29 март — Башҡорт Википедияһы\n29 март — григориан стиле буйынса йылдың 88-се (кәбисә йылында 89-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 277 көн ҡала.\n29 март Викимилектә\nЕр: Фортепиано көнө (йылдың 88-се көнөндә).\nАсылыңды танып белеү көнө.\nАҠШ: Ваҡ бизнес хужалары көнө.\nҠытай Республикаһы: Йәштәр көнө.\nМадагаскар: Геройҙарҙы иҫкә алыу көнө.\nРәсәй: Шампиньон (аҡ көләпә) көнө.\nРәсәй: Ҡораллы Көстәрҙең юридик хеҙмәт белгестәре көнө.\n1795: Вена ҡалаһында композитор Людвиг ван Бетховен үҙенең беренсе концертын ойоштора.\n1873: Яҙыусы Лев Толстой «Анна Каренина» романын яҙа башлай.\n1891: Рәсәй империяһында «Бөйөк Себер Юлы»н (Транссебер тимер юл магистрален) төҙөү тураһында указ ҡабул ителә.\n1911: Санкт-Петербургта Рәсәй империяһының Олимпия комитеты ойошторола.\n1934: Башҡортостан Үҙәк Башҡарма Комитеты Ишембай эшселәр ҡасабаһын (1940 йылдан Ишембай ҡалаһы) булдырыу ҡарар ҡабул итә.\n1940: СССР-ҙа Хәрби-Һауа академияһы ойошторола. 1968 йылдан ул Юрий Гагарин исемен йөрөтә.\n1955: Тарихсы Юрий Кнорозов майя яҙмаларын уҡыуға арналған кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай, һөҙөмтәлә уға «фән докторы» ғилми дәрәжәһе бирелә.\n1974: АҠШ-тың «Mariner 10» космик корабы Меркурий планетаһын фотоға төшөрә.\nЧернов Иван Васильевич (1825—15.10.1902), Рәсәй империяһының хәрби, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, тыуған яҡты өйрәнеүсе, хәйриәсе. Генерал-майор. 1841 йылдан Башҡорт-мишәр ғәскәре командующийы канцелярияһы, 1847 йылдан Ырымбур губернаторы канцелярияһы хеҙмәткәре, 1861 йылдан башҡорт кантондарында попечитель, бер үк ваҡытта 1863—1865 йылдарҙа 1-се башҡорт кантоны начальнигы. 3-сө һәм 4-се дәрәжә Изге Владимир, 1-се дәрәжә Изге Анна (1886), 1-се дәрәжә (1883) һәм 2-се дәрәжә император тажлы Изге Станислав ордендары кавалеры.\nАрыҫланов Һаҙый Мөхәмәҙи улы (1925—21.08.1998), журналист. 1966—1991 йылдарҙа «Стерлитамакский рабочий» гәзите мөхәррире. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1957 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. РСФСР-ҙың (1979) һәм Башҡорт АССР-ының (1975) атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1957). СССР Журналистар союзы премияһы лауреаты (1975). 2-се дәрәжә Ватан һуғышы ордены кавалеры (1985).\nМаксимов Геннадий Григорьевич (1940), ғалим-токсиколог. 1969 йылдан Өфө хеҙмәт медицинаһы һәм кеше экологияһы ғилми-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 1972 йылдан өлкән ғилми хеҙмәткәр, 1973 йылдан — лаборатория етәксеһе, 1984 йылдан — институт директорының фән буйынса урынбаҫары, 1995 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр. 1996 йылдан Башҡорт дәүләт медицина университеты Дипломдан һуң белем биреү институтының хеҙмәт гигиенаһы һәм һөнәри ауырыуҙар курсы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1990), профессор (1992). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған табибы (1986), СССР-ҙың һаулыҡ һаҡлау отличнигы (1980). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nӘбдрәхимов Марат Сулпан улы (1970), СССР һәм Рәсәйҙең театр, кино һәм мюзиклдар артисы. 2012 йылдан Мәскәү мюзикл театры актёры.\nБаева Вера Михайловна (1936), сәнғәт ветераны, опера һәм камера йырсыһы (лирик-колоратур сопрано), педагог. 1959—2000 йылдарҙа Свердловск дәүләт филармонияһы солисы, бер үк ваҡытта 1968—1973 йылдарҙа һәм 1982 йылдан М. П. Мусоргский исемендәге Урал консерваторияһы уҡытыусыһы, профессор (1996). РСФСР-ҙың (1979) һәм СССР-ҙың халыҡ артисы (1986).\nҠунысбаев Рәшит Нуретдин улы (1956), энергетика ветераны. Хәйбулла район электр селтәрҙәренең элекке начальнигы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған энергетигы.\nНасыров Зәки Ильяс улы (1956), ғалим-иҡтисадсы, дәүләт һәм муниципаль хеҙмәт ветераны, шағир. 2000—2007 йылдарҙа Асҡын районы хакимиәте башлығы, 2007—2010 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең территориялар һәм кадрҙар менән эшләү идаралығы етәксеһе һәм Хакимиәт Етәксеһе урынбаҫары. Иҡтисад фәндәре кандидаты (2011), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (2006), Яңауыл районының почётлы гражданы (2010).\nМукасей Елизавета Ивановна (1912—19.09.2009), СССР-ҙың нелегал разведчигы, подполковник. Дәүләт именлегенең почётлы хеҙмәткәре. Александр Невский ордены кавалеры. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nЙәнекәйев Заршат Дәүләтша улы (1932—28.06.2011), ғалим-хоҡуҡ белгесе. 1953 йылдан тәфтиш органдары хеҙмәткәре, шул иҫәптән 1965 йылдан Башҡорт АССР-ы Прокуратураһының тәфтиш бүлеге прокуроры; 1973 йылдан Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1984—1988 йылдарҙа совет хоҡуғы кафедраһы мөдире, 1992 йылдан — юридик факультет деканы; 1999—2003 йылдарҙа Хоҡуҡ институты директоры, бер үк ваҡытта 1994—2010 йылдарҙа енәйәт хоҡуғы һәм процесы кафедраһы мөдире. Юридик фәндәр докторы (1992), профессор (1992). Рәсәй Федерацияһының (2000) һәм Башҡорт АССР-ының (1981) атҡаҙанған юрисы. Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Сафар ауылынан.\nСабиров Мөхәммәт Ғәлләм улы (1932—9.03.2015), СССР һәм Рәсәйҙең дәүләт эшмәкәре. 1989 йылдан Татар АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе, 1990—1995 йылдарҙа Татарстан Республикаһының Премьер-министры. Татар АССР-ының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1982), СССР-ҙың Нефть һәм газ сәнәғәте предприятиеларын төҙөү министрлығы отличнигы (1978), Ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ, Халыҡтар Дуҫлығы, «Почёт Билдәһе», Дуҫлыҡ (1997) һәм «Татарстан Республикаһы алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» (2012) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Кушнаренко районы Яңы Ҡормаш ауылынан.\nАҙнабаева Флүрә Фәтхи ҡыҙы (1937), ғалим-педагог-методист, журналист. 1962 йылдан «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы хеҙмәткәре, «Русский язык в башкирской школе» журналының яуаплы секретары; 1986 йылдан Милли мәғариф проблемалары институты Башҡортостан филиалының өлкән ғилми хеҙмәткәре, 1993 йылдан – институт мөдире, бер үк ваҡытта 1999–2006 йылдарҙа – Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институты уҡытыусыһы. Педагогия фәндәре кандидаты (1988), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1993).\nАсабина Людмила Филипповна (1947), муниципаль хеҙмәт ветераны. Өфө ҡала хакимиәтенең физик культура һәм спорт буйынса комитет рәйесенең элекке урынбаҫары. Башҡортостандың атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре.\nБикмәтов Зөфәр Әнүәр улы (1957), табип. 1985 йылдан Сибай үҙәк ҡала дауаханаһының табип-хирургы, бер үк ваҡытта 1991 йылдан баш табиптың дауалау буйынса урынбаҫары; 2000 йылдан — эндоскопия бүлеге мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2007) һәм һаулыҡ һаҡлау отличнигы (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы Ниғәмәт ауылынан.\nБайтирәков Ғабдуллатиф Хәбибулла улы (1873—23.04.1951), Өфө губернаһынан Рәсәй империяһының IV саҡырылыш (1912—1917) Дәүләт думаһы депутаты. 1904—1905 йылдарҙағы рус‑япон һуғышында ҡатнашыусы. Сәйәси золом ҡорбаны.\nЯковлев Алексей Александрович (1923—5.04.1990), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби осоусы, капитан. штурм авиацияһы полкының эскадрилья командиры урынбаҫары. Советтар Союзы Геройы (1946).\nТанһыҡҡужина Маһинур Әмир ҡыҙы (1948), хеҙмәт ветераны, 1962—2003 йылдарҙа Баймаҡ районы «Таналыҡ» колхозы (һуңыраҡ кооперативы) һауынсыһы һәм быҙау ҡараусыһы. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре.\nАҙнабаев Рауил Әхмәтйән улы (1959), ғалим-офтальмолог. 1982 йылдан Өфө күҙ ауырыуҙары фәнни-тикшеренеү институты хеҙмәткәре, 2003 йылдан — төп ғилми хеҙмәткәр. Медицина фәндәре докторы (2000), профессор (2011). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы (2001). Башҡортостан комсомолы премияһы лауреаты (1987). Сығышы менән Силәбе ҡалаһынан.\nСалиева Эмма Алексеевна (1969), мәҙәниәт хеҙмәткәре. 1992 йылдан Ҡариҙел районы Уразай ауыл мәҙәниәт йорто мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2014).\n1735: Иоганн Карл Август Музеус, Германия яҙыусыһы, әҙәби тәнҡитсе, педагог. «Немец халыҡ әкиәттәре» йыйынтығы авторы.\n1900: Владимир Корш-Саблин, кинорежиссёр һәм актёр, СССР-ҙың халыҡ артисы (1969).\n1925: Людмила Лядова, СССР һәм Рәсәй композиторы, йырсы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1976) һәм халыҡ артисы (1984).\n1935: Николай Анфимов, СССР ғалимы, ракеталар эшләүсе. 2000—2008 йылдарҙа «Росавиакосмос» йәмғиәте директоры. Академик.\n1943: Вангелис, Греция композиторы.\n29 мартта вафат булғандар\n1988: Закиров Әхмәт Закир улы, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры, взвод командиры, гвардия лейтенанты. Советтар Союзы Геройы (1944).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=29_март&oldid=1130994 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 29 апрель 2022 в 11:48\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:48 29 апрель 2022 үҙгәртелгән.


Башҡортостан донъяла нығыраҡ таныласаҡ » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Яңылыҡтар » Башҡортостан донъяла нығыраҡ таныласаҡ\n«Башинформ» агентлығында ойошторолған матбуғат конференцияһы ошо көндәрҙә Өфөлә барған 48-се Бөтә донъя СИОФФ конгресына һәм 2020 йылда Башҡортостанда үтәсәк Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек мәсьәләләренә арналды.\nУның эшендә Фольклор фестивалдәре һәм традицион сәнғәт ойошмаларының халыҡ-ара советы (СИОФФ) рәйесе Филипп Боссан, Башҡортостан Хөкүмәтенең вице-премьеры Салауат Сәғитов һәм Рәсәй дәүләт Халыҡ ижады йорто директоры Тамара Пуртова ҡатнашты.\n—Беҙҙең ойошма йыл һайын бөтә донъяла 400-гә яҡын фестиваль уҙғара. Эшмәкәрлегебеҙ төрлө милли мәҙәниәттәр вәкилдәре араһында тыныслыҡты һәм дуҫлыҡты яйға һалыуға, нығытыуға булышлыҡ итә. Ә 2020 йылда һеҙҙә үтәсәк Фольклориада Башҡортостанды бар донъяға танытыу һәм донъя халыҡтарының иҫ киткес бай мәҙәниәте менән яҡындан танышыу өсөн шәп мөмкинлек буласаҡ, — тип билдәләне СИОФФ башлығы.\nМатбуғат конференцияһында Фольклориаданы асыу һәм ябыу тантаналары өсөн ҡаралған майҙансыҡтар тураһында ла һүҙ барҙы. Әлегә был маҡсатта «Аҡбуҙат» ипподромы һәм «Өфө-Арена» күҙ уңында тотола, тип билдәләне вице-премьер Салауат Сәғитов.


Байрамың менән, әсәй!\n24 Ноябрь 2017, 12:36\nИң матуры, иң гүзәле – Ул бит минең әсәйем. Тылсымлы ла, яғымлы ла Әйткән һүҙе әсәйҙең. Рәхмәт әйтәм Хоҙайыма Әсәкәйем булғанға. Ғәзиздәрҙән-ғәзиз кешем Гел янымда булғанға. Диана КҮСКИЛДИНА.\nҮҙемде шул тиклем бәхетле тоям, сөнки, балаҡайым, тип өҙөлөп тороусы кешем бар. Был донъяла күпме бала әсә наҙынан мәхрүм. Улар ҙа бит үҙ әсәләрен зарығып көтә...\nМинең ҡәҙерлем Әлфиә Миңлеғәле ҡыҙы Сурина Ейәнсура районының Ярғайыш ауылында күп балалы ғаиләлә тыуа. Бәләкәй сағынан уҡ бик шуҡ, етеҙ булған ул, эш яратҡан. Беҙ ҙә ғаиләлә бишәүбеҙ. Әсәйем Өфөгә барып, республика Башлығы ҡулынан миҙал да алып ҡайтты. Ул шундай уңған, егәрле: тәмле-тәмле итеп торттар, бәлештәр бешерә. Ә инде әсәйемдең өҫтәлгә ҡуйған бауырһағы телеңде йоторлоҡ була. Шулай уҡ бәйләргә лә ярата. Беҙгә биҙәкләп-биҙәкләп йылы ойоҡбаштар, ултырғыс түшәктәре, һеңлемә итәктәр бәйләй.\nАуыл тормошонда ла әсәйем ҡайнап йәшәй: клубта үткәрелгән концерттарҙа, ғаилә ярыштарында йыш ҡатнаша. Ул бик матур йырлай. Беҙҙе лә йырларға, оҫта итеп шиғырҙар һөйләргә өйрәтә. Ошондай әсәйем булғанға мин шул тиклем ҡыуанам һәм ғорурланам.\nУны байрам менән ҡотлайым!\nИлгизәр СУРИН, II синыф уҡыусылары.\nХәйбулла районы, Бәләкәй Арыҫланғол мәктәбе.


