Ҡытай Халыҡ Республикаһы тарихы — Башҡорт Википедияһы\nҠытай Халыҡ Республикаһы тарихы\nҠытай Халыҡ Республикаһы — 1949 йылдың 1 октябрендә Пекинда иғлан ителгән дәүләт.\n1 Ҡытай Халыҡ Республикаһын булдырыу\n2 Тәүге бишйыллыҡтар\n2.1 Йөҙ Сәскә кампанияһы\n3 Өс ҡыҙыл байраҡ курсы\n4 Мәҙәни революция\n5 Иҡтисадта сикләүҙәрҙе әҙәйтеү\n6 Ҡытайҙы өйрәнгән ғалимдар\n6.2 XXI быуат\nҠытай Халыҡ Республикаһын булдырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1945 йылдың август-сентябрендә милитаристик Японияны тар-мар итеү менән Икенсе донъя һуғышы тамамлана. Азия-Тымыҡ океан илдәре Япония ғәскәрҙәренән азат ителә, ә Ҡытайҙа ҡан ҡойғос Граждандар һуғышы бара.\nМаньчжуриялағы Квантун (япон) армияһының күпселек өлөшө Совет Армияһы алдында ҡорал һала. Ул ваҡытта Маньчжурияла тик айырым ҡытай партизан отрядтары һәм ул отрядтарҙың разведка төркөмдәре генә һуғыша.\n1945 йылдың сентябрендә Ҡытай компартияһының хәрби көстәрен Төньяҡ һәм Көнсығыш Ҡытайҙан төньяҡ-көнсығышҡа ебәрәләр. Ноябрь айына тиклем унда 8-се һәм 4-се армияның 100 мең яугиры күсерелә.Был частарҙан, партизан отрядтры берләшмәләренән һәм урындағы халыҡтан Төньяҡ-Көнсығыштың берләшкән демократик армияһы төҙөлә. Унан Ҡытай Халыҡ азатлыҡ армияһы төҙөү башлана. Совет армияһы 1946 йылдың майына тиклем Маньчжурияла була. Был арала Советтар Союзы Ҡытай коммунистарына яңы Ҡытай армияһын ойоштороп, ҡоралландып, өйрәтеп ҡалдыра.\nҠытайҙағы граждандар һуғышы. Чан Кайшиҙың 1947 йылдағы һуғыш планы\nБының һөҙөмтәһендә Гоминьдан(ул власта саҡта торған партия) армияһы 1946 йылдың апрелендә Маньчжурияға үтеп инә башлағас, унда айырым партизан отрядтары урынына заманса әҙерләнгән, тәртипкә өйрәтелгән коммунистар етәкселегендәге армияға тап булып, аптырап ҡала. Маньчжуриялағы хәл менән АҠШ-та Аҡ йорт та бик ҡыҙыҡһына. АҠШ ғәскәрҙәренең тәүге ике диңгеҙ пехотаһы дивизияһы Ҡытайҙың Тяньзинь районына 1945 йылдың 30 сентябрендә үк килә. Көҙгә Ҡытайҙа инде 100 меңдән артыҡ АҠШ хәрби хеҙмәткәре була. Америка экспедиция ғәскәре, башлыса диңгеҙ пехотаһы, Ҡытай компартияһы менән Гоминьдан араһына ҡыҫылмаҫҡа тырыша. Ләкин улар Ҡытай дәүләтенең ул саҡтағы ҡораллы көстәре- Гоминьдан ғәскәре менән, айырыуса Төньяҡ һәм Үҙәк Ҡытайҙа япон ғәскәрҙәре ҡорал һалғанда,әүҙем хеҙмәттәшлек итә, шулай уҡ Ҡытай ҡалаларында тәртип һаҡлағанда һәм төрлө объекттарҙы һаҡлағанда улар берҙәм эшләй.\nГоминьдан армияһы башта уҡ стратегик хата ебәрә: Маньчжурияла коммунистик армия менән тәүге алыштар Гоминьдан файҙаһына тамамланһа ла, Төньяҡ-Көнсығыш Ҡытайҙа һуғыш аҙағына еткерелмәй, Гоминьдан төп көсөн Ҡытай компартияһының регуляр ғәскәре менән көрәшкә йүнәлтмәй, Үҙәк, Көнсығыш һәм Төньяҡ Ҡытайҙағы партизан отрядтарын, партизан базаларын юҡ итеүгә йүнәлтә. Советтар Союзы һәм урындағы халыҡ ярҙамы менән Мао Цзэдун ғәскәре 1948 йылдың көҙөнә 600 меңгә етә. 1 ноябрҙән был армия 4-се Ялан армияһы тип атала башлай. Уның башында Линь Бяо тора.\n1948 йылдың ноябрендә 4-се Ялан армияһы гоминьдан армияһына ҡаршы ҡаты һуғыш хәрәкәттренә күсә. Чан Кайшиҙың 52 армияһы, тағы ла АҠШ инструкторҙары тарафынан әҙерләгәнгән 26 дивизия Ҡытай компартияһы армияһы яғына сыға. 1949 йыл башында армия Төньяҡ Ҡытайға инә, бында Ҡытай компартияһының 8-се армияһына ҡушыла. 15 ғинуарҙа улар Тяньцзинь, 22 ғинуарҙа Пекин ҡалаларын ала. 1949 йылдың яҙына коммунистар армияһы гоминьдан армияһын Янцзы йылғаһынан төньяҡтағы ерҙәрҙе һәм Ганьсунан көнсығыштағы ерҙәрән ҡыуа. Граждандар һуғышы аҙағына Ҡытай халыҡ азатлыҡ армияһы Азиялағы иң ҡеүәтле 4 миллионлы армияға әйләнә.\nКардинал Игнатий Гун Пиньмэй,епископ. Шанхай (1950—2000), сәйәси тотҡон (1955—1988), 1988 йылдан ғүмеренең аҙағынаса эмиграцияла була\n1949 йылдың 24 апрелендә Лю Бочэн етәкселегендә Ҡытай компартияһы ғәскәре Гоминьдан ҡулындағы Ҡытай башҡалаһы Нанкинға инә.Гоминьдан хөкүмәте февраль айында уҡ илдең көньяғына Кантонға ҡаса, һуңыраҡ Чан Кайшиға тоғро ғәскәр ҡалдығы Тайвань утрауына китә.\nЙыл аҙағына Ҡытай халыҡ азатлыҡ армияһы Гоминьдан армияһының төп көстәрен юҡ итеп, Ҡытайҙағы өсөнсө граждандар һуғышын еңеү менән тамамлай.\nГоминьданды еңеү һәм Ҡытай компартияһының власҡа килеүе тик Советтар Союзының бик ныҡ ярҙам итеүе арҡаһында ғына мөмкин була. 1949 йылдың 1 октябрендә Пекиндә Ҡытай Халыҡ Республикаһы иғлан ителә. Икенсе көнөнә Советтар Союзы, беренсе булып, ҠХР-ҙы таный һәм уның менән Дуҫлыҡ, союздашлыҡ һәм үҙ-ара ярҙам тураһында килешеү төҙөй.\n1950 октябрендә Ҡытай армияһы 1949 йылдың ноябрь айында үҙаллылыҡ иғлан иткән Тибет территорияһына барып инә. 1951 йылдың 23 майында Тибет менән ҠХР араһында "Тибетты тыныс юл менән азат итеү саралары тураһында килешеү"гә ҡул ҡуйыла.\nТәүге бишйыллыҡтар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп мәҡәлә: Пятилетки Китая\nСоветтар Союзы юлынан барып, Ҡытай планлы үҫеш экономикаһын булдырырға тотона. Ләкин СССР-ҙан айырмалы рәүештә башта Ҡытай бик тиҙ аграр коллективлаштырыу һәм индустриалләштереү сәйәсәтен үткәрмәй.\nТәүге 1953—1957 йылдарҙағы бишйыллыҡ бар яҡлап та уңышһыҙ була, тик ул сәйәси тотороҡлолоҡтоң яҡшы яҡтарын күрһәтә һәм шулай итеп Мао Цзэдундың авторитетын тағы ла нығыта.\nСССР менән дуҫлашҡас, Ҡытай АҠШ һәм башҡа НАТО илдәре тарафынан иҡтисади изоляцияға дусар ителә (мәҫәлән,Тайвань боғаҙындағы ҡапма-ҡаршы тороу (1954—1955)).\n1956 йылдың сентябрендә Ҡытай компартияһының VIII съезының беренсе сессияһы үтә. Унда совет моделе яҡлылар күпселекте тәшкил итә, һәм уның эшенә КПСС-тың XX съезы ҡарарҙары һиҙелерлек тәьҫир яһай. ҠКП-ның яңы уставы ҡабул ителә, «Мао Цзэдун идеяларының» әйҙәүсе роле тураһында положение уставтан алып ташлана, партияның идеологик нигеҙе тип марксизм-ленинизм иғлан ителә.\nЙөҙ Сәскә кампанияһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп мәҡәлә: Пусть расцветают сто цветов\nУңыштар Маоны ҡанатландырып ебәрә һәм ул 1957 йылдың февралендә билдәлелек менән тәнҡитте көсәйтергә ҡарар итә, уның маҡсаты- ҡала интеллигенцияһын социализм төҙөүгә йәлеп итеү була. Тик 1957 йылдың июлендә ул кампания ҡапыл тамамлана. Билдәлелектең башланыс осоро ҡапҡан булып сыға: кампанияның һөҙөмтәһе шул — интеллигенцияға ҡаршы көслө һөжүм башлана.\nӨс ҡыҙыл байраҡ курсы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп мәҡәлә: Большой скачок\n1958 йылдың майында Ҡытай компартияһы VIII съезының икенсе сессияһы ябыҡ шарттарҙа үтә, ошо саранан башлап, Ҡытай етәкселеге Советтар Союзы тәжрибәһен ҡабатлауҙан баш тарта. «Өс ҡыҙыл байраҡ курсы» (яңы «генераль һыҙыҡ» ҡабул ителә: Ҡытайҙа социализмды «күберәк, тиҙерәк, яҡшыраҡ, аҙ сығымдар менән» төҙөргә , «Ҙур һикереш» сәйәсәте, "халыҡ коммуналары"н төҙөү) иғлан ителә. Ул ҠХР-ҙың үҫешен тиҙәйтергә, уны донъялағы иң көслө илдәр иҫәбенә сығарырға һәм уға халыҡ-ара коммунистик хәрәкәттә етәксе урынын яуларға ярҙам итергә тейеш була.\nХалыҡ коммунаһы ашханаһы\n«Ҙур һикереш» 1958—1962 йылдарҙа булырға тейешле, Чжоу Эньлай тәҡдим иткән Икенсе бишйыллыҡты алмаштыра. Ләкин иҡтисади уңыштар ға өлгәшеү өсөн бик тиҙ алып барылған коллективлаштырыу һәм профессиональ хеҙмәт урынына энтузиазмға таяныу, бынан тыш ауыл хужалығындағы ҡайһы бер яңғылыш ҡарарҙар ҡот осҡос һөҙөмтә бирә—1959-1961 йылдарҙа илдәге аслыҡ осоронда миллиондарса кеше һәләк була.\n«Ҙур һикереш» осоронда Ҡытай Халыҡ Республикаһының халыҡ-ара сәйәсәте ҡәтғиләшә. 1958 йылдың 28 авгусында ҠХР армияһы Тайвань боғаҙындағы утрауҙарҙы артиллерия утына тота, ә унда Гоминьдандың 100 меңлек хәрби көстәре тора (см. Второй кризис в Тайваньском проливе).\n1959 йылдың мартында Тибет халҡы баш күтәрә.\n1959 йылдың апрелендә Мао Цзэдун Ҡытай Халыҡ Республикаһы рәйесе вазифаһынан баш тарта, был урынға Лю Шаоци һайлана.\n1959 йылдың июль-август айҙарындағы Лушань пленумында маршал Пэн Дэхуай илдә алып барылған сәйәсәт менән риза булмауын белдерә (бындай аҙым Ҡытайҙа бөйөк аҡыл эйәһе Конфуций тәғлимәттәренә яраҡлы тип иҫәпләнә). Ул бөтә ил халҡына бәләкәй оҫтаханаларҙа ҡорос иретергә ҡушыу, артыҡ ашығып коммуналар төҙөүҙе, ҠКП Үҙәк комитеты политбюроһын коллектив етәкселек принциптарынан баш тартҡан өсөн тәнҡитләй, илдә килеп тыуған хәл өсөн бөтә партия етәкселәре, «шулай уҡ иптәш Мао Цзэдун» ғәйепле тип белдерә. Пэн Дэхуай оборона министры вазифаһынан бушатыла, уның урынына Линь Бяо тәғәйенләнә.\n1962 йылдың көҙөндә Ҡытай менән Һиндостан сигендә һуғыш башлана.\nХунвэйбиндар Тяньаньмэнь майҙанында\nМәҙәни революция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп мәҡәлә: Культурная революция в Китае\n1966 йылда Ҡытай компартияһы рәйесе Мао Цзэдун «ревизионизм»ға һәм "партияла, хөкүмәттә һәм армияла буржуазия ҡалдыҡтары"на ҡаршы киң йәйелдерелгән кампания башлай. Ул маоизмды берҙән-бер дәүләт идеологияһы итеп нығытыу һәм сәйәси оппозицияны юҡҡа сығарыу маҡсатында үткәрелә. Күпләп был эшкә йәлеп ителгән йәштәр «хунвэйбин» тип атала, ул бер-ниндәй ҙә ойошмаларҙан тормай, сөнки Рәйестең эштәре, күрһәтмәләре ҡапыл ғына башлана, бынан тыш ҠКП етәкселегендә берҙәмлек булмай. «Рәйес образына» ныҡ бирелгән, тоғро студенттар, эшселәр һәм уҡыусылар радикал төркөм ҡотҡоһонда (Банда четырёх) "синфи дошман"ды эҙләү һәм фашлау, уртасыл ҡарашлы партия лидерҙарына һөжүм итеү менән шөғөлләнә башлай.\nБыл кампания ваҡытында Ҡытай компартияһы етәкселәренән иң ҙур вазифа биләгән ҡорбан-Лю Шаоци. Дэн Сяопин хеҙмәт менән холоҡ төҙәтеү өсөн трактор заводына эшкә ебәрелә. Бөтә нимәгә тәнҡит күҙлегенән ҡараған йәштәрҙең емергес энергияһы ғалимдар, интеллигенция, дини институттарға, Ҡытайҙың мәҙәни ҡомартҡыларына, шулай уҡ бик күп элекке мәҙәни ҡиммәттәрҙе һаҡлаусы ябай Ҡытай кешеләренә ҡаршы йүнәлтелә. Йәмғиәттә башланған идеологик тарҡалыш бының эҙемтәһе була. Маоизм Ҡытайҙың идеологик йөҙө булып ҡала, тик уның артында ысын сәйәси власть вариҫтары араһында көрәш башлана.\nИҡтисадта сикләүҙәрҙе әҙәйтеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТөп мәҡәлә: Политика реформ и открытости\nТаншан ҡалаһында ер тетрәүе 200-600 мең кешенең ғүмерен өҙҙө.28.07.1976 й.\n1971 йылдың сентябрендә Линь Бяо властан алынғас, ил сәйәсәтендә Көнбайышҡа табан боролоу тип аталған үҙгәреш башлана. 1969 йылда Советтар Союзы менән Ҡытай араһында эш хатта сик буйы бәрелешәренә тиклем барып етә (Даманский утрауында һәм Жаланашколь күле буйындағы ҡораллы бәрелештәр).\n1972 йылда «Пинг-понг дипломатияһы» арҡаһында АҠШ президенты Никсон Ҡытайға бара, Мао Цзэдун Ричард Никсон менән осраша. 1972 йылда уҡ Чжоу Эньлай капиталистик илдәр менән хеҙмәттәшлек дәүерен башлап ебәрә, ГФР һәм Япония менән Ухань ҡалаһындағы ҡорос иретеү предприятиеларын модернизациялау тураһында килешеү төҙөй.\n1976 йылда Мао үлгәндән һуң «Дүртәү бандаһы» («Банда четырёх»), шунан «Кескәй дүртәү бандаһы»(«Малая банда четырёх») ҡолатыла һәм әкренләп Маоның туранан-тура вариҫы Хуа Гофэнды властан ҡыҫырыҡлап сығаралар. Власҡа Дэн Сяопин етәкселегендәге реформаторҙар килә, улар 1978 йылда ҠКП Үҙәк Комитеты 11-се саҡырылышының 3-сө пленумында «реформалар һәм асыҡлыҡ» сәйәсәтен иғлан итә. 1978—1979 йылдарҙа илдә сәйәси өлкәлә ҡыҫҡа ваҡытлы либералләшеү булып ала, ул «Пекин яҙы» тип атала.\n1979 йылда Ҡытай менән Вьетнам араһында сик буйында һуғыш була, ике ил араһындағы хәрби бәрелештәр 1990 йылға тиклем бара.\n«Иҡтисади үҙгәрештәр»ҙе ҠКП-ның XII съезы башлап ебәрә (1982 й.). ҠКП-ның XIII съезында (1987 й.) социализмдың тәүге этабы теорияһын ентекләп тасуирлайҙар, уға ярашлы социалистик ҡоролош менән социалистик иҡтисади система—төрлө нимә, социалистик сәйәси тәртип иҡтисадта бөтә нимәне планлы үҙәкләштереүҙе аңлатмай, ул баҙар механизмдарын да, бигерәк тә «дәүләт-предприятие» берлегендә, ҡулланырға мөмкинлек бирә. ҠКП-ның XIV съезында (1992 й.) ҡытайса социалистик базар иҡтисадын булдырыу курсы иғлан ителә. Идеологиялағы был үҙгәреште Дэн Сяопиндың: «Бесәй ниндәй төҫтә булһа ла ярай—иң мөһиме- ул сысҡан ғына тотһон» тигән һүҙҙәре һүрәтләй.\n«Иҡтисади реформалар»ҙы башлау "юғарынан башланған революция"ны аңлата, илдә әкренләп һәм өлөшләтә ныҡ үҙәкләштерелгән Сталин- Мао тоталитар иҡтисади моделдән баш тартып, халыҡ хужалығының бер өлөшөн баҙар иҡтисадына күсереү башлана. Шул уҡ ваҡытта сәйәси өлкәлә бер ниндәй үҙгәрешһеҙ ҠКП ил менән идара итеүсе көс булып ҡала.\n1970-йылдар аҙағына Ҡытайҙың көсһөҙ иҡтисады Мао Цзэдун үткәргән автантюристик кампанияларҙың тиҫкәре эҙемтәләре арҡаһында («ҙур һикереш» иһәм «мәҙәни революция») ауыр хәлдә була. Даими аслыҡтан Ҡытайҙа 800 млн крәҫтиәндең барыһы ла интегә (бер миллиард халыҡтан), бер кеше иҫәбе кимәленә күсергәндә тауарҙар һәм ашамлыҡ етештереү буйынса ил донъяла иң һуңғы урынды биләй. Аслыҡты еңеү өсөн илдә йыл һайын дөйөм алғанда кәм тигәндә 400 млн тонна ашлыҡ йыйырға кәрәк була. Ауыл хужалығындағы үҙгәрештәр халыҡ коммуналарын тарҡатып, уны ғаилә хужалығы һәм берҙәм коллектив милеккә алмаштырыуға бәйле була. 800 млн крәҫтиән халҡының барыһына ла ауыл хужалығы менән ирекле шөғөлләнеү хоҡуғы бирелә. Дәүләт әҙерләүҙәре системаһы тулыһынса тиерлек бөтөрөлә, ауыл хужалығы продукцияһының күбеһенә хаҡтар ирекле ҡуйыла. Ауыл хужалығының бер урында тапаныуҙан ҡотолоуы, крәҫтиәндәрҙең үҙ хужалыҡтарын махсуслаштырыуы һәм хужалыҡтарҙың һатыуға сығарырлыҡ продукцияһы артыуы — был сараларҙың һөҙөмтәһе. Ауылда крәҫтиәндәр теләге буйынса ойошторолған волость-ҡасабалар предприятиялары 120 млн кешегә эш урыны булдыра һәм крәҫтиәндәрҙең тормош кимәлен күтәрергә ярҙам итә. Илде икмәк менән тәьмин итеү мәсьәләһе 1980 йылдарҙа хәл ителә. Яйлап ауылда коллектив милек менән ғаилә хужалығы нигеҙендә ике ҡатлы (два уклада) хужалыҡ системаһы барлыҡҡа килә.\nДемократия стенаһы. Сидань, 1979.\n1984 йылдан башлап, Ҡытай хөкүмәте сәнәғәт сәйәсәте өлкәһендә планлы тауар иҡтисады концепцияһына айырыуса иғтибар итә. Был ысынында иһә ҡайһы бер ҡала предприятиеларын зыянһыҙ эшләүгә күсереүҙе аңлата. Һуңыраҡ хөкүмәт хатта Ҡытай армияһы подразделениеларына ла үҙ-үҙҙәрен тәьмин итеүгә күсергә һәм ирекле эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнергәрөхсәт бирә. «Чжуа Да Фан Сяо» ҡағиҙәһе буйынса («ҡулда ҙур предприятиеларҙы тоторға, ә бәлкәйҙәрен ебәрергә») күп кенә дәүләт предприятиелары хужалыҡ итеү механизмын ғына түгел, ә милек формаһын да үҙгәртергә хоҡуҡ ала. Был дәүләткә ҙур предприятиеларҙың хәлен яҡшыртыу өсөн көс тупларға мөмкинлек бирә.\nДүрт ҡала— Шэньчжэнь, Чжухай, Сямынь, Шаньтоу — махсус иҡтисади зоналар тип иғлан ителә. Уларҙан һуң 14 диңгеҙ буйы ҡалаһы, Янцзы һәм Чжуцзян йылғалары тамағындағы дүрт регион, Фуцзянь провинцияһының көньяҡ- көнсығыш өлөшө һәм Бохай ҡултығы янындағы регион асыҡ иҡтисади зона тип иғлан ителә. Хайнань утрауында шул уҡ исемдәге яңы провинция булдырыла һәм ул айырым иҡтисади зонаға әйләнә. Был ҡала һәм райондар сит ил капиталын һәм технологияларын йәлеп итеү, сит ил партнёрҙарынан идара итеүҙең һөҙөмтәле методтарын үҙләштереү өсөн төрлө инвестицион һәм һалым өҫтөнлөктәре ала. Уларҙың иҡтисадының йылдам үҫеше ил масштабында ла һиҙелерлек үҫешкә килтерә. Башланғыс осорҙа илгә индерелгән капиталдың күпселек өлөшөн Тымыҡ океан бассейны илдәрендә йәшәгән ҡытайҙар (хуацяо) (Гонконг, Макао, Сингапур, Малайзия, АҠШ) капиталы тәшкил итә .\n1989 йылдың апрелендә илдә демократик үҙгәрештәр яҡлы булған ҠКП Үҙәк комитетының элекке генераль секретары Ху Яобандың үлеме Ҡытайҙың күп кенә ҡалалрында болаға сәбәпсе була. Бигерәк тә Пекин студенттары ныҡ тырыша. 16 апреля 1989 йылдың 16 апрелендә бер төркөм студенттар Тяньаньмэнь майҙанында Ху Яобанды иҫкә алыу сараһын ойоштора. Майҙандан фоторепортажды гәзиттәрҙә баҫтырыу партия етәкселеге тарафынан хуплау итеп ҡабул ителә. Пекинда демонстрациялар башлана, уларҙа 2 миллионға яҡын кеше ҡатнаша, Тяньаньмынь майҙанында митинг бер туҡтауһыҙ бара.\nДемонстрацияла ҡатнашыусыларҙы ҠКП Үҙәк комитетының генераль секретары Чжао Цзыяндың реформаларға ҡаршылашыу «буржуаз либералләшеү» кеүек үк хәүефле тигән һүҙҙәре ҡатанландырып ебәрә.\nЛәкин пария етәкселегендә демонстранттарға ҡаршы көс ҡулланыу яҡлылар күберәк булып сыға. 1989 йылдың 3 июнендә ғәскәргә "контрреволюцион бола"ны баҫтырырға бойороҡ бирелә. Тяньаньмэнь майҙанындағы протест саралары ваҡытында (1989) бер нисә мең кеше һәләк була, бик күп кеше ҡулға алына. Пекинда һуғыш хәле 1990 йылдың ғинуарында ғына бөтөрөлә.\nҠКП Үҙәк комитетының 1989 йылдың 23-24 июнендә пленумында Чжао Цзыян урынына ҠКП ҮК генераль секретары итеп Цзян Цзэминь һайлана. 2005 йылда вафат булған Чжао Цзыян һуңғы көнөнәсә өйҙәге тотҡон хәлендә йәшәй.\nHaier компанияһының Циндаоҙағы штаб-квартираһы\nЛибералләштереү сәйәсәте менән ҡәтғи алып барылған тыуымды кәметеү сәйәсәте (бер ғаиләлә- бер бала, 20 йыл эсендә тыуым 200 миллионға кәмей) төрлө хужалыҡ рәүешендәге иҡтисад булдырырға мөмкинлек бирә, дәүләт предприятиелары сәнәғәт продукцияһының 48 %, коллектив хужалыҡтар — 38 %, шәхси хужалыҡтар, шулар араһында сит ил компаниялары, — 13,5 %. Дәүләт сауҙа предприятиелары ваҡлап дөйөм һатыуҙағы әйләнештең 41 %, коллектив предприятиелар — 28 % яҡын һәм шәхси — 31 % бирә. Ҡулланыусылар өсөн тәғәйенләнгән тауарҙарға ҡуйылған хаҡтарҙың 90 % — баҙар хаҡы, производство сараларына ҡуйылғандарҙың — 80 %, ауыл хужалығы продукцияһына ҡуйылғандарҙың— 85 % баҙар хаҡы ирекле ҡуйыла. Дәүләт тарафынан планлаштырылған сәнәғәт продукцияһын етештереү 1978 йылда 95 % булһа, хәҙер ул 5 % тәшкил итә. Дәүләт тарафынан көйләнгән тауар хаҡтары кимәле ваҡлап һатыуҙа 95%-тан 6 %-ҡа тиклем төштө. Тауар баҙарынан тыш капитал баҙары, машиналар һәм ҡорамалдар, эшсе көсө, башҡа производствоға кәрәк булған әйберҙәр баҙары барлыҡҡа килде. Ҡытайҙа ВВП 20 йыл буйы, 1985 йылдан башлап, йыл да 9,5 % арта. Ил цемент, төҫлө металдар, кизе-мамыҡ туҡымалар, велосипедтар (80 млн артыҡ), мотоциклдар (21,3 млн артыҡ), телевизорҙар (35 млн.), күмер, ашлыҡ, мамыҡ, рапс орлоғо, ит, йомортҡа етештереү буйынса беренсе, химик ашламалар буйынса- 2-се, шәкәр, автомобилдәр (7,3 млн, шул иҫәптән 4,6 млн еңел) буйынса −3-сө, электр энергияһы- 4-се, эшкәртелмәгән нефть табыу буйынса- 5-се урынға сыҡты. ВВП кимәле буйынса Ҡытай донъяла 4-се урында. Уға донъялағы тулайым продукттың 5,4 % (2006 й.) тура килә. 2006 йылда илдең алтын резервы бер триллион АҠШ долларынан артып китте. Сауҙа балансында ыңғай сальдо- 180 млрд доллар. Ләкин ошондай иҡтисадтағы иҫ киткес тиҙ һәм ҙур уңыштарға ҡарамаҫтан, бер кешегә тура килгән Ҡытай ВВП-һы бик түбән ҡала, 2006 йылда паритетлы һатып алыу мөмкинлеге буйынса иҫәпләгәндә бер кешегә тура килгән Ҡытай ВВП-һы 4700 доллар тәшкил иткән. Шул уҡ ваҡытта асыҡ ҡалаларҙа йәшәгән ҡала кешеһенең уртаса килеме 2006 йылда айына 10000 юандән артҡан. Ҡытай ауылдарында йәшәгән 100—150 млн самаһы кеше эш таба алмай йонсой, бер нисә миллион кеше ваҡытлыса, йә өлөшләтә генә эш тапҡан. Рәсми сығанаҡтар буйынса ҡалаларҙа эшһеҙлек кимәле 4,2 % (2005 й) тирәһе.\nBaidu компанияһын булдырған Робин Ли\nXXI быуат башында Ҡытай "донъя фабрикаһы"на әйләнә, унда яҡшы үҫешкән Европа, Төньяҡ Америка илдәренән һәм Япониянан етештереүсе предприятиелар күсерелә. Тик шуныһы, иҡтисади үҫештең йылдам барыуы эшсе ҡулдарының арзанлығына, техник хәүфһеҙлек кимәленең түбән булыуына һәм экология талаптарын үтәлмәүгә бәйле . Шул сәбәпле Ҡытай донъяла атмосфера менән гидросфераны бысратыусылар араһында барыһынан да ҡеүәтлерәк иҡтисады булған АҠШ-тан ҡала икенсе урынды биләй. Тупраҡ эрозияһы буйынса (бигерәк тә төньяҡ өлкәләрҙә) Ҡытай «иң алдынғылар» рәтендә. Автомобиль һәм мототранспорт һаны тиҙ артыуы сәбәпле Ҡытай нефтте күпләп һатып ала (2005 йылда 3,2 млн баррель/тәүлегенә, донъяла 2-се урын),был уның донъялағы уртаса хаҡы артыуға килтерҙе.\nШул уҡ ваҡытта Ҡытайҙың донъяла иҡтисади һәм сәйәси тәьҫире арта бара. 1997 һәм 1999 йылдарҙа Ҡытайға элек унан (Күк аҫты империяһынан) «арендаға алып торолған» Гонконг (Сянган) менән Макао (Аомынь) кире ҡайтарылды (унда йәшәгән халыҡ теләмәһә лә). Илдең оборона ҡеүәте арта һәм Ҡытай халыҡ азатлыҡ армияһының техника менән ҡоралланыуы яҡшыра, бында Ҡытайға иң яңы ҡорал төрҙәрен һатыусы Рәсәй Федерацияһының да роле ҙур.\nИҡтисадта сикләүҙәр бөтөрөлөүе сәйәси тәртиптең йомшарыуына килтермәй. Илдә оппозицияға ҡаршы сәйәси репрессиялар бара (бигерәк тә «Тяньаньмэнь майҙанындағы ваҡиғалар» ға бәйле 1989 йылдың майынан һуң булды), массакүләм саралар, шул иҫәптән Интернет та, бик ҡаты контролдә тотола. Шулай ҙа һуңғы осорҙа ҠКП уставына үҙгәрештәр индерелә, мәҫәлән, эшҡыуарҙарҙы партияға алыу рөхсәт ителә, партияның иң юғары етәксе органдарында кадрҙар алмашыныуы (ротация) индерелгән . Эске сәйәсәттә шәхси мөлкәттең дәүмәлен сикләүәҙәр бөтөрөлгән һәм шәхси автомобилдәр алыу рөхсәт ителгән. Ләкин ил донъяла үлем язаһы ҡулланыу буйынса иң алдынғы урынды биләй (йылына 7 меңдән артыҡ). Бындай ҡаты сараларға ҡарамаҫтан, енәйәтселек һәм ришүәтселек кимәле даими арта бара.\nСикләүҙәрҙе бөтөрөү (либералләштереү) сәйәсәте көтөлмәгәнсә юғары һөҙөмтәләр бирҙе, Ҡытай иҡтисады сифат яғынан ныҡ үҙгәрҙе. Шул уҡ ваҡытта иҡтисад үҫеше региондар буйынса тигеҙ бармай, социаль пропорцияһыҙлыҡ арта, экология мәсьәләләренә иғтибар бүленмәй, был инде Ҡытайға ғына ҡағылмай, күрше илдәрҙә лә хәүеф тыуҙыра.\nҠытайҙың йылдам үҫеше донъя илдәре өсөн йәшерен хәүеф тыуҙырыуы тураһында күптәргә хәҙер уйланырға тура килә.\nҠытайҙы өйрәнгән ғалимдар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nXX век[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАгнес Смедли (АҠШ), журналист, аналитик, политолог, геосәйәсәт һәм геостратегия өлкәһендә белгес; Ҡытайҙа 1930—1940 йылдарҙа эшләгән; Ҡытайҙың бойондороҡһоҙлоғо һәм илде япон интервенттарынан азат итеү яҡлы булған.\nВладимир Степанович Мясников, 1931 йылда тыуған, совет һәм Рәсәй тарихсыһы, Көнсығыш илдәре буйынса, Ҡытай буйынса, Рәсәй- Ҡытай мөнәсәбәттәре, сит ил сәйәсәте тарихы, тарихи биография буйынса белгес. Рәсәй Фәндәр Академияһы академигы, тарих фәндәре докторы, профессор. Мәскәү Хәрби дипломатик академия уҡытыусыһы. 500 -гә яҡын рус һәм инглиз телендә нәшер ителгән фәнни эштәр, китаптар, монографиялар авторы.\nАлексей Владимирович Постников, 1939 йылда тыуған, — техник фәндәр докторы, профессор, Азия географияһы, картографияһы һәм геосәйәсәт тарихы белгесе. Рәсәй-Ҡытай сиген булдырыу тарихы һәм уның картографияһын булдырыу буйынса белгес. 300-гә яҡын рус һәм инглиз телендә нәшер ителгән фәнни хеҙмәт, китап, монография авторы.\nҠалып:КНР в темах\nАзия илдәре: История\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡытай_Халыҡ_Республикаһы_тарихы&oldid=982135 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:59 4 ноябрь 2020 үҙгәртелгән.


