәй әҙиптәре араһында Бөйөк Ватан һуғышы тураһында ысын проза тыуҙырған яҙыусы булараҡ лайыҡлы урынын алды. Ә инде студенттар сәхнәләштергән "Шәмсетдин менән Шәмсура" әҫәрендә һуғыш шарттарында тере ҡалыу мөмкинлеге — бер-беренә булған мөхәббәт хисе, киләсәккә өмөт менән ҡарау, йәшәүгә ынтылыш сағылыш таба. Ошо тойғолар ауырлыҡтарҙы йырып сығырға дәртләндерә лә инде. Яраланып һуҡыр ҡалған һалдат Шәмсетдиндең тормошон ҡырҡа үҙгәрткән, ҡараңғы тормоштан яҡтылыҡҡа әйҙәгән Шәмсура исемле ҡыҙ шул аяуһыҙ һуғышҡа ҡаршы торған бөйөк көскә тиң. Автор персонаждың ҡылыҡтарын төрлө хәл-ваҡиғалар, уй-кисерештәр, яһалмалылыҡтан азат хәҡиҡәт аша төплө дәлилләй. Әйтергә кәрәк, спектаклдә ҡатнашҡан башҡа йәш артистар ҙа ролдәрен тейешенсә аса алды. Улар тиҙҙән төп театрыбыҙға яңы “тулҡын” булып киләсәк.\n— Ҡыҙым Регина 16 йәшендә уҡырға инеп, уны 20 йәшендә оло сәхнәлә күреүем бик ҡыуандыра. Иң мөһиме — ҙур талант эйәһе Хөрмәтулла Үтәшев ҡулы аҫтында уҡып, яңы актерҙар барлыҡҡа килде. Киләсәктә улар, әлбиттә, театрҙа уңышлы эш башлар тип ышанабыҙ.\nВәлимә ӨМӨТБАЕВА, Архангел районының "Өмөт" халыҡ театры режиссеры:\n— Курстың ентекле әҙерләнеүе күренеп тора. Был йәш артистарҙың киләсәге өмөтлө күренә, сөнки уларҙың беренсе аҙымдары бик ышаныслы тойолдо. Уларға ижади уңыштар юлдаш булһын.


Минен педагогик флсфм | Образовательный портал EduContest.Net — библиотека учебно-методических материалов\nМин - уҡытыусы\n...Күҙлек кейгән бәләкәй генә ҡыҙыҡай үҙенең эргәһенә кесерәк туғандарын йыйып алған да, ҡағыҙҙарға күмелеп, эшлекле ҡиәфәттә нимәлер яҙа, дәфтәрҙәрен тотоп тегеләй ҙә былай үтә, уларҙы икенсе “эшлекле кеше”гә тапшыра, башҡалар ҙа баш күтәрмәй яҙыу-һыҙыу менән булаша.. “Үҫкәс, ҡағыҙҙар ғына яҙып ултырһаңсы...”, - тип хыялға ла бирелеп ала ул.\nМәктәп тупһаһына аяҡ баҫҡас, был хыял онотола төшкәндәй була. Ҡәҙимге уҡыу, класташтарың менән шаярыу, фольклор түңәрәгендә шөғөлләнеү...\nУҡыуҙы бөткәс, ҡайҙа барырға? Кем булырға? Күптәрҙе борсоған был һорау мине артыҡ яфаламаны ла шикелле. Хәҙерге балаларға ҡарайым да, шул саҡта үҙемде “бер ниндәй маҡсатһыҙ йәшәгәнмен”, тип ҡуям.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте, Башҡортостан тарихы дәрестәрен ярата инем мин мәктәптә. Әҫәрҙәр өйрәнеп, улар буйынса һөйләшеүҙәр үткәреү, яҙыусыларҙың юбилярҙары айҡанлы кисәләр үткәреп, әҫәрҙәрҙән өҙөктәр сәхнәләштереү, башҡорт ихтилалдарында ҡатнашҡан баш бирмәҫ батырҙар тураһында мәғлүмәт алыу... Күңелемдә халҡым теленә, әҙәбиәтенә, тарихына ҡыҙыҡһыныу, һөйөү, патриотлыҡ төшөнсәләре һеңдергән уҡытыусыларым ниндәй ҙур эш башҡарған! Әле килеп шулай уйлайым мин.\nМәктәптә уҡығанда өс йыл рәттән (9 – 11 кластарҙа) башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса район олимпиадаһында еңеп, республика олимпиадаһында ҡатнашырға тура килде миңә. Тәүге йылда 2-се урын, ә 11-се класта 3-cө урын алып ҡыуандым. Призлы урын алған сығарылыш уҡыусыларына ҡабул итеү имтихандарының берәүһенә автомат рәүештә “5»-ле ҡуйыла ине. Шулай итеп, уйламай-йонсомай ғына, документтарымды БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистикаһы факультетына тапшырып, ҡалған имтихандарҙы уңышлы тапшырып, талибә булып киттем.\nҺуңынан, мәктәпкә эшкә урынлашҡас, бар маҡсат – уҡыусыларға дәрес биреү, һөйләү телмәрен үҫтереү, башҡорт теленең грамматикаһын өйрәтеү, әҙәбиә әҫәрҙәрҙең йөкмәткеһе менән таныштырыу һәм башҡа шуға оҡшаш төшөнсәләр булды. Бына ҡайҙа иҫкә төштө минең хыялым! Ул ваҡытта мин үҙемде уҡытыусы тип түгел, бәлки секретарь, бухгалтер вазифаһында күрә инем. “Эх, ҡағыҙҙар ғына яҙып ултырһаңсы...!” Теләктәрем Алланың “амин” тигән ваҡытына тура килгәндер. Көн һайын төн урталарына тиклем дәрес планы яҙып ултырам да, “иҫәр мин” тип ҡуя инем бала сағымдағы хыялымды иҫләп.\nЙөрөгән таш шымара, тигәндәй,йәшәй-йәшәй тәжрибә туплайһың икән. Тормошҡа ҡараштар ҙа үҙгәрә башлай, маҡсаттар ҙа аныҡлана төшә...\nТелебеҙ йәшәү дәүерендә ниндәй генә һынауҙар үтмәгән?!\nБыуаттарҙан-быуаттарға ғәзиз ерен һаҡлап көрәшкән азаматтарыбыҙ ниндәй генә язалауға дусар ителмәгән?! 1890 йылда яҙыусы Глеб Успенский, башҡорттарҙың аяныслы хәлен күреп: «Пропадет башкир! Пропадет! Беспременно пропадет этот самый башкир!» – тип яҙған. Аҫылһа ла, киҫелһә лә, ҡоллоҡҡа һатылып ебәрелһә лә, - ниндәй генә ауыр шарттарҙа ла үҙ илен, халҡын һаҡлап ҡалған. Халҡың бар икән – телең дә бар. Бына ниндәй ҡиммәтле аманатты һаҡларға кәрәк беҙгә!\nМилләтебеҙ бар, ә башҡортлоҡ сифаттары юғала бара халҡыбыҙҙа. Моңдан яҙған , рухһыҙ балалар күбәйгән кеүек. Хатта ауылдарҙа, башҡорт мәктәптәрендә белем алыусы балаларҙың урыҫса фекерләүе, һөйләмдәрҙе урыҫ ҡалыбында төҙөүе, сит һүҙҙәрҙе телмәрҙә ҡулланыуы йыш күҙәтелә. Мәрхүм ағайымдың (атайымдың бер туған ҡустыһының) ейәндәре урыҫса һөйләшә! Бына ҡайҙа ҡурҡыныс!\nТимәк, мин үҙемдең уҡытыусылыҡ эшемдә балаларҙың күңеленә осҡон һалырға тейешмен. Халҡыбыҙҙың тарихына таянып. Юҡ, шанлы тарихыбыҙ менән маһайып түгел, ә шул тарихтан, үткәндәрҙән фәһем алып,үткәндәрҙе бөгөнгөгә хеҙмәт иттереп. Халҡыбыҙҙың арҙаҡлы улдары тураһында өҫтәмә ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр табып, матбуғат биттәрендәге хәҙерге рухлы йәштәр тураһында хәбәрҙар булып, ғөмүмән, башҡорт баҫмалары менән уҡыусылар араһында бәйләнеш урынлаштырып, бай, моңло, аһәңле башҡорт теленең уҡыусылар өсөн ят һүҙҙәре менән һүҙлек эше ойоштороп, мәктәп эсендә юбиляр-ижадсыларҙың ижады менән таныштырыр өсөн кисәләр үткәреп, дәрестәрҙә халҡыбыҙҙың йырҙарын ҡулланып.\nБөйөк рус ғалимы Д.И.Менделеев:”Үҙ фәнендә көслө булған, уны тәрән аңлаған, ысын күңелдән яратҡан уҡытыусы ғына үҙ уҡыусыларына тәьҫир итә ала”, - тигән. Уҡыусыларыбыҙ дәрескә теләп килһен өсөн, уларҙа ҡәнәғәтләнеү, һоҡланыу тойғолары уятҡан дәрестәр үткәреү ҙә бик мөһим. Балаларҙы ихлас һөйөү, уларға ҡарата яғымлы мөнәсәбәт, йылы ҡараш, ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс дәрестәр ҙә телгә ҡарата ҡыҙыҡһыныу уята. Тимәк, иң тәү сиратта мин заман менән бергә атларға, белем биреүҙә яңы технологиялар үҙләштерергә, уларҙы урынлы ҡулланырға тейешмен.\nБалалар күңеленә һалған орлоҡ, һис шикһеҙ, шытып сығасаҡ. Ни сәсһәң, шуны урырһың, ти халыҡ мәҡәле лә. Яҙыусы, педагог Мәрйәм Бураҡаева яҙғанса, “АРҒЫМАҠтың ялынан эләктереп атланырбыҙ”. Йәғни, балалар - ә улар халҡыбыҙ киләсәге - АРҒЫМАҠЛЫ - Аңлы, Рухлы, Ғәмле, Ырыҫлы, Моңло, Аҡыллы, Ҡотло булһын өсөн тырышырға кәрәк. Бына шундай икеләтә яуаплылыҡ тоям мин иңдәремдә .\nАсҡарова Гөлнар Мирсаяфовна,\nЙөйәк урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы\n← Минен олсыем Играем дома сборник игр →


СССР осоронда нисек булған?\n13 Ноябрь 2018, 18:41\n1950 йылдарға тиклем СССР-ҙа өйһөҙ, торлаҡһыҙ ҡалғандарҙың проблемаһын етди хәл тип һанамағандар. Сөнки Конституция буйынса эшләгән һәр кеше бушлай фатир, һис булмаһа, “коммуналка”нан бүлмә алған.\nШунан һуң, һуғыштан һуңғы йылдарҙа – ил емереклектәрҙе аяҡҡа баҫтырғанда, иҡтисадты тергеҙгәндә, был проблема әллә ни иғтибарҙы йәлеп итмәй, ғәҙәти һанала. Ә бына социаль-иҡтисади хәл яҡшыра башлағас, тәүҙә балалар, үҫмерҙәрҙе тәшкил иткән “беспризорниктар”ға, берәҙәктәргә ҡаршы көрәш башлана.\nОшо осорға тағы бер көрәш майҙаны асыла – “хрущевкалар”ҙан тотош ҡалалар үҫеп сыға. Күпселек фатирҙар, йорттар ойошмалар, завод-фабрикалар тарафынан төҙөлөп, үҙҙәренең эшселәренә бирелә. Был да торлаҡһыҙҙарҙың хәлен бер аҙ үҙгәртергә ярҙам итә.\n1961 йылдан башлап СССР-ҙа бер ҡайҙа ла эшләмәгәндәр, йәғни “әрәмтамаҡтар”ға ҡаршы көрәш асыла. Тәғәйен генә эш урыны булмағандарға енәйәт эше ҡуҙғатыла. Был закон рәсми килеме, йәшәгән урыны булмағандарҙың һанын ҡырҡа кәметә.\nЭске эштәр министрлығының 1970 йылғы 140-сы бойороғо, КПСС Үҙәк Комитетының һәм СССР Министрҙар Советының 1970 йылдың 23 февралендәге “Ижтимағи-файҙалы хеҙмәттән тайпылған һәм йәмғиәткә ҡаршы, әрәмтамаҡтарса йәшәү рәүеше алып барған кешеләргә ҡарата көрәште көсәйтеү буйынса саралар тураһындағы” ҡарарына ярашлы, торлаҡһыҙ, өйһөҙҙәр милицияның махсус приемниктарына ябылған.\n1980 йылда СССР-ҙа рәсми рәүештә 142 мең кешенең тәғәйен генә йәшәү урыны булмай. Белгестәр әйтеүе буйынса, был һан кәметеп күрһәтелгән. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, әрәмтамаҡлыҡты, рәсми рәүештә эшһеҙ йөрөгәндәрҙе, тәғәйен йәшәү урыны булмағандарҙы тулыһынса бөтөрөүгә йүнәлеш алына.\nҠанундар яҡшы ла ул...\n“Бомждар” 1991 йылдан алып “законлаштырыла”, йәғни енәйәтсе һаналмай. РСФСР Енәйәт кодексының 209-сы (системалы рәүештә берәҙәклек итеү, һораныу) һәм 138-се (прописка-рәсми теркәлеү ҡағиҙәһен боҙоу) статьялары ғәмәлдән сығарыла.\n1990 йылдарҙа совет осороноң яза биреү саралары тулыһынса битарафлыҡ һәм дәүләт органдарының өйһөҙ ҡалғандарҙың проблемаларын хәл итә алмаған көсһөҙлөк менән алмашына. Торлаҡты бушлай хосусилаштырыу, уның менән бәйле күп төрлө мутлашыуҙар тәү сиратта эскеселәрҙе, психик ауырыуҙарҙы, етем балаларҙы урам буйында ҡалдыра. Ошо осорҙа риэлторҙар барлыҡҡа килә. Улар аҙ килемле граждандарға финанс ярҙамы күрһәткән булып, торлаҡтарын алмаша, һаттыра. Элекке союздаш республиканан ағылған ҡасаҡтар ҙа Рәсәйҙә йортһоҙҙар һанын арттырыуға булышлыҡ итә.\n1993 йылдың 2 ноябрендә Рәсәй Президентының берәҙәклекте, һораныуҙы иҫкәртеү буйынса Указы сыға. Уға ярашлы, элекке “приемниктар”ҙы Эске эштәр министрлығы ҡарамағынан алып, социаль-реабилитация үҙәктәре ойошторолдо. Унда “бомждар”ға медицина, социаль һәм башҡа ярҙам күрһәтелә башланы. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был Указ тулыһынса тормошҡа ашырылманы. Әйтәйек, 1995 йылға бөтә Рәсәй буйынса 25 кенә төнөн ҡунып сыға торған өй, 40 махсус интернат һәм биш социаль ҡунаҡхана була.\n“Ночлежка” хәйриә ойошмаһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, 1998 йылда “бомждар”ҙың өстән бер өлөшө элекке иркенән мәхрүм ителеүселәр булған. 1990 йылдан иһә хәл үҙгәрә: күсемһеҙ милек мутлыҡтары сәбәпле торлағын юғалтҡандар күбәйә. Йортһоҙ ҡалғандар иҫәбенә шулай уҡ “беспризорник” балалар ҙа инә. Уларҙы балалар йорттарына оҙаталар.\nЙәшәргә урыны булмағандарға муниципаль берәмектәр һәм хәйриә ойошмалары тарафынан төнөн ҡунып сығыр өсөн урындар асыла. Унда уларға йылы аш бирелә, медицина ярҙамы күрһәтелә. Ләкин күпселек осраҡта берәҙәктәр өйрәнгән тормоштарынан арына алмай, кире урамға китә.