Белоретта реконструкциянан һуң мәктәп асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБелоретта реконструкциянан һуң мәктәп асылды\n15:41, 2 сентября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 2 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/.\n1 сентябрҙә Белоретта реконструкциянан һуң 1-се урта мәктәп асылды.\nБыл мөһим ваҡиға менән йәш белореттарҙы, мәктәптең педагогия коллективын һәм уҡыусыларҙың ата-әсәләрен Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Рөстәм Мәрҙәнов, Белорет районы хакимиәте башлығы Владислав Миронов, «Геострой» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте генераль директоры Рөстәм Хажиев ҡотланы.\n1-се урта мәктәп республиканың иң оло белем биреү учреждениеларының береһе булып һанала. Ул 1937 йылдың 1 сентябрендә асылған. Мәктәпте 2012 йылда, Белореттың 250 һәм мәктәптең 75 йыллығын билдәләгән йылда, яңыртып ҡора башлайҙар. Реконструкцияға 218 миллион һум күлемендә аҡса республика бюджетынан, 2,4 миллион Белорет районы бюджетынан бүленгән.\nБыйыл 1-се урта мәктәп үҙенең ишектәрен 125 беренсе синыф уҡыусыһы өсөн асты, ул бөтәһе 880 балаға иҫәпләнгән.\n1 сентябрҙә Белорет ҡалаһында һәм Белорет районы ауылдарында парта артына 11 меңдән ашыу уҡыусы ултырҙы, уларҙың – мең ярымы – беренсе синыф уҡыусылары. Яңы уҡыу йылында бөтәһе 34 мәктәпкәсә учреждение, 46 дөйөм белем биреү мәктәбе һәм биш өҫтәмә белем биреү учреждениеһы эшләйәсәк, тип хәбәр итте Белорет районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге баш белгесе Ольга Колесникова.\nТеги: мәғариф,белем көнө


Синоптиктар ял көндәренә һауа торошон хәбәр итте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n17:27, 7 декабря 2018 Йәмғиәт\nСиноптиктар ял көндәренә һауа торошон хәбәр итте Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nЯл көндәрендә республикалағы һауа торошона антициклон йоғонто яһай. Яуым-төшөмдөң артыуы ихтимал – урыны менән бер аҙ ҡар яуа, республиканың көнбайышында уртаса. Юлдарҙың айырым участкаларында боҙлауыҡ. Һауа температураһы төнгө сәғәттәрҙә -6,-11, аяҙытҡанда -12,-17 градус, көндөҙ -3,-9 градус.\nКиләһе аҙнаның башында һауа торошо әллә ни үҙгәрмәй.\nРәсәй Гидрометеорология үҙәге фаразы буйынса, 7-17 декабрҙә уртаса һауа температураһының норманан 1-2 градусҡа юғарыраҡ, республиканың көнсығышында нормаға ярашлы булыуы көтөлә.


Мостай Кәримдең Бөрйәнгә һуңғы килеүе...\n18 Октябрь 2019, 16:00\n...“Сәләм” тапшырыуына бөгөн, 18 октябрҙә, “Йөрәк һүҙе” проекты авторы Наилә Сәфәрғолова саҡырылған ине. Төп һүҙ проект тураһында барһа ла, мине айырыуса Мостай Кәрим хаҡындағы бер кәлимә һүҙ тетрәндерҙе. Бер ваҡыт Татарстан әҙибе Туфан Миңнуллин уға шылтыратып, беләһеңме, һеҙҙең Мостай нимә ҡылды, тигән. Наилә Сәфәрғолова нимә эшләне икән тип аптырабыраҡ ҡалған.\n...“Сәләм” тапшырыуына бөгөн, 18 октябрҙә, “Йөрәк һүҙе” проекты авторы Наилә Сәфәрғолова саҡырылған ине. Төп һүҙ проект тураһында барһа ла, мине айырыуса Мостай Кәрим хаҡындағы бер кәлимә һүҙ тетрәндерҙе.\nБер ваҡыт Татарстан әҙибе Туфан Миңнуллин уға шылтыратып, беләһеңме, һеҙҙең Мостай нимә ҡылды, тигән. Наилә Сәфәрғолова нимә эшләне икән тип аптырабыраҡ ҡалған.\nБаҡтиһәң, бер ваҡыт Татарстан Президенты Миңтимер Шәймиев Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримде саҡырған. Саҡырыуҙы ихлас ҡабул итеп, барған шағирға Татарстандың халыҡ шағиры тигән исем бирергә йыйыныуҙары хаҡында белдергән етәксе. Ә аҡыл эйәһе, шағир бер генә милләттең халыҡ шағиры була ала, әгәр ул теге милләттең, был милләттең халыҡ шағиры исемен тағып йөрөһә, ул шағир түгел, ул – флюгер, тигән... Ошо аҡыл хайран итте бөгөнгө иртәлә... Халыҡ шағирының ысын-ысындан да халыҡтыҡы булыуына дәлил был. Ябайлыҡта – бөйөклөк тигәндәре тап ошолор.\nБынан 16 йыл элек халыҡ шағиры Бөрйәнгә һуңғы тапҡыр килгәнендә сик буйында беҙ уны хеҙмәттәшем Айһылыу Ғарифуллина менән икәүләп ҡаршы алып, халыҡ менән осрашыуын үткәреп, икенсе көнөнә йәнә район сигендә оҙатып ҡалғайныҡ.\nӘйткәндәй, уның менән осрашыу кисәһе лә эскпромт рәүешендә килеп сыҡты. Шағирҙы, уның ҡыҙын ҡаршы алып, район үҙәгенә алып килгәс, бер гилке урман хужалығы ҡунаҡханаһының асҡысын таба алмай, халыҡ шағиры менән урамда көтөп торҙоҡ. Ҡунаҡтар ашап-эсеп алғас, мәҙәниәт һарайына юлландыҡ. Ундағы кисәне алып барыу ҙа минең өлөшкә төштө. Бер ниндәй сценарий-фәлән юҡ, ҡулыма шағирҙың бер нисә китабын һәм уның хаҡында китап тотторҙолар. Ҙур сәхнәнең арғы башында – Мостай Кәрим, бирге яғында – мин, алып барыусы. Импровизация менән үҙемсә кисәне асып, алып бара башланым. Бер ваҡыт Мостай Кәрим “Уңдым” тигән шиғырын уҡый башланы. Бер китапты асып ебәрһәм, күҙемә “Уңдыҡ” тигән шиғыр салынды. Шағирҙың уҡып ултырған шиғырына яуап итеп яҙылған шиғыр икән. Ирек Кинйәбулатов ине, ахыры, авторы. Халыҡ шағиры уҡып бөтөүгә уға яуап итеп теге шиғырҙы уҡыным. Халыҡ шағиры бик риза булды.\nБалалар ҙа, ололар ҙа автографтар алды.\nХалыҡ шағиры һайлау алдынан килгәйне. Маҡсаты – халыҡҡа М. Рәхимовты һайлаһаҡ, яңылышмаҫбыҙ, тигәнерәк юҫыҡ биреү ине.\nКисәнән һуң Шағирҙы банкетҡа алып киттеләр. “Ә теге ҡыҙҙар ҡайҙа (Айһылыу менән икебеҙҙе күҙ уңында тотҡан), шулар кәрәк ине бында”, тигәс, кемдер сығып ҡарап килгән булған да, юҡ, тапманыҡ, тигәндәр... Юҡ, ашап-эсеү өсөн эҙләтмәгән инде шағир, һөйләшеп ултырыу өсөн рухташтар кәрәк булғандыр. Бөрйән ҙур бит, ул миллион халыҡ араһынан ҡайҙан тапһындар инде районда “бер кем дә белмәгән” “ике ҡыҙҙы”...\n...Шундағы хушлашҡан мәле һаман күҙ алдында. Халыҡ шағиры ғәҙәтенсә ҡулдарын артҡа ҡуйып, башын бер аҙ ҡырыныраҡ һалып тирә-яҡты өйрөлтөп ҡараны ла: “Хушығыҙ!”, тине. Шул мәлдә Шағирҙың беҙҙең менән генә түгел, тотош Бөрйән иле менән хушлашыуын аңлап тетрәнгәйнек. Һуңғы тапҡыр килеүен һиҙемләгәндер аҡыл эйәһе... Шағир ҡайттты. Ә беҙ, ике иләҫ-миләҫ күңелле йәндәр, түгелеп илап ҡалдыҡ. Икенсе йылына ошо мәлдә, тап бер йылдан, Шағир яҡты донъя менән бәхилләште...


Википедия:Хакимдар һайлау/ZUFAr — Башҡорт Википедияһы\n< Википедия:Хакимдар һайлау\n1.1 Ҡатнашыусы хаҡында мәғлүмәттәр\n1.3 Һайлаусыларға талаптар\n1.7 Кандидатҡа һорауҙар\n1.7.1 Стандарт һорауҙар\n2 З. ӘЙЛЕ һорауҙары\nХәҙер инде бер нисә ай Башҡорт Википедияһында Ryanagтан башҡа хакимдар күренмәй тиерлек, был ирекмәндәрҙең эшендә даими ҡыйынлыҡтар тыуҙырып тора һәм һөҙөмтәле эшләүгә ҡамасаулай. Арҡалаштар менән фекер алышыуҙарҙа, яңы хакимдар һайларға кәрәк, тигән тәҡдимдәр күп булды. Йышыраҡ Зөфәр Сәлихов (ZUFAr), Шәһәрбаныу Нилова (Sherbn) менән Гөлшат Сөләймәнова (Тутыйғош) кандидатуралары әйтелде. Был мәсьәлә буйынса фекер алышырға һәм тауыш бирергә саҡырам--Guram52 (әңгәмә) 03:41, 13 ғинуар 2021 (UTC)\nКандидатҡа ризалығығыҙҙы раҫлағыҙ: <>\nРиза, Башҡорт Википедияһы башҡорт мөхитенә һәм мәнфәғәтенә хеҙмәт итерлек энциклопедия булһын өсөн риза.--ZUFAr (әңгәмә) 10:34, 14 ғинуар 2021 (UTC)\nКандидат ризалығын бирмәйсә, тауыш бирмәгеҙ!\nҠатнашыусы хаҡында мәғлүмәттәрҮҙгәртергә\n–––– төҙәтеү (барыһына ла), унан –––– (––,–– %) мәҡәләләр исемдәр арауығында\nБеренсе төҙәтеү датаһы\n–– –– ––––\nБер көндә уртаса төҙәтеү\nIRC ҡатнашыусы исеме\n22 06 2022 — 06 07 2022\nТөп мәҡәлә: Википедия:Тауыш биреүҙәр/Хаким һәм бей статустарына талаптарҙы яңыртыу\n--Лилиә (әңгәмә) 13:38, 13 ғинуар 2021 (UTC)\n--Айсар (әңгәмә) 10:37, 14 ғинуар 2021 (UTC)\n--З. ӘЙЛЕ (әңгәмә) 11:07, 14 ғинуар 2021 (UTC)\n--Һәҙиә (әңгәмә) 12:04, 14 ғинуар 2021 (UTC)\n--Guram52 (әңгәмә) 12:20, 14 ғинуар 2021 (UTC)\nБашҡорт Википедияһында иң тәжрибәле ҡатнашыусыларҙың береһе. --Ryanag (әңгәмә) 17:09, 14 ғинуар 2021 (UTC)\n-- Akkashka (әңгәмә) 17:15, 14 ғинуар 2021 (UTC)\n--Sherbn (әңгәмә) 05:05, 15 ғинуар 2021 (UTC)\n--Банат Валеева-Яубасарова (әңгәмә) 11:20, 15 ғинуар 2021 (UTC)\n-- Таңһылыу (әңгәмә) 14:59, 15 ғинуар 2021 (UTC)\n-- Юлдашева Луиза (әңгәмә) 22:45, 15 ғинуар 2021 (UTC)\n-- Alfiya55 (әңгәмә) 08:50, 16 ғинуар 2021 (UTC)\n--Тутыйғош (әңгәмә) 12:29, 16 ғинуар 2021 (UTC)\n--Il-Gil (әңгәмә) 16:05, 16 ғинуар 2021 (UTC)\n--Хаят Йосопова1 (әңгәмә) 20:24, 17 ғинуар 2021 (UTC)\n--Ilnur efende (әңгәмә) 18:15, 22 ғинуар 2021 (UTC)\nХаким бурыстарының ҡайһыһын үтәй алаһығыҙ?\nЯуап: Барыһы ла таныш, барыһын да үтәй алам.\nВикипедияла үҙегеҙҙеңҡатнашыусы өлөшөн нисек баһалайһығыҙ?\nЯуап: Ыңғай баһалайым.\nБашҡа ҡатнашыусылар менән бәхәс булдымы? Әгәр булһа, бәхәсте нисек хәл иттегеҙ һәм киләсәктә ҡаршылыҡтан нисек сығырға уйлайһығыҙ?\nЯуап: Бәхәсһеҙ булмай, дөрөҫ юл менән хәл итергә тырышабыҙ.\nҺеҙҙең өҫтәмә иҫәп яҙмалары бармы? Иҫкәртмә: һеҙ был һорауға яуап бирергә һәм сәбәбен аңлатырға тейеш түгел.\nВикипедияла һеҙгә блок ҡуйылғаны булдымы ? Әгәр булһа, ниндәй сәбәп менән? (журнал блокировок)\nВикипедияла башҡа әүҙем ҡатнашыусылар менен танышһығыҙмы?\nБашҡа ресурстарҙа администратор, модератор тәжрибәһе бармы?\n--ZUFAr (әңгәмә) 10:34, 14 ғинуар 2021 (UTC)\nЗ. ӘЙЛЕ һорауҙарыҮҙгәртергә\nБашҡорт Википедияһы башҡорт мөхитенә һәм мәнфәғәтенә хеҙмәт итерлек энциклопедия булһын өсөн риза - әлеге ваҡытта башҡорт телендәге Башҡорт Википедияһы кем мөхитенә һәм мәнфәғәтенә хеҙмәт итә? Һеҙҙең аңлатыу буйынса башҡорт мөхитенә һәм мәнфәғәтенә хеҙмәт итерлек энциклопедия ниндәй булырға тейеш?\nБәхәсһеҙ булмай, дөрөҫ юл менән хәл итергә тырышабыҙ. — аныҡлап китмәҫһегеҙме, ниндәй дөрөҫ юлдар? Һәр кем үҙ юлын һәм фекерен дөрөҫ тип уйлай, ә Википедияла дөрөҫ юл ниндәй?\nДөйөм ҡағиҙәләрҙә «конфликт» башҡортса тәржемәлә «бәхәс» булып киткән, шуға күрә асыҡлыҡ индереү кәрәк: бәхәс менән низағтың айырмаһы нимәлә; низағты нисек хәл итергә уйлайһығыҙ; Башҡорт Википедияһында хәл ителмәгән низағтар һәм бәхәстәр бармы?\nБәхәс тыуҙырмаҫ өсөн — тауыш биреүҙә ризалығымды бирҙем. --З. ӘЙЛЕ (әңгәмә) 06:15, 17 ғинуар 2021 (UTC)\n"Риза" тауыштар проценты\n12 0 0 100 %\nХаким статусы бирелде\nҠатнашыусы хоҡуҡтарын үҙгәртеү\nБер ҡаршылыҡһыҙ тауыш биреү һөҙөмтәһендә статус бирелде. Оҙаҡ ваҡыт буйы статусығыҙҙы үҙгәртмәгәнем өсөн ғәфү үтенәм, ZUFAr. Эшегеҙҙә уңыштар теләйем! --Comp1089 (әңгәмә) 11:31, 21 декабрь 2021 (UTC)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Википедия:Хакимдар_һайлау/ZUFAr&oldid=1102666 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 21 декабрь 2021 в 11:31\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:31 21 декабрь 2021 үҙгәртелгән.