Рөстәм Хәмитов Сергей Семакка рәхмәт хаты тапшырҙы\n4 июндә Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Зенит» футбол клубының (Санкт-Петербург) баш тренеры Сергей Семак менән осрашты. Төбәк етәксеһе Сергей Семакка 2017/18 миҙгел йомғаҡтары буйынса тәүге тапҡыр Европа Лигаһында ҡатнашыу хоҡуғына эйә булған «Өфө» футбол клубының баш тренеры вазифаһында һөҙөмтәле эше өсөн рәхмәтен белдерҙе. Рөстәм Хәмитов тренерға яңы клубта уңыштар теләне һәм уға республика Башлығының Рәхмәт хатын тапшырҙы.\nСергей Семак үҙ сиратында, «Өфө»лә эшләп, баһалап бөткөһөҙ тәжрибә алыуын билдәләне. Ул республика Башлығына һәм клуб етәкселегенә уға ышанғандары һәм команданың тренеры сифатында үҙен күрһәтергә мөмкинлек биргәндәре өсөн рәхмәтен белдерҙе.\n— Миҙгел тамамлағандан һуң барыһы ла бик тиҙ булды, әлбиттә. Башҡортостанды шулай тиҙ ҡалдырып китермен тик көтмәгәйнем. Бер аҙ һағыш бар: команданы, үҙем һәм ғаиләм өйрәнгән ҡаланы ҡалдырыу. Әммә аңлайым, был минең өсөн барыбер алға табан бер аҙым, – тине Сергей Семак. – Республика һәм футбол клубы етәкселегенә, көйәрмәндәр командаһына ҙур рәхмәт. Команда Европа лигаһы квалификацияһында уйнарға лайыҡ. Клуб етәкселеген, коллективын, футболсыларҙы ҡотлайым. Был ошо этапта яҡшы һөҙөмтә. Ул футбол үҫешенә, яңы стадион төҙөлөшөнә, инфраструктураны яҡшыртыуға һәм көйәрмәндәр, журналистар – кемдәр футболға битараф булмағандар шулар яғынан иғтибарға этәргес булыр тип ышанам.


22 Март 2011, 15:02\nКүренекле драматург Нәжиб Асанбаевтың 90 йәшлек күркәм юбилейы айҡанлы Салауат башҡорт дәүләт драма театры сәхнәһендә «Сейәле тау» драмаһы буйынса спектакль премьераһы әҙерләнә. Кисә генә мәктәп тупһаһынан сығып, ҙур тормош юлына аяҡ баҫырға торған ҡыҙ баланың яҙмышы һәм уның ниндәй юлдан китеүенең ни тиклем мөһим булыуы спектаклдең төп темаһы булып тора. Драманың героиняһы, ауыл ҡыҙы Зөһрә матур тормош тураһында хыяллана. ҡыйыу һәм үҙ-үҙенә артыҡ ышаныусан ҡыҙҙың маҡсаты – ҡалаға китеү, университет тамамлау һәм тормошон үҙе теләгәнсә ҡороу. Тик берҙән-бер көндө уның пландары юғарыраҡ дәрәжәгә күтәрелә. Көтмәгәндә уларға Швейцариянан ҡунаҡ килеп төшә. Ул, Зөһрәгә алтын тауҙар вәғәҙә итеп, уны үҙе менән сит илгә алып китә.Яңы тамаша 30, 31 мартта театр һөйөүселәргә тәҡдим ителәсәк. Әлеге көндә спектаклдең режиссеры Олег Ханов, рәссамы Альберт Нестеров, композиторы Юлай Үҙәнбаев театр артистары менән берлектә ошо премьераға әҙерләнә.\nКүренекле драматург Нәжиб Асанбаевтың 90 йәшлек күркәм юбилейы айҡанлы Салауат башҡорт дәүләт драма театры сәхнәһендә «Сейәле тау» драмаһы буйынса спектакль премьераһы әҙерләнә. Кисә генә мәктәп тупһаһынан сығып, ҙур тормош юлына аяҡ баҫырға торған ҡыҙ баланың яҙмышы һәм уның ниндәй юлдан китеүенең ни тиклем мөһим булыуы спектаклдең төп темаһы булып тора. Драманың героиняһы, ауыл ҡыҙы Зөһрә матур тормош тураһында хыяллана. ҡыйыу һәм үҙ-үҙенә артыҡ ышаныусан ҡыҙҙың маҡсаты – ҡалаға китеү, университет тамамлау һәм тормошон үҙе теләгәнсә ҡороу. Тик берҙән-бер көндө уның пландары юғарыраҡ дәрәжәгә күтәрелә. Көтмәгәндә уларға Швейцариянан ҡунаҡ килеп төшә. Ул, Зөһрәгә алтын тауҙар вәғәҙә итеп, уны үҙе менән сит илгә алып китә.\nЯңы тамаша 30, 31 мартта театр һөйөүселәргә тәҡдим ителәсәк. Әлеге көндә спектаклдең режиссеры Олег Ханов, рәссамы Альберт Нестеров, композиторы Юлай Үҙәнбаев театр артистары менән берлектә ошо премьераға әҙерләнә.