Күккә осҡан миллиондар йәки алданған өлөшсөләр мәсьәләһе\nБашҡортостанда әлегә 13 проблемалы объект бар. Быйыл уларҙың өсәүһен файҙаланыуға тапшырыу, 694 кешегә фатир биреү планлаштырыла. Тиҙҙән Өфөнөң Баҡалы урамында 2006-2007 йылдарҙа төҙөлә башлаған 25 ҡатлы ике мөһабәт йорт та хужаларына ишектәрен асасаҡ.\nБаш ҡаланың Баҡалы урамында урынлашҡан 6-сы, 7-cе йорттар ниһәйәт файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Әле эшселәр йортта канализация торбаларын ҡаплау, биләмәне йыйыштырыу, электр-монтаж эштәре менән мәшғүл. Торлаҡ тулыһынса фатир хужалары менән алдан килешелгән проект буйынса төҙөлгән, заман талаптарына яуап бирә.\nБыл квадрат метрҙар өсөн көсөргәнешле көрәш барҙы. Шәхси компанияға ышанып, аҡсаһыҙ, фатирһыҙ ҡалған кешеләр аслыҡ та иғлан итте, митингтар ҙа ойошторолдо. Республика башлығы был мәсьәләне күҙәтеү аҫтына алғас ҡына, эш алға китте. Былтыр декабрь айында Рөстәм Хәмитов журналистар менән осрашыуында мәсьәләнең уңышлы хәл ителәсәген белдерҙе.\nПодвал - йорттоң йөрәге. Бында йылылыҡ пункты, насос ҡорамалдары, электр-щит бинаһы урынлашҡан. Шулай уҡ 25 ҡатлы йортта янғын хәүефһеҙлеге буйынса бар талаптар юғары кимәлдә башҡарылған, ти эшселәр.\nСергей Большой, Башҡортостан торлаҡ төҙөлөшө фондының капиталь төҙөлөш дирекцияһы вәкиле: «Әлегә йорттарҙы идарасы компанияға тапшырыу бара. Улар фатир хужаларын йортҡа күсерергә тейеш. Уға тиклем торлаҡта барлыҡ етешһеҙлектәр ҙә бөтөрөләсәк».\nИхата алдарын тәртипкә килтереү өсөн дә, әлбиттә, ваҡыт кәрәк. Тиҙҙән бында асфальт түшәү, тротуар һалыу, парковка урындарын булдырыу кеүек мәсьәләләрҙе хәл итеү өҫтөндә эш алып барыласаҡ. Фатир асҡыстарын йәйгә тапшырыу күҙаллана.\nАлданған өлөшсөләр статистикаһы ҡыуандырмай. Башҡортостанда әлегә уларҙың һаны меңдән ашыу. Күптәрҙе башта фатирҙарға ҡуйылған осһоҙ хаҡтар, өлөшләтә түләү ҡыҙыҡһындырһа, юридик яҡтан белемһеҙлек тә - мутлашыусылар ҡармағына эләгеүҙең төп сәбәптәренең береһе.\nБелгестәр билдәләүенсә, финанс көрсөк осоронда күсемһеҙ милектә аҡса эшләргә теләүселәр арта ғына. Шуға, документтар тултырғанда, килешеүҙәр төҙөгәндә иғтибарлы булыу кәңәш ителә.\n«Башстрой» компанияһы ла тап закондарҙы белмәгән граждандарҙы алдап байырға теләгәйне. Радик Ҡайғолов етәкләгән ойошма Стәрлетамаҡ ҡалаһы һәм Стәрлетамаҡ районының Лазурный микрорайонында фатирҙар һата. Стәрлетамаҡ ҡалаһында фатир алыусыларға урындағы хакимиәт ярҙам итә. Йорт инвестор ярҙамында төҙөлә. Ә ҡалғандар әлегә торлаҡ өсөн көрәшен дауам итергә мәжбүр.\nКүптәр өлөшләтә төҙөлөштә ҡатнашыу тураһында килешеү төҙөгән дә бит, ләкин алданыусылар араһында ялған килешеүҙәргә ҡул ҡуйыусылар ҙа бар. Был документ бер ниндәй ҙә гарантия бирмәй, төҙөлөшкә рөхсәт тә, экспертиза ла юҡ. Тимәк, алданыусыларҙың һуңғы өмөтө лә аҡланмауы ихтимал.


Инфоурок › Другое › Презентации › Презентация по башкирскому языку и литературе\nӘкиәт – йомаҡ тыңлау\nӨйгә эшен тикшереү\nДуҫты мең тапҡыр һынамайҙар Дуҫ илатып өйрәтер, дошман көлдөрөп көйрәтер. Дуҫтың дуҫлығы ҡара көндә беләнер. Дуҫтың дуҫлығы яуҙа беләнер. Кейемдең яңыһы, дуҫтың иҫкеһе\nТуғыҙынсы ноябрь. Класс эше. Айһылыу Йәғәфәрова . Дуҫлыҡ менән шаярмайҙар. (әкиәт)\nАйһылыу Йәғәфәрова 1948 йылдың 3 сентябрендә Әбйәлил районының Әхмәт ауылында тыуған.Яҙыусы балалар өсөн әкиәт, шиғыр, пьесалар яҙа.\nАйһылыу Шәйхетдин ҡыҙы Йәғәфәрова 1948 йылдың 3 сентябрендә Әбйәлил районы Әхмәт ауылында тыуа. Әхмәт ауылында башланғыс класс мәктәбен , Ташбулатта урта, Ишембай ҡалаһында тәрбиәселәр мәктәбен тамамлай. 1967 йылда райондың «Ҡыҙыл Башҡортостан» совхозында яңы асылған балалар баҡсаһында хеҙмәт юлын башлай. 1974 йылда БДУ-ның филология факультетын ситтән тороп тамамлай. Тиҫтәләгән китап авторы. Кескәйҙәр өсөн тәғәйенләнгән тәүге шиғырҙар йыйынтығы «Муйынса» тип аталып, 1972 йылда донъя күрҙе. Айһылыу Йәғәфәрова Башҡортостандың аткаҙанған мәҙәниәт һәм аткаҙанған мәғариф хеҙмәткәре, райондың Ким Әхмәтйәнов исемендәге әҙәби премияһы лауреаты. 1989 йылдан Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nҠыҫҡағойроҡ исемле ҡуян балаһы йәшәгән.\n“Әгәр берәйһе менән дуҫлашһаң, дуҫыңдың ҡәҙерен бел”, - тигән әсәһе\nТерпе көс – хәл менән ҡуян балаһын соҡорҙан тартып сығарған.\nТерпе был юлы ла ышанып төлкөнән ҡотҡарам тип энәләрен тырпайтып, һөжүмгә әҙерләнгән.\nТерпе бата – сума, һыуға сәсәй- сәсәй, уны һыуҙан саҡ һөйрәп сығарған.\nНимә ул әкиәт? Әкиәткә хас ниндәй үҙенсәлектәр күрҙегеҙ?\n1.А.Йәғәфәрова ҡайҙа һәм ҡасан тыуған? а) 1932 йылдың 12 февралендә Салауат районында Арҡауыл ауылындатыуған. б) 1948 йылдың 3 сентябрендә Әбйәлил районында Әхмәт ауылында. в) 1908 йылдың 15 ғинуарында Күгәрсен районында Туйөмбәт ауылында. 2.Әкиәттең төп геройҙары? а) ҡуян әм төлкө. б) ҡуян һәм айыу. в) Ҡыҫҡағойроҡ һәм терпе. 3)Һеҙҙеңсә ҡуян балаһы ысын дуҫмы? а)ысын дуҫ. б)ысын дуҫ түгел. в)яуап бирергә икеләнәм. 4.Ҡуян балаһы терпене нисә тапҡыр һынап ҡараған? а)1. б)6. в)3. 5. Был әкиәткә тап килгән мәҡәлде билдәләгеҙ. а) Йәше бар ҙа, аҡылы юҡ б) Кеше һүҙе кеше үлтерә в) Дуҫты мең тапҡыр һынамайҙар\nТестың яуаптары 1.Б 2.В 3.Б 4.В 5.В\nЫсын дуҫлыҡ Бер береңә ярҙам итеү ғәфү итә белеү Ауыр саҡта ташлап китмәү Насар саҡтарын бөтөрөргә ярҙам итеү Уңыштарына ҡыуаныу Хатаһын төҙәтеү\nДуҫты мең тапҡыр һынамайҙар\nНомер материала: ДВ-463027


Еңел атлетика — Башҡорт Википедияһы\nМировая лёгкая атлетика[d]\nМировые рекорды в лёгкой атлетике среди юниоров[d], Список олимпийских рекордов в лёгкой атлетике[d], мировые рекорды в лёгкой атлетике[d], список рекордов Европы по лёгкой атлетике[d], Список рекордов Азии по лёгкой атлетике[d], Рекорды Африки в лёгкой атлетике[d], list of South American records in athletics[d] һәм list of North American records in athletics[d]\nЕңел атлетика Викимилектә\nЕңел атлетика — йүгереү, йөрөш, һикереү һәм ырғытыуҙы үҙ эсенә алған олимпия спорт төрө. Түбәндәге дисциплиналарҙы берләштерә: йүгереү төрҙәре, спорт йөрөшө, техник спорт төрҙәре (һикереү һәм йүгереү), күпбәйге, йүгереш (шоссе буйлап йүгереү) һәм кросс (тигеҙһеҙ урында йүгереү). Төп һәм киң таралған спорт төрҙәренең береһе.\nЕтәксе орган — Халыҡ-ара еңел атлетика федерациялары ассоциацияһы (IAAF), 1912 йылда ойошторола һәм 212 милли федерацияны берләштерә (2011 йыл. IAAF «еңел атлетика» терминын түбәндәгесә билдәләй: "стадион ярыштары, шоссела йүгереү, спорт йөрөшө, кросс һәм тауҙа йүгереү (тауҙа йүгереү).\n3.1 Коммерцияға ҡарамаған ярыштар\n3.2 Коммерция ярыштары\n4 Ярыш үткәреү формаһы һәм календары\n4.1 Асыҡ стадион\n4.2 Ябыҡ стадион (манеж)\nБоронғо грек йүгеректәре (ваза ~530 йыл беҙҙең эраға тиклем)\nЕңел атлетика буйынса күнекмәләр боронғо замандарҙан уҡ физик әҙерлек һәм ярышыу маҡсатында үткәрелә. Әммә еңел атлетика тарихы Боронғо Грецияның Олимпия уйындарында (б.э.т. 776) йүгереү ярыштарынан башланған, тип һанала.\nХәҙерге заман еңел атлетикаһы үҙ юлын төрлө илдәрҙә йүгереү, һикереү һәм ырғытыу буйынса ярыштар үткәрергә тырышыуҙан башлай. 1789 йылда ҡолға менән һикереүҙә (1 м 83 см, Д. Бауш, Германия), 1792 йылда бер милгә (5,52,0, Ф. Пауэлл Бөйөк Британия) һәм 1830 йылда 440 ярдҡа (2.06.0, О. Вуд, Бөйөк Британия) йүгереүҙә, 1827 йылда бейеклеккә һикереүҙә (1 м 57,5 см, А. Уилсон, Бөйөк Британия), 1838 йылда сүкеш ырғытыуҙа (19 м 71 см, Округ, Ирландия), 1839 йылда атыуҙа (8 м 61 см, Т. Каррадис, Канада һәм башҡа һөҙөмтәләр теркәлгән. Хәҙерге заман еңел атлетика тарихы 1837 йылда Регби ҡалаһы (Бөйөк Британия) колледжы студенттары араһында яҡынса 2 километрға йүгереү буйынса ярыштарҙан башлана, шунан һуң бындай ярыштар Бөйөк Британияның башҡа уҡыу йорттарында ла үткәрелә башлай.\nҺуңыраҡ ярыш программаһына ҡыҫҡа дистанцияға йүгереү, ҡаршылыҡтар аша йүгереү, ауырлыҡ ырғытыу, ә 1851 йылда оҙонлоҡҡа һәм бейеклеккә һикереү индерелә. 1864 йылда Оксфорд һәм Кембридж университеттары араһында тәүге ярыштар үткәрелә, һуңыраҡ улар йыл һайын үткәрелә башлай, был традицион ике яҡлы матчтарҙың башланыуына килтерә.\n1865 йылда Лондон атлетик клубына нигеҙ һалына, ул еңел атлетиканы популярлаштыра, ярыштар үткәрә һәм һәүәҫкәр статусын үтәүҙе күҙәтә. Еңел атлетика спортының иң юғары органы булып һәүәҫкәр атлетика ассоциацияһы тора, ул Британия империяһының бөтә еңел атлетика ойошмаларын берләштерә. 1880 йылда ойошторола.\nАҠШ-та еңел атлетика Бөйөк Британияға ҡарағанда күпкә һуңыраҡ үҫешә башлай (1868 йылда Нью-Йоркта еңел атлетика клубы, 1875 йылда студенттар спорт союзы ойошторола), ул тиҙ арала университеттарҙа киң таралыу ала. Был киләһе йылдарҙа (1952 йылға тиклем) Америка спортсыларының донъялағы алдынғы позицияһын тәьмин итә. 1880—1890 йылдарға донъяның күп илдәрендә айырым клубтарҙы, лигаларҙы берләштереп һәм еңел атлетика буйынса юғары органдарҙың хоҡуҡтарын алған һәүәҫкәр еңел атлетика берләшмәләре ойошторола.\nХәҙерге заман еңел атлетикаһының киң үҫеше Олимпия уйындарын (1896) тергеҙеү менән бәйле, унда боронғо грек Олимпиадаһына хөрмәт күрһәтеп, уға иң мөһим урын бирелә. Ә бөгөн Олимпия уйындары бөтә донъяла еңел атлетика үҫеше өсөн ҡеүәтле стимул булып тора.\nРәсәйҙә еңел атлетиканың таралыуы 1888 йылда, Санкт-Петербург эргәһендәге Тярлевола спорт түңәрәге ойошторолғандан һуң башлана. Шул уҡ йылда Рәсәйҙә тәүге йүгереү ярыштары үтә. Еңел атлетика буйынса Рәсәй беренселеге тәүге тапҡыр 1908 йылда үткәрелә, унда 50-гә яҡын спортсы ҡатнаша.\n1911 йылда Бөтә Рәсәй еңел атлетика һөйөүселәр союзы ойошторола, ул Санкт-Петербург, Мәскәү, Киев, Рига һәм башҡа ҡалаларҙың 20-гә яҡын спорт лигаһын берләштерә.