Киске 8-ҙән иртәнге 10-ға тиклем алкоголь һатыуҙы сикләү тәҡдимен индерҙеләр\n21 Ноябрь 2019, 23:40\nБашҡортостанда киске 8-ҙән иртәнге 10-ға тиклем алкоголь һатыуҙы сикләргә тәҡдим иттеләр. Бынан тыш, «Айыҡ Башҡортостан» проектының йәмәғәт советы ағзалары уҡыу йорттарына 150 метр яҡынлыҡта иҫерткес эсемлектәр һатыуҙы тыйыуҙы ғәмәлгә индереүҙе планлаштыра.\nРәсәй Федерацияһының Генераль прокуратураһы статистикаһы буйынса, Башҡортостан дүртенсе йыл рәттән «иҫерек» енәйәттәр» һаны буйынса илдә беренсе урынды биләй, ә ағымдағы йылда Өфөлә генә алкоголь һатыу буйынса махсуслашҡан магазиндар — 39% (254 нөктә), һыраханалар 17% (418 нөктә) артҡан.\n«2019 йылдың беренсе ярты йыллығында Әбйәлил районында легаль араҡы һатыу 34% күбәйгән. Шул сәбәпле эсеү һәм үлем осраҡтары ла. Бынан тыш, республика спиртлы эсемлектәр ҡулланыу менән бәйле тәүге тапҡыр асыҡланған психик сирле пациенттар һаны буйынса Рәсәй төбәктәре рейтингында бишенсе урынды алған», — тине проект координаторы Рөстәм Ишмөхәмәтов.\n«Айыҡ Башҡортостан» ағзалары үҙ тәҡдимдәрен алкоголгә ҡаршы кампанияның донъя тәжрибәһенә таянып әйтте.\n«Күп кенә төньяҡ илдәрендә ял көндәренең береһендә, йышыраҡ йәкшәмбе, шулай уҡ шәмбе көндөң икенсе яртыһында иҫерткес эсемлектәр һатылмай. Рәсәйҙә бындай тыйыу юҡ, шуға ял көндәрендә бәхетһеҙ осраҡтарҙан һәм ҡан әйләнеше системаһы ауырыуҙарынан үлеүҙең 8−11% артыуы күҙәтелә», — тип белдерҙе йәмәғәтселәр.\nБынан алда «Башинформ» республика Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа яңы йыл байрамдарында алкоголь һатыуҙы сикләүҙе хуплауҙары тураһында хәбәр иткәйне.


Аксаков шыршыһы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡаланың элекке Аксаков халыҡ йортонда, хәҙерге башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында «Аксаков шыршыһы» тип аталған үҙенсәлекле байрам үтте. Өфө меценаттары ярҙамы менән ойошторолған сарала донъяға билдәле балалар табибы Леонид Рошаль да ҡатнашты. Роман исемле малайға 15 йәштә генә булыуына ҡарамаҫтан 3 ҡатмарлы операция кисерергә тура килгән. Ул, әлбиттә, барыһын да ҡыйыу үткәрә, әммә дауаханаларҙан бер аҙ арынырға кәрәк. Аксаков шыршыһы байрамына саҡырыу алғас бик ҡыуандыҡ тей, әсәһе Лилиә.Байрамға мөмкинлектәре сикләнгән, ауыр тормош шарттарында ҡалған, атайҙары хәрби бурысын үтәгәндә һәләк булған 300-гә яҡын бала килгән.\nҠарһылыу, Ҡыш бабай, Эт, Ҡабан балаһы, Ҡар Батшабикәһе уларҙың һәр береһенә күңел йылыһын бүлергә тырышты. Байрамға абруйлы ҡунаҡтар ҙа саҡырылған.Улар араһында билдәле балалар табибы Леонид Рошаль да бар. Билдәле докторҙың ҡотлауҙарына Башҡортостандың халыҡ артисы Асҡар Абдразаҡов та ҡушылды. Байрамда ҡатнашыусылар танылған опера йырсыһы менән бергә йырлап та алды.Ә балалар өсөн иң төп яңы йыл бүләге ул – башҡорт дәүләт опера һәм балет театры артистары башҡарыуында «Щелкунчик» балеты ине. «Аксаков шыршыһы» кеүек хәйриә сараларын йышыраҡ ойошторорға кәрәк, тине меценаттар. Байрамда Башҡортостан башлығы ла ҡатнашты. Мөмкинлектәре сикләнгән, үҙенсәлекле бала тәрбиәләгән ғаиләләргә республика хөкүмәте һәр ваҡыт ярҙам итергә әҙер, тине Радий Хәбиров. Балалар тәмлекәстәр менән һыйланды, бүләккә «Ал сәскә» китабын алды һәм әкиәттең бер өлөшөн йөрәк түренә һалып ҡуйҙы.


БАЙРАМ ТѲНѲНДӘ БУЛҒАН МАЖАРАЛАР\nЯңы йыл яҡынлашҡан мәлдә бынан бер нисә йыл элек минең менән булған байрам тѳнѳ гел иҫкә тѳшә. Ул йылдың декабрендә ҡаты сатнама һыуыҡтар торҙо. Әсе ел күҙҙән йәштәр сығарып торған саҡ. Эҫе мунсала сабынып-сабынып, толопҡа уранып йылы ѳйгә инеп, тирләп-бешеп мәтрүшкәле сәй эсеп (йәшерен-батырыны юҡ: бер-ике рүмкә градуслыһын да ѳҫтәп, был кѳндә саҡ ҡына кәйеф күтәреп алыуҙың гонаһы юҡ), телевизор ҡаршыһына барып ултырҙым. Был юлы Яңы йылды яңғыҙ ғына ҡаршыларға уйлағайным. Туғандар, дуҫтар, таныштарға табынға ла, мәҙәни сараларға ла барырға теләгем булманы.\nТелевизорҙың бѳтә каналдарында ла күңелле байрам концерты күрһәтәләр. Бына, ниһайәт, Яңы йыл минуттары яҡынлашты. Президенттар ҡотлай башланы. Шампанскиҙы шартлатып асып, фужерға шарап ҡойҙом. «Яңы йыл менән, иптәш!»—тип үҙемде-үҙем ҡотлап, бокалды күтәреүем булды, тәҙрә шаҡынылар. Бер кемде лә кѳтмәй инем, аптырап киттем, асыуым килде. Мунсанан һуң яҡшылап һыуынып та ѳлгѳрмәйенсә, һыуыҡҡа сыҡсы әле?!\nИшекте асып ебәрһәм, тупһала Ҡарһылыу кейемендә мѳләйем йѳҙлѳ, үтә лә һылыу йәш кенә ҡыҙ баҫып тора. Донъяла һылыу ҡыҙҙар күп, әммә бының кеүек сибәр башҡа юҡтыр, моғайын. Минең шул минуттағы хәл-торошомдо бер Аллаһы Тәғәлә генә белгәндер. Ѳйгә инергә тәҡдим иттем. Ҡарһылыу бик ныҡ ѳшѳ-гән, йѳҙѳ борсоулы күренә. Бер генә сынаяҡ сәй эсте, «Мин эш урынындамын»,—тип, шарап эсеүҙән баш тартты. «Ни булды, нишләп бик борсоулыһың?»—тип ҡыҙыҡһындым. Баҡтиһәң, был ҡыҙ күптән түгел генә Аҡъярға килеп эшкә урынлашҡан икән. Почта хужаһы бер хеҙмәткәрен Ҡыш бабай, ә ошо ҡыҙҙы Ҡарһылыу итеп, ҡотлау телеграммаларын, открыткалар һәм адреслы бүләктәрҙе йѳрѳп таратырға ҡушҡан. Кѳтмәгәндә, Ҡыш бабай булаһы хеҙмәткәр мѳһим сәбәп менән был сарала ҡатнашмаған. Аптырағас, урамдан үткенсе бер ирҙе табып, инәлеп-ялбарып, аванслата аҡса түләп, Ҡыш бабай булырға күндергәндәр икән. «Ярай, улай бик ныҡ инәлгәсһегеҙ, булам. Бер юлы тамағым да туйып ҡалыр, башым да тѳҙәлер»,—тип Ҡыш бабай костюмын кейеп, бүләктәр һалынған тоҡто йѳкмәп, Ҡарһылыуҙы етәкләп адрестарға юллана. Урамда осраған әшнәләре: «Үәт әй, везет же дуракам!»—тип кѳнләшеп ҡала икән. Һәр ѳйҙә лә байрам мәжлесенең геүләп торған мәленә эләгеп, Ҡыш бабай яҡшы ғына һыйлана. Ҡарһылыу һѳйләүенсә, бер мәл Ҡыш бабай исемлектә булмаған бер ханымдың ѳйѳнә инеп китә лә, сыҡмай ҙа ҡуя. Кемдер берәү ҡыҙҙы йәлләп: «Ярҙам итһә, һиңә шул кеше генә ярҙам итә алыр»,—тип минең ѳйҙѳ күрһәтеп ебәргән. Ҡарһылыу минең тәҙрәмде шаҡырға мәжбүр була. «Ағай, зинһар ѳсѳн, ярҙам итегеҙ инде. Ҡотлауҙарҙы таратып бѳтмәһәм, мине эштән ҡыуасаҡтар»,—тип илай башлағас, ярҙам итергә булдым. Ҡыш бабай кейемдәрен алыр ѳсѳн теге яңғыҙ ханымдың йортона йүнәлдек.\n«…Һѳйѳүҙәрең ысын булһа,\nМунса яғып ҡаршы ал»,— тип теге ирҙең йырлауы тышҡа уҡ ишетелеп тора. «Ах, ҡәһәр һуҡҡыры, хәҙер мин һине мунсала сабындырам»,—тигән тауышҡа әйләнеп ҡараһаҡ, тегенең ҡатыны ирен эҙләп килеп еткән. Ѳйҙән елтерәтеп алып сығып, Ҡыш бабай кейемен тирә-яҡҡа ырғытып, иренә «ѳлѳш ашата-ашата» алып ҡайтып китте.\nҺуңғы йылдарҙа Аҡъярҙа урамдар күбәйҙе шул. Тѳндә адрестарҙы табыуы ҡыйынға тѳштѳ. Етмәһә, был тѳндә эттәр ҡоторған, тиерһең. Күпме генә ҡыҫтаһалар ҙа, адресаттарҙың мәжлесенә ҡушылманыҡ. Эште тамамлап, арып-талып, ѳйгә ҡайтып йығылдым. Ә Ҡарһылыу Ҡыш бабай костюмын күтәреп, фатирына юлланды. Ҡулында таяғы булғас, бирешмәҫ тип, оҙатып торманым. Әллә ишегемде бикләргә онотҡанмын, әллә әмәлен табып, келәне үҙе асып индеме икән, тертләп уянып китһәм, эргәмдә бер әтәсте ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып, ауылдың «Челкаш» ҡушаматлы атаҡлы ҡарағы баҫып тора. Шул тиклем ҡурҡтым.\n—Яңы йыл менән, абзый! Бына һиңә сувенир. Күп һорамайым, бер яртылыҡ аҡса бирһәң, етә,—ти.\n—Кәрәкмәй миңә һинең әтәсең!—тип әйтеп тә ѳлгѳрмәнем, ҡулына ҡомған тотҡан бер әбей менән участковый килеп тә инде. Елғыуар әтәсте ырғытты ла сығып ҡасыу яғына ыңғайланы. Әммә участковый тегенең ҡулын бығаулап, ишек тотҡаһына эләктереп тә ҡуйҙы. Әбей ҙә тик тормай: ҡомғаны менән ҡараҡҡа һуғып-һуғып ала: «Ләғнәт һуҡҡыры, тәһәрәтемде бүлде»,—тип тә ѳҫтәй.\n«Челкаш» әтәсте урлаған ваҡытта, әбей ихатала тәһәрәтләнеп ултырған булған икән. Участковый протокол яҙа башланы. Әбейҙе—зыян күреүсе, мине—шаһит, ә «Челкаш»ты енәйәтсе, тип иғлан итте.\nӘбей әтәсен тотоп алырға булғайны, бына башланды бит ғауға. Әтәс тоттормай, шифоньер, сервант башына осоп менеп, ундағы нәмәләрҙе тѳшѳрѳп бѳттѳ. Ѳҫтәлгә ҡунып, шампан шешәһе менән фужерҙы иҙәнгә бәреп тѳшѳрҙѳ, салаттың йәшел борсағын сүпләп ашай башланы. Участковый әтәсте эләктереп алып, әбейгә тотторҙо, «Челкаш»ты бүлексәгә алып китте. Ѳйѳмдѳ тәртипкә килтереп, ятыуым булды, тағы ишек шаҡыйҙар. Асыуымдан шартларҙай булып ишекте асып ебәргәйнем, бер тѳркѳм ҡыҙмаса йәштәр килеп инеп: «Ҡыҙҙы ҡайҙа йәшерҙең?!»—тип, минән ҡыҙ таптыра башламаһындармы? Аптырап киттем. «Бер ниндәй ҙә ҡыҙ йәшермәнем. Ҡарһылыуым фатирына ҡайтып китте. Һеҙ инер алдынан ғына ҡомғанлы әбей генә булды»,—тип яуабымды ҡабартып ебәрҙем. Былар шарҡылдап кѳлѳшә башланы. Баҡтиһәң, ѳйҙә ут булыуын күреп, туйҙа йәшерелгән ҡыҙ ошондалыр тип, килеп ингәндәр икән. Ѳй буш икәнен күргәс, ғәфү үтенеп сығып киттеләр. Ошоноң менән был тѳндәге мажараларым бѳткәндер инде, тип йоҡоға талдым.\nБер аҙҙан тағы ла ишек шаҡыу. Шаҡыу ғынамы, хатта емерерҙәй булып типкеләйҙәр! Сәғәт иртәнге етеләр самаһы. Эй Хоҙайым, ниндәй тѳн булды был! Ишекте асып ебәрһәм, миңә тиклем Ҡыш бабай ролен үтәүсе ир заты баҫып тора. «Костюмды бир! Кисәге ѳйҙәргә йѳрѳп, баш тѳҙәтеп сығыр кәрәк!»—ти. Сығырымдан сыҡтым был юлы, елкәһенән эләктереп, урамға сығарып ырғыттым.\nБер-бер артлы йылдар үтте. Ҡарһылыу хәҙер ҙур ғына яуаплы урынға күтәрелде. Бик дәрәжәле, абруйлы эшҡыуарға кейәүгә сыҡты. Йыл һайын 31 декабрҙә, тѳш ваҡытында, минең ѳйѳм янына иномарка килеп туҡтай. Ҡарһылыу менән иптәше бүләктәр, күстәнәстәр алып килеп, мине Яңы йыл менән ҡотлап китәләр.\nЯңы йыл яҡшы башланып, яҡшы тамамланһын, тигән теләктәремде еткереп, тамамла-йым яҙмамды.