2009 йылға яңы бурыстар\nҗомга, 24 ноябрь 2017, Казан вакыты 01:44\nҠайһы бер сәхифәләр Башҡортостан етәксеһенең отставкаға китеүе тураһында указ әҙерләнеүен хәбәр итһә лә, Мортаза Рәхимов үҙ алдына 2009 йылға яңы бурыстар ҡуйҙы.\nҺәрхәлдә аналитиктар республика президентының Дәүләт йыйылышы-ҡоролтайға йыллыҡ мөрәжәғәтнәмәһен шулай тип баһаланы. Уның буйынса фекер алыуҙар башланды.\nРеспублика сәйәсмәндәре, әлбиттә, документы ыңғай ҡабул итте. Ҡайһы бер аналитиктар иһә мөрәжәғәтнәмәлә үҙенсәлектәр юҡ, тип белдерә. Улар тәү сиратта республика президентының федераль үҙәкте тырнаҡтар эсендә тәнҡитләүенә, уның менән мөнәсәбәттәргә ҡағылышлы һүҙҙәренә иғтибар иткән. Әммә республика президенты хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, республикала көслө төбәктәр-көслө Рәсәй тигән лозунг инде күптән ҡулланыла.\nҠайһыбер сәйәсмәндәрҙең уға хәҙер килеп иғтибар итеүе бөтөнләй аңлашылмай, тип белдерҙеләр. Мортаза Рәхимов был һүҙбәйләнеште был юлы икенсерәк төрлө Рәсәй дәүләтселегенең ныҡлығы туранан-тура төбәктәрҙең ныҡлығына бәйле, тип әйтте. Республика оппозицияһы ла документҡа ҡарата үҙ фекерен белдермәгән әле.\nМөрәжәғәтнәмә 40 минут эсендә иғлан ителде. Былтырғыһынан 5 минутҡа ҡыҫҡараҡ. Белгестәр әйтеүенсә, донья баҙарындағы финанс көрсөк йоғонтоһонан сығыу өсөн мөмкинлектәр ҙур һәм был һынауҙы республика уңышлы үтергә тейеш.


“Тере классика” конкурсы финалында Башҡортостан республикаһын яҡлар өсөн уҡыусылар көс һынаша\nБашҡортостанда “Тере классика” конкурсының төбәк туры уҙғарыла. Унда 140 бала ҡатнашасаҡ.\n28 мар, 12:13\nБашҡортостанда «Ғаилә навигацияһы» тип аталған проект старт алды\nАйырылышыуҙарҙы иҫкәртеүҙе маҡсат итеп ҡуйған программа Ғаилә йылы сиктәрендә тормошҡа ашырыла. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында 10 медиатор ай дауамында махсус курстар аласаҡ. Улар араһында психологтар ғына түгел, судъялар, ЗАГС хеҙмәткәрҙәре бар.\nБөрөлә Һәҙиә Дәүләтшинаның ижадына һәм тормош юлына арналған ғилми-ғәмәли конференция үтте\nӘҙибәнең бай һәм үҙенсәлекле теле сәхнәлә күрһәтелде. Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академия институты студенттары «Айбикә» повесынан өҙөктәр һөйләне. Сараның икенсе өлөшөндә «Һәҙиә» әҙәби конкурсына йомғаҡ яһалды. Үҫмерҙәр тормошона арналған әҙәби майҙанға танылған яҙыусылар менән бергә әлегә тиклем билдәле булмаған авторҙар ҙа сыҡҡан. Абруйлы жюриға егерме авторҙың утыҙлап әҫәре тәҡдим ителгән. Үҫмерҙәр тормошон сағылдырған проза конкурсы еңеүселәренә яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре Гүзәл Ситдиҡова үҙе яулаған балалар һәм үҫмерҙәр өсөн әҙәбиәт, сәнғәт өлкәһендә Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика дәүләт премияһы аҡсаһын тапшырыуы оло мәғәнәгә эйә.\n27 мар, 21:55\nБыйыл йәй Башҡортостанда йәш археологтар мәктәбе ойоштороласаҡ\nКузеев исемендәге этнология тикшеренеүҙәре институтының Көньяҡ Урал археологик мираҫы бүлеге хеҙмәткәрҙәре был проектты тормошҡа ашырыуға «Ватан тарихы» фондының ярты миллион һумлыҡ Грантын ота. Ил кимәлендәге абруйлы конкурста конкуренция юғары була, унда Мәскәү, Санкт Петербург һәм Ҡазан ҡалаларының археологик тикшеренеүҙәр үҙәктәре лә ҡатнашыуға ғариза бирә.\n26 мар, 20:15\nРеспубликала Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте буйынса олимпиада уҙҙы\nОлимпиада Өфөнөң Ғ. Әлмөхәмәтов исемендәге республика гимназия-интернатында ойошторолдо. Төрлө райондан 126 уҡыусы ҡатнашты.\nЙондоҙҙарҙы биш бармағы кеүек белә\n25 мартта Волгоград ҡалаһында астрономия буйынса Бөтә Рәсәй мәктәп уҡыусылары олимпиадаһы үтте. Стәрлетамаҡ ҡалаһының 1-се гимназияһынан 10 синыф уҡыусыһы еңеүсе тип танылды.\n10 уҡыусы Башҡортостан данын Рәсәй кимәлендә яҡлаясаҡ\nҠыҙҙар-егеттәр республикала уҙғарылған Владимир Вернадский исемендәге йәш ғалимдар конкурсы еңеүселәре.\nБөгөн Өфө дәүләт нефть техник университетында робот техникаһы һәм инжиниринг буйынса республика чемпионаты үтте\n«РобоЛига Рәсәй-2018» ярыштары сиктәрендә ойошторолған сараға илдең төрлө төбәктәренән, шулай уҡ Тажикстан һәм Абхазия республикалары вәкилдәре лә килде. Ҡатнашыусылар төрлө программаларҙа көслөләрҙе асыҡланы.\n24 мар, 21:57\nТеүәл һәм тәбиғи фәндәрҙе үҙ итеүселәр\nБөгөн Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында сығарылыш синыфы уҡыусылары өсөн асыҡ ишектәр көнө үтте. Физика һәм математика факультетында белем алыусылар буласаҡ абитуриенттарҙы - корпустағы фәнни-тикшеренеү лабораториялары менән таныштырҙы.\nБашҡортостандың иң яҡшы уҡытыусылары билдәләнәсәк\nӨфөлә “Башҡортостан Республикаһының йыл уҡытыусыһы” конкурсы уҙғарыла. Конкурстың һайлап алыу турын төрлө муниципалитеттарҙан 141 педагог үткән.\nСтәрлетамаҡҡа 20 сит ил студенты ҡунаҡҡа килгән\nУлар Донъя халыҡтарының мәҙәниәте фестивалендә ҡатнашасаҡ. Сара 31-се мәктәп нигеҙендә ойошторола.\nӨфөлә Мәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы асылыуға 70 йыл тулды\nОшо уңайҙан ике көн дауамында халыҡ-ара вәкилдәр ҡатнашлығында «Мәжит Ғафури - Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры. Күренекле шәхестәрҙең исемдәрен мәңгеләштереүҙә музейҙар эшмәкәрлеге» Бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференцияһы үтте.\nБөгөн баш ҡалала «Рәсәйҙең Ғәҙәттән тыш хәлдәр профиле буйынса иң яҡшы кадеты» республика конкурсы үтте. Ярышта Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Ишембай, Дюртөйлө, Нефтекама, Октябрьский ҡалаларынан кадет корпустары һәм синыфтары уҡыусылары ҡатнашты. Конкурс бер- нисә этаптан тора.Кадеттар тәүҙә тест һорауҙарына яуап бирҙе. Янғын хәүефһеҙлеге, беренсе ярҙам күрһәтеү буйынса практик белемдәрен күрһәтте.\n22 мар, 19:59\nБашҡортостанда йәш ғалимдар өсөн Республика Башлығы гранты булдырыла\nКонкурста 35 йәшкә тиклемге аспиранттар һәм фән кандидаттары ҡатнаша ала.\nБөгөн Өфөлә "Рәсәйҙең Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса иң яҡшы кадеты" республика конкурсы бара\nЯрышта Өфө, Стәрлетамаҡ, Салауат, Ишембай, Дюртөйлө, Нефтекама, Октябрьский ҡалаларының кадет корпустары һәм кадет синыфтары уҡыусылары ҡатнаша.\nОшо уңайҙан бөгөн баш ҡалала халыҡ-ара вәкилдәр ҡатнашлығында "Мәжит Ғафури - Башҡортостандың беренсе халыҡ шағиры. Күренекле шәхестәрҙең исемдәрен мәңгеләштереүҙә музейҙар эшмәкәрлеге" бөтә Рәсәй ғилми-ғәмәли конференцияһы үтә.\nБөгөн илдә Берҙәм дәүләт имтиханын алдан биреү этабы башланды\nРеспубликала ул Өфөнөң Киров һәм Калинин райондарында һәм Ишембай ҡалаһындағы пункттарҙа ойошторолдо. Һынауҙар 11 апрелгә тиклем дауам итә.\nФермерҙар мәктәбенә ғаризалар ҡабул ителә башланы\n“Фермерҙар мәктәбе” Башҡортостандың Йәш депутаттары ассоциацияһы һәм БР-ҙың Ауыл хужалығы министрлығы берлектә әҙерләгән яңы проект.\nБөгөн Өфөлә Башҡортостандың эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты, Мәғариф министрлығы Республика Профсоюздар федерацияһы менән берлектә балалар өсөн турҙар һәм юлламалар йәрминкәһен ойошторҙо\nСарала Башҡортостандың һауыҡтырыу лагерҙары һәм туроператорҙары вәкилдәре ҡатнашты. Улар яҙғы-йәйге миҙгелгә тәҡдимдәр менән таныштырҙы. Йәрминкә сиктәрендә балалар туризмын ойоштороу һәм хәүефһеҙлек мәсьәләләренә, төбәк-ара әһәмиәттәге программаларҙы үҫтереүгә арналған түңәрәк өҫтәл үткәрелде. Быйыл республиканан 390 меңдән ашыу бала йәйге лагерҙарҙа каникулдарын файҙалы итеп уҙғарыр, тип көтөлә.\n21 мар, 12:47


Ћәммәбеҙҙе ҡыҙыҡһындырһын сәләмәт тормош » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ћәммәбеҙҙе ҡыҙыҡһындырһын сәләмәт тормош\nЋәммәбеҙҙе ҡыҙыҡһындырһын сәләмәт тормош 26.05.2015 // Йәмғиәт\nТиҙҙән баш ҡалабыҙҙа уҙасаҡ халыҡ-ара саммиттар алдынан, 25 – 29 майҙа, Өфөлә ШОС һәм БРИКС илдәренең һаулыҡ һаҡлау аҙналығы үткәрелә. Илебеҙҙең медицина, фармацевтика юғары уҡыу йорттары ректорҙары менән Рәсәй – Љытай медицина университеттары ассоциацияһының берлектәге кәңәшмәһендә медицина белеме буйынса һөйләшеү алып барыласаҡ. Унда педиатрия, стоматология, акушерлыҡ һәм гинекология, рентгенология һәм башҡа мәсьәләләр ҙә ҡаралырға тейеш. Өҫтәүенә, Башҡортостан медицина университеты клиникаһында урология, торакаль хирургия буйынса операциялар эшләнәсәк.\nБыйылғы йыл йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәрен иҫкәртеү һәм дауалау йылы тип иғлан ителгәйне. Был проблема ла аҙналыҡта күҙ уңынан ысҡындырылмаясаҡ. Харбиндағы медицина университеты ректоры, билдәле фармаколог, АЉШ, Австралия һәм Рәсәй университеттарының почетлы профессоры Ян Баофен, Рәсәй Ћаулыҡ һаҡлау министрлығының штаттан тыш баш белгесе, кардиолог Ирина Чазова һәм башҡалар үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлашасаҡ.\nКисә Өфөләге “Динамо” стадионында табиптар һәм һаулығын нығытҡан пациенттар командаларының футбол матчы үтеүе күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уятты. 28 майҙа баш ҡалалағы В.И. Ленин исемендәге паркта сәләмәтлек байрамы уҙасаҡ. Унда ҡан баҫымын тикшертергә, холестерин кимәлен асыҡларға, кардиологтарҙың, онкологтарҙың һәм башҡа табиптарҙың кәңәшен алырға мөмкин. Бынан тыш, сәләмәт туҡланыу, умартасылыҡ, дарыу үләндәре күргәҙмәләре, байрам концерты, моғайын, тамашасыларға оҡшамай ҡалмаҫ.


Байғужа (Ишембай районы) — Башҡорт Википедияһы\nБайғужа (Ишембай районы)\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Байгузино.\n80 231 815 008\n80 631 415 126\nБайғужа (рус. Байгузино) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 504 кеше. Байғужа ауыл Советының административ үҙәге. Почта индексы — 453223, ОКАТО коды — 80231815008.\nАуылға XVIII быуат урталарында Нуғай даруғаһы Юрматы улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала. Тәүге төпләнеүсе Байғужа Мәрҙәнов исеме менән аталған. Беренсе күскенсе 1790 йылдағы бер документта телгә алына, ул саҡта Воскресенск заводы өсөн завод хужаһы Дарья Пашковаға Юрматы ерҙәрен һатҡан. Был Байғужа Маразанов, старшина Көҫәпҡол Азатов1 командаһының абруйлы аҫабаһы. Ошо уҡ ауылда уның улдары Аҡкөсөк (1753—1820) һәм Муллағол (1783—1853) йәшәй. 1795 йылда 22 ихатала 176 кеше йәшәгән. X ревизия 504 кеше һәм 72 йорт күрһәткән. 1816 йылғы халыҡ иҫәбен алыуҙа 35 йәшлек Иҫәнбәт Ураҙғолов поход старшинаһы тип күрһәтелгән. Уның атаһы Ураҙғол Апасев, ағаһы Сыртлан Ураҙғолов (35 й.). 1834 йылғы ревизия ваҡытында Сыртландың игеҙ улдары Ҡотломөхәмәт менән Ҡолмөхәмәт (14 йәштә, уларҙың нәҫелендә Сыртланов фамилияһы һаҡлана), ҡыҙҙары Хәбибә, Сәғиҙә, Сәбилә (Һәбилә) (3 йәштә, Смаҡай ауылында Ғүмәр Абдрахмановҡа кейәүгә сыға, билдәле нефтсе Ғүмәровтар нәҫелен дауам иттерә), Мәликә күрһәтелгән. 1865 йылда 93 йортта — 484 кеше. Малсылыҡ, игенселек, ылаусылыҡ, арба һәм сана яһау менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет, училище булған. Ул Аҙнай земство училищеһы тип йөрөтөлгән, 1876—1882 йылдарҙа унда уҡытыусы булып хәҙерге Мәләүез районы Ҡамбулат ауылынан Арҫланғәли Әлимғолов эшләй. 1920 йылда ауылда 139 йорт хужалығында 601 кеше йәшәгән.\nБайғужалар — малсылар, умартасылар, ҡайһы берҙәре игенселек менән шөғөлләнгән. 1839 йылда 320 кеше йәшәгән 57 йорт хужалығында 760 ат, 695 һыйыр, 160 һарыҡ, 280 кәзә була; 236 умарта булған. Уларҙың барыһына 408 бот көҙгө һәм 1888 бот яҙғы иген сәселгән. 1906 йылда шулай уҡ мәҙрәсә, 2 һыу тирмәне, мануфактура һәм 2 бакалея кибете, мөгәзәй теркәлгән; улус идараһы урынлашҡан.\nБайғужа ауыл Советының үҙәге. Башҡорттар йәшәй (2002). Төп мәктәп — Кинйәбулат урта мәктәбенең филиалы, фельдшер‑акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар. Урындағы мосолман дини ойошмаһы Лагерь урамы, 1 а йорт адресы буйынса урынлашҡан.\n1920 йыл 26 август 601\n1939 йыл 17 ғинуар 860\n1959 йыл 15 ғинуар 722\n1989 йыл 12 ғинуар 448\n2002 йыл 9 октябрь 447\n2010 йыл 14 октябрь 504 240 264 47,6 52,4\nАуыл Советы үҙәгенә тиклем (Кинйәбулат): 4 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Салауат): 27 км\nБайғужа янында 1944 йылдан алып Кинйәбулат нефть ятҡылығы эшкәртелә. Эргәлә генә ҡом ятҡылығы, Тупаҡбаш йылғаһы буйлап карьерҙар бар.\nҠала подстанцияһынан Байгужа подстанцияһына 35/10 кВ, ауылға тиклем һәм артабан районға тиклем Ишембай ТЭЦ-ы — Байғужа ВЛ-35 кВ линияһы бара\nТрадицияға әйләнгән, Советтар Союзы Геройҙары Халиҡов Т. Ғ. һәм Бирҙин Ғ. И. иҫтәлегенә арналған «Кинйәбулат — Байғужа» еңел атлетика уҙышы үтеп тора.\nБердин урамы (рус. улица Бердина)\nМалсылар урамы (рус. улица Животноводов)\nПионер лагеры урамы (рус. улица Пионерских лагерей)\nМеханизаторҙар урамы (рус. улица Механизаторов)\nКүл урамы (рус. улица Озеерная)\nБирҙин Ғәли Иркәбай улы (5.03.1907—25.10.1973), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир. Гвардия капитаны Советтар Союзы Геройы (1944).\nҠәҙерғолов Илгиз Раян улы (4.11.1976), физика-математика фәндәре докторы, 2017 йылдың 22 февраленән — Башҡортостан Республикаһы Башлығы ҡарамағындағы Башҡортостан дəүлəт хеҙмəте һəм идара итеү академияһы ректоры.\nҮмәрғәлин Тәлғәт Ғәле улы (24.01.1948), ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (2000). Башҡортостандың атҡаҙанған химигы (1998), Рәсәй Федерацияһы газ сәнәғәтенең почётлы хеҙмәткәре (2003), СССР-ҙың уйлап табыусыһы (1991).\nҠорбанғәлиева Суфия Шәрәфулла ҡыҙы(Сафиуллина)(13.02.1949), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2000), Башҡортостандың халыҡ артисы (1990) һәм атҡанған артисы (1984)\n↑ Байғужа (Ишембай районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ 6,0 6,1 Инвестиционная привлекательность муниципального района Ишимбайский район.\n↑ Карта бите Д-Ошибка.\n↑ Идет масштабная реконструкция подстанций Ишимбайских РЭС.\n↑ Официальный сайт администрации муниципального района Ишимбайский район Республики Башкортостан(недоступная ссылка)\n↑ Официальный сайт администрации муниципального района Ишимбайский район Республики Башкортостан.\n↑ «Налог Белешмәһе» системаһында Байғужа ауылы\nБайғужа (Ишембай районы) // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nДеревни Уфаген Байгузино\n[«Налог Белешмәһе» системаһында Байғужа ауылы]\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Байғужа_(Ишембай_районы)&oldid=1133551 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:11 9 май 2022 үҙгәртелгән.