\n1912 йылда Рәсәй спортсылары (47 кеше) тәүге тапҡыр Стокгольмдағы Олимпия уйындарында ҡатнаша. Спортсыларҙың насар әҙерлеге һәм насар ойошторолоу арҡаһында Рәсәй спортсыларының сығышы уңышһыҙ тамамлана — уларҙың береһе лә призлы урынды ала алмай.\n1917 йылғы Октябрь революцияһынан һуң Всевобуч еңел атлетика үҫешендә мөһим роль уйнай. Уның инициативаһы буйынса ҡайһы бер ҡалаларҙа ҙур ярыштар үтә: Омскиҙа — I Себер олимпиадаһы, Екатеринбургта — I Урал олимпиадаһы, Ташкентта — Урта Азия олимпиадаһы, Минеральные Воды ҡалаһында — Төньяҡ Кавказ олимпиадаһы, уларҙың программаһында төп урын еңел атлетикаға бирелә. 1919 йылда Мәскәүҙә беренсе тапҡыр еңел атлетика буйынса РСФСР чемпионаты үтә. Совет спортсыларының беренсе халыҡ-ара ярыштары 1920 йылда була. Улар Финляндия эшселәр спорт союзы спортсылары менән осраша.\nЯрыштар үткәреүҙе һәм спорт төрө булараҡ еңел атлетика үҫешен көйләүсе юғары етәксе орган булып Халыҡ-ара еңел атлетика федерациялары ассоциацияһы (IAAF) тора. IAAF ярыштарҙың халыҡ-ара ҡағиҙәләрен билдәләй һәм алдынғы спортсыларҙың донъя рейтингын билдәләп бара. IAAF эгидаһы аҫтында үткәрелгән төп старттар — Олимпия уйындары программаһында еңел атлетика ярыштары, шулай уҡ асыҡ стадиондарҙа һәм йорт эсендә донъя чемпионаттары.\nЭре төбәк ойошмалары:\nЕАА — Европа еңел атлетика ассоциацияһы, уның эгидаһы аҫтында Европа чемпионаты (асыҡ һәм ябыҡ) үткәрелә. USA T&F — АҠШ еңел атлетика ассоциацияһы. Бөтә Рәсәй еңел атлетика федерацияһы.\nҺөңгө ырғытыуҙа ынтылышты Стефан Стединг яһай. Осакала еңел атлетика буйынса 2007 йылғы донъя чемпионаты\nКоммерция һәм коммерцияға ҡарамаған ярыштарҙың айырмаһы, нигеҙҙә, спортсыларҙы һайлап алыуға ҡарашта һәм ҡағиҙәләрҙе төрлөсә аңлатыуҙа тора. Коммерция старттарында:\nярыштар, ҡағиҙә булараҡ, бер турҙа үткәрелә;\nилдәрҙән ҡатнашыусылар һаны сикләнмәй, шул иҫәптән ҡабул итеүсе илдән ҡатнашыусылар wildcard ҡабул итә ала;\nдисциплинала пейсмейкер ҡулланыу рөхсәт ителә;\nтехник дисциплиналарҙа һынап ҡарауҙар һанын 4-кә тиклем ҡыҫҡартырға рөхсәт ителә (6 урынына);\nир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар бер уҙышта ҡатнаша ала;\nеңел атлетика күпбәйгегә стандарт булмаған төрҙәр һайлап алына.\nБыларҙың барыһы ла, ғәҙәттә, спорт ярыштарының тамашалығын һәм динамизмын арттырыу маҡсатында эшләнә.\nКоммерцияға ҡарамаған ярыштар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙәйге Олимпия уйындары — 1896 йылдан башлап еңел атлетика Уйындар программаһына индерелә.\nЕңел атлетика буйынса донъя чемпионаты 1983 йылдан алып ике йылға бер тапҡыр таҡ йылдарҙа үткәрелә. 2013 йыл чемпионаты Мәскәүҙә үтә. Киләһе чемпионат 2015 йылда Пекинда үтә.\nЯбыҡ бинала донъя чемпионаты — 1985 йылдан алып ике йылға бер тапҡыр йоп йылдарҙа үткәрелә. Һуңғы чемпионат 2014 йылда Сопотта (Польша) үтә.\nЕңел атлетика буйынса Европа чемпионаты — 1934 йылдан алып, дүрт йылға бер, 2010 йылдан ике йылға бер үткәрелә. 2014 йыл да чемпионат Швейцарияның Цюрих ҡалаһында үтә.\nЮниорҙар араһында донъя чемпионаты 1986 йылдан алып ике йылға бер үткәрелә. 19 йәштән өлкән булмаған спортсыларға ҡатнашырға рөхсәт ителә.\nМалайҙар һәм ҡыҙҙар араһында донъя чемпионаты 1999 йылдан алып ике йылға бер үткәрелә. Ярыш йылында 16 һәм 17 йәшен тултырасаҡ спортсылар ҡатнашырға рөхсәт ителә. Ябыҡ бинала Европа чемпионаты 1966 йылдан алып үткәрелә, ике йылға бер тапҡыр — таҡ йылдарҙа. Киләһе чемпионат 2017 йылдың 3 мартынан 5 мартына тиклем Белградта үтә.\nIAAF Континенталь кубогы (команда ярыштары; элек еңел атлетика буйынса донъя чемпионаты) дүрт йылға бер үткәрелә. Киләһе Кубок 2014 йылда Маракечеста (Марокко) үтә.\nКросс буйынса донъя чемпионаты 1973 йылдан алып йыл һайын үткәрелә. 2011 йылдан алып ике йылға бер үткәрелә.\nСпорт атлауы буйынса донъя чемпионаты ике йылға бер үткәрелә.\nЯрыммарафон буйынса донъя чемпионаты 1992 йылдан алып үткәрелә.\nКоммерция ярыштары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГран-при — йыл һайын үткәрелгән һәм Гран-при финалы менән тамамланған йәйге ярыштар серияһы.\nIAAF Алтын лигаһы — 1998 йылдан алып 2009 йылға тиклем йыл һайын еңел атлетика буйынса ярыштар серияһы.\nIAAF Алмас лигаһы — 2010 йылдан алып йыл һайын үткәрелгән ярыштар серияһы.\nЭстафеталар өсөн IAAF дәғүәһе — йыл һайын үткәрелә торған эстафеталар буйынса донъя чемпионаты.\nIAAF Road Race Events — халыҡ-ара шоссе уҙыштары ярышы.\nIAAF All-Boull Challenge — 1997 йылдан алып үткәрелгән күпбәйге буйынса ярыштар серияһы.\nIAAF Race Walking Challenge — спорт атлауы уйынса ярыштар серияһы.\nIAAF сүкеш ырғытыу челленджы — йыл һайын сүкеш ырғытыу буйынса ярыштар серияһы.\nЯбыҡ бинала IAAF рөхсәте — ябыҡ бинала йыл һайын уҙғарылған ярыштар серияһы.\nЯрыш үткәреү формаһы һәм календары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЯрыштар, тән яҙыу һәм күнекмәләр асыҡ һауала һәм ябыҡ биналарҙа үткәрелә ала. Был спорт дисциплинаһы айырыуса популяр булған төбәктәрҙә — Европала һәм АҠШ-та — еңел атлетиканың ике миҙгеле бар. Ярыштар:\nйәйге миҙгел, ҡағиҙә булараҡ, апрель-октябрь айҙарында (олимпия уйындарын һәм донъя һәм Европа чемпионаттарын да индереп) асыҡ стадиондарҙа үткәрелә;\nҡышҡы миҙгел, ҡағиҙә булараҡ, ябыҡ биналарҙа ғинуар-март (шул иҫәптән ҡышҡы донъя һәм Европа чемпионаттары) үткәрелә.\nСпорт йөрөшө һәм шоссела йүгереү буйынса ярыштарҙың (кросс буйынса) үҙ календары бар. Иң абруйлы марафонсылар ярышы яҙ һәм көҙ үткәрелә.\nАсыҡ стадион[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2003 йылда еңел атлетика буйынса донъя чемпионаты. «Стад де Франс» стадионы\nКүп осраҡта еңел атлетика стадионы футбол (АҠШ-та америка футболы йәки лакросс) стадионы һәм яланы (мәҫәлән, реконструкция алдынан «Лужники» стадионы) менән берләштерелә. Стандартҡа 400 метрлыҡ овал трасса инә, ул, ҡағиҙә булараҡ, 8 йәки 9 айырым юлдан, шулай уҡ һикереү һәм ырғытыу буйынса ярыштар секторҙарынан тора. Ҡаршылыҡтар менән 3000 метрға йүгереү өсөн трассаға айырым билдәләр ҡуйыла һәм һыу ҡаршылығы махсус виражға сығарыла.\nСтадиондарҙа дистанцияны метр менән (10 000 метрға йүгереү), ә шоссела йәки асыҡ майҙандарҙа километрҙарҙа (10 километрҙы үтеү) үлсәү ҡабул ителә. Стадиондарҙа үткән эстафеталар өсөн бөтә йүгереү дисциплиналары һәм коридорҙары башланыуын билдәләгән махсус билдәләр бар.\nҠайһы берҙә ярыштар (ҡағиҙә булараҡ, сүкеш һәм һөңгө ырғытыу) айырым программаға бүленә йәки бөтөнләй стадиондан сығарыла, сөнки секторҙан осраҡлы рәүештә осоп сыҡҡан снаряд ярыштың башҡа ҡатнашыусыларына ла, тамашасыларға ла зыян килтерергә мөмкин.\nЯбыҡ стадион (манеж)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСтандартҡа дүрт-алты айырым юлдан торған 200 метрлыҡ овал трасса, 60 метрлыҡ трасса һәм һикереү күренештәре өсөн секторҙар инә. Йорт эсендә ҡышҡы миҙгел программаһына индерелгән ырғытыуҙың берҙән-бер төрө — йәҙрә этәреү һәм, ҡағиҙә булараҡ, уның айырым секторы юҡ һәм башҡа тармаҡтар урынында айырым ойошторола. IAAF-тың рәсми ярыштары 200 метрлыҡ трассала ғына үткәрелә, әммә стандарт булмаған трассалы стадиондар бар (140 метр, 300 метр һәм башҡалар).\nАреналарҙағы боролоштарҙа билдәле бер ауышлыҡ мөйөшө һалына (ғәҙәттә 18°-ҡа тиклем), был йүгереүселәргә боролоштарҙа ҙур булмаған кәкрелек радиусы менән дистанцияны үтеүҙе еңеләйтә.\n2006 йылдан донъя һәм Европа чемпионаттары программаһынан 200 метр араны алып ташлайҙар, сөнки ҡатнашыусылар тиң булмаған шарттарға ҡуйыла, йәғни тышҡы юлда йүгереүселәр иң уңайлы шарттарҙа була. Әммә әлегә тиклем ҡайһы бер ярыштарҙа 200 метрлыҡ дистанцияла уҙыштар үткәрелә.\nЕңел атлетика буйынса ярыштарҙа финал уҙышында йәки ҡағиҙәләр сиктәрендә техник дисциплиналарҙың һуңғы ынтылыштарында иң яҡшы һөҙөмтә күрһәткән спортсы йәки команда еңеүсе була.\nЕңел атлетиканың йүгереү буйынса беренселеге (стадион трассаһында) бер нисә этапта үткәрелә: квалификация, 1/4 финал, 1/2 финал. Һайлап алыу һөҙөмтәһендә финалда сығыш яһаясаҡ спортсылар (командалар) билдәләнә. Ҡатнашыусылар һаны конкурс ҡағиҙәләре буйынса билдәләнә. Мәҫәлән, Олимпия уйындарында программаның һәр сығарылышында илдә кәм тигәндә бер ҡатнашыусы һәм иң күбе өс ҡатнашыусы (алдан стандарт буйынса) сығыш яһай ала. Эстафета уҙышында илдән бер команда ҡатнаша. Кроста, шоссела йүгереү, спорт йөрөшө һәм күп алышта финалдар ғына үтә.\nЕңел атлетика дисциплиналары һәм уларҙы Олимпия уйындары һәм донъя чемпионаттары программаһына индереү йылдары\nПрограммала дисциплина Олимпия уйындары Йәйге донъя чемпионаттары\nИрҙәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ирҙәр Ҡатын-ҡыҙҙар Ирҙәр Ҡатын-ҡыҙҙар\n110 1896 1983\n100 1932 1983\n400 1900 1984 1983 1983\n3000 1920 2008 1983 2007\nЭстафета 4×100 1912 1928 1983 1983\nЭстафета 4×;400 1912 1972 1983 1983 1991 1991\nОҙонлоҡҡа һикереү 1896 1948 1983 1983 1985 1985\nӨсәрле һикереү 1896 1996 1983 1993 1985 1991\nБейеклеккә һикереү 1896 1928 1983 1983 1985 1985\nҠолға менән һикереү 1896 1996 1983 1999 1985 1997\nҺөңгө ырғытыу 1908 1932 1983 1983\nДиск ырғытыу 1896 1928 1983 1983\nСүкеш ырғытыу 1900 2000 1983 1999\nЙәҙрә ташлау 1896 1932 1983 1983 1985 1985\nун төрлө ярыш\nете төрлө ярыш\n60 м ҡаршылыҡтар менән 1985 1985\nете төрлө бәйге 1993\nбиш төрлө ярыш\n1908 1964 1993\nЕңел атлетика бик консерватив спорт төрөнә ҡарай. Шулай итеп, Олимпия уйындары программаһында ирҙәр дисциплиналары программаһы (24 төр) 1956 йылдан бирле үҙгәрмәй. Ҡатын-ҡыҙҙар программаһына 23 төр инә. Берҙән-бер айырмаһы — 50 саҡрымға спорт йөрөшө, ул ҡатын-ҡыҙҙар исемлегендә юҡ. Шулай итеп, еңел атлетика бөтә олимпия спорт төрҙәре араһында иң күп миҙал талап итә.