Ейәндәребеҙ сүплектә йәшәмәһен\n28 Август 2018, 12:59\nЮл хеҙмәтендә эшләгән танышым, уфтанып, былай тигәйне: “Исмаһам, ҡар ҙа юҡ. Яуһа, көрәр ҙә торор инек. Былай юл буйҙарын сүп-сарҙан таҙартып бер булаһың”. Ысынлап та, ҡар иреү менән юл ситтәренә ҡараһаң, иҫең китә, урман һыҙаттарын әйтеп тораһы ла түгел: ҡайҙа ҡарама – пластик шешәләр, полиэтилен тоҡсайҙар… Нимә генә юҡ!\nЯрай әле юл буйҙарын миҙгеленә бер-ике тапҡыр йыйып сығалар. Элегерәк ауылдарҙа хатта мәктәп балаларын сығара торғайнылар, хәҙер ауыл хакимиәтендә махсус кеше яллайҙар. Нисек кенә булмаһын, ҡалаларҙа тәртип бар әле: тотош системаға ҡоролған коммуналь хужалыҡтар эшләй, был йәһәттән башҡа ойошмалар ҙа теләктәрен белдерә. “Комсомольская правда”ла (2016 йыл, 30 октябрь) былай тип тә яҙылғайны: “Киләһе йылдан коммуналь ҡалдыҡтарҙы йыйған һәм эшкәрткән өсөн махсус төбәк операторҙары яуап бирәсәк. Уларҙы конкурс нигеҙендә һайлаясаҡтар. Ә беҙҙең сүпте таҙартҡанға түләүҙәр асыҡ күренеп торһон өсөн айырым “юл” өҫтәләсәк. Ул тармаҡты ҡарау һәм йүнәтеү түләүҙәренә индереләсәк”. Белмәйем, был “юлдар” ҡаланы ни саҡлы таҙа тота алыр, әммә шуныһы ғына билдәле: үҙгәрештәр квитанцияларҙа ғына түгел, кешенең үҙендә булмай тороп, был тәңгәлдә хәл яҡшырмаясаҡ.\nЙыйыштырған ерҙә таҙа түгел, сүпләмәгән ерҙә таҙа булғанын аңларға ваҡыт та бит. Шунан һуң, дөйөм таҙалыҡҡа килгәндә, нисек кенә булмаһын, элек беҙ полиэтилен менән пластмасса һауыттарына батып ятмай инек. Был йәһәттән эшен башлап ҡына торған бер эшҡыуарҙың һүҙҙәрен килтерге килә. “Икмәкте һатыуға полиэтилен тоҡсайға һалып сығарырға ҡушалар. Бысранмаһын, йәнәһе. Күҙ алдына килтерәһеңме: мейестән генә сыҡҡан йылы ҡаласты – полиэтиленға!” – тип өҙгөләнгәйне ул. Күҙ алдына ғына килтереү түгел, көн дә быға шаһитбыҙ: магазин кәштәләренә икмәк һыуынып та бөтмәй килеп етә. Полиэтилен тоҡсайға һалғандан һуң ярайһы ғына ваҡыт үтһә лә.\nБулмаһа, һүҙебеҙҙе полиэтилен, пластик һауыттарҙың кеше организмына, тирә-яҡ мөхиткә ниндәй зыян килтереүенә күсерәйек. Полиэтилен тоҡсайҙар, пакеттар бынан 80 йыл самаһы элек барлыҡҡа килгән. Хәҙер иһә бар донъяға таралған. Хәтерегеҙҙә булһа, элек хужабикәләр уларҙы бер нисә тапҡыр ҡуллана, улай ғына ла түгел, йыуып, елләтергә элеп ҡуя торғайны. Ҡәҙерле ине, ләкин хәҙер “ҡәҙере” китте: ҡалын, ныҡлыларын бер тапҡыр ҡулланыу өсөн алынғандары алыштырҙы. Хәйер, ҡайһыһы булһа ла, файҙаһынан ҡарағанда зыяны күберәк. Хатта күп кенә түгел, ҡот осҡос күп. Уртаса алғанда, бер пакетты 20 минут самаһы ғына файҙаланалар, ә сереүе быуаттан аша. Ҡайһы бер ғалимдар иҫәпләүенсә, айырым төрҙәре хатта 200 йылдан күберәк ята. Шул уҡ, белгестәр әйтеүенсә, пластик һауыттарҙы, полиэтиленды серетеүсе бактерия тәбиғәттә юҡ. Эйе, хәҙер был эште тиҙләтеү өсөн айырым матдәләр ҙә ҡушып ҡарайҙар. Шулай ҙа полиэтилен, пластик һауыттарҙы яндырып ҡына юҡ итеп була, ләкин яндырған саҡта ағыулы газ барлыҡҡа килә. СО (һөрөм) кеше организмы өсөн ҡурҡыныс.\nЭкологтар йәмәғәтселектең, ил етәкселәренең иғтибарын йәлеп итеү өсөн ни генә эшләмәй, ләкин уларҙы ишетеүсе аҙ. “Пластикка ҡаршы һөжүм” юҡтан башланмаған. Мәҫәлән, донъяла, яҡынса иҫәпләүҙәренсә, 8,3 миллиард тонна пластик етештерелгән. Шуның яртыһы – һуңғы ун йыл эсендә. Ҡулланғандан һуң һауыттарҙың туғыҙ проценты ғына ҡабат эшкәртелә, 12 проценты яндырыла, ҡалған 73 проценты сүп-сар өйөмдәренә оҙатыла.\nПолиэтилен пакеттарҙың, пластик шешәләрҙең йылға-күлдәребеҙҙе бысратыуы тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Уны һәр беребеҙ күреп белә. Донъя кимәлендә был йәһәттән экологияға килтерелгән зыянды Тымыҡ океандағы “Сүп утрауы” миҫалында ла күрергә мөмкин. Был “утрау” нәҡ полиэтилен, пластик, полипропилен һәм башҡа шундай бик тиҙ үк сереп бармаған әйберҙәрҙән хасил булған. Бөтә сүп ҡатнашмаһы ҡушылып, Япония менән Төньяҡ Америка араһының яртыһына тиерлек һуҙылған, имеш. Эль-Ниньо ағымы 1,5 мең километрғаса төрлө пластик ҡалдығын ағыҙа, бергә уҡмаштыра. Ғалимдар билдәләүенсә, “утрау”ҙа 100 миллион тоннанан ашыу пластик сүп йыйылған. Шуларҙың 80 проценты ярҙан һыуға эләкһә, 20 проценты караптарҙан ташлана. “Утрау” һис тарҡалырға “теләмәй”, ҙурая, киңәйә генә. Уның майҙаны – 700 мең квадрат километрҙан ашыу. Ҡайһы береһе уны Техас штаты ҙурлығына тиңләй.\nЙыл һайын донъяла 60 миллиард тонна пластик етештерелеп, биш проценты ғына юҡҡа сығарыла йәки утилләштерелә. Был билдәле, әммә Италияның “Baima Sri” компанияһы етештергән утилләштереү техникаһы бар донъя илдәренә нисек етһен инде? Әйткәндәй, Рәсәй шарттарында нәҡ ошондай машиналар кәрәк икән. Шарттарында тигәндән, бында тәбиғәтте күҙ уңында тоторға ярамай. Ә беҙҙең сүпте, эйе, сүпте. Күпселек илдә полиэтиленын – полиэтиленға, сепрәген – сепрәккә, ҡағыҙын ҡағыҙға айырып йыялар. Шуға уларҙы утилләштереү еңел. Ә беҙҙә бөтә сүп бергә. Италияның алда телгә алған машинаһы нәҡ беҙҙең ҡалдыҡтар өсөн тиерһең – барыһын айыра ала, имеш.\nПолиэтилен сүптәрҙең тирә-яҡ мөхиткә зарары тураһында яҙғанда, йыл һайын бер миллионға яҡын ҡоштоң, 100 меңләп диңгеҙ йәнлегенең үлеүе хаҡында ла әйтергә кәрәктер.\nДөрөҫ файҙаланмағанда, полиэтилен кеше организмы өсөн бик зарарлы матдәләр бүлеп сығара. Халыҡ-ара һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ғалимдары билдәләүенсә, бының яман шеш, бауыр, түлһеҙлек, аллергия ауырыуҙарына ла килтереүе ихтимал. Шуға “һалҡын” ризыҡ, эсемлектәр өсөн сығарылған полиэтилен һауыттарға эҫе, йылы аш-һыу һалырға, ҡайнар сәй яһарға ярамай. Полипропилен (РР) һауыттарға 100 градус эҫелектәге ризыҡ та һалып була, ләкин улар алкоголле йәки химик элементтар ҡушылғандарға яраҡһыҙ. Был элементтар менән пропилен ҡатнашһа, фенол йәки формальдегид бүленә. Ә улар – бауырҙан, бөйөрҙән тыш, күҙҙәр өсөн дә зарарлы ағыу.\nЕйәнеңде тәртипкә өйрәт\nБеҙ өйрәнгән полиэтилен этилен газын полимерлаштырыу ысулы менән яһала. Ул ике төрлөгә бүленә: юғары һәм түбән баҫым аҫтында эшләгәндәр. Тәүгеһендә продукция юғары сифатлы, йомшаҡ, һығылмалы булыуы менән айырыла. Һауала киптерелгән гранулаларҙан яһағанда, юғары баҫым аҫтында төрлө зарарлы матдәләр мөмкин тиклем күберәк һығып сығарыла. Бындай полиэтилен аҙыҡ-түлек төргәндә, һалғанда файҙаланыла. Шуныһы мөһим: продукция иң тәүге сеймалдан ғына яһалырға тейеш.\nПолиэтилен үҙе лә өс төргә бүленә: ҡапҡа төрөү (ҡоро аҙыҡ-түлек төрөүгә, һалыуға тәғәйенләнгән), “термоусадочная” (емеш-еләк, йәшелсә һаҡлау өсөн) һәм парниктар өсөн. Һуңғыһының сифаты насар. Ул ҡояштың ультрафиолет нурҙарына, һыуға тиҙ бирешә. Шуға йәшелсә үҫтереү осорона ғына етә.\nПолиэтилен ҡулланыуҙа төрлө илдәр төрлө сик булдырған. Мәҫәлән, АҠШ-та ҡағыҙ пакеттар ҡуллана торған ерҙә пластик һауыттар “эшкә егелһә”, ҙур штраф һалына. Ҡытайҙа 2008 йылдан 0,025 миллиметрҙан ҡалыныраҡ пластик һауыттар сығарыу тыйылған. Ирландияла һәр пакет өсөн 10 процент һалым түләнә. Францияның Милли йыйылышы бөтә төр зарарлы матдә булған пластик һауыттарҙы тыйған закон сығарған.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, беҙ үҙебеҙ ҙә уйламайынса файҙаланған тоҡсайҙарҙы ҡайҙа етте шунда ташлайбыҙ. Ҡалаларҙа был тәңгәлдә күпмелер эш барһа, ауылдарҙа иһә һаман барыһы эргә-тирәләге сүплектәргә ҡайтып ҡала. Күп ерҙә уларҙың ҡарауһыҙ икәнен иҫкә төшөрһәк, тағы ла насарыраҡ икәненә инанабыҙ. Һуңынан полиэтилен тоҡсайҙар, пластик һауыттар йыш ҡына сүплек сиктәрен үтеп, ел ыңғайына тәгәрәй. Рәсмиҙәрҙән тыш, яҡындағы соҡорҙар күптән ошо уҡ ҡыйлыҡтарҙың “туғаны”на әйләнгән.\nБелмәйем, коммуналь түләүҙәргә яңы “юлдар” өҫтәү, ауыл хакимиәттәренең өҫтәмә йыйған аҡсалары, яңынан-яңы ойошмалар асыу ғына ярҙам итерме, әгәр ҙә үҙебеҙҙең башта “Туҡта, балаңды, ейәнеңде сүплектә йәшәтмә!” тигән уй булмаһа...\nДөрөҫ файҙаланмағанда, полиэтилен кеше организмы өсөн бик зарарлы матдәләр бүлеп сығара.


22 Декабрь 2017, 12:19\nЭлектрон ветеринар сертификат ветеринария өлкәһендәге “Меркурий” Федераль дәүләт мәғлүмәт системаһында (ФГИС) ғәмәлгә ашырыла. Был системала контролгә алынған продукцияның тауар әйләнешендә ҡатнашыусыларҙың барыһы ла (етештереүсе, ташыусы, тәьмин итеүсе һәм һатыусы) теркәлергә тейеш. Контролгә алынған продукцияға малсылыҡ тармағындағы барлыҡ продукция (ит һәм ит продукцияһы, һөт, йомортҡа, бал һәм башҡалар) инә. Системала теркәлеү өсөн район ветеринар станцияһына ғариза менән мөрәжәғәт итергә кәрәк. Ғариза формаһын “Россельхознадзор” сайтынан алырға, йәки район ветеринар станцияһына мөрәжәғәт итергә була. Был ғәмәлде йыл аҙағына тиклем башҡарып ҡуйыу мотлаҡ. Башҡармаған осраҡта предприятие йәки шәхси эшҡыуар сайтта теркәлмәгәнлектән контролгә алынған продукцияға эйә була алмай. Шуға күрә тәьмин итеүсе йәки күмәртәләп һатыусы электрон сертификат оформить итә алмай. Тимәк, продукция ваҡлап һатыуға сығарылмаҫҡа тейеш булып сыға. Ғариза яҙылғандан һуң 5 көн арауығында теркәлеү үткәрелә. Теркәлгәндән һуң предприятие һәм шәхси эшҡыуарҙарға ФГИС-ҡа инеү өсөн пароль һәм логин бирелә, ФГИС-та шәхси электрон кабинет булдырыла. “Меркурий” федераль дәүләт мәғлүмәт системаһының веб-ҡушымтаһында справкалар, электрон сертификат биреү һәм уларҙы ғәмәлдән сығарыу мөмкинлеге буласаҡ. Был ҡушымта бушлай һәм ҡул аҫтында Интернет селтәренә тоташтырылған компьютер булыуы ғына кәрәк. Эш Mozilla Firefox, Internet Explorer һәм башҡа веб-браузерҙар аша ғәмәлгә ашырыла. Шулай итеп, “Меркурий” автоматлаштырылған системаһында эшләү өсөн ҡулланыусыға үҙ эш урынында өҫтәмә рәүештә бер нимә лә урынлаштырырға кәрәкмәй. Өҫтәлмә мәғлүмәтте 2-14-64 телефоны буйынса, йәки Красноусол ауылы, Көнбайыш урамы, 10 адресы буйынса алырға була.\nБөгөн Башҡортостан Республикаһы Ветеринария идаралығы тарафынан ветеринария өлкәһендәге хоҡуҡ боҙоуҙарҙы асыҡлау маҡсатында “Ҡыҙыу линия”булдырылған. “Ҡыҙыу линия”ға 08.00 сәғәттән 20.00 сәғәткә тиклем 8-800-77-55-828 телефоны буйынса бушлай шылтыратырға була. Республиканың һәр кешеһе үҙен ҡыҙыҡһындырған, борсоған һорауы буйынса шылтырата ала. Һорауҙарға Башҡортостан Республикаһы ветеринар станцияһы ветеринар табиптары, белгестәре яуап бирәсәк.


Глобаль селтәрҙә Өфө аквапаркындағы бәхетһеҙ осраҡтың видеояҙмаһы урынлаштырылды\nВидеола һыу аттракционынан төшкән ханымдың ҡапыл бата башлауы күренә. Уның янында булған ир ярҙам ҡулы һуҙа һәм ситкәрәк алып китә. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Мәләүез ҡалаһынан килгән 49 йәшлек ҡатын Өфө аквапаркында башын йәрәхәтләй. Уның ғүмере ашығыс ярҙам машинаһында өҙөлә. Ханымдың кәүҙәһен кисә яҡындары Мәләүезгә алып ҡайтты.\nАквапарк хакимиәте фараздарына ярашлы, бәлә ҡатындың хәле ҡапыл насарайып китеүе менән бәйле булыуы ихтимал. Һөҙөмтәлә ул аңын юғалтып, атракциондың финишында башын йәрәхәтләгән. Тәфтиш комитетында был һүҙҙәр әлегә раҫланмаған.\nАзамат Әҡсәнов, Өфөнөң Октябрь районы прокуроры өлкән ярҙамсыһы: «Планета» сауҙа-күңел асыу паркындағы үлем осрағы буйынса прокуратура барлыҡ күҙәтеү органдары менән берлектә тикшереү ойошторҙо. Халыҡҡа хеҙмәт күрһәтеүҙә федераль закондарҙың үтәлеше иғтибар үҙәгендә».


Йөрәктән йөрәккә юлдар һала фотоһүрәттәре\n«Йәшлек» гәзите » Конкурстар » Йөрәктән йөрәккә юлдар һала фотоһүрәттәре\n31.08.2010 Йөрәктән йөрәккә юлдар һала фотоһүрәттәре\nФотоһүрәттең серле донъяһына инеп китһәң, һоҡланып ҡына ҡалмайһың, ә рухи яҡтан байығаныңды, ниндәйҙер һүрәткә ҡарап уйға талғаныңды, тормошҡа бүтәнсәрәк ҡараш ташлай башлағаныңды тояһың. Әлбиттә, ҡаршығыҙҙағы фотоһүрәт ысын оҫта – үҙ һөнәрен бөтә күңеле менән яратҡан һәм һәр эшендә тирә-яҡты ғына түгел, үҙ донъяһын сағылдырған кеше ҡулынан сыҡҡан булһа. Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителгән фоторәссам, Республика халыҡ ижады үҙәгенең кино-фото-сәнғәт бүлеге етәксеһе, Рәсәй Фоторәссамдар Союзының башҡорт бүлеге рәйесе Рәмил Килмәмәтовтың һүрәттәре лә беҙгә ана шундай эшеңә, тыуған ереңә ысын, һүрелмәҫ һөйөү тураһында һөйләй. Һәр фото, әйтерһең дә, уның йөрәгенән сыҡҡан да беҙҙең йөрәктәргә килеп ингән. Сит илдәрҙе беҙҙең мәҙәниәтебеҙ, тыуған еребеҙҙең гүзәллеге менән таныштырыусы рәссамдың «Башҡортостан», «Минең Башҡортостаным», «Башҡортостан – минең мөхәббәтем», «Йөрәктән – йөрәккә», «Башҡортостан – Рәсәйҙең йөҙөк ҡашы» тип исемләнгән күргәҙмәләре донъяның бик күп мөйөштәрендә тамашасыларҙың күңелен яулаған.\n– Германияла ойошторған күргәҙмәгеҙ «Йөрәктән – йөрәккә» тип атала. Йөрәгегеҙҙән үткән фотоһүрәттәр бүтәндәрҙекенә барып етә алдымы икән?\n– Был күргәҙмә 2002 йылда Германия күгендә һәләк булған балаларға бағышланғайны. Ул балалар менән яҡшы таныш инем, бер нисә тапҡыр ЮНЕСКО ойошторған экспедицияларҙа бергә ҡатнаштыҡ. Ата-әсәләрен дә яҡшы белә инем, уларҙың күбеһе дуҫтарым – балалары ла күҙ алдымда үҫте. Шуға ла фажиғәне үҙемдеке кеүек ҡабул иттем. Фажиғәнән һуң ошо балалар менән төшөрөлгән эштәремде ҡараным, һәм хәтер күргәҙмәһе ойоштороу уйы тыуҙы. Әммә ҙур ҡайғы кисергән ата-әсәгә бындай тәҡдим менән мөрәжәғәт итеү уларҙың яраларын тағы ла нығыраҡ әрнетеп ебәрер ине. Ата-әсәләр комитеты менән бер нисә тапҡыр самолет төшкән ергә барып килдек. Мин ситтән генә фотоға төшөрөп йөрөнөм. Һуңғараҡ уйлаштыҡ-уйлаштыҡ та, бер барғанда күргәҙмә ойошторорға булдыҡ. Фажиғә урынынан алыҫ түгел бер мәктәп бар ине, шуның территорияһында ҙур итеп күргәҙмә астыҡ. Ул ике өлөштән торҙо: беренсе өлөшө – балалар, икенсеһе шул балаларҙың тыуған ере Башҡортостан тураһында. Мин ғүмер биргән күргәҙмә бөгөнгө көндә лә Европа буйлап йөрөй, уны «Көнбайыш – Көнсығыш» башҡорт-немец дуҫлығы йәмғиәте ойоштора. Бүтән ундай ҡот осҡос хәлдәр ҡабатланмаһын, балаларға ҡарата һалҡын ҡараш тыумаһын өсөн эшләнгән ул.\n– Сит илдәрҙә ҡуйылған күргәҙмәләрегеҙ тураһында тәьҫораттары менән уртаҡлашҡандары булдымы? Уларҙы айырыуса нимә ҡыҙыҡһындыра?\n– Күптән түгел генә Мысырҙа булғайным, Башҡортостан тураһында күргәҙмә астым. Рәсәйҙән күсеп килеп йәшәүселәр өсөн рус мәктәбе лә бар унда. Күргәҙмәгә көндөң тәүге яртыһында балалар килде. Уларҙың күбеһе унар йыл буйы Мысырҙа йәшәй, ҡайһылары ошонда тыуған. Улар, аптырап та, һоҡланып та: «Ошо беҙҙең тыуған илебеҙме?» – тип, фотоһүрәттәрҙе ҡарай. Сүллек ҡомдарына өйрәнгән балаларға иген баҫыуҙарын, йәшел урмандарҙы, йылғаларыбыҙҙы, томандарыбыҙҙы, үҙебеҙҙең халыҡты, милли кейемдәребеҙҙе, мәҙәниәтебеҙҙе күреүе ҡыҙыҡ булғандыр. Ә оло йәштәгеләр, ата-әсәләр хатта тыуған еребеҙҙе һағынып илай. Уларға ҡарауы минең үҙемә лә ауыр булды. Тыуған ил менән осрашыу һәр саҡ тулҡынландыра бит. Хатта фотоһүрәттә генә булһа ла. Айырыуса балалар ошоларҙың бөтәһен дә үҙенә һеңдерә бара. Ғөмүмән, улар менән осрашыу миңә һәр ваҡыт рәхәт, улар ҡыҙыҡһыныусан, бөтә нәмәне белергә тырыша. ҡайһы саҡта ҡаушап та ҡалаһың. Сөнки улар күп уҡыған, талантлылар, нимәгәлер ынтылыусан, бары тик тәжрибәләре генә етмәй.\nДөйөм алғанда, балалар, оло йәштәге кешеләр һәм тәбиғәт күренештәре – минең ижадымдың төп йүнәлештәре. Балаларҙа – беҙҙең тормошобоҙ, киләсәгебеҙ, ололар – алтын фондыбыҙ, ә тәбиғәт – йәшәгән еребеҙ, бәүелгән бишегебеҙ, һәм беҙ уларҙың барыһын да һаҡларға тейешлебеҙ.\n– Һеҙҙең ижадығыҙ ниндәйҙер айырым кешеләргә төбәлгән, тип тә әйтеп булмайҙыр шуға...\n– Мин кем өсөндөр төшөрмәйем, ә күңелемдәгеһен асып һалам. Донъяға ҡарашымды кемгәлер көсләп тағырға теләмәйем, ә аңлатҡым килә. Фотоһүрәттәрем аша үҙемә юлдаштар эҙләйем, улар ҙа минең кеүек ошо ерҙе, кешеләрҙе яратһын, бер-береһенә ярҙам итергә тырышһын. Үҙемдең, ауыл малайы булараҡ, тәрбиә лә икенсе. Беҙ бәләкәй саҡта ололар үтеп киткәндә, ҡышҡы сатнама һыуыҡ булһа ла, баш кейемебеҙҙе һалып иҫәнләшә торғайныҡ. Хәҙер хәл бөтөнләй башҡаса, сит мәҙәниәт йоғонтоһона биреләбеҙ. Агрессив фильмдар ҡарайбыҙ, бер-беребеҙгә, икенсе милләт кешеләренә нәфрәт тыуғанын да тоймайбыҙ, элек йәндәш, туған булып йәшәгән Грузия, Молдавия менән һуғышҡа тиклем барып еттек, Украина менән хәл ҡатмарлашты. Ә был нимәнең һөҙөмтәһе һуң? Мәҙәниәткә иғтибар кәмей, ә уны, киреһенсә, арттырырға кәрәк. Бөтә ерҙә лә ҡурҡыныс хәлдәр тураһында һөйләйҙәр, ә бит тамашасыны өлгө алырҙай кешеләр менән таныштырырға кәрәк. Быйылғы ҡоролоҡ ваҡытында 20-шәр центнер уңыш алған хужалыҡтарҙың ҡаһарманлығын күрһәтеү урынына тормоштағы «ҡара тап»тарҙы ғына күрһәтеп, нимәгә алып барабыҙ беҙ үҙебеҙҙең йәш быуынды? Кеше нимәгәлер ышанырға тейеш. Меңдәрсә саҡрымдарҙан емелдәгән бәләкәй генә уты менән үҙенә саҡырып ултырған маяҡ кеүек, беҙҙә лә яҡтылыҡҡа табан ынтылыш булырға тейеш.\n– Рәмил ағай, һеҙ тормошто яҡтыраҡ, сағыуыраҡ итер өсөн эшләйһегеҙ. Ә ошондай мәлдәрҙе нисек күреп, тойоп, кадрға эләктереп өлгөрәһегеҙ?\n– Был тәбиғәттән, атай-әсәйемдән дә киләлер. Минең күргәҙмәләргә күҙ һалһағыҙ, улар күбеһе Башҡортостан һүҙенән башлана. Ә Башҡортостан ул – атай, әсәй, тыуған ер, тап улар миңә илһам бирә. Күптән түгел генә Ирәмәлдә булдым. Ирәмәл – ул халҡыбыҙҙың изге төйәге. Тик күптәр быны дөрөҫ аңламай, унда ҙур итеп усаҡ яғып, гитара уйнап ултыралар, күңел асалар ҙа, Ирәмәлдән көс алдыҡ, тип уйлайҙар. Тик уларҙың, киреһенсә, күңеле һайыға. Унан көс алыр, матурлығын тойор өсөн иғтибарлап күҙәтергә, тауышына, таш йылғалар сылтырауына ҡолаҡ һалырға кәрәк. Ирәмәл бит әленән-әле үҙгәреп тора: йә ул болоттарҙан башына башҡорт бүркен кейә, йә папаха, йә ҡыҙҙарҙыҡы кеүек таҡыя. Мин төндәр буйына уны күҙәтеп ултырғаным бар – йондоҙҙар ҙа Ирәмәл түбәһе эргәһендә генә емелдәшеп, өйрөлөп йөрөгән кеүек. Ошоларҙы күрер, тойор өсөн рәссам кеше саҡ ҡына хыялый булырға тейештер. Әммә фотоға төшөрөп алғандан һуң, беҙ шунда уҡ уны аңлап та бөтмәйбеҙ, һүрәттәр йылдар буйы аңлау көтөп ятырға мөмкин.\n– Рәссам – фоторәссам. Был ике төшөнсәлә айырма бармы? Фото төшөрөүсенең эше еңелерәк, тип уйлаусылар ҙа юҡ түгел...\n– Журналист, мәҫәлән, ручка менән яҙа. Ә Александр Сергеевич Пушкиндың яҙыу ҡоралы ҡаурый ҡәләм булған. Рәссамдың ижад итеү ҡоралы – бумала, ә фоторәссамдыҡы – фотоаппарат, объектив. Әммә эш ҡоралда түгел. Кешенең һәләте – күңелендә, башында, йөрәгендә. Бары тик уны сағылдырыу юлдары ғына төрлөсә. Йөрәктә булмағанды техник саралар менән генә тыуҙырып булмай.\n– Халҡыбыҙҙы матурлыҡҡа әйҙәп, сит ил кешеләрен мәҙәниәтебеҙ менән таныштырып йәшәү артабанғы пландарығыҙҙа ла барҙыр?\n– Киләсәктә сит илдәрҙә тағы ла күргәҙмә планлаштырыла. Мине ҡайҙа саҡырһалар ҙа, эштәрем булырға тейеш, тигән шарт ҡуям. Үҙебеҙҙең мәҙәниәтебеҙҙе пропагандалауҙан беҙ ҙә ситтә тороп ҡалһаҡ, кем ҡайғыртыр? Әммә сит илдәрҙә күргәҙмәләр ойоштороу ғына түгел, ә үҙебеҙҙең райондарҙағы халыҡты тыуған Башҡортостаныбыҙ менән таныштырыу ҙа бик мөһим. Беҙҙең башҡорт фотосәнғәте үҫешеп, донъя кимәлендә лә үҙ урынын яулап бара. Артабан да шул баҫҡыстан түбән тәгәрәмәҫкә иҫәп тотабыҙ.


Йәшлек эҙҙәре буйлап » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Йәшлек эҙҙәре буйлап\nЙәшлек эҙҙәре буйлап 09.07.2014 // Йәмғиәт\nТабип һөнәренән дә изгелеклеһе юҡ\nЙыл ярым бер юғары урында эшләгән яҡташтарында өйҙәш булып торҙолар. Унан һуң ғаилә медицина институтының ятаҡ бүлмәһенә урынлашты. Бәләкәйҙән атайһыҙ үҫһә лә, бик оҫта ҡуллы булды Ишмырҙа. Телевизор, радио, үтек, сәғәт кеүек әйберҙәрҙе гел үҙе төҙәтте; карауат, ултырғыс, шкаф һымаҡ кәрәк-яраҡтары эшләү ҙә ҡулынан килде. Шул бер бүлмәне бик оҫта итеп ҡулайлаштырып йәшәгәс, күңел киң булғас, балалар янына ҡәйнә лә һыйҙы. Айырым аш бүлмәһе юҡ. Душ, ванна тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Гөрләтеп йәшәлгән икән барыбер. Бер-береңде аңлау, хөрмәт итеү, ғүмер буйына ғаиләне һаҡлап, йылытып торған ысын саф мөхәббәт ауырлыҡтарҙы еңел, донъяны яҡты иткән, хыял-ынтылыштарҙы тормошҡа ашырырға булышҡан.\nСәғәттәргә һуҙылған ауыр операцияларҙан һуң атай кешенең өйгә ашҡынып ҡайтыуы, ихлас йылмайып хәл-әхүәл һорашыуы, балаларҙың тормошо, уҡыуҙары менән ҡыҙыҡһыныуы, бергәләп саңғы шыуырға, туп тибергә сығыуы, улар ҡайтыуына әсә кешенең тәмле-тәмле ризыҡтар әҙерләп, яғымлы йылмайып ҡаршы алыуы, кино-театрҙарға йөрөүҙәр, күмәкләп сығып магазиндан кәрәкле аҙыҡ-түлек, кейем-һалым алып ҡыуаныуҙар, бергәләп тәбиғәт ҡосағында ял итеүҙәр, шифаханаларҙа сәләмәтлекте нығытыу, сит илдәргә туристик походтар ғүмерҙең ҡабатланмаҫ биҙәктәре булып хәтерҙә ҡалған.\nБер-береһе менән кәңәш-төңәш итешеп эш буйынса ла тәжрибә туплай бара Һиҙиәтовтар. Ишмырҙа Хәйернур улы 33 йәшендә үк кандидатлыҡ диссертацияһы яҡлай. Докторлыҡ диссертацияһын да әҙерләй, ниңәлер яҡларға ғына ашыҡмай. Ғилми эш менән шөғөлләнһә лә, практик хирургия, студенттар менән хеҙмәттәшлек итеү күңеленә нығыраҡ яҡын булғандыр, күрәһең.\nБиш кешелек ғаиләнән, студенттарға урын кәрәк тигән һылтау менән, ятаҡтан сығыуҙы һорайҙар. Һиҙиәтов, бер аҙ ҡалдырып тороуҙарын үтенеп, ректорға мөрәжәғәт итә. Ректор билдәле хирургтың, ғалимдың ғаиләһе ошондай шарттарҙа йәшәүенә ышанмай, уларға үҙе килә. Бер аҙ һөйләшеп ултырғас, Венера Фәрит ҡыҙына ҡарап былай ти: “Һеҙгә өсөнсө бәпесте табырға кәрәк, шул саҡта ғына, күмәк балалы ғаилә булараҡ, өс бүлмәле фатир бирә алам”.\nИкенсе йылына бәхетле ғаилә башлығы тағы ла ректорға мөрәжәғәт итә: “Ҡатыным өсөнсөгә бәпәй бүләк итте, һеҙ ҙә һүҙегеҙҙә торһағыҙ ине”. Ул саҡтағы директор, драматург булараҡ та билдәле З. Ихсанов, бер һүҙле кеше икән, ата менән әсәне ихлас ҡотлап, Черниковканан өс бүлмәле фатир бирә.\nВенера Фәрит ҡыҙы ла бала ҡарап, өйҙә генә ятмай. Ординатура бөтөргәс тә, республика дауаханаһына консультант-терапевт булып урынлаша. Аҙаҡтан Мәскәүҙә ике айлыҡ курста уҡып ҡайтып, аллергия ауырыуы буйынса үҙәк аса.\nБашҡа поликлиникаларҙа ла, хатта бер юлы дүртәр урында консультант булып эшләргә лә тура килгеләй уға. Аллергологтар, ул саҡта дефицит һөнәр эйәләре һаналып, бик аҙ була.\nЧерниковканан фатир алғас, шул яҡҡа күсеп, эш урынын алмаштырырға мәжбүр булды Венера Фәрит ҡыҙы. Унда ла аллергиянан дауалау үҙәге асып ебәрҙе. 1978 йылға тиклем, республика дауаханаһына яҡын ғына ерҙән өс бүлмәле яңы фатир алғансы, эшләргә тура килә уға Черниковка биҫтәһендә.\nАҙаҡ 1-се ҡала дауаханаһына табип-аллерголог булып эшкә күсте, поликлиникаларҙа ла ҡабул итеүҙәр ойошторҙо.\nРәсәй кимәлендә тәүге хоспис асалар\nҒүмер яйлап ҡына үтә торҙо, балалар берәм-берәм мәктәп тамамланы, үҙҙәре һайлаған һөнәргә эйә булды, гөрләп өс туй үтте. Атай-әсәй 80-90 йәште үтеп, фатихаларын биреп вафат булды. Бер көн профессор Ишмырҙа Һиҙиәтов 21-се дауахананың бер йыйылышында үҙенең пенсияға китәсәген әйтеп, бөтәһен дә шаҡ ҡатырҙы. Шап-шаҡтай ир-уҙаман түгел, 75-80 йәшлектәр ҙә вузда ең һыҙғанып эшләп йөрөй бит әле!\nҠатыны, тормош юлдашы ғына аңланы уның күңел торошон. Тыуған яғына, тәбиғәт ҡосағына, яҡташтары янына ашҡына бит ул. Тап йәшлектәге һымаҡ, Венера Фәрит ҡыҙы ире артынан уның ауылына юллана. Ҡужанда йорт һалып инәләр. Икеһе лә дәртләнеп Асҡар дауаханаһында яңынан эш башлай. Еңел машина “һә” тигәнсә дауаханаға илтеп еткерә, кисен бергәләп өйгә ҡайталар. Көньяҡ Урал район үҙәгендә ошондай белемле, тәжрибәле, күренекле белгестәрҙең эшләүе дауахана коллективы өсөн күктән төшкән бәхет булды. Бигерәк тә дауаланыусылар ҡыуана ине.\nХалыҡ менән аралашып йәшәнеләр. Йәйге ялға, байрамдарға Өфөнән балалар ғаиләләре менән ҡайта. Күңелһеҙләнергә ваҡыт юҡ. Ишмырҙа Хәйернур улы элеккесә саңғыла, велосипедта йөрөй, район спортсылары менән шахматта алыша.\nЯҡташтары өсөн тағы ла бер изге эш эшләне Ишмырҙа Хәйернур улы. Районыбыҙҙа республикабыҙҙа ғына түгел, бөтә Рәсәйҙә берҙән-бер булған хоспис асты. Ул – бик ауыр һаналған ауырыуҙарҙы ҡарау һәм дауалау йорто. Кеше ниндәй генә хәлдә лә өмөтһөҙлөккә бирелеп, һыҙланыуҙарҙан интегеп, дауалауға, тәрбиәгә мохтаж булып йәшәргә тейеш түгел. Был – профессорҙың инанғанлығы.\nЭшкә бөтә көсөн, дипломатик мөмкинлектәрен, белемен, абруйын ҡулланып тотондо күренекле профессор. Һаулыҡ һаҡлау министрлығын да, район етәкселәрен дә был эштең кәрәклегенә ышандыра алды. Төҙөлөш ойошмаларын табыу, эшселәргә күрһәтмәләр биреү кеүек эштәрҙе лә үҙ өҫтөнә алырға тура килде уға.\nРайонда ғына түгел, бөтә илдә ваҡытында хеҙмәт хаҡы ала алмаған саҡ. Ит, йәшелсә, емеш һәм башҡа аҙыҡ-түлек һатып алып, эшселәрҙе үҙҙәренә ашатырға тура килә. Эш туҡтамаһын тип, күп осраҡта төҙөлөш кәрәк-ярағы ла ике энтузиастың пенсия һәм хеҙмәт хаҡына һатып алына.\nИре яғымлы тауышы менән: “Венера, аҡса кәрәк бит әле”, – тиһә, бер һүҙһеҙ сығарып бирә Венера Фәрит ҡыҙы. Уртаҡ эш бит. Туҡтап ҡалһа, яңынан башлап ебәреүе ҡыйынға төшәсәк. Райондың ярҙамы ла ҙур булды, әлбиттә. Хоспистың тәүге табиптары ла – Һиҙиәтовтар үҙҙәре. Алтын ҡуллы хирург ине бит Ишмырҙа Хәйернур улы. Һуңғы сиккә еткән ҡаты ауырыуҙар ҙа ул яһаған операциянан һуң кәм тигәндә ун-ун биш йыл йәшәне. Ни хәл итәһең, ике йыл ярым ғына эшләп ҡалды Ишмырҙа Хәйернур улы менән Венера Фәрит ҡыҙы үҙҙәренең дауаханаһында. Ул 2000 йылда асылғайны, 2003 йылда профессор үҙе вафат булды. Тәҡдирҙер инде: уның сәләмәтлегенә һоҡланмаған кеше юҡ ине. Бер көндә уларға бесән килтерәләр. Һуң булғас, егеттәр ашап-эсеп, иртән килеп бушатырға булып таралыша. Ә Ишмырҙа Хәйернур улы, бушата торайым тип, бесән башына менә һәм уңайһыҙ йығылып төшә, эске ағзалары, бигерәк тә бауыры ҡаты йәрәхәтләнә. Өфө, Мәскәү, Төркиә ғалимдары бер нисек тә ярҙам итә алмай. Тәжрибәле хирург булараҡ, үҙе лә яҡшы белә хәленең насар икәнен. Бәлә һалмаҫҡа, ауырыуы хаҡында һөйләшмәҫкә, ыңғырашмаҫҡа тырыша.\n“44 йыл бергә йәшәп, әрләшергә лә өлгөрмәнек”\n...Бына Ҡужан да күренде. Йыл да ҡайтып йәй көндәрен ире менән икәүләп һалған өйҙәрендә үткәрә Венера Фәрит ҡыҙы. Күршеләре, ауылдаштары һағынып көтөп тора. Бында һәр нәмә Ишмырҙаһын хәтерләтә. Икеһе лә ҡош тауыштарын тыңларға, ағас, сәскәләргә ҡарап һоҡланып йөрөргә ярата ине.\nӨй алдын таҙартып, ҡоймаларҙы тәртипкә килтереп алаһы бар икән. Элек донъя мәшәҡәтен күбеһенсә Ишмырҙаһы үҙ елкәһенә ала ине.\nҺүҙһеҙ ҙә аңлаша торғайнылар. Үлер алдынан һөйләшергә тырышты ҡәҙерлеһе. “Эй, Венераҡайым, 44 йыл йәшәгәнбеҙ, әрләшергә лә өлгөрмәгәнбеҙ икән”, – тине, бер көн моңһоу ғына шаяртҡан булып. Аҙаҡҡы көнгә тиклем ҡатынын ҡайғыртты: “Нисек кенә йәшәрһең икән инде минһеҙ, ҡайһылайтып ҡына донъя көтөрһөң?!”\nӘ бер кис ҡатынының ҡулдарын усына ҡыҫты ла күҙҙәренә ҡарап уйындағын еткерҙе: “Венера, нисек тә минһеҙ ҙә бәхетле булырға, донъяның ҡәҙерен белеп йәшәргә тырыш, таяныс булырҙай кеше күңелеңә яҡын булып, һоратһа, тормошҡа сыҡ. Минән фатиха!”\n“Эй, Ишмырҙаҡайым, һинең кеүекте ҡайҙан тапмаҡ кәрәк? Ундай кешене мин ғүмер буйына ла осратманым. Мин яңғыҙ түгелмен бит, ҡәҙерлем: балаларыбыҙ иҫән-имен, изгелеклеләр. Һин бит рухың менән һәр саҡ янымдаһың. Ошо инаныуым булмаһа, нисек йәшәр инем?! Бергә уҙғарған нурлы көндәребеҙ, һиҙелмәй ҙә үткән бәхетле йылдарыбыҙ өсөн мең рәхмәтлемен һиңә.\nҮҙебеҙгә лә, заманға ла лайыҡлы балаларыбыҙ, ейәндәребеҙ илгә хеҙмәт итә, беҙ һауыҡтырған кешеләр ғүмер буйы рәхмәт уҡый, изгелекле, намыҫлы эштәребеҙ ҡала ерҙә. Һин хаҡлы, Ишмырҙа, юҡҡа йәшәмәнек беҙ, кешеләрҙе лә бәхетле итә, үҙебеҙ ҙә бәхетле була белдек. Шуға ла тиҙ үткәндер ғүмер йылдары, әрләшергә лә өлгөрмәнек бит”, – ти Венераһы.\n...Быйылғы яҙ элеккеләренә оҡшаған да, оҡшамаған да кеүек. Икәү ҡаршылағанда сағыуыраҡ, наҙлыраҡ һымаҡ ине. Ҡош тауыштары ла һағышлыраҡ бит хәҙер, ниңәлер.\nӨҙөлөп тә бер ҡош һайрай,\nҺинең йәнеңдер инде.\nТыуған яғыма ҡайттым тип,\n(Аҙағы. Башы 130–131-се һандарҙа).\nАвтор: Гөлфиә ИҘЕЛБАЕВА.\nТотош уҡырға 1 507\nТотош уҡырға 1 210


«Ваҡыт!» гәзите тураһында | "Ваҡыт!"\nШул уҡ ваҡытта шуны ла онотмаҫҡа кәрәк: ислам диненә Аллаһы Тәғәлә үҙе еңеү яҙған, һәм Ҡөрьәндә Раббыбыҙ: «Аллаһтың нурын ауыҙҙары менән һүндерергә теләйҙәр, әммә Аллаһ Үҙ нурын тамам ҡылыр, кафырҙар быны яратмаһалар ҙа», – ти. Шулай булғас, һеҙ йә беҙ тырыштыҡмы, юҡмы, был яҙылған тәҡдиргә тәьҫир итмәҫ. Әгәр беҙ Аллаһы Тәғәләнең Китабына, Пәйғәмбәребеҙҙең ﷺ Сөннәтенә эйәрмәһәк һәм уларҙы кешеләргә еткермәһәк, беҙ тик үҙебеҙгә генә зыян килтерербеҙ – Раббыбыҙ беҙҙең урынға икенсе халыҡты килтереп, шул халыҡ аша Үҙ динен өҫтөн ҡылыр: «Әгәр теләһә, Ул һеҙҙе юҡ итер һәм яңы халыҡ килтерер», — тиелгән бит Ҡөрьәндә. Шулай уҡ: «Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Әгәр Аллаһҡа ярҙам итһәгеҙ, Ул да һеҙгә ярҙам итер һәм һеҙҙең аяҡтарығыҙҙы нығытыр. Ә иман килтермәгән кешеләргә – һәләкәт, һәм уларҙың эштәрен Ул юҡҡа сығарыр»… Пәйғәмбәребеҙ иһә ﷺ бер һүҙендә: «Аллаһы Тәғәлә ошо Китап (Ҡөрьән) аша ҡайһы бер халыҡтарҙы күтәрһә, ҡайһы берәүҙәрҙе төшөрә», – тине. Ҡыҫҡаһы, ошо донъяла – бәхет, ә теге донъяла Йәннәт теләгән халыҡ Аллаһы Тәғәләнең Китабына ныҡ тотоноп йәшәргә тейеш. Бындай кешеләргә Раббыбыҙ бар ҡыйынлыҡтарҙан да ҡотолорға ярҙам итер: «Аллаһтан ҡурҡҡандарға Ул сығыу урыны яһар һәм уйламаған яҡтан ризыҡландырыр. Кем Аллаһҡа тәүәккәлләй, шуға Ул (Аллаһ) еткән».\nОшоларҙы һәр мосолман, һәр туғаныбыҙ, һәр дуҫыбыҙ һәм яҡташыбыҙ аңлаһын өсөн, беҙ динебеҙ үҫешенә һәм көсәйеүенә иң ҙур әһәмиәт бирергә тейешбеҙ. Әлбиттә, бөгөнгө көндә беҙҙең мөмкинселектәребеҙ сикле, дәғүәт каналдарыбыҙ һанлы ғына, ләкин ошо «Ваҡыт!» гәзите менән генә лә беҙ ҙур уңыштарға ирешеп килдек. (Раббыбыҙға бөтмәҫ-төкәнмәҫ маҡтауҙар, һәм киләсәктә лә шулай булһын, амин). Беҙ эшләргә тырышҡан бәләкәй генә хеҙмәткә аяҡ салыусылар ҙа юҡ түгел, ағай-эне, – ҡайһы ваҡыт белемһеҙ кешеләр «Ваҡыт!»ҡа ниндәйҙер ялалар яғып, кешеләргә уҡытмаҫҡа маташа. Ундай мосолмандарға беҙ юғарыла килтерелгән аяттарға иғтибар итергә кәңәш бирәбеҙ: был динде, беҙ булмаһаҡ, башҡалар килеп күтәрер ине, сөнки Аллаһтың вәғәҙәһе – хаҡ.\nГәзитебеҙҙең «сәйәсәте» – тура һүҙҙән тартынмай, дөрөҫлөктө йәшермәй, мөһим нәмәнән баш тартып, әһәмиәтһеҙ мәсьәләләр менән мауыҡмай, Аллаһы Тәғәләнең Һүҙен түкмәй-сәсмәй ғәзиз халҡыбыҙға еткереү. Кемгәлер был оҡшамауы ла бар, тик беҙҙе был туҡтатырға тейеш түгел. Ә һеҙҙән, ҡәҙерле уҡыусыларыбыҙ, шуны һорайбыҙ: «Ваҡыт!» тураһында яман һүҙ һөйләүсе кешеләргә иғтибар итмәгеҙ, «гәзиттә булған хаталарҙы редакцияға ебәрегеҙ, егеттәр үҙҙәре һеҙгә аңлатһын», тип кәңәш бирегеҙ ҙә, «Ваҡыт!»ты туғандарығыҙға һәм яҡындарығыҙға еткерергә тырышығыҙ.\nҠайһы ваҡыт уйлап ҡуям: ошо «Ваҡыт!»тың йәшәп килеүе беҙ йөрөгән ерҙәрҙә ҡасандыр түгелгән ҡандарҙың… халҡыбыҙҙың иң аҫыл ирҙәренең «Минме? Юҡ, үлмәнем, башҡорттар!» тип ыңғырашыуҙарының… Аҡмулланың «Уҡыу кәрәк, уҡыу кәрәк!» тип ыҙалауҙарының… ата-бабаларыбыҙҙың киләсәк быуындарға ҡалдырған васыят һәм аманаттарының… халҡыбыҙҙың күңелендә йәшәгән өмөттәренең буш булмауына матди бер дәлил түгелме икән?..\n«Ваҡыт!» гәзитенең дини мөхәррире.\nPrevious Һаҡ булығыҙ: «батасылар» сектаһы! Next Мосолман ир-егет алтын йөрөтмәҫ


Эшләгән кеше һѳҙѳмтәгә ирешә » "Урал" гәзите\n2003 йылда «Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидаралыҡты ойоштороуҙың дѳйѳм принциптары тураһында»ғы 131-ФЗ һанлы федераль закондың ҡабул ителеүе урындағы башҡарма органдар эшен ойоштороуға ҙур үҙгәрештәр индерҙе, яңы мѳмкинлектәргә юл асты. Әммә район-ҡала һәм ауыл хакимиәттәренең тѳп тәғәйенләнеше - халыҡҡа хеҙмәт итеү бурысы элек тә булды һәм киләсәктә лә ҡаласаҡ.\nОло быуын кешеләре күп осраҡта йәштәргә ышанып етмәй, “Эшләй алмаҫ, тәжрибәһе юҡ”, - тигән фекер белдерә. Дилбегәне тоттороп ҡарамайынса, бындай ашығыс ҡарарҙарға килергә ярамайҙыр. Һуңғы һайлауҙа Белорет муниципаль районына ҡараған бер нисә ауылда хакимиәт башлығы итеп йәштәр һайланды һәм уларҙың ҡайһы берҙәре үҙҙәрен уңышлы етәксе итеп күрһәтеүгә иреште. Был иһә йәш, белемле, киң ҡарашлы, яңыса фекер йѳрѳткән йәштәрҙе күтәрергә, эшләү мѳмкинлеге тыуҙырырға кәрәк тигән фекерҙең нигеҙле булыуын дәлилләй. Ишле ауыл хакимиәте башлығы Фәнис Рәшит улы ДАНЪЯНОВ та шундай етәкселәрҙең береһе.\n► Фәнис Рәшит улы, Ишле ауыл хакимиәтендә һуңғы йылдарҙа ыңғай эштәр күп башҡарылды. Был хаҡта гәзит биттәрендә мәҡәләләр сығып тора. Әлеге ваҡытта һеҙҙе нимә борсой? –\nБылтырҙан бирле хужаһыҙ ҡалған электр селтәрҙәрен хакимиәт балансына күсерергә документтар әҙерләйбеҙ. Һигеҙ ауылда ошо эште атҡарып сығыу бурысы тора, әле ике ауылдыҡын тамамлап киләбеҙ. Йәйгә тиклем бѳтә ауылдарҙы ла хакимиәт балансына ҡуйып, киләһе ҡышҡа тиклем уларҙы хеҙмәтләндереүсе махсус ойошмаға тапшырырға ине. Бағаналар серек, йыш ҡына ел-дауылға ҡолай. Ѳҙѳклѳктәр булған саҡта үҙем урынға сығып, авария эҙемтәләрен бѳтѳрѳүҙә ҡатнашам. Бағана башынан тѳшмәйем, тип әйтһәм дә арттырыу булмаҫ.\nӘле урам хәрәкәтен кѳйләү маҡсатында “Урам хәрәкәте” проектына смета эшләп бирҙек. Уның буйынса ауыл урамдарына хәрәкәтте кѳйләүсе билдәләр ҡуйыласаҡ.\n► Инде икенсе йыл рәттән Ишле ауыл хакимиәте “Реаль эштәр” программаһына эләгә. Бының сере нимәлә?\n-\t“Реаль эштәр” проектына эләгеү беҙҙең ѳсѳн ҙур ҡаҙаныш булды. Былтыр ошо программа буйынса Олойылға мәктәбенең ҡыйығы яңыртылды. Олойылға ауылында һыу менән тәьмин итеү ҙур проблема булып тора. Смета эшләп, “Реаль эштәр”гә эләктек һәм быйыл Йылға аръяғы урамына 350-400 метр оҙонлоғонда һыу үткәргес һуҙыласаҡ.\nӘлеге ваҡытта Бѳйѳк Еңеү кѳнѳнә әҙерлек эштәре бара, обелискыларҙы рәткә килтерәбеҙ. Тѳҙѳкләндереү эше бер ваҡытта ла туҡтамай.\n► Һеҙ тѳрлѳ саралар үткәреүгә ҙур иғтибар бирәһеҙ. Быйыл Ишле ауыл хакимиәтенә ҡараған ауылдарҙы ниндәй саралар кѳтә?\n- Быйыл, 11 июндә, Ҡоҙашманда Шәжәрә бай- рамы була. Элек Ҡоҙашман ауылы ҙур бул- ған, хәҙер күптәр ситтә йәшәй. Шул кѳндѳ Рәсәй кѳнѳнә ҙур концерт та ойоштороласаҡ. 18 июндә Кәртәле-Запань ауылында “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамын үткәрәбеҙ. Бындай са- ралар халыҡты берләштерә, туплай, ауылдар тѳҙѳкләнә.\n► Ауыл хакимиәте башлығы булып эшләүе ауыр түгелме?\n- Бер ерҙә лә эшләүе еңел түгел. Әгәр ҙә бурысыңа яуаплы ҡарап, уйлап эш итмәһәң, эшең бер ерҙә лә алға бармаясаҡ. Һәр проблеманы үҙеңдән үт кәреп, нисек эшләһәм яҡшы булыр икән, тип уйлап йѳрѳп, тормошҡа ашырһаң ғына, яҡшы һѳҙѳмтәгә ирешергә була. Беҙҙең эштә һәләтле команда туплау мѳһим. Был йәһәттән мин уңдым. Хакимиәттең эштәр идарасыһы булып ете йыл эшләгән Рәмзиә Рамазан ҡыҙы Әпҡәдирова - тәжрибәле хеҙмәткәр. Ер эштәрен алып барған белгес Александр Сергеевич Жаринов та ун йыл эшләй, бурысын намыҫлы үтәй.\nАуыл хакимиәте үҙе бер бәләкәй генә дәүләт һәм уның нисек йәшәүе, эшләүе муниципаль хеҙмәткәр иңендә. Һәр бер хакимиәт районыбыҙҙың йѳҙѳ: ситтән килгәндәр бер ауыл хакимиәте биләмәһен ҡарап, бѳтә районды ба- һалай. Йорто ниндәй, хужаһы ла шундай, тип халыҡ фекер йѳрѳтә бит.\nЭшләгәндәргә муниципаль район хакимиәте етәкселеге лә ярҙам итеп тора. Шуға ла күп осраҡта урындарҙағы тәртип ауыл хакимиәте башлығының нисек эшләүенә килеп тѳртѳлә. Эшләһәң, ты- рышһаң, мәсьәләләрҙе хәл итеү юлы ла табылып тора. “Аҡса юҡ!” - тип ултырһаң, алға китеш булмай. Шуға күп йѳрѳргә, юллай белергә кәрәк. Район етәкселеге лә һинең хакимиәтеңдәге кѳнүҙәк мәсьәләне ҡарай һәм уны, тәү сиратта, хәл итеүгә аҡса бүлә.\nХѳкүмәт аҡсаһына ғына ҡарап ултырып, ҙур эштәр атҡарып булмай. Тѳҙѳкләндереү һәм башҡа мәсьәләләрҙе хәл иткәндә хакимиәт биләмәһендә эшләгән эшҡыуарҙар ҙа ярҙам итһә, эшләүе күпкә еңеллерәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ундай эшҡыуарҙар бик аҙ. Ауыл халҡы ла йорт-ҡураһын рәтләп, эргә-тирәһен таҙалап тотһа, үҙҙәренә лә йәшәүе күңеллерәк булыр ине. Ҡайһы бер кешеләр ѳмәләрҙә бѳтѳнләй ҡатнашмай, хатта депутат булғандар ҙа ситтә ҡала. Ошондай мѳнәсәбәт, битарафлыҡ хѳкѳм һѳргән йәмғиәттә, әлбиттә, эшләүе еңел түгел. Әммә үҙ иңебеҙгә яуаплылыҡ алып, ошо вазифаға килгәс, ауыл биләмәһендә тәртип булһын ѳсѳн тырышып эшләргә бурыслыбыҙ. Ә инде эшеңде халыҡ күрһә, баһалаһа, тағы ла күңел күтәрелеп китә, эшкә дәртләнеберәк тотонаһың. Байрам айҡанлы колле- галарымды ҡотлайым, эштәрендә уңыштар теләйем.\n► Фәнис Рәшит улы, һѳнәри байрамығыҙ айҡанлы тынғыһыҙ эшегеҙҙә уңыштар, үҫеш һәм именлек теләйбеҙ!


Фриланс килешеү төҙөү өсөн ҡалыптар\nФриланс ҡасан үҙе карьераһын башлағанда, сөнки һеҙ үҙегеҙ тулҡынландыра табып, тәүге клиенттар өсөн был ерҙәрҙә, һеҙҙән башҡа рәсми килешеү фриланс эшләүен дауам итә. Сөнки клиент хеҙмәтендә белә инде, улар эшләргә теләй, тип хәбәр йәки һеҙ уларҙың ваҡытын һәм хаҡын почасовой проект тураһында һөйләшеп, уның ниндәй мәғәнә һалынған яҙма төрө. Сучок задоринка күпселек клиенттар булып китә һәм шул уҡ ваҡытта, штатта файҙаһына килешеү төҙөү контракт төҙөргә мөмкинлек бирә һезгә процесы, был осраҡта эйә булған һәм һаҡлау, тип башҡарылған эштәр һәләтенә йоғонто яһай, тип вәғәҙә башта. Һеҙ тапҡан был мөмкин заманым өсөн килешеү төҙөп, спортсыларҙың, бигерәк тә әгәр һеҙ йәки ҡаты булған сығанаҡтарҙың береһенә килеүсе клиент булған өсөн, иң яҡшы дустары. Шуға ҡарамаҫтан, үҫеш фриланс-нисә өстөнлөктәре һеҙҙең клиент һәм һеҙҙең өсөн контракт тәҡдим итә. Ике һүҙ, контракт фетнә потенциаль булдырмау, хәүефте аңлап, структураһы тәьмин итә, ойоштора һәм клиент араһында һеҙҙең һәм һеҙҙең ышанам. Әгәр һеҙ фекер яһау вафли внештатно клиенттарға контракт төҙөү һорап, үҙем теләп, неодобр потенциаль хәүеф түгел, аңлап, клиенттар, улар оло ҡыҙыл флаг менән килешеүгә ҡул ҡуйып ебәрәләр һәм, моғайын, һеҙгә ваҡыты һәм урыны юҡ тырышлыҡ. Һеҙҙең контракт биреп, клиенттар яҡлау, шулай уҡ, шуның өсөн, тип, һеҙ, тип белдерҙе ул һеҙгә бирер, һәм был үҙен аҡлай көтөргә бурыслы. Ҡуллана аласыз контракт шарт, теләк һәм үҙ клиенттары ихтыяжы өсөн деталдәрҙе идара мөнәсәбәттәре, шулай уҡ эш-йыш яңыртыла, күләмле проекттарҙы тиҙ мохтаж булараҡ, һеҙ улар өсөн яуап биргән, уларҙың яҡынлыҡ нөктәләре урында, һеҙ нисек була һәм улар менән эшләү бер ниндәй ҙә бөттө. Килешеү шарттары үҙгәреүгә бәйле тармағы киң, проект тибындағы, һәм башҡа бик күп нәмәләр. Әммә, бер нисә фактор барлыҡҡа бөтә килешергә иң яҡшы, һеҙҙең өсөн килешеү теләһә ниндәй ҡарар иң яҡшы тәҡдим тип яҙа. Фрилансер һеҙ шаблон аша килешеү төҙөү өсөн киләһе бүлеге клиент ҡабул ителгән. Һуң, нисек һеҙ шаблон параметрҙары, уның күп төрлө һәм һеҙ тырышлығы менән клиенттар өсөн мөмкин булған һәм минималь эш штаттан баш ауырта яраҡлаштырылған. Һеҙ документтарҙы булмаусылар, вписывать нәмә төр килешеүҙәр, йәки башҡа яҡҡа эш күләме күпмегә тарҡау шрифт үлсәме ҙурыраҡ (күберәк өлөшө ҡала тибындағы һеҙҙең контракт) өҫкө өлөшө һеҙҙең документ. Һул бите өлөшөн индереп, һеҙҙең компания атамаһы, вазифа, исем, контактлы һәм бөтә тейешле мәғлүмәт була. Уң яҡта, һеҙҙең клиент һәм контакт өсөн мәғлүмәттәр тулы төрө дата. Аныҡ задание бирҙе һәм клиенттар менән эшләү өлкәһендәге бер нисә проектҡа бәйле конкрет эштәр өсөн номерлы һәм һеҙҙең яҙмағыҙ. Һеҙ шулай уҡ был мәғлүмәт үҙ эсенә килешеү өсөн уңайлы. Эш күләмен тулыраҡ һүрәтләү йәки заданиелар биреү кеүек эштәр күләме: автомобиль тотоноу Джос (: 30 ТВ-таҫма). Бик конкрет итеп әйтеп, клиенттарҙан һеҙ биргән. Ентекле, тап һеҙ ниндәй эштәрҙе эшләргә, ниндәй эштәрҙән һәм проект сиктәрендә сыға. Тураһында ентекле һөйләне, ниндәй ярҙам һәм мәғлүмәт биреү, шулай уҡ билдәле бер юл хеҙмәткәрҙәренә, клиенттарына кәрәк. Билдәле булыуынса, маневр өсөн урын ҡалдыра, һәм индереү ваҡытын тамамлау өсөн. Мәҫәлән, түбәндәге бүлектәрҙе үҙ итеп башлай: Һеҙ ҡулланырға мөмкин. түләү шарттары кеүек деталдәр түбәндәге телдәргә ҡарай. Ҡайһы бер подрядсылар, хәлгә бәйле, шулай уҡ билдәле бер проценты өсөн депозит түләүе һорай ала, ун-егерме процентҡа, фронтҡа: текст юғары яңыртылған, уңайлы түләү ысулын күрһәткән өсөн, һәм һайларға кәрәк ҡытайҙа өсөн тулыһынса түләүгә тиклем илтеп биреү эшен йомғаҡлап, йәки илтә. Ҡайһы бер типтағы проект, программа тәьминәтен индереү кеүек, һәр сәғәт өсөн эш планы проекты менән фаза хеҙмәт һәм проекттарҙы баһалаясаҡ талап итә. Әгәр был примерно, хеҙмәт бүленеше һәм деталдәр индерҙек, был сығымдарҙы менән баһа бирә-килешеүгә ҡушымта сифатында һеҙ сәғәт. Голубой бүлеге түләй, түләү шарттары индерелә, һәм эҙемтәләре буйынса счет-фактураһы, уларҙы ваҡытында түләргә лә була. Мәҫәлән: эш тәртибе менән эшләүҙе үҙ эсенә ала, йәки ул һеҙ баһа клиенттар өсөн түләүҙәр арта. Әгәр клиент күберәк үткәрергә теләгән ваҡытта, мәҫәлән, күрһәтергә мөмкин, тип, һеҙ, өҫтәмә документтар йыйырға һәм айырым хеҙмәттәре булған. контракт, килешеү ҡул ҡуйҙы, өҫтәүенә эшләү йәки өҫтәне. Икенсе яҡтан, әгәр прикидывать, өс йөҙ сәғәт эш сәғәте өсөн бер доллар, ләкин иң һигеҙ сәғәт эштәрен тамамлап тора, ваҡыт бар, һеҙгә ауыр булһа, уларҙың етәкселеге клиенттар өлөшөндә башҡарылған килешеүҙәрҙе, шулай хәл конструктив ҡарар биреү процесы деталдәрҙең. Әгәр инде был һеҙ белгән, һеҙ бер аҙҙан белер, тип, ул эшләй, һеҙ мәнфәғәте өсөн ҡулланыуға килешеү төҙөлгән, ә клиент түгел. Һаҡ булырға, әгәр теләгән клиенттар өсөн, килешеү һеҙ үҙен ҡуллана, уларҙы бар шарттар, улар үҙ иҫәбенә булышлыҡ итә, шулай уҡ теле өсөн теләһә ниндәй өҫтәмә начеку булһа, клиенттар һеҙ, бәлки, контракт үҙ өҫтәргә теләһәгеҙ, уны үҙ файҙаһына барыһы ла осто. Мәҫәлән, әгәр һеҙ был эшкә авторлыҡ хоҡуҡтары эйәһе, әҫәр законлы ойоштороу, яҙма кеүек әҫәрҙәр әлегә һеҙ үҙ хоҡуҡтарын расписываться клиент өсөн түгел, һеҙ, бәлки, ҡайһы бер килешергә теләмәй. бирелешен өҫтәү, мәҫәлән: фрилансер итеп, бөгөнгө көндә бөтә эштәр тамамланырға тейеш булһа һеҙ түләргә, хатта әгәр клиент баш тартырға ҡарар проекты буйынса ниндәй ҙә булһа сәбәп. Бүлек өҫтәп, тейеүен бөтөрөү, теле менән кеүек түбәндәгесә: хосуси хәүефләнеү күп кенә клиенттар бар, һәм һеҙ был файҙаһына эшләй, килешеү пункттарын индереү өсөн, был темаға мөрәжәғәт иткән һәм, үҙен тынысландырырға өсөн ҡурҡыу кеүек: линияһы өстән ике аҫҡы өлөшө ҡултамға килешеүҙең. Бер ҡулланыу өсөн, һеҙҙең өсөн, һеҙҙең менән фәйләсүфтәр һыҙаттары исемдәрен, контакт йөҙө һәм бер клиенттар булды, улар менән фәйләсүфтәр исеме аҫтына һыҙығыҙ. Имза параметры күрһәтеп булмай, тип, һеҙҙең клиент һәм һеҙҙең бер-береһе термин ҡабул ителгән. Әгәр һеҙҙең менән электрон почта ярҙамында үҙенең бизнесын алып барыла, сөнки кеше һирәк осраттым. фрилансер үҙ клиенттарына, шул көн, уның кире ебәреүҙе һорап һеҙҙең клиент һәм килешеүгә ҡул ҡуя.Булмағандар алдында договорға ҡул ҡуя, шуға күрә улар ҡултамға дана һеҙ буласак эйә улар.\nPDF форматында, Word һәм электрон почта йәки Google Docs Майкрософт, төн күсермәһен почта ебәргән ҡағыҙ буйынса барып, һәм әгәр һеҙгә йәки һеҙ клиенттар элекке факс булып, факс буйынса документтарҙы алмаштыра. Ҡайһы берҙә уйланып, йәки һеҙҙең өсөн берәй клиенттар, улар бер яҡтан тарҡалыуына килтерә. Контрактсы була ала, бер нисә айҙа даими һеҙ, хаттар һәм электрон һорау алыу менән клиент бөтә эштәрҙе туҡтатып, кисекмәҫтән. Һәм, киреһенсә, һеҙ хәл итә ала, — тип, клиенттарына ғына түгел, килеп сыҡмай, кәрәкмәй йәки һеҙҙең өсөн, һеҙҙең бизнес йүнәлештәр переключатель, процесс билдәләү өсөн, һеҙҙең өсөн клиенттар менән бар эштәр тамамланған. Хатта әгәр клиент яҡшы проект эшләй, шул ваҡытта булыуы мөмкин, йәки башҡа сәбәп буйынса эшләү өсөн төрөлгән. Буласаҡ килемдәрҙе юғалта өсөн, үҙе өсөн мендәрҙе әҙерләү өсөн ваҡыт бирәм, һеҙ йә был проекты, ул бизнес, һеҙҙең өсөн килде, бындай формулировка өҫтәне: һеҙ был теләсә ҡайһы ваҡытта клиенттар өсөн мөмкинлек сыҡҡан, йәки штатты һөйләм төр килешеүҙәр, әгәр мөнәсәбәт тойолһа ла, эшләй. Әгәр клиент ваҡытында түләй алмаһа, килешеү күрһәтергә, формаль ебәрә, дуҫтарса хат менән бергә экземплярҙағы килешеүгә ҡул ҡуйыла. Ҡасан өсөн түләү һорамайынса, килешеүгә һылтанып, һәм, йәғни, үҙе түләй шарттар килешеүҙә күрһәтелә.\nКилешеү бар яҡлауҙы ышаныслы тәьмин итә алмай\nАй-һай, һеҙ ярҙам итә алмай күп кенә мөнәсәбәттәрҙә уны, әгәр һеҙ ҡасан да клиенттарына, уларҙы түләүҙән баш тарта, йәки башҡа итеп тап һеҙҙең килешеү тәүгеһе түгел. Әгәр кемдер килешеүҙәрен боҙалар, һәм һеҙ, бөтә варианттары һәм башҡа сарыф коллекцияларында, с консультацияһы адвокаты\nРәсәй суд приставтары бесәйгә хужаһы табырға ярҙам итә, уның бурыстары - Рәсәй ситтә


“Һеҙҙән тәҡдимдәр көтәбеҙ”\n– Фәнис Ғәбдрәшит улы, “Уңайлы ҡала мөхите” программаһы буйынса быйыл ҡайҙа һәм нимәләр эшләнәсәк?\n– Алдан уҡ әйтеп үткем килә, ҡайҙа һәм нимә эшләнергә тейешлеген ҡала халҡы үҙе билдәләйәсәк. Беҙ әле тәҡдимдәр ҡабул итә башланыҡ. С.Юлаев исемен- дәге паркта эштәрҙе дауам итеү күҙаллана. Шулай уҡ Чекмарев урамындағы 11-се йорт менән “Күбәләк” балалар баҡсаһы араһында сквер булдырыу хаҡында ла тәҡдим булды. “Имамов” магазинынан алып Хафиз йылғаһына тиклемге аллеяны төҙөкләндереү мәсьәләһе лә күтәрелде. Бер нисә кеше, “Труд” стадионында балалар майҙансығы булдырыр- ға кәрәк, тигән тәҡдим менән мөрәжәғәт итте. Баймаҡта йәйәүлеләр өсөн тротуарҙар юҡ кимәлдә. Был тәңгәлдә лә эш башларға уйлайбыҙ. Стаханов урамында “Зөфәр” кафеһына тиклем, Юбилей урамындағы “Йәшмә” магазинынан Буранбай сәсән урамы киҫешкән урынға ҡәҙәр, Ленин урамындағы завод ашханаһынан мәғариф бүлегенә тиклем йәйәүлеләр зонаһын төҙөкләндереү ҡарала. Ленин урамындағы Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандар иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәл эргәһендәге баҡсаны төҙөкләндереү талап ителә. Бында шулай уҡ балалар өсөн уйын һәм спорт майҙансыҡтары эшләү күҙаллана.\n– Социаль селтәрҙәр аша ла тәҡдим белдереүселәр бар. Мәҫәлән, тротуарҙарҙы төҙөкләндереү, шул иҫәптән вокзалдан дауаханаға тиклем яңыһын һалырға кәрәк, тип белдерәләр. Кәкреауылдағы күпер яңыртыласаҡмы, тип тә һорайҙар. Был тәҡдимдәр иҫәпкә алынасаҡмы?\n– Әлбиттә. Ләкин беҙ социаль селтәрҙән тәҡдимдәрҙе сүпләп ултыра алмайбыҙ. Уларҙы бергә туплар өсөн рәсми урындар булды- рылған. Тәҡдимдәр 16 февралгә тиклем ҡабул ителә. Иң тәүҙә ҡайһы объектты төҙөкләндереү кәрәклеген халыҡ үҙе билдәләй. Тәҡдимдәрҙе ҡала биләмәһенең рәсми сайтында ҡалдырырға мөмкин. Шулай уҡ район хакимиәтендә, “УКЖФБ” ЯСЙ-һында, мәғариф бүлегендә, ҡаланың 2-се мәктәбендә, С.Юлаев исемендәге мәҙәниәт һәм ял паркының саңғы базаһында урналар ҡуйылған.\n– Объекттар нисек һайлап алынасаҡ?\n– Бүленгән сумма бөтә- һен дә төҙөкләндереү өсөн етмәйәсәк. Ҡайһы объект иң күп тауыш йыя – беренсе сиратта шул төҙөкләндерелә- сәк. Сметала ҡаралған сумма нисә объектҡа етә – шул ҡәҙәр эш башҡарыласаҡ.\n– Күп ҡатлы йорттарҙа башҡарылырға тейешле саралар ҙа тауыш биреү буйынса һайлап алынамы?\n– Йәмәғәт урындарын төҙөкләндереү буйынса ла һорау алына һәм рейтинг төҙөлә. Төҙөкләндереү талап ителгән күп ҡатлы йорт иха- талары идарасы компания һәм күп фатирлы йортта йәшәүселәр, йорт комитеты рәйестәре менән берлектә һайлап алына.\nЛ. Разгилева әңгәмәләште.