Силәбе өлкәһенең эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙары беҙҙең республика менән хеҙмәттәшлек итергә әҙер\nБыл турала ошо көндәрҙә Көньяҡ Уралдың баш ҡалаһында үткән эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар конференцияһында әйтелде. Осрашыуҙа Башҡортостандың төбәктәге даими вәкиле Амур Хәбибуллин республика иҡтисады менән таныштырҙы.\n«Рәсәй терәге» йәмәғәт ойошмаһы вәкилдәре бындай сараларҙы даими үткәрергә ниәтләй. Фекер алышыуҙа билдәләнеүенсә, үҙ-ара хеҙмәттәшлек күрше төбәктәр эшҡыуарҙарын тағы ла яҡынайтыр, эшлекле ҡатын-ҡыҙҙар һаны артыуға килтерер ине.\nВера Соколова, «Уңыш» эшҡыуар ҡатын-ҡыҙҙар ойошмаһы етәксеһе: «Беҙгә Башҡортостан менән хеҙмәттәшлек бик оҡшай. Өфөлә «Ҡатын-ҡыҙ һәм бизнес» ассоциацияһы ойошторған форумда ҡатнашыу бәхете тейҙе. Әхирәттәребеҙ менән форумда һәм эш урындарында ла осраштыҡ. Һәр тарафта республика Хөкүмәтенең эшҡыуарлыҡ тармағына, айырыуса эшлекле ҡатын-ҡыҙҙар бизнесына хәстәрлекле ҡарашын тойҙоҡ».


Прививка яһатырғамы, юҡмы? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Прививка яһатырғамы, юҡмы?\nПрививка яһатырғамы, юҡмы?\nҺуңғы йылдарҙа йәмәғәтселектә прививкаларға ҡарата төрлө фекер йөрөй. Йыш ҡына ата-әсәләр, теге йәки был сәбәп табып, балаһына прививка эшләтеүҙән баш тарта. Был дөрөҫмө? Ғөмүмән, прививканан баш тартыу кәрәкме?\nПрививка яһатыу – балаларҙы инфекцион ауырыуҙарҙан һаҡлауҙың иң ышаныслы ысулы. Әлеге ваҡытта балаларҙың 94 – 96 процентына прививка яһала. Бәхеткә күрә, халыҡтың күпселек өлөшө балаларының сәләмәтлегенә битараф түгел, ваҡытында һаҡланыу сараһын күрә.\nДонъяла инфекцион сирҙәргә ҡаршы барлығы 30-ға яҡын вакцина теркәлгән. Шуларҙың 12-һе Рәсәйҙең прививкалар календарына индерелгән. Был иҫәпкә В гепатитына, туберкулезға, дифтерияға, коклюшҡа, полиомиелитҡа, столбнякҡа, ҡыҙылсаға, ҡыҙамыҡҡа, киҙеүгә ҡаршы һәм башҡа вакциналар инә. Киҙеүгә ҡаршы прививкаға килгәндә, табиптар уны йыл һайын эшләтергә кәңәш итә. Сөнки, беренсенән, cир һәр саҡ бер төрлө булмай, үҙгәреп тора, икенсенән, прививка яһатҡан балалар киҙеүҙе еңелерәк үткәрә, өҙлөгөүҙәр булмай, ғүмеренә ҡурҡыныс янамай.\nВакцинанан сәләмәтлеккә зыян килеүе мөмкинме?\nҒалимдар һәм табиптар фекеренсә, бындай хәүефләнеү урынһыҙ һәм йәмәғәтселеккә ҙур зыян килтерә. Сөнки ни тиклем күберәк кеше вакцинанан баш тартһа, ауырыуҙың таралыу ихтималлығы шул тиклем көсәйә. Мәҫәлән, 90-сы йылдарҙа Бөйөк Британияла, ҡыҙылсаға ҡаршы прививка аутизмға килтерә, тигән ялған хәбәр таралып, күптәр балаларына прививка эшләтеүҙән баш тарта. Һөҙөмтәлә был сир менән ауырыусылар һаны арта, хатта үлеүселәр ҙә теркәлә. Ә ғалимдар иһә ҡыҙылсаға ҡаршы прививка менән аутизм араһында бер ниндәй бәйләнеш булмауын фәнни яҡтан иҫбатлай.\nПрививкаһыҙ булмай, ауырыуҙы иҫкәртеүҙең шунан да һөҙөмтәлерәк сараһы юҡ. Был да ғилми яҡтан һәм тиҫтә йылдар дауамында тупланған тәжрибә нигеҙендә иҫбатланған. Рәсәйҙә балаларға ваҡытында прививка яһатыу һөҙөмтәһендә полиомиелит, ҡыҙылса, В гепатиты менән ауырыусылар һанын бик күпкә кәметеүгә өлгәшелгән.\nАта-әсәләр балаһына прививка яһатыуҙан баш тарта аламы?\nӘлбиттә, балаға прививка яһатыу-яһатмауҙы ата-әсә хәл итә. Йәғни табип уның мөмкин булған кире эҙемтәләре хаҡында иҫкәртергә бурыслы, ә һуңғы ҡарарҙы ата-әсә ҡабул итә. Әммә был кире эҙемтәнең булыу йәки булмау мөмкинлеге хаҡында ла оноторға ярамай. Барыһы ла һәр кемдең организмынан тора. Прививка яһатмауҙың сәләмәтлек өсөн тағы ла хәүефлерәк икәнен оноторға ярамай. Шунлыҡтан ата-әсә иң беренсе сиратта балаһының һаулығы өсөн яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алып, аңлы рәүештә эш итергә тейеш.\nӘйткәндәй, Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова яңыраҡ, был мәсьәләгә ҡарата үҙ фекерен белдереп, милли календарға ингән прививкаларҙы яһатыуҙан баш тартыусы ата-әсәләрҙе нисектер матди яуаплылыҡҡа тарттырыу сараһын күрергә кәрәк, тине.\nПрививка яһатыу – инфекцион ауырыуҙарҙан һаҡланыуҙың иң ышаныслы юлы, тигән фекер менән килешмәү мөмкин түгел. Киң масштаблы ҡурҡыныс эпидемияларҙан һаҡланыу өсөн кеше организмында “иммун ҡатламы” булырға тейеш.\nПроцедура тик файҙаға ғына булһын һәм төрлө өҙлөгөүгә юл ҡуймаһын өсөн, иң беренсе сиратта вакцинаның сифатлы булыуы мөһим. Беҙҙең илдә етештерелгәндәрҙең күбеһе сифаты буйынса сит илдекеләрҙән ҡалыша. Ә сит илдекен ҡулланыу өсөн түләргә тура килә. Өҫтәүенә, ҡайһы бер тәҡдим ителгән препараттар беҙҙең илдә бөтөнләй етештерелмәй.\nҺаҡлыҡ сараларына килгәндә, һуңғы йылдарҙа прививка яһатыуға күп кенә тыйыу бөтөрөлдө. Бының сәбәбе, беренсенән, йылдан-йыл уларҙы етештереү технологияһы камиллаша барыуында. Икенсенән, прививка хроник сир менән интегеүсе һәм төрлө инфекцияны ныҡ ауыр үткәреүсе балаларҙы һаҡлай. Шулай ҙа, әгәр ҙә балаға теге йәки был сәбәп буйынса прививка яһатырға ярамай икән, быны иҫәпкә алырға кәрәк. Бынан тыш, прививка яһатыуға тулыһынса тыйыуҙар була. Был осраҡта балаға бер ниндәй шартта ла прививка эшләтергә ярамай. Ә башҡа осраҡта, төрлө факторҙы иҫәпкә алып, мәсьәләне табип хәл итә.\nСығыу ваҡыты 25-09-2017, 15:42 | Ҡаранылар: 377\n30 йылдан ашыу балалар һаулығы һағында\nПрививка яһатыу кәрәкме, юҡмы?\nГел булмай – бер була\nЯҙ! Талпан? Ҡурҡыныс...\nПРИВИВКА КӘРӘКМЕ, ЮҠМЫ?