\nЯбыҡ бинала чемпионат программаһы 26 төрҙән тора (13 ирҙәр һәм 13 ҡатын-ҡыҙҙар төрө).\nРәсми (коммерцияға ҡарамаған) ярыштарҙа ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар берлектәге старттарҙа ҡатнашмай.\nIAAF ярыштарында донъя рекордтары ла, донъялағы иң юғары ҡаҙаныштар ҙа теркәлә.\nЕңел атлетика — иң популяр спорт төрҙәренең береһе, сөнки күнекмәләр өсөн ҡиммәтле шарттар талап ителмәй. Был уның киң таралыуы менән бәйле, шул иҫәптән Азия, Африка һәм Латин Америкаһы илдәрендә лә. 1983 йылдан 2007 йылға тиклем донъя чемпионаты тарихында миҙалдарҙы 83 илдән килгән спортсылар яулай.\nҺуңғы 20 йылда еңел атлетика буйынса донъя чемпионаты кимәлендә команда иҫәбендә АҠШ, Рәсәй, Германия, Кения кеүек илдәр өҫтөнлөк итә. Еңел атлетика үҫешенең дөйөм кимәле буйынса АҠШ һәүәҫкәр, студент һәм профессиональ спорттың үҫешкән системалары менән айырылып тора.\nДопинг[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2016 йылдың 18 июнендә Халыҡ-ара олимпия комитеты (МОК) IAAF-тың Рәсәй спортсыларын дисквалификациялау тураһындағы ҡарарын хупланы һәм көсөндә ҡалдырҙы, IAAF президенты енәйәт эҙәрлекләүе аҫтында тора — «уны ришүәт алыуҙа һәм спортсыларҙың өлгөләрен йәшереүҙә ғәйепләгәндәр», — тине Рәсәйҙең элекке спорт министры Виталий Мутко.\nЕңел атлетикала һөҙөмтәләрҙе яһалма рәүештә яҡшыртыу маҡсатында химик матдәләр һәм физиологик стимул ысулдарын ҡулланыу профессиональ спорт төрө барлыҡҡа килгәндән була. Стимулятор препараттар ҡулланыуҙың тәүге осраҡтары антик дәүергә барып тоташа. Әммә XXI быуатта ауыр атлетика, велосипед спорты, йөҙөү менән бер рәттән, еңел атлетика допинг ҡулланыу проблемаһында иң һиҙгер спорт төрө булып ҡала.\n1980-се йылдарға тиклем допинг ҡулланыу осраҡтары һирәк була, тулы раҫлау тапмай һәм йәмәғәтселек иғтибарын әллә ни йәлеп итмәй. 1980-се йылдарҙан IAAF спортсыларҙың допинг һәм санкциялар ҡулланыуға ҡарашын тамырынан үҙгәртеү ҡарары ҡабул итә. Допингҡа ҡаршы тикшереүҙәр оҙаҡ ваҡыт булған, әммә уларҙы үткәреү тәртибе спортсылар алдан әҙерләнә алырлыҡ булған. 1984 йылда Татьяна Казанкина Париждағы ярыштар ваҡытында көтмәгәндә допинг-тесҡа саҡырыла, баш тарта һәм дисквалификациялана.\n1988 йылда Сеул олимпиадаһы финалында 100 метрға йүгереүҙә еңгән Канада спринтеры Бен Джонсон эше арҡаһында ысын мәғәнәһендә юғары кимәлдәге ғауға ҡуба. Икенсе көндө Джонсон тәнендә станозол препараты табылыу сәбәпле дисквалификациялана. Һуңынан ғауға ҡуба: Катрин Краббе (Германия, 1991 йылда донъя чемпионы, спринт, кленбутерол)табыла), Рэнди Барнс (АҠШ, 1996 йылда олимпия чемпионы, йәҙрә этеү), Людмила Энквист-Нарожиленко (СССР/Рәсәй, олимпия чемпионы, 100 м ҡаршылыҡтар аша йүгереү) һәм башҡалар. 1984 йылдан башлап допингҡа бәйле ығы-зығыһыҙ үткән Олимпиадалар булмай.\nМарита Кох (алғы планда) һәм Силек Гладиш\nГермания берләшкәс, илдә тотолған һәм ғәйебен үҙ ирке менән таныған спортсылар һәм тренерҙарҙың айырыуса күп һаны еңел атлетика лидеры ГДР-ға тура килә. Допинг ҡулланыусылар исемлегенә үҙ теләге менән Хайке Дрекслер, Рут Фукс, Илона Слупянек ҡушыла. Хайди (Андреас) Кригер (1986 йылда атыуҙа Европа чемпионы) спорттың таҙалығы өсөн көрәш символдарының береһе була. 1997 йылда уға енси коррекция операцияһы яһала, сөнки тыйылған препараттар ҡулланыу енси билдәләре үҙгәреүенә килтерә.\nЕңел атлетика буйынса донъя рекордтарының байтаҡ өлөшө, спортсылар эләкмәһә лә һәм үҙҙәрен танымаһа ла, белгестәрҙә законлы шик тыуҙыра. Был бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙар еңел атлетикаһына ҡағыла. Уларға Марита Кохтың 400 метрлыҡ донъя рекорды (ГДР), Флоренс Гриффит-Джойнерҙың 100 м һәм 200 м рекордтары, 3000 м һәм 10 000 м рекордтар инә. Еңел атлетикала ауыр атлетикаа, тәжрибәһе ҡулланылмай, унда ауырлыҡ категорияларының яңы селтәре индерелә һәм шуның менән алдағы бөтә донъя рекордтарын юҡҡа сығара. Ҡайһы бер эксперттар еңел атлетика буйынса донъя рекордтары таблицаһын яңынан яҙырға тәҡдим итә.\nБыларҙың барыһы ла еңел атлетика тураһында йәмәғәтселек фекеренә зыян килтерә. Ябай көйәрмәндәр күҙлегенән ҡарағанда, спорт азартлы уйындың бер төрөнә әйләнә бара. Бигерәк тә, Марион Джонс кеүек спортсылар менән булған осраҡтарҙан күңелдәре һүрелә.\nСпорт таҙалығы өсөн көрәш спортсыларҙы ойоштороуҙың төп бурысы булып тора, тип IAAF даими һыҙыҡ өҫтөнә ала. IAAF-тың элекке президенты Ламин Диак америка тренеры Тревор Грэм эше буйынса аңлатма бирә:\nУҡыусыларының допинг-препараттар ҡулланыуын дәртләндереүсе тренер фундаменталь принциптарға ҡаршы сығыш яһай. Уның бурысы — ғәҙел уйын шарттарын һәм сәләмәт әҙерлек процесын гарантиялау. Ғүмер буйы тренерлыҡ эшен тыйыу спорттың абруйын һәм уҡыусыларының һаулығын хәүеф аҫтында тотоусылар өсөн яҡшы һабаҡ булып тора.\nОлимпия уйындары тарихында иң күп алтын миҙал яулаған спортсыларҙың бер өлөшө — Усэйн Болт (Ямайка) һәм Пааво Нурми (Финляндия) — 9-ар алтын миҙал. Донъя спорты тарихында иҫ киткес ҙур һөҙөмтәләрҙе түбәндәге спортсылар күрһәтә:\nМайкл Джонсон (АҠШ)\nЭл Ортер (АҠШ)\nДжесси Оуэнс (АҠШ)\nБланкерс-Кун Фанни|Фанни Бланкерс-Кун (Нидерланд)\nРудольф Вильма|Вильма Рудольф (АҠШ)\nДжекки Джойнер-Керси (АҠШ)\nЕлена Исинбаева (Рәсәй)\nЕңел атлетикала донъя рекордтары исемлеге\nЕңел атлетика (ирҙәр) буйынса Олимпия уйындары призерҙары исемлеге\nЕңел атлетика (ҡатын-ҡыҙҙар) буйынса Олимпия уйындары призерҙары исемлеге\n↑ Men’s/women’s track and field (indoor) Архивная копия от 26 сентябрь 2006 на Wayback Machine ссылка проверена 8/5/2008\n↑ Best performance 200 m (Тикшерелеү көнө: 19 сентябрь 2012)\n↑ Конституция ИААФ (недоступная ссылка) (недоступная ссылка с 23-05-2013 (3278 дня) — история, копия)\nВФЛ рәсми сайты\nЕңел атлетика Рәсәй һәм донъя яңылыҡтары, һөҙөмтәлә, фото\n2012-2013 йылдарҙа ярыштың ҡағиҙәләре (Rules and Regulations IAAF) Ҡағиҙә иааф рәсми сайты (рус.)\nБилл Глэд, Роу Брайан. ИААФ ярыштарын ойоштороу һәм үткәреү буйынса белешмә\nЛёгкая атлетика. Справочник / Составитель Орлов Р. В.. — М.: «Физкультура һәм спорт», 1983. — 392 с.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Еңел_атлетика&oldid=1096176 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:07 24 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


Яныңда терәгең булыуы бәхет бит ул\n13 Июнь 2018, 12:40\nТатар Саскүле ауылында ауылдаштарына өлгө булып йәшәүсе Фәриҙә менән Сәхиулла Ғүмәровтар июль айында ғаилә ҡороп йәшәй башлауҙарының 60 йыллығын – гәүһәр туйҙарын билдәләйәсәк.\nҒаилә башлығы Сәхиулла Динислам улы Ауырғазы ра-йоны Ғүмәр ауылында тыуып үҫә, ә хужабикә Фәриҙә Хазинур ҡыҙы Татар Саскүле ауылынан.\nӘрме хеҙмәтен тултырып ҡайтып, ҡом карьерында яңы ғына эш башлаған егеттең һауынсы ҡыҙға күҙе төшә. Тимерҙе ҡыҙыуында һуға егет, тәү күреүҙән ғашиҡ булған ҡыҙҙы урлап ала ла ҡайта. Һәм ҡыҙ йортона һоратырға киләләр. Ризалыҡ ала егет. Шулай итеп, ике йәш йөрәк үҙҙәренең никахын законлы итеп теркәтеп тә ҡуя. “Заманына күрә никахыбыҙ бик яҡшы үтте”, - тип бынан 60 йыл элек булған ваҡиғаларҙы иҫтәренә төшөрә Ғүмәровтар. Өйләнешкәс, Татар Саскүлендә йәшәй башлаған йәштәр бында төпләнергә ҡарар итә.\nБына шул замандан 60 йыл ғүмер алты көндәй һиҙелмәй генә үткән дә киткән. Сәхиулла ағай 80 йәштән уҙып, Фәриҙә апай 80 йәшенә аяҡ баҫһа ла, йәшлектәге мөләйемлектәрен юғалтмағандар. Бер-береһен бик аҙ ваҡыт ҡына күреп-белеп өйләнешһәләр ҙә, бер-береһенә ҡарата хистәре һүрелмәгән әле уларҙың. Бер-береһенә ауыр һүҙ әйтеп, күңелдәрен китмәй, ҡәҙерләп, татыулыҡта, матур, йәғни дөрөҫ йәшәгәнгә лә шулайҙыр ул.\nҠатын бәхете ирҙән, тигәндәй, Фәриҙә апай бәхетенә юлында үҙе өсөн өҙөлөп торған, шул тиклем дә һәйбәт Сәхиуллаһы осрауын яҙмыш бүләге тип һанай. “Алтын ир булды, уның кеүек ир бер ҡайҙа ла юҡ”, ти ул. Тормош юлдашына рәхмәт һүҙҙәрен шиғыр юлдарына һалған:\nРәхмәтем ҙур һиңә, Сәхи йәнем,\nБер ҡасан да мине ҡаҡманың.\nТеләһә ниндәй яман һүҙҙәр менән\nЙөрәгемә уҡтар атманың,\nТормошомда мине ҡаҡманың.\nЙортобоҙҙа һәр саҡ\nмуйыл сәскә атһын,\nӘ беҙ ҡарайыҡ ҡойолоп бөткәнсе.\nҠулға-ҡул тотоношоп йәшәйек әле\nТормош һуҡмағыбыҙ бөткәнсе.\nКарьерҙа тракторсы булып эшләп, хаҡлы ялға туҡтаған Сәхиулла ағай ғүмере буйы ат баҡҡан. “Машинам булмауға бер ҙә үкенмәйем, ғүмерем буйы ат аҫрап, ул йомош-юлға тоғро дуҫым - юлдашым булды”, ти ул. Фәриҙә апай иһә Ҡөрьән-намаҙ уҡый, доғалары менән ил-көнгә именлек, изгелек-яҡшылыҡтар теләй.\nҒүмәровтар 3 ҡыҙ тәрбиәләп үҫтереп, оло тормош юлына сығарғандар. 10 ейән-ейәнсәрҙең, шунса уҡ бүлә-бүләсәрҙең яратҡан өләсәй-олатаһы, ҡартнәнәй-ҡартатаһы ла улар. Алма ағасынан алыҫ төшмәй, тиҙәр. Балалары атай-әсәйҙәренә оҡшап тырыш, тәүфиҡлы, итәғәтле булып үҫә. Бөгөн иһә һәр береһе башлы-күҙле булып айырым донъя көтәләр. Иң өлкәне – Хәлиҙәгә 57 йәш, Ҡыуғанаҡта йәшәй, кирбес заводында эшләп, хаҡлы ялға туҡтаған, 2 ул, 2 ҡыҙ әсәһе. Иң кесеһе Резеда ла ғаиләһе менән ошо ауылда төпләнгән, уның да 4 балаһы бар. Сажиҙәләре педагог һөнәре һайлап, Салауат ҡалаһының маһир уҡытыусыһы булып танылған. Ул, ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерәләр.\nЭскерһеҙ, матур күңелле, яҡты йөҙлө Ғүмәровтар бына шулай яҡындары, ауылдаштары һәм күптәр өсөн өлгө булып, тиңлектә-тигеҙлектә ҡартлыҡ бәхете кисереп йәшәй.