Изгелек ерҙә ятып ҡалмай » Всемирный Курултай (конгресс) башкир\nВсемирный Курултай (конгресс) башкир » Новости » В Башкортостане » Изгелек ерҙә ятып ҡалмай\nавтор: 147258951 | Просмотров: 1567\n8 май көндө Башҡорт милли-мәҙәни үҙәге ағзалары “Хәтирә” көнөнә бағышлап, ошо ҡәберлеккә зыярат ҡылды. Бик матур ҡөръән өҫтәле әҙерләнде, репрессия ҡорбандары иҫтәлегенә ҡөръән уҡылды. Ә 1 июндә уҙғарылған “Балалар көнөнә” яңынан ошо изге урынға йыйылды мәрхәмәтле заттар, тик буш ҡул менән түгел, сәй эсер өсөн бүләккә самауыр ҙа алып килде улар. Балалар Зарифа Аралбаеваның әңгәмәһенән һуң иҫтәлеккә “Һәр ваҡыт булһын ҡояш” тигән тема буйынса төшөргән һүрәттәрен бүләк итте. Осрашыу бик күңелле итеп сәй эсеү менән тамамланды.


Радий Хәбиров ташҡын күләмен баһаланы һәм йорттарын һыу баҫҡан кешеләр менән аралашты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n10:07, 14 апреля 2021 Йәмғиәт\nКисә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Дыуан районына барҙы, унда яҙғы ташҡын күләмен баһаланы, Мәсәғәүт ауылында йорттарын һыу баҫҡан кешеләр менән аралашты һәм эш кәңәшмәһе үткәрҙе. Республикала яҙғы ташҡынға бәйле хәл ҡатмарлы, тип билдәләне ул.\n«Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса бөтә хеҙмәттәр тулы әҙерлектә һәм халыҡҡа ярҙам күрһәтә. Бөгөн Дыуан районында айырыуса ҡатмарлы хәл булды. 12 апрелдә Әй йылғаһында тығын урыны механик ысул менән бөтөрөлдө. Бынан һуң өҫтәрәк икенсе тығын барлыҡҡа килде. Алкин хәрби часынан хәрбиҙәрҙе саҡырттыҡ. Әммә боҙ үҙе ҡуҙғалды. Хәҙер икенсе проблема. Мәсәғүт ауылында 65 йортто, магазинды һәм 218 кеше, шул иҫәптән 71 бала йәшәгән 160 ихатаны һыу баҫты. Спорт мәктәбендә (Мәсәғүт ауылы, Электр урамы, 3/1) халыҡты ваҡытлыса ҡабул итеү пункты ойошторолдо. Йылға аръяғы һәм Совет урамдарында электр энергияһын һүндерергә тура килде. Газһыҙ өйҙәр ҙә бар. Хәҙер төп бурысыбыҙ – кешеләргә ярҙам итеү. Уларға ашарға аҙыҡ, һыу алып килеү. Йорттарҙан һәм участкаларҙан һыуҙы һурҙырырбыҙ. Дыуандарҙың үҙҙәренең көсө генә етмәй, Өфөнән һыу һурҙырыу өсөн машиналар һоранылар. Дыуан районы хакимиәтендә штаб эшләй, Берҙәм дежур диспетчер хеҙмәте халыҡ менән бәйләнештә, 8-(347)-983-44-96. Һәр урамда ҡыҙыу бәйләнеш бар, телефондар скринда», — тип яҙҙы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәге сәхифәһендә.\nТеги: Ташҡын - 2021


Республикала яҙғы сәсеүгә орлоҡ әҙерләү эштәре 90 процентҡа башҡарылған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспубликала яҙғы сәсеүгә орлоҡ әҙерләү эштәре 90 процентҡа башҡарылған\n17:17, 28 августа 2012 Иҡтисад\nРеспубликаның 25 районы яҙғы сәсеүгә орлоҡ әҙерләүҙе тамамлаған. БР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә был эш 90 процентҡа башҡарылған. Әлегә яҙғы сәсеүгә 265 мең тонна орлоҡ әҙерләнгән. Илеш һәм Ейәнсура игенселәре планды арттырып үтәгән.\nБынан тыш, республиканың страховка фондын формалаштырыу дауам итә. Әлегә ул 55 процентҡа тулыланған — аграрийҙар 24 мең тонна иген һалған. Шул уҡ ваҡытта 16 район хеҙмәтсәндәре был эште тамамлаған да инде. Дүртөйлө, Мәләүез, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Федоровка, Саҡмағош һәм Яңауыл райондары бында ҙур өлөш индергән – уларҙың һәр береһе мең тоннанан ашыу иген әҙерләгән.\nТөбәктең күсмә фонды ла тулылана. Унда 45 мең тонна орлоҡ һалынған. БР Ауыл хужалығы министрлығынан асыҡлауҙарынса, планға ҡарата был 78 процент тәшкил итә. Башҡортостандың 25 районында был эш тулыһынса башҡарылған. Ә Благовар хеҙмәтсәндәре планды икеләтә арттырып үтәгән.


Кер һабыны файҙалы\n3 Октябрь 2019, 16:33\nУның менән аллергиктарҙың кейемдәрен йыуалар, аяҡҡа сыҡҡан “бәшмәк”те бөтөрә, янған урынға ла һөртәләр…Был әле тулы исемлек түгел. Кер һабынының (72 процентлығы) файҙаһы бик күп. Уны белеп кенә файҙаланырға кәрәк.\nЫсынлап та, керҙе таҙартыуҙа уға етеүсе йыуыу сараһы юҡ. Медицинала ла уны ҡулланалар. Сөнки шифаһы бар. Ул дезинфекция өсөн бик яҡшы. Ғәҙәттә, бала табыу йорттарының иҙәндәрен порошок менән түгел, һабын иҙмәһе менән йыуалар. Бәлки, хәҙер улай ҙа түгелдер, әммә элегерәк нәҡ кер һабынын ҡулланғандар.\nӘгәр балағыҙ йә үҙегеҙ ҡолап, тубыҡ-терһәкте яралаһағыҙ, йәрәхәтләнгән урынды ла һабын иҙмәһе менән йыуығыҙ. Берәй бөжәк йә хайуан тешләһә лә, ҡулығыҙҙа башҡа нәмә булмаһа, нәҡ кер һабыны ярҙамға килер. Тәнегеҙҙең әҙ генә өлөшөн ҡапыл яндырһағыҙ, кер һабынын һыулап һөртөгөҙ ҙә кипкәнсе теймәй тороғоҙ. Күберсеп сыҡмаҫ.\nТанауығыҙға тымау тейҙеме? Мамыҡты һабынлы һыуға тығып, шуның менән танау ҡыуышлығын һөртөгөҙ.\nГеморрой аҙып китмәгән булһа, кер һабынынан шәм эшләп алырға та тәҡдим итәләр. 10 көн дауамында төнгөлөккә ҡуйырға кәрәк.\n* Табип менән кәңәшләшергә онотмағыҙ!


Республика студенты «Таврида» бөтә Рәсәй йәштәр форумында грант яуланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n8:18, 22 августа 2017 Йәмғиәт\nРеспублика студенты «Таврида» бөтә Рәсәй йәштәр форумында грант яуланы Фото: БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы\nӨФӨ, 2017 йыл, 22 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.\nҠырымда «Таврида» бөтә Рәсәй йәштәр мәғариф форумының алтынсы сменаһы тамамланды. Унда 85 төбәктән 450 йәш кеше – режиссерҙар, продюсерҙар, театр һәм кино актерҙары, мультипликаторҙар ҡатнашты.\nБашҡортостандан форумда Башҡорт дәүләт университеты студенты Радмила Дәүләтшина уңышлы сығыш яһаны. Уның «MediaHouse» кино, театр һәм ТВ лабораторияһы проекты грантҡа лайыҡ булды.\nБыл ҡыҙҙың «Таврида»лағы икенсе еңеүе. Былтыр ул ижади проектының тәүге этабын тормошҡа ашырыуға 100 мең һум күләмендә грант отто.\n«MediaHouse» кино, театр һәм ТВ лабораторияһы Өфөлә 27 февралдә асылды. Биш ай дауамында өс энтузиастар төркөмө театр сәнғәте, кинематограф һәм тележурналистика оҫталығын өйрәнде. Лабораторияның йомғаҡлау сараһы 26 июлдә ғәҙәти булмаған форматта – Өфө йортоноң ҡыйығында үтте.\n«Таврида» бөтә Рәсәй йәштәр форумы Ҡырымда өсөнсө тапҡыр уҙҙы. Ул ғәҙәттәгесә илдең талантлы йәштәрен һәм төрлө өлкә: дизайн һәм архитектура, әҙәбиәт, һынлы сәнғәт һәм музыка, кино һәм мультипликация, журналистика, музей эше һәм тарихты уҡытыу белгестәрен берләштерә.


Бөгөн халҡыбыҙҙың арҙаҡлы улы Әхмәтзәки Вәлиди Туғандың тыуыуына 126 йыл\nБарлыҡ донъяға тарихсы, шәрҡиәтсе булараҡ танылған шәхестең яҙмышы үҙе йәшәгән дәүер кеүек ҡатмарлы һәм сағыу. Иҫтәлекеле дата айҡанлы Өфөлә һәм башҡа төбәктәрҙә ғилми-ғәмәли коференциялар үтте.\nБаш ҡалалағы саралар Зәки Вәлиди исемендәге Республика Милли китапханала ҡуйылған таҡтаташҡа сәскә һалыуҙан башланды. Ҡатнашыусылар арҙаҡлы шәхес тураһында иҫтәлектәре менән уртаҡлашты. Артабан һөйләшеү конференция сиктәрендә дауам итте. Докладтар Әхмәт-Зәки Вәлидиҙең сәйәсмән һәм ғалим булараҡ эшмәкәрлегенә, башҡорт автономияһы башланғыстары һәм яҡташыбыҙҙың әҙәбиәттәге образына арналды. Сығыш яһаусылар тарихи факттарҙы үҙгәртеүгә, дөрөҫ булмаған мәғлүмәттәргә юл ҡуйырға ярамай тип белдерҙе.\nЗәки Вәлидиҙең тыуған көнөнә арналған саралар Ишембай һәм Сибай ҡалаларында, шулай уҡ Санкт-Петербург, Яр Саллыла ла үтә. Конференцияларҙа фән әһелдәре, уҡытыусылар, педагогтар ҡатнаша. Бөгөнгө ултырыш Башҡортостан Республикаһының 100-йыллығын билдәләү уңайынан ойошторолған саралар циклының тәүгеһе. Улар 2019 йылға тиклем дауам итер тип көтөлә.


Ҡапҡанға бүре ҡапты\n30 Ғинуар 2019, 19:19\n“Шәрәк ауылында бер бүре ҡапҡанға эләккән. Уны урындағы һунарсы Айбулат Садиҡов ҡуйған булған”, – тип редакцияға хәбәр итте Лағыр ауыл биләмәһе башлығы Зәбир Ситдиҡов. Бүре аулаусының үҙе менән бәйләнешкә сыҡтыҡ. Ул беҙгә бына нимәләр һөйләне... Тулыраҡ беҙҙең сайтта.\nЯуыз йыртҡысты Шәрәк ауылы һунарсыһы Айбулат Садиҡов аулаған\n“Шәрәк ауылы эргәһендә бүреләр йөрөй. Ауылдаштар күргән, ҡот осҡос. Кешеләргә автобус туҡталышына бер километр тирәһе йәйәү барырға кәрәк. Ҡайһы ваҡыт юлға яңғыҙыңа сығырға тура килә. Берәй сара күрһәгеҙ ине. Йыртҡыстар ауылға ныҡ яҡынлашты”.\nСалауат районы хакимиәте башлығы Марс КАШАПОВ:\n“Районда бүреләргә һунар ойошторолған. Егерҙарҙың эшенә Флорид Ҡазиханов етәкселек итә. Һунарсылар был хәл тураһында белә, бүреләрҙе аулауға путевка бирелгән. Егерҙарҙың эшенә быйыл ҡарҙың аҙ яуыуы ла ҡамасаулай”.\nБылтыр көҙҙән бирле ауылдар тирәһендә бүреләр йөрөүе хаҡында шомло хәбәрҙәр йөрөй. Хатта улар Башҡорт Илсекәйендә өс этте лә тамаҡлап өлгөрҙө. Яңыраҡ Шәрәк ауылы халҡы социаль селтәрҙәрҙә йыртҡыстарҙың эргәлә йөрөүенә борсолоуын белдерҙе. Бер түгел, биш баш бүренең үтеп барыуын күргәндәр.\n“Шәрәк ауылында бер бүре ҡапҡанға эләккән. Уны урындағы һунарсы Айбулат Садиҡов ҡуйған булған”, – тип редакцияға хәбәр итте Лағыр ауылы биләмәһе башлығы Зәбир Ситдиҡов.\nБүре аулаусының үҙе менән бәйләнешкә сыҡтыҡ.\n– Дүшәмбе, 28 ғинуарҙа, иртән мал ҡарарға сыҡҡайным, ауылдаштарҙың береһе төнөн яҡында ғына бүре олоуы тураһында һөйләне, – тине Айбулат Салауат улы. – Алдан беҙҙең ауыл тирәһендә биш баш бүренең йөрөүе хаҡында ишетелгәйне. Шуға егерме көн элек, эҙҙәренә ҡарап, урманға бер нисә урынға ҡапҡан ҡорғайным. Шул иртәлә уны барып ҡарарға булдым. Килеп етһәм, ҡапҡанға береһе эләккән. Мылтыҡ менән атып алып ҡайттым. Һунарсылыҡ инспекторы Рим Әйүповҡа хәбәр иттем, бүрене Мәсәғүткә алып барып тапшырасаҡмын.\nҺунарсы Айбулат Садиҡов әйтеүенсә, тағы дүрт бүрене аулайһы бар әле. Улар ауыл халҡына, бала-сағаға ҡурҡыныс менән янай. Ҡапҡанға эләккәне – йәш инә хайуан. “Эттән саҡ ҡына ҙур йыртҡыс атаһы, инәһе һәм өс балаһынан торған ғаиләнең бер көсөгө генә. Ҡапҡан тирәһендә улар, урап йөрөп-йөрөп, береһен ташлап киткәндәр. Ҙур ғына тәпәй эҙе бар, өйөр башлығы – "альфа-самец"тыҡы ул”, – ти аусы.\n– Башҡа ауыл һунарсылары менән һөйләшеп торабыҙ бит. Уҙған йыл Ҡарағол, Илсекәй, Урмансы ауылдары янында йөрөгән өйөр бында килеп еткән. Бүреләр Шәрәктә төнөн ауыл эсендә лә йөрөгәндәр. Кешеләр малдарын төнгөлөккә бикләй. Кәртә эстәрендә эҙҙәрен күргәндәр. Улар, аҙыҡ эҙләп, беҙҙең ауыл янынан өс үткәндәр, һуңғыһында береһе эләкте. Бынан тыш, Лағыр менән Яҙғыйорт ауылдары араһында ике баш бүре йөрөй, тиҙәр. Шуға беҙгә, һунарсыларға, ауыл халҡына ла, уяу булырға кәрәк, – ти Айбулат Салауат улы.\nФевралдә урман “санитарҙары” нығыраҡ әүҙемләшә. Тәжрибәле һунарсы һөйләүенсә, бүреләрҙең ҡарығыу (ҡауышыу) осоро башлана. Ас йыртҡыстар ул мәлдә бигерәк аяуһыҙ була торған. Һаҡ булайыҡ, юлыбыҙға осрай күрмәһендәр!\nБүреләр йәнә бер этте ашаны https://iyryzan.rbsmi.ru/articles/borsouly-signal/b-rel-r-y-n-ber-ette-ashany/\nВ Баш-Ильчикеево хозяйничают волки https://iyryzan.rbsmi.ru/articles/borsouly-signal/v-bash-ilchikeevo-khozyaynichayut-volki/


Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығы айҡанлы көн һайын илебеҙҙең төрлө мөйөштәренән, республиканың артабан сәскә атыуын теләп, ҡотлауҙар килеүен дауам итә.\nТөбәгебеҙ ҙур байрам алдынан ҡунаҡтар көтөп өйҙә генә ултырмай - беҙ үҙебеҙ ҙә, Башҡортостан менән Рәсәй берҙәмлеге йылын үҙенсәлекле формала билдәләп, күршеләргә әүҙем йөрөйбөҙ. Бына был аҙнала ла Мортаза Рәхимов етәкселегендә Өфөнән ҙур делегация Мәскәүгә юлланасаҡ. Унда 30 июнь - 1 июлдә 450 йыллыҡ юбилейға арналған Башҡортостан Республикаһы көндәре үтәсәк.\nМәскәүҙәрҙе һәм республика халҡын элек-электән изге мөнәсәбәттәр бәйләй. Улар мәҙәни планда ла, сауҙа-иҡтисади хеҙмәттәшлек мәсьәләләрендә лә сағыла. 1992 йылда Рәсәй баш ҡалаһында РФ Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Республикаһының Даими Вәкиллеге асылды, 1994 йылда уны БР-ҙың Мәскәүҙәге Тулы хоҡуҡлы Вәкиллеге тип үҙгәрттеләр. Шулай уҡ был ҡалала Башҡортостандың Тышҡы иҡтисади бәйләнештәр, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ министрлығы Вәкиллеге эшләй. Шулай итеп, бөгөн Рәсәйҙең баш ҡалаһында йәшәгән һәм эшләгән алты мең башҡорт үҙен республиканан айырылған итеп тоймай. Яңы йәшәү урынында улар кәрәк саҡта квалификациялы ярҙам ала - яҡташтарының яҡлауын тойоп һәм аралашып йәшәй.\nАҙна аҙағында Башҡортостандан делегация Мәскәүгә осасаҡ. Байрам итеү өсөн генә түгел, осрашыу осрағы менән файҙаланып, ике төбәк властары Дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек тураһында договорға ҡул ҡуйырға планлаштыра. Дөрөҫөрәге, ҡул ҡуйырға түгел, ә дауам итергә - яҡтар араһында сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек алып барылыуға 10 йылға яҡын бит.\nҺис шикһеҙ, төбәк-ара бәйләнештә иң мөһим пункт - иҡтисади хеҙмәттәшлек. 2005 йылда Мәскәү менән беҙҙең тауар әйләнеше 8,5 миллиард һумдан ашыу тәшкил иткән, шул иҫәптән Башҡортостандан 5,4 миллиард һумдан ашыулыҡ тауар сығарылған, республикаға өс миллиард һумлыҡ тауар индерелгән.\nРеспублика мәскәүҙәргә шәкәр һәм һөт консервалары оҙата, урындағы агросәнәғәт комплексы - Рәсәйҙә иң көслөләрҙең береһе бит, ә алға киткән үҙәк Салауат Юлаев тоҡомдарын тәмәке, араҡы һәм ювелир изделиелары менән тәьмин итә. Әлбиттә, тауар әйләнеше бының менән генә сикләнмәй. Мәскәү шулай уҡ яһалма күнгә, синтетик кер йыуыу средстволарына һәм техник тауарҙарға теләп заказ бирә.\nБындай әүҙем иҡтисади алмашыуҙы дауам иттереү өсөн июндең һуңғы шәмбеһендә Башҡортостан етәкселеге Мәскәү мэры Юрий Лужков менән артабанғы хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйырға тейеш. Мөнәсәбәттәрҙең сауҙа-иҡтисади аспектынан тыш, договорға фән һәм юғары технологиялар, йәштәр сәйәсәтен тормошҡа ашырыу, һаулыҡ һаҡлау, тәбиғәтте һаҡлау эшмәкәрлеге һәм башҡа өлкәләрҙә яҡтарҙың үҙ-ара эш итеүе мәсьәләләре инәсәк.\nРәхимов һәм Лужков ҡултамғалары менән нығытылған документтан һуң Мәскәүҙең "Яңы Манеж" дәүләт күргәҙмәләр залында Башҡортостан ҡаҙаныштары күргәҙмәһен асыу планлаштырыла.\n- Күргәҙмәнең иҡтисади блогы концепцияһында республика, уның сәнәғәт һәм инвестицион ҡеүәте тураһында мәғлүмәт, шулай уҡ машиналар эшләү, химия һәм нефтехимия предприятиелары стендтары урын аласаҡ, - тип һөйләнеләр "БАШвестЪ"ҡа республиканың Сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министрлығы вәкилдәре.\nБР еңел сәнәғәт предприятиелары ассоциацияһы Башҡортостан Республикаһы халыҡтарының боронғо һәм хәҙерге өҫ кейемдәре моделдәрен күрһәтәсәк. Берҙәмлек йылында айырыуса актуаль булған сувенир продукцияһы ла ҡуйыласаҡ.\n30 июндәге кисә төбәгебеҙ сәнғәт оҫталарының гала-концерты һәм Мәскәүҙә Республика көндәре айҡанлы Башҡортостан Президенты исеменән рәсми ҡабул итеү менән тамамланасаҡ.\n1 июль халыҡ һабан байрамы билдәһе аҫтында үтәсәк. Йыл һайын Мәскәүҙә баш ҡала хөкүмәте ярҙамында һабантуй үткәрелә. Һәр йыл байрам барған урында башҡорт этнографик ауылы барлыҡҡа килтерелә. Йорт кәрәк-яраҡтары, башҡорт милли кейеме, ауыл хужалығы ҡоралдары менән тирмә, мал-тыуар менән ҙур булмаған ҡура ла ҡуйыла. Шул уҡ ваҡытта бер нисә майҙансыҡта башҡорт сәнғәт оҫталарының концерттары һәм көрәш буйынса ярыштар бара.\nБыйыл һабантуй "Битца" ат спорты комплексында үтәсәк, һәм ул бик сағыу, ысын мәғәнәһендә халыҡсан булмаҡсы. "Мәскәү һабантуйы тыуған иленән алыҫта булһа ла, башҡорт халҡы элеккесә үҙ милли традицияларын тәрән ихтирам итеүен асыҡ күрһәтә", - тип раҫлай Өфөнөң алыҫтағы һабантуйҙарҙы ойоштороусылары.


Эй, кешеләр, мин бит бары һеҙҙе\nДоға итеп һеҙгә тараттым...\nТапшырыуҙа Ринат Хәйриҙең яҡташтары - Рәсүл Хәбибуллин, Хәлисә Рәжәпова, Рәсилә Басырова, Ғәлимә Ғәлиева, Татарстандың халыҡ шағиры, Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт п...\n"Һаҡмар буйҙарын яңғыратып моң ағыла. Атайым ҡурайҙа уйнай. Йырҙарҙың тарихын һөйләй. Унан һуң, колохоздан алынған аттарға менеп, Иҫке Яҡуптың ялан, ҡырҙары буйлап сабып китәбеҙ. Йылы ел битемде иркәләй. Атайым: “ҡыҙым, ҡолонсағым, нығыраҡ тотон, ҡолап ҡуйма”, - тип мине ҡайғыртып килә... Мин иһә үҙ-аллы булыуымды, ҡыйыу икәнлегемде күрһәтергә тырышып...\nДинис Бүләков. Йондоҙҙарға ҡарап йәшәйек!\n"Сибәр, яҡты ҡарашлы, асыҡ йөҙлө, мөһәбәт кәүҙәле тиҙәр атайым тураһында. Ә беҙҙең өсөн ул атай, донъялағы иң ҡәҙерле кеше. Таҫмаға яҙылған тауышын тыңлайбыҙ. Китаптарын уҡыйбыҙ. Геройҙары араһында үҙебеҙҙе, холоҡ-фиғелебеҙҙе таныйбыҙ, хатта баласаҡта әйтелгән һүҙҙәргә тап булабыҙ. Атайыбыҙ беҙҙең өсөн өҙөлөп торҙо. Б...\nҒәли Хәмзин. Елдәр иҫә әүәлгесә...\n- Ҡоҙғон-Әхмәр ауылына ҡайтҡан һайын Кирәл тауына һоҡланып, үҙем дә һиҙмәҫтән йырлай башлайым. Ошо моһәбат тау атайымды хәтерләтә... Ул да тау итәгенә баҫып йырларға яратҡан. Моңло тауышын бындағы ағастар, шишмәләр һәм йылғалар һаман да хәтерләй кеүек... Кендек ҡаны тамған тупраҡ та атайымдың йөрәгенән урғып сыҡҡан моңдо онотмайҙыр......


Ялға ҡарай көндәрҙең һалҡынайыуы көтөлә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЯлға ҡарай көндәрҙең һалҡынайыуы көтөлә\n10:43, 14 декабря 2011 Иҡтисад\nАҙна аҙағында Башҡортостанда һауа торошо ярайһы тотороҡло буласаҡ. Гисметео мәғлүмәттәренә ярашлы, кесаҙна төнөн – 16 градус, йома көндө 12 градус һыуыҡ булыуы көтөлә. Кесаҙнала көндөҙ термометр бағанаһы – минус 10 градусты, йомала минус 9 градусты күрһәтәсәк. Был көндәрҙә республикала бер аҙ ҡар яуыуы ихтимал.\nСиноптиктар ялға ҡарай көндәрҙең һыуытасағын билдәләй.


Ҡыҙ танышты - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nшвеция ҡыҙы - вебсайт, илдә һәм туризм арналған\nҮҙе менән бик һаҡ һәм улар\nШвецияла ҡатын-ҡыҙҙары тураһында һеҙгә һөйләй башлағайным, һеҙ әйткәнсә, уларҙы үҙаллы бикИрҙәр эшләмәй тиерлек, уларҙың эшен: идара итеү бизнесҡа, хеҙмәт армия һәм полиция, ә ире үҙ ғүмерен балалар тәрбиәләүгә бағышлаған. Йыш ҡына улар рәсми никахта йәшәй алмай, сөнки айырылышыу бик оҙайлы һәм ҡиммәтле. Ғаилә ағзалары Мессинда апартаменттар йәшәүҙе хуп иркен, ҙур йорт янына диңгеҙ ә тағы ла яҡшыраҡ. Әгәр ул булып тора, әсәй-одиночка, бер йәшкә тиклемге балаларҙы уҡытыу өсөн түләү ташлама буласаҡ һәм уның ҡаҙаныштары дәүләт ч бүлмәһе бар, унда уның балалар менән йәшәй.\nБыл бойондороҡһоҙ ҡатын-ҡыҙ ғына түгел, әммә матур.\nБик йыйнаҡ, уларҙың шәхси тормош\nТире һәм сәс ҡуйы һәм улар яңы климатҡа төньяҡ арҡаһында яҡты. Бынан тыш, уларҙы наслаждаться бик оҫта макияж, максималь өсөн тәбиғи күренде. Һәр шведтар тиерлек - даими клиенттары була солярис (бигерәк тә әгәр ул тире эҫе ҡояш нурҙары ла зыян тел һәм илдә үткәрергә үҙ ялға үҙе теләп).\nӘммә енәйәтселәр улар охотиться күсереү һәм бизнес ғына түгел, әммә ресторанға һәм яратып ял иткән.\nЙыш ҡына улар үҙҙәренең түләү өсөн, сөнки яҡшы аҡса эшләй.\nШуға ғәжәпләнәм ир-егет ауыр, ә йыш ҡулланырға һәм айырыуса түгел.\nШулай булыуға ҡарамаҫтан, улар, береһе-өйҙә һирәк булыу өсөн үҙ эше, уҙағы булыу һәр ҡатын-ҡыҙ һыуытҡыстар, аҙыҡ-түлек тулы, әммә вкусно һәм киске аш әҙерләй. Һәм был шулай булыуға ҡарамаҫтан, нимә ҡалған уларға оҙаҡ плитаһы кәрәк түгел тип һанай. Әгәр һеҙ ҡунаҡҡа килһә, һеҙ ҡабул итергә әҙер булғандан һуң ике сәғәт киске хәл түгел, сөнки улар ҡала тиклем. Тормош һине яратам һәм улар шик тотҡан. Бигерәк тә түгел, түгел йәш кешегә үҙ урындарында ҡала һәм урам үбешә көпә хисен күрһәтә. Бигерәк тә шәхси арауыҡта улар өсөн бик мөһим, шуға күрә уны бик яҡын тормай уға, сөнки улар ул тиклем үк азат ителде йәғни, ул нисек урап яһаны. Тиҙ ҙә ярата, уның менән һөйләшеп, улар агрессив тойола.\nИр - ат менән танышып- эҙләнеү онлайн кеше\nир-егет менән таныштым\nИнтернет селтәрендә иң популяр сайтында танышырға чЙәштәр командалары йыйылды, аҡыллы, етди бөтә донъя йәш кеше. Шуға күрә, беҙҙең веб-сайттар мең кеше, улар онлайн режимында туранан-тура танышырға һәм аралашырға әҙер. Хәҙерге заманда кешеләргә тормошта ауырға ҡаршы ала. тулыһынса улар һеҙҙең ихтыяжығыҙға тап килә, әгәр һеҙгә һорау бирергә һәм, ҡыҙ менән танышырға, һеҙ дөрөҫ юлда тыш, сайтта һеҙ беҙгә ярҙам итер булырға лайыҡлыны һайлайбыҙ.\nЕтди егет менән бында танышырға мөмкин.\nИнтернет-сайттарҙа был егет менән ҡыҙ таныштырҙы. Ир-егет ҡатын-ҡыҙ менән осрашыу еңел ч функцияһы ярҙамында тормошҡа ашырыла. Буласаҡ һайлау һеҙҙең илдә йәшәргә һөйгән, уның ғаиләһенә, һөнәренә, шәхси мәғлүмәттәрен йыйған: йәше, үҫеш, һәм ир-аттар һәм форма һ. илдәрҙә йәшәгән малайҙар һәм һеҙҙең менән булған. Һеҙ уларҙы кеше араһынан һайлап алалар, һеҙгә тоғро дуҫ була ала. Күпселек интернет-сайт ч беҙгә тормошҡа реаль етди мөнәсәбәттәргә күсте.\nСит ил телен белеү хупланманы\nБашҡа танышыу сайты менән сағыштырғанда, байтаҡҡа йәшерергә беҙҙең сайт, беҙ, яңы функциялар өҫтәйем: был, шул, ул нимә эшләргә уңайлы һәм ябай ҡулланыу.\nБала аралашҡанда һеҙҙе менән танышыу мөмкинлеге булып теркәлеүҙәрен белеп, эсенә нескәлектәрен дә, бер ни ҙә бурыс. Зацикливаться бер түгел, мөмкинлектәрен сағыштырып булмай кеше һайлау һәм һеҙ, һеҙ уның мәнфәғәттәре менән тап килә. Иң мөһиме-маҡсаттар менән сайтҡа инеү билдәләнде.\nЯбай потусить әгәр телисез икән, был мөмкинлек булһа, яңы дуҫтары ла матур яһай, Әгәр, етди мөнәсәбәт булдырыу өсөн, мөмкин булһа ла, егет йыш ҡына дуҫлыҡ һәм мөхәббәт.\nҺеҙ беҙҙең сайтҡа егет менән танышыу мөмкинлегенә эйә булыр өсөн гей-мөнәсәбәт, ябай яҙған “онлайн-гей танышыу өсөн“. Микрофон һәм видеокамералар тоташтырыу, йәки юлдашы һәм дуҫ һайлағанда ала. һеҙ киләсәктә сайтты файҙаланыусылар исемлегенә инеүе һәм аралашыуы.\nСит ил кешеләре менән танышыу әҙер була, сөнки был сайтта сит илдә бик популяр.\nКилеүселәр сайты - аҡыллы, аралашыусан, ҡыҙҙар һәм егеттәргә күңелле, проблемаларҙан ҡотолоуға ярҙам иткән түгел, унывать. Интеллектуаль үҫеш егет менән дә аралашты.\nҠатын-ҡыҙ өсөн нэшвилл-үҫмерҙәр: бушлай алдан теркәлеү\nСайтта теркәлер өсөн бөтөнләй бушлайӘгәр һеҙ эҙләсе яңы танышым нэшвилл ҡала теннесси штатында алырға теләүселәр өсөн телефон номеры һәм раҫлауынса, был районда ғына аралашып булмай. Ул шулай уҡ ҡыҙҙарҙың һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн нэшвилл ҡалаһына иң яҡшы селтәрҙәре төҙөү, шулай булғас, был һеҙҙең өсөн бөтөнләй бушлай. Бер ниндәй ҙә сикләү юҡ танышты сайттар һаны күп булманы, һәм беҙ уның хаттары кеүек ҡабул иҫәбенә бәйләнеш өсөн ялған.\nБеҙ танышҡан сайттар һаны ла сикләнгән.\nӘгәр һеҙ эҙләсе яңы танышым нэшвилл ҡала Теннесси штатында, йәғни был бүлектә генә аралаша.\nАмерика рулетка: буйынса видео осрашыуҙарҙы-шведски, варианты менән камера Ч - Ч буйынса-шведски\nCam - был функция класс, беҙ тәҡдим иткән, йәки шоу мөмкинлек бирә файҙаланыусыларға ҡарарға ҡуя, үҙенән башҡа файҙаланыусылар эфирИң ҡыҙыҡлы, тип күрһәтә ул, күпме кеше ҡарай веб-камера. Юғары исемлегенә ҡарағанда, күберәк кулланыусылар һеҙҙең ҡарап шоу эшләп, шул юғары исемлеге. Әгәр һеҙ исемлеге буйынса өҫкә үрләргә була, тағы ла күберәк тамашасы һеҙ получает, һеҙ күҙәтеп барығыҙ. Был конкурсы шул тиклем популяр, ә тамашасыларҙың иң ҡыҙыҡлы шоу артыҡ күңелһеҙ булды. Үҙ парынды һайларға һәм ғилми-нәшриәт камералар йәки чатта иҙә генә, ҡасан һеҙҙең телевизорҙан ҡайһы бер яһай. Ваҡыты инеү веб-камера, теләһәгез ли һеҙ башҡарыуҙан баш тартҡан йәки уны шоу, теләһәгез ли һеҙ генә телетапшырыуҙар ҡарарға.\nАсыҡ һеҙҙән хәбәрҙәр ебәрә ала, чатта enter һәм баҫып инә.\nӘгәр һеҙ күрергә, кемдер, нимә, ни ҙә етерлек булырға тейеш, янында уның менән булған кликнуть иконка исеменән баныу, әгәр ҙә етерлек һәм кеше теркәлгән, улар был сайтты ҡулланыу өҙөлә. Һул өлөшө файҙаланыусылар битен күрҙегеҙ һеҙ, һәм әлеге ваҡытта ул әҙер онлайн гарем. Галочка кешеләр исемлеген билдәләү өҫкө өлөшө һеҙҙе, һеҙ уны күрергә теләй. Мәҫәлән, һеҙ һайлаған ҡараған ир-аттар, ҡатын-ҡыҙҙар һәм пар. Исем менән бергә онлайн-уңда күрерһең исемлеген һеҙҙең ҡулланыусы, файҙаланыусы һәр кеше өсөн ни камералар күҙәтә. Хатта, әгәр шулай ч кулачковый функциялы күренә, был яҡшы ғына тигән урынын, ваҡытын скоротать өсөн, һеҙ эше табыш ала. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә һеҙҙең йыйыныусы дустар һеҙ ҡәнәғәтләндерә алмаған кешеләр күберәк төҙөлә бер нисә сәғәт эсендә эҙләү кәрәклеген һәм ваҡытты күңелле үткәреү интернет мөнәсәбәттә булды. Бер нисә факторҙың булыуы, үҙенсәлекле һәм ул шулай эшләй ч айырылып камера беҙҙең сайт, видео швед тип таныштырҙы. Мөмкинлектәре күрһәтелде бер нисә веб-камера бер үк ваҡытта иң уникаль фактор булып тора.\nӘммә мөмкинлектәр һәм шулай уҡ башҡа, сит күргән кеүек мөмкинлеге камера - парк был бик шәп, беҙ уларҙы өҫтәне.\nКеше һаны, улар һеҙгә ҡушылып, сикһеҙ.\nӘгәр ҙә һеҙгә группа оҡшаймы, ябай басыгыз"Артабан", ҡулланыусы булһағыҙ һәм һеҙгә яңы төркөмө йәлеп итеү.\nОсраҡлы исемлегендә беҙҙең сайт ч өҫкө өлөшөндә урынлашҡан, кешеләр менән аралашыу, һәм был ысул яҡшы таныш, яҡындарының түгел, улар ниндәй булған иң популяр. Ҡасан һеҙ беҙҙең ч камералар ҡулланыу, һеҙгә ҙур ҡәнәғәтлек менән.\nШул һайын, үҙ камералары кеүек кешеләр күберәк бүленгән, ул бер ҡасан да күңелһеҙ булмай.\nҺөйләшеү, ҡағиҙә булараҡ, күпкә ябай, һәм был функцияһын ул кешенең факттан күпселек оҡшаған һәм оҡшамаған, сөнки һеҙ түгел, башҡа кешегә эләкһә менән ҡалырға тейеш.\nҡатын-ҡыҙ менән танышырға теләп иғлан топ 10 чатрулетка чатта теркәлергә онлайн башҡа ҡыҙҙар менән рулетка видеочить менән ҡыҙы 18 видеочивать теркәлгән онлайн 18 рулетка видео чат чатта теркәлергә ҡыҙы рулетка видео чат бушлай онлайн трансляция без теркәлгән бушлай онлайн видео чат 18 башҡа видеочивать


Үткәндәрҙе оноторға ярамай\nДыуан-Мәсетле ауылында 1918 йылдың июнендә булған кулактар фетнәһе ҡорбандарына арналған һәйкәл һәм туғандар ҡәберлеге бар. Ҡәберлектә Дыуан-Мәсетле волость революция комитеты ағзалары ята. Беҙҙең, ҡорбандарҙың ейән-ейән-сәрҙәре, өсөн был изге урын. Ошо ҡорбандар араһында минең олатайым, Дыуан-Мәсетле волревкомының беренсе рәйесе Хәбибулла Вәлиәхмәтов та бар.\nУл Беренсе бөтә донъя һуғышында ҡатнашҡан. Фронттан ҡайт-ҡас ауылдаштары, Арый ауылы хал-ҡы, уны волость рәйесе итеп һайлап ҡуя. Бурысына үтә лә яуаплы ҡарап, ең һыҙғанып эшкә тотона олатайым. Арый, Ҡаракүл, Яңы Мишәр, Дыуан-Мәсетле ауылдары ярлыларына таянып, ул совет власы урынлашҡан тәүге көндәрҙән үк тарҡалған крәҫтиәндәрҙе берләштереү өсөн әүҙем эшмәкәрлек йәйелдерә.\nНи менән генә шөғөлләнергә тура килмәй уға ул шомло заманда. Баҫыу-ҙарға сыға, яңы тормош тураһында һөйләп, кулактар тарафынан өркөтөлгән крәҫтиәндәргә дөрөҫ йүнәлеш биреп, рухтарын күтәрә. Ер эшкәртер өсөн бер нәмәләре лә булмағандарға бай кулактарҙың аттарын тартып алып бирә. Алыпһатарҙар менән көрәшә.\nЙәш совет иле икмәккә мохтажлыҡ кисерә. Волревком рәйесенә станцияға иген ебәреү өсөн һуңғы сараларға барырға тура килә.\nУрындағы халыҡ араһында рә-йестең абруйы үҫә, кешеләр уның йөҙөндә яҡташтарының бәхете өсөн көрәшеүсе ысын етәксене күрә. Ә бындағы байҙар, кулактар, совет власы дошмандары өсөн ул ҡурҡыныслы кешегә әйләнә.\n1918 йылдың июнь башында кулактар фетнәһе башлана, ул тотош Златоуст өйәҙен солғап ала. Ҡоторған кулактарға ҡаршы тороу өсөн ойош-ҡанлыҡ, көс һәм ҡоралдар етешмәй. Дошмандар яңы власты ҡанға ба-тыра.\nОлатайымдан да үс алалар. Бандиттар, яңы власть дошмандары, уны Мәсәғүт менән Арый ауылы араһында һағалап тороп, туҡмап, үлгәндер инде тип уйлап, канауға ырғытып китә. Ләкин яҡшы кешеләр, ауылдаштары уны табып өйөнә тиклем алып килеп ҡуя. Ул әле тере була. Күҙен дә аса алмаҫлыҡ хәлгә еткергәнсе туҡмалған аталары ятҡан түшәк эргәһендә балалары: алты йәшлек ҡыҙы Зәкиә, дүрт йәшлек улы Хөрмәтулла, ике йәшлек ҡыҙы Бибиәсмә була. Атаһының фажиғәле үлеменән һуң ике ай үткәс, “атай” һүҙен әйтеүҙән мәхрүм булған ҡыҙы Мәмдуха тыуа.\nФетнә башланғанда олатайым түшәктә ята. Дошмандар уны, өйҙән һөйрәп сығарып, ат арбаһына бәйләп Дыуан-Мәсетлегә алып китә. Баш-ҡарма комитеттың башҡа ағзалары менән бергә үлгәнсе туҡмалып Биҙәр тауҙағы шахтаға ырғытыла.\nАрый ауылы крәҫтиәне, Дыуан-Мәсетле волревкомының беренсе рәйесе, совет власын ойоштороу һәм нығытыу өсөн барған көрәштә ҡоторонған аҡ кулак бандалары ҡулынан һәләк булған ҡыйыу большевик Хәбибулла Вәлиәхмәтовтың ғүмере шулай өҙөлә. Ә бит ул ни бары 33-сө йәше менән генә барған була.\nУл ваҡиғалар тураһында беҙгә ҡанлы көндәрҙең шаһиты, туғаныбыҙ Алмашәкәр инәй һөйләй торғайны.\nҺәр быуын яҙмышы, хатта һәр кешенең яҙмышы – ул тарих. Тарихты белергә кәрәк, уны оноторға ярамай. Үкенескә күрә, ҡайһы бер осорҙо, шул уҡ совет осорон онотторорға тырышыусылар бар. Улар совет власын хурлай, һәр нәмәлә коммунистарҙы ғәйепләй. Халыҡ азатлығы өсөн, ярлыларҙы яҡлап, яҡты тормош өсөн көрәшкән большевиктар ғәйеплеме?! Ғүмер буйы байҙарға эшләп, әҙәмсә йәшәр өсөн, бәхетле тормошҡа өмөтләнеп, совет власы өсөн көрәшкән ябай халыҡтың, уның мәнфәғәтен яҡлап, бай-ҙар, кулактар, уларҙың ялсылары тарафынан үлтерелгән, туҡмалып тереләй ҡәбергә ташланған совет етәкселәренең ғәйебе нимәлә?!\nБеҙ уларҙың батырлығын билдәләүҙе оноттоҡ. Кулактар фетнәһе ҡорбандарының фажиғәле һәләк булыуының 70 йыллығын Дыуан-Мәсетлелә билдәләнеләр. Ә һуңынан?\nОлатайым һәләк булғандан һуң, большевик ҡатыны тип, Мәүлиха өләсәйемдән дә үс алалар. Өҫтөнә һалҡын һыу һибеп, һалҡын келәттә бикләп тотҡандар. Ана шунан ул ҡаты сирләп, 45 йәшендә донъя ҡуя.\nДүрт бала етем ҡала. Ләкин Совет хөкүмәте уларҙы ташламай. Барыһы ла уҡып, белем ала. Зәкиә Ҡырғыҙ-Миәкә райкомында, һуңынан республика наркомфинында эшләй. Бибиәсмә менән Мәмдуха хаҡлы ялға сыҡҡансы балалар уҡыталар. Тик Хөрмәтулла бабайыбыҙ ғына донъянан иртә китә – Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашып, яу яланында ятып ҡала.\nСовет власы өсөн көрәштә һәләк булғандар иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәл мәңге торасаҡ, тип ышанабыҙ. Сөнки ул беҙгә үткәнебеҙ, халҡыбыҙҙың бәхет өсөн көрәше хаҡында, тарихыбыҙ тураһында хәтерләтә.\nҺүкәттә: Дыуан-Мәсетле ауылында кулактар фетнәһе ҡорбандарына ҡуйылған обелиск.


Рөстәм Хәмитов Өфө хакимиәтендә Хөкүмәт Президиумының күсмә ултырышын үткәрҙе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n13:30, 13 сентября 2011 Сәйәсәт\n12 сентябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтендә республика Хөкүмәте Президиумының күсмә ултырышын үткәрҙе. Унда Башҡортостандың баш ҡалаһын комплекслы үҫтереү перспективалары тикшерелде. Республика башлығы ҡалалағы социаль-иҡтисади хәлде тикшерҙе, ҡала властарының айырыуса иғтибарын талап иткән проблемаларға ҡатнашыусыларҙың иғтибарын йүнәлтте.\n— Дөйөм алғанда ҡалала хәл бик үк насар түгел, рейтингтар буйынса миллионлы ҡалалар араһында беҙ лайыҡлы урындар биләйбеҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Улар араһында алдынғылар ҙа, проблемалылар ҙа бар.\nҠала биләмәһендә сәнәғәт продукцияһының дөйөм республика күләменең яртыһын тиерлек етештереүсе ярайһы уҡ ҙур 200 предприятие эшләй, Өфө предприятиеларына Башҡортостандың дөйөм финанс һөҙөмтәһенең 70 проценты тура килә. Өфөлөләр кереме уртаса республикалағына ҡарағанда күпкә артығыраҡ. Һәр унынсы ҡалала йәшәүсе бәләкәй һәм урта бизнес менән мәшғүл (был яҡынса уртаса республикалағына тап килә). Әммә шул уҡ ваҡытта Өфөлә урындағы бюджеттың дөйөм керем күләмендә шәхси керем өлөшө бөгөн 65 процент тәшкил итә, Салауатта, мәҫәлән, был күрһәткес 70 процент тирәһе тәшкил итә. Өфөлә керемде формалаштырыу базаһы Салауат ҡалаһындағына ҡарағанда юғарыраҡ булһа ла. Йәки, әйтәйек, сауҙа, дөйөм туҡланыу, көнкүреш хеҙмәтләндереү объекттары буйынса ерҙең кадастр хаҡы мәсьәләләре, унда хаҡ өс-дүрт тапҡырға, ә сәнәғәт объекттары буйынса – ике тапҡырға тиерлек юғарыраҡ.\n— Ҡаланың был йүнәлештә резервтары бар, ә баш ҡаланың бюджет менән тәьмин ителеүенең ағымдағы кимәле етерлек түгел, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы. – 15 миллиард 200 миллион тәшкил иткән Өфөнөң консолидацияланған бюджеты — Өфө кеүек ҡала өсөн әҙ.\nҠала властарының айырыуса иғтибарын талап иткән көнүҙәк мәсьәләләргә Башҡортостан Президенты эшһеҙлекте лә индерә.\n— Эш урындары, хеҙмәт баҙары ҡала өсөн мөһим мәсьәлә булып тора, — тине ул. – Эшһеҙлек кимәле буйынса Өфө – республика муниципаль райондары һәм ҡала округтарының дүртенсе тиҫтәһендә. Быға ҡарамаҫтан Өфөлә теркәлгән эшһеҙлек кимәле уртаса республикалағынан юғарыраҡ – 10 мең тирәһе рәсми рәүештә теркәлгән эшһеҙ, был район үҙәгендә йәшәүсе халыҡ һанына тиң.\nРөстәм Хәмитов төҙөлөш секторы торошона тәнҡитле баһа бирҙе (былтыр Өфөлә 654 мең квадрат метр торлаҡ төҙөлгән, был Екатеринбургтағы, Ҡазандағы, Төмәндәге һәм Ростовтағына ҡарағанда 100-150 меңгә кәмерәк). Әлеге йылдың ете айында 262 мең квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән, шул уҡ ваҡытта уларҙың яртыһынан күберәге шәхси төҙөлөшкә тура килә. Республика Президенты алданған өлөшсөләр проблемаһын йәнә күтәрҙе, уның киҫкенлеге, Президент фекеренсә, Өфөлә кәмемәй.\n— Әле һалым түләүселәрҙән килгән бюджет ресурстарының өс миллиард һумын тиерлек ошо мәсьәләләрҙе хәл итеүгә йүнәлтергә тейешбеҙ, — тип белдерҙе ул. – Ҡала властары ла был мәсьәлә менән шөғөлләнергә тейеш, бындай хәлде киләсәктә булдырмау мөһим.\nБалалар баҡсаларында урындар етмәү ҙә киҫкен мәсьәләләр иҫәбендә (бөгөн 15 меңгә яҡын өфөлө сиратта тора). Өфөлөләрҙең мәктәптәр, спорт комлекстары, бассейндар, өҫтәмә белем алыу учреждениелары, ял итеү урындары, балалар спорт майҙансыҡтары менән тәьмин ителеү проблемалары ла киҫкен тора, тип билдәләне республика башлығы.\n— Ҙур ҡаланы ысын баш ҡала итеүсе, бында йәшәүсе халыҡ өсөн дә, килгән ҡунаҡтар өсөн дә ҡаланы уңайлы итеүсе башҡа күп нәмәләр етмәй, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.\nРеспублика Президенты Өфөләге экологик хәлгә лә айырым туҡтап үтте, ҡала властарын тирә-яҡ мөхитте бысратҡан сәнәғәт предприятиеларына ҡарата ҡаты һәм эҙмә-эҙлекле булырға саҡырҙы.\nҠала проблемаларын хәл итеүҙең юлдарын үҙгәртергә кәрәк, уның бөгөнгөһөн, киләсәген һандарҙа ғына түгел, кеше яҙмыштарында ла күреү зарур, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды республика башлығы.\n— Өфөнөң үҫеш потенциалы ҙур, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Баш ҡалабыҙ идеаль тиерлек географик урынға эйә, транспорт, сеймал, сауҙа юлдары киҫешкән ерҙә урынлашҡан. Өфө — 20 миллиондан ашыу халҡы булған биләмә үҙәгендә. Өфөлөләрҙең һәм барлыҡ республика халҡының йәшәү кимәлен һәм сифатын ярайһы уҡ арттырыу өсөн, был конкурентлы өҫтөнлөктәрҙе тулы кимәлендә файҙаланырға тейешбеҙ.\nҠалала йәшәүселәрҙең мәҙәнилеген арттырыу ҙа бының бер шарты булып тора, тип иҫәпләй Президент.\n— Ҡалала барған хәл-ваҡиғалар өсөн баш ҡалала йәшәүселәр ҙә яуаплы, — тине ул. – Беҙ юғары мәҙәниәтле кешеләр берләшмәһен булдырырға тейешбеҙ. Был – бик ауыр, ҙур эш, әммә был шулай уҡ ҡала властарының да бурысы. Өфөнөң үҫеш динамикаһын тотҡарлаған проблемалар спектрын маҡсатлы рәүештә хәл итеү зарур.\nТеги: Башҡортостан Президенты, БР Хөкүмәтендә


«Муниципалитеттар үҫешенең яңы стратегияһын үҫтерергә ниәтләйбеҙ» » "Урал" гәзите\n- Мин, тәү сиратта, был ғәйәт ҙур эште алып сыҡҡан, илебеҙең бихисап биләмәләрен аяҡҡа баҫтырған һәм уларҙы бөтә йүнәлештәр буйынса алға этәргән командаға рәхмәтлемен, - тине Рөстәм Хәмитов. - Иң мөһиме, ошо моноҡалаларҙа йәшәгән миллионлаған кеше, аҙ ғына булһа ла, бәхетле булды. Уларға мөмкинлектәр асылды, улар донъяға икенселәй ҡарай, үҙ үҫешен күрә башланы.\n- Был проектҡа төрлө сәбәптәр буйынса инмәгән ҡалалар оҡшаш программа буйынса үҫешһен өсөн эшләйбеҙ. Йәғни был тәжрибәне бөт муниципалитеттарыбыҙға ла күсерәбеҙ, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Федераль кимәлдә әҙерләнгән моноҡалаларға булышлыҡ итеү моделенә таянып, муниципалитеттар үҫешенең яңы стратегияһын үҫтерергә ниәтләйбеҙ.


Дин | Әбйәлил - Абзелил - Part 5\nКешелек йөҙөңдө юғалтма, ул Хоҙай Тәғәлә бүләге...\nҺәр киң мәғлүмәт сараһы, әгәр уның үҙ аудиторияһы, уҡыусылары булмаһа, үҙ йөҙөн тапмаҫ, үҙ тәғәйенләнешен юғалтыр ине. Тап шул тоғро дуҫтарыбыҙ, әүҙем авторҙарыбыҙ, аҡыллы кәңәшселәребеҙ булғаны өсөн дә беҙ, матбуғат сараларын донъяға бар итеүселәр, үҙ тауышыбыҙҙы ишеттерә, кемдеңдер күңеленә үтеп инә, уйландыра, һыҙландыра, ҡыуандыра алабыҙ. Ошо көндәрҙә редакцияға килеп ингән Фәүзиә апай Йәнтилина, милләтем, тип тә, башҡорт матбуғаты, тип тә йән атып йөрөүсе әүҙем авторҙарыбыҙҙың береһе. Кәрәк саҡта кәңәштәрен дә әйтә, кәрәк саҡта етешһеҙлектәрҙе лә еткерә ул. Был юлы ла һүҙ артынан һүҙ сығып, тормошобоҙҙағы борсолдорған мәсьәләләр тураһында һөйләшеп алдыҡ һәм апайҙың фекерҙәрен уҡыусыларыбыҙға ла тәҡдим итмәксебеҙ.\nЯңғыҙлыҡ Аллаһы Тәғәләгә хас, сөнки Ул, бөйөк Яралтыусы, ошо өҫтөнлөклө хоҡуҡты барлыҡ йән эйәләренә биргән һәм барыһын да үҙ ише менән яралтҡан. Шуға күрә лә Аллаһы Тәғәлә яралтҡан бөтә йән эйәләре бер-береһенә мохтаж. Шул уҡ ваҡытта бөтә йән эйәләренең дә тәбиғәттән үҙ етешһеҙлектәре бар. Аллаһы Тәғәлә яралтҡан бөтә йән эйәләренең бер-береһенә, шулай уҡ Аллаһы Тәғәлә яралтҡан башҡа йән эйәләренә лә мохтажлығы бар. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nИман ҡеүәте йәки Мөхәммәт бәйғәмбәр өлгөһөнөң уйландырғаны\n2005 йылда көньяҡ-көнбайыш Азияла булып үткән Цунами ваҡиғаһын иҫләүселәр барҙыр. Ул саҡта ҡайһы бер баҫмаларҙа: «Шри-Ланка һәм көньяҡ-көнбайыш Азиялағы башҡа дәүләттәргә ябырылған цунами тулҡындарына Аллаһ Үҙенең исемен яҙҙы», тип хәбәр иттеләр. Коломболағы Ислам тикшеренеү үҙәге етәксеһе Мөхәммәд Фәйзин 26 декабрҙә сәғәт ун тулып үткән егерме минутта ер юлдашы төшөргән фотоһүрәтте быға дәлил итеп килтерә. Икенсе бер ғалим да, «Ҡөрьән кешеләргә ут йәки һыу менән яза ебәреләсәге тураһында хәбәр итә», тип, шул афәтте телгә алып китә. Ысынлап та, Хаҡ Тәғәлә ҡушҡандарҙан тайпылыуҙары, боҙоҡлоҡто арттырыуҙары арҡаһында һәләк ителгән халыҡтар һәм ҡалалар тураһында Ҡөрьән сүрәләрендә асыҡ әйтелә. Былар барыһы ла Ахырызаман кешеләренә иҫкәртеү. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nӘүлиәләр ҡәберенә... табыныр өсөн түгел, хәйер-доға ҡылыр өсөн барабыҙ\nҺуңғы йылдарҙа халыҡтың рухи аҙыҡҡа һыуһаған күңеле дингә тартыла. Ҡасандыр олатай-өләсәйҙәре ихтирамлап һөйләгән ҙур дин әһелдәре — ишандарҙы, суфый әүлиәләрҙе иҫкә ала, уларҙың онотолоп, юғалып бөтә яҙған ҡәберҙәрен төҙөкләңдерә, зыярат ҡыла башланы. Бөтә ғүмерен халыҡҡа дин һәм белем таратыуға, тәрбиә ҡылыуға бағышлаған аҫыл заттарыбыҙҙың хеҙмәттәренең баһаһын көндән-көн нығыраҡ аңлайбыҙ. Ләкин «ишан», «суфый», «әүлиә» һүҙҙәре совет заманында кире, хатта мыҫҡыллау мәғәнәһендә йөрөһә, хәҙерге көндә ҡайһы бер дин әһелдәре лә был төшөнсәләргә үҙҙәренең ошондай уҡ мөнәсәбәтен һиҙҙерә. Әүлиә ҡәберҙәренә зыярат ҡылыуҙарҙы тыйырға тырышыусылар бар. Яңыраҡ Ауырғазы районының Ҡорманай ауылы мәсетенә бынан ике быуат элек йәшәгән суфый әүлиәһе Йәғәфәр ишандың исеме бирелде. Ошоно ла өнәп еткермәгәндәр булды. Ә бит был тантанала Бөтә Рәсәй Үҙәк диниә назараты мөфтөйө Тәлғәт Тажетдин үҙе ҡатнашҡайны. Әлеге мәсьәләгә асыҡлыҡ индереү маҡсатынан беҙ мөфтөй Тәлғәт Тажетдин хәҙрәткә бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек: тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nАта-әсәләр менән Аллаһы Тәғәлә араһында кәртәләр юҡ\nИслам ата-әсәләрҙе хәстәрләүгә ҙур иғтибар бүлә. Ихлас күңелле һәр мосолман ата-әсәһе уға изге доғалар әйтһен өсөн барыһын да эшләргә тейеш. Бындай изгелек Аллаһы Тәғәлә тарафынан шунда уҡ ҡабул ителә. Рәхмәтле кешеләргә бәрәкәт алып килә торған айырым доғалар булыуы ла билдәле. Шулай уҡ бәддоға ла (изге булмаған теләктәр) Аллаһы Тәғәлә тарафынан кисектереүһеҙ ҡабул ителә. Сөнки Аллаһы Тәғәлә алдында ата-әсәләргә ҡағылышлы бөтә нәмә лә мөһим. Уларҙың доғаһы тәрән тойғолар менән ҡылына, ата-әсәләр менән Аллаһы Тәғәлә араһында кәртәләр юҡ. Шуға күрә һәр кем ата-әсәһенең изге фатихаһын алырға һәм уларҙың ризаһыҙлығын тыуҙыра торған бөтә нәмәнән ҡасырға тырышырға тейеш. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nМәхәллә имамы — халыҡтың рухи тәрбийәсеһе\nИмамдар кемдәр һуң улар?\nИмам тигәс, кешенең күҙ алдына мәсеттә намаҙҙар уҡыусы; үлгән кешеләргә йыназа намаҙы уҡып Ахирәт тормошона оҙатыусы, сабыйҙарға исем ҡушыусы; өйләнешеүсе парҙарға — кейәү менән кәләшкә, — никах уҡыусы; Ҡөрьән уҡып мәжлес үткәреүсе һаҡаллы, оло йәштәге мулла бабай, йәиһә ҡырыҡ-илле йәштәр тирәһендәге хәҙрәт килеп баҫа. Кешенең башына башҡа төрлө уй килә алмай, сөнки хәҙерге заманда бик күп хәҙрәттәр бары тик бына шул, юғарыла һаналған эштәрҙе генә башҡаралар. Дөрөҫ, был эш-ғәмәлдәрҙе башҡарыу өсөн дә тейешле дини ғилемең, һаулығың-сәләмәтлегең булыуы кәрәк! Һәм, дөрөҫөн генә әйткәндә, был ғәмәлдәрҙе ҡылыу өсөн ваҡыт та һорала. Әммә ләкин хәҙрәттәр, имамдар алда һанап үткән эштәре менән генә сикләнергә тейеш түгел.\nҒалимдар мираҫынан бер нисә фекер\n«Атҡа — кешнәү, эткә — өрөү, үгеҙгә — үкереү, ҡапланға ырылдау кеүек сифаттар бирелгән шикелле, кешегә лә тел, һүҙ оҫталығы бирелгән. Тел — уның көсө, ҡоралы, таянысы һәм аҡланыу юлы. Аллаһ ҡолдарына был һәләт башҡа бөтә йән эйәләренә ҡарағанда ла нығыраҡ кәрәк».\n«Ауырыуҙарынан ҡотолоу өсөн дарыуҙар һәм шифалы үләндәр ҡулланырға тырышып та, һүҙҙәрҙең файҙаһын белмәй һәм белергә лә теләмәй унан баш тартҡандар — отолоуҙа». тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nПәйғәмбәребеҙ әйткән: «Изге Шәғбан минең үҙемә тәғәйенләнгән ай», — тигән, был турала үҙенең фәрештәләренә хәбәр биреп. Аллаһы Тәғәлә үҙе лә: «Эй, фәрештәләрем! Минең ҡолдарым булған бәндәләрҙең Минең һөйөклө илсем өсөн тәғәйенләнгән айҙы нисек итеп хөрмәт иткәндәрен, ололауҙарын күрҙегеҙме? Шуның өсөн дә Мин үҙемдең дәрәжәм һәм ҡөҙрәтем менән ҡолдарыма мәғфирәт бирәм», — тиер ти. Пәйғәмбәребеҙ үҙе лә элек бер генә айҙа ла Шәғбан айындағы кеүек күп итеп ураҙа тотмаған, тип хәбәр бирә мөхәддистәр. Бының сәбәбен ул үҙе лә: был ай — йылдың шундай бер миҙгеле, унда бәндәләрҙең бөтә тәүбәләре Аллаһ хозурына барып етә. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nНәфил бин Вәрәҡә сиренән арындырыр дарыуҙы таба. Был һыу бик килешә уға. Шунан яңы тыуған айға ҡарап Нәфил бин Вәрәҡә доға уҡый: «Аллаһүммәжғәл һәәҙәә шәһрә мүбәрәкә инни шәфикәмин һәәҙәә шәғбә» (мәғәнәһе: эй, Раббым! Был айҙа бәндәләреңдең бөтәһенә лә мөбәрәк итһәң ине. Мин был етегән шишмәнән шифа таптым») — тип доға ҡылған. тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nМөжәүир хәҙрәт доғаһы - 4 917 views\nДоғалар - 4 716 views\nФәхретдинов Ризаитдин. Нәсихәттәр - 2 420 views\nҒәшүрә көнө - 2 116 views\nӨс хат - 2 010 views\nҠәҙер кисәһе көнө - 2 003 views\nМүлк (Тәбәрәк) сүрәһе - 1 923 views\nБашҡорттарҙа Ислам дине йолалары - 1 909 views\nШәүүәл айы - 1 717 views\nДоға ҡылыу тәртибе - 1 716 views\nХәҙистәр - 1 603 views\nҠөръән бағышлау - 1 542 views\nСуфыйҙар хаҡында - 1 540 views\nТәсбих тартыу һәм намаҙ - 1 449 views\nҠәберҙән ҡубарылыу - 1 437 views\nҒәшүрә көнө намаҙы - 1 344 views\nБашҡорт - 1 219 views\nҒөсөл - 1 172 views\nМөнәжәттәр (Көйлө мөнәжәттәр) - 1 131 views\nМөжәүир хәҙрәттең мөғжизәләре - 1 131 views\nРамаҙан айының фазиләттәре - 1 102 views\nӨләсәй - 1 101 views\nБашҡорт көрәшсеһе - 1 074 views\nПәйғәмбәребеҙ әйткәндәренән - 1 022 views


Ағиҙел ҡалаһында айти-үҫеш үҙәге асылды - Bash.News\nАғиҙел ҡалаһында айти-үҫеш үҙәге асылды https://bash.news/news/93062_aiel_alaynda_ajtiesh_ge_asyldy/?lang=bash\n30 мар 2019, 22:05\nУрындағы халыҡ был күркәм ваҡиғаны көтөп алды. Үҫмерҙәргә яңы технологияларҙы ҡулланырға өйрәтәсәк уҡытыусылар үҙҙәре махсус әҙерлек үткән.\nЭльвира Маркова, Ағиҙел ҡалаһының 1-cе мәктәбе директоры урынбаҫары: “Беҙ электрон белемде камиллаштырыу буйынса Рәсәй кимәлендә уҙғарылған конкурста ҡатнаштыҡ. Был ярышта беҙҙең мәктәбебеҙ еңеүсе тип табылды һәм беҙгә 1 миллион һәм һәм грант бүленде. Мәктәпкә ярҙам итергә теләгән бағыусылар тағы ла 120 мең һум аҡса өҫтәне”.\nАғиҙел ҡалаһының 2-се һанлы мәктәбендә асылған «Савитар» технопаркында, балалар роботтар проектын эшләй башлаясаҡ. Малай-ҡыҙҙар үҙҙәре уйлап сығарған АЙТИ-ҡоролмаларына студияла тауыш яҙҙырыу мөмкинлеге бар. Балалар ижад иткән графиканы һыҙыр өсөн иң алдынғы компьютер программалары ҡаралған. Өлкәндәр, Ағиҙелдә һәләтле балалар бик күп, шуға технопаркта шөғөлләнеүселәр күп булыр тип өмөтләнә.\nРима Баталова, Рәсәй Дәүләт Думаһы дупутаты: “Ағиҙел ҡалаһында йәшәүсе балалар өсөн бөгөн шундай яҡшы мөмкинлек тыуҙы - улар бәләкәйҙән үк технопаркка йөрөй башлай. Ағиҙелдә, ихлас, асыҡ күңелле кешеләр. Ҡала үҫеше өсөн бик ҡыуанам”.\nБашҡортостанда донъя кимәлендәге фәнни-белем биреү үҙәге төҙөү планлаштырыла\nБашҡортостанда биш йыл эсендә 45 мең урынға иҫәпләнгән 60 мәктәп төҙөләсәк\n22:38, 10 дек


Ағиҙел үҙе саҡырып торғандай... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Ағиҙел үҙе саҡырып торғандай...\nАғиҙел үҙе саҡырып торғандай... 17.08.2016 // Эй ултыра балыҡсы...\nАғиҙел яры. Был тирәлә күптән булған юҡ. Шундай һиллек. Яр буйында теҙелеп ултырған балыҡсылар ара-тирә ҡарамаҡтарын тикшереп ҡарай. Ағын көслө, шуға ҡарамаҫтан балыҡ ҡаба. Шуныһына иғтибар иттем: кеше байтаҡ булһа ла, бер сүп әҫәрен дә күрмәҫһең.\nТыныслыҡты боҙоп, яр буйында бала-сағаның шат тауыштары ишетелде.\nОлатай, һин балыҡ ашатҡансы, мин һыу төшәм!\nОлатай кеше машинанан кәмәһен төшөрҙө лә йылға уртаһында торған биш литрлы буш шешәгә ҡарай йөҙҙө. Балалар ҡараусыһыҙ һыуҙа булһа, йөрәгем түҙмәй, эргәләренә барҙым. Үҙен Әлиә тип таныштырған ҡыҙыҡай һыуҙа балыҡ һымаҡ йөҙә. Баҡһаң, бассейнда өйрәнгән икән. Олатаһы иһә “прикол” тип аталған ҡоролмаға ем һала. Балыҡты көн дә шулай ашатып торалар. Шуға ла был ерҙә тәңкәлеләр күп.\nГеннадий Белинский ғүмер буйы ошо ерҙә йәшәгән.\n– Беҙ бала саҡта ашауға ҡытлыҡ ине, шуға малайҙар менән балыҡ ауларға өйрәнеп алдыҡ. Ни генә тимә, ул ваҡытта ҡорһаҡ тултырыу тураһында ғына уйлай инек. Оҫтарып алғас, ҙурыраҡ балыҡ эләгә башланы. Шулай әүәҫләнеп киттек. Олораҡ ағайҙарҙан һораша-һораша аулауҙың төрлө ысулдарын өйрәндек, ниндәй балыҡты нисек тоторға кәрәклеген белештек. Хәҙер 25-кә яҡын төрлө ысул беләм.\n– Күптәр һыуҙа балыҡ кәмене, элек ул күберәк ине тип яр һала. Был ысынбарлыҡҡа тап киләме? – тип һорайым оҫта балыҡсынан.\n– Юҡ, улай тимәҫ инем. Бынан биш-ун йыл элек, ысынлап та, балыҡ ҡырҡа кәмене, сөнки электр ҡармаҡтар, ауҙар менән аулаусылар күбәйеп китте. Хәҙер, был юҫыҡта закондар ҡәтғиләнгәс, хәл яҡшырҙы. Балыҡ үрсеһен өсөн күп тә кәрәк түгел. Бер уйлаһаң, ыуылдырыҡ сәскәндә тотмаҫҡа һәм тыйылған ысулдар ҡулланмаҫҡа. Ошо ике шарт үтәлһә, балыҡ тиҙ үрсей.\n– Хәҙер балыҡсылар өсөн махсус магазиндар күп. Йәнең теләгән нәмәне һатып алырға була. Күптәр балыҡты ылыҡтырыу өсөн махсус өҫтәмәләр һатып ала. Һеҙ уларҙы ҡулланаһығыҙмы?\n– Юҡ, тәүҙә ҡыҙығып ала инем, хәҙер бөтөнләй баш тарттым, сөнки үҙең бешергән бутҡаға балыҡ күберәк килә. Улар ҙа бит тәбиғи аҙыҡты үҙ итә. Яҙ етеү менән берәр тоҡ тары ярмаһы, арпа алып ҡуям да шунан бутҡа бешерәм. Таҙартылмаған, еҫе аңҡып торған көнбағыш майы ҡушам. Ошонан да яҡшыраҡ ем юҡ балыҡ өсөн.\n– Әле кәмә менән балыҡ ашатырға барғанығыҙҙы күрҙек. Был ҡоролманың нимәгә кәрәк икәнен һөйләгеҙ әле?!\n– Өҫтә күренеп торған буш шешә ҡалҡыуыс ролен үтәй, аҫта бутҡа һалыр өсөн ҡоролма урынлаштырғанмын. Бутҡаны өҙмәҫкә тырышам, гел өҫтәп торам. Был урында балыҡ һәр ваҡыт бар. Иртәле-кисле кәмә менән килеп ҡармаҡлайым. Беҙҙең өҫтәлдән балыҡ өҙөлгәне юҡ. Ҡышҡылыҡҡа запас әҙерләп ҡуябыҙ. Балаларға ла таратам. Ейәндәр файҙалы, таҙа ризыҡ ашаһын. Балыҡсы булыу – ул төрлө ысул менән балыҡ аулау ғына түгел, үҙенә күрә бер фәлсәфә. Мәҫәлән, ошо ерҙе таҙалыҡта тотоуҙы бурысым тип һанайым. Бында йыш килгән балыҡсылар өйрәнеп тә бөттө. Үҙҙәренең артынан сүп-сар ҡалдырмайҙар. Тәүгә килгәндәргә әйтеп ҡуям. Барыһы ла дөрөҫ аңлай, тауыш сығарғандар һирәк. Шуға ла яр таҙа, – ти Геннадий Андреевич.\nӘңгәмәләшкән арала байтаҡ ҡына балыҡ аулағанбыҙ. Ҡайтырға ла ваҡыт. Геннадий Белинский менән ҡармаҡтарҙы йыйҙыҡ та икенсе күрешкәнсе хушлаштыҡ. Бында йәнә килермен әле, был урынға Ағиҙел үҙе саҡырып торғандай. Бер нисә көн үткәс, Геннадий Белинскийҙың, дуҫтары менән һыуға һикереү ҡоролмаһы эшләп, балаларҙы ҡыуандырыуы тураһында ишеттек.\nАвтор: Алмас НУРЕТДИНОВ.


Ниндәй йәнһүрәтте ҡарарға мөмкин? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Мәғариф » Ниндәй йәнһүрәтте ҡарарға мөмкин?\n28.03.2019 Ниндәй йәнһүрәтте ҡарарға мөмкин?\nЙәнһүрәт төшөрөү технологияһы йылдан-йыл алға бара. Махсус эффекттар менән төшөрөлгән картиналарҙың ниндәйе генә юҡ. һуңғы йылдарҙа “балалар өсөн” тип тәҡдим ителгән әкиәттәр араһында ғаилә өсөн йәнһүрәттәр күбәйҙе. Мәҫәлән, “Өс батыр” мультипликациялар циклы. Бында өлкән кешеләр өсөн генә юмор, ил тарихын көлөп күрһәтеү, рухһыҙ, ҡурҡаҡ батша һәм башҡа етешһеҙлектәр етерлек.\nБалаға күрһәтеү өсөн белгестәр тарафынан ниндәй әкиәттәр тәҡдим ителә икән, ошо хаҡта яҙһағыҙ ине.\nБалаларға ҡарау өсөн Мәскәү дәүләт университетының психология факультеты белгестәре тарафынан төҙөлгән исемлек түбәндәгесә: “101 далматин эте”, “Балто”, “Винни Пух” (1969), “Дамбо”, “Даша – сәйәхәтсе”, “Башватҡыс”, “Зверополис”, “Бесәй Леопольд”, “Гав исемле бесәй балаһы”, “Һылыуҡай һәм ғифрит”, “Леди һәм Берәҙәк”, “Лило һәм Ститч”, “Бала һәм Карлсон”, “Аркадий Паровозов”, “Малышариктар”, “Простоквашино”, “Скуби Ду”, “Фиксиктар”, “Һаҡсы Арыҫлан”.\n1. Йәнһүрәтте баланың йәшенә, үҫешенә, тәбиғәтенә һәм хәленә ҡарап һайлағыҙ. Ике йәшкә тиклем балаларға бөтөнләй мультик ярамай. Өс йәштән һуң хәүефһеҙ йәнһүрәттәрҙе күрһәтергә була, тик сеанс ваҡыты көнөнә сәғәт ярымдан ашмаһын. Әгәр ҙә ул тиҙ ҡуҙғыусан, кеше тәьҫиренә тиҙ бирелә икән йәки ауырыуҙан һуң әкиәт ҡарауға тағы ла күберәк иғтибар бүлегеҙ.\n2. Көнө-төнө мультик ҡарау тыйыла. Ғөмүмән, йәнһүрәт күрһәтеүҙе байрамға әйләндерегеҙ. Иң яҡшыһы – башта бала менән әкиәтте китаптан уҡып сығыу. Бергәләшеп анализ яһағыҙ, балала йәнһүрәт икеләтә ҡыҙыҡһыныу тыуҙырасаҡ.\n3. Таныш булмаған яңы йәнһүрәтте яңғыҙына йәки иптәштәре менән генә ҡарарға кәңәш ителмәй. Өлкәндәр менән бергә ҡарап, һуңынан әкиәт тураһында һөйләшеү, баланың фекерҙәрен һорашыу мөһим.\n4. Тере аралашыу урынына телевизор ҡабыҙыу – оло хата. Баланы телевизор түгел, ә ата-әсә тәрбиәләргә тейеш.\n5. Балаға ҡайһы бер тапшырыу, йәнһүрәтте ҡарарға рөхсәт итмәйһегеҙ икән, алмашҡа шөғөл тәҡдим итегеҙ. Уйынсыҡтар, китаптар, уйын, поход һәм башҡалар. Шул саҡта һеҙҙең сикләүҙе ул ғәҙелһеҙлек тип күрмәйәсәк.


Бөгөн «Ҡыш бабайға» хат республика акцияһына йомғаҡ яһалды\nҠала үҫеше йәмәғәт фонды ойошторған «Ҡыш бабайға хат» хәйриә проекты ун дүртенсе тапҡыр үткәрелә. Республика балалары быйыл Ҡыш бабайға 3 меңдән ашыу хат яҙған, уларҙың мең ярымы еңеүсе тип табылған. Сарала 3 йәштән башлап 13 йәшкә тиклемге мәктәп уҡыусылары ҡатнаша. Уның шарттарына ярашлы, улар изге һәм файҙалы эштәре, хыялдары тураһында һөйләй.\n«Ҡыш бабайға хат» конкурсында ҡатнашыусыларға байрам концерты ла күрһәтелде. Еңеүселәргә «Маҡтау грамоталары», «Рәхмәт хат»тары һәм бүләктәр тапшырылды. Балалар кинотеатрҙарға, ял үҙәктәренә, Өфөнөң күҙәтеү ҡуласаһына һәм башҡа күңел асыу сараларына саҡырыу билеттары алып ҡыуанды.


Ярты йыл эсендә төбәктә 12 кеше наркотиктарҙан ағыуланып үлгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЯрты йыл эсендә төбәктә 12 кеше наркотиктарҙан ағыуланып үлгән\n15:11, 3 августа 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 3 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nЯрты йыл эсендә Башҡортостанда 12 кеше наркотиктарҙан ағыуланып, 91-е сифатһыҙ араҡы эсеп вафат булған. Ғинуар айынан июнгә тиклем наркотиктар (105) һәм спиртлы продукция (836) менән ағыуланыу осраҡтары теркәлгән.\nДарыу эсеп ағыуланыусылар һаны — 490, 207 осраҡта медикаменттар суицид маҡсатында ҡулланылған. Шуларҙың 23-ө үлемгә килтергән. Статистика мәғлүмәттәрен Башҡортостан буйынса Роспотребнадзор идаралығында хәбәр иттеләр.


Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов веломарафонда ҡатнашты - Курай\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов йәкшәмбе, 27 майҙа, «1000 велосипедсы көнө» спорт фестивалендә ҡатнашты.\nСарала ҡатнашыусыларҙы сәләмләп, Рөстәм Хәмитов быйылдан майҙың һуңғы йәкшәмбеһе Рәсәй Велопарадтар көнө тип иғлан ителеүен билдәләне.\n«Үҙебеҙҙең байрам барлыҡҡа килде. Ошо уңайҙан һеҙҙе ҡотлайым! Алда йәй һәм көҙ – велосипедсылар миҙгеле. Беҙ велосипедта йөрөрбөҙ, тәбиғәткә, бер-беребеҙгә шатланырбыҙ. Әлбиттә, көс-дәрт, яҡшы кәйеф алырбыҙ, һаулыҡты нығытырбыҙ. Бөгөн майҙанға килгәндәрҙең барыһы ла афарин! Беҙ күп, 10 мең самаһы, тиҙәр. Әлеге велопарадты һигеҙенсе йыл ойошторабыҙ. Йәнә бер тапҡыр байрам менән ҡотлайым, иң изге теләктәремде еткерәм. Алға!».\nРөстәм Хәмитов байрамда ҡатнашыусылар менән бергә Өфөнөң Ленин исемендәге майҙанынан алып Конгресс-холға тиклем 10 саҡрым ара үтте.\nФестиваль майҙансығында Башҡортостан башлығы велохәрәкәт әүҙемселәре менән аралашты һәм стендтағы ҡала велосипед инфраструктураһы торошо хаҡында мәғлүмәт менән танышты.\nЖурналистар менән әңгәмәлә республика башлығы арауыҡты бер ниндәй ауырлыҡһыҙ, бер сәғәт туғыҙ минут эсендә үтеүе тураһында һөйләне.\n«Ошо йоланы дауам итеү бик яҡшы. Мин велоуҙышты ойоштороусылар менән велосипед темаларын тикшерҙем. Республикала велоюлдар төҙөү программаһын әҙерләү тураһында һөйләшеп килештек. Был теманы үҫтерергә кәрәк тип иҫәпләйем. Әлегә велоспорт менән шөғөлләнеү өсөн заманса инфраструктура, мөмкинлектәр етешмәй. Шуға күрә замандан артта ҡалырға ярамай. Яңы юлдар төҙөрбөҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. — Майҙың һуңғы йәкшәмбеһендә республиканың барлыҡ ҡалаларында велопарадтар уҙғарырға кәрәк тип уйлайбыҙ. Бөгөнгө велоуҙышты ойоштороусылар менән киләһе йылға ҡалалар араһында бүлеү варианттарын тикшерәбеҙ. Үҙем дә икенсе ҡалаға барырға теләйем, бәлки, Стәрлетамаҡҡа, Салауатҡа, Нефтекамаға – ҡарарбыҙ. Был хәрәкәтте үҫтерергә кәрәк. Халыҡтың машинанан велосипедҡа күсеп ултырыуы бик ҡыҙыҡ һәм мөһим. Шуға ынтылабыҙ ҙа».\nМарафон тамамланғас, Конгресс-холл янында ғаилә һәм балалар майҙансыҡтары, концерт зонаһы асылды, төрлө оҫталыҡ дәрестәре һәм конкурстар ойошторолдо. Фестиваль инициаторҙары ҡул эштәре, кейем-һалым һәм велосипед символикаһы төшөрөлгән сувенирҙар йәрминкәһе уҙғарҙы. Сара барышында балалар һәм ҡарттар йорттарына ярҙам итеү өсөн хәйриә акциялары үтте.\nБелешмә. «1000 велосипедсы көнө» Өфөлә 2011 йылдан уҙғарыла. Ошо ваҡыт эсендә унда 50 меңдән ашыу кеше ҡатнашты. Фестивалдең төп маҡсаттары — әүҙем, сәләмәт йәшәү рәүешен пропагандалау, көндәлек транспорт төрө булараҡ велосипедты популярлаштырыу, шулай уҡ велотранспорт инфраструктураһын үҫтереү мәсьәләләренә йәмәғәтселектең иғтибарын йәлеп итеү.\n2018 йылдан спорт байрамы Бөтә Рәсәй Велопарадтар көнө сиктәрендә уҙа.\nАлдағы яҙма Рөстәм Хәмитов республикала нефть химияһы өлкәһендәге ҙур инвестиция проекттары хаҡында һөйләне\nБынан алдағы яҙма Башҡортостан – транспортты газификациялау буйынса Рәсәйҙә тәүге урында – Рөстәм Хәмитов\n«Аҡ сезон» асылды


Башҡортостанда әҙәбиәт йылын иң яҡшы яҡтыртыуға киң мәғлүмәт саралары араһында конкурс иғлан ителде\nКонкурста республика, ҡала, район гәзит-журналдары мөхәрриәттәре, телевидение, радио, электрон мәғлүмәт сараларының ижади коллективтары һәм айырым авторҙар ҙа ҡатнаша ала.\nБәйгегә 2015 йылдың 1 ғинуарынан 15 ноябргә тиклем баҫылған, йә эфирға сыҡҡан материалдар ҡабул ителә. Мәҡәлә, репортаж, интервью, нәҫер һәм башҡа жанрҙарҙа сыҡҡан материалдарҙың республикала йәшәгән халыҡтар телдәрендә ижад ителеүе мөмкин. Гәзит-журналдарҙа баҫылғандары төп нөсхәлә, ә телевизион һәм радиотапшырыуҙар СD-дискта йәки юсби форматында текст менән бергә ҡабул ителә.\nКонкурстың ҡағиҙәләре Башҡортостандың матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентствоһы һәм Журналистар Союзының сайттарында күрһәтелгән. Конкурсҡа материалдар 2015 йылдың 10 ноябренә тиклем Өфө ҡалаһы,Киров урамы, 45-се йортта ҡабул ителә, бәйләнеш өсөн телефон (347) 218-07-72.


Версия для печати >Үткәне – данлы, бөгөнгөһө - яҡты, киләсәге - өмөтлө\nҮткәне – данлы, бөгөнгөһө - яҡты, киләсәге - өмөтлө27-09-2011, 09:16 / Школа\nҺәр сығыш яһаусының телмәрендә юбиляр мәктәптең ҙур ҡаҙаныштарға ирешеүсе белем һәм тәрбиә усағы булыуы, район тормошонда ҙур роль уйнауы тураһында һүҙҙәр ҡыҙыл еп булып үтте һәм ихлас ҡотлау һәм рәхмәт һүҙҙәре,изге теләктәр яңғыраны. Мәғариф министры урынбаҫары Артур Суриндың ауылда башҡорт гимназияһы ойоштороу хаҡында тәҡдимен барыһы ла хупланы. Уны район балалары өсөн рухи-мәҙәни усаҡ булыр гимназия-интернат итергә һәм Мөхәммәтсәлим Өмөтбаев исемен бирергә тәҡдим ителде.\nСығыштар район Мәҙәниәт һарайы һәм ауыл мәҙәниәт йорто әҙерләгән концерт номерҙары менән аралашып барҙы. Мәктәптең алдынғы уҡыусылары Маҡтау ҡағыҙҙары менән бүләкләнде. Интерактив таҡтала күрһәтелгән мәктәп эшмәкәрлегенең төрлө йылдарын һәм миҙгелдәрен сағылдырыусы фотоһүрәттәр кисәге мәктәп уҡыусыларын алыҫ хәтирәләр иленә алып инде.\nЭйе, үткәне данлы, бөгөнгөһө яҡты, киләсәге өмөтлө Бишауыл-Уңғар мәктәбенең. Уға артабан да балаларға сифатлы белем, әхлаҡи тәрбиә биреүсе, дөрөҫ юл күрһәтеүсе усаҡ булырға насип булһын.


Рәсәйлеләр төнгө эңерҙә өҫтөнә ут яҡтыртыусы кейем кейергә бурыслы\nБөгөн Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләренә үҙгәрештәр индерҙе. Күрһәтмәгә ярашлы, йәйәүлеләр кис фликерҙар йә махсус ялтырауыҡтар булған кейемдә йөрөргә тейеш.\nЮл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы вәкилдәре был үҙгәреш юлдарҙа бәхетһеҙ осраҡтарҙы кәметәсәк тигән фекерҙә. Сөнки ҡараңғыла водителдәр юлға ҡапыл килеп сығыусы йәйәүлеләрҙе абайламай ҡала. Йыл башынан республика юлдарында 19 баланың ғүмере өҙөлгән, 341-е төрлө тән йәрәхәттәре алған. Юл инспекторҙары билдәләүенсә, күңелһеҙ статистика ғәҙәттә ҡыш тулылана.\nРуль артындағы автоһәүәҫкәр ҡараңғыла ҡапыл килеп сыҡҡан йәйәүлене абайламай ҡала. Водитель автомобилен туҡтатырға тырышһа ла һуң була. Уҡыусының кейеменә фликер йәбештерелгән булһа, бәхетһеҙ осраҡты кисектерергә мөмкин ине. Инспекторҙар һуңғы осорҙа юлдарҙа балалар ҡатнашлығындағы юл-транспорт фажиғәләре артыуын билдәләй. Йәйәүлеләр юлды аша сыҡҡанда уңға-һулға ҡарамай. Һөҙөмтәлә аварияларҙың 10 проценты балаларға бәйле.\nКүңелһеҙ статистикаға юл ҡуймау өсөн тәү сиратта балалар араһында аңлатыу эштәре алып барырға кәрәк. Ошо маҡсатта Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре уҡыусылар менән осрашыуҙар үткәрә, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләренә бәйле уйындар ойоштора. Сираттағы хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре дәресендә балаларға фликерҙар таратылды.\nҠыш ҡояш иртә байыу сәбәпле, икенсе сменала уҡыусы балалар ҡараңғыла ҡайта. Уларҙың кейеменә йә рюкзактарына ут яҡтыртыусы ялтырауыҡтар тағыу бәхеһеҙ осраҡтан аралайасаҡ.\nХәҙерге заманда утты яҡтыртыусы туҡыма элементтарын һәр кейемдә осратырға мөмкин. Сауҙа үҙәктәрендә күңелеңә ятҡанын һатып алырға мөмкин. Ҡышҡы курткалар йылы ла, иң мөһиме, уға махсус элементтар тегелгән. Инспекторҙар балаһының хәүефһеҙлеге өсөн борсолған ата-әсәләр иҫкәртеүгә һәм күңелһеҙ статистикаға ҡолаҡ һалыр тигән теләктә ҡала.


29 Ноябрь 2017, 08:30\nтелеканал "Курай" һәм автор\nӨФӨ, 2017 йыл, 29 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/. Өфөлә башҡорт телен яҡлап ойошторолған үҙенсәлекле һәм сағыу «Йөрәк һүҙе» проекты тамамланды. Шиғри алыш финалында 12 пар ҡатнашты, улар араһында башҡорт телендә иң яҡшы шиғыр һөйләүселәр билдәләнде. Көсөргәнешле шиғри алыштың йомғаҡтары буйынса танылған башҡорт шағирәһе Зөлфиә Ханнанова һәм уның ҡыҙы Гүзәл Әлибаева иң яҡшы һүҙ оҫталары тип танылды. Үҙ поэмаһынан бер өҙөктө уҡып. Зөлфиә Ханнанова һәм уның ҡыҙы төп бүләкте – «Лада Гранта» автомобилен отто.


“Таҙа Танып”тың башында кем тора? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Экология » “Таҙа Танып”тың башында кем тора?\nРеспубликала гөрләп үткән “Таҙа Танып” акцияһы йомғаҡтарын Пермь крайының Чернушки ҡалаһында барланылар. Сара бер аҙна дауам итте. Тәүҙә Танып йылғаһы аҡҡан 16 районда халыҡ, дәррәү йыйылып, яр буйҙарын сүп-сарҙан таҙартты, ләмләнгән ерҙәрҙе ҡаҙып сыҡты. Унан эстафета Пермь крайына бирелде.\nБыл акция республикала даими үткәрелә һәм уға ҡушылыусылар һаны йылдан-йыл арта. Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығының Бөрө территориаль комитетының Балтас районы буйынса инспекторы Рифат Сафин – сараны ойоштороусы, халыҡты йәлеп итеүсе.\nБиш йыл самаһы элек ил күләмендә “Рәсәй һыуы” тип аталған федераль программа эшләй. Ошо сара сиктәрендә Тере Танып йылғаһының ярҙары ла таҙартыла башланы. “Эсәр һыу проблемаһы – донъяуи мәсьәлә. Беҙҙең районда аҡҡан Тере Танып экологик хәлгә ҙур йоғонто яһай. Ул республиканың төп һыу артерияһы Ағиҙелгә барып ҡоя. Тик, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, халыҡ эскән йылғаһына хужаларса ҡарамай. Тәбиғәткә ялға сығалар ҙа сүп-сарын шунда ҡалдырып китәләр, машиналарын йыуалар. Шуға ла һәр кем тыуған хәлде үҙгәртеүҙе үҙенән башларға тейеш”, – тип һанай Рифат Хәтип улы.\nРифат Сафин – Башҡортостандың атҡаҙанған экологы. Әлеге вазифала оҙаҡ йылдар хеҙмәт итә һәм ысын мәғәнәһендә тәбиғәт һаҡсыһы. Райондаштары билдәләүенсә, күптәр унан шөрләй икән, сөнки ул барыһынан да тәбиғәткә һаҡсыл ҡарашта булыуҙы талап итә, закон боҙоуҙы ғәфү итмәй.\nРифат Хәтип улы билдәләүенсә, Балтас районында халыҡты хәүефләндерерлек экологик проблемалар юҡ, сөнки ҙур сәнәғәт предприятиелары төҙөлмәгән. Шулай ҙа йылдан-йыл ауылдар эргәһендә барлыҡҡа килгән сүп-сар өйөмдәренең күбәйеүе уны хафаға хала. “Артабан да былай йәшәһәк, балаларыбыҙға ниндәй мираҫ ҡалдырырбыҙ һуң?” – тип бошона эколог. Шуға ла йыл һайын яҙын һәм көҙөн экологик өмәләр үткәреүҙе үҙенең бурысы тип һанай ул. “Бөгөн һәр ауыл эргәһендә тиерлек сүплек бар. Уның күләме артҡандан-арта. Әлбиттә, совет осоронда ла сүплектәр барлыҡҡа килә ине, ләкин заман бәләһе – ҡаптар һәм төргәктәр үҙенекен итә. Магазиндан тулы пакет аҙыҡ-түлек алып сығабыҙ, шуның яртыһы сүп биҙрәһенә оса бит. Ә был ҡыйҙы ҡайҙалыр ташларға кәрәк”, – тип борсолоуы менән уртаҡлаша Рифат Хәтип улы.\nРайондаштары араһында тирә-яҡ мөхиткә битараф кешеләр осрауына ла хафалана ул. Юҡ-юҡта юл буйҙарына, соҡор-саҡырға, урман буйҙарына сүп ташлап китеүселәргә ҡаршы әүҙем көрәшә. Баҡһаң, пакет хужаһын табыуы әллә ни ҡыйын да түгел икән. Ошо ҡый араһында барыбер йә квитанция, йә конверт, йә чек осрай һәм төргәктең хужаһын табырға ярҙам итә. Был осраҡта тәбиғәткә зыян килтергән кешене яуаплылыҡҡа тарттырырға ла мөмкин.