Өфөлә Вәхит Хызыровтың юбилей кисәһе була // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Вәхит Хызыровтың юбилей кисәһе була\n11:50, 30 ноября 2015 Мәҙәниәт\nБөгөн, 30 ноябрҙә, «Башҡортостан» дәүләт концерт залында Башҡортостандың халыҡ артисы Вәхит Хызыровтың юбилей кисәһе уҙғарыла. Программала Флүрә Килдейәрова, Индира Әсәҙуллина, юбилярҙың уҡыусылары Руслан Сәйфетдинов, Вадим Зәкиев, Искәндәр Ғәзизов, Рөстәм Шаһыбалов, «Метелица» ансамбле (художество етәксеһе Владимир Суханов), Дәүләт академия хор капеллаһы (художество етәксеһе һәм баш дирижеры Алһыу Хәбибуллина) һәм Башҡортостандың Милли симфоник оркестры (художество етәксеһе һәм баш дирижеры Раушан Яҡупов) ҡатнаша.\n20 йылдан ашыу Вәхит Хызыровтың ижади тормошо Башҡорт дәүләт филармонияһы менән бәйле. Йырсының репертуары жанр яғынан үтә бай. Унда классиканан алып заманса эстрада йырҙары бар.\nВәхит Хызыров бик күп фестивалдәрҙә, мәҙәниәт көндәрендә ҡатнашҡан, Рәсәй төбәктәренә һәм сит илдәргә гастролгә сыҡҡан. Күп йылдар йыр бәйгеләрендә жюри ағзаһы, Өфө сәнғәт училищеһында белем бирә. «Ул үҙенсәлекле уҡытыусы, уның һәр уҡыусыһы — «берәмләп һатыла торған тауар», — тип билдәләнеләр Башҡорт дәүләт филармонияһының матбуғат хеҙмәтендә.\nКисә барышында артистың «Улым» тип аталған китабының исем туйын уҙғарыу ҡаралған. Әле йыйынтыҡ баҫмаға әҙерләнә.


Һыуға сарсаған ауыл - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nАуырғазы районының Кәбәс биләмәһендә йәшәгән халыҡ бер-нисә йыл һыуһыҙ интегә. Кешеләрҙән аҡса йыйып алынһа ла, торбалар һыуһыҙ тутыға. 85 йәшенә аяҡ баҫҡан Миңлебикә инәй һуғыш йылдарында ла ул хәтлем һыуһыҙ интеккән булманы, тип зарлана. Балалары Өфө һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларынан аҙна һайын эсәр һыу алып ҡайта, ә көндәлек ҡулланыуға ул ҡар иретеп ала.Ауырғазы районынының Кәбәс, Ташлыкүл һәм Утаркүл ауылдарының һәр йортонда ошондай күренеш. Фәинә Ғафарова ла ғәҙәттәгесә һәр иртәһен һыу йыйыуҙан башлай. Хәллеләр эсәр һыуҙы аҡса түләп Талбазынан килтертә. Ҡош-ҡортҡа эсереү, башҡа кәрәк-яраҡ өсөн күлдән алалар.Әгәр ҙә аш-һыу бешерергә һыуҙы ҡар иретеп алһалар, ә кер йыуырға һәм мал-тыуарға иһә, ауылдан ике саҡрым алыҫлыҡтағы күлдән барып алырға мәжбүрҙәр.Кәбәс биләмәһендәге өс ауылда бер-нисә йыл рәттән һыу юҡ. Урындағы халыҡ мәсьәләне хәл итеү өсөн, 25-тән алып 60 меңгә тиклем аҡса түләгән. Торбалар үткәрелгән, әммә уларҙан һыу килмәй.Йыйылған аҡсанан тыш, эште тамамлар өсөн, тағы ике миллион һум аҡса һорағандар. Ауырғазы районы хәкимиәте мәсьәлә яңы йылға тиклем хәл ителәсәк, һәр йортҡа һыу киләсәк тип вәғәҙәләне. Бихисап йылдар дауамында һыуһыҙ интеккән, буш вәғәҙәләргә ышанмаған халыҡҡа, бары тик сабырлыҡ туплап тағы ла көтөргә генә ҡала.


Яҡташыбыҙ иҫтәлегенә «Хәтер юлы»\nФилология фәндәре докторы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре һәм мәғариф отличнигы, Башҡортостан Фәндәр академияһының почетлы академигы, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы, Ж. Кейекбаев, М. Ғафури, М. Аҡмулла, З. Вәлиди исемендәге премиялар лауреаты, С. Юлаев ордены кавалеры, Бөрйән районының почетлы гражданины, фольклорсы-ғалим Әхмәт Мөхәмәтвәли улы Сөләймәновтың баҡыйлыҡҡа күсеүенә 21 ноябрь көнө 5 йыл тулды.\nОшо айҡанлы Бөрйәндә Ә. Сөләймәновтың һәм уның уҡыусыһы, йәш ғалимә, фольклорсы Гөлнар Юлдыбаеваның яҡты иҫтәлектәренә бағышланған «Хәтер юлы» сараһы уҙғарылды. Сарала Рәсәй фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының баш ғилми хеҙмәткәре, филология фәндәре докторы Нәркәс Әхмәт ҡыҙы Хөббитдинова (Сөләймәнова), өлкән ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре кандидаты Зөһрә Рәмил ҡыҙы Сабирова, фольклор бүлеге аспиранты Марат Әнис улы Ғилманов һәм көнсығыш ҡулъяҙмалар бүлегенең әйҙәүсе ғилми хеҙмәткәре, тарих фәндәре кандидаты Әхәт Ғөбәй улы Сәлихов ҡатнашты.\nХәтер юлы Мөхтәр Сәғитов исемендәге музейға сәйәхәттән башланды. Музей етәксеһе Лилиә Ғайсина М. Сәғитовтың тормош юлы, эшмәкәрлеге тураһында һөйләне, фольклорсының музейҙа һаҡланған әйберҙәре һәм башҡа экспонаттар менән таныштырҙы. Ҡунаҡтар музейҙы асҡанда төшөрөлгән фильмдан өҙөктәр ҡараны. Боронғо ҡулъяҙмалар буйынса белгес Әхәт Сәлихов Мөхтәр Сәғитовтың ҡайһы бер яҙмаларын Төркиәлә күреүен белдерҙе, ғалимдың музейҙағы башҡа ғилми эштәре менән ҡыҙыҡһынды.\nАртабан осрашыу Әхмәт Сөләймәнов исемендәге музейҙа дауам итте. Музей етәксеһе Роза Ғүмәрова Ә. Сөләймәновтың тормош һәм ижад юлына байҡау яһаны. Ғалим ғүмеренең һуңғы йылдарында «Урал батыр» эпосы өҫтөндә эшләгән. Зөһрә, Асия Манаповалар һәм Айдинә Кәримова ошо эпостан өҙөк һөйләп ишеттерҙеләр. Ҡунаҡтар балаларҙың сығыштарын йылы ҡабул итте, Әхмәт Сөләймәновтың ҡыҙы Нәркәс уларға үҙенең күстәнәстәрен өләште.\nАртабан З. Сабирова, М. Ғилманов, Ә. Сәлихов, Н. Хөббитдинова Ә. Сөләймәнов һәм Г. Юлдыбаева менән бәйле иҫтәлектәре менән бүлеште. Зөһрә Сабирова Ә. Вәлиди исемендәге Милли китапхана нәшер иткән, яңыраҡ исем туйы үткән рус телендәге «Башҡорт республикаһын төҙөү башында торған дәүләт эшмәкәрҙәренең ғилми мираҫы» исемле китаптың беренсе томы менән таныштырҙы һәм уны район китапханаһына тапшырҙы. Был баҫмала башҡорт халҡының тарихына, этнографияһына, Башҡортостанда революция осорона, Граждандар һуғышына арналған эштәр баҫылған.\nНәркәс Хөббитдинова атаһының өй китапханаһында һаҡланған ҡайһы бер китаптарын музейға тапшырҙы.\nӨфө ҡунаҡтары артабан Әхмәт Мөхәммәтвәли улының эҙҙәре буйлап Ғәҙелгәрәй ауылы музейына, Ығышма, Йылҡысыҡҡан күлдәренә сәйәхәт ҡылдылар, фольклорсының ҡәберенә зыярат ҡылдылар.\n-Әхмәт Сөләймәнов исемен мәңгелләштереү өҫтөндә эшләйбеҙ. Өфө ҡалаһында «Башҡортостан сәскәләре» торлаҡ комплексындағы бер урам академик Ә. Сөләймәнов исемен йөрөтә, Башҡорт дәүләт университетында уға арналған махсус кабинет булдырылды, Бөрйән районында уның музейы эшләп тора, йыллыҡтарына бағышланған төрлө саралар уҙа. Әлеге мәлдә уның һуңғы йылдарҙа йәшәгән йортонда таҡтаташ асыу һәм уның тураһында «Тормош хаҡиҡәте» исемле китап сығарыу әҙерләнә. 15 декабрҙә Ә. Сөләймәнов менән Г. Юлдыбаеваның яҡты иҫтәлектәренә Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында «Йәш фольклорсылар» мәктәбе уҙғарыласаҡ. Шулай уҡ ғалимдың 7 томлыҡ «Башҡорт халыҡ ижады» китабы баҫылырға тейеш.\nАтайымдың тыуған яғы, яҡташтары һәм ауылдаштары уның исемен күптән инде мәңгелләштергән, халҡым тип йәшәгән оло шәхес тураһындағы иҫтәлектәр халҡы күңелендә йәшәй, шуныһы ҡыуаныслы. Бөйөк яҡташтарының иҫтәлеген, мираҫын һаҡлаған өсөн район хаҡимиәтенә, мәғариф бүлегенә, Роза Ғүмәроваға рәхмәтлебеҙ, - тине ғалимдың ҡыҙы Нәркәс.


Шағир һәм тәржемәсе Әсхәл Әхмәт-Хужа Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы лауреаты тигән исемгә лайыҡ булды\nРеспубликаның юғары наградаһы уға «Ямғыр тамсыһы» китабы өсөн тапшырылды.\nӘсхәл Әбүталип улы 1942 йылда Әбйәлил районында тыуған. Амангилде мәктәбен тамамлағандан һуң Стәрлетамаҡ педагогия институтында белем ала. 1965-85 йылдарҙа «Ағиҙел» журналында эшләй. Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстар тамамлап ҡайта. Башҡортостан яҙыусылар берлеге ағзаһы. Әсхәл Әхмәт-Хужа 30-лап китап авторы һанала.\nҺәҙиә Дәүләтшина исемендәге дәүләт премияһы 2005 йылда булдырылғайны. Премия йәш быуынды әҙәбиәт һәм сәнғәт әҫәрҙәре ярҙамында рухи-әхләҡи һәм патриотик тәрбиәләүҙә ҙур өлөш индерә. Конкурсҡа йыл дауамында айырым китап булып йәки ваҡытлы матбуғатта донъя күргән әҫәрҙәр ҡабул ителә. Ун йыл эсендә абруйлы премияға бер нисә әҙәбиәтсе лайыҡ булды. Лауреаттар араһында Гөлфиә Юнысова, Факил Мырҙаҡаев, Кәтибә Кинйәбулатова һәм Сафуан Әлибаевтар бар.


Ҡандың ҡуйы булыуы зыянлымы?\n15 Февраль , 14:50\nӘ уны нисек белергә була?\nАсыҡ сығанаҡтар яҙыуынса, ҡуйы ҡанлы кешенең аяҡ-ҡулда бармаҡтары йыш ойой, тиҙ өшөүсәнгә, тиҙ ярһыусанға, шомланыусанға әйләнә. Йөрәк ритмы боҙола, ҡайһы бер осраҡта йөрәк ҡыҫа, ҡолаҡтар шаулай. Яңылыш ҡына йәрәхәтләнгәндә, ҡан яранан бик яй һарҡып сыға, төҫө ҡуйы ҡыҙыл төҫтә була.\nҠаны ҡуйы булғандарға зәйтүн һәм етен майы, һарымһаҡ, һуған, лимон, сөгөлдөр, какао, әсе шоколад, помидор, томат согы, һоло ботҡаһы, ҡурай еләге, сейә, имбирь ашарға тәҡдим итәләр. Аскорбин кислотаһы, В6 һәм Е витаминдары кәрәк.\nҠандың ҡуйы булыуы инсульт, инфаркт сирҙәре барлыҡҡа килеүенә сәбәпсе булып тора. Уның төп сәбәбе - һыуҙы көнөнә етәрлек эсмәү (ул литр ярымдан да кәм булмаҫҡа тейеш). Дөрөҫ туҡланмау, стресс, тәмәке тартыу, иҫерткес эсемлектәр менән мауығыу хәлде ҡатмарландыра. Тәмәке төтөнөндә ҡан ҡуйыландыра торған матдәләр бар, никтоин ҡан тамырҙарын ҡыҫа. Стресс ҡан әйләнеген насарландыра.


Ат-Таләҡ сүрәһе — Башҡорт Википедияһы\nАт-Талаҡ сүрәһе (ғәр. سورة التغابن, Ҡатын айырыу ) — Ҡөрьән Кәримдең 65 сүрәһе. Мәҙинәлә иңгән сүрә, 18 аяттан тора.\nبِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ ۖ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ۚ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ۚ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ۚ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِكَ أَمْرًا فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ۚ ذَٰلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ ۚ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ ۚ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسَائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلَاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ ۚ وَأُولَاتُ الْأَحْمَالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ۚ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا ذَٰلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ ۚ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّئَاتِهِ وَيُعْظِمْ لَهُ أَجْرًا أَسْكِنُوهُنَّ مِنْ حَيْثُ سَكَنْتُمْ مِنْ وُجْدِكُمْ وَلَا تُضَارُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَّ ۚ وَإِنْ كُنَّ أُولَاتِ حَمْلٍ فَأَنْفِقُوا عَلَيْهِنَّ حَتَّىٰ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ ۚ فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ۖ وَأْتَمِرُوا بَيْنَكُمْ بِمَعْرُوفٍ ۖ وَإِنْ تَعَاسَرْتُمْ فَسَتُرْضِعُ لَهُ أُخْرَىٰ لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ ۖ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ ۚ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا ۚ سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا\n1. Әй Пәйғәмбәр һәм уның өммәте, әгәр ҡатындарығыҙҙы талаҡ ҡылыр булһағыҙ, күремдәре бөткәс, пак хәлдәрендә яҡынлыҡ ҡылмайса талаҡ ҡылығыҙ үә күрем көндәрен һәм талаҡ ғиддәтен атағыҙ, талаҡ ғиҙҙәте пак ваҡыттарында талаҡ ителеп өс күреме уҙҙырып пакланған ваҡыттарына саҡлылыр. Күрем күргән ваҡыттарында һәм балаға йөклө булһалар, никахты өҙөү дөрөҫ булмай. Раббығыҙ булған Аллаһуҙан ҡурҡығыҙ. Уның хөкөмдәрен боҙмағыҙ! Талаҡ ҡылғас ҡатынығыҙҙы торған өйҙәренән сығармағыҙ,үә өс күреме уҙҙырып пакланғандан тиклем ул хатындар үҙ ихтыярҙары менән дә өйҙән сыҡмаһындар, ләкин асыҡтан-асыҡ боҙоҡ эш ҡылһалар, урлашыу, зина ҡылыу кеүек эштәр ҡылһалар - ул ваҡытта өйҙәренән сығарырбыҙ! Был хөкөмдәр Аллаһуның сиктәрелер. Кемдер Аллаһуның сигенән сығып эш ҡылһа, тәхҡиҡ ул үҙенә золом ҡылды. Әй талаҡ ҡылыусы ир-ат, белмәҫһең, бәлки Аллаһ талаҡтан һуң һинең файҙаңа эш ҡылыр, йәғни арағыҙға мәхәббәт һалыр ҙа өр-яңынан ҡушылып тора башларһығыҙ. "Талаҡ ҡылғандан һуң теләгегеҙ булһа яңынан ҡушылып торорға шәриғәттә юл булғаны өсөн, талаҡ ҡылған хатыннарҙы ғиҙҙәттәре үтмәйсә өйөгөҙҙән сығармағыҙ, һәм бер юлы өс талаҡ ҡылмағыҙ!"\nӘгәр талаҡ ҡылған ҡатындың ғиҙҙәттәре тулһа, яңынан ҡушылып торорға теләһәгеҙ изгелек менән тороғоҙ, әгәр торорға теләмәһәгеҙ, мәһәрҙәрен һәм башҡа тейешле әйберҙәрен биреп, изгелек менән айырығыҙ, үҙегеҙҙең арағыҙҙан ике хаҡ мосолман кеше, ҡатынығыҙҙы талаҡ ҡылыуығыҙға йәки яңынан тороуығыҙға ғыуаһ булһындар! Әй ғыуаһ булған кешеләр, ғыуаһлыҡ эшегеҙҙе хаҡлыҡ менән Аллаһ ризалығы өсөн үтәгеҙ! Был хөкөмдәр һеҙгәлер, ул хөкөмдәр Аллаһуға үә ҡиәмәт көнөнә иман килтергән кешеләр Аллаһ тарафынан вәғәз ҡылыналар. Берәү Аллаһуға гөнаһлы булыуҙан һаҡланһа, ул кешегә Аллаһ донъяла һәм ахирәттә ҡайғылы булыуҙан ҡотолоу юлын аса.\nДәхи ул кешене Аллаһ уйламаған ерҙән ризыҡландырыр. Бер кеше үҙен һәм дә эшен Аллаһуға тапшырһа, уның хәжәттәрен үтергә Аллаһ етәлер. Тәхҡиҡ Аллаһ Үҙенең эштәрен еренә еткереүсе, әлбиттә, Аллаһ нәмәгә сик үлсәү куйды.\nХатындарығыҙҙан ҡартлыҡ сәбәпле күремдән туҡтаған ҡатындар һәм күрем күрмәй торған бик йәш ҡатындар талаҡ ителһәләр, ғиҙҙәттәре тураһында шикләнһәгеҙ, уларҙың ғиҙҙәттәре өс айҙыр, үә йөклө ҡатындарҙың ғиҙҙәттәре балаларын тыуҙырғансылыр. Шулай ҙа кемдер Аллаһуҙан ҡурҡһа, ҡатын ҡорһағындағы балаһын йәшермәһә, Аллаһ уның һәр эшендә еңеллек бирер.\nБылар Аллаһуның хөкөмдәрелер, уларҙы һеҙҙең өсөн иңдерҙе. Берәү Аллаһуҙан ҡурҡһа, Уның хөкөмдәрен боҙоуҙан һаҡланһа, ул кешенең гөнаһтарын ҡаплар һәм әжерен олуғ ҡылыр.\nУл талаҡ ҡылған ҡатындарығыҙҙы үҙегеҙ торған өйҙәрегеҙҙең береһендә тотоғоҙ үә көсөгөҙ еткәнсе тәрбиәләгеҙ, үә уларға зарар тейҙермәгеҙ,өйҙән сығып китергә мәжбүр итер өсөн. Әгәр ул талаҡ ителгән ҡатындар йөклө булһалар, уларҙы ашатығыҙ, кейендерегеҙ, балаларын тыуҙырғандарына тиклем. Әгәр тыуҙырған балаларын һеҙҙең өсөн имеҙһәләр, имеҙгәндәре өсөн хаҡын түләгеҙ, хатта үҙ-ара шәриғәткә мыуафиҡ кәңәштәрҙе ҡабул итегеҙ. Әгәр ир-ат балаһын имеҙгән өсөн талаҡ ҡылған ҡатынына хаҡын түләргә ауырһынһа йәки ҡатын балаһын имеҙергә ауырһынһа, ул ваҡытта баланы икенсе бер ят ҡатын имеҙер.\nИркен тормышло ир кеше талаҡ ҡылған ҡатынына йәки бала имеҙеүсе ҡатынға иркенерәк итеп бирһен үҙенең байлығынан, әммә түбән тормышло ярлы булһа, Аллаһ биргәндән көсө еткән ҡәҙәрле бирһен. Бит Аллаһ һис кемде бирергә көсләмәй, ләкин Үҙе биргән тиклем генә көс һалдырыр. Ярлы үә ауыр тормоштан һуң Аллаһ донъяла йәки ахирәттә бер аҙҙан тормышто бай иркен ҡылыр.\nКүпме ҡала кешеләре Раббыларының әмеренән үә рәсүлдәрҙең әмеренән баш тарттылар, Беҙ уларҙы хисап ҡылдыҡ ҡаты хисап менән, шулай ҙа уларға ғазап ҡылдыҡ ҡот осҡос ут ғазабы менән.\nУлар татынылар Аллаһуға ҡаршы булған эштәренең имгәген, үә уларҙың да эштәренең аҙағы әғазап, ҡайғы булды.\nАллаһ уларға ҡаты яза әҙерләне. Аллаһуҙан ҡурҡығыҙ, гонаһтарҙан һаҡланығыҙ, ий ғаҡыл ияләре! Иман килтергән кешеләр, тәхҡиҡ Аллаһ һеҙгә иңдерҙе һеҙҙе уятыусы үә тура юлды күрһәтеүсе Ҡоръәнде.\nҺеҙгә һиҙәйәткә саҡырыусы рәсүлде күндерҙе, ул рәсүл һеҙгә уҡыйҙыр Аллаһуның асыҡ һөйләп бирелгән аяттарын, Ҡөрьәнгә ышанып уның юлы менән изге ғәмәлдәр ҡылған кешеләрҙе динһеҙлек яһилиәт ҡараңғылығынан иман үә мәғрифәт яҡтылығына сығармаҡ өсөн. Берәүе Аллаһуға иман килтереп яҡшы эштәр эшләһә, изге ғәмәлдәр ҡылһа, ул кешене Аллаһ аҫтарынан йылғалар аға торған йәннәттәргә кертер, улар унда мәңге ҡалырҙар. Тәхҡиҡ Аллаһ йәннәт әһелдәренә ризыҡты күркәм ҡылды.\nУл – Аллаһ күкте ете ҡат итеп халыҡ ҡылды һәм ерҙе лә күк кеүек ете ҡат итеп халыҡ ҡылды. Аллаһ хөкөмө ер илә күк араһында йөрөр, тәхҡиҡ Аллаһуның һәр нәмәгә көсө еткәнлеген кешеләр белһендәр өсөн һәм һеҙҙең белеүегеҙ өсөн дә тәхҡиҡ Аллаһуның һәр нәмәне белем менән әйләндереп алғанлығын белеүегеҙ өсөн.\nАт-Таләҡ сүрәһе Викимилектә\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ат-Таләҡ_сүрәһе&oldid=919892 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 23 ноябрь 2019 в 19:35\nБыл бит һуңғы тапҡыр 19:35 23 ноябрь 2019 үҙгәртелгән.


114 (27516) » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Яңы номер » 114 (27516)\n№ 114 (27516) 3 октябрь 2018 йыл\n“Башҡортостан” гәзитенең 3 октябрь һанына күҙәтеү.\nБөгөнгө һандың 1-се битендә Башҡортостандың мәғариф министры Гөлназ Шафиҡованың республиканың һәләтле балалары менән осрашыуынан репортаж бирелгән. Сираттағы яҙмала Бүздәк сөгөлдөрсөләренең быйылғы уңышы барланған.\n2-се бит мәҡәләләрендә Күгәрсен районында – еңел сәнәғәттең, Салауат районында балыҡсылыҡтың үҫеше хәбәр ителгән. “Хеҙмәт кешеһе” рубрикаһында Өфөләге торлаҡ хужалығы хеҙмәткәре эше яҡтыртылған. Шулай уҡ был биттә республика төбәктәренән, атап әйткәндә, Әбйәлил, Нуриман, Стәрлетамаҡ һәм башҡа райондарҙан, килгән яңылыҡтар урын алған.\n3-сө биттә иғтибар үҙәгендә – Көйөргәҙе районы. Махсус сығарылышта төбәк етәксеһе менән ҡоролған әңгәмә тәҡдим ителгән, психоневрология интернаты тормошо, ҡалдыҡ һыу таҙартыу ҡоролмаһын киңәйтеү һәм үҙгәртеп ҡороу эше яҡтыртылған.\n4-се биттә – “Мөхәббәт баҡсаһы” махсус сығарылышы. Унда был юлы айыҡ туй үткәреү, тәүге һөйөүҙең онотолмауы, йәшләй ғаилә ҡороу темалары күтәрелгән.


Ғәйепһеҙ милиционер ярты йыл рәшәткә артында ултырып сыҡҡан\nБашҡортостанда президент һайлауҙары үтеүенә тиҙҙән йыл ярым тула. Әммә ҡайһы бер "ҡара пиар" ҡорбандары яңы саҡ иҫенә килә башланы.\nИң ныҡ зыян күргәне башҡорт милицияһылыр, моғайын. Мәҫәлән, Белорет\nҡалаһы һәм районының эске эштәр идаралығы хеҙмәткәре милици я капитаны Азат Бурановҡа суд уны барлыҡ статьялар буйынса тулыһынса аҡлаған сы ярты йыл буйы рәшәткә артында ултырырға тура килә.\n- Барыһы ла 2003 йылдың июнендә башланды, - тип һөйләй Бу ранов. - Иртә менән фатирға Белорет район - ара прокуратура хеҙмәткәрҙәре, милиция килеп инде һәм миңә ҡарата ике енәйәт эше асылыуы тураһында белдерҙе: хеҙмәт урынында ялған документ яһау һәм вазифауи хоҡуҡтарҙы арттырыу сәбәпле уның ауыр эҙемтәләргә алып килеүе. Мин аптырап ҡалд ым, сөнки бер ниндәй ҙә ғәйебем юҡлығын беләм.\nТәүге ғәйепләүҙең сәбәпһеҙ булыуы тиҙ арала асыҡлана. Ике нсеһенә килгәндә, уның тамырҙары 2000 йылға алып китә. Ул ваҡытта иҡ тисади енәйәттәргә ҡаршы көрәш бүлеге начальнигы Азат Буранов 60 ме ң һумлыҡ\nяғыулыҡ - майлау материалдары урлауҙа ғәйепләнгән Юнысов бу йынса эш алып бара. Енәйәт эше асылып өс ай самаһы ваҡыт үткәндән һуң\nЮнысов вафат була, эш судҡа алып барып еткерелмәй ҡала. Уның үлемен ә сәбәпсе булып оҙайлы ваҡыт эсендә наркотиктар ҡулланыуы тора (был т икшереү сиктәрендә үткәрелгән эксгумация һөҙөмтәһендә асыҡлана).\n2000 йылда барыһы ла асыҡ кеүек ине, ә өс йылдан һуң мине\nЮнысовтың үлемендә ғәйепләнеләр, - ти Азат Буранов. - Йәнәһе мин һорау\nалыу ваҡытында көс ҡулланғанмын, был ауыр эҙемтәләргә килтергән. Урындағы гәзит был турала мәҡәлә лә яҙып сығарҙы, тик мин нисектер уғ а иғтибар бирмәнем, сөнки үҙемде ғәйепле тип тойманым.\nҒаризаны Юнысовтың ҡарт ата - әсәһе яҙа. Әммә, Бурановтың\nфекеренсә, инициатива бында уларҙан түгел, ә үҙҙәренең "заказсылары" ал дында "эш күрһәтергә" теләп ҡойроҡ болғаған бәғзе бер хоҡуҡ Zаҡлаусыларҙан килә.\n2004 йылдың туғыҙынсы сентябрендә Азат Буранов ҡулға алын а. Ошо ваҡыт тағы бер әллә ҡасанғы эпизод килеп сыға: йәнәһе\n1998 йылда Буранов ЮХХДИ посында Ишбирҙин фамилиялы кешене резина таяҡ менән туҡмаған. "Зыян күреүсе" үҙе әйтеүенсә, уның милиционерға ҡарата бер дәғүәһе\nлә юҡ, ул ғариза ла яҙмаған: кемдер быны уның исеменән эшләгән.\n- Тикшереү эше барышында миңә бер нисә тапҡыр милициялағы\nэшемде ҡалдырырға тәҡдим иттеләр, - тип Азат Буранов. - Әммә минең\nкитергә теләгем юҡ ине, өҫтәүенә коллегаларым да минең өсөн\nихлас борсолдо, улар минең ғәйепһеҙ булыуымда бер минутҡа л а шикләнмәне.\n- Азат Буранов милицияла ун йылдан ашыу эшләй, - ти Белор ет ҡала һәм районы эске эштәр идаралығы хеҙмәткәре милиция майоры Сергей\nМартов. - Был йылдар эсендә ул үҙен бары тик ыңғай яҡтан ғы на күрһәтте. Эшендә ул тыныс кеше, әммә талапсан, һәм башҡаларға ғына түгел, беренс е сиратта үҙенә ҡарата. Беҙ бар коллектив менән уны аҡлаясаҡтарына ыша ндыҡ.\nҺәм шулай килеп сыға ла. Быйылғы йылдың март айында суд А зат Бурановты ғәйепһеҙ тип таныны. Ул үҙенең туған коллетивы на әйләнеп ҡайтты һәм бөгөн өлкән участковый вазифаһын башҡа ра.\nОшо арала милиционер уға прокуратура хеҙмәткәрҙәре тараф ынан килтерелгән әхлаҡи зыянды ҡаплатыу буйынса судҡа мөрәжәғәт и тергә уйлай. - Бындай хәл һәр беребеҙ менән булыуы мөмкин,\n- ти Буранов. - Әммә законға ышанырға кәрәк: ғәҙеллек барыбер еңеп сығасаҡ.


Дезоморфин – республикала иң хәтәр наркотик // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nДезоморфин – республикала иң хәтәр наркотик\n9:01, 23 июня 2010 Йәмғиәт\nБашҡортостанда наркотиктар араһында бөгөн иң хәтәре – дезоморфин. Был турала «Башинформ» агентлығында үткәрелгән матбуғат конференцияһында республика наркология диспансерының баш врачы Илдар Байков хәбәр итте. Наркотик матдәнең был төрөнә элек героин ҡулланған кешеләр әүҙем күсә. Бының сәбәбе икәү: дезоморфин арзан, һәм уны әҙерләү артыҡ ҡыйын түгел.\n— Ингредиенттарҙы рецептһыҙ теләгән бер аптекала һатып алырға һәм 40 минут эсендә доза әҙерләргә мөмкин, — тип аңлата Илдар Рәшит улы. – Был бәләнең яртыһы ғына әле. Иң ҡурҡынысы шунда, дезоморфин составына теләһә нимәне, мәҫәлән, бензин ҡушырға мөмкин. Был бәйләнгәнлек беренсе дозанан уҡ барлыҡҡа килеүенә килтерә. Дезоморфинды юҡҡа ғына «крокодил» тип атамайҙар. Унан тире ҡата, шуға ла крокодил тиреһе менән сағыштыралар. Етмәһә, кешенең бөтә ағзалары ла зарарлана. Наркотиктың был төрөн ҡулланыусыны дауалауы сиктән тыш ауыр.\nМатбуғат конференцияһында ҡатнашыусылар дезоморфинды таратыуға ҡаршы көрәш һәм наркоманияны иҫкәртеү сараларын тикшерҙе.\nБылтыр Башҡортостан территорияһында меңгә яҡын хәүефле наркотикты ҡулланыу осрағы асыҡланған. Быйыл уларҙың һаны бөгөнгә 400-ҙән ашыу тәшкил итә.


Көнбайыш - Howling Pixel\nКөнбайыш — Донъяның Ҡояш байыған тарафы.\nА́зия — Ер йөҙөнөң иң ҙур киҫәге, Европа менән бергә Евразия ҡитғаһын хасил итә. Майҙаны (утрауҙар менән бергә) — 43,4 млн км² самаһы. Халҡы — 4,2 млрд кеше (2012) (Ер халҡының 60,5 %). Азия донъяның үҫеш кисереүсе иң ҙур төбәге булып тора.\nАмерика Ҡушма Штаттары (ингл. The United States of America, USA) — Төньяҡ Америкала урынлашҡан дәүләт. Майҙаны буйынса донъяла дүртенсе (9 518 900 км²), халыҡ һаны буйынса өсөнсө (304 млн кеше) урында тора. Баш ҡалаһы — Вашингтон.\nАмерика Ҡушма Штаттары төньяҡта Канада, көньяҡта Мексика менән сиктәш. Көнбайыш яры Тымыҡ океан, көнсығыш яры Атлантик океан менән йыуыла. Административ яҡтан ил 50 штатҡа һәм 1 федераль округҡа (Колумбия) бүленә.\nАҠШ-ла юридик рәүештә рәсми тел юҡ.\nАҠШ ҙур иҡтисад ҡеүәте, иң ҙур армия менән донъяла тәьҫир итеү үҙәге булып тора. Башҡа илдәргә мәҙәни, фән, йәмғиәт, сәйәсәт яҡтан ҙур йоғонто яһай.\nАрхангельск өлкәһе — өлкә, Рәсәй Федерацияһы төбәге, Төньяҡ-Көнбайыш федераль округына инә .\nБелоруссия (бел. Рэспубліка Беларусь ), рәсми исеме — Беларусь Республикаһы (белор. Республика Беларусь ), рәсми ҡыҫҡартылмаһы Беларусь — Көнсығыш Европа дәүләте. 2016 йылдың башына халҡы 9 498 700 кеше тәшкил итә, территорияһы — 207 600 км². Халыҡтың һаны буйынса туҡһан өсөнсө урынды биләй һәм территорияһы буйынса донъяла һикһән дүртенсе урында.\nБөйөк Ватан һуғышы (22 июнь 1941 йыл — 9 май 1945 йыл) — Совет Социалистик Республикалар Союзының үҙ территорияһына баҫып ингән нацистик Германияға һәм уның Европалағы союздаштарына (Венгрия, Италия, Румыния, Словакия, Финляндия, Хорватия) ҡаршы һуғышы. Ҡыҙыл Армияһының еңеүе һәм Германия ҡораллы көстәренең бер һүҙһеҙ капитуляцияһы менән тамамланған Икенсе донъя һуғышының мөһим өлөшө. Көнбайыш илдәрендә — Көнсығыш фронт, Германияла шулай уҡ Немец-Совет һуғышы тип атала.\nӨсөнсө рейхтың хәрби-сәйәси етәкселеге йәшен тиҙлегендәге һуғыш стратегияһына иҫәп тота («блицкриг») һәм Советтар союзына ҡаршы 21-се һанлы директиваға ярашлы «Барбаросса» планы кодлы исем алған агрессия планын әҙерләй. СССР-ға ҡаршы һуғышта совет дәүләтен юҡҡа сығарыу, уның байлыҡтарын тартып алыу, халҡының төп өлөшөн физик яҡтан юҡ итеү, Уралға тиклем ил территорияһын «германлаштырыу» маҡсаты ҡуйыла. Совет халҡы өсөн Бөйөк Ватан һуғышы тыуған илдең азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғо өсөн ғәҙеллек һуғышы һәм Европала нацизмды бөтөрөүгә йүнәлтелгән азатлыҡ һуғышы була.\nҺуғыш барышында Советтар Союзы Гитлерға ҡаршы коалиция составында Германияның һәм уның союздаштарына иң ҙур зыян килтерә һәм хәл иткес еңелеүгә дусар итә, үҙенең территорияһынан баҫҡынсыларҙы ҡыуып сығара һәм Үҙәк һәм Көнсығыш илдәрен нацизмдан ҡотолдороп, Европала уның тар-мар ителеүендә хәл иткес роль уйнай. 1945—1946 йылдарҙа Нюрнберг трибуналы нацистик Германияның бөтә донъяға ҡаршы агрессив һуғыш башлауына, хәрби енәйәттәргә, тыныслыҡ һәм кешелеклеккә ҡаршы енәйәттәренә баһа бирҙе, шулай уҡ донъя хакимлығына ынтылыусы нацист енәйәтселәренә хөкөм ҡарары сығара.\nИслам (ғәрәпсә الإسلام — Аллаһҡа бирелеү, тоғролоҡ) — донъя диндәренең береһе; донъялағы киң таралыш алған диндәрҙең береһе; Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша нигеҙләнгән дин; Мөхәммәт Пәйғәмбәргә (570—632) ебәрелгән Ҡөрьән китабында ҡанунлаштырылған мосолман дине. Аллаһы тәғәләнең һуңғы Пәйғәмбәре Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша кешеләргә ебәргән һуңғы илаһи дине. Беҙҙең эраның VII быуат баштарында Аллаһы тәғәләнең илсеһе Мөхәммәт Пәйғәмбәр тарафынын Көнбайыш Ғәрәбстанда киң тарала башлай. Мосолмандар инаныуынса, Аллаһы тәғәлә Мөхәммәт Пәйғәмбәр аша кешеләргә Ҡөрьәнде иңдергән.\nКоми Республикаһы (коми-зыр. Коми Республика) — Рәсәй Федерацияһы составындағы республика. Төньяҡ-Көнбайыш федераль округы составына инә.\nБаш ҡалаһы — Сыктывкар.\nКоми (Зырян) автономиялы өлкәһе булараҡ 1921 йылдың 22 авгусында ойошторола. 1936 йылдың 5 декабрендә Коми АССР-ы тип үҙгәртелә.\n1992 йылдың 26 майында Рәсәй Федерацияһы составындағы республика — Коми ССР-ы тип үҙгәртелә, 1993 йылдың 12 ғинуарынан — Коми Республикаһы.\nСвердло́вск өлкәһе — Рәсәй Федерацияһы субъекты, Урал федераль округына ингән өлкә. Башҡортостан Республикаһы, Пермь крайы, Төмән, Ҡурған һәм Силәбе өлкәләре менән сиктәш. Көньяҡ өлөшө Тарихи Башҡортостан биләмәләренә инә.\nСәғәт бүлкәтенең ике төп төшөнсәһе бар:\nГеографик сәғәт бүлкәте — Ер шары өҫтөндәге 15°-лы шартлы һыҙат (урта меридианға ± 7,5°). Нолле сәғәт бүлкәтенең уртаҡ меридианы булып Гринвич меридианы һанала.\nАдминистратив сәғәт бүлкәте (Рәсәйҙә, 1919 йылдан 2011 йылға тиклем был төшөнсә сәғәт зонаһы төшөнсәһенә тура килмәгән, сөнки айырым территорияларҙа күрше сәғәт бүлкәттәре ваҡытын ҡулланыу рөхсәт ителгән) — ҡайһы бер ҡанундарға ярашлы, билдәле бер рәсми ваҡыт булдырылған ер ѳҫтѳ участкаһы. Ҡағиҙә булараҡ, административ сәғәт бүлкәте төшөнсәһенә тағы ла календар датаһы инә — был ваҡытта UTC−10:00 һәм UTC+14:00 бүлкәттәре, уларҙа бер үк тәүлек сәғәте булыуға ҡарамаҫтан, төрлө тип һанала.Сәғәт бүлкәттәренең формалашыуы бер яҡтан Ерҙең үҙ күсәрендә әйләнеүенә, ә икенсе яҡтан яҡынса тигеҙ булған төбәк ваҡыты (уларҙың айырмалары бер сәғәткә бүленә) менән территорияларҙы (ваҡыт зоналары) билдәләүгә бәйле. Һөҙөмтәлә 24 административ сәғәт бүлкәте һәм улар әҙме-күпме булһа ла географик сәғәт бүлкәттәренә яҡын булырға тейеш тигән ҡарарға килгәндәр. Гринвич меридианы, нолле сәғәт меридианы, урта меридиан (UTC±00:00) иҫәпләү нөктәһе тип ҡабул ителгән.\nХәҙер ваҡыт Гринвич ваҡыты (GMT) урынына индерелгән Бөтә донъя координациялы ваҡыт (UTC) менән урынлаштырыла. UTC шкалаһы халыҡ-ара атом ваҡытының (TAI) тигеҙ үлсәмле шкалаһында нигеҙләнә һәм ҡулланыуға уңайлыраҡ булып тора. Сәғәт бүлкәттәре UTC-тан ыңғай (нолле меридиандандан көнсығышҡа) һәм кире (нолле меридиандан көнбайышҡа) яҡтарға үҙгәрә ала. UTC буйынса ваҡыт ҡышҡы һәм йәйге ваҡытҡа бер ваҡытта ла күсерелмәй.\nТатар теле — татар халҡының милли теле, Татарстан Республикаһының дәүләт теле. Төрки телдәренең ҡыпсаҡ төркөмөнөң ҡыпсаҡ-булғар төркөмсәһенә ҡарай.\nМорфологик тибы буйынса агглютинатив телдәр иҫәбенә инә.\nТатар һөйләү теле ике диалекттан тора:\nЫрымбур губернаһы (виләйәте) — XVIII—XIX быуатта Рәсәй империяһының административ берәмеге (өлкәһе); хәҙерге Ырымбур өлкәһе, өлөшләтә Башҡортостан һәм Татарстан республикалары, Силәбе, Ҡурған, Һамар, Һарытау өлкәләренә һәм Ҡаҙағстандың Атырау һәм Көнбайыш Ҡаҙағстан өлкәләренә тура килә. Үҙәге — Ырымбур ҡалаһы.


Инфоурок / Другое / Конспекты / Инша "Региондың эшҡыуарлыҡ тарихы"\nРеспублика-ара иншалар конкурсы\n«Республикама дан йырлайым!»\nРегиондың эшҡыуарлыҡ тарихы\nБашҡарыусы: Ҡыямова Лийә Наил ҡыҙы, Башҡортостан Республикаһы Нефтекама ҡалаһы ҡала округының 12-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһының 11-се б класы уҡыусыһы\nТикшересе: башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әхмәтшина Әлфирә Рәхимйән ҡыҙы.\nБашҡортостан! Һинең икһеҙ-сикһеҙ яландарың ғына ла, көмөштәй таҙа һыулы йылға-күлдәрең генә лә, йәнлеккә, емеш-еләккә бай ҡуйы урмандарың ғына ла, алтынға ла, көмөш, йәшмә, гәлсәргә лә тулы тауҙарың ғына ла мәҙхиә йырларлыҡ күренеш. Тик был йыр ошо ерҙәрҙә быуаттар буйына ерегеп йәшәгән халҡың, уларҙың тормошо, көнкүреше, кәсептәре тураһында яҙылмаһа тулы булмаҫ ине.\nБик борондан башҡорт халҡы һинең төбәкте үҙ иткән. Таулы, урманлы райондарыңда һунарсылыҡ, солоҡсолоҡ, шөғөлө үҫешкән булған. Кәрәге сыҡҡас тоҙ сығарыу, тимер, баҡыр, башҡа металдарҙы эшкәртеү алға киткән. Ҡорал, йорт йыһаздары етештерелгән. Тигеҙлек ерҙәрҙә йәшәгән халыҡ игенселекте алға ебәреү, йылҡысылыҡ файҙалы икәнде аңлаған. Таҙа һыулы йылға-күлдәреңдә балыҡ тотҡан. Үҙенән артҡанын ҡарыуан-ҡарыуан итеп сит яҡтарға илтеп һатҡан, алыш-биреш алып барған.\nСоциализм төҙөү осоронда бәләкәй һәм ҙур эшҡыуарлыҡ икенсе төр формаларға кергән, халыҡты ҙур ойошмаларға йәлеп итеп эшләтеү яҡшыраҡ тип иҫәпләгән. Был осорҙо мин әлегә тиргәп тә, бөтөрөп тә ташламайым, һәр нимәнең яҡшы һәм насар яҡтары була. Тик был осорҙа беҙ аңлаған эшҡыуарлыҡ күренеше туҡтап ҡалған.\nҺәм хәҙер инде… Тарих куласаһы кире ҡайта! Тоҙ Иләүҙәр Соль Илецк булып китһә лә, социализм осоронда коллективлашыу-колхозлашыу кеүек дау үтһә лә, Ҡарыуанһарайҙар ситтә ҡалһа ла һин элеккесә бай, төрлө сәнәғәт ойошмаларын үҫтерерлек регион булып ҡалаһың. Бының өсөн бөтә мөмкинселектәр дә бар. Урманлы таулы көньяҡ ерҙәреңдә, тиңе булмаған тәбиғәтле ерҙәрҙә йәшәгән кешеләрең экотуризм, агротуризм кеүек юҫыҡта эшләй башланылар. Әлегә был йүнәлештә эшең туплана ғына әле. Донъя кимәлендә билдәле булған ҡурсаулыҡтарыбыҙҙы, шарлауыҡтарыбыҙҙы, данлыҡлы мәмерйәләребеҙҙе, уникаль үҫемлек һәм хайуандар донъябыҙҙы киң аудиторияға күрһәтергә мөмкинселегебеҙ юҡ. Был кимәлгә ярашлы сервис, инфроструктура булдыра алмайбыҙ. Үҙебеҙ ҙә йәмле Ағиҙел буйҙарына барып ял итеүгә ҡарағанда Египет, Төркиә һәм башҡа экзотик илдәрҙе һайлайбыҙ.\nШул илдәрҙә йөрөгәндә күргәнем бар: төрлө ҡабырсаҡ, таштарҙан да сувенирҙар эшләп һатып ғаиләләренә аҡса табырлыҡ кәсеп ойошторған кешеләр бар. Ә беҙҙең Башҡортостанда ниндәй генә аҫыл таштар, төҫлө металдар юҡ! Билдәле, бындай ваҡ кәсепселек заманса йыһазландырылған заводтар менән тиңләшә алмаясаҡ, шулай ҙа таҙа конкуренция ойоштороу насар булмаҫ ине (башҡорт теле дәрестәрендә генә ишетеп белгән беләҙек, йөҙөк, һырға кеүек һүҙҙәр беҙ-ҡыҙҙарҙың көндә ҡуллана торған лексиконына керһә насар тип әйтмәҫ инек).\nШуныһы ҡыуаныслы, үҙгәртеп ҡороу заманында үҙ көндәрен үҙҙәре күреүгә ҡалдырылған колхоздар терелә, улар урынына акционерҙар йәмғиәттәре, фермер хужалыҡтары аяҡҡа баҫа. Ҡортсолоҡ, йылҡысылыҡ элек булмаған кимәлдә үҫеш ала. Йәшелсә-емеш етештереүселәр күбәйгәне һиҙелә.\nБына үҙебеҙҙең ҡаланы ғына алайыҡ. Ниндәй төр эшҡыуарҙар ғына юҡ: берәүҙәрҙең әҙер тауарҙы килтереп һатырлыҡ магазиндары бар (хатта магазиндар селтәре ойоштороп ебәреүселәр ҙә күп), икенселәр икмәк бешерә, хатта берәүҙәр шарҙарҙан ҡоштар, сәскәләр, йәнлектәр эшләп хаталар, бер йүнселдәр ашхана, ресторандар асып халыҡты туйындыра, бер төр кешеләр машинаңды ремонтлап, хатта йыуып та бирә, берәүҙәр фатирҙарға ремонт эшләй, бар теләгеңде үтәй, ҡайһы берәүҙәр элеккесә сәғәт ремонтлай, сәк-сәк бешерә, кейем тегә. Һәр кем тормошта үҙенең «ниша»һын табырға тырыша.\nБына үҙемдең ата-әсәйемде генә алайым. Улар минең ғорурлығым. Мәктәптә лә, иптәштәре араһында ла улар тураһында һүҙ сыҡһа кешеләрҙең миңә саҡ ҡына көнләшкәндәрен һиҙәм. Уларҙың кәсебенән мин оялмайым. Улар-паромсылар. Башҡортостан менән Удмуртия араһын яҡынайтыусылар. Меңәрләгән кешегә ярҙам ҡулы һуҙыусылар. Иртә яҙҙан ҡара көҙгә тиклем Кама йылғаһында эшләүселәр. Бирьяҡтан аръяҡҡа сығырға теҙелешеп килгән машиналарға ярҙам итеүселәр. Улар был эштә бик күп йылдар эшләй инде. Тупланған, татыу коллективтары, терәк булырлыҡ ярҙамсылары бар.\nКлассташтарымдың ата-әсәләре лә шундай йүнселдәр: Юлияның атаһы кирбес эшләй, Даринаның әсәһе кейем һата, Аринаның әсәһе фатир табырға ярҙамлаша, Сильвия һәм Алинаның әсәләре ашнаҡсылар, Радмиланың атаһы нефтсе, Карина менән Регинаның ата-әсәһе шәхси эшҡыуарҙар.\nМинең уйымса күбебеҙҙең ата-әсәләребеҙ үҙҙәренең эштәрен беҙгә ҡалдырырға уйлай. Юҡҡа ғына социаль-гуманитар профилле класта уҡымайбыҙ. Тарихтың үҫешен күҙаллау, йәмғиәтте өйрәнеү фәнен, экономика һәм хоҡуҡты өйрәнеү беҙҙең “атыбыҙ”. Бөгөндән арабыҙҙа үҙҙәренә бәләкәй кәсеп табып ҡулаҡса эшләүсе Диана, Сабина, Юлия, Дарина, Карина,тағы бер Каринаны иҫкә алмай китә алмайым. Тарихтың киләсәге беҙҙең ҡулда! Айыҡ аҡыл, ҡайнар теләк менән яҡындарыбыҙға, ғаиләбеҙгә, тимәк, Тыуған илгә терәк булырбыҙ тип уйлайым. Беҙҙең өлгө алырлыҡ кешеләребеҙ, үрнәгебеҙ бар. Улар—ата-әсәләр! Беҙҙең Республика, тоташы менән Рәсәй яңы эшҡыуарлыҡ кимәленә сыға. Заман талабына ярашлы «Яҡшыраҡ һәм тиҙерәк» девизы аҫтында эшләргә тейешле быуын старт һыҙығына баҫа! Яңы быуын Исмәғил Тасимовтар, Батыршалар, Бәндәбикәләр тарихҡа кирегә ҡайта!\nНомер материала: ДВ-119408


Тәрән эҙ ҡалдырған шәхестәр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Рухиәт » Тәрән эҙ ҡалдырған шәхестәр\nБаймаҡ ерендәге ваҡиғаларға тарихсылар ниндәй баһа бирә?\nБеҙҙең быуат үтер, асылырҙар\nҠаты ишектәре архивтарҙың.\nҒаләм күрер тарихыбыҙҙың\nЯҡты данын һәм «аҡ таптары»н.\n«Алла»ларҙың ысын йөҙө асылып,\nӘммә тик иң бөйөк эштәр генә\nМәңге бөйөк булып ҡалырлыҡ.\nБаймаҡ төбәге тәбиғәт байлыҡтары менән генә түгел, иҫ киткес милли йолалары һәм мәҙәни-тарихи мираҫы йәһәтенән дә үҙенсәлекле. Башҡортостандың артабанғы үҫешенә йоғонто яһаған иң мөһим тарихи ваҡиғалар тап ошонда барған. Баймаҡ районында сәсәндәр Хәмит Әлмөхәмәтов һәм Ғәбит Арғынбаевтан үлемһеҙ “Урал батыр” эпосы яҙып алынған, XVIII быуатта был тарафта батша властарының башбаштаҡлығына ҡаршы ихтилалдар ойошторолған.\nБыл ерҙәр – данлыҡлы Алдар батыр, алтын сәнәғәтселәре, меценат Рәмиевтәр төбәге, шағирҙар, ҡурайсыларҙың тыуған ере, башҡорт халҡының рухи мираҫын һаҡлаусы изге тупраҡ. XX быуаттың бөйөк ваҡиғаларының береһе һаналған автономиялы республика төҙөү ҙә Баймаҡ районы менән бәйле.\n100 йыл элек Темәс ауылында Башҡортостандың автономияһы иғлан ителә, беренсе башҡорт Хөкүмәте төҙөлә. Быға батша хөкүмәтен юҡҡа сығарған һәм киләсәккә демократик үҙгәрештәр вәғәҙә иткән Февраль революцияһы сәбәпсе була. Башҡортостан автономияһының бер быуатлыҡ тарихы милләттәрҙең үҙбилдәләнеш хоҡуғының һәм суверенлы башҡорт дәүләтселегенең ғәмәлгә ашыуын дәлилләй. Боронғо тарихы булған һәм оҙайлы быуаттар буйы рус дәүләте составында йәшәгән башҡорт халҡы үҙаллы үҫеш юлына баҫты.\nБөгөнгө демократик институттарҙы нығытыу менән бер үк ваҡытта “власть вертикалдәрен” көсәйтеүгә ынтылыш һәм милли республикаларҙың хоҡуҡтарын сикләү дауам иткән заманда суверенитет проблемаһы һәм халыҡтарҙың үҙбилдәләнеш хоҡуғы айырыуса актуаль, шуға күрә автономияның 100 йыллығына бәйле был темаға ҡарата сәйәсмәндәрҙең һәм тарихсыларҙың ҡыҙыҡһыныуы бермә-бер артты. Уҡыусыларҙы патриотик рухта тәрбиәләү бурысы тарих уҡытыусыларын да был мәсьәләне төрлө яҡлы өйрәнергә мәжбүр итә, сөнки Баймаҡ төбәге төрлө тарихи сығанаҡтарға бай. Темәс ауылының тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейында тупланған яҙма сығанаҡтар һәм табылдыҡтар героик һәм шул уҡ ваҡытта фажиғәле үткәнебеҙҙе күҙалларға ярҙам итә. Сығанаҡтарҙы өйрәнеүгә йүнәлтелгән музей дәрестәре, экскурсиялар уҡыусыларҙа Башҡортостандың автономияһы тарихы кеүек ҡатмарлы теманы ла ентекле өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу уята.\nБашҡорт милли республикаһының үҫеш юлы проблемаһы өҫтөндә билдәле тарихсылар – Башҡортостан тарихы буйынса күп һанлы ғилми хеҙмәттәр һәм әсбаптар авторҙары Б.Х. Юлдашбаев, М.М. Ҡолшәрипов эшләне. Ғалимдар башҡорт милләтенең барлыҡҡа килеү барышын, 1917 йылғы милли хәрәкәттең характерын һәм билдәле шәхестәрҙең яңы дәүләтселекте төҙөүҙә ролен өйрәнә, фактик материалдар нигеҙендә объектив баһа бирә.\nБашҡортостан Фәндәр академияһы академигы, фәлсәфәүи фәндәр докторы Ф. Фәйзуллин Рәсәй Федерацияһы составында Башҡортостандың дәүләтселеге һәм суверенитеты үҫешенең хәҙерге этабын үҙенең мәҡәләһендә төплө аса. Автор федерализм, демократия һәм суверенитет принциптарын үтәгәндә генә дәүләтте тарҡалыуҙан һаҡларға була тип иҫәпләй.\nАзат Ярмуллин “Башҡорт республикаһының башында” (“У истоков Башкирской республики”) исемле хеҙмәтендә Башҡорт милли хәрәкәте эшмәкәрҙәренең индергән өлөшө тураһында бәйән итә. Азат Шәкирйән улының ярҙамы менән башҡорт автономияһын төҙөүҙә әһәмиәтле роль уйнаған тиҫтәләгән шәхестәрҙең исеме тергеҙелде.\nҺәр халыҡ үҙенең арҙаҡлы шәхестәре менән ғорурланырға хаҡлы. Ә уларҙы белеү һәм ошо геройҙар миҫалында үҫеп килеүсе быуынды тәрбиәләү – һәр тарих уҡытыусыһының бурысы. Көслө шәхестәр – шәхси әхлаҡи һәм ихтыяр көсө аңдарында, эштәрендә сағылған ысын лидерҙар. Башҡорт милли хәрәкәте лидеры, Автономиялы Башҡортостанға нигеҙ һалған, көнсығышты өйрәнгән Әхмәт-Зәки Әхмәтшаһ улы Вәлидов та (эмиграцияла Әхмәт-Зәки Вәлиди Туған) ошо сифаттарға эйә була.\nАзат Ярмуллин үҙенең “Башҡорт республикаһының башында” (“У истоков Башкирской республики”) тигән хеҙмәтендә былай тип яҙа:\n“1916 йылда Әхмәт-Зәки Вәлидовты 4-се Дәүләт думаһының мосолман фракцияһы янындағы Өфө губернаһы вәкиле сифатында Петроградҡа ебәрәләр. Уның сәйәси эшмәкәрлеге ошо мәлдә башлана. 1917 йылғы Февраль революцияһынан һуң Вәлидов Рәсәйҙең федератив республика ҡоролошо һәм мосолман халыҡтарының милли-территориаль автономияһы өсөн әүҙем сығыш яһай, башҡорт делегацияһы етәксе орган – милли хәрәкәттең Башҡорт өлкә бюроһын ойоштора”.\nБашҡорттарҙың дәүләтселеген төҙөүҙә беренсе аҙым – 1917 йылдың 11 ноябрендә башҡорт Шураһының беренсе фарманы менән баҫма сығарыу була. Унда автономияға дәғүә раҫлана. Башҡорт халҡы нейтралитет яҡлы һәм дәүләтселекте үҙаллы, демократик юл менән үҫтерергә теләген белдерә. 1917 йылдың 15 ноябрендә Кесе Башҡортостан сиктәрендә Башҡортостандың автономияһы иғлан ителә. Был “Рәсәй халыҡтарының хоҡуҡтары декларацияһы” (2 ноябрь, 1917) буйынса милләттәрҙең үҙбилдәләнеше принцибына ярашлы эшләнә. Башҡорт Хөкүмәте составына билдәле шәхестәр Әхмәт-Зәки Вәлиди һәм уның арҡаҙаштары Шәриф Манатов, юрист Юныс Бикбов, табип Мстислав Ҡулаев, Темәс халыҡ училищеһында уҡытыусы Муллаян Халиҡов һәм башҡалар инә. Башҡорт милли-азатлыҡ хәрәкәтенең барлыҡ эшмәкәрҙәре Тыуған илебеҙҙең киләсәге өсөн янған халҡыбыҙҙың мәғрифәтле элитаһы вәкилдәре була. Күптәре дәһшәтле 30-сы йылдарҙа репрессиялана, ҡайһы берҙәре Граждандар һуғышында фажиғәле һәләк була. Хөкүмәт һәм Предпарламент ағзалары, 1917 йылда Баймаҡта атылыуға хөкөм ителгән офицерҙар Ғ. Мағазов һәм Ғ. Иҙелбаев – шулар иҫәбендә.\n1918 йылдың башында Башҡорт хөкүмәте ҡушыуы буйынса Әмир Ҡарамышев, офицерҙар Ғабдулла Иҙелбаев һәм Ғимран Мағазов башҡорт ғәскәрен ойоштороу өсөн Бөрйән-Түңгәүер кантонына ебәрелә. 1918 йылдың 2 мартында офицерҙар Баймаҡ большевиктары тарафынан әсиргә алына. 7 мартта Ғабдулла Иҙелбаев һәм Ғимран Мағазов сауҙагәр Кабанов йорто янында атыла. Был урында ул ваҡытта милли ғәскәрҙең хәрби штабы урынлашҡан була. Автономия өсөн көрәш юлындағы билдәле эшмәкәрҙәрҙең ғүмерҙәре шулай аяныслы өҙөлә. Уларҙың исеме күптән түгел генә тергеҙелде. Башҡорт халҡы яңы геройҙарын белде.\n100 йылдан һуң – 2018 йылдың 11 октябрендә Баймаҡ ҡалаһында сауҙагәр Кабановтың боронғо йорто (хәҙерге ваҡытта “Ирәндек” тарихи-археологик һәм ландшафт музей-заповедник урынлашҡан) янында Башҡортостандың автономияһы өсөн көрәшеүселәр иҫтәлегенә стела асылды. Республика көнө уңайынан ойошторолған тарихи ваҡиғала баш ҡалабыҙ Өфөнән Хөкүмәт ағзалары, уҡытыусылар, ҡала һәм район уҡыусылары, киң йәмәғәтселек ҡатнашты. Сарала Башҡортостан Хөкүмәте ағзалары, офицерҙар Ғ. Иҙелбаев һәм Ғ. Мағазовтың исемдәре мәңгеләштерелде.\nБыл ваҡиға уҡыусыларға гражданлыҡ-патриотик тәрбиә биреүҙә оло әһәмиәткә эйә. Яңы факттарҙың һәм исемдәрҙең барлыҡҡа килеүе теге йәки был проблемаға үҙҙәренең ҡарашын формалаштырырға тейеш. Уның ярҙамында ғына улар фекер йөрөтөргә, ваҡиғаларға баһа бирергә өйрәнәсәк. Был проблеманың халыҡтың социаль составы, башҡорттарҙың ҡыҙылдар яғына күсеү шарттары, иҡтисад һәм хужалыҡ үҫеше кимәле, дауалау учреждениелары кеүек өйрәнелмәгән аспекттары бар.\nЮғарыла һанап кителгән темалар буйынса документаль сығанаҡтарҙы, Темәс ауылындағы тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейындағы экспонаттарҙы ҡулланып, тарих уҡытыусылары Башҡортостандың автономияһына арналған тикшереү эштәре алып бара. Улар Ю. Мусин һәм И. Ғүмәровтар – “Темәс – автономияның сәңгелдәге”, “Темәс ауылындағы хөкүмәт йорттары” темаларына проект эштәре етәкселәре. В. Ғүмәрова “Беренсе Этҡол ауылынан Граждандар һуғышында ҡатнашыусылар” темаһын өйрәнде.\nБер быуат элек тетрәткән фажиғәле ваҡиғалар Башҡортостан тарихында тәрән эҙ ҡалдырҙы. Беренсенән, дәүләт автономияһы төҙөлдө: Башҡортостан Рәсәй составында автономиялы республика булараҡ еңел булмаған юл үтте, икенсенән, милли-дәүләт автономия башҡорт теленә дәүләт статусы биреүгә шарттар тыуҙырҙы, был башҡорттарға милли үҙенсәлеген һаҡлап ҡалырға ярҙам итте. Өсөнсөнән, автономия – аныҡ шәхестәр – милли хәрәкәт лидерҙарының әүҙем эшмәкәрлек һөҙөмтәһе. Беҙ уларҙың исемен оноторға тейеш түгел!\nШулай итеп, ул йылдарҙың ваҡиғалары – республикабыҙҙың милли-дәүләт үҫешенең бер этабы. Был ҡанлы тарих Тыуған ил менән яҙмышын бәйләгән күп кенә шәхестәребеҙҙең яҙмышына ла ҡағылды.\nАвтор: Әлфиә БАЙРАМҒОЛОВА Баймаҡ районы тарих уҡытыусыларының методик берекмәһе етәксеһе


Ҡатнаш ғаилә сере татыулыҡта, бер-береңде хөрмәт итеүҙә\n2 Ноябрь 2018, 13:13\nМишкә районы республикабыҙҙың күп милләтле райондарының береһе булараҡ билдәле. Бында башҡорт, татар, мари, рус халҡы берҙәм, татыу йәшәй. Уларҙы уртаҡ ер, тарих, мәҙәниәт берләштерә. Мишкәлә, яҙмыштарын бер итеп, ҡатнаш ғаилә ҡороусылар ҙа бихисап. Шуларҙың береһе Хәсәновтар ғаиләһе.\nИлүс һәм Ирина Хәсәновтарҙың ғаилә ҡороуына — 10 йыл. Улар Мишкә ауылында ғүмер итә. Ғаилә башлығы Илүс – Тирәкәй ауылы татары. Тормош иптәше итеп мари ҡыҙы Иринаны һайлай. 2008 йылда никах уҡып, ғаилә ҡоралар. Илүс — “Башкирэнерго” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә инженер, Ирина район дауаханаһында ашнаҡсы булып эшләй. Улар өс балаға — Марсель, Ильяс, Сабинаға ғүмер бүләк иткән. Оло улдары — 4-се класс уҡыусыһы, Ильяс менән кескәй Сабина балалар баҡсаһына йөрөй. Малайҙар аталарына ярҙамлашырлыҡ булған да инде, улар күбеһенсә тышта Илүс эргәһендә өйөрөлә. Өс йәшлек Сабина ла үҙенсә әсәһенә булышҡан була. Буш ваҡыттарында тәбиғәт ҡосағында ғаилә менән ял итергә яраталар. “Бер-береңә ихтирамлы булғанда ғына, ғаиләлә татыулыҡ була”, ти Хәсәновтар. Икеһе ике милләт вәкиленән булыуға ҡарамаҫтан, милли йолаларға бик һаҡсыл ҡарайҙар. Мосолман дине ҡанундарына тап килтереп, аят аштарын йыш үткәрә мари ҡыҙы. Күптән инде татарса һөйләшергә лә өйрәнгән, ире Илүс тә ҡалышмай, мариҙарҙың үҙҙәрен “һатып” ебәрер.


Башҡортостан театрҙары - бөтәһе бер юлы! - Сибайский государственный башкирский театр драмы им. А. Мубарякова\nГлавная » Пресса о нас » Башҡортостан театрҙары - бөтәһе бер юлы!\nӨфөлә яңы театраль ун көнлөк башлана. Унда Башҡортостандың төрлө ҡалаларынан театрҙар ҡатнаша.\nСибайҙан Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге драма, “Сулпан” балалар, Стәрлетамаҡтан театр-концерт берләшмәһе, рус драма театры, Туймазы ҡалаһының татар, Салауаттан башҡорт драма театрҙарынан тыш, М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр, Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрҙары сәнғәт һөйөүселәрҙе спектаклдәр менән ҡыуандырасаҡ.\n30 ғинуарҙа “Сулпан” балалар театры Милли йәштәр театрында “Батырҙарҙы данлар илем бар” әҫәрен күрһәтһә, 1 февраль Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры тарафынан “Салтан батша хаҡында әкиәт”, ошо уҡ театрҙа Туймазы татар драма театрының “Ауыл адвокаттары” спектаклдәрен ҡарай алаһығыҙ.\n2 февралдә ҡурсаҡ театры премьера менән сығыш яһай – “Алиса мөғжизәләр илендә” спектакле ҡуйыласаҡ.\nСибай башҡорт дәүләт драма театры ике әҫәр күрһәтәсәк – 3 февралдә “Нур” Өфө дәүләт татар драма театрында “Башмаҡтар”спектакленең премьераһы әҙерләнһә, 4 февралдә Миллә йәштәр театры сәхнәһендә “Үгәй ҡыҙ” әкиәтен уйнайҙар.\nСалауат башҡорт дәүләт драма театры коллективы 6 февралдә “Нур”театры сәхнәһендә “Иҙеүкәй” спектаклен тәҡдим итә, ошо уҡ театрҙа 7 февралдә Стәрлетамаҡ концерт-театр берләшмәһе “Ай тотолған төндә” спектаклен күрһәтәсәк. Ошо уҡ көндә Милли йәштәр театрының рус труппаһы “Я – кулак. Я А-Н-Н-А” спектакле менән сығыш яһай.\nТеатраль ун көнлөктө 11 февралдә Стәрлетамаҡ рус драма театры “Севильский цирюльник” комедияһы менән тамамлай.


2019-сы йылдың 1-се ғинуарынан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарына ҡағылышлы яңы ҡанун үҙ көсөнә инә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n07 ноября 2018 — 16:12 ГТРК «Башкортостан»\nУға ярашлы, сүп-сар менән эшләү тәртибенә ҙур үҙгәрештәр индерелә.\nМәҫәлән, быйыл Башҡортостан 5 зонаға бүленде һәм төбәк операторҙары һайлап алынды. Улар көнкүреш ҡалдыҡтарын йыйыу, уларҙы сорттарға айырыу һәм эшкәртеү менән шөғөлләнәсәк.\nКоммуналь квитанцияларҙа “Ҡалдыҡтар” тигән пункт та барлыҡҡа киләсәк. Торлаҡ хужаларының үҙҙәренә лә сүп-сар туплау мәҙәниәтенә өйрәнергә тура киләсәк.\nБынан тыш, кешеләрҙең Ҡалдыҡтар тигән графаны арзанайтырға, шулай уҡ, был йүнәлештә аҡса эшләү мөмкинлеге бар.