Силәбеләге вәкиллеккә – 20 йыл » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Сәйәсәт » Силәбеләге вәкиллеккә – 20 йыл\n11.12.2018 Силәбеләге вәкиллеккә – 20 йыл\nБашҡортостандың күрше Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллегенең 20 йыллығы тантаналы билдәләнде. Ошо уңай менән беҙҙе тәбрикләргә өлкә үҙәгенә Чехия, Вьетнам, Ҡырғыҙстан, Ингушетия илселәре лә килде.\nШулай уҡ Көньяҡ Уралдың юғары уҡыу йорттары ректорҙары, дини лидерҙар, Башҡортостандың һәм Силәбе өлкәһенең муниципаль райондары хакимиәттәре башлыҡтары ла йыйылды.\nВәкиллектә эшләүселәргә, әлбиттә, беҙҙең республика Башлығы Радий Хәбировтың да Ҡотлау хаты уҡылды. Күршеләргә юлланған Башҡортостан делегацияһын Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе Руслан Мирсаяпов етәкләне. Ул Үрге Уфалей ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Фәнүзә Зарипова менән “Уралым” медиа-холдингының баш мөхәррире Нурия Иҡсановаға Рәхмәт хаттары тапшырҙы.\nТантанаға арнап бай мәҙәни программа ла әҙерләнгәйне. Нефтекама филармонияһы артистары, Zainetdin, Рөстәм Ғиззәтуллиндың сығыштары, башҡа һәләтле ижадсыларҙың байрам күстәнәсе йыйылыусыларға бик оҡшаны.\nРеспубликабыҙ башҡорттарҙың аҫаба ерҙәренең бер өлөшө булған Силәбе өлкәһе менән бар яҡлап та тығыҙ хеҙмәттәшлек итергә әҙер. Берлектә бихисап проекттарҙы ғәмәлгә ашырырға мөмкин. Тап шулай булырына шик юҡ.\n17.01.2019 - Сәйәсәт Радий Хабиров: Жители Сибая должны получать быструю необходимую медпомощь


Бер ҡарт улын уҡыта ла уҡыта икән. Допъялағы ниндәй мәктәптәр бар, шуларҙың барыһын да бөтөртә. Улы, уҡыуын бөтөрөп, ғилем эйәһе булып ҡайтҡас, атаһы:\n— Йә, улым, ниндәй һәнәр күңелеңә оҡшай, шул эшкә йәбеш тә мине ҡара инде, — тигән. Улы:\n— Юҡ, атай, мин тағы әҙерәк уҡыйым әле, — ти. Ҡалаға сығып йөрөгәнендә «Ҡош теленә уҡыу мәктәбе асылды» тигән бер иғлан күргән икән. Шуға ул: — Мин ҡош теленә уҡырға китергә булдым, — ти.\n— Ярар, балам, уҡып ҡайт, улайһа, — тип, атаһы ризалығын бирә.\nЕгет ҡош теленә уҡыу мәктәбен дә бөтөрөп ҡайта. Хәҙер инде ул, ниндәй генә һәнәр бар, барыһын да белә.\nБерҙән-бер көндө атаһы улын пароходта йөҙөргә алып сыға.\nУлы уйын ҡоралдарында ла бик шәп уйнай белә икән. Үҙе менән мандолин алып сығып уйнап ултырғанда, ике ҡош һайрап, һөйләшеп уҙыуын ишетеп ҡала ла, атаһы:\n— Йә, улым, ҡоштар ни тип һайрай? — тип һорай.\n— Юҡ, атай, уны һиңә әйтергә ярамай, — ти улы.\n— Эй балам, балам, шул тиклем яфалар сигеп уҡытып та атайыңдан һәнәреңде йәшерәһең, — тип ҡарт үпкәләгән дә ҡуйған.\n— Ярай, атай, улай булғас, әйтәйем инде, — тип, улы ҡоштар нимә әйткән булһа, шуны әйтә лә бирә. Ҡоштар: «Атаһы улын уҡытты, уҡытты ла, һуңынан улы, тәҡдир ҡушыуы буйынса, атаһының башын киҫәсәк», — тип һөйләшеп уҙҙылар,— тигән.\n— Ә-ә-ә, әле шулаймы ни? Минең башымды киҫергә уйлап йөрөйһөңмө ни! Дөмөк әйҙә! — ти ҙә атаһы улын һыуға төртә лә төшөру.\nЕгетте мандолине-ниһе менән бергә кит балығы йота. Егет кит эсендә, сығыр урын таба алмайынса, бер баш яғына, бер ҡойроҡ яғына барып ҡарай икән. Сығырлыҡ урын тапмағас, бысағы менән киттың йөрәген киҫеп ала, шунан уны, мандоли-нен яғып, бешереп ашай. Кит, хәлдән тайып, бер утрауға һуҙыла төшөп барып ята. Киттың башы һыуҙың бер яғында, ҡойроғо икенсе яғында икән. Егет эстән киттың баш яғын тишеп ҡараһа, һыу керә, тиҙ генә күлдәген һалып тишеккә тыға ла, ҡойроҡ яғын тишеп ҡарай. Унан да һыу керә. Егет, был тишекте лә бөтәштереп, урта өлөшөнән тишеп ҡарай: ҡояш нурҙары күренә, ти. Егет тиҙ генә киттың эсенән сыға. Сыҡһа, ҙур бер утрауҙа тора икән.\nЕгет ошо утрауҙа көн итә башлай. Төрлө табылдыҡ нәмәләр менән тамаҡ туйҙырып, йәшәй бирә. Өҫ-башы шыр яланғасланып, тәненә йөндәр үҫеп, торғаны ҡырағай кешегә әйләнә.\nШулай йәшәп ятҡанда, бер пароходтың утрауға табан килгәнен күрә. Баҡһаң, бер батшаның улы икенсе бер батшалыҡҡа туйға китеп бара икән. Пароходтағылар утрауҙағы егетте үҙҙәре менән алып китәләр. Егет батша малайының бик оҫта һөйләүенә һоҡлана. Шул ваҡыт пароход өҫтөпән ике ҡош һайрашып уҙғанды ишетеп, егет батша малайының эше хөрт икәнен аңлап ала. Ҡоштар: «Батша малайына ҡыҙҙы алыу еңел булмаясаҡ. Ҡыҙҙың атаһы булған батша уға донъяла булмаған кейеҙ табырға ҡушасаҡ, ә был кейеҙ ҡара урман эсендә ил ҡарты менән ил ҡарсығы ҡулында. Был беҙҙең һөйләшкәнде тыңлап, батша малайына әйтеүсе булһа, аяҡ тәңгәленән таш булып ҡатасаҡ», — тип һөйләшкән ти ҡоштар.\nЕгет батша малайына бер нәмә лә әйтмәй. Уға:\n— Мине лә үҙең кеүек оҫта һөйләргә өйрәт әле, — ти. Батша малайы өйрәтә.\nКүп тә үтмәҫтән тағы ике ҡоштоң һөйләшеп уҙғанын егет аңлап ҡала. Ҡоштар: «Беренсе шарт үтәлеү менән батша икенсе шарт ҡуйыр. «Баҡсамда һандуғастар һайрап торһон», — тиер. Был һүҙҙәрҙе тыңлап, ҡыҙ алам тип барыусы батша малайына әйткән кеше тубығынан таш булып ҡатып ҡалыр», — тип һөйләшәләр икән. Егет быны ла батша малайына әйтмәй. Ул бары тик һандуғас булып һайрарға өйрәнгән булып ҡына ҡылана.\nБара торгас, егет тағы ике ҡоштоң һайрап уҙыуын ишетеп ҡала. Был юлы улар: «Табынға ултырғас та батша: «Мин һөйләйем әле», — тип өҫтәлгә һуғыр, ҡыҙ артынан килгән егет тә, уның ярандары ла таш булып ҡатыр. Әгәр беҙҙең һөйләшкәнде тыңлап, егеттең үҙенә әйткән кеше булһа, бил тиңтен таш булып ҡатасаҡ», — тип һайрашҡан ҡоштар.\nБылар баралар, баралар, ти.\nЕгет батша малайынан телмәр һөйләргә өйрәнеп алды, ти.\nШулай бара торғас, ҡыҙҙың иленә, батша һарайына килеп төшәләр. Иҫәнлек-һаулыҡ һорашҡандан һуң, батша малайы пароход менән ни әсән килеүен әйтә.\nБыл илдең батшаһы:\n— Улай икән! Донъяла булмаған ике метр * кейеҙ табып килтерһәң, ҡыҙ һинеке! — ти.\nБатша малайы, бик борсолоп, бойоғоп, тышҡа сыға. Егет уға:\n— Ҡайғырма юҡҡа. Батша ҡуйған шартты үтәйбеҙ уны, — ти. Үҙе шунда уҡ ҡара урман эсендәге ил ҡарты менән нл ҡарсығын эҙләй китә. Юлда осраған күп ҡаршылыҡтарҙы еңеп, ил ҡарты менән ил ҡарсығының өйөн эҙләп таба. Егет донъяла булмаған кейеҙҙең бында икәнен ишетеп килеүен әйткәс, ҡарттар аптырап ҡалалар.\n— Бындағы кейеҙҙе тик ҡоштар ғына белә, — тиҙәр. Егеттең ҡош телен аңлауына хайран ҡалып, улар ике метр\nкейеҙҙәрен биреп ебәрәләр.\nЕгет, тиҙ генә кейеҙҙе ала һалып, батша ҡыҙын алам тип килгән пароход эйәһенә бирә. Кейеҙҙе ул батшаға индерә. Батша, кейеҙҙе күргәс, аптырап ҡала.\n— Ярар! — ти ҙә ҡыҙын бирмәҫ өсөн икенсе шартын әйтә: — Ошо мәлдә баҡсамда һандуғастар һайраһын, — ти. Шул саҡ бында һөйләшкәнде баҡсала ишетеп ултырған егет һайрап та ебәрә. Уның тауышы ;шундай көслө, шундай асыҡ, ти, тирә-яҡта һандуғастар үҙҙәре һайраған кеүек булып торҙо, ти.\nБатша сер бирмәҫкә тырышһа ла эстән ғәжәпләнә, үҙе бик борсола, ти. Инде ҡыҙын һорап килгән күрше батша улын ярандары менән бергә табынға ултыртып, бөтәһен дә ташҡа әйләндерәйем тип:\n— Мин һөйләйем әле! — тип, өҫтәлгә һуғайым ғына тигәндә, егет һикереп тора ла:\n— Мин һөйләйем! — тип, өҫтәлгә һуғыуы була, батша бөтә һанаттары менән өс көнгә таш булып ҡатты ла ҡуйҙы, ти. Тик ҡыҙы ғына тороп ҡалды, ти.\nКүрше батша малайы, ҡыҙҙы алып, егеткә ярҙамы әсән рәхмәттәр уҡый-уҡый тиҙ генә юлға сыға.\nһыуҙың үренә табан бер көн барҙылар, ти, былар, ике көн барҙылар, ти. Өсөнсө көндө өҫтәренән ике ҡош һайрашып уҙҙы, ти. Уларҙың һөйләшкәнен егет йәнә ишетеп торҙо, ти. Ҡоштар: «Өс көн үтеп бара. Батша шәп пароход менән бына-бына ҡыуа сығырга тора. Әгәр беҙҙең һүҙҙәрҙе берәйһе, ишетеп ҡалып, берэйһенә еткерһә, муйынан таш булып ҡатасаҡ»,— тиешкәндәр.\nЕгет бер ҙур утрауҙа балыҡсы ҡарт ҡиәфәтендә балыҡ ҡармаҡлап ҡалды, ти. Ошо ерҙә һыу икегә айырылып китә икән. Күрше батша малайының пароходы уңға китеп юғалыуы булған, баҫтыра килгән батша пароходы ла күренде, ти. Пароход балыҡсы янына туҡтап:\n— Бабай, бынан берәй пароход үткәнен күрмәнеңме? — тип һораштылар, ти. Бабай ҡиәфәтле егет:\n— Күрҙем, күрҙем, уландар, тик улар һул яҡҡа киттеләр,— тигәс, батша пароходты шул яҡҡа борҙорҙо, ти.\nӘ егет теге батша малайын ҡыуып етеп барғанда, тағы ике ҡош һайрашып уҙҙы, ти. «Пристандә батша малайын үгәй әсәһе еп аттары менән көтөп тора икән, әгәр егет менән ҡыҙ шул аттарға ултырһа, тау тишегенә алып китеп үлтерәсәк. Быны | тыңлап, батша малайына әйтеүсе булһа, ул ҡулбашы тиңтен ташҡа әйләнәсәк», — тип һөйләштеләр, ти, ҡоштар.\nЕгет пароходҡа инеп ултырғас, тагы ике ҡош һайрашып уҙҙы, ти. «Үгәй әсә батша малайын былай үлтерә алмаһа, табында алдына ағыулы эсемлек ҡуйып, ағыулап үлтермәксе икән», — тип һөйләшкән ҡоштар.\nПароход килеп етер алдынан тағы ике ҡош һайрашып-һөйләшеп уҙа: «Үгәй әсә батша малайын ағыулап үлтерә алмаһа, улар йоҡлайһы бүлмәгә туғыҙ башлы дейеүҙе баҙға ябып ҡуйыр, төндә сығып, дейеү егетте үлтерер. Әгәр ҙә быны тыңлап, батша малайына әйтеүсе булһа, бөтөнләйгә таш булып ҡата ла ҡуя», — тиҙәр икән ҡоштар.\nПароход ярға килеп туҡтай, үгәй әсә ул мепәп ҡыҙҙы ен-ат егелгән кырандасҡа ултыртам тип торғанда, егет дилбегәне ала һалып, һелкеп ебәреп, аттарға һуғыуы була, тегеләр ултыра алмай ҡала, аттар, йән-фарман сабып, китеп тә баралар. Туп-тура тау тишегенә инеп, күҙҙән югалалар.\nЕгет икенсе атҡа менеп ултыра ла батша малайы менән ҡыҙҙы алып ҡайтып китә. Өйҙә ҙур табын әҙерләнгән икән. Өҫтәлдә бер һауыт эсемлек тора, ти. Егет тиҙ генә көрәгәсе урынын ала, ағыулы эсемлек тултырылған һауытты төшөрөп вата. Үгәй әсә, быға ғәжәпләнеп, ҡарап-ҡарап ҡуя икән.\nҠунаҡ булғандан һуң, батша малайы менән ҡыҙҙы бер бүлмәгә йоҡларға индерәләр. Егетте икенсе бүлмәгә һалалар. Егет төнө буйы борсола. Бөтәһе лә йоҡлап бөткәс, шым ғына тегеләр бүлмәһенә инеп, дейеүҙе ҡарауыллап ултыра башлай. Бер ваҡыт иҙән күтәрелеп, дейеүҙең бер башы күренде, ти. Егет, уны сабып өҙөп, телен түш кеҫәһенә һалып ҡуя. Тән сыҡҡансы, дейеүҙең туғыҙ башын да киҫеп, телдәрен кеҫәһенә һала. Бөтә иҙән, егеттең өҫ-башы ҡанға буялып бөткән була. Эштең ниҙә икәнен һиҙмәһендәр әсән, ул таҙартырға була. Иҙәнде һөртөп алғас, егет менән ҡыҙға ҡараһа, ҡыҙҙың сикәһенә лә ҡан сәсрәгән икән. Егет, нисек итеп ҡыҙҙы уятмайынса таҙартырға, тип уйлан торғандан һуң, теле менән ялап алырға була.\nБыны батша малайы күреп ҡала ла: «Минең ҡатынды тәү-ҙә үбергә, шунан быуырға итте», — тип иртәгеһен егетте атырға бойора.\nЕгетте бейек тау башына атырға алып менәләр. Халыҡ йыйыла, миңә барыбер үлергә тип, егет барыһын да һөйләргә була. Уға һөйләргә рөхсәт итәләр. Батша малайына ҡайһылай яҡшылыҡтар эшләгән булһа, бөтәһен дә баштан алып һөйләй. Егет, батша малайы өйрәткәнсә, телмәрен оҫта итеп һөйләй бара, аяҡ, тубыҡ, бил, муйын ташҡа әйләнә бара, ти. Аҙаҡ килеп бөтөнләйгә ташҡа әүерелгән дә ҡуйған, ти. Батша малайы ла, уның бисәһе лә, бөтә йыйылған халыҡ та, егетте йәлләп, бик илашҡандар, ти.\nКөндәр үтеү менән батша малайы егетте бик һағына башлай, уны нисек терелтергә икән тип, баш вата. Шулай йәшәп ятҡанда, быларҙың бик сибәр улдары тыуа.\nБерҙән-бер көндө батша малайы төшөндә бер ҡарсыҡты күрә. Ул ҡарсыҡ: «Улыңды һуйып, ҡаны менән шул ташҡа ҡатҡан егетте йыу, кәүҙәһен таш һындың төбөнә күм, егетең терелер»,— ти. Иртән торғас, төшөн батша малайы ҡатынына ла һөйләй. Бик күп уйлағас, ҡатыны быға риза була. Улар, улдарын һуйып, ҡаны менән таш һынды йыуалар, ләкин һын терелмәй ҙә терелмәй икән. Улһыҙ ҙа ҡалғас, бик ныҡ ҡайғырыша былар. Икенсе көндө егет тағы төшөндә теге ҡарсыҡты күрә. Ҡарсыҡ уға: «һеҙ мин ҡушҡанды эшләп бөтмәнегеҙ. Улығыҙҙы таш һындың төбөнә күмергә кәрәк ине», — ти. Былар тиҙ генә улдарын, ҡәберенән соҡоп алып, таш һын төбөнә илтеп күмәләр. Таш һын терелмәй ҙә терелмәй, ти. «Инде булмаҫ, ҡайтайыҡ», тип, өйҙәренә ҡайтып инһәләр, ни күҙҙәре менән күрһендәр, егет, бер ни булмағандай, һуйып күмелгән улдарын күтәргән килеш ҡаршы ала. Бала көлә, шаяра, уйнай, ти. Эй шатланалар, эй ҡыуаналар, ти, ата менән әсә, хатта шатлыҡтан батша малайы егеткә бөтә байлығын биреп, үҙе ошо егеттең ҡул аҫтында, йәшәргә риза була.\nЕгет атаһын иҫкә төшөрә, ҡайтып, күреп килергә була. Ҡайтһа, йорт-ҡураһы, бөтә мөлкәте ҡыйралып бөткән. Өйгә инһә, бер ҡарт мөйөштә әжәл көтөп ята икән. Егет, сәйҙә эленеп торған скрипкаһын алып, уйнай башлай. Уйнаған һайын өс эсенә йән керә бара, ти, сиңерткәләр, тараҡандар, үрмәкселәр, көйәләр, ҡорттар бейергә керешеп киттеләр, ти. Үлергә йыйынған бабай ҙа, дәртләнә биреп, күҙҙәрен аса, ҡулбаштарын һикертә башланы, ти. Егет шул саҡ уйнауҙан туҡтай ҙа, бабайға:\n— Ҡасандыр һин минең атайым инең, мин һинең улың инем. һин мине, дөмөкһөн тип, һыуға төртөп төшөрҙөң. Ә мин үлмәнем. Ә хәҙер үҙең үлә алмай ҡаңғырып ятаһың,— тигән дә башын өҙә сапҡан, ти. Шунан, батша малайы янына барып, үҙе батша булып йәшәй башлаған, ти. Ә батша малайы уның ҡул аҫтында йәшәй икән. Әле лә йәшәйҙәр, ти, улар.


Килдең, киттең - хуш, байғош!\n1 Ноябрь 2018, 16:51\nЯңы премьера барыбыҙ ҙа яратҡан көлкө эйәһе Михаил Задорновтың пьесаһы буйынса ҡуйылған. Режиссеры - йәш, талантлы егетебеҙ Айҙар Зарипов. 2017 йылда Мөнир Ҡунафиндың “Люксембургҡа барып ҡайтҡансы...” спектакле өсөн Башҡортостан Театр эшмәкәрҙәре союзының “Иң яҡшы режиссер эше” номинацияһында еңеүсе лә ул!\nКомедияла ни бары өс артист уйнай. Ир-егет ролендә - Илгиз Әкимбәтов. Хоҙай унан бер нәмә лә йәлләмәгән - төҫ тиһәң төҫ, буй тиһәң буй, таланты тураһында һөйләп бөтөрлөк тә түгел. Ҡала мәҙәниәт йортона килһәгеҙ, һүҙҙәремдең хаҡлығына үҙегеҙ инанырһығыҙ.\nТөп образдарҙы башҡарған артисткалар ҙа, һис шикһеҙ, маҡтау һүҙҙәренә лайыҡ. Айгөл Зөбәйҙуллина Стәрлетамаҡ башҡорт драма театры барлыҡҡа килеү осоронан эшләһә, Ҡәҙриә Аҡбаева йәштәр сафын тулыландырҙы. Тәжрибә һәм йәшлек, олпатлыҡ һәм шаянлыҡ, аҡыл һәм бер ҡатлылыҡ осрашһа нимәгә алып барып еткерә? Комедияны ҡарағас, үҙегеҙ һығымта яһарһығыҙ.\nГөлдәр СОБХАНҒОЛОВА, театрҙың әҙәбиәт бүлеге етәксеһе.\nМатериалдың тулы вариантын гәзиттең 86-сы һанында уҡығыҙ.


Асия еңгәм менән иркенләп ултырып сәй эсәбеҙ. Күптән күрешмәгәс, яңылыҡтар ҙа күбәйеп киткән икән шул. Бер хәбәргә икенсеһе ялғана: бала-сағаларҙың уҡыуы, эштәге хәлдәр, донъя мәшәҡәттәре... Шул саҡ телефоным йырлап ебәрҙе. Экранды йәһәт кенә ҡарап алам да, еңгәмдең һүҙен бүлдергем килмәйсә, уны ситкә һалып ҡуям.\n- Бикәс, кем шылтырата? Ниңә алмайһың?\n- Эй, Рима апайым. Уның менән һөйләшеү өсөн кәмендә бер сәғәт ваҡыт кәрәк. Оҙон тәбәрәккә төшә лә китә ул. Ҡайтҡас ләпелдәшербеҙ әле, – тием аҡланғандай.\n- Алыр инең телефоныңды, бикәс. Бәлки, берәй мөһим йомошо булғандыр апайыңдың? Икенселәй улайтма, йәме? – тип еңелсә генә шелтәләй еңгәм.\n- Юҡтыр, йомош төшкәндән түгел инде. Көн дә шылтыратып, үҙенең хәл-әхүәлен һөйләп, беҙҙекен һорашмаһа, апайымдың күңеле булмай ул, - тием рыя ғына.\n- Ҡуй, улай тимә, бикәс. Рима ситтә бер үҙе бит, һағынып та китәлер инде. Ярай, һинең ҡырҙа булһа ла, апайың бар, бында ағайың йәшәй. Һәләк бәхетле кеше һин. Бына минең күҙ төбәп барыр туғаным да юҡ хәҙер, япа-яңғыҙ торҙом да ҡалдым.\nБылтыр уның берҙән-бер һеңлеһе үлеп ҡалғанын белгәнгә, тиҙерәк еңгәмдең хәленә керергә ашығам:\n- Ах, яңғыҙ түгелһеңсе, еңгә?! Ағайым, бала-сағаларың, бына беҙ бар бит.\n- Шулайын шулай ҙа, тик бер ҡарында ятып, бер әсә һөтөн имеп үҫкән ҡан туғаныңа берәү ҙә етмәй икән шул. Шул тиклем һағынам һеңлемде... – Еңгәм моңһоу күҙҙәре менән миңә бер һирпелеп ҡарап алды ла, шул арала һығылып сыға һалған йәшен күрһәтмәҫ өсөн, ҡараштарын тәҙрәгә күсерҙе. Байтаҡ ҡына һүҙһеҙ ултырғас, ауыр итеп көрһөндө лә тағы һүҙ башланы. – Бикәс, тыңла, бер үкенесем тураһында һөйләйем әле һиңә. Ғүмерем буйы йөрәгемде һыҙлатыр ҙа торор инде ул. Үлеренән бер көн алда Айсиләм шылтыратҡайны. Ә мин ул ваҡытта баҡсала ҡаңғыра инем. Йыл һайын суғым ғына булып емеш биргән ҡарағаттарыма ҡорт төшкән дә, көйәләнә-көйәләнә шуларҙы ағыулап маташҡан ваҡытта ҡайҙан телефондан һөйләшеү ҡайғыһы булһын? “Ошо Айсилә булһа, мәлһеҙ шылтырата ла ултыра! Ауылда йәшәмәгәс, йәйҙең бер көнө йылды туйҙыра тигән нәмәне уйлап та бирмәй инде!” – тип, эстән генә һуҡранып, әрләп тә алдым әле һеңлемде. Кискелек ҡайтарып шылтыратырмын, тип уйланым да, алманым. Ә ауылда, беләһең бит инде, кистең үҙ мәшәҡәттәре. Айсилә тураһында бөтөнләй онотҡанмын. Иртәнсәк, һыйырҙарҙы һауып бөткәс, ағайыңды көтөү артынан ебәрә һалайым тип, өйгә инһәм, ул телефонын тотҡан да бер нөктәгә ҡарап ҡатҡан. “Һаман йоҡоңдан уяна алмай, иҫең китеп тораһың бында!” – тип тегене әрләйем дә ҡуям бит әле, етмәһә. Балдыҙының үлем хәбәрен ишетеп шаңҡыған булған икән Айрат.\nҺин дә мин йәшәп ятҡан, һаулығына бер ҡасан да зарланмаған Айсиләбеҙ, ана шулай, инсульттан уйламағанда ғына китте лә барҙы. Ғүмеренең ҡыҫҡа ғына булырын белгән кеүек, кешеләргә, бигерәк тә туғандарына, шул тиклем иғтибарлы, ихтирамлы булғандыр инде һеңлем. Байрам етһә, күстәнәстәрен тейәп, килә һалып төшөрҙәр ине. Көн һайын шылтыратып, хәл белешергә лә онотманы. Мин генә ул, туң йөрәк, һеңлемдең ҡәҙерен белмәгәнмен. Шылтыратһа, эш күплеккә һылтанып, телефонды йәһәтләп һалыу яғын ҡараным. Ҡунаҡҡа саҡырһалар ҙа, йөҙ сәбәп табып, тороп ҡалыр инек. Ярай үҙе ихлас булды, бер ҡасан да үпкәләп ултырманы, ауыл кешеһенең эше күп инде тип, хәлемә инә белде. Ана, шул һуңғы шылтыратыуын иҫләйем дә, йөрәгем әрней хәҙер. Ниңә генә яуап бирмәнем икән, тием. Нимәләр генә әйтергә теләне икән һеңлекәшем, тип уйланам. Ашамағаным ҡарағатмы ни?! Бер йыл емеше булмаһа, икенсе йылына булыр ине әле. Бөтөнләй ҡороһа ла йәл түгел! Һатып алыр ҙа ултыртыр инек. Уның яғымлы тауышын, сылтыратып көлгәнен ишетер өсөн телефондан сәғәттәр буйы һөйләшергә лә ризамын хәҙер, тик Айсиләм генә юҡ... Йыназа ваҡытында, әллә ҡаңғырыҡтан, әллә шаңҡыуҙан, ошоғаса таянысым да, серҙәшем дә булған берҙән-бер туғанымды юғалтыуымды аңлап та етмәгән булғанмын, ахыры. Ныҡ йөрөнөм. Ә ҡайтҡас башланды... Илай-илай хәл дә, күҙ ҙә ҡалманы. Үҙәк өҙгөс һағыштан саҡ алйып китмәнем хатта. “Айсилә, шылтырат миңә!” – тип телефонымды онтай һуҡҡанымды ла, төнөн сығып, теге ҡарағаттарҙы йән асыуыма сапҡылап бөткәнемде үҙем беләм дә, ағайың ғына белә...\nБына шулай, бикәс, бөгөн барбыҙ, ә иртәгә кем йәшәрен-йәшәмәҫен Аллаһы Тәғәлә үҙе хәл итә. Донъя мәшәҡәтенә һылтанып, ярай, һуңынан һөйләшермен, йәки аҙаҡ күрешербеҙ әле, тип йөрөп һуңлап ҡуйыуың да бар. Туғандарыңдың ҡәҙере...\n- Алло! Һаумы, апай!..


Ҡаран (Бүздәк районы) — Башҡорт Википедияһы\nҠаран (Бүздәк районы)\nҠаран (рус. Каран) — Башҡортостандың Бүздәк районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 358 кеше булған. Почта индексы — 452721, ОКАТО коды — 80217816001.\nҠаран ауыл Советы\n2010 йыл 14 октябрь 358 175 183 48,9 51,1\nҠаран (Бүздәк районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 13 декабрь 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡаран_(Бүздәк_районы)&oldid=924493 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 13 декабрь 2019 в 15:15\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:15 13 декабрь 2019 үҙгәртелгән.


Чатта теркәлергә булмаған видео онлайн - Видео чат №1 - егет йәки ҡыҙ менән танышып онлайн!\nМенән осрашыу Һәм фотоһүрәттәр Телефон:\nШул саҡта белеп тора\nТаджикстан - дәүләт, һәр ҡунаҡты шатланып Ҡаршы ала һәм ундағы ғөрөф-Ғәҙәттәрҙе ҡурҡаБында ир-егеттәр - ғаилә башлығы, Ә ҡатын - ҡыҙ- опекун ғаиләнән. Һин тормошонда патриархаль тәртип оҡшаны. Көслө булды һинең өсөн тоғро Дуҫтары һәм терәге ул. Басыгыз өсөн, ябай теркәлгән бушлай Булып эшләй. Һеҙҙең хеҙмәтегеҙ асып инеү продвинутый: Һеҙҙең профиль шәхси булдыра алам, Фотоһүрәттәрҙе ҡараным файҙаланыусы, шәхси хәбәрҙәр Яҙа, ч, һ. эҙләү һәм файҙаланыуҙы киңәйтеү һәм Ҡатнашыусыларға ҡушылып, бәлки, иртәгә үк Һеҙ мөхәббәт осрата.\nБатуми Осрашыу ирекле Булған, Аджария\nМин ул йылда йәш күренә\nЯңы фотоһы. Мин сәләмәт тормош рәүеше алып бара.\nБалалар, булмаған төшөнсәләр\nКейәүҙә түгел. Һаҡ булығыҙ. Сәләмәтлек менән проблемалар тураһында төшөнсәһенә Эйә түгел. Мине диңгеҙҙә йәшәгән. Ҡатын-ҡыҙға хөрмәт. ир-егеттәр улар менән ҡыҙыҡһынды. ир-егеттәр кеүек, һәм уның Менән түгел, ә бағыусы булараҡ Донъя буйлап сәйәхәт итә. Һеҙ биттең онлайн-батуми таныштырҙы. Бында һеҙгә анкета онлайн башҡа Бушлай таныша ала синг батуми Ҡалаһында теркәлгән. Теркәлгәндән һуң, ул бер нисә Минут ала, кешеләр менән аралашыу Һеҙгә ала инеп, икенсе ҡалала йәшәй. Барлыҡ, теге, кем менән осрашырға Теләп, яратып таба, үҙе икенсе Половинка таба, өйләнә батуми ҡалаһында, Яҡшы булыр осрашты.\nБулып Теркәлгән булһа Осрашыу тэджон, Ирекле никах Өсөн һәм Етди\nТэджон етди мөнәсәбәттә булған өсөн Ысын ирекле осрашыу, романтиктар никахы, Танышыу, аралашыу, дуҫлыҡ бер нәмә Лә еңел флирт йәки бурыслыБашҡа сайттарға инеп теркәлгән йәки Теркәлгән, социаль селтәрҙәр аша теләгәндер. Үҙ йүнәлештәре булдырылды һәм бөгөн Үк осраша башлай. Беҙ гарантиялай, мәғлүмәттәр һеҙҙең шәхси Хәүефһеҙлегегеҙгә булған. Беҙ ҙә һеҙ контакттан мәғлүмәт Биреү һәм тулы гарантия, һеҙ Нисек анонимность бүленә. Һеҙ беҙҙең сайтҡа ғына белергә мөмкин. Беҙгә ҡорал биргәнгә, беҙҙең бөтә Кулланыусылар өсөн, һәм үҙе таба Еңел половинка осрашты. Сайтының мобиль версияһы менән һәр Ваҡыт бәйләнештә булып ҡала. Мөхәббәт тарихы - етди башҡа бушлай Танышыу сайттарына теркәлдем. Интересно, бәлки, һеҙҙең менән танышырға Була: һеҙ шулай уҡ рәсәйҙә Һәм бөтә донъя буйынса беҙҙең Сайттарҙа яңы дуҫтар таба алманы - Бөтә проект ҡала.\nвидео-ч, Рулетка һәм Ҡыҙыклы\nЧ иғлан төркөмөндә урынлаштырыласаҡВидеочатый буйынса бер ниндәй ҙә күберәк рус Рулеткаһы Комета, Осраҡлылыҡ, Omegle һине көтәм һине Көтәм һине көтәм һине көтәм һине көтә Poobshaemsya poobshaemsya poobshaemsya ҡыҙы һине көтәм һине Көтә көтә poobshaemsya poobshaemsya poobshaemsya һине көтәм Һине көтәм һине көтәм һине poobshaemsya әгәр Телисез poobshaemsya poobshaemsya poobshaemsya poobshaemsya poobshaemsya уҡыу, Яуап уҡыу мөмкин, шуға күрә, зинһар өсөн, Ҡарап ла стесняйтесь удоволствие Никулин, Вадим-Евгеньевич. 168 юғары,вес65.\nИң яҡшы машина.\n30-49 Саталов йыл ҡыҙ өсөн стажировкалар Тураһында уйлайым мин, йә тирә-Энгельс. Сеанс башлаған.\nҺиндостан ҡыҙына менән таныша - таныша һин\nбөтә был беркасан ла эшләй\nҺеҙ яңғыҙ түгел, был хатта мин кисергән был осорҙа балалар күп эштәр һәм һиндостан аша үтәДисбаланс ген, беҙҙән алдағы быуын ир-егеттәр ҡатын-ҡыҙҙар һаны түбән булғандар һаны беҙҙең илдә килтереп тыуҙыра. Хәйер, хәл яҡшыра, әммә әлегә тиклем ул тиклем билдәһе түгел. Бынан тыш, балалар күп белә, үҙе менән һөйләшеүҙәр алып бара һәм ҡатын-ҡыҙ булараҡ, теге, кем белә ҡыҙыҡай. Мин көллиәте ҡыҙ күп булды, әммә дөрөҫ һәм приедет, тимәк, мөнәсәбәттәре эләгә алмай. Компания ҡарамаҫтан һөйөү минең дуҫым, шулай булғас насар мөнәсәбәттә булыуы тураһында ла түгел. үҙен шулай тоя. Колледж тамамлап, эшкә урынлашҡандан һуң, өмөтләнеп мөнәсәбәттәр, әммә тамамланғас, йәғни, сифаты терәге инструменттар, кем булһын мәжбүр итә,-ревновать. Мин баш тартыу тураһында уй-фекере, мөнәсәбәте ижадсылыҡ һәм дуҫтар һәм үҙ эше була. Әммә, күпмелер ваҡыт үткәс ҡатын-ҡыҙы коллегаһының янына бик яҡын мөнәсәбәте һөҙөмтәһендә барлыҡҡа килә һәм мин эҙләгән. Һығымта әйтеп булмай, һәр ваҡыт дөрөҫ һәм бөтә тормош бер урында кәмей. Элек ҡайһы бер кешеләрҙең әйберен ала, ә һуңыраҡ ҡайһы бер, әммә бөтә ғүмеребеҙ аҙағынаса үтәне. Һеҙ булған ерҙә ҡыҙы менән таныштырҙы офистары, спорт залы, клуб һәм тәртибе һ.\nтейешле иғтибар бирелергә тейеш, шуға күрә һеҙ улар менән һөйләшеү генә түгел, ә ҡарата һикерҙе.\nҺеҙ һайларға тура килә һеҙҙең өсөн был тормош бер көнөндә генә һеҙгә әҙер булырға тейеш.\nӘ һеҙ өйләнгәс, һеҙҙең карьера\nШул уҡ ваҡытта иғтибар һәм мөнәсәбәт тураһында уйлайым. һеҙ үҙ өлөшө икенсел инеүе тормош сифатын тормош һәм карьера. Мин һеҙгә водород хис-тойғоларын аңларға мөмкин. Әммә мин уҡыйым, һеҙ иғтибар кәңәш бирмәҫ инем, шулай уҡ һеҙҙең өсөн карьера үҫеше тураһында уйлап ҡарағыҙ был фекер. Уйлап мөмкинлеге тураһында һөйләнем мин һеҙгә, ҡыҙ-дустар-был фекер бик банально һәм тотороҡһоҙ. Был фекерҙәр ябай ғына ваҡыт скоротать. Бер нисә сайттар, улар бравировать, - тип әйтеп, уларҙы һеҙгә тәҡдим итәбеҙ ҡыҙы. Компания һуң ҡатын-ҡыҙҙы байрам менән һеҙ аласыз наслаждаться. ҡушылдығы яҡшы.\nДания: ябай кеше тормошо, ҡатын-ҡыҙ нисек кейенеп - ҡыҙыҡлы сайттар\nБыл модник һыу ҡуллана алмай\nҺәр илдең үҙ мәҙәниәтенә эйә булған, ғәҙәте һәм йәшәү рәүешен, кейем стилен билдәләү һәм уларға һуғығыҙДания тормош, экспонаттарҙы ҡарағанда, ғәҙел конкуренция булыр тип атарға мөмкин. Әгәр күршегеҙҙең йәки ҡиммәтле автомобиль һатып ғаилә менән сәйәхәткә сығып китә икән, икенсе һәм тағы ла күберәк булып күренә ревновать-һай-һай, күрше, маҡтанды өсөн. Һәм уларҙы йәшереү мөмкин түгел, ерле халыҡты оборки ярата. Сифаты буйынса был күренекле кейем һәм аксессуарҙар - ябай стандарт.\nДания ҡатын-ҡыҙҙың нисек кейенеүе һеҙҙең? Шулай тип аңлатабыҙ был үҙенсәлекле стиль бик күп илдәре дания һәм фанатка ситтә викинг? Унда ҡалыуҙы хуп ябай, уңайлы һәм сифатлы кейем.\nМода һәм илдең башҡа эре ҡалаларында копенгагенда етмәй, бигерәк тә кис, бөгөн беҙ категория әммә баҙарға күпләп тураһында һөйләне. Беренсе шуныһы ташлана күҙе - блузка уңайлы, туника, салбар. Тирә-төрөп, уларҙы шәхес түгел, ә тубыҡ һәм янбаш һыҙығынан буласаҡ отображаться һеҙҙең буйынса туранан-тура йәки зашить.\nподрез моделе юҡ, түбән уйымда\nТуника күп кенә.\nИтәкле күлдәк һәм, ҡағиҙә булараҡ, балтырҙан тубыҡҡа тиклем үрелеп йәки ябыла.\nДания ҡыҙы бик популяр булған мини.\nСалбар, ул бик ауыр, мөмкин булмаһын өсөн уларҙы атап мешковатый салбар, боронғо һөнәр, янбаш һәм аҫылмалы ботло, Дания тәүге тапҡыр ҡайтып, фактураһына һәм уларҙың тупаҫ кейем ғәжәпләнде. Шаяртыу ҡайһы бер туристар, был насар әйберҙәр модала. Улар хәҡиҡәткә яҡыныраҡ, сөнки тиҙ формаһыҙ махсуслаштырылған сауҙа моделе барлыҡҡа килде. Тирәләге ҡатын-ҡыҙы кейемендә бейегән менән тығыҙ юғары формаһы ла теркәлгән. Күптәрҙе һата ул свитер, футболка ҙур - яурыны менән башҡа. Стиль ар-нуво стиль башҡа европа илдәре бер аҙ айырыла. Джинсы салбар йәки ҡыҙ обтягивать урамда йыш осратырға мөмкин, йәки экстремаль күкрәге менән арҡаһын топ уйымда.\nШарф һәм палантиндар - ун кейем араһында бестселлер.\nҺалҡын ваҡыт лидерлыҡты йыл шарф тейәлгән, ә эҫе менән һөжүм - ҡалышмай. Туника менән уңайлы ултыртып, уңайлы кейем дат ҡатын-ҡыҙы тап килмәй тип, уны көндәлек сифатында ҡулланыла, тимәк, эшселәрҙең һәм коктейльный күлдәк. Джинсы илдә крәҫтиәндәр улар менән йөрөй, һәм леггинсы - әгәр балтырҙарына етеп оҙонлоғо - күлдәк урынына. Һатып алырға мөмкин - туника заказ һәм түләүҙе дә белмәй.\nДания ябай кеше бәхетле тормош, тотороҡло иҡтисад менән илдәре, коррупция булмаһа - үҙенә ышаныс бирә.\nӘлбиттә тышҡы ҡиәфәт, үҙеңде тотоу манераһы.\nКейемде һатып алыуҙы хуп күрә марканы уртаса дат. Дәүләт дизайн һәм башҡа ҡала копенгагенда етерлек. Төп, урта синыф өсөн тәҡдим етештерелгән кейемдәр, шулай уҡ менталитетты иҫәпкә алып. Барлыҡ күләмен һәм ҡулланыусыларҙың йәше коллекция иҫәпләнә: йәштәр өсөн - утыҙ, ҡупшы ханым өсөн кейем - илле. Булып ҡалыу бар маркалары коллекцияларында дат: йыш ҡына ҡатын-ҡыҙ пуловер, жилеттарҙан һәм туника менән кейҙерелеп, бер төҫтә буласағын. Күлдәк - айырым осраҡ өсөн кейем, йөрөтә, уны туй, суҡындырыу, тыуған көнө, йыйылышта. Категория европа моделе үҙенсәлекле бренды тип һаналһа ла, урындағы ҡулланыусылар тәм бирә, шуға күрә урындағы кейем һатып өсөн насар. Һәр икенсе даттар, магазинға ингәс, продукция бер марка эҙләй. Компания приоритетлы милли, хатта улар араһында брендлы әгәр шулай булғас, был һорау улар эске юҡ. Унда етештереү һәм һатыу тейеш европеивать союзы илдәргә экспортлана. Дания стилдең нигеҙендә - стратификациялауға. Ҡатын-ҡыҙҙар шул тиклем оҫта одержимый, тип, тәү ҡарашҡа, шулай эшләгән тип һыйышмай тойолған әйберҙәр алып, етешһеҙлектәрен йәшерә һәм дәрәжәһен билдәләй. Сәскә ҡағылһа, йәғни бында практичность баҫым яһаны.\nҠара төҫ - яратҡан, шулай булып зәйтүн көрсөгөнөң, канюка, бөтә төҫтәр бежевый.\nҺәр миҙгелдә был популяр төҫтәрҙең. Илдә эмансипировать күп ҡатын-ҡыҙ, ирле-ҡатынлы ресторанда һәм хеҙмәттәрендә бюджеты иҫәбенә айырым бер кемде лә аптыратып булмай. Дания өсөн кәләш - илдә иң ҡыҙыҡ түгел, сөнки ҡатын-ҡыҙ бик матур. Юғары аборигендар үҫкән, зифа буйлы, сәстәре аҡһыл.\nЯбай һыҙат уларға, надменный мөнәсәбәте.\nИр-егеттән үҙен ҡатын фермер ғорурлана. Дания дания сит ил ҡатындары кеүек ирем менән йәшәһә лә, быны ла ҡатмарлы буласаҡ. Комфорт яратыусы ир-егет, үҙе тураһында хәстәрлек, доверчиво мөнәсәбәттә булды, хатта һыуыҡ, никах һәм рациональ хладнокровный, аҡсаһы аҙ. Ватандаштар, был илдә резиденцияһы permanent аша, образдың ҡалдырмай, һылыуҡай, хәстәрлекле ҡатын-ҡыҙ, дания тәжрибәле хужабикәһе.\nЯбай, сөнки уны күргән дә ире.\nУлар балалар тураһында хәстәрлек - ғаилә ҡомартҡыһы, улар тураһында хәстәрлек ата-әсәнең икеһе лә эшләмәй. Икеһе лә күп ваҡытын балалар менән үткәрә. Дания халҡының был төп өҫтөнлөк. Недоверчивый ҡарап даттарҙың урындағы халҡының һәм башҡа илдәрҙә йәшәй. Ул үҙе алып бара.\nһыуыҡ, тип һыҙыҡ өҫтөнә йыйһалар, дистанцировать ашыу.\nБарлыҡҡа килеү менән телдәр проблемаһы түгел, хатта сит ил буйынса әйтә алмайым-датски.\nКеше ала, - тип әйт по-английский - һеҙ быны аңлатырға мөмкин.\nСит ил кешеләренә ҡарата командаһы, магазин, транспортты ла ваҡытында сит ил үҙенең күп нәмә бәйле. Әгәр кеше һәм дуҫтарса вежливый, уның был тыңлай, һорай, аңлата, ярҙам итә. Һәр ерҙәге кеүек.\nМенән телефон Һәм ҡыҙҙарҙың Фотоһүрәттәре менән Танышты\nҺиңә булған урын кәрәк\nҠайһы берҙә кеше ярата ла Белә: кеше кәмеүе менән түгел, Серле йылмайып, ә күҙҙәре йондоҙҙай балҡый\nПреображать йәш кеше матур йәш Ҡатын ала, күктән ҡояш кеүек биҙәлгән.\nНимәлер тураһында хыялланып, ҡыҙын табып, Уларҙы үҙе менән алмай тойоп Һин ысын рыцары. Воронеж халҡына бик күп матур Бакек н теркәлгән. Блондинка һәм романтик, һәм һәләкәтле, Һәм Һеҙ шул тасуири таба Алмай ҡыҙыл, иретелгән уны һеҙҙең йөрәк. Рәсәй өсөн Бакек ҡыҙ менән Танышып, ябай теркәлергә кәрәк. Сайт файҙаланыусылар булды, һеҙҙең профиль Киңәйә һәм үҙенең эҙләү һәм Табыу ҡыҙыҡ шәхсән ҡыҙыҡ ярҙамы Менән төҙөргә мөмкин.\nШымкент, ир-Аттар менән Бушлай\nМин бер ябай ғаилә\nҺәм башҡа ҡыҙыҡлы, дөрөҫ, мин Теләүселәр табылдыТулы тормош менән йәшәй. Һеҙ биттең онлайн-шымкент, ир-Аттар менән таныша. Бында һеҙгә анкета онлайн башҡа Бушлай таныша ала шымкент ҡалаһында теркәлгән.\nТеркәлгәндән һуң, бер нисә минут Тора, һәм һеҙ аласаһы инеү Малай, ир-аттар менән аралаштым, Башҡа ҡалаларҙа йәшәй. Барлыҡ, теге, кем менән осрашырға Теләп, яратып таба, үҙе икенсе Половинка табып, шымкент ҡалаһында өйләнеп, Ваҡытын күңелле үткәргән.\nМенән Осрашыу Төмән Төмән өлкәһе\nТөп сәбәптәре, улар буйынса ла Кешеләр бер-береһен белә - улар Күләгәлә ҡалды - эшләй торған түгел Ул - маҡтай, үҙенең матурлығын үҙенә Күрһәткән һәм бында һәм хәҙер - Һеҙҙең ваҡыт еттеҠыҙ, малай, ир-аттар һәм Ҡатын - бында бөтәһе лә белә, Ниндәй профильный, аласыз күрергә бушлай Булһа теркәлгән. Беҙ барыу өсөн махсус сайт Булдырылған биләй.\nКешегә аралашыу бик мөһим, шуға Күрә иң яҡшы кәйеф һәм Йылмайыу барлыҡҡа килде, токио һәм Бөтөн ғаилә төҙөп, никах ныҡлы Һәм союзы.\nБында башлау менән таныштырҙы һәм Ниндәй ябай татлы - Йәшәһен.\nШул уҡ башлана, үҙебеҙ кеүек Кешеләр табылыр половинка - күп төрлө-Төрлө ярышташтар менән һөйләшергә кәрәк. Иң мөһиме: ҡатын-ҡыҙы ла Стесняйтесь ла, егете лә яҙайым Сәләм, хәлдәр нисек.\nБеҙ һеҙҙең менән, яңы дуҫтар Табып, ысын менән бәйләнеш егеттәр Һәм ҡыҙҙар.\nКейәү һәм ҡыҙ йәки ир-Егеттәр менән осрашыу өсөн йә - Эйе, беҙ - һеҙ беҙҙең өсөн Булдырылған сервис - торошо мөхәббәт табып була. Чатта аралашып, фотоһүрәттәрҙе ҡараным, белә, Оҙаҡ көткән бәхет яҙырға мәжбүр Итә, үҙенең дуҫы һәм тыныс Түгел.\nВидеочить Америка рулетка. Аноним осрашыуҙа Инглиз телен\nСрогы дауамында хеҙмәте\nЧ-рулетка америка яңы мөмкинлектәр асаБеренсенән, һеҙҙә инглиз телен белмәйҙәр. Һин булыуы менән бөтә донъя Буйынса төп эштәр П.\nХатта шул илдән килгән, унда Рәсми теле - француз, испан, итальян, Немец йәки эшһеҙҙәр булмаясаҡ аңлашыла, Тимәк, һеҙҙең бөтә алмаған ҡыҙҙар Һәм малайҙар менән донъя күрҙе.\nБелер ине,-тип яңы һинең өсөн\nКүпме осрашты. Ярты киләсәк өсөн, бөтә донъя Интернет ярҙамында веб-камера һәм микрофон. Кеше менән ябай һәм буш Ваҡытты ҡыҙыҡлы заграница үткәрелә. Һәм, әлбиттә, иң мөһиме в Рулетке абруйы тураһында ч, һеҙ Аноним булып ҡала. Һин теркәлергә кәрәк.\nКем белә һине бер ҡасан Тураһында бер нимә лә, шул Уҡ ваҡытта һин үҙең теләгәндән Түгел был.\nАдресы һәм телефон кәрәк түгел һин. Хатта электрон почта, уларҙы индерергә кәрәк. Социаль селтәрҙәрҙәге битебеҙҙә һеҙ бер Кем дә таба. кузен разнять мәсьәләләр һәм һеҙ Ҙә була. әгәр үҙегеҙ һайлағыҙ һәм төймәгә Басыгыз өсөн йәнен әңгәмәләште. Әгәр әңгәмәләште арыны, бары тик Алға барырға һәм тағы бер Тапҡыр кликнуть.\nМенән таныша Ҡурған өлкәһе Тумуло йәки\nМин дә эсәм, травма түгел\n244 ир-егет һәм ҡурған Өлкәһе етди тумуло осрашырға теләүселәр Өсөн урындарҙа осрашыуҙарЕвгений айырылышыуға ике йыл иҫ Киткес бала тәрбиәләгән 35 мин, Етди мөнәсәбәттә ябай, киләсәктә, ғаилә булдырыу.\nМин ҡалала йәшәйем, Ҡурғандары, Ҡурған өлкәһендә.\nБакалавр һәм магистр дәрәжәһе ала Курган матвеевский дәүләт университетының тарих буйынса. Аҡыллы, нескә юмор менән режиссер Һаран түгел, бөтә изге ҡулдарҙан Мин бай түгел.\nэлектр, баҡса һәм башҡа\nтравма травма, эсеп түгел, чжо Менән, тураһында, сантехник булып эшләй, Күптән өйләнгән, күптән айырылыштыҡ, мин Кейәү менән ҡыҙы булған, 20 Йыл, беҙ хуплайбы ла изге Күңелле, тыныс.\nДизайн эше, фатирҙы рәсмиләштереп евро, Һәм уның үҙ фатиры булыуы һ. Супервайзер һарайында яңы эш Уренгойский, Бының өсөн асыҡ һәм ғаилә Тормошо, кеше һәм, ғөмүмән, йорт Өсөн кеше. Өйләнгән була. Ике никахлы булырһың Да.\nАноним ч - Ч Юл\nЧатта - был аноним онлайн-чан, Һәм унда партнерҙарының береһе булып Ҡала ике йәки өс малай Һәм ҡыҙ бүленәОбраз осраҡлы бөтә партнерҙар табыу, Бер-берһен. Йәшенә һәм енесенә бәйле әңгәмәләште. Артабан аралашыу һеҙҙән генә тора. Чатта өсөн көндәлек, сымдарһыҙ инеү Өсөн, яңы ҡыҙыҡлы кешеләр менән аралашты. Өҫтәмә мөмкинлек эҙләгән, ваҡытында эҙләү Алгоритмдары яңы ябылған, һеҙгә мөрәжәғәт Ебәреүгә һәм телефон системаһы, партнерҙар Барлыҡҡа килә.\nӘгәр кем 3 минут дауамында Таба алмай, кәрәк төймәгә басыгыз эҙләй.\nЭйе, был дөрөҫ, һеҙҙең һайлау Системаһында һуңғы иҫәпкә алып, ике Ул һәм енси партнер нигеҙендә Йыйырға кәрәк. Чатта әүҙем файҙаланыусы ҡарағанда күберәк Була, тиҙ аралаша өсөн партнерҙар Ҙа табырға. Киләһе, беҙҙең сәйәсәткә хосусил, беҙ Йыйған, шәхси мәғлүмәттәре ҡулланыла һәм Ҡулланмаған файҙаланыусыларға ла, анонимность тулыһынса Тәьмин итә. Мәғлүмәт: Исеме, енесе һәм йәшенә Генә ҡоролошо һаҡланған.\nБөтә фотоһүрәттәрен, видео һәм аудио Файлдарҙы серверы менән минут һайын алыҫлаша.\nБөтә мәғлүмәттәр буйынса тапшырғас, клиент Һәм сервер тапшырҙы хәүефһеҙ тәьмин араһында. Версия аласыз настроить һеҙҙең күпкә Уңайлы һәм функциональ чатта - береһе Өсөн.\nДнепр Осрашыу булды. Йылға сайтында Танышырға\nEu soño para atender un honesto e muller seria, o que eu pode facer. Indio Mozo\nҡыҙ менән танышып бушлай онлайн видео башҡа ҡыҙҙар менән бушлай видеочить видео иң яҡшы таныштыр башҡа ҡыҙҙар менән теркәлгән ч рулетка ҡыҙының сайты менән танышып видео башҡа танышыу сайттарына теркәлдем 18 ч видео трансляции онлайн скайп аша танышып видео балалар өсөн танышыу видео башҡа ҡыҙҙар менән танышып теркәлгән бушлай видео


Хәбәрҙәр: Төньяҡ Ираҡ халҡы һуғыштан ҡаса.\nТөньяҡ Ираҡ халҡы һуғыштан ҡаса.\nТөньяҡ Ираҡ халҡы йәбер-золомдан ҡаса. Экстремистар радикаль исламды ҡабул итмәгәндәргә үлем менән янай. Тиҫтәләрсә мең кеше үҙ йорттарын ташлап ҡасты. Күптәр Ираҡ Курдстаны автономияһы өлкәһенә китә.\nШиғи Али Радха Сөләймәниә ҡалаһына юл тота: “Экстремистар беҙҙең ҡаланы баҫып алды. Улар шиғиҙарға, сөнниҙәргә, христиандарға, езидтарға ҡаршы сыға. Улар беҙҙең йорттарыбыҙҙы тартып алды. Беҙ Ирак хөкүмәтенә, Курдстандағы регион властарына, халыҡ-ара йәмәғәтселеккә мөрәжәғәт итәбеҙ- ҡотҡарығыҙ беҙҙе!”\nЙөҙҙәрсә ираҡ, күбеһенсә езидтар, Төркиәнең Ширнак провинцияһына ҡасты. Анкарала ябыҡ ишектәр артында Төркиә президенты Рәжәп Тайип Эрдоган хөкүмәт ағзалары менән Ираҡтағы хәлдәр хаҡында фекер алышты. Күҙәтеүселәр билдәләүенсә, әлеге этапта Төркиә хәрби операцияларҙа ҡатнашырға теләмәй, ул ил сиге именлеген тәьмин итеү һәм гуманитар миссиялар менән мәшғүл буласаҡ.


Теш шығырлатыу менән һәр өсөнсө, ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, һәр икенсе бала яфалана. Хатта өлкәндәрҙә лә осрай (был осраҡта, әлбиттә, дауалау талап ителә). Дөйөм алғанда, илдәге халыҡтың 15 процентында күҙәтелә. Бруксизмды ауырыу типме, әллә билдәле ҡуҙғытыусыларға организмдың яуабы тип ҡарарғамы – ғалимдар һаман бер фекергә килә алмай. Теш шығырлатыу, ғәҙәттә, 2-3 йәшлек балаларҙа күҙәтелә һәм 6-7 йәштәргә үтә.\nБруксизмдың сәбәптәре лә аныҡ билдәле түгел. Баланың стресс, психологик һәм эмоциональ көсөргәнеш кисереүе, ҡурҡыуы төндә уның теш шығырлатыуы аша сығырға мөмкин. Бәлки, ул нимәгәлер хәүефләнәлер, ғаиләләге мөнәсәбәттәр яҡшынан түгелдер. Ошоларҙың һәр береһе, хатта ҡуҙғытыусы обой ҙа, бруксизмдың нигеҙе булыуы ихтимал. Шулай уҡ нәҫелдән күсеүен дә инҡар итмәй белгестәр.\nТеш сығыуға бәйле ҡысытыу, дискомфорт теш шығырлатыуға (йоҡлағанда ла, уяу ваҡытта ла) килтереүе мөмкин. Был ваҡытлыса һәм зыянһыҙ күренеш. Әгәр бала шаярып тешен шығырлата икән, иғтибарын икенсе нәмәгә йүнәлтергә тырышығыҙ.\nТешләнештең (прикус) дөрөҫ булмауы, теш-яңаҡ системаһының стоматологик үҙгәреше шулай уҡ мускулдарҙы көсөргәндереп, шығырлау теләген уятыуы бар. Шул рәүешле тештәр бер-береһенә яраҡлаша.\nТәрән йоҡоноң боҙолоуы. Ҡайһы бер белгестәр бруксизмды хырылдау, һаташыу, энурез кеүек йоҡо боҙолоуы менән бер рәткә ҡуя. Был күренештәрҙең малайҙарҙа күберәк күҙәтелеүе лә телгә алына.\nКүптәр теш шығырлатыуҙы организмда паразиттар үрсеүе менән бәйләй. Шулай ҙа ғалимдар, бруксизмдың барлыҡҡа килеү сәбәптәрен асыҡлау буйынса аныҡ бер фекергә килә алмаһалар ҙа, уның организмда гельминттар (һәм бүтән паразиттар) йәшәүе менән бәйле булмауын дәлилләй, инҡар итә алған.\nЙоҡлағанда бала тешен шығырлатһа, нимә эшләргә?\nБруксизмдың тәбиғәте лә, барлыҡҡа килеү сәбәптәре лә аныҡ билдәле булмағас, дауалау тураһында ла шартлы рәүештә һүҙ йөрөтөргә кәрәктер. Шулай ҙа баланы невролог һәм стоматологка күрһәтеү зарур. Уларҙың тәүгеһе теш шығырлатыуҙың яҡынса сәбәптәрен асыҡлаһа, икенсеһе тештәрҙе һәм эргә-тирәһендәге туҡымаларҙы һаҡлау сараларын тәҡдим итергә бурыслы. Бәлки, төндә тештәргә кейеп йоҡлау өсөн махсус шина әҙерләргә кәрәк булыр.\nОҙаҡ дауам итмәгән (10 секундтан артмаған), һирәк-һаяҡ күҙәтелгән теш шығырлатыу зыянһыҙ һанала. Төн дауамында йыш ҡабатланһа һәм 10 секундтан оҙағыраҡ икән, бигерәк тә иртән торғанда бала теш мускулдары һәм башы ауыртыуға зарланһа, дауалау мотлаҡ.\nБыл йәһәттән ата-әсәнең тырышлығы күп осраҡта бруксизмды кәметеүгә килтерә йәки унан тулыһынса ҡотолоуға булышлыҡ итә.\nБеренсенән, бала менән асыҡтан-асыҡ һөйләшеп, әлеге күренештең психоэмоциональ яҡтарын асыҡлау фарыз. Ҡурҡыу, күңел ҡайтыу, борсолоу, көсөргәнеү булһынмы – мөмкин ҡәҙәр балаға ярҙам итегеҙ, проблемаһын аңлатығыҙ һәм киләсәктә уның бындай “йомшаҡлыҡтарына” иғтибарлы булығыҙ. Тештәрҙең ял итергә тейешлеген, бының өсөн өҫкө һәм аҫҡы тештәрҙең бер-береһенә әҙ генә теймәй тороуын, әммә ауыҙҙың ябыҡ торошта булыуын аңлатыу яҡшы (“Ирендәр бергә, тештәр айырым” күнегеүе). Йоҡлағанда ла быны һаҡлау зарур.\nШулай уҡ көндөҙ яңаҡтарға “эш йөкмәтеү” һәйбәт һөҙөмтә бирә. Мәҫәлән, кискә табан ҡаты ризыҡ (кишер, алма һ.б.) ашатырға мөмкин (яҡшылап сәйнәүен талап итергә онотмағыҙ). Шул уҡ ваҡытта балаға йоҡларға бер сәғәт ҡалғас һыуҙан башҡа бер нәмә лә ашатырға, эсерергә ярамай – мускулдар хәлһеҙләнеп өлгөрөргә, ә аш һеңдереү һуты бүленеүҙән туҡтарға тейеш.\nБаланың көнөн һөҙөмтәле итеп ойошторорға, әммә үтә ныҡ арыуына юл ҡуймаҫҡа кәрәк.\nШаян уйындарҙы ла (йәшенмәк, көрәшеү һ.б.) кискә ҡалдырмау фарыз. Йоҡлар алдынан изге әкиәттәр уҡығыҙ йәки балыҡтар төшөрөлгән матур һүрәттәр ҡарағыҙ. Төнгөлөккә уны әрләмәү хәйерле, тәрбиәүи дәрестәрҙе көндөҙ үткәреү отошло. Бала үҙе менән дә, һеҙҙән дә ҡәнәғәт булып, барыһы ла яҡшы тигән уйҙа йоҡлап китһен.\nҮҙенсәлеклелеге менән айырылып торған “Өсөнсө күҙҙе эҙләү” тигән күнегеү мускулдарҙы көсөргәнештән арындырыуға һәләтле. Йоҡларға ятҡас, балағыҙға күҙен йомоп, маңлайында өсөнсө күҙе бар икән тип күҙ алдына килтерергә ҡушығыҙ. Белгестәр билдәләүенсә, бындай күнегеү теш шығырлатыуға килтереүсе көсөргәнештән ҡотолорға ярҙам итә.\nЙоҡлар алдынан биткә йылы компресс эшләү (махра таҫтамалды һыулап биткә һалырға) ярҙам итә. Биш минут дауамында баланың битенә еңелсә массаж яһарға мөмкин.\nБруксизмды дауалау “ауырыуҙың” ҡасан башланыуына (баланың йәше), сәбәбенә, сағылышына бәйле. Әгәр белгестәр ярҙамына мохтажлыҡ булһа – оҙаҡҡа һуҙмау хәйерле. Сөнки ҙурайғас ҡыйынлыҡтар тыуыуы ихтимал. Шығырлатыу тештәрҙе боҙа, кариес, пародонтит кеүек ауырыуҙар барлыҡҡа килеүгә нигеҙ була. Улай ғына ла түгел, сикә-яңаҡ быуындарының артрит, артроз ауырыуҙарына сәбәпсе булыуы ихтимал.