Елкендерә лә, илата ла, уйлата ла уның тамашалары » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Елкендерә лә, илата ла, уйлата ла уның тамашалары\nЕлкендерә лә, илата ла, уйлата ла уның тамашалары\nБашҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, режиссер Әлмира Ҡыуатова уҡытыусыларынан да, уҡыусыларынан да уңған\nБаш ҡалабыҙҙағы бер мәҙәни саранан сығып киләм. Йола буйынса, халыҡ, тамаша тамамланғас, ҡайтырға сыҡҡанда күргәнен баһалай башлай. Был юлы ла шулай.\n– Һүҙ юҡ, һәләтле ул беҙҙең халыҡ.\n– Барыбер бөгөн ниҙер етмәне, күңел талпынманы...\n– Ә бына режиссеры Әлмира Ҡыуатова булһамы-ы!\n– Эйе, ул, ана, сибайҙары менән ниндәй концерттар алып килә торғайны. Береһенән-береһе шәберәк!..\nӘлмира Ҡыуатова ҡуйған концерт, байрам, тантаналы сараларҙың, ысынлап та, һәр береһе ҡабатланмаҫ. Әммә уларҙың барыһында ла рух, иман, берҙәмлек, туған телгә, халҡыбыҙға һөйөү, данлы тарихыбыҙ ярылып ята. Әллә ҡайҙан таныйһың тамаша “автор”ын.\nҠыуаныслы башланғыстар, “йөҙөп йөрөп” эшләү бәхете\nӘлмира Шәриф ҡыҙы Ҡыуатова менән таныштырып тороу ҙа урынһыҙҙыр – беҙҙең гәзитте уҡыусылар араһында уны белмәүселәр һирәктер.\nЕйәнсура ҡыҙы. Башҡорт дворяндары нәҫеленән. Әйткәндәй, уның һәр ваҡыт нәзәкәтле, ғорур, заманса ҡарашлы булыуы “аҡһөйәклеге”нән киләлер. Актриса. Ойоштороусы. Режиссер. “Идеялар комбайны”.\n– Мине “икенсе открывашка” тип йөрөттөләр бит шаяртып, – ти ул.\nТәүгеһе кем булғанын беләһегеҙҙер. Һәр хәлдә, икеһе лә яҡшы мәғәнәлә, яратып ҡушылған. Шәхсән үҙем өсөн Әлмира Ҡыуатова актриса булараҡ иҫемдә ҡалған. Үҙенән дә һораным:\n– Бала саҡтан бер образығыҙ күҙ алдымда тора. Яулыҡты муйынығыҙға ныҡлап урағанһығыҙ, йәш кенә, моңһоу ғынаһығыҙ…\n– Был Салауат башҡорт драма театрында эшләгәндә “Тол ҡатын” (Ф. Әсәнов пьесаһы) спектаклендәге хат ташыусы роле.\nҠарасәле, уның Салауат театрында эшләп китеүенә ни заман (ХХ быуаттың 80-се йылдары), ә хәтерҙә ҡалған. Ныҡ тәьҫир иткәндер инде. Юҡһа минең, ул ваҡытта баланың, күргәне нилектән һаман һаҡланһын?!\nҺәм тағы ла. Беҙҙең республиканың “тауҙар аръяғындағы баш ҡалаһы” Сибайҙа бер мәл филармония асылды. Уларҙың гастролдәрен һәр ерҙә көтөп алдылар. Сағыу тауыштар, улай ғына ла түгел, ә яңы тауыштар. Концерттарҙың һәр береһе тотош ҙур тамашаға әүерелә. Кемдең ауыҙынан сыҡҡандыр, әммә дөрөҫтөр: Сибай филармонияһы тибеҙ ҙә, Әлмира Ҡыуатованы күҙ уңында тотабыҙ, Әлмира Ҡыуатова тиһәк, Сибай филармонияһы күҙ алдына килә. Йә ижади коллективтың художество етәксеһе булған һәләтле ханым күп таланттың үҫеүенә булышлыҡ итә. Бөгөн Сәғиҙулла Байегет булһынмы, Нәсимә һәм Азамат Тимеровтармы, Лилиә Ишемйәровамы, Гөлсөм Бикбулатова йә Фирүзә Парижмы, Альберт Салауатов йәки Баязит Байназаровмы – һәр береһенең ауыҙынан Әлмира Ҡыуатоваға ҡарата рәхмәт һүҙен ишеткән бар.\n– Юҡ, юҡ, Сибай дәүләт филармонияһына мин генә йән өргән тип уйламағыҙ. Бөтә эштәремде командам менән башҡарҙым. Юлымда уй-ниәттәремде хуплаған етәкселәр ҙә, дуҫтарым, яҡындарым да уңыш теләп торҙо. Төрлө саҡ булды инде, әммә күңелемдә орлоҡ һалған ниәтемде аҙағынаса алып барып еткерергә, теүәлерәге, халыҡҡа еткерергә тырыштым. Сәм дә бар инде үҙемдә, – тип, Әлмира Шәриф ҡыҙы бергә эшләгән хеҙмәттәштәренән, коллективтан байтаҡ исем-фамилияны атай.\nСибайҙа балалар театры асылыу башында ла Әлмира апай (теләктәштәре менән, әлбиттә) тора.\n– Күп режиссерҙан айырмалы рәүештә, минең эшемде, юлымды дауам иткән һәләтле уҡыусыларым бар: Сулпан Асҡарова (Башҡорт дәүләт филармонияһында) һәм Нәсимә Ғиззәтуллина (Сибай концерт-театр берләшмәһендә) художество етәксеһе булып эшләй. Минең менән бергә Сибайҙа эш башлаған “тәүге ҡарлуғастар”ҙың барыһының да маҡтаулы исеме бар, күп фестиваль лауреаттары булдылар. Әлхәмдулилла, уңдым. Тырыштар, – ҙур ихтирам менән һөйләй әңгәмәсем.\nҮткән быуаттың 90-сы йылдарында башланған ярһыу мәҙәни тормошобоҙ 2000 йылдарҙа ла дауам итте. Гөрләп торған концерттар, фестивалдәр, “йондоҙҙар”... Халыҡ һыуһынын ҡандыра алмаған кеүек.\n2004 йылда милли батырыбыҙ Салауат Юлаевтың тыуыуына 250 йыл тулыуҙы күләмле һәм дан итеп билдәләргә ҡарар иткәс, “Салауат йыйыны” республика фольклор байрамы ойошторолдо. Батырҙың тыуған төйәгендә уҙған байрамға бара алманым, әммә әхирәтемдең смс-хәбәре аша нисек үткәнен төҫмөрләнем: “Йыйында булдым. Тетрәткес. Эй, иланым…”\nЭйе, барыусылар, ҡатнашыусылар оҙаҡ һөйләне был сараны. Һуңынан телевизорҙан күрһәттеләр. Бығаса беҙҙә ундай тамаша булмаған! 350 һыбайлы! Шул сама тирәһе ҡурайсы! Асыҡ һауала! Күҙ алдына килтереүе лә тетрәндерә һәм ғорурландыра.\n– Минеңсә, был сараның ғәҙәти байрам кеүек үтеүе мөмкин түгел ине. Режиссер булараҡ, уны әҙерләү миңә ышанып тапшырылғас, төн йоҡоларымды ҡалдырып, бөтә күңелем менән эшләргә тотондом, – Әлмира апайҙың һөйләүенән, тауышынан уҡ был йыйынды яратып ойоштороуы сағыла.\nИке йыл рәттән “Салауат йыйыны”ның режиссеры була ул. Хәҙер был сараның район кимәленә төшөп ҡалыуы йәл, әлбиттә.\nӘлмира Ҡыуатованың ниндәй генә сараһын алма, ул мотлаҡ бай йөкмәткеле булыуы менән айырылып тора, күп халыҡ ҡатнашлығында үтә. Мәҫәлән, ҡурайсылар сәхнәгә һыймай, халыҡ араһына төшөп, теҙелеп тора икән йәки алып барыусының (төп ролде башҡарыусының) һүҙҙәренән тойғоларыңды тыя алмай, күҙҙәреңә йәш килә икән, был тамашаның режиссеры тап Ҡыуатовалыр әле, тигән уй тыуа.\n“Ирәндек моңдары”, “Ҡурай байрамы”, “Оҙон көй” конкурс-фестивалдәрен дә үҙенсәлекле итеп үткәрә ул. Үҙе әйтергә яратҡанса, командаһы менән.\nТиңдәр араһында тиң булып…\nУны мин бөтә мәҙәни сараларҙа тиерлек, премьераларҙа йыш күрәм. Аптырарға түгел. Һуңғы ваҡытта залдарҙы тултырыу проблемаһы килеп тыуҙы. Теге йәки был йырсының исеме лә бар, тауышы ла тигәндәй, ә концертына халыҡ әҙ килә. Спектаклдәргә лә йөрөп бармайҙар.\n– Тамашасы талапсан бит ул. Театр буш икән, тимәк, ҡыҙыҡ түгел, – яуап бер аҙ ҡатыраҡ та һымаҡ әле, әммә дөрөҫлөккә тап килә шул.\n– Тамашасыны нисек ҡыҙыҡтырырға? – Әлмира апай һорауыма яуапты тура бирмәне.\nӘммә һөйләүенән аңлашылды кеүек. Ул былтыр Ҡырғыҙстанға Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын ҡарарға барған. Сараны тантаналы асыу мәлендә яланда 1000 ҡумыҙсының сығыш яһауы, 1000 тирмә ҡоролғаны, кейемдәрҙең төрлөлөгө һәм бер-береһен ҡабатламауы, яҡтылыҡ ярҙамындағы махсус шоу, әлбиттә, уйындарҙың үҙе лә ныҡ тәьҫир иткән.\n– Шул тиклем бай тойғо аҫтында ҡалаһың. Был – иҫ киткес. Бына шундай итеп үткәрергә кәрәк!\nБеҙҙең бөтә донъяға күрһәтерлек тарихыбыҙ, мәҙәниәтебеҙ, оҫталарыбыҙ етерлек.\n– Донъяла иң моңло, иң матур биш телде айырып билдәләйҙәр икән. Шулар араһына башҡорт теле лә инә. Беҙҙең телебеҙ! Һаҡламайынса сарабыҙ юҡ, – Әлмира Ҡыуатованың нимә әйтергә теләгәнен аңлағанһығыҙҙыр.\nРәхмәтле уҡыусы, игелекле туған\nӘлмира Ҡыуатова менән ниндәй генә темаға һүҙ башлама, ул иң тәүҙә уҡытыусыларын телгә ала. Ауылда, 1-се республика интернат-мәктәбендә (хәҙер – Рәми Ғарипов исемендәге республика башҡорт гимназия-интернаты) уҡығанында ла, Өфө дәүләт сәнғәт институтында ла уны үҙ һөнәренә ғашиҡ уҡытыусылар уҡыта. Институттағы уҡытыусыһы иһә уның тормошонда мәңгелек остазға, дуҫҡа әйләнә. Профессор, Рәсәй юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Фәрдүнә Ҡасимова ул. Фәрдүнә Ҡасим ҡыҙының данлыҡлы уҡыусылары бик күп. Үҙенә генә билдәле үҙенсәлекле эш алымы менән йәш кешеләге һәләтте тойоп ҡалып үҫтергән, айырыуса шәхес итеп тәрбиәләүгә әһәмиәт биргән уҡытыусы ул. Олег Ханов, Суфия Ҡорбанғәлиева, Илсөйәр Ғәзетдинова, Хөрмәтулла Үтәшев, Байрас Ибраһимовтарҙы ғына атап та, был ижадсыларҙың киң яҡлы талант булыуын иҫәпкә алғанда, уҡытыусының эше бермә-бер күҙ алдына килә. Оҙаҡ йылдар үҙен актерҙар һәм режиссерҙар әҙерләүгә арнаған Фәрдүнә Ҡасимова, оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, бөгөн дә мәҙәни, сәнғәти донъябыҙ менән даими ҡыҙыҡһына (башҡаса булыуы мөмкинме ни?!), көйә, яна, ҡыуана. Әлмира Ҡыуатова ла уның менән йыш осрашырға тырыша.\nҺеҙҙе аш-һыуға оҫта тиҙәр, тип һүҙ башлауыма ла, Әлмира апай, ә бына Фәрдүнә Ҡасимовнаның нисек әҙерләүен белһәгеҙ, тип йылмайҙы. Баҡһаң, был ике ижади шәхес сәнғәттә генә түгел, ә тормошта ла тығыҙ аралаша, аш-һыу серҙәре менән дә күптән уртаҡлаша икән.\nБөтә уҡыусылар ҙа уҡытыусыларына шулай рәхмәтле булһасы. Тимәк, Һөнәрсе Өйрәнсек күңеленә орлоҡтоң тосон, таҙаһын һалған.\n– Ризыҡ әҙерләргә бала саҡтан әсәйем менән өләсәйем, Рәйлә апайым өйрәтте. Оҙайлы гастролдә йөрөгәндә үҙебеҙ төшкән йорт хужабикәләренән дә өйрәндем. Миңә оҫта кешеләр йыш осраны, – ти режиссер.\nБарыһы ла – ғаиләнән. Әсәһе Зәйтүнә, атаһы Шәриф, өләсәләре Ғәзизә тәрбиәһенән, апаһы менән еҙнәһенән, ағалары йоғонтоһонан, ҡурсыуынан. Туғанлыҡ ептәренең ныҡлығы кәрәк, ти Әлмира апай.\n…Һәм бөтәһе лә Алланан\nИжад кешеһе һәр ваҡыт күҙ алдында бит ул. Уларға һынап та, һоҡланып та, ҡайһы берҙә моңайып та ҡарайһың. Әлмира Ҡыуатова тамашасы алдына гел ҡупшы, сибәр һәм көр кәйефле булып сыҡты. Берҙән-бер көндө уны хиджабта, мосолман кейемендә күрҙем.\n– Ниндәй генә эшкә тотонһам да, ҡайҙа ғына барһам да, барыһы ла Алла ҡушыуынан икәнен күңелем менән тоя инем. Социализм осоронда тыуып үҫһәк тә, атай-әсәйҙәр, олатай-өләсәйҙәр Алланан ситләшмәне. Бер кем дә, мин диндә, тип ҡысҡырып йөрөмәне, имандары йөрәктәрендә булды. Минең дә шулай.\nОлатайымды, мулла улы, кулак тип, Себергә ебәргәндәр. Өләсәйем ураҙаһын ҡалдырманы. Атайымдың әсәһе Сәхипъямал – мулла ҡыҙы. Шундай ғаиләнән булғас, иманға ҡайтыу юлы ла еңелерәк булғандыр. Минең барлыҡ замандашым да ундай шарттарҙа үҫмәгән.\nУнан килеп, атай-әсәйем эштән ҡурҡмаҫҡа, хәләл менән хәрәмде айыра белергә, үҙ тиреңде түгеп тапҡан ризыҡтың айырыуса тәмле булғанын өйрәтте. Мин бит колхоз һарыҡтарын көтөп үҫкән бала.\nБер ваҡыт, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәрендә булғанымда, ниндәйҙер ғәжәп бер тойғо аша дингә килеү теләгем көсәйҙе, – ти Әлмира ханым.\nӘлмира Ҡыуатова бөгөн бәхетле өләсәй ҙә. Улы Айтуған Ейәнсура районының Иҙәш ауылында йәшәй, эшле һәм ғаиләле: умарта тота, ҡатыны Юлиә – уҡытыусы, балалары Нәйлә, Батырхан үҫеп килә.\nҠыҙы Алтынайҙы күбеһе бәләкәй генә сағынан белә. Алтынай Ибраһимованың “Һылыуҡай” конкурсында еңеүе лә, үрҙә телгә алған “Салауат йыйыны”нда Әминә ролен башҡарыуы ла күптәрҙең хәтерендә. “Һаумы-һаумы, әкиәт”тең башланғысында ла әсәһе менән ошо рухлы ҡыҙ тора. Атаһы ла, Байрас Нәҙим улы Ибраһимов, “Нур” татар дәүләт театрының баш режиссеры, әсәһе лә ижади шәхестәр булғас, алма ағасынан алыҫ төшәме ни? Алтынай һәм Рушан Буриндар әле Сочиҙа йәшәй, Тамерлан, Кәрим, Аиша исемле балалар үҫтерә.\n…Етенсе тиҫтәне ваҡларға  ла, үҙ һөнәренә мөкиббән киткән режиссерҙың күңеле тулы – мәҙәниәтебеҙҙең, ғөмүмән, халҡыбыҙҙың киләсәге тураһында уйҙар. Йәштәрсә дәртле, эшлекле һәм иманлы ижадсынан яңынан-яңы тамашалар, сағыу саралар көтөп ҡалабыҙ.\nСығыу ваҡыты 9-11-2017, 09:00 | Ҡаранылар: 350\nЕгерме йыл сәхнәлә


Йылы һыуға түләнеңме? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Йылы һыуға түләнеңме?\nРеспублика йортондағы сираттағы кәңәшмәлә идарасы компанияларҙың яғыулыҡ-энергетика ресурстары менән тәьмин иткән ойошмаларға бурысы тураһында һүҙ барҙы.\n– Бурыстарҙың төп өлөшө йылы һыу һәм йылылыҡ өсөн. 1 октябргә сумма 400 миллион һумға артҡан, дөйөм бурыс 3, 624 миллиард һум тәшкил иткән, шуның өстән ике өлөшө Өфө ҡалаһындағы идарасы ойошмаларға тура килгән, – тине республика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров.\nБашҡортостан прокуроры Андрей Назаров бурысты кәметеү буйынса алып барылған эш тураһында һөйләне. Быйыл был өлкәлә финанс мутлыҡтары буйынса 30 енәйәт эше ҡуҙғатылған. Уның әйтеүенсә, республика ведомстволарының берлектәге эшмәкәрлеге арҡаһында бурыс йыл башынан 1,5 миллиард һумға кәмегән.\nКәңәшмәгә йомғаҡ яһап, Радий Фәрит улы түләү тәртибе буйынса республиканың Рәсәйҙә алдынғылар иҫәбендә булыуын белдерҙе. Күпселек урындарҙа торлаҡ-коммуналь түләүҙәрҙе йыйыу 95 процентҡа етә. Шулай ҙа бурыстарын ҡаплауҙы уйламаған кешеләргә ҡаты саралар күрергә, идарасы компанияларҙың законһыҙ эшмәкәрлеген дә тыйырға кәрәк тигән иҫкәртеү яһалды.


Әбйәлилдә – күл, урман, Учалыла «онотолған» төҙөлөш проблемалары бар\n8 Ғинуар 2011, 14:12\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов яңы йылдың тәүге көндәрендә Көньяҡ Урал райондарына эш сәфәре менән барҙы. Әбйәлил районында ул, дөйөм алғанда, күргәндәре менән ҡәнәғәт ҡалған – иҫ киткес матур тәбиғәт, төҙөк ҡупшы йорттар, һәйбәт юлдар, халҡы ла ихлас, асыҡ, районда 90 процентҡа газ үткәрелгән. Тик унда эшкәртеү сәнәғәте насар үҫешкән, урман мәсьәләһе киҫкен (халыҡ уны бүлеүҙең ғәҙел булмауын билдәләй), эш урындары ла етеңкерәмәй – кешеләр күпләп Себер тарафтарына йөрөп эшләй. Был турала Президент үҙенең блогында ла яҙған.\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов яңы йылдың тәүге көндәрендә Көньяҡ Урал райондарына эш сәфәре менән барҙы.\nӘбйәлил районында ул, дөйөм алғанда, күргәндәре менән ҡәнәғәт ҡалған – иҫ киткес матур тәбиғәт, төҙөк ҡупшы йорттар, һәйбәт юлдар, халҡы ла ихлас, асыҡ, районда 90 процентҡа газ үткәрелгән. Тик унда эшкәртеү сәнәғәте насар үҫешкән, урман мәсьәләһе киҫкен (халыҡ уны бүлеүҙең ғәҙел булмауын билдәләй), эш урындары ла етеңкерәмәй – кешеләр күпләп Себер тарафтарына йөрөп эшләй. Был турала Президент үҙенең блогында ла яҙған.\nРәсми делегация «Яҡтыкүл» тау саңғыһы курортын, Аслай ауылы янындағы күлдең бәхәсле биләмәһен ҡараны. Әйткәндәй, ҡолдобай күлен халыҡҡа ҡайтарыуҙы хәл итергә кәрәклеге хаҡында ла һүҙ булды. Бер шарт менән, әлбиттә: был тирәне таҙа һәм ҡараулы тоторға тейештәр. Рөстәм Хәмитов белдереүенсә, Асҡар – Сибай юлын төҙөкләндерәһе, ҡаҙылма байлыҡтар мәсьәләһен хәл итәһе лә бар. Туризмды үҫтереү тураһында ла фекерҙәр әйтелде. Бәлки, киләсәктә Асҡар янындағы тау итәгендә дельтаплан үҙәге төҙөлөр, ә район үҙәгендә тхэквондо секцияһы эшләй башлар, тип күҙалланды.\nРөстәм Хәмитов Учалыла төҙөлөп ятҡан физкультура-һауыҡтырыу комплексында ла булды. 2006 йылда төҙөлөш башланһа ла, уға 10 миллион һум самаһы аҡса һалынһа ла, эш туҡталып ҡалған. Хәҙер был проблеманы тиҙ арала хәл итмәһәң, стеналарын һүтеп, яңынан төҙөй башларға тура киләсәк. Объектты файҙаланыуға тапшырыу өсөн 52 миллион һум аҡса талап ителә.\nҡалала боҙ аренаһы ла бар. Ул декабрҙә өлөшләтә эшләй башлаған, тик халыҡҡа март башында ишектәрен асасаҡ. Президент бында бер генә етешһеҙлек күрҙе – душ кабиналары тар һәм уңайһыҙ.\nХалыҡтың һәм хеҙмәткәрҙәрҙең әйтеүенсә, Учалы үҙәк ҡала дауаханаһының техник торошо тормоштан ярты быуатҡа артта ҡалған. Рөстәм Хәмитов уны ҡарап, терапия-хирургия корпусының халыҡты сифатлы хеҙмәтләндереү өсөн айырыуса кәрәклеген әйтте.\nУчалыла республика башлығын «Горняк» спорт клубы проблемалары менән дә, яңы төҫлө металл ҡаҙылдыҡтары урыны менән дә таныштырҙылар, «Байрамғол» агрофирмаһында яңы йылдың тәүге биш көнөндә 40 быҙау тыуыуын да һөйөнсөләнеләр.


Бөгөн Башҡортостандың Ашинский ауылы менән Силәбенең Әшә ҡалаһы араһында аҫылмалы күпер файҙаланыуға тапшырылды . Был объект йылдар дауамында көтөп алынған. Сөнки ауыл балалары ҡалаға уҡырға йөрөй, уларға яҙғы ташҡын мәлендә иҫке күпер аша йөрәктәрен усҡа тотоп үтергә тура килә. Хәҙер иһә бар ауырлыҡтар артта. Йылға аша ғына урынлашҡан ике төбәкте заманса күпер бәйләй.\nБашҡортостан менән Силәбе өлкәһен тоташтырған аҫылмалы күперҙең оҙонлоғо 47 метр, ул 7 ай эсендә генә сафҡа индерелә. Ҡоролманы төҙөү 8 миллион һумға төшә, аҡсаны Республиканың социаль үҫеш фонды бүлә.\nКүперҙе ике төбәк халҡы ла көтөп алған. Сөнки Ашинский ауылынан кескәйҙәр балалар баҡсаһына, уҡыусылар мәктәпкә, өлкәндәр эшкә, дауаханаға тап Әшә ҡалаһына йөрөй. Һыу күтәрелгән ваҡытта йылға аша сығыу ныҡ ҡатмарлаша.\nӘшә йылғаһы аша ошондай ағас баҫмалар әллә нисә тапҡыр һалына, әммә оҙаҡҡа түгел. Уларҙы яҙғы ташҡын һыуҙары ағыҙып алып китә, 80-се йылдар аҙағында төҙөлгән ҡоролма ғына нығыраҡ булып сыға, тик тәүҙә уның сите булмай. Был төндә эштән ҡайтып килгән ике кешенең һыуға ҡолап һәләк булыуына килтерә. Шуға күрә ауыл халҡы был урынды сират күпере тип атай.\nАшинский ауылында күберәк марыйҙар төпләнгән, бында 5 тиҫтәгә яҡын йорт иҫәпләнә, барлығы 20 уҡыусы. Ата-әсәләр әйтеүенсә, йыл һайын яҙғы ташҡын мәлендә йөрәкте усҡа тотоп ултырырға тура килә. Урау юл иһә зыярат аша ята, икенсенән 7-8 саҡрым тирәһе йәйәү барырға кәрәк.\nАшинский халҡы ярҙам һорап Рөстәм Хәмитовҡа мөрәжәғәт иткәндән һуң ғына боҙ урынынан ҡуҙғала. Ике ярҙы ғына түгел, ике төбәкте тоташтырған яңы заманса ҡоролма ҡалҡып сыға. Красный Восход ауыл биләмәһе етәкселәре әйтеүенсә, һуңғы йылдарҙа бында ныҡлы үҫеш күҙәтелә. Яңы һөт заводы асылған, эзбиз, гипс ташы ҡаҙыу менән шөғөлләнгән ике карьер эш башлаған. Һуңғы икәүһендә генә 200-ҙән ашыу кеше эш урыны тапҡан. Киләсәктә инде был яҡҡа газ үткәреү, юлдар һалыу маҡсаты тора, был йәнә инвесторҙарҙы йәлеп итергә булышлыҡ итәсәк.\nИглин районы етәкселеге билдәләүенсә, бөгөн асылған яңы күпер ҙә төбәктең үҫешенә ныҡлы этәргес яһай, бөгөн үк Ашинскийҙа ер участкаһы алырға теләп бер нисә кеше мөрәжәғәт иткән.


Башҡортостанда теркәүҙән төшөрөү таныҡлыҡтары бирелә башланы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда теркәүҙән төшөрөү таныҡлыҡтары бирелә башланы\n11:11, 26 января 2012 Сәйәсәт\n18 ғинуарҙан Башҡортостандың территориаль һайлау комиссияларында 4 марттағы һайлауҙарҙа тауыш биреү өсөн теркәүҙән төшөрөү таныҡлыҡтары бирелә башланы. Башҡортостан Республикаһының Үҙәк һайлау комиссияһына Рәсәй Федерацияһы Президенты һайлауҙарында тауыш биреү өсөн РФ Үҙәк һайлау комиссияһында эшләнгән 70 мең таныҡлыҡ килгән.\nҺайлау көнөндә тауыш биреү өсөн үҙенең һайлау участкаһына килә алмаған һайлаусы теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы алыуға хоҡуҡлы. Бындай таныҡлыҡты 18 ғинуарҙан 12 февралгә тиклем – территориаль һайлау комиссияһында, 13 февралдән 3 мартҡа тиклем участка һайлау комиссияларында алырға мөмкин.\nРәсәй Президенты һайлауҙарында тауыш биреү өсөн тәғәйенләнгән теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы ике өлөштән – таныҡлыҡтан һәм йыртма талондан тора. Был Рәсәй Президенты һайлауҙарының мажоритар система буйынса үтеүенә бәйле – кандидатҡа президентлыҡҡа үтер өсөн һайлаусылар тауышының яртыһынан күберәген йыйырға кәрәк. Әгәр дөйөм һайлауҙар буйынса бер кандидат та Рәсәй Федерацияһы Президенты вазифаһына үтмәһә, Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы иң күп тауыш йыйған теркәлгән ике кандидат буйынса ҡабаттан тауыш биреүҙе билдәләй.\nҺайлау көнөндә — 4 мартта — һайлаусы паспорт һәм теркәүҙән төшөрөү таныҡлығы күрһәткән ваҡытта — таныҡлыҡтың йыртма талонын, ә ҡабаттан тауыш биргән көндә таныҡлыҡтың үҙен тапшырырға тейеш. Теркәүҙән төшөрөү таныҡлығын ике тапҡыр биреүгә юл ҡуйылмай, юғалтҡан осраҡта уның дубликаты ла бирелмәй.


Лев Николаевич Толстойҙың ( 1828 йыл, 9 сентябрь - 1910 й ыл, 20 ноябрь) 90 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығындағы утыҙ бер том ды уның хаттары тәшкил итеүе хаҡында беләһегеҙҙер, моғайын. Л. Н. Толстойҙың Мәскәүҙәге архив - музейында туғыҙ мең кеше нән килгән илле мең хат һаҡланыуын да әйтәйек. Улар араһында Өфө\nгубернаһынан килгәндәре бармы икән Әлбиттә, бар. Мәҫәлән,\nҮҙән ауылы ( бөгөнгө Белорет районы) кешеһе Иван Маминовтан\nМаминовтың Лев Толстойға яҙған хатында түбәндәге юлдар ба р: "Бөтә донъяға билдәле кеше булараҡ, һеҙҙән ярҙам һәм кәңә ш һорайым", - тип яҙа 1909 йылдың ноябрендә "крәҫтиәндәрҙән сыҡҡан был егет".\nМаминов "үҙенең туғандарына, кешеләргә ниндәйҙер юғары,\nҡыҙыҡлы, мауыҡтырғыс нимә, бәхет - шатлыҡтарға бай, ирекле\nтормош хаҡында" һөйләргә теләй... Һәм ул Толстойға үҙенең "Шиғри биографияһын" ебәрә. Унда түбәндәге юлдар ҙа була: "... И петь о счастье, о свободе, о правде, попранной людьми , о доле тяжкой, злой народа, о чем нельзя петь в эти дни".\nБилдәле Ырымбур яҙыусыһы Леонид Большаков билдәләүенсә, Маминов Ясная Полянанан тормошто аңлау һәм уны үҙгәртеү\nөсөн дөрөҫ юлды табырға ярҙам итерлек кәңәш ала алмай:\nсөнки ул бөйөк адресаттың үҙенә лә билдәле булмай.\nӘммә ижад һорауҙарына килгәндә, Толстой үҙенә лә, башҡаларға ла берҙәй талапсан була, Иван Маминовтың - "ҡанаты сыҡмаған ҡошсоҡтоң" ( ул шиғырҙарын шундай исем аҫтында яҙа) шиғырҙары һалынған конвертҡа ул "кәрәкмәй һәм\nярарлыҡ түгел" тип яҙа. Үҙән ауылына ебәрелгән яуап та шундай уҡ киҫкен баһаларға бай була.\nӨфө ҡыҙы Зоя Николаевна Безенан килгән хат та бөйөк яҙыусының халыҡ менән киң аралашыуы хаҡында һөйләй. 1898 йылдың 15 февралендә ул түбәндәге хатты яҙа: "Ҡәҙерле һәм хөрмәтле яҙыусы, һеҙҙең йәштәр тарафынан бирелгән һорауҙарҙы яуапһыҙ ҡалдырмауығыҙҙы белеп, мин һеҙгә үҙемде к үптән борсоған һорауҙы бирмәксе булам. Зыялы кеше кем булыуын аңлатығыҙсы"\nХат ҙур күләмле. Унда зыялыларға ҡараған кешеләрҙең әхлаҡһыҙ ҡылыҡтары тураһында бәйән ителә. Зоя Николаевна йәмғиәткә файҙалы кеше булыр өсөн интеллигент булыу етәме тигән һорауға яуап эҙләй. "Нисек йәшәргә, кешеләргә нисек ярҙам итергә лә белмәҫһең, - тип яҙа ҡыҙ. - Тирә - яҡта халы ҡ бер киҫәк икмәккә мохтаж булғанда, ананас ашап ултырып булмай. Даими рухи гармонияһыҙлыҡ шәхси күренеш түгел, ул бар ерҙә лә һиҙелә. Кешелә барлыҡ ҡаршылыҡтарҙы ла килештерерлек ниндәйҙер көс етмәй. Яуап бирегеҙсе, ҡәҙерле\nяҙыусы. Халыҡ бәхетле булһын өсөн нимә етмәүен белмәйенсә\nтороп, мин нимә өсөн тыуғанымды аңлай алмаясаҡмын, ә мәғәнәһеҙ ғүмер кисереү бик ауыр".\nЗоя Безе Рәсәйҙә батша хөкүмәте шарттарында йәштәрҙең ауыр хәле тураһында яҙа. Толстойҙа ул йәмғиәттең аҡылын һәм намыҫын күрә.\nЗоя Безе - Өфө округ суды Н. К. Безеның ҡыҙы. 1887 йылда\nӨфөләге Мариинка ҡатын - ҡыҙҙар гиназияһын алтын миҙалға тамамлай. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Лев Толстойҙың уға яуабы табылмаған. Әммә Зоя Безе һуңыраҡ халыҡ уҡытыусыһына әйләнә, Һарытау губернаһында крәҫтиән балаларына белем бирә.\nПедагог - крайҙы өйрәнеүсе Флүрә Әхмәтова ла өфөлөләрҙең\nЛев Николаевич Толстой менән хат алышыу осраҡтарының береһе хаҡында һөйләй.\n1896 йылда Толстой Өфөлә йәшәүсе хажи Сәлимгәрәй Мөхәмәҙиәр улы Солтановтан хат ала. Сәлимгәрәй үҙенең күптәнге хыялын тормошҡа ашырырға - яратҡан яҙыусыһының ике әҫәрен тәржемә итергә ҡарар ҡыла. Һәм Толстойға - "һөйөклө һәм хөрмәтле яҙыусынан" рөхсәт һорап хат яҙа.\nХат авторы Лев Николаевичҡа ни өсөн уның әҫәрҙәрен тәржем ә итергә теләүен аңлата: "... Минең диндәштәрем: башҡорт, та тар һәм башҡалар араһында урыҫ телендә уҡыусылар бик һирәк, шуға күрә мин ҙур теләк менән һеҙҙең әҫәрҙәрегеҙҙе төрки һөйләшенә тәржемә итеү бурысын үҙ өҫтөмә алыр инем. Төрки һөйләшенең ярлылығы сәбәпле, ҡайһы бер үҙгәрештәр булыуы мөмкин. Шулай уҡ Һеҙҙең "Оят" тигән мәҡәләгеҙҙе тәржемә\nитергә рөхсәт биреүегеҙҙе үтенәм. Баҫманы һатыуҙан алынған\nтабыштың яртыһын Мәскәү университетында уҡыусы мосолман\nстуденттар файҙаһына бирергә теләр инем".\nУға яуапты яҙыусының ҡыҙы Татьяна Толстая яҙа. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был хат та һаҡланмаған. Һәм 1896 йылдың 31 апрелендә Сәлимгәрәй Мөхәмәҙиәр улы Лев Николаевичҡа икенсе хатын яҙып һала.\n"Ҡәҙерле Лев Николаевич! Ҡыҙығыҙҙың хатын алдым. Рөхсәтегеҙ һәм иғтибарығыҙ өсөн ҙур рәхмәт. Оло ихтирам\nменән һеҙҙең хөрмәтле әҫәрҙәрегеҙҙе тәржемә итеүгә тотонам" . Башҡортостан кешеләренең Толстойға ебәргән хаттары - би к ҙур тарихи баһаға лайыҡлы документтар.


Классный час презентация на тему "Наши Киги-85"\nИнфоурок › Начальные классы › Презентации › Классный час презентация на тему "Наши Киги-85"\nКигинский район Ҡыйғы районы\nҠыйғы районы Башҡортостан республикаһының төнъҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан. Төнъяҡта-Мәсетле, төнъяҡ-көнсығышта Балаҡатай райондары, көнъяҡ-көнсығышта Силәбе өлк., көнъяҡ-көнбайышта-Салауат, көнбайышта Дыуан р-дары м-н сиктәш.\nҠыйғы районында татарҙар-52.0%, башҡорттар-41.3%, урыҫтар-5.2%. Районда 9 ауыл советы, 39 ауыл торама пункты бар.\nАдминистратив үҙәге – Үрге Ҡыйғы ауылы.\n2 урта мәктәп\n1 урта мәктәп\nНомер материала: ДВ-149990\nЧередование традиционных творческих поручений


Хажи I Гирәй — Башҡорт Википедияһы\nХажи I Гирәй\n(Хажи Гәрәй битенән йүнәлтелде)\n"Хажи Гирәй" бите бында йүнәтелә.\nҡырым. I Hacı Geray, ١ حاجى كراى\nҠырымдың ғали йәнәптәре, падишаһ һәм бөйөк ханы\nФараз буйынса хәҙерге Белоруссия, Лида\nулдары: Дәүләтйәр, Нур-Дәүләт, Айҙар, Уз-Темир, Менгли I Гирәй, Ҡотлоҡ-Заман (Мәлик-Әмин), Килдеш һәм Ямгурчи.\nХажи́ I Гирәй Мәлик (Хажи́ I Гәрәй Малик; ҡырым. I Hacı Geray, ١ حاجى كراى; Melek Hacı Geray, ملک حاجى كراى; (яҡынса 1397 — 1466) — бойондороҡһоҙ Ҡырым ханлығына нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе ханы (1441—1466). Гирәйҙәр династияһын башлап ебәреүсе.\nСығышы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХажи Гәрәй сығышы менән Жүсинең 13-сө улы һәм монголдарҙың бөйөк хакимы Сыңғыҙхандың ейәне (Сыңғыҙиҙар) — Туҡай-Тимер тоҡомонан булған. Туҡай-Тимер Батый хандың яулап алыу походтарында ҡатнашҡан. 1260-сы йылдарҙа Алтын Урҙа ханы Менгу-Тимер Ҡырым улусын идаралыҡҡа үҙенең алыҫ туғаны һәм Туҡай-Тимерҙең улы Уран-Тимергә тапшырған. Уран-Тимерҙең тоҡомдары Ҡырым улусы менән хан наместниктары (әмирҙәр) булараҡ идара иткәндәр.\nХажи Гирәй фараз буйынса хәҙерге Белоруссияның Лида ҡалаһында, ул ваҡыттағы Бөйөк Литва кенәзлегенең баш ҡалаһында тыуған. Ҡырымда тотороҡһоҙ хәл булғанға күрә, уның ғаиләһе бында йәшәгән.\nХажи Гирәйҙең атаһы Ғаязетдин, ә әсәһе мырҙа ҡыҙы Асия булған. Ғаязетдин 1395 йылда үҙен бойондороҡһоҙ Ҡырымдың ханы тип иғлан иткән Таш-Тимерҙең улы булған. Аҡһаҡ Тимер Алтын Урҙаға ябрылғанда Таш-Тимер үҙ биләмәләренән ҡыуылған. Уның улдары Ғаязетдин менән Дәүләтбирҙе Бөйөк Литва кенәзлеге биләмәләренән ҡасырға мәжбүр булғандар. Алтын Урҙа ханы Туҡтамыштың төмән Иҙеүкәй менән көрәштә ҡәрҙәштәр Туҡтамыш яғында һуғышҡан. Алыштарҙың береһендә Туҡтамыштың күп көрәштәштәре, шул иҫәптән Ғаязетдин һәләк булған. Риүәйәттәр хәбәр итеүенсә, Ғаязетдиндың хеҙмәтсеһе үҙенең хужаһының бәләкәй улын үлтереүҙән саҡ ҡотҡарып ҡала. Алты йыл дауамында хеҙмәтсе бала менән ҡайҙалыр йәшенеп йөрөгән, артабан малайҙы тәрбиәләүгә туғандарына тапшырған.\n1419 йылда Иҙеүкәй Туҡтамыштың улдары менән алыштарҙа һәләк булған. Ҡырымда Таш-Тимерҙең икенсе улы һәм Хажи Гирәйҙең олатаһы Дәүләтбирҙе нығынған. 1427 йылда Дәүләтбирҙе Алтын Урҙаның баш ҡалаһы Һарайҙы баҫып алған, әммә тиҙҙен Барак тарафынан үлтерелгән.\nХакимлығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1428 йылда Хажи Гирәй, Бөйөк Литва кенәзе Витовттың ярҙамы менән Ҡырым улусын яулап ала. 16 меңлек ғәскәр башында Хажи Гирәй Эске Ҡырымды биләй. Хажи Гирәй яғына ширин ырыуының мырҙалары күскән. Яңы хан хакимлығы аҫтына Ҡырҡы-Ер һәм Солхат ҡалалары күскән. Шул уҡ йылда Алтын Урҙа ханы Олуғ-Мөхәмәт Ҡырымду үҙенең юғары власына буйһондороға ҡарар иткән һәм Хажи Гәрәйгә ҡаршы яу ойошторған. Ширин ырыуының башлығы Тәгәнәй бей Олуғ-Мөхәмәт яғына күскән һәм урҙа ғәскәре башында Ҡырымға баҫып ингән. Аҡһөйәктәрҙең хуплауынан мәхрүм ителгән Хажи Гирәй Ҡырымдан Ҡыпсаҡ далаһына ҡасҡан, ә унан Бөйөк Литва кенәзлеге биләмәләренә барған. Бөйөк Литва кенәзе Витовт Хажи Гирәйгә Ҡырым улусы өсөн көрәштә ярҙам итергә вәғәҙә биргән.\nБөйөк Литва кенәзлеге биләмәләрендә Алтын Урҙалағы эске низағтар ваҡытында ҡасҡан күп төркиҙәр йәшәгән. 1431 йылда Литвала йыйылған яңы ғәскәр башында Хәжи Гирәй Ҡырымға яңы яу ойоштора һәм Солхат ҡалаһын ҡамап уны ала. Был ваҡытта ширин ырыуы мырҙаһы Тәгәнәй бей Алтын Урҙа ханы Олуғ-Мөхәмәт менән талашҡан һәм Ҡырымға ҡайтҡан. Перекоп тирәһендә Хажи Гирәй менән Тәгәнәй бей осрашҡан, бей Хәжи Гирәйҙе үҙенең хакимы итеп таныған. Алтын Урҙа тәхете өсөн үҙ-ара һуғышҡан Олуғ-Мөхәмәт һәм Кесе-Мөхәмәт үҙ власына Ҡырым улусын буйһондорырға ынтылған. Әммә Ҡырым ханы Хажи Гирәй уларҙың ғәскәрҙәрен еңә алған һәм нәҫел улусын үҙ артынан һаҡлай алған.\nВитовт менән хеҙмәттәшлек һөҙөмтәһендә Хажи Гирәй 1429 йылғы Луцктағы халыҡ-ара Европа съезында ҡатнашҡан, бында христиан Европаһының төрөктәргә ҡаршы берҙәм яуы ниәттәре буйынса фекер алышыуҙар булған. 1460-сы йылдар аҙағынан Ҡырым ханлығы Ғосман империяһы власы аҫтына эләгә һәм ошонан алып Литва кенәзлеге һәм Ҡырым араһындағы мөнәсәбәттәр ҡапма-ҡаршы яҡҡа үҙгәрә.\n1433 йылда Ҡырым ханы Хажи Гирәй Феодоро кенәзеге менән союз килешеүен төҙөй. Шул уҡ йылдың көҙөндә гот кенәзе Алексей үҙенең союздашы Хажи Гирйәҙең ярҙамына өмөт итеп, Ҡырымдағы Генуя Республикаһының биләмәләренә яу ойошторған. 1433 йылдың көҙөндә Алексей генуялыларҙың Чембало (Балаклава) ҡәлғәһен ҡамаған һәм алған. Генуя яуап итеп Феодоро кенәзлегенә ҡаршы каратель экспедицияһын ойошторған. Генуялылар Ҡырымға Карло Ломеллино командалығындағы алты мең һалдат менән егерме галераны ебәргән. 1434 йылдың 4 июнендә генуялылар Чембалоны алған һәм талаған, кенәз Алексей әсиргә эләккән. Һуңынан генуялылар Феодоро кенәзлегенең Каламита (Инкерман) ҡәлғәһен штурм менән алған һәм талаған. Бынан һуң генуялылар артабан йүнәлгәндәр, әммә 22 июндә Солхат ҡалаһы тирәһендә улар Хажи Гирәйҙең биш меңлек отряды тарафынан тар-мар ителгән. Хажи Гирейҙең ғәскәре Кафа (Кефе, Феодосия) ҡалаһын ҡамауға алған. 1434 йылдың 13 июлендә тыныслыҡ килешеүе төҙөлгән, уның шарттарына ярашлы генуялылар Хажи Гирәйҙе Ҡырымдың ханы итеп таный һәм үҙенең әсиргә алынған һалдаттары һәм граждандарын ҡайтарыр өсөн ҙур аҡса түләй.\n1434 йылда Алтын Урҙа ханы Олуғ-Мөхәмәт ҙур ғәскәр башында үҙ юғары власы аҫтына буйһондроу өсөн йәнә Ҡырым улусына яуға сыға. Ширин мырҙалары Хажи Гирәйгә хыянат иткәндәр һәм Олуға-Мөхәмәт яғына сыҡҡандар. Хажи Гирәй дошмандан еңелгән, һәм үҙенең ҡалған ғәскәрҙәре менән Ҡырымдан Днепр аръяғына сигенгән. Хажи Гирәй Литваның сик буйы биләмәләренә ингән һәм яңы ғәскәр йыйып Ҡырымға яу әҙерләй башлаған. Был осорҙа Бөйөк Литва кенәзлегендә ике туған ҡәрҙәштәр — Свидригайло Ольгерд улы (1430-1432) һәм Сигизмунд Кейстут улы ([1432-1440) араһында тәхет өсөн ҡаты феодаль һуғыш барған. Алтын Урҙа ханы Олуғ-Мөхәмәт, Хажи Гирәйҙән хәүефләнеп, Свидригайло менән союзын өҙгән һәм Сигизмундты хуплай башлаған. Бөйөк Литва кенәзе Сигизмунд Кейстут улы башта Хажи Гирәйҙе яҡшы ҡабул иткән һәм үҙенең ярҙамын вәғәҙә иткән, әммә һуңынан ул Ҡырымға ҡайтмаһын өсөн уны ебәрмәҫәкә ҡарар иткән. Хажи Гирәй Вильноға саҡырылған, бында ул почётлы аманат булараҡ йәшәгән. Бөйөк Литва кенәзе Сигизмунды Хажи Гирәйгә Лида замогын һәм уның тирәһен биргән.\nАлтын Урҙа ханы Олуғ-Мөхәмәт Ҡырымды биләгән һәм Солхатта үҙенең наместнигын ултыртҡан. 1437 йылда икенсе хан Кесе-Мөхәмәт Ҡырымды яулап алған һәм уның наместнигын ҡыуған. Тиҙҙән Ҡара диңгеҙ буйы далаларында Туҡтамыштың ейәне хан Сәйет-Әхмәт нығынған, ул Олуғ-Мөхәмәтте Алтын Урҙаның төньяғына ҡыуған һәм Ҡырымды баҫып алған. Ҡырымда бөлгөнлөк батшалыҡ иткән. Күсмә татарҙар бер нисә Ҡырым ярымутрауын талаған. Сәйет-Әхмәт тарафынан тәғәйенләнгән чиновниктар һәм ҡазыйҙар ҡырҡа һалымдарҙы арттырған, был үҙ сиратында халыҡтың ризаһыҙлығын тыуҙырған.\n1440 йыл тирәһендә ширин һәм барын ырыуҙары башлығындағы Ҡырым татарҙары аристократияһы Бөйөк Литва кенәзлегенең яңы хакимы Казимир Ягеллончикҡа (1440—1492) хан тәхетенә ултыртыр өсөн Хажи Гирәйҙе Ҡырымға ҡайтарыуҙы һорап мәрәжәғәт иткәндәр. Казимир Хажи Гәрәйҙе Лиданан Киевҡа саҡыртҡан, бында ул бей илселәре менән осрашҡан һәм улар менән Литва юлбашсыһы Радзивилл Остикович оҙатылыуында Киевтан Ҡырымға йүнәлгән. Тәгәнәй бей башлығындағы Ҡырым бейҙәре һәм мырҙалары үҙенең хакимы булараҡ Хажи Гирәйгә ант иткән, ә литва юлбашсыһы Радзивилл бөйөк Литва кенәзе Казимир Ягеллон исеменә ун хан тәхетендә раҫлаған. 1441 йылда Хажи Гәрәй ғәскәре менән Ҡырымға үтеп ингән һәм Сәйет-Әхмәттең наместнигын ҡыуған. 1441 йылдың мартында генуялыларҙың сығанаҡтары Хажи Гирәйҙе Ҡырымдың яңы хакимы булараҡ телгә алған. 1441 йылға ҡарай Хажи-Гәрәй тарафынан Ҡырҡ-Ер ҡалаһында тәүге тәңкәләр сығарылған.\n1442 йылда Хажи Гәрәй һәм генуялылар колонияһы Кафа араһында хәрби низағ булған. Кафаның консулы Оло Урҙа ханы Сәйет-Әхмәт менән һөйләшеүҙәр алып барған һәм уға Ҡырымға аҫып инеүгә үҙенең ярҙамын вәғәҙә иткән. Генуялылар Ҡырым ханына яңы тыныслыҡ килешеүен төҙөргә тәҡдим иткән, ләкин уның шарттары Хажи Гәрәй өсөн яраҡһыҙ булған. Генуя Республикаһы Кафаға ҙур хәрби отряд ебәргән. Хәл иткес алышта Ҡырым ханы хәйләкәрлек ҡулланып дошманды тар-мар иткән. Кафа әсирҙәр менән алмашҡан һәм ташламаларға килгән. Шул уҡ ваҡытта хан Сәйет-Әхмәт ур ғәскәр менән Ҡырымға ингән һәм ажи Гирәйҙе алышһыҙ Солхаттан ҡыуған. Ширин мырҙалары Сәйет-Әхмәт яғына күскәндәр һәм уны Ҡырым ханы итеп танығандар. Хажи Гирәй Ҡырымдан Днепрға ҡасҡан, бында көрәште дауам итеү өсөн ғәскәр йыя башлаған. Оло Урҙаның ханы Сәйет-Әхмәт яһаҡ йыйған һәм Сохатты яҡҡан, бының менән ул үҙен Ҡырым аҡһөйәктәренең хуплауынан мәхрүм иткән.\nСәйет-Әхмәт Ҡырымдан киткәндән һуң Хажи Гирәй Перекопта нығынған һәм Оло Урҙаға ҡаршы көрәшен дауам иткән. Сәйет-Әхмәт Донда һуғышҡан ваҡытта, Хажи Гирәй Ҡыпсаҡ далаһындағы уның подданыйҙарының биләмәләрен яулап алырға маташҡан. Хажи Гәрәйҙең һөжүме кире ҡағылған һәм ул Перекопҡа сигенгән. Хажи Гирейҙың еңелеүен белгән хан наместнигы Перекопты алырға маташҡан. Хажи Гирәй уны тар-мар иткән һәм Перекопты нығытып Сәйет-Әхмәттең һөжүменә әҙерләнә башлаған.\n1445 йылда Оло Урҙа ханы Сәйет-Әхмәт үҙенең көнәркәштәрен еңгәндән һуң ҙур ғәскәре менән Хажи Гирәйгә ҡаршы яуға сыҡҡан. Сәйет-Әхмәт Перекопты ҡамаған, әммә ала алмаған. Дошман сигенгән ваҡытта Хажи Гирәй етди еңеү яулаған. Оло Урҙаның ханы ҙур юғалтыуҙар менән Дон аръяғына сигенгән. Ширин һәм барын мырҙаларының отрядтары менән бергә Хажи Гирәй Ҡырымға ингән һәм бында хан тип иғлан ителгән.\nХан тәхетенә ҡайтҡандан һуң Хажи Гирей Феодро кенәзлеге менән союзды тергеҙгән һәм кенәз Алексей I (1410—1447) менән хат алышҡан. Хандың улдары башлығындағы отряд гот кенәзенә генуялылар тарафынан яулап алынған Каламита (Инкерман) ҡала-портын кире ҡайтарырға ярҙам иткән. Ҡырым ханы Феодоро кенәзлегенә финанс һәм сәйәси ярҙам күрһәткән. Солхатта Хажи Гирәйҙең улдары менән кенәзлектең йәш вариҫы тәрбиәләнгән, ә Феодоро кенәзлеге һарайында хандың кесе ул Менгли Гирәй йәшәгән.\nХажи Гирәй Ҡырым ханлығының тәүге бойондроҡһоҙ хакимы булып китә. Днестрҙан Донға тиклем далаларҙы контролдә тотҡан Сәйет-Әхмәт хан Польша һәм Литва ерҙәренә бихисап сапҡындар яһаған. Сәйет-Әхмәт һөжүм иткәндә Польша короле һәм Бөйөк Литва кенәзе Казимир IV Ягеллон ярҙам һорап Ҡырым ханы Хажи Гирәйгә мөрәжәғәт иткән. 1452 йылда Сәйет-Әхмәт Литва биләмәләренә сираттағы сапҡын ойошторған һәм Подольск ерәрен Львовҡа ҡәҙәр талаған. Ҙур һандағы әсирҙәр һәм бай табыш менән Сәйет-Әхмәт кире үҙ улустарына йүнәлгән. Ҡырым ханы Хажи Гирей ғәскәр йыйып Сәйет-Әхмәткә ҡаршы сыҡҡан һәм ул Днепр йылғаһы аша үткәндән һуң уға һөжүм иткән. Ҡапыл һөжүм яһап, Ҡырым ханы Оло Урҙа ғәскәрен ҡамаған һәм тар-мар иткән. Сәйет-Әхмәт хан ҙур булмаған отряды менән ҡамауҙан сыға алған, ә уның күпселек яугирҙары Ҡырым ханы яғына күскән. Сәйет-Әхмәт Киевҡа ҡасҡан һәм Казимир Ягеллонға ярҙам һорап мөрәжәғәт иткән. Киевта Сәйет-Әхмәт ҡулға алынған һәм Бөйөк Литва кенәзлегенең баш ҡалаһы Вильноға ебәрелгән. Казимир уны Ковноға ебәргән, бында ул ғүмеренең аҙағына тиклем әсирҙә тотолған. Сәйет-Әхмәттең туғыҙ улы Литва татарҙары араһында төпләнгән.\n1465 йылда Хажи Гирәй Дон буйындағы алышта Оло Урҙа ханы Мәхмүттең ғәскәрен тар-мар иткән. Дон аша үткәндә Ҡырым ханы урҙа ғәскәренә һөжүм иткән һәм уларҙы еңгән. Еңелгән Мәхмүт ханды тәхеттән ҡустыһы Әхмәт алып ташлаған, Мәхмүт Хан Әстерханға ҡасырға мәжбүр булған. Урҙа ғәскәрҙәренең күп кенә яугирҙары Ҡырым ханы Хажи Гирәйгә хеҙмәткә күскән, ул уларға үҙ биләмәләрендә ер биргән һәм үҙенең хәрби көстәрен тағы ла арттырған.\n1454 йылдың йәйендә Ғосман империяһының 56 караптан торған Демир-кяхьи командалағандағы эскадраһы генуялыларҙың сауҙа торамаларын талау өсөн Ҡырым ярҙарында килеп сыҡҡан. Июль башында төрөк караптары Кафаға килеп еткән һәм ярға десант төшөргән. Төрөк отряды ҡәлғәне штурм менән алырға маташҡан һәм уларҙың һөжүме кире ҡағылған. Өсөнсө көнгә ҡарай Кафаға үҙенең 16 меңлек ғәскәре менән Ҡырым ханы Хажи Гирәй килгән. Хан төрөктәрҙең командиры Демир-кяхья менән һөйләшеүҙәр башлаған. Уларҙың һөйләшеүҙәренең йөкмәткеһе билдәһеҙ булып ҡалған. Киләһе көндә төрөктәр Кафанан сигенгән, артабан генуялыларҙан кәрәк-яраҡтар талап итеп һәм алып, диңгеҙгә киткән.\nХан тәхетендә нығынғас Хажи Гирәй баш ҡаланы Ҡырым ҡалаһынан (уның элекке ата-бабалары әмирҙәр резиденцияһынан) Ҡырҡ-Ер ҡалаһына күсергән. Хажи Гирәй халыҡ араһында популяр булған, шунлыҡтан Фәрештә (ҡырымтат. Melek) ҡушаматын алған.\n1466 йылдың авгусында Хажи Гирәй вафат булған, ул хәҙерге Баҡсаһарай ҡалаһы сиктәрендәге Салачик торамаһы төрбәһендә ерләнгән.\n↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 О. Гайворонский. Повелители двух материков, том 1, Киев-Бахчисарай, 2007 г., ст. 22\n↑ 4,0 4,1 О. Гайворонский. Повелители двух материков, том 1, Киев-Бахчисарай, 2007 г., ст. 29\n↑ 5,0 5,1 О. Гайворонский. Повелители двух материков, том 1, Киев-Бахчисарай, 2007 г., ст. 30\n↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 О. Гайворонский. Повелители двух материков, том 1, Киев-Бахчисарай, 2007 г., ст. 27\nОлекса Гайворонский. Повелители двух материков. Том 1. — Киев-Бахчисарай, 2007. — С. 13-30. ISBN 978-966-96917-1-2.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Хажи_I_Гирәй&oldid=886793 ҡабул ителгән\n1397 йылда тыуғандар\n1466 йылда вафат булғандар\nҠырымда вафат булғандар\nҠырым ханлығы хакимдары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 23:02 10 май 2019 үҙгәртелгән.


Белемдәрҙе һынаныҡ » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » On-line яңылыҡтар » Белемдәрҙе һынаныҡ\n22 апрелдә республикала башҡорт теле буйынса төбәк диктанты үтте. Өфөлә уны Башҡорт дәүләт университетында яҙҙылар. «Башҡорт телендә һөйләшәм, башҡорт телендә яҙам» девизы аҫтында ойошторолған акцияға интернет селтәре аша тура бәйләнештә Стәрлетамаҡ, Сибай, Бөрө, Нефтекама ҡалалары ҡушылды. Шулай уҡ, өсөнсө йыл уҙғарылған сарала тәү тапҡыр Ямал-Ненецк автономиялы округында һәм Силәбе өлкәһендә йәшәүсе милләттәштәребеҙ ҡатнашты.\nУчалылар ҙа саранан ситтә ҡалманы. Иртәнге сәғәт унға Ижад һарайына тел буйынса белемде тикшереп ҡарарға йыйылдыҡ. Ҡала-райондың башҡорт теле уҡытыусылары, уҡыусылар, шулай уҡ мәғариф бүлеге, киң мәғлүмәт сара-лары вәкилдәре ҡатнашты. Йәмғеһе 50-гә яҡын кеше ине.\nУраҙ лицейынан төбәк диктантын яҙыуға 19 уҡыусы килгән.\n- Был акцияла беҙ икенсе тапҡыр ҡатнашабыҙ, - тип белдерҙе уҡытыу-сылары Лилиә Заһитова. - Республикала туған тел буйынса бындай һынауҙы ойоштороуҙары бик яҡшы. Сараның маҡсаты - халыҡ, бигерәк тә йәштәр араһында грамоталылыҡты үҫтереү, тел проблемаларына иғтибарҙы йүнәлтеү. Беҙ ҙә шул маҡсаттарға ҡушылдыҡ.\nДиктант өсөн өҙөк билдәле яҙыусы, ғалим Ғайса Хөсәйеновтың «Әсәм теле - сәсән теле» әҫәренән алынған. Әйткәндәй, сараға 89 йәшен тултырған Ғайса Батыргәрәй улы үҙе лә килгәйне. Тексты БР-ҙың халыҡ артисы Рәсүл Ҡа-рабулатов уҡыны.\nДиктант махсус бланктарҙа яҙылды. Исем-шәрифтәрҙе күрһәтеү мотлаҡ түгел ине, псевдонимды йәки шифрҙы яҙыу ҙа етә. Тик ни бары йәшерен исемде үҙеңә онотмау мөһим, сөнки ул 28 апрелдә «regdict.bashedu.ru» сайтына һалынасаҡ диктант һөҙөмтәһен ҡарау өсөн кәрәк буласаҡ.\n«Онлайн» режимда инде имен-аман өҙөктөң уртаһына барып еттек тигәндә, Өфө менән интернет бәйләнеше өҙөлдө. «Хәҙер нимә эшләйбеҙ?!» - тип ғауғалашып алдыҡ бер аҙ. Әммә ойоштороусылар бындай осраҡты ла күҙаллаған икән: бер көн алда шулай уҡ Рәсүл Ҡарабулатов уҡыуында видеояҙма әҙерләп һалғандар. Ҡытыршылыҡтарға ҡарамай диктант яҙылып бөттө.\n- Быйылғы текст ауыр булдымы? - тигән һорау менән төбәк диктанты яҙыуҙа өсөнсө йыл ҡатнашҡан Сәфәр мәктәбе уҡытыусыһы Айгөл Абдуллина-ға мөрәжәғәт иттек.\n- Уҙған йылдарҙағы менән сағыш-тырғанда диктант еңелерәк булды. Рәсүл Ҡарабулатов та интонацияһы, паузалары менән ярҙам итте. Тик арабыҙҙа төп өлөштә башҡорт теле уҡытыусылары ғына булыуы бер аҙ күңелдәрҙе ҡырҙы. Йылдан йыл әҙәбиәтте уҡытҡас әҫәр-ҙәрҙе яттан белеп бөткәнбеҙ тиерлек, башҡорт теле уҡытыусыларының яҙыу һәм һөйләү телмәре былай ҙа грамоталы тип уйлайым. Бәлки, юғарынан тейешле ҡарар төшөрөргә кәрәктер, башҡа һөнәр эйәләре лә килһен. Ни өсөндөр рус теленән диктант яҙғанда ҡатнашыу мотлаҡ булараҡ йөкмәтелә, ә башҡорт теленән тик теләккә генә ҡайтып ҡала, - тигән тәҡдимен еткерҙе Айгөл Хәлит ҡыҙы.\n«2»-ле алыуҙан ҡурҡыу был осраҡта урынһыҙ, сөнки төбәк диктанттың төп маҡсаты билдә түгел, ә әүҙем гражданлыҡ позицияңды күрһәтеү, халыҡтың берҙәмлеге бит.\nЕңеүҙәр - хеҙмәт аша\nКөҙҙөң тәүге байрамы - Белем көнө алдынан изге йолаға әүерелгән уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһе үтте. Унда уҙған уҡыу йылына һөҙөмтәләр яһау, киләһе... Тотош уҡырға\nДан йырлайым һиңә, туған телем!\nХалыҡ-ара туған тел көнө күп ерҙәрҙә юғары баһаланып, төрлө саралар менән ҡаршы алына. Был көн район-ҡалабыҙҙың башҡорт теле уҡытыусылары өсөн дә... Тотош уҡырға\nТелгә һөйөү тәрбиәләнә\nМәҙәниәт йылына алмашҡа Әҙәбиәт йылы килде. Рәсәй - күп милләт вәкилдәрен үҙенә һыйындырған ил. Һәр халыҡ тәүге урында үҙ мәҙәниәт, әҙәбиәтен күҙ... Тотош уҡырға\n«Мәңге йәшә, Салауат!»\nМилләтебеҙҙең данлыҡлы улы Салауат Аҙналин хаҡында һүҙ йөрөткәндә «батыр» һүҙен ҡушып һөйләргә күнеккәнбеҙ. Ә бындай исемде борон-борондан халҡыбыҙ... Тотош уҡырға


Йәшлек ҡәҙерен белеп йәшәйҙәр » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Иман » Йәшлек ҡәҙерен белеп йәшәйҙәр\n04.02.2016 Йәшлек ҡәҙерен белеп йәшәйҙәр\nЭльза һәм Илфат Ишембәтовтар, ғаилә тормошонда уңырға теләһәгеҙ, ололар фатихаһын алығыҙ, ти.\n“Һәр бәхетһеҙ ғаилә үҙенсә бәхетһеҙ,\nһәммә бәхетле ғаиләләр бәхетле бер төрлө”.\nҺуңғы ваҡытта бәхетһеҙ ғаиләләр һаны ҡурҡыныс тиҙлек менән арта. Дәүләт статистикаһы федераль хеҙмәте лә күптән түгел күңелһеҙ мәғлүмәттәрен халыҡҡа еткереп, уйланырға мәжбүр итте: баҡтиһәң, Башҡортостан инде бер нисә йыл рәттән никахтар тарҡалыу һаны буйынса Волга буйы төбәктәрендә беренсе урында килә. 2015 йылда ла был йәһәттән “алдынғылығын” бирмәгән – 11 айҙа республикабыҙҙа 14 441 пар айырылышҡан. Белгестәр, ғаилә нигеҙе ҡаҡшау осоро башланды, тип саң ҡаҡҡанда, татыу, ныҡлы ғаиләләр иғтибар үҙәгенә баҫа. Аллаға шөкөр, ундайҙар арабыҙҙа бар. Эльза һәм Илфат Ишембәтовтар – Учалы ерен биҙәгән мосолман ғаиләһе.\nТәүге күрешеүҙән үк Илфат хәҙрәттең кешелекле, илтифатлы, изге күңелле булыуы Эльзаны әсир итә, уға ҡарата көслө ихтирам уята. “Ғаилә именлеге, татыулыҡ сере тәү сиратта – бер-береңде хөрмәт итеүҙә. Иреңде ҡәҙерләйһең икән, балалар ҙа атаһын хөрмәт итер, малайҙарға – яҡшы өлгө, ҡыҙҙар ҙа дөрөҫ тәрбиә ала. Әгәр иреңә екеренеп, үҙһүҙлеләнеп, өҫтөн булырға тырышһаң, бер ниндәй тәртип булмаясаҡ”.\n“Тиҫтер” (“Ровесник”) клубында педагог-ойоштороусы булып эшләүсе Эльза Зиннур ҡыҙы кейәүгә сығырҙан бер йыл алда намаҙ уҡый башлай, ләкин тәүҙә башын ҡаплап йөрөргә йөрьәт итмәй. Буласаҡ ире яулыҡ ябыныуҙың әһәмиәтен аңлата. “Хәҙрәттең һүҙҙәре йөрәгемә үтеп һеңде. Никах көнөндә үҙем теләп, яулыҡ ябындым”, – тип хәтирәләре менән бүлешә Эльза ханым. Йәш ҡатын, эштән китергә тура килер инде, тип уйлана. Имиджын үҙгәрткән хеҙмәткәрҙе беренсе көндө үк директор (ул ваҡытта Оскар Аверьянов) саҡырта. “Эштән ҡыуылырмын, тип ҡурҡаһыңдыр, – ти ул, йылмайып. – Тыныслан. Беҙ яҡшы белгестәргә мохтажбыҙ. Эшмәкәрлегеңде дауам ит”.\nИшембәтовтарҙың өйөн шатлыҡҡа күмеп, тормоштарына йәм өҫтәп, бер-бер артлы ике улы тыуа. Исем һайлауға ата-әсә бик етди ҡарай, хәҙерге йәштәрҙең күпселеге һымаҡ, яңғырауыҡлыҡ, “мода” артынан ҡыумай, мәғәнәле булғандарын эҙләй. Тәүге малайҙарын Ихсан итеп атайҙар. Был исем “изгелек, яҡшылыҡ” тигәнде аңлата. Икенсе улдары – Ильяс. “Бәләкәскә исемде оҙаҡ уйланыҡ, – тип һүҙгә ҡушыла Илфат хәҙрәт. – Абдулла, Йософ, Мөхәммәт… Бер ҙә килешә алмайбыҙ. Мөхәммәт исеме бик оҡшай ҙа, уның бөйөклөгөн аҡлау баланың иңенә бигерәк оло яуаплылыҡ йөкмәтә һымаҡ. Бер көн, ҡыуанып, кәләшем шылтырата: “Таптым! Ильяс! Ильяс булһын!”. Алла илсеһенең исеме бит ул, бик матур, булһын, тинем”.\nӘңгәмәләшеп ултырғанда, өс йәшлек Ихсан төрлө ручка-ҡәләмдәрҙән үҙенсәлекле фигура әтмәләгән дә, үҙенең ижадына ымлап күрһәтә: “Атай, ҡара әле. Бына мин нимә эшләнем”. Һуңынан эргәмә килә. Ике күҙе – ҡағыҙ битенән шыуған ҡәләмемдә. Күрәһең, төҙөлмәһен тамамлар өсөн бер деталь етмәй… Һөйкөмлө малайҙың саф башҡортса һөйләшкәнен эске ҡәнәғәтлек менән кинәнеп тыңлайым. Баланы туған телгә һөйөү аша тәрбиәләгән ошондай атай-әсәйҙәр күберәк булһын ине ул…\nИлфат хәҙрәт 2013 йылда асылған “Мөкәрәмә” мәсетенә имам итеп саҡырылғас, Ишембәтовтар Учалы ауылына күсә. Әлеге көндә улар мәсеттең бәләкәй генә ваҡытлы торлағында йәшәй. Өйҙөң майҙаны – 4х5 кв. м. Тығыҙҙыр инде унда дүрт кешегә. Тик зарланыуҙың әҫәре лә юҡ. Хужабикә көнләшерлек сабырлыҡ күрһәтә. Хәләленең күп ваҡытын халыҡҡа хеҙмәт итеүгә, иман нуры таратыуға бағышлағанын аңлап ҡабул итә Эльза ханым. Ишембәтовтар ғаиләһендә эште ир-ҡатындыҡына бүлмәйҙәр: Илфат мәсеттә оҙаҡлаһа, Эльза йорт эштәрен ырата. Ғаилә башлығы, үҙ сиратында, мөмкинлек сыҡһа, ҡатынына булыша. “Күп ғаиләләрҙе юҡлыҡ, аҡса наҡыҫлығы тарҡата. Ә беҙҙе, киреһенсә, берләштерә. Ауырлыҡтар – һынау, түҙергә кәрәк”, – ти Илфат хәҙрәт.\n– Бәғзе мосолман ирҙәр ҡатындарына ныҡ ҡаты, хатта ҡыйырһытыу, рәнйетеүҙән дә тартынмай, үҙҙәрен хаҡлы тип иҫәпләгән әҙәмдәр осрай. Һеҙ быға ниндәй ҡарашта? – тип һорайым Илфат Ибраһим улынан. “Ҡөрьәндә “Ҡатындар” тигән сүрә бар, ирҙәр хаҡында сүрә юҡ. Бәйғәмбәребеҙ ғәләйһис-сәләмгә инанған тәүге йән эйәһе ҡатын булған, ул – Хәдижә (р.а.). Хәдижә (р.а.) Алла рәсүле ғәләйһис-сәләм артынан тәүге намаҙ атҡарыусы ла. Иман өсөн тәүге шәһит та гүзәл заттан – Сумайя бинт Хайят. Мәккә урынында төпләнгән тәүге кеше лә – ҡатын, Хәжәр, Ибраһим ғәләйһис-сәләмдең ҡатыны. Ошонан күренә инде: ҡатын-ҡыҙҙың динебеҙҙә дәрәжәһе бик юғары, мөнәсәбәт тә ошоға ярашлы булырға тейеш, тимәк. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең нәсихәтен иҫтән сығарырға ярамай мөьмингә: “Ҡатындарығыҙға яҡшы мөғәмәлә күрһәтегеҙ”. “Тормош булғас, төрлөһө була, – тип өҫтәй Эльза ханым. – Беребеҙ ут булғанда, икенсебеҙ – һыу. Берәй мәсьәләлә килешмәһәк, тыныс ҡына, балалар булмағанда хәл итәбеҙ”.\nИшембәтовтар яңы өйләнешкән парҙар менән тағы бер бәхет сере менән уртаҡлашты. “Ғаилә тормошонда уңырға теләйһең икән, ата-әсә, ҡайны-ҡәйнә фатихаһын алыу зарур. Ололар һүҙен һанға һуҡмай, тәкәбберләнеү йыш ҡына ғаилә карабын һәләкәткә килтерә лә”, – ти Илфат һәм Эльза.\n“Йәшлек киләсәге менән бәхетле”, – тип яҙып ҡалдырған Гоголь әфәнде. Үҙ ерҙәрендә олтан булып, балаларын башҡорт рухында тәрбиәләп, халҡыбыҙҙы хаҡ юлға әйҙәгән Ишембәтовтарҙың киләсәге өмөтлө булыр тип ышанғы килә. Аллаһы Тәғәләнең ризалығына ирешеп, ике донъя бәхетенә эйә булырға хыяллана йәш мосолмандар. Ишембәтовтарҙың теләктәре бойомға ашһын, иншалла. Теләк булһа, йөрәк етә, ти бит халыҡ мәҡәле.


2011 йылда балаларҙың «Компас» ышаныс телефонына 13 мең кеше шылтыратҡан // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n2011 йылда балаларҙың «Компас» ышаныс телефонына 13 мең кеше шылтыратҡан\n11:55, 26 января 2012 Йәмғиәт\nБылтыр Республика балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приют нигеҙендә ойошторолған балалар өсөн «Компас» ышаныс телефонына 13 меңдән ашыу шылтыратыу булған. Мөрәжәғәттәрҙең туғыҙ меңдән ашыуы, йәғни барлыҡ шылтыратыуҙарҙың 70 проценты самаһы балалар һәм үҫмерҙәргә тура килә. Ҡалғандары ололарҙан килгән, тип хәбәр иттеләр БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.\nБалалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приют директоры Илүсә Иҙрисованың әйтеүенсә, мөрәжәғәттәрҙең өстән бере тиҫтерҙәре менән мөнәсәбәттәргә, беренсе мөхәббәт хистәренә, ҡаршы енес вәкилдәре менән аралашыуҙағы ауырлыҡтарға ҡағыла.\n«Компас» ышаныс телефонына — 246-12-12 һандарына шылтыратҡан балаларҙың ике проценты ауыр кризис хәлендә булған. Уларҙың яртыһынан ашыуы, теүәлерәк әйткәндә 90-ға яҡын кеше, эргә-тирәһендәгеләр тарафынан көс ҡулланыуға зарланған.\nАлты осраҡта шылтыратыусыларҙың үтенесе буйынса тейешле ярҙам, шул иҫәптән опека һәм попечителлек органдарының ярҙамы ойошторолған.\nМинистрлыҡтың матбуғат хеҙмәтендә билдәләүҙәренсә, ышаныс телефонына шылтыратҡандарҙың барыһы ла психологик ярҙам һәм белгестәр ҡатнашлығында проблемаларын хәл итеү мөмкинлеге алған.\nТеги: балалар, социаль яҡлау, ышаныс телефоны


1941-се йылдың 22-се июне таңында фашистик Германия ғәскәрҙәре иҫкәртеүһеҙ Советтар Союзына баҫып инә. 4 йылға һуҙылған яуҙа рәсми мәғлүмәттәр буйынса 27 миллион кешенең ғүмере өҙөлөп, йөҙҙәрсә мең ауыл һәм ҡала ер менән тигеҙләнә. Башҡортостан ил азатлығы өсөн көрәшкә 700 меңгә яҡын ул һәм ҡыҙҙарын оҙата. Уларҙың һәр икенсеһе тыуған яҡтарына кире әйләнеп ҡайтмай. Күрһәткән батырлыҡтары өсөн республиканан 278 яугир Советар Союзы геройы, ә 35 кеше Дан орденының тулы кавалеры исемдәренә лайыҡ була. Республика халҡы Бөйөк Ватан һуғышы ҡаһармандарының, тыл ветерандарының батырлығын хөрмәтләп иҫкә ала. Бөгөн Александр Матросов һәм Еңеү парктарындағы һәйкәлдәргә сәскәләр һалынды. Ҡыҙыл ҡәнәферҙәр хөрмәт билдәһе. Бынан етмеш алты йыл элек башланған Бөйөк Ватан һуғышында ҡойолған ҡан төҫлө был сәскәләр хөрмәт, ихтирам ғына түгел, ә иҫтәлек символы. Ҡорбан булған 27 миллион кеше, көл күмергә ҡалған йөҙҙәрсә мең ауылдар, ер менән тигеҙләнгән меңдәрсә ҡала-ҡасабалар. Үлем диңгеҙендә һәләк булған сабыйҙар, тол ҡатындар, балаларын юғалтҡан ата – әсәләр. Егерме икенсе июнь Рәсәй халҡы өсөн ҡайғы һәм хәтер көнө. Башҡортостан ветерандары союзы рәйесе Валерий Шәрипов әйтеүенсә, тиҫтәләрсә йыл үтһә лә, 22-се июнь халыҡ күңелендә утлы яра булып ҡаласаҡ. Сөнки, үҙ илен һөйгәндәр быны оноторға тейеш түгел. Хәтер һәм Ҡайғы көнө ил халҡын берләштерергә тейеш. Был сарала ҡатнашыу кемдер ҡушыуы түгел, ә йөрәк саҡырыуы, ти үҫмерҙәр. Бынан етмеш алты йыл элек булған ваҡиғаларҙы кемдер бөгөн оноттороға, йә иһә юҡҡа сығарырға ниәтләй. Бөйөк Ватан һуғышы тарихын үҙгәртеп яҙыусылар ҙа осрап тора. Тик аҫтыртын һәм ялған тарих, ҡан менән яҙылған үткәндәрҙе юя ла, уны бысрата ла алмай. Башҡортостандың хәрби комиссары Игорь Харченко әйтеүенсә, бөгөн йәштәр алдаҡ менән дөрөҫлөктө айыра белә. Хәтер һәм ҡайғы көнөнә арналған саралар бөгөн рсепубликаның барлыҡ ҡала- райондарында ғына түгел, ә төпкөлдәге бәләкәй генә ауылдарҙа ла уҙа. Һәйкәлдәргә сәскәләр һалыу рәсми өлөш кенә. Хәтер һәм ҡайғы Рәсәй халҡы күңелендә, халыҡ хәтерендә..


АҘНА ЯҢЫЛЫҠТАРЫ. Биткоинға хаҡтар төшә, ә бына автомобилдәргә арта ғына\nНиңә аптырайһы, Яңы йыл алдынан бөтә нәмәгә хаҡ күтәрәләр тиерһегеҙ. Дөрөҫ, аҙыҡ-түлеккә, башҡа әйберҙәргә шулай. Тик бына машиналарға бит байрамдарҙа яҡшы ғына ташламалар бирә инеләр, ә быйыл юҡ. Ул ғына ла түгел, эт йылынан башлап хаҡтар бөтөнләй тешләшә башлаясаҡ тип тә ҡурҡыталар. Кәм тигәндә 15-20 процент өҫтәләсәк тиҙәр. Ысынмы, бушмы, әммә автосалондар әле үк бик дорфа ғына һөйләшә клиенттар менән. Йәнәһе лә, ташлама һорамағыҙ, былай ҙа арзан әле. Нимәгә бәйле был мөнәсәбәт һәм ни өсөн Яңы йыл алдынан күнегелгән ташламалар юҡ?\nЯңы йылға һынаулы ғына көндәр ҡалды. Барса халыҡ яҡындарына бүләк һайлау, табынға аҙыҡ-түлек алыу менән мәшғүл. Башҡа йылдарҙан айырмалы, быйыл хатта, автосалондарҙа ла сират хасил булды. Әйтерһең дә, дилерҙар башҡа һыймаҫлыҡ ташлама тәҡдим итә. Баҡтиһәң, киреһенсә.\nРиф Мөхәмәҙиев: «Машина алырға ҡабаланмай инем. Әммә, хаҡ артасағын ишеткәс тә, ғаилә менән кәңәшләшеп Яңы йылға тиклем яңыртып ҡалырға тип килештек».\nХалыҡтың борсолоуы аңлашыла. Рәсәй сауҙа һәм сәнәғәт министрлығы ил хөкүмәтенә яңы йылдан утилләштереү йыйымын ике тапҡырға арттырырға тигән тәҡдим менән сыҡты. Документ әле ҡарала ғына. Әммә финанс аналитиктары әленән ук, Яңы йылдан автомобилдәргә хаҡ артасаҡ, тигән фекерҙә.\nРуслан Вәлиев, финанс аналитик: «Утилләштереү йыйымын арттырыу, әлбиттә дилерҙарҙың хаҡ сәйәсәтендә сағыласаҡ. Шулай ҙа, автомобилдәрҙең ҡиммәтләнеүе бер нисә факторға бәйле. Ул акциз, нефть хаҡы һәм инфляция. Шуның өсөн, нисек кенә булмаһын хаҡтар артасаҡ. Күпмегә икәнен әле аныҡ ҡына бер кем дә әйтә алмай».\nУтилләштереү йыйымы 2012 йылда булдырылды. Ул сафтан сыҡҡан һәм иҫке автомобилдәрҙе тирә-яҡ мөхиткә зыян килтермәй эшкәртеүҙе күҙ уңында тота. Йыйым һәр автомобилгә бер тапҡыр ғына түләнә. Двигатель күләме 2 литрҙан кәм булғандарына 20, ҡеүәтлерәктәренә 85 мең һум менән билдәләнгән. Ведомство әҙерләгән документ хуплау тапҡан осраҡта, был һандар ике тапҡырға артыуы ихтимал. Сумма автомобиль заводтары иңенә төшәсәк. Ә инде етештереүселәрҙең был сығымдарҙы кем иҫәбенә компенсациялауы көн кеүек асыҡ. Шулай ҙа Рәсәй сауҙа һәм сәнәғәт министрлығы утилләштереү йыйымының артыуы хаҡында рәсми аңлатма биреүҙән баш тартты. Кемгә ышанырға һуң был осраҡта. Яңы йылды көтөргә генә ҡала.\nХәйер, халыҡ күпләп алған машиналарға хаҡ күтәрелмәҫ, тип тынысландыралар. Был мөһим фактор. Сөнки, Рәсәйлеләрҙең күпселек өлөшө теләген ситкәрәк ҡуйып, урта класслы автомобилдәрҙе һатып алырға мәжбүр.\nӘ, зауыҡлыларына килгәндә, хаҡтар утиль йыйымдарына ғына бәйле түгел.\nМаксим Спиридонов, автосалон директоры: «Беренсенән, беҙҙең автомобилдәргә хаҡ завод тарафынан көйләнә. Әле арттырырға тигән күрһәтмә булманы. Икенсенән, беҙҙең клиенттар хаҡтарға иғтибар итеп бармай. Шуның өсөн үгәрештәр булһа ла, беҙ – әҙер».\nАвтомобиль төрлө материалдан торған ҡатмарлы механизм. Бизнес класмы ул, экономмы, ҡасан да булһа иҫкерәсәк. Үкенескә ҡаршы, ТИМЕР атты һуғымға тотоноп булмай. Шуның өсөн тирә-яҡ мөхиткә зыян килтереп ултырған ташландыҡ машиналарҙы тәрән эшкәртеү кәрәклеге килеп тыуа.\nЯрай әле инвесторҙар бар. Японияның Arai Shoji Co компанияһы Алыҫ Көнсығышта Рәсәйҙә беренсе автомобилдәрҙе тәрән утилләштереүсе завод төҙөйәсәк. Тимер, резина, пластмасса, туҡыма. Ойошма автомобилдәге бөтә деталдәрҙе лә эшкәртәсәк. Япондарға һоҡланаһы ғына ҡала. Хәҙер беҙгә машиналар һатып ҡына түгел, уларҙы утилләштереп тә аҡса эшләү мөмкинлеген тапҡандар. Ә беҙҙекеләр автомобиль эшләй белмәгәнгә күрә, исмаһам, үтилләштерергә ҡасан өйрәнер?