Бөгөн таңғы сәғәт 4-тәр тирәһендә Максимовка ауылының Сосновская урамындағы күп фатирлы ағас йортта янғын сыға\nВаҡиға урынына тиҙ арала янғын һүндереүселәр килеп етә, ләкин 1947 йылда төҙөлгән бина күҙ асып йомғансы көл- күмергә әйләнә. Янғын һөҙөмтәһендә дүрт ғаилә урамда тороп ҡалған. Күҙалланыуынса, уттың бер кем дә йәшәмәгән 6-сы фатирҙан сығыуы ихтимал. Күршеләр әйтеүенсә, һуңғы көндәрҙә фатир ишеге асыҡ торған һәм унда теләгән һәр кем инеп янғынға сәбәпсе була алған.\nШул уҡ ваҡытта ҡазаның электр сымдарынан сығыуын йортта йәшәүселәр бөтөнләй инҡар итә. Сөнки һәр фатирҙа күптән түгел электр сымдары яңыртылған булған. Янғында зыян күреүселәрҙең береһе Юлиә Шафиҡова хәҙер ире, ете айлыҡ ҡыҙы һәм йәш тә өс айлыҡ улы менән күрше йорттағы 20 квадрат метрлыҡ бүлмәлә йәшәгән әсәһендә көн итергә мәжбүр.\nЮлиә Шафиҡова, янғындан зыян күреүсе: «Телефон шылтырағанға уянып киттем. Күрше өйҙә йәшәгән килендәшем өйөгөҙ яна тип әйткәс кенә балаларҙы уяттым да, йән-фарман йүгереп сығып киттек. Кисә генә өйҙә ремонт эштәрен тамамлағайныҡ. Хәҙер инде өй урынына көл-күмер генә ҡалды».\nВалентина Малышева, янғындан зыян күреүсе: «Йылдар буйына йыйылған мөлкәт, документтар бер -нисә сәғәт эсендә генә юҡҡа сыҡты. Кейемдәр, көнкүреш техникаһы бараһы ла яңы ине. Бер нәмә лә ҡалманы... Хәҙер нисек йәшәргә?»\nӘлеге ваҡытта янғын сығыу сәбәптәре асыҡлана. Янғында зыян күреүселәргә матди ярҙам итергә теләүселәр беҙҙең редакцияға йәки 8-987-10-19-118 телефон һандарына шылтырата ала.


2012 йылда уртаса эш хаҡы Башҡортостанда 20 меңдән артасаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n10:46, 18 августа 2011 Иҡтисад\n2012 йылда уртаса эш хаҡы Башҡортостанда 20 меңлек психологик сикте үтәсәк.\n— База вариантындағы күҙаллау буйынса уртаса эш хаҡының артыуы 2012 йылда 2011 йыл менән сағыштырғанда 13 процентты тәшкил итәсәк. Шулай итеп, уның уртаса күләме 20894 һумға етәсәк, — тип хәбәр итте БР Хөкүмәтендә үткән кәңәшмәлә республиканың хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова.\nКисә Премьер-министр Азамат Илембәтов рәйеслегендә бер нисә министрлыҡ һәм ведомство башлыҡтары ағымдағы хәлдәрҙе иҫәпкә алып 2012-2014 йылдарға төбәкте социаль-иҡтисади үҫтереү программаһына индереү планлаштырылған үҙгәрештәрҙе тикшерҙе.\nБюджетта эшләүселәрҙең эш хаҡы 2011-2013 йылдарҙа йыл һайын алдағы йылға ҡарата 15 процентҡа арттырыла барасаҡ. 2012 йылда уларҙың уртаса эш хаҡы 16940 һумға тиклем күтәреләсәк.\n— Иҡтисадтың бюджетҡа ҡарамаған секторында эш хаҡын күтәреүҙең берҙән-бер механизмы – төп эшсе профессияларының беренсе разряд тариф ставкаларын тауар һәм хеҙмәттәргә ҡулланыу хаҡтары артыуына ҡарағанда йылдамыраҡ индексациялау, — тип дауам итте Ленара Иванова. — 2011 йылда индексация – 14,6 процент, 2012 йылда 14,7 прцент тәшкил итәсәк.\nӘгәр ваҡиғалар республиканы үҫешенең база сценарийы буйынса барһа, 2014 йылда уртаса эш хаҡы Башҡортостанда 2010 йыл менән сағыштырғанда бер ярым тапҡырҙан ашыуға артып, 26950 һумға етәсәк.\nТеги: эш хаҡы, күҙаллауҙар


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҺЕҘҘӘ КЕЙЕҘ БАҪАЛАРМЫ? БЕҘҘӘ КЕЙЕҘ БАҪАЛАР!.. - 2017 - Мәҡәләләр\nЙыр-бейеү менән ҡаршы алды беҙҙе Әлшәй ағинәйҙәре "Аҡ кейеҙгә баҫһам..." тип исемләнгән йола байрамында. Әле яңыраҡ ҡына Себенлелә "Ҡыҙҙар ҡайтты ауылға" байрамы, Ҡыпсаҡ-Асҡарҙа ауылдың 255 йыллығына арналған йыйын үткәрелгәйне, бөгөн иһә Урта Аҡҡолай ауылы кейеҙ байрамына ҡунаҡтар йыйҙы. Сағыу милли кейемдәрендә нур бөркөп торған күрше Миәкә, Бишбүләк, Дәүләкән, Шишмә ағинәйҙәре сараға оло йәм өҫтәне. Ә инде алыҫ юлды яҡын итеп таңғы 4-тә юлға сығып килеп еткән Учалы ағинәйҙәренең көслө рухы, юғары мәҙәни кимәле барыһын да хайран итте.\nИхсан хәҙрәт Иҡсанов тарафынан уҡылған изге доға менән башланды Рамаҙан айында үткәрелгән Кейеҙ байрамы. Байрамға килеүселәрҙе Әлшәй муниципаль районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Заҡуан Әхмәтов, Казанка биләмәһе хакимиәте башлығы Вил Йомағужин сәләмләне. Әлшәй районының Почетлы гражданины Солтангәрәй Кирәев яҡташтарын тәбрикләп, ейәнсәре, художестволы гимнастика буйынса спорт мастеры, күп тапҡырҙар донъя һәм Европа чемпионы Ләйсән Үтәшеваның да ихлас сәләмдәрен еткерҙе. Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты хеҙмәткәре Марат Ғилманов, Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының "Ағинәй" республика йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Гөлфиә Янбаева байрамды сәләмләп, ойоштороусыларға Ҡоролтайҙың Рәхмәт хаттарын тапшырҙы. Башҡортостандың халыҡ шағиры Гөлфиә Юнысованың шиғри һүҙе лә байрамға йәм өҫтәне.\nАртабан ҡул эштәре күргәҙмәһен ҡарарға сират етте. Әлбиттә, күргәҙмәлә иң тәүҙә ошо төбәк башҡорттарға хас шөғөл - аҫалы балаҫтар күҙгә салынды. Беҙ Әлшәй Мәргән вариҫтарының гөрләтеп балаҫ байрамдары үткәргәненә күнеккәнбеҙ инде. Был төбәктең аҫыл балаҫтары Рәсәйҙең ниндәй генә күргәҙмә залдарын биҙәмәй! Затлы фатирҙарын биҙәр өсөн хатта сит илдәрҙән дә килеп һатып алып китәләр икән уларҙы! Балаҫ һуғыу станогы артында ултырған Зәкирә Сиражетдинова апайҙы күҙәтәбеҙ. Уның ҡулдарына күҙ эйәрмәй. Бер ай эсендә балаҫ һуғып бирә алам, ти оҫта ҡуллы апай. Был һөнәргә уны маһирлығы менән тирә-яҡта дан тотҡан әсәһе Нәсиха инәй өйрәткән, ә Зәкирә апай үҙ сиратында улынан балаҫ һуғыу станоктары эшләтеп алып, был һөнәргә ейәнсәрҙәрен дә йәлеп иткән. Шулай уҡ Фәнүрә Ғәниеваның, Рәмзилә Искәндәрова, Мөнирә Кашарскаяның (Раевка ҡасабаһы), Гөлназ Фәхретдинова (Урта Аҡҡолай ауылы), Мәрйәм Зәйдуллина (Иҫке Аҡҡолай ауылы), Гөлсәсәк Вәлиуллинаның (Сурай ауылынан) ҡул эштәре лә күргәҙмәнең бер биҙәге булды.\n- 2015 йылдан ошолайтып бергә ойошоп, ағинәйҙәр хәрәкәтен башлап ебәрҙек, - ти Әлшәй районының Ағинәйҙәр ҡоро етәксеһе Рәйсә Мөфтиева. - 40 йыл мәғариф системаһында эшләп (шуның 13 йылы - мәктәп директоры вазифаһында!) пенсияға сыҡҡас, өйҙә ни эшләп ятмаҡ кәрәк, тип аптырағайным. Иртәсел булғас, сәғәт 11-гә барлыҡ эштәремде тамамлайым да ҡуям: һыйыр һауылған, һөт сепараторҙан айырылған, өй йыйыштырылған. Артабан ни эшләмәк кәрәк! Былай, исмаһам, ҡатын-ҡыҙҙар бергә ойошоп, ошолайтып халҡыбыҙҙың ғөрөф-ғәҙәттәрен тергеҙеү буйынса әүҙем эш алып барырға тырышабыҙ. Ни өсөн бөгөн тап кейеҙ баҫыу йолаһын һайланыҡ? Балаҫ һуғырға беҙ былай ҙа оҫта. Ә кейеҙ баҫыу онотолоп бара. Ҡарап йөрөйөм дә, электән ҡалған боронғо кейеҙ менән кемдер машинаһын ҡаплап ҡуйған, кемдер олтораҡ итеп ҡуллана. Әрһеҙләп, әрәм-шәрәм итеп бөткәндәр. Ә бит кейеҙ иҙәнгә йәйһәң дә аяҡҡа йомшаҡ, ябынып ятһаң да йылы, тәнгә шифаһы ла бар... Ул арала сәхнә тултырып, таҡмаҡ әйтеп бейеп йөрөгән ағинәйҙәрҙең таҡмағына ҡолаҡ һалам:\nАғинәйҙәр сығыштарынан һуң Аҡҡолай ауылында оҙаҡ йылдар уҡытыусы булып эшләп киткән мәғариф ветераны Әлфиә Ханнанова ҡасандыр Әсмә инәй Фәхретдинованан яҙып алған мөнәжәтен ишеттерҙе. "Бик аҡыллы, иманлы, көслө шәхес ине. Иман юлында йөрөгән ир-уҙамандар булмаған бер осорҙа хатта йыназа намаҙҙарын да уға үтәргә тура килде", - тип оло хөрмәт менән иҫкә алды 105 йәшкә етеп баҡыйлыҡҡа күскән Әсмә инәйҙе аҡҡолайҙар. Артабан ауыл эшҡыуарҙары Әлфиә һәм Урал Фәхретдиновтар, Әҡлимә һәм Азат Абыҙгилдиндар ағинәйҙәрҙе бүләктәре менән һөйөндөрҙө.\nБашынан аҙағына тиклем сараның уртаһында ҡайнаған Аҡҡолай ауылы ағинәйе Миләүшә Яхина ҡунаҡтарҙы тирмәгә саҡырҙы. Ҡорбан салдырып, буҙа ҡойоп, мул табын ҡороп һыйланы ҡунаҡсыл әлшәйҙәр ҡунаҡтарҙы. Аш-һыу оҫтаһы Гөлли Әлимғолова әҙерләгән һыйҙар ҙа табынды биҙәне. "Үҙем йыуан булғас, бауырһаҡтарҙы ла йыуан итеп бешерәм дә ҡуям!" - тип мәрәкәләгән Ҡыпсаҡ-Асҡар ағинәйе Мәрфуға Шәйхетдинова менән дә танышырға насип булды. Мәрфуға апай өс тиҫтә йыл "Октябрҙең 50 йыллығы" колхозында ферма мөдире булып эшләгән. Малсылыҡ өлкәһендәге ҡаҙаныштары өсөн "Башҡортостандың атҡаҙанған малсыһы" исеме бирелгән, Хеҙмәт Ҡыҙыл байраҡ ордены менән бүләкләнгән. Мәрфуға Йәмил ҡыҙы КПСС-тың XXVII съезына делегат итеп тә һайланған. Ә ҡабарып торған бауырһағы, ысынлап та, телеңде йоторлоҡ!\nЯҙылған: 03.07.17 | Ҡаралған: 376


Башҡортомдоң тамаҡ ҡурайы » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nБашҡортомдоң тамаҡ ҡурайы\n«Ябайлыҡта – бөйөклөк» – тигән мәҡәлде барыбыҙ ҙа белһәк тә, уның төбөндә ятҡан мәғәнәне ниңәлер баһалап еткермәйбеҙ. Шул арҡала тормошта йыш ҡына белгән нәмәләребеҙҙе лә ҡулланмайбыҙ, үтә ябай күренгән ғәмәлдәрҙең мөғжизәле һөҙөмтәгә өлгәштерә алыу мөмкинлегенә беҙҙең аңыбыҙ һәр ваҡыт ҡаршы килә, шикләнә. Асылда иһә донъяла беҙҙең һаулығыбыҙға, рухыбыҙға, иманыбыҙға ҡағылған иң аҫыл күренештәр артыҡ аҡыл һәм зиһен юғарылығы талап итмәй, улар күҙ алдында ѓына булып сыға. Ғәжәп...\nЯңыраҡ Американың Рокфеллер университеты ғалимы Фернандо Ноттебом иҫ киткес асыш яһаған. Баҡтиһәң, бер юлы ике төрлө тауыш менән һайрай алған ҡоштар нервы күҙәнәктәрен тергеҙеү һәм мейеләренең һайрау өсөн яуаплы өлөшөнөң күләмен ҙурайта алыу һәләтенә эйә икән. Элек үҫеп еткән (сабыйлыҡтан сыҡҡан) йән эйәләре өсөн был мөмкин түгел тип һанала ине бит. Әлеге «нейрогенез» тураһындағы яңылыҡ медицина өлкәһендә эҙләнеүҙәр алып барған ғалимдарҙа киләсәктә кешеләргә лә нервы системаһының үҙен үҙе яңыртыу мөмкинселеген биргән ысулдар табыласағына ҙур өмөт уятты. Әгәр ҙә мәгәр уйлап табыусылар был өлкәлә уңыш ҡаҙана ҡалһа, ҡатын-ҡыҙҙар ирҙәрен «нервыларымды бөтөрҙөң» тип әрләй ҙә алмаясаҡтар әле.\n«Ҡылт» итеп баяғы ябайлыҡ тураһындағы әйтем иҫкә төшә. Ә бит тәбиғәттә ике тауышты йәнәш яңғыратып һайрай белгән ҡоштар булған кеүек, бер ыңғай ҡушар тауыш сығарып моңлана белгән халыҡтар ҙа бар. Улар күп түгел. Башлыса төрки теллеләр һәм тамырҙары төркиҙәр менән ныҡ бәйле бүрәт, монголдар, Америка индеецтары, ҡытай һәм тибет ноғайҙары. Ошо ҡыҫҡа исемлектә беҙ, башҡорттар ҙа, бар.\nБашҡорттоң өзләү сәнғәте, башҡаларҙыҡы менән сағыштырғанда, бик әҙ өйрәнелгән. Х.С. Ихтисамов яҙып ҡалдырған ғилми хеҙмәт һәм Р.А. Заһретдиновтың яңыраҡ сыҡҡан «Башҡорт өзләүе мәктәбе» тигән китабы бар. Шулай ҙа был сәнғәт төрө үҙен тағы ла нығыраҡ тәрәнгә төшөп, киңерәк ҡараш ташлап тикшерәсәк ғалимдарҙы көтә әлегә. Борон өзләү халҡыбыҙҙа киң таралған булған һәм тәңреселек йолаларын башҡарғанда ҡулланылған. Төйәгебеҙҙә Ислам таралғас, бағымсыларға йөрөү тыйылған, үҙ һөнәрҙәренә тоғро ҡалғандары ла йәшерен эшмәкәрлеккә күскән. Шулай итеп, ошо тарихи ваҡиғалар башҡортта өзләү сәнғәтенең артабанғы үҫешенә ҙур тотҡарлыҡтар тыуҙырған. Быуаттар буйы уның хаҡында асыҡтан-асыҡ һөйләшеү, өзләүҙе башҡарыу, башҡаларға ишеттереү юлы ябылған. Был сәнғәткә эйә халыҡтар араһында Мөхәммәт пәйғәмбәр диненә бер беҙ генә күскәнбеҙ, ә башҡалар Тәңрегә табыныуын дауам иткән, йәки буддизмды ҡабул ҡылған. Шуның өсөн дә өзләү уларҙың көндәлек йолаларының һәм рухи мәҙәниәтенең бер өлөшө булып иркен үҫешеүен дауам иткән. Ә беҙҙә ул ете ҡат йоҙаҡ аҫтында һаҡланған сергә әйләнгән, ләкин бөтөнләй юғалмаған. Һуңғы йылдарҙа донъяла был сәнғәткә ҡарата ҡыҙыҡһыныу көсәйгәндән-көсәйә. Германия, Франция, Австралияла ғилми яҡтан тикшереп, ҡыҙыҡлы асыштар яһағандар.\nӨзләү өс төп төргә бүленә: ҡарлығып, тәрән тамаҡ менән өзләү (ҡара өзләү), урта тауыш менән (хөөмәй, бәләкәй телде ҡалтыратып) өзләү, уны икенсе төрлө ҡатын өзләү, бала өзләү тип тә әйтәләр һәм юғары (сығыт, һыҙғырып, яңғырауыҡ тауыш менән) өзләү. Тағы ла танау менән, өҙәңгелә тип аталған һәм башҡа һирәк осраған бик күп өзләү ысулдары ла бар.\nӨзләү ябай көйләүҙән нимәһе менән айырыла һуң? Ул тәбиғәт тыуҙырған тауыштарҙы ҡайтауаз ише ҡабатлап яңғыратыу ғына түгел. Уның ғәжәбе – йырсының тауышында ике, ҡайһы берҙә хатта өс төрлө өндөң бер юлы яңғырап ишетелеүендә. Беренсе өн – төп тон – танау аша гел бер төрлө генә геүләп ишетелеп торһа(уның юғарылығы өзләү ваҡытында үҙгәрмәй, бер кимәлдә бара), икенсеһе – һыҙғырыуҙы, һайрауҙы хәтерләткәне, төрлө юғарылыҡтағы, көстәге өндәрҙән ғибарәт.\nОшо үҙгәреп торған эйәрсен тауышты, йәғни, өн эргәһендә төрлөсә яңғырап, эйәреп ишетелгән ауаздарҙы ғилми телдә обертондар тип йөрөтәләр. Уларҙы аңлатыр өсөн, мәҫәлән, ошондай миҫал килтерергә була: тәрән ҡоҙоҡҡа һыу тамсыһы барып төшкәс, «суп» итеп ҡалғандан һуң да, ҡолаҡҡа бер ни тиклем ваҡыт тулҡын-тулҡын булып бәрелеп, ябай тел менән әйтеп бирә алмаған өн-ауаз ишетелеп тора. Тәбиғәттәге тауыштарҙың ана шундай үҙенсәлектәрен кеше теле аша сағылдырыу өзләү тип атала ла инде. Иң ҡыҙығы, йырҙарға компьютер менән аранжировка эшләй башлаған мәлдәрҙә, техника тауыштың шул ауаздарын бирә алмаған. Һәм ул, төп нөсхә менән сағыштырғанда, йәнһеҙ, ҡоро ғына булып яңғыраған. Тәүге синтезаторҙарҙа ла эйәрсен өндәр ишетелмәгән һәм көйҙәр һалҡын килеп сыҡҡан, йөрәкте йылытмаған. Фән үҫешә, заманалар үҙгәрә тора, хәҙер тауыш яҙҙырыу студияларындағы аппаратура көйҙө аһәңле иткән эйәрсен өндәрҙе, тауыштарҙы ла яҙҙырып, яңғыратырға һәләтле.\nБашҡортта өзләүҙең тағы ла һоздау, ҡауҙау, ҡайҙау, сыңғлау, тамаҡ ҡурай тигән атамалары ла бар. Йола башҡарыу элементы булыуҙан туҡтағас, был сәнғәт төрө күберәк ҡурай уйнауҙы төрләндерер өсөн, уға ҡушып башҡарыла башлағандыр, күрәһең. Ҡайһы берҙә, ҡул аҫтында көпшә булмағанда, ҡурай тауышын өзләп тә сығарғандарҙыр. Тамаҡ ҡурай тигән атама шуға ишара бит. Ҡурайға ҡушылып өзләү – беҙҙең милли хазинабыҙ, ул башҡа халыҡтарҙа осрамай. Был осраҡта төп тауыш урынына ҡурай яңғырай, ә эйәрсен өндө тамаҡ төбө сығара.\nКешеләр борон өзләүҙең күңелде әмәлләү, тәнде дауалау һәләтенә иғтибар иткән. Дөрөҫөрәге, ул иң әүәл сихәтләндереү ысулы булараҡ барлыҡҡа килгән. Хәҙерге рәсми фәндә лә тауыш менән дауалауҙы аңлатҡан тотош бер йүнәлеш - колдомедицина йылдам үҫешә. Ғалимдар ҡатмарлы тикшеренеүҙәр үткәреп, өзләүҙең бик күп йән һәм тән ауырыуҙарына шифа булыуын иҫбат иткән. Ләкин ул тәжрибәләргә саҡлы ла донъя халыҡтары тауыш һәм өндәрҙең сихри көсө хаҡында белгән. Ҡытай табиптары, мәҫәлән, танау тонғанда бер туҡтауһыҙ «и-и-и-и» тип һуҙырға кәңәш иткән. Ул өн шулай уҡ күҙҙәрҙе һәм ҡолаҡты ла дауалай, тигәндәр. «А» өнө тартышыуҙарҙы баҫа, йөрәккә һәм үт ҡыуығына ыңғай тәьҫир итә икән. «О-о-о» тип һуҙып, ашҡаҙан аҫты биҙенең торошон яҡшыртҡандар. «У» өнө инәлек һәм ирҙәрҙең енес биҙе эшмәкәрлеген көйләй. «Ы» – тын юлдарына шифа. «Э» баш мейеһен яҡшыраҡ эшләтеп ебәрер өсөн файҙалы тип иҫәпләнгән. Бәлки, шуға беҙ берәй нәмәне ҡапыл иҫебеҙгә төшөрә алмай йә икеләнеп, ни эшләргә белмәгәндә «э-э-э-э» тип һуҙып торабыҙҙыр. «М», «Н», «В» тартынҡылары баш ауыртыуын баҫа ала. «Ш» бауырҙы дауалай, ә «Х» өнөн ҡабатлап әйтеү кире энергияны ала, тип һанағандар. Был өндәрҙең барыһы ла өзләүҙә ҡулланыла.\nӘйткәндәй, бөтә халыҡтарҙа ла әле бала тапмаған һәм ауырлы ҡатындарға өзләү (бигерәк тә ҡарлығып өзләү) тыйылған. Түлһеҙлеккә килтереүе, ауырҙың төшөп ҡуйыуы мөмкин тигәндәр. Сөнки, ҡарлығып өзләгәндә, үпкәгә айырыуса көс төшә, тауыш, тышҡа сыҡмай, эскә йүнәлтелә һәм тән ағзаларында көслө тирбәлеш барлыҡҡа килтерә. Ҡан әйләнеше шәбәйә. Шуға ла ошо өзләү төрө өҫтөнлөк иткән халыҡтарҙа хатта, өзләү сәнғәтенә хеҙмәт иткәндәрҙе хаҡлы ялға иртәрәк ебәрергә, тигән тәҡдимдәр булған һәм Рәсәй Дєүлєт Думаћына ебәрелгән. Әгәр ул ҡабул ителә ҡалһа, өзләүселәр ҙә балет сәнғәтендәгелєр һымаҡ ялға иртәрәк китә аласаҡ.\nТәбиғәттә һәр тауыш тәбиғи эҙмә-эҙлелектә яңғырай, төп өндән һуң гел эйәрсен ауаз килә һәм уның аһәңле тирбәлеше йән ауырыуҙарын дауаларға һәләтле. Халыҡ йырҙарын башҡарғанда, ҡурай уйнағанда, өзләгәндә лә шундай тирбәлеш тыуа. Ә ауыр рокта, мәҫәлән, тауыштың тәбиғи эҙмә-эҙлелеге боҙола, ундай ауаздарҙың психиканы ҡаҡшатыуы ла мөмкин. Грецияла, Швейцарияла хард-рок, тимер рок йүнәлешендә эшләгән төркөмдәрҙең тамашаларында тауыш тирбәлешенең өҙөклөгө арҡаһында күпер емерелеү осраҡтары ла булған. Элек-электән көйҙә аһәң булмаһа, уның кеше аңына насар тәьҫир итеүе билдәле. Ҡытайҙа ундай әҫәр ижад итеүсе композиторға яза бирелгән.\nБашҡорттарҙа төп өзләү стиле – урта өзләү (ҡатын өзләү, бишек өзләү, тываларҙың хөөмєйенә оҡшаш) тамаҡ ҡурай тип атала һәм ҡурай, ҡумыҙға, ҡылҡумыҙ һәм думбыраға ҡушылып башҡарыла. Был ысул менән һәр ҡатын-ҡыҙ таныш. Бишек йырын ауыҙҙы ябып, эстән генә «ээ-ээ-ээ», «ңңң-ңңң-ңң» йә «эммм-ммм-ммм» тип йырлағанда, беҙ урта тауыш менән, үҙебеҙ ҙә аңғармаҫтан, өзләй башлайбыҙ. Бындай аһәңле бишек көйҙәре кешене тынысландыра, еңелсә ойотоп, йоҡоно килтерә. Тамаҡ ҡурай варган моңон хәтерләтә. Сеңләгәндә лә беҙ шул уҡ урта тауыш менән үҙебеҙ ҙә һиҙмәҫтән өзләйбеҙ. Тамаҡ љурайґыњ халҡыбыҙҙа осраған тағы ла бер атамаһы – сыңғлау, моғайын да, сеңләү һүҙенән килеп сыҡҡандыр. Башҡортта сеңләү айырым жанр булып үҫешкән. Ә тывалар уны өзләүҙең бер стиле генә итеп билдәләгән. Өзләүҙең йәнә лә бер исеме һоздау шул уҡ ваҡытта һыңҡылдап йә үкереп илауҙы ла аңлата. Милләтебеҙҙә алтай халҡының ҡай стиленә оҡшаш ҡайҙау тигән өзләү ҙә булған. Ул, ауыртыныуҙы баҫыу, ҡайғыны кәметеү өсөн башҡарылған йолаларҙа ҡулланылғандыр, тигән фекер ҙә бар. Ҡайғы һәм ҡай һүҙҙәренең уртаҡ тамырлы булыуы ла ҡыҙыҡ. Көсәнеп, ҡарлығып өзләү иһә һунарсыларҙың йә яугирҙәрҙең йола башҡарып, йылан йә йыртҡысты арбау өсөн тәғәйенләнә. Һыҙғырып өзләү төрө йәшен йәшнәүҙе, ямғыр яуыуын, шишмә сылтырауын ҡабатлауҙарҙа, ҡош-ҡорт, ҡырағай кейек, мал-тыуар тауышын эләкләүҙәрҙә сағыла.\nҠумыҙҙа уйнап өзләүгә лә айырым туҡтап китергә кәрәктер. Өзләү буйынса донъя виртуозы исеменә лайыҡ булған милләттәшебеҙ Р. Заћретдиновтыњ ошо сәнғәткә арнаған китабында: «Тәүге тапҡыр ижадтың был төрөн үткән быуаттың 30-40-сы йылдарында тыуған яғымда, Мәсетле районы Әзекәй ауылында ишеттем. Ул заманда миңә 4-5 йәш самаһы ине. Әсәйем кистәрен ҡумыҙҙа уйнаған саҡтарында йырлай ҙа, өзләй ҙә, хатта еңелсә генә ҡысҡырған төҫлө була торғайны. Улар миңә әкиәттәгеләй күркәм яңғырашлы моңдар донъяһы булды. Ҡумыҙ бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙарҙың яратҡан музыка ҡоралы булған. Өзләү менән бер рәттән ҡумыҙҙы ҡулланыу эйәрсен өндәрҙе көсәйтә, тауыш асығыраҡ, анығыраҡ яңғырай. Бер үк ваҡытта өзләү һәм ҡумыҙ ярҙамында тауыш сығарыу үҙ-ара бәйләнгән, сөнки уларҙы ҡушҡан ваҡытта төрлө тауыш тембрҙары барлыҡҡа килә, уларҙы ҡумыҙ әйләнештәре тип атайҙар. Бер үк ваҡытта ҡумыҙҙы уйнап өзләгәндә, башҡарыусының мөмкинлектәре киңәйә. Үпкәгә тупланған һауа ауыҙҙың ҡумыҙ менән ябылыуы сәбәпле, һаҡсыл ҡулланыла, шуға ла яңғырау ваҡыты ике тапҡырға арта», – тип яҙған.\nЮНЕСКО-ның элекке генераль директоры Федерико Майор: «Өзләү, бәлки, сәнғәт төрҙәренең иң тәьҫирлеһелер», – тип әйткән. Башҡорттоң тамаҡ ҡурайҙа сихри тауыштар сығарыуы хаҡында ун туғыҙынсы быуатта йәшәгән рус ғалимдары С.Г.Рыбаков, Л.Н.Лебединский, В.И.Даль, Л.Н. Толстой һәм башҡалар үҙ яҙмаларында һоҡланып та, ғәжәпләнеп тә телгә алып киткән. Л.Н. Толстой: «Башҡорттарҙың төрлө музыка ҡоралдарына ҡушылып та, һыбай йөрөгәндә лә, хатта ятып тороп та өзләүҙәре мөмкин, өзләү шул тиклем аһаңле яңғырай һәм уны иң нәзәкәтле, юғары сәнғәт төрҙәренең береһе – орган музыкаһы менән генә сағыштырып булалыр, бәлки», – тигән.\nӨзләү милләтебеҙҙең борондан килгән, бер кемдән дә үҙләштерелмәгән, үҙ сәнғәте булыуға ҡарамаҫтан, әйтеп үтелгәнсә, халҡыбыҙҙың ислам диненә күсеүе арҡаһында ныҡ киң таралып, тармаҡланып үҫешә алмаған. Ләкин ул бөтөнләй ҙә юҡҡа сыҡмаған, йола башҡарыу µсµн түгел, ә йыр-моңобоҙҙоң үҙенсәлекле бер биҙәге булып нығынған. Ауыҙҙан-ауыҙға, телдән-телгә күсеп, ваҡыт һынауын үтеп, беҙҙең көндәргә килеп еткән ул. Егерменсе быуатта уға атаҡлы өзләүселәр, ҡурайсылар М.Саламатов, Һ. Саламатов, И.Дилмөхәмәтов, Ғ.Сөләймәнов һәм башҡалар йән өрөп торһа, әлеге көндәрҙә өзләү сәнғәте тигән хазинабыҙҙы Р.Заһретдинов, Р.Низаметдинов, И.Байбулдин, М.Зәйнетдинов, И.Илбәков, Б.Ғәйнуллин, «Арғымаҡ», «Сал Урал» этно-рок төркөмдәре дауам итә. Тағы ла ун туғыҙынсы быуатта йәшәгән данлы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың береһе Бибизада Сөләймәнова тураһында бер кәлимә һүҙ әйтеп китмәү хилаф булыр. Берҙән-бер ҡатын-ҡыҙ өзләүсебеҙгә был һөнәре үгәй атаһы, Белорет районы Исмаҡай ауылы кешеһе Харун Шәйехзадиндан мираҫҡа ҡала. «Күк Ирәндек буйында», «Күк бүре» «Ҡарабай», «Ауыл көйө» һәм башҡа бик күп йырҙарҙы өзләп башҡара ул. Б.Сөләймәнованың иренен өбөрөләтеп, бәбелдәп өзләү ысулы башҡортта ғына түгел, донъяла башҡа бер ерҙә лә осрамай. Быға өҫтәп тағы ла музыка белгесе Х.С. Ихтисамовтың: «Шулай уҡ өзләү манераһында көй сығара белеүсе оҫталар ҙа бар. Был исемлеккә Әбйәлил районы Дәүләт ауылынан Зәйнәғәбдин Ҡараҡаевты, Хәйбулла районынан Мансур Үҙәнбаевты, Белорет районынан Мөхәммәт Үҙәнбаевты индерергә була», – тигән һүҙҙәрен килтереп китеү кәрәктер.\nХалҡыбыҙ борон-борондан үҙен тәбиғәт менән бер бөтөн итеп тойоп йәшәгән. Шуға ла ер, һыу, һауа, ут тыуҙырған һәр өн, һәр ауаз уның күңелендә ҡайтауаз булып ҡына яңғырамаған, йөрәген ашҡындырған, рухын нығытҡан, йәненә шифа булған. Башҡорт донъяны нисек бар, шулай ҡабул иткән, яратҡан, Уралынан да камилыраҡ, изге урын була алыуын күҙ алдына ла килтермәгән. Шуға ла тарихи Башҡортостан ерендә Ҡытайҙыҡы һымаҡ диуарҙар ҙа, Һиндостандағы Таж-Мєхєлдєй мөһабәт ташһарайҙар ҙа юҡ. Уның ҡарауы, Урал тауынан ҡырҡып алынған үләндән ҡойолған илаһи моң, тәбиғәттән отоп алған өндәрҙе ҡабатлап өзләү һәм башҡорттоң күңел күгенән һыҙылып төшкән халыҡ йырҙары бар. Уларҙы ут та йота алмай, һыу ҙа йыуа алмай, ел дә илєй алмай! Улар мәңгелек.


Башҡортостандың Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты Өфөнөң һыу баҫыу зонаһына ингән биҫтәләрен барланы\nИсемлек һыу кимәленең күтәрелеүенә ярашлы төҙөлгән. Мәҫәлән, яҙ һайын Ағиҙелдең иҫке үҙәне ташыу һөҙөмтәһендә Козарез ҡасабаһына юлды һыу баҫа - бының өсөн һыу кимәленең 500 сантиметрға күтәрелеүе лә етә. Әгәр ул 900 сантиметрға күтәрелһә, Кооператив ялан биҫтәһендәге 524 йорт, шул иҫәптән 34-се мәктәп һәм поликлиника биләмәһе һыу аҫтында ҡаласаҡ.\nҠариҙел йылғаһының 750 сантиметрға тиклем күтәрелеүе Калинин районындағы «Йылға таңдары» профилакторийына юлды ябасаҡ. 950 сантиметрға етһә, Шакша, Максимовка, Инорс биҫтәләрендә йәшәгән 865 кешегә хәүеф янай. Былтыр Ағиҙелдә боҙ аҙна-ун көнгә алдараҡ - 3 апрелдә китә башланы. Быйылғы ташҡынға күҙаллауҙар киләһе аҙна башында билдәле буласаҡ. Табиптар билдәләүенсә, был мәлдә шулай уҡ һыуға батыу, һыуыҡ тейҙереү ҡурҡынысынан тыш, төрлө инфекцияларҙы эләктереү хәүефе лә арта. Һыу баҫҡанда вируслы А гепатиты, эсәк инфекциялары, туляремия, лептоспироз кеүек ауырыуҙарҙы эләктереү ҡурҡынысы көслө. Улар, ғәҙәттә, крандан йәки ҡоҙоҡтан һыу эскәндә йоға. Шуға ла белгестәр был осорҙа халыҡты ябай ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәргә саҡыра.


Тыуған еремә кәрәкле кеше булһам ине... » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Конкурстар » Булат Солтангәрәев исемендәге республика премияһы » Тыуған еремә кәрәкле кеше булһам ине...\nЕр йөҙөндә йәшәгән бөтә кеше лә тормошон мажаралы, мөғжизәле, ҡыуаныслы, ҡайһы саҡта хатта ҡыҙғаныслы ла булған бала саҡтан башлай. Шулай ҙа ул һәр бер кеше өсөн яҡты, ҡояшлы, күңелле, наҙлы һөйөү менән тулған бер мәл булып ҡала. Бала саҡта, әллә ниндәй уйҙарға бирелеп: “Ҡасан ҙур булып үҫәм инде”, – тип әйтеп ебәрәһең. Ваҡыт бер урында тормай, Ер әйләнеүенән туҡтамай. Ваҡыт үтеү менән үҫеп, буй еткерәһең икән. Ысынлап та, бала саҡ ул бер миҙгел генә. Ул мәлдә һине уратып алған бөтә нәмә яҡты, ябай ғына кеүек.\nЭй бала саҡ, бала саҡ!\nБалдан татлы бала саҡ,\nҠояштай нурлы бала саҡ,\nСәскәнән наҙлы бала саҡ.\nАяусы атайың бар,\nҺыйлаусы әсәйең бар...\nтип яҙған билдәле шағирә Рәмзилә Хисаметдинова. Ысынлап та, ата-әсәңдең ҡәҙерен алыҫҡа киткәс кенә аңлайһың икән.\nҺәр бер кешенең үҙенең тыуған еренә кәрәкле булғыһы килә. Элекке заманда кешеләр иң беренсе үҙен түгел, ә халыҡ, ил мәнфәғәтен нығыраҡ ҡайғыртҡан. Ә хәҙер замана икенсе. Күптәр йәшәү бәхетен ваҡыт менән бергә атлауҙа, яңы алымдарҙы үҙләштереүҙә күрә. Эйе, улар менән бәхәскә инеп булмай. Сөнки ер шарында йәшәгән миллиардлаған кешенең һәр береһенең йәшәү бәхете төрлөсә. Берәүҙәр ғаилә ҡороп бәхетле булһа, икенселәр ғүмер буйы яңғыҙ йәшәүҙе хуп күрә. Бәғзеләр рухи байлыҡҡа ынтылһа, башҡалар аҡса, матди байлыҡ тип тырыша. Заман кешеһе ниндәй ҙә булһа берәй эш менән булыша. Күптәр төрлө юл менән, зыяны бармы-юҡмы, ҡарап тормай, ҙур аҡса артынан ҡыуа. Их, шулар үткәнен, хәҙергеһен, киләсәген күҙ алдынан үткәреп, һығымта яһаһын, ата-әсәһен, туғандарын уйлаһын ине! Ә бит беҙ, атай-әсәйҙәребеҙҙең бала сағы менән сағыштырғанда, күпкә яҡшыраҡ тормошта, бер ниндәй мохтажлыҡ кисермәй йәшәйбеҙ.\nТормош – серле ҡумта. Ул, уйлап ҡараһаң, әкиәт кеүек. Бына мин дә яңы ғына башланғыс класта уҡый инем, ә хәҙер унынсыны тамамлап, бер йылдан оло тормош юлына баҫырға торам.\nҺәр бер кеше алдағы тормошона маҡсат ҡуйып йәшәй. Беҙ имтихандарҙы уңышлы тапшырырға, унан һуң күңелгә оҡшаған, хәҙерге заманға яраҡлы һөнәр алып, Башҡортостаныбыҙға кәрәкле кеше булып үҫергә тейешбеҙ. Киләсәгебеҙҙе яҡшы, матур итеп күҙ алдына килтерәбеҙ. Ә бит барыһы ла беҙҙең йәш быуын ҡулында. Насар ғәҙәттәргә бирелмәй, яҡты өмөттәр менән киләсәккә ынтылырға кәрәк. Тик тырыш кеше генә тауҙар аҡтара, йыһанға оса, ерҙә ныҡлы баҫып тора.\nБашҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Зәйнәб Биишеваға эйәреп, үҙемдең йәшәү асылым тураһында ошо шиғри юлдарҙы яҙғым килә:\nЙәшәү бәхете – матур\nЙәшәү бәхете – хыял,\nЙәшәү бәхете – илем,\nЯҡты йондоҙ булып\nСығыу ваҡыты 10-04-2015, 11:03 | Ҡаранылар: 898\nЗиһенем яҡты «Йәшлек» менән!


18 Апрель 2019, 18:17\n– Үҙәк власть өсөн Республиканың ойошторолоу датаһы, әлбиттә, 1919 йыл. Әммә 1919 йылды мин 1917 йылда башланған Башҡортостан дәүләтселеген ойоштороу процесының логик рәүештә тамамланыуы, тип атар инем, йәғни үҙәк власть тарафынан танылыуы. Шуға күрә, бында ике датаны ла инҡар итергә ярамай, тип уйлайым, 1919 йылғы Килешеү беҙҙең өсөн мөһим тарихи ваҡиға, сөнки Башҡортостан хөкүмәте, үҙәк Совет власы менән килешеү нигеҙендә үҙ автономияһын танытыуға өлгәшкән, нишләп әле беҙ унан, тарихтан баш тартырға тейешбеҙ?\nТарих тәгәрмәсе йәнә бер әйләнеп, яңы быуатҡа ныҡлап аяҡ баҫҡанда, Ер шары дәүмәленән ҡарағанда, бәлки, бәләкәй генә, әммә халҡыбыҙ күҙлегенән баҡҡанда донъяның кендеге булған ғәзиз төйәгебеҙ – Башҡортостаныбыҙ йөҙ йыллығын билдәләй. Был әһәмиәтле ваҡиға эсендә йәне булған һәр милләттәшебеҙ йөрәгендә ниндәй ҙә булһа хис-тойғо уятмай ҡалмағандыр. Тарих мең ҡырҡтартма тейәлгән арба һымаҡ бит, уны һәр яҡлап асып, асылын тойоу ҙа һәр кемгә түгел, хатта һәр быуынға ла тәтемәй. Тотош йәмғиәттәр һуҡыр килеш тыуып, күңел күҙен аса алмай киткән осорҙар ҙа булып тора, ҡыҙғанысҡа күрә. Милләтебеҙгә, яңыса дәүләт ҡоролошона ғына түгел, ҙур тиҙлектә үҙгәрә барған заманаға ла яраҡлашырға тырышып, арҡа нығытҡан әлеге мәлендә, тамырҙарҙын тойоу, ата-бабалары тотҡан юлдың тоғроһон белеү ҙә бик кәрәк. Шуға ла ошо йүнәлештә сабыр һәм фиҙаҡәр хеҙмәт иткән тарихсыларыбыҙ булыуы үҙе бәхет.\nШундай замандаштарыбыҙҙың береһе – йәш һәм егәрле ғалим, Башҡортостандың Милли архивының бүлек етәксеһе Азат Ярмуллин. Бер быуат әүәл автономия өсөн көрәшкән шәхестәребеҙҙең эшмәкәрлеген һәм башҡорт ғәскәрҙәре тарихын ентекле өйрәнеп кенә ҡалмай, тапҡан мәғлүмәттәрен ғилми китаптары һәм төрлө социаль селтәрҙәр аша даими рәүештә халыҡҡа еткерә барыуы, шәхестәребеҙҙе танытыу өсөн үҙенсәлекле саралар ойоштороуы менән дә иғтибарға лайыҡ ул. Бигерәк тә авторҙың уникаль йөкмәткеле “Автономиялы Башҡортостан байрағы аҫтында” (2009) һәм “У истоков Башкирской Республики” (2017) исемле энциклопедик характерҙағы йыйынтыҡтары китап һөйөүселәр өсөн оло бүләк. Бығаса башҡорттарҙың ХХ быуат башындағы Милли хәрәкәт лидерҙары тураһында, З.Вәлидиҙең “Хәтирәләр”ен иҫәпкә алмағанда, өҙөк-өҙөк яҙмалар аша таныш булһаҡ, ниһайәт, автономия өсөн көрәшкән ҡаһарман заттарыбыҙ хаҡында арыу мәғлүмәт тупланған китап пәйҙә булды. Был хеҙмәттең былтыр сыҡҡан русса варианты Рәсәйҙең китап нәшерселәре ассоциацияһының (АСКИ) “2017 йылдың иң яҡшы китаптары” бәйгеһендә “Топ – 50” исемлегенә инеүе лә күп нәмә хаҡында һөйләй. Хеҙмәттең башҡортса нөхсәһенә илле шәхес инһә, руссаһында инде улар алтмышҡа еткән. Азат һөнәренә мөкиббән киткән, “шауҡымлы” тарихсы, йөрәген биләгән тема хаҡында ул сәғәттәр буйы һөйләргә әҙер.\n– Азат Шәкирйән улы, ни өсөн тап ошо дәүерҙе өйрәнергә тотондоғоҙ?\n– Фәнгә аяҡ баҫҡанда күберәк хәрби тарих ҡыҙыҡһындыра ине, граждандар һуғышы ваҡытындағы башҡорт ғәскәрҙәрен өйрәнгәндә, архив документтарында йыш ҡына шул осорҙағы шәхестәрҙең эшмәкәрлеге хаҡында фарман, отчет, анкеталар осраны. Яҙмыштары ирекһеҙҙән күҙ алдынан үтә башлағас, Рәшит Шәкүрҙең “Арҙаҡлы башҡорттар” тигән китабын хәтерләп, ә ниңә ошо милли хәрәкәт эшмәкәрҙәре хаҡында мәғлүмәт туплап, китап сығармаҫҡа, тигән амбициоз идея тыуҙы. Ниәтем тормошҡа ашты, әммә көндән-көн яңынан-яңы мәғлүмәттәр табылып торғас, был аҙым ҙур бер эштең башы ғына икәнен дә самалайым. 2017 йылда Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы менән ошо китап нигеҙендә “Башҡортостандың йөҙ йыллығына – йөҙ шәхес” тигән проект булдырҙыҡ, ватансыл бабаларыбыҙҙың исем-аттарын мәңгеләштерергә тип, исемлекте райондарға тараттыҡ.\nУйламағанда, милли хәрәкәт эшмәкәрҙәренең туғандары табыла башланы. Улар менән аралашыу күңелле. Был күрешеүҙәр көтөлмәгән асыштарға юлыҡтыра. Мәҫәлән, байтаҡ йылдар элек, “Башҡорт армияһының тарихы” тигән китабымды тотоп, унда телгә алынған ата-бабаларының яҙмышын юллап, Өфө авиация университеты доценты Рәшит Рифҡәт улы Тереғолов килеп инде. Шунан, 2017 йылда автономия өсөн көрәшкән шәхестәребеҙ хаҡындағы китабым сыҡҡас, был ағай йәнә шылтыратты, китабығыҙҙа Яхъя Сәлихов тигән кеше бар бит, уның улы минең күрше йортта тора, тип. Барҙым, бығаса китапҡа индерергә Сәлиховтың фотоһын тапмаһам, унда хазина – тотош бер альбом. Минең өсөн был осрашыу ҙур уңыш булһа, уларҙың үҙҙәренә икеләтә асыш: аталарының эшмәкәрлеге хаҡында белмәгәндәр. Яхъя Сәлиховтың яҙмышы бик аяныслы булып сыҡты. 20-се йылдарҙа Башҡортостанда милли хәрәкәт эшмәкәрҙәрен эҙәрлекләү киткәс, ҡатыны менән Мәскәүгә ҡуҙғала. Ул мәлдә күп кенә вәлидовсылар шунда юллана бит, былар ҙа китә. Тик тиҙҙән үҙен дә, ҡатынын да бер көндә ҡулға алалар, биш йәшлек малайҙары бер үҙе ҡала, ярай Өфөнән туғандары килеп, Урта Азияға алып сыға. Шул малай, инде бабай, 1994 йылда Өфөгә ҡайта, ҡыҙы, ейәнсәре бар. 2005 йылда арҙаҡлы шәхес Нуриәғзәм Таһировтың да улы менән танышырға яҙҙы, ул да ҡиммәтле документтар, фотолар бирҙе. Атаһы тураһында “Суровая проза жизни” тигән китап та яҙған.\n– Тимәк, был юҫыҡҡа ныҡлап тотонғас, “еп” үҙенән-үҙе һүтелә башланы?\n– Эйе, әйтәм бит, документтар аша эҙләнеү бер, ә ошондай шаһиттарҙы табыу, нәҫелдәре менән аралашыу үтә лә ҡиммәт. Былтыр Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Көҙәш ауылында күренекле дәүләт эшмәкәре Хафиз Ҡушаевтың тыуыуына 130 йыл тулыу айҡанлы ҙур сара үтте. Ул сарала Х. Ҡушаевтың туғандары ла ҡатнашты. Уның Ҡәйүм тигән ҡустыһы хәтирәләр яҙып ҡалдырған икән. Шул хәтирәләрҙе ейәнсәре ташҡа баҫтырып сығарған. Был хәтирәләр бик тә ҡыҙыҡлы, сөнки унда Хафиз Ҡушаев һәм уның арҡаҙаштары, милли хәрәкәт эшмәкәрҙәре, Н. Таһиров, Х. Ғәбитов, М. Мортазин, Х. Сәғәҙиев, М. Смаҡов һәм башҡалар тураһында ҡыҙыҡлы иҫтәлектәр яҙылған. Х. Ҡушаев үҙенең ҡустыһы (ун йәшкә кесе, икенсе әсәнән) Ҡәйүмде үҙе менән ҡуша алып, Стәрлелә, Өфөлә һуңынан Мәскәүҙә уҡытҡан. Был хәтирәләрҙе уҡып һуш алынды, милли хәрәкәт эшмәкәрҙәренән ун биш кеше телгә алынған. Минең хеҙмәтем рәсми документтарҙан торһа, ә ул ағаһының кемдәр менән, нисек аралашҡанын бала күҙлегенән һүрәтләгән. Унда Нуриәғзәм Таһировтың (Хафиз Ҡушаевтың яҡташы) ҡыҙҙары тыуғас, нисек итеп исем ҡушыуҙары ла, Мәскәүҙә беҙҙең интеллигенцияның ҡалай йәшәүе лә тәфсирләнгән. Муса Мортазиндың ҡустыһы менән бергә уҡыуын да телгә алған. Мортазин да туғанын янына алып уҡытҡан икән, аҙаҡ Мәскәүгә эшкә киткәс тә ҡалдырмаған. М. И. Калининдың 1923 йылда Өфөгә килеүен дә көтөлмәгән яҡтан аса Ҡәйүм бабай. Сәйәсмәндең Опера һәм балет театрында съезда сығыш яһағанын беләбеҙ. Ә бына: “Ул килгәс Өфөлә торманы, вокзалда, үҙ вагонында йәшәне, бында уны ҡышҡыһын янғын һүндереү машинаһы менән йөрөттөләр. Ағайым (Хафиз Ҡушаев), республика етәксеһе булараҡ, уны ҡунаҡҡа саҡырҙы, иҙәнгә ашъяулыҡ йәйеп, бишбармаҡ ултыртты, юрамал ҡалаҡ һалмай, ҡул менән ашағыҙ, тине. Мыйыҡлы ағай булдыра алмайым тип шаяртты, аҙаҡ өҫтәлгә ултырып ҡунаҡ булдылар”, – тигән һымаҡ тере хәтирәләрҙе архивтан табып булмай.\n– Ҡатмарлы ваҡиғалар солғанышында ла шәхестәребеҙҙең туғандарын онотмауы, уларҙы ҡайғыртырға тырышыуы һоҡландыра. Ҡәрҙәшлек халҡыбыҙҙы көслө иткән сифаттарҙың береһе шул. Икенсе йүнәлеш ошо китапҡа ингән исемдәрҙе мәңгеләштереү, ауылдаштары, туғандарына танытыу тигәйнегеҙ.\n– Халыҡҡа аңлатыу кәрәк, мәғлүмәт булһа, ул уны үҙе күтәреп ала. Яңыраҡ Татарстанға, Миңзәлә башҡорттарына барып ҡайттыҡ. Башҡортостан автономияһын төҙөүҙең инешендә торған шәхесебеҙ Илдархан Мутиндың туғандары Аҡтаныш районы Таҡталасыҡ ауылына саҡырҙы. Баҡтиһәң, нимә генә булһа ла, йәнле һөйләш үҙгәрмәй икән, Миңзәлә яғы башҡорттары бөгөн үҙҙәрен татар тип йөрөһә лә, телмәрҙәренән үҙенсәлекле өндәребеҙ юйылмаған. Ҡазан татарҙары уларҙан “Миңҙәләнең ҡыҙыл быҙауы” тип тә шаярта икән, йәғни миңзәлә башҡорттарының телмәрендә ҙ өнө булыуына төрттөрәләр. Туғандары менән аралаштыҡ. Был йүнәлеш – шәхестәребеҙҙе танытыу – үтә лә мөһим. Бөгөн һәр ауылда Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡандарҙың исемлеге яҙылған һәйкәл бар, ветерандар тураһында беләбеҙ. Ә ҡайҙа беҙҙең автономия тип йөрөгән башҡорт ғәскәре һалдаттарының исемлектәре? Һуң, тап шул милли ғәскәр һалдаттары утты-һыуҙы кисеп, сикһеҙ ыҙалар менән автономия яулаған даһа. 1919 йылдың февралендә ғәскәребеҙ булған өсөн генә Совет власы, тимәк, Башҡортостан автономияһы бар, хөкүмәте эшләй, уның менән һөйләшергә кәрәк ти, ғәскәр булмаһа автономияны танымаҫтар ине.\n– Ысынлап, һеҙҙең “Бәйләнештә”, фейсбук интерфейстарына һалған яҙмаларығыҙ күптәрҙең күҙен аса. Йыш ҡына комментарийҙарҙа ҡыҙыу бәхәстәр ҙә күҙәтелә. Ә бына ябай кеше өсөн тап шул үҙбилдәләнеш өсөн көрәш йылдарына бәйле документтарға юл асыҡмы?\n– Теләгән кеше архив документтарында эҙләнә ала. Әммә әҙер исемлектәр юҡ, сығанаҡтар әҙ. Китабыма ингән иң билдәле шәхестәр хаҡындағы мәғлүмәттәр ҙә, хатта бөртөкләп, ун биш йыл дауамында йыйылды, ә ябай һалдаттар тураһында белешмә табыу тағы ла ҡатмарлыраҡ. Йыйынтығымда алтмыш кешегә арналған энциклопедик мәҡәләнән тыш, документтарҙа осраған 200 кешенең исем-шәрифен, билдәле булғанса биографияһын да биргәнмен. Ул исемлектән туғандарын таныусылар ҙа табылып тора.\n– Йөҙ йыл – ике быуын ғүмере генә, уйлап ҡараһаң, хәтерҙең шулай тиҙ юйылыуы шаңҡыта…\n– Шуның өсөн батырҙар иҫтәлеген мәңгеләштереп өлгөрөргә кәрәк, был йәһәттән боҙ ҡуҙғалды һымаҡ. Мәҫәлән, Муса Смаҡов тураһында яҙып сыҡҡайным, аҙаҡ (Мәләүез ҡоролтайына “Афарин!” тиергә кәрәк) 2017 йылда уҡ уға Мәләүез районы Муса ауылында таҡтаташ ҡуйҙылар. Шунан Стәрлетамаҡтан тыуған яҡты өйрәнеүсе Ришат Әсмәнди әров Муса Смаҡовтың фотографияларын, документтарын, биографияһын алып килде. Кемдер ҡәҙерләп һаҡлаған бит шуларҙы, мәле еткәнен көткән. Бына мин китапта яҙғандан тыш әле был бер биографияға ғына күпме мәғлүмәт өҫтәлде. Милли хәрәкәт эшмәкәрҙәренә арналған хәтер таҡтаһын башлап Ырымбур өлкәһендә, Яңы Сергиевка районы Мерәҫ ауылында Сәғит Мерәҫов менән Кәрим Иҙелғужинға асҡайныҡ. Хәҙер улар яйлап төрлө яҡта күбәйә бара, асылда, ундай таҡтаташ һәр ауылда булырға тейеш! Сөнки китапҡа яҙылған мәғлүмәт һәр бер кешегә лә барып етмәй. Ә бына ауылдаштарҙан кемдер автономия төҙөүҙә ҡатнашҡанын белеү бөтөнләй икенсе хистәр уята, кеше тарихтың үҙенә ҡағылышлылығын тоя, ҡыҙыҡһына башлай. Беҙгә мәктәптә Башҡортостан тарихы уҡытылманы бит, бөтә ваҡиғалар Мәскәү тирәһендә йә сит илдә бара, нисек улай ул, тип аптырай торғайным. Баҡтиһәң, беҙҙең ата-бабалар ҙа шул ваҡиғалар солғанышында булған, ул хәлдәр китаптағы тарихҡа параллель барған. Бына ауылымдың муллаһы Заһит Аллабирҙиндың (былтыр Үрге Сәлимдә уның исемендәге таш ҡуйҙыҡ) Зәки Вәлидиҙең әүҙем көрәштәше булыуы асыҡланды. Иң ҡыҙығы шунда: 1917 йылдың апрелендә әле ул, Түңгәүер улысы башҡорттары исеменән IV Рәсәй Думаһының рәйесе М. В. Родзянконы батша власы ҡолатылыуы менән ҡотлаған. Күҙ алдына килтерәһегеҙме, ниндәйҙер бер ауыл муллаһы, Йылайырҙан Орскиға ат егеп барып, Санкт-Петрбургка Дума рәйесенә телеграмма һуҡҡан. Шул уҡ 1917 йылдың көҙөндә, Башҡорт мәркәз шураһының бойороғо буйынса, Үрге Сәлим ауылында Заһит мулла бер нисә улыс вәкилдәрен йыйып (түңгәүер, үҫәргән башҡорттарын), үҙебеҙҙең депутаттарға, Зәки Вәлиди, Шәриф Манатовтарға тауыш бирер кәрәк тип, улыс-ара йыйын үткәргән. Бындай зиһенле, рухлы муллалар күп булған, улар һәр төбәктә халыҡты йыйып агитация үткәреп, автономияға нигеҙ әҙерләгән. Зәки Вәлиди ана шундай кешеләргә таянған. Был мәғлүмәттәр рәсми документтарҙа, үкенескә күрә, осрамай, ә хәтирәләрҙә ҡалған.\n– Беренсе булып ғәскәр туплап, автоном хөкүмәт талап иткән халҡыбыҙҙы Рәсәй федерализмына нигеҙ һалыусы милләт, тиҙәр. Был ваҡиға нимәгә нигеҙләнгән? Ни өсөн тап башҡорттар? Халҡыбыҙ рухи яҡтан өлгөрөп, берәй төрлө әҙер булғанмы быға, тарихи артылыш һайын дәүләтселеккә ынтылыш, үҙеңде эстән тиңдәр менән тиң күреү ҡайҙан килә? Ауыл муллаһының Дума рәйесен ҡорҙаш күреп, телеграмма биреүе лә бит шул шул эске бөтөнлөк, үҙбаһаның юғарылығынан, шулаймы? Тимәк, кешеләрҙә нимәгәлер ышаныс, таяныр нәмә барлығына инаныс булған?\n– Дәүләтселек борондан халҡыбыҙың ҡанына һеңгән тойғо. Был хаҡта Зәки Вәлиди ҙә яҙа, ул бит һауанан килмәгән, революция тыуғас, тота килеп йыйылып, беҙгә автономия кәрәк тип хәл итмәгәндәр. XIII быуатта төйәгебеҙгә килгән монах Иоганка “царь Баскардии” тип, башҡорт хандарының династияһы хаҡында яҙа бит. Рус дәүләтенә ҡушылғанда ла Алтын Урҙанан килгән эске үҙидара принцибын шул килеш ҡалдырып, жалованный грамота алғанбыҙ. Аҫаба статусы үҙгәрмәгән, шулай уҡ Алтын Урҙа осоронда булған бурыстар, йәғни хәрби хеҙмәт һәм яһаҡ түләү ҙә ҡалған. Батша власы нығынғас, үҙгәрештәр булған, әлбиттә, ерҙе тартып алыуҙар, шул нигеҙҙә ихтилалдар, әммә, ниндәй кимәлдә булһа ла, аҫабалыҡ хоҡуғы 1917 йылға тиклем килеп еткән һәм батша хөкүмәте лә уны таный. Батша власы юҡҡа сыҡҡан, яңы шарттарҙа башҡорт халҡы Рәсәйҙең яңы власы менән үҙ-ара мөнәсәбәттәр булдырған. Хәҙер инде аҫабалыҡ хоҡуғы, эске үҙидара, Башҡортостан автономияһы рәүешен алған. Рәсәй составында XIX быуат уртаһына тиклем кантондар башҡорттан ҡуйылып, иррегуляр милли ғәскәребеҙ ҙә булғас, болғанышлы мәлдә нимә эшләргә тигән һорау тыуғанда башҡорттар, әлбиттә, элекке статусты ҡайтарыу яғын күтәреп, 1865 йыда юҡҡа сығарылған милли ғәскәребеҙҙе тергеҙергә кәрәк тигән. Шул ғәскәрлек традициялары булыуы арҡаһында 1918 йылда граждандар һуғышы башланып, мобилизация иғлан ителгәс, башҡорттар дәррәү милли ғәскәргә туплана.\n1917 йылда батша власы юҡҡа сыға ла, башҡорт халҡына хоҡуҡи хәлен яңынан раҫлатырға кәрәк була, ике-өс йыл эсендә боларыштар үтеп бөткәс яңы шарттарҙа яңы статус алына. Автономияны таныған Совет власы 1990 йылда тарҡалғас, шул уҡ ситуация ҡабатлана: 1917 йылда автономия иғлан ителһә, 1990 йылда декларация иғлан ителә. Улар икеһе лә бер үк нәмә, һәм 1919 йылда килешеү төҙөлһә, 1994 йылда ла мөнәсәбәттәрҙе яйлаған документҡа ҡул ҡуйыла.\n– 1994 йылдағы ул килешеү 1919 йылдағы килешеүҙәрҙе автомат рәүештә юҡҡа сығарған булып сығамы инде?\n– Эйе, Совет власы бөткән бит. Ғәмәлдә 1919 йылғы килешеүҙе 1920 йылғы ҡанун уҡ юҡҡа сығара. 1920 йылда Совет хөкүмәте бер яҡлы ғына “О государственном устройстве БАССР” тигән декрет ҡабул итә, унда 1919 йылғы килешеү буйынса бирелгән иҡтисади, сәйәси хоҡуҡтарҙың күбеһе тартып алына.\n– Йөҙ йыл элек, һынылыш осоронда, башҡа халыҡтар үҙҙәрен нисек тотто икән?\n– 1918 йылда Ҡазанда ла мобилизация иғлан итеп ҡарайҙар, әммә кеше йыя алмайҙар, ул хәлде аңларға ла була, ғәскәрлек традициялары булмай, унда сауҙагәрҙәр, крәҫтиәндәр. Башҡорт халҡы шундуҡ милли ғәскәр, территориаль автономия тиһә, татарҙар милли-мәҙәни автономия хаҡында уйлаша, сөнки дәүләтселектәре булмаған. Һәр кем нимәне белгән, шуға таянған, хатта күршеләребеҙҙең территориаль исемдәре лә Иҙел-Урал тип алынған, Татарстан тигән төшөнсә булмаған, ә Башҡортостан тигән һүҙ алдан йәшәгән, Бабич юҡҡа ғына “Башҡортостан-Гөлбостан” тип яҙмаған бит.\n– Улай булғас, ни өсөн ғәскәрселек йолаларына таянып Оло Башҡортостан идеяһын үткәрә алмағандар?\n– Былтыр март айында Борай районы Борай ауылында Борай кантоны автономияһының йөҙ йыллығына бағышланған саралар үткәрҙек. 1917 йылда автономияны иғлан иткәс, Башҡортостан хөкүмәтен ойштороусылар бөтә төбәктә лә бер юлы еңел генә автономия индереп булмаясағын аңлап, уны ике этапта эшләргә булалар. Кесе Башҡортостан һәм Оло Башҡортостан проекттары тыуа. 1917 йылда ҡоролтайҙа тәүҙә Бәләкәй Башҡортостан сиктәрендә автономияны тормошҡа ашырырға ҡарар итәләр һәм баяғы яңыртылған кантондар ойошторола. Ә инде 1918 йылдың башында, ғинуарҙа уҡ, Миңзәлә, Бәләбәй, Бөрө, Стәрлетамаҡ өйәҙҙәре башҡорт ҡоролтайҙары үткәреп, рәсми рәүештә ҡарарҙар ҡабул итеп, ана шул Көнбайыш Башҡортостанды, йәғни Оло Башҡортостанда автономияны ғәмәлгә ҡуйырға уйлайҙар. Әммә 1918 йылдың февралендә, ошо ҡоролтайҙар үтеп торған мәлдә, большевиктар Башҡортостан хөкүмәтен ҡулға алалар. Әлшәйҙә йыйылған Бәләбәй өйәҙе башҡорттарының съезын большевиктар ҡыуып тарата. Шуға ул процесс туҡтап ҡала, әммә ошо мәлдә Борай башҡорттары күтәрелә. Улар Башҡортостан автономияһы өсөн хәрәкәттә әүҙем ҡатнашҡандар. 3-сө Башҡорт ҡоролтайынан ҡайтҡас Борай башҡорттары, тиҙҙән Башҡортостан автономияһына ҡушылабыҙ, тип көтөп торғандар. Әммә тарих шулай хәл киткәс, үҙҙәре инициативаны ҡулға алып, большевиктарға баш күтәреп, Борай ауылында Борай башҡорт кантонын иғлан итәләр. Борай башҡорт милли шураһын ойоштороп, тирә-яҡтағы ете волосты берләштерәләр, был үҙе бер кантонға әйләнә. Быға тиклем Башҡортостан автономияһында 9 кантон ойошторолһа, Борай кантонын унынсыһы тип атарға була. Беҙ Борай башҡорт кантоны – автономиялы район тип, бер ай тирәһе большевиктарға буйһонмай торалар. Шунан Өфөнән ғәскәр килеп уларҙы тарата. Бер нисә йылдан һуң, граждандар һуғышы бөткәс, шул яҡтан, Бүздәк районы Аҡтау ауылынан сыҡҡан күрелекле башҡорт эшмәкәре Муллаян Халиҡов, хөкүмәт рәйесе булараҡ, 1921 йылда Оло Башҡортостан мәсьәләһен йәнә күтәрә. Ул хатта Ыҡ буйындағы Миңзәлә, Аҡтаныш, Зәй яғы башҡорттарын да ҡушыу тәҡдимен индерә, әммә ул идеяны үҙәк власть кире ҡаға, сөнки был мәлдә инде улар Татар АССР-ына индерелгән була. Яңыраҡ 1921-1922 йылдарҙағы гәзиттә тағы бер фактҡа юлыҡтым. Әхмәҙулла Бейешев тигән милли хәрәкәт эшмәкәре, ул да ул мәлдә партияның секретары була, беҙ 1919 йылда, килешеү мәлендә Оло Башҡортостан мәсьәләһен күтәргәйнек, әммә унда барғас большевиктар менән һуғыш бөткәнсе тип, был мәсьәләне ҡалдырып торорға һөйләштек, шуға бәләкәй Башҡортостан сиктәрендә генә автономияны булдырҙыҡ, тип яҙа. Тимәк, 1919 йылда ла Оло Башҡортостан мәсьәләһе күтәрелгән булған.\n– Ысынлап та, дәүләтселек өсөн көрәштә ул осорҙа көнбайыш башҡорттары бик әүҙем булған. Бөгөн, ул яҡ башҡорттарҙың диалектын үҙебеҙҙекеләр үк, татарса бит тип, ҡабул итмәй аптыратҡан ситуацияла, был бер аҙ аптырата ла, һәм милли аң үҙгәрһен өсөн күп кәрәкмәй икәнен дә иҫбатлай әлеге хәл. Ә бит Зәки Вәлиди ҙә, милли ғәскәргә иң тәүҙә Шаран башҡорттары килеп ҡушылды, тип яҙған, мәҫәлән. Көньяҡ-көнсығыш хәлдәренә лә туҡталайыҡ, Туҡ-Соран кантоны мөхтәриәт тип ныҡ тора, шуға уларҙы, уҫал башҡорттарҙы, Башҡортостандан айырғандар тигән фекер йәшәй.\n– Ялан кантоны беҙҙән 1922 йыл китә, Туҡ-Соран 1926 йылда, шунан 1934 йылда Арғаяшты ла айыралар. Сәбәптәр табыла инде, большевиктар ҙа хәйлә рәүешендә эшләйҙәр бит инде, Өфө губернаһын Башҡортостанға ҡушыу декреты сығарыла ла, шул уҡ ҡарар менән Ялан кантоны Силәбегә бирелә. Быға ҡаршы Ялан кантонынан мөрәжәғәттәр ныҡ булған, ҡаршы сыҡҡандар. Артабан Туҡ-Соран башҡорттарына ла сират етә. Улар ҙа беҙҙе Башҡортостандан айырмағыҙ тип күп тапҡырҙар Мәскәүгә яҙғандар, әммә улар Ырымбур өлкәһе ҡарамағына күсә. 1928 йылғы Башҡортостан картаһын ҡараһаң, республиканың көньяҡ сиктәре Орск ҡалаһына етә яҙған, хатта Орск-Ырымбур тимер юлының ҡайһы бер урыны Башҡортостан аша үткәнлеге күренә. Һуңынан был ерҙәр Башҡортостандан алынып Ырымбур өлкәһенә бирелә. Нимә генә тиһәк тә, юғалтыуҙар һәм табыштар үрелеп килеп, оло тырышлыҡтар күрһәтелеп, азатлыҡ юлында сикһеҙ ҡорбандар бирелеп, һөҙөмтәлә, төп майҙан барыбер Башҡортостанға ҡалған.\n–1919 йылда беҙ Башҡортостан автономияһының йөҙ йыллығын байрам итәбеҙме, әллә БАССР-ҙыҡы булып сығамы ул?\n– Үҙәк власть өсөн Республиканың ойошторолоу датаһы, әлбиттә, 1919 йыл. Әммә 1919 йылды мин 1917 йылда башланған Башҡортостан дәүләтселеген ойоштороу процесының логик рәүештә тамамланыуы, тип атар инем, йәғни үҙәк власть тарафынан танылыуы. Шуға күрә, бында ике датаны ла инҡар итергә ярамай, тип уйлайым, 1919 йылғы Килешеү беҙҙең өсөн мөһим тарихи ваҡиға, сөнки Башҡортостан хөкүмәте, үҙәк Совет власы менән килешеү нигеҙендә үҙ автономияһын танытыуға өлгәшкән, нишләп әле беҙ унан, тарихтан баш тартырға тейешбеҙ? Башҡортостан Республикаһы Килешеү нигеҙендә төҙөлгән Рәсәйҙәге берҙән-бер республика. Тағы шуны иҫтән сығарырға ярамай, 1917 йылда әле Рәсәйҙә легитим үҙәк власть булмай, большевиктарҙы ярты Рәсәй танымай, уны сит илдәр ҙә танымағас, әлбиттә, Башҡортостан хөкүмәтенә килешеү төҙөп мөнәсәбәттәр урынлаштырырлыҡ власть булмай, большевиктар үҙҙәре лә был милли мәсьәләгә еңел ҡарай. Ә инде 1919 йылда ни өсөн килешеүгә барыуҙары Зәки Вәлидиҙең “Хәтирәләр”ендә яҙыла, ул беҙгә, донъя лидерҙары Совет власын таныны тигән хәбәр килеп етте, ти. Эйе, 1917 йылда Башҡортостан автономияһы иғлан ителә, 1918 йылда ошо автономия тулы көсөнә эшләй башлай, 1919 йылда инде үҙәк Совет хөкүмәте Башҡортостан мөхтәриәтен таный, раҫлай һәм рәсми рәүештә төбәгебеҙ Башҡортостан Совет Республикаһы тип нарыҡлана.\n– Бөгөнгө көндә йөҙ йыл дәүләтселеге булған халҡыбыҙҙың артабанғы үҫешен нимәлә күрәһегеҙ, беҙ үҙебеҙҙе ҡайһы яҡтан көсәйтергә тейеш?\n– Бында һаман да Зәки Вәлиди яҙып ҡалдырған һүҙҙәр актуаль: мәғариф, ғилем алыу. Иң мөһиме йәштәр төрлө яҡтан белемле булырға тейеш, шуға бер нәмә лә етмәй. Иғтибар итегеҙ әле, милли хәрәкәт башында кемдәр торғанын ҡараһаҡ, шуға инанабыҙ. Унда ла ябай кешеләр булмаған, хөкүмәт рәйесе Муллаян Халиҡов – Ҡазан университетының юридик факультетын тамамлаған тәжриәбле юрист, Бикбовтан һуң хөкүмәт рәйесе Мөхәмәтхан Ҡулаев – Ҡазан университетының медицина факультетын бөткән, юғары белемле эшмәкәр. Зәки Вәлиди үҙе ниндәй ҙур белемле кеше, мәҙрәсә тамамлаған, Ҡаҙан университетында лекциялар тыңлаған, Шәриф Манатовты ҡарайыҡ, Санкт-Петербургта, институтта уҡыған, Харис Йомағолов революцияға тиклем Мәскәү ауыл хужалығы институтында белем алған. Күреүегеҙсә, ул саҡта дәүләтселекте башҡорттоң интеллектуаль элитаһы нигеҙләй. Шуның өсөн, әгәр бөгөнгө көндә яңы үрҙәр алабыҙ тиһәк, иң беренсе зиһен үҫешенә ынтылырға, белем алырға кәрәк.\n– Ғалим кешегә туҡтауһыҙ уйланыу, фекер ебен һүтеү фарыз. Тарихсы бит туҙҙырылған пазлдарҙы йыйған уйынсы кеүек. Интуицияһыҙ ҙа булмайҙыр?\n– Темаға инеп, күберәк шул турала уйланып, шуны өйрәнә башлаһаң, фекер, яйлап-яйлап йыйылып, төйнәлә башлай. Мәғлүмәтте ни тиклем күберәк кеше ишетһә, белһә, уның тағы ла күбәйере, артыры ла билдәле. Алда һөйләп киттем бит, китап сыҡҡас, шәхестәребеҙҙең байтаҡ туғандары, таныштары табылып, әллә күпме яңы мәғлүмәт бирҙеләр тип. Ә инде һуңынан, табылған өлөштәрҙән пазл йыйғанда, һеҙ әйтмешләй, интуиция, тойомлау килә.\nИрек һөйөү һәм шул уҡ ваҡытта башҡалар ҙа азатлыҡҡа хаҡлы тигән хөрмәтле ҡараш, ҡоллоҡ психологияһынан ытырғаныу беҙҙең халыҡ менталитетына хас. Хатта, тарихтан билдәле булыуынса, байтаҡ милләттәрҙең үҙбилдәләнеш өсөн көрәш юлында юлбашсылар булып башҡорттар торған. Урта Азиялағы күп кенә төрки халыҡтарҙың тәүге хөкүмәт составтарында башҡорт ир-азаматтары булыуы (был хаҡта З. Вәлидиҙең “Хәтирәләр”ендә ентекләп яҙылған), күрше Татарстан Республикаһының да Башҡортостан тәжрибәһен ҡулланып төҙөлөүе, ғөмүмән, СССР-ҙағы тәүге автономия булараҡ халҡыбыҙҙың ошо юлдағы эшмәкәрлеге Рәсәйҙә Федерализмға нигеҙ һалыуы хаҡында ла хәбәрҙарбыҙ. Әммә был юҫыҡта өйрәнәһе тәрәнлектәр, асылаһы нәмәләр бик күп әле. Мәҫәлән, бер нисә йыл элек “Ағиҙел” журналында Сабир Шәрипов тәржемәһендә яҡут халҡын азатлыҡ өсөн көрәш юлына күтәргән Баишев фамилиялы кеше тураһында документаль әҫәр баҫылғайны. Ошоноң кеүек сит яҡтарҙа ла ҡәрҙәштәребеҙ тарихында әһәмиәтле урын биләгән ҡаһармандарыбыҙ ҙа аҙ түгел бит.\nТамырҙарҙы өҙмәй, унан һут алып йәшәргә тырышыу, шул уҡ ваҡытта һәр ваҡыт үҙ-үҙеңә ышанып, яңы артылышҡа ынтылыш, үҙенең артынан башҡаларҙы ла әйҙәү – милләтебеҙҙең ҡанында.\nАртылышҡа ынтылыш ул күсмә ҡәүем ише урын алмаштырыуҙы көҫәгән төшөнсә түгел, юҡ, беҙ аҫаба, ул – йәшәү сифатын яҡшыраҡ итеү, рухты нығытыу, үҙеңде тиңдәр араһында тиң итеп, яңы сифатта асырға һәм шул уҡ ваҡытта яңы күңел бейеклегенә талпыныу.\nАртылышҡа ынтылыш яңы белемдәргә, прогресҡа тартылған тынғыһыҙ кешеләргә хас сифат. Тап ошо һыҙат әңгәмәсем Азат Шәкирйән улын да эҙләнеүҙәргә этәрә. Ғалимыбыҙҙан шул дәүерҙе тағы нығыраҡ аңларға ярҙам иткән яңы асыштар көтөргә лә хаҡыбыҙ барҙыр. Уға илһамлы, изгелекле хеҙмәтендә уңыштар теләйек! Әйткәндәй, китаптар хәҙер, ҡыҙғанысҡа күрә, ҙур тираж менән баҫылмай, кемдәр был юҫыҡта ентеклерәк мәғлүмәт алырға теләй, Азат Ярмуллиндың социаль селтәрҙәге битләүҙәренә лә күҙ һалһын. Унда байтаҡ милли эшмәкәрҙәр тураһында ғына түгел, ғөмүмән, шул осорға бәйле күп кенә ваҡиғалар хаҡында айырым материалдар менән танышырға була.


Материалы за Ноябрь 2016 года » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Материалы за Ноябрь 2016 года\nКиноға төшкән яҡташыбыҙ21.11.2016\n«Тәүҙә шаярыу, бының булыуы мөмкин түгел, тип ҡабул иттем тәҡдимде»... Йәй аҙағында булған ваҡиғаларҙы иҫенә төшөргәндә Таһир Танатов йәнә бер янып-ярһып китә. Шулай булмай, һәр кемгә фильмға төшөргә тәҡдим яһамайҙар бит. Ә бына яҡташыбыҙға мәктәптә уҡып йөрөгән сағында уҡ киноактер ролен һынап ҡарау бәхете тейгән.\nТаһир Танатов Учалы ауылы Башҡорт гимназияһының 9-сы класында белем ала. Өс йыл элек ул мәктәптә әүҙем эшмәкәрлек алып барған «Бөҙрәкәй» өлгөлө балалар театрына йөрөй башлай. Етәкселәре - Гөлдәр Хәкимова. Театр бына инде нисәнсе йыл рәттән «Урал батыр» республика йәш сәсәндәр конкурсында алдынғы урындарҙы биләүе менән билдәле. Быйыл да Бөрйән районында уҙған ярышта 28 команда араһынан «Бөҙрәкәй» беренсе урынды алыуға өлгәште. Еңеү яулауҙа Таһирҙың өлөшө тос, сөнки тап ул төп ролде - Урал батыр образын башҡара бит. Ошонда йәш актер Сибай режиссеры Айгиз Ғабдуллин менән осраша. Таһирҙың сәхнәләге уйыны менән хайран ҡалған режиссер уны үҙенең «Серле бүләк-2» фильмында төшөргә саҡыра. Тәүҙә егет тәҡдимгә ышанып етмәй.\n«Аҙна һайын приз»17.11.2016\nХөрмәтле гәзит уҡыусыларыбыҙ, 15 сентябрҙән 2017 йылға ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу кампанияһы башланыуы хаҡында иғлан иткәйнек инде. Хаҡтарҙың төшөүен дә һөйөнсөләнек. Шулай ҙа тағы бер иҫегеҙгә төшөрөп үтәйек: 6 айға гәзитебеҙгә яҙылыу хаҡы - 767 һум 16 тин, 1 йылға - 1390 һум 27 тин. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм I, II төркөм инвалидтары өсөн 6 айға - 709 һум 68 тин, 1 йылға - 1275 һум 41 тин.\nӘ 13 октябрҙән 23 октябргә тиклем ваҡытлы матбуғатҡа яҙылыу декадаһы үткәрелә. Был осорҙа хаҡтар тағы ла осһоҙораҡ. 1 айға «Яйыҡ»ҡа яҙылыу хаҡы ни бары 115 һум 7 тин. 6 айға - 690 һум 42 тин, бер йылға - 1251 һум 24 тингә генә төшәсәк. Өлгөрөп ҡалығыҙ, дуҫтар!


“Кеше эҙләнеүҙән, үҫештән туҡтарға тейеш түгел...”\n15 Сентябрь , 13:55\nАҙым һайын сауҙа нөктәләре булып, кәштәләр тауарҙан һығылып торһа ла, бөгөн күп нәмәгә ҡытлыҡ осоронда йәшәйбеҙ. Барыһы ла матди байлыҡҡа ғына ҡайтып ҡалмағанлығын көндән-көн нығыраҡ төшөнәбеҙ. Баҡһаң, киң ҡарашлы иҡтисадсыларҙы ла был һорау күптән борсой һәм улар ошо замана проблемаларынан сығыу юлдарын күптән эҙләйҙәр, тәжрибәләр үткәрәләр икән.\nАҙым һайын сауҙа нөктәләре булып, кәштәләр тауарҙан һығылып торһа ла, бөгөн күп нәмәгә ҡытлыҡ осоронда йәшәйбеҙ. Барыһы ла матди байлыҡҡа ғына ҡайтып ҡалмағанлығын көндән-көн нығыраҡ төшөнәбеҙ. Баҡһаң, киң ҡарашлы иҡтисадсыларҙы ла был һорау күптән борсой һәм улар ошо замана проблемаларынан сығыу юлдарын күптән эҙләйҙәр, тәжрибәләр үткәрәләр икән. Быны беҙ, иҡтисад фәндәре кандидаты, БДУ-ның Нефтекама филиалы директоры Азат Әдиф улы ФӘТТӘХОВ менән һөйләшкәндә тағы ла нығыраҡ инандыҡ.\n– Һеҙ киң тармаҡлы шәхес. Бала саҡта кем булырға хыялландығыҙ?\n– Атайым – инженер, әсәйем – уҡытыусы. Малайҙар, ғәҙәттә атаһына оҡшарға тырыша бит. Мин дә шулай инем. Уның юлынан китергә теләнем. Тик үткән быуаттың туҡһанынсы йылдар башында заманалар ныҡ ҡына үҙгәреп, эшсе халыҡҡа ҡарата ҡараш икенселәнде. Шуға ла, һөнәр һайлау ваҡыты еткәс атайым: “Улым, ике апайың кеүек йә иҡтисадсы, йә юрист булырға тырыш”, – тине. Ул осорҙа ошо ике һөнәргә һорау ҙур ине. Уның әйткәндәренә ҡолаҡ һалдым.\nИҡтисадсы һөнәрен һайлауыма бер ваҡытта ла үкенгәнем булманы. Юғары уҡыу йортон тамамлау менән ВУЗ системаһында эшкә ҡалдым. Ун һигеҙ йыл арауығында өлкән уҡытыусы, доцент, декан урынбаҫары, проректор дәрәжәләренә күтәрелдем. 2019 йылдан БДУ-ның Нефтекама филиалы директоры вазифаһындамын. Унда 2008 йылдан алып йөрөп уҡыттым. Күрәһең, шул ваҡытта унда эшләгән хеҙмәттәштәрем мине ниндәй эшсе, шәхес булараҡ һынап, ҡарап йөрөгәндәрҙер, тип уйлайым. “Беҙҙең уҡыу йортон күтәреү өсөн һинең кеүек етәксе кәрәк”, – тигәс, риза булдым.\nУҡытыусыға уҡып ҡына был һөнәрҙең нескәлектәренә төшөнөп бөтөү мөмкин түгелдер. Бар булмышың менән мөғәллим булғанда ғына ыңғай һөҙөмтәләргә ирешергә, уҡыусылар, студенттар менән уртаҡ тел табырға була. Ул – тәбиғәттән бирелгән һәләттер тип уйлайым. Утыҙ йылға яҡын студенттарға белем бирәм. Әле ваҡытым тығыҙ булыуға ҡарамаҫтан, дәрестәр алып барам. “Ул насар уҡый, тәртипһеҙ”, – тип үҙҙәренең уҡыусыларын яманлаған уҡытыусылар менән бер ваҡытта ла килешә алманым, алмаясаҡмын да. Һәр береһенә айырым иғтибар булһа, иң өмөтһөҙ тип һаналған йәш кешенән дә бынамын тигән белгес, йәмғиәткә файҙалы шәхес тәрбиәләргә мөмкин. Мәғариф системаһында эшләгән һәр кем ошо хаҡта онотмаһын ине.\n– Юғары уҡыу йортонда нисә факультет бар?\n– Өсәү. Инженер-техник, хоҡуҡ һәм иҡтисад факультеттарында буласаҡ белгестәр әҙерләнә. Киләсәктә филология һәм журналистика факультеты ла асылыр тигән өмөттәбеҙ. Сөнки йәш быуын араһында был йүнәлеш буйынса ла ҡыҙыҡһыныусылар күп. Заманаһы шундай, һәр икенсе йәш кеше блогер булырға хыяллана. Ә социаль селтәрҙәрҙә халыҡты ҡыҙыҡһындырыр, үҙеңдең ауыҙыңа ҡаратыр өсөн, иң тәү сиратта матур итеп һөйләргә, хатаһыҙ итеп яҙырға кәрәк. Шуға ла, был факультеттың бөгөнгө көндә әһәмиәте ҙур тип уйлайым.\n– Әйткәндәй, БДУ-ның Нефтекама филиалы менән берлектә колледж да бар. Унда күпселеген туғыҙынсы синыфты тамамлаған уҡыусылар киләме?\n– Күпселек шулай. Ул 2020 йылда асылды һәм бөгөнгө көндә Пермь, Удмуртия, хатта Ханты-Мансиҙан да килгән студенттар бар. Юғары уҡыу йорто менән берлектә булғас, унда белем алыуҙарына һәр береһе ғорурлана. Ғәҙәттә, уларҙың күбеһе колледжды тамамлағас, үҙҙәре уҡыған предмет буйынса белемдәрен артабан камиллаштырыу теләге булһа университеттың өсөнсө курсынан уҡый башлайҙар.\nҒәҙәттә, бында киләсәктә БДИ тапшырырға үҙенә-үҙе ышанып етмәгән уҡыусылар килә. Был, әлбиттә, урта уҡыу йорттары өсөн яҡшы, сөнки абитуриенттарға ҡытлыҡ булмай. Әммә тап ошо БДИ арҡаһында беҙҙең йәмғиәттә бер нисә проблема ҡалҡып сыҡты.\nБеренсенән, йәш быуындың донъяға ҡарашы үҙгәрҙе. Улар тормошто уйын кеүек кенә ҡарайҙар. Бының сәбәбе аңлашылы ла. БДИ һорауҙары шуға ҡоролған бит. Тест һорауҙарына яуап биргәндә йә отаһың, йә отолаһың тигәндәй. Уйлап, башты эшләтеп ултырырға, уҡытыусы янына барып үҙ фекереңде белдереп ултырырға кәрәкмәй.\nИкенсенән, уҡыусының психикаһын боҙа. Артабан да ике йыл дауамында беҙ өҫтөндә ултырған һымаҡ йәшәп, әгәр ҙә, ҡулыма өлгөргәнлек аттестаты алмай ҡалһам, тип уйланып, борсолғансы, әлбиттә, ул икенсе юлды һайлай. Был инде ауылдарҙа былай ҙа балаларға әҙ һанлы булған мәктәптәргә кластарҙы ҡыҫҡартыу, хатта ябылыу хәүефе янай.\nИҡтисадсы ла, ауыл һәм ҡала тормошон берҙәй белгән кеше булараҡ шуны әйтер инем: беҙҙе ауыл йәшәтә. Ул бөтә икән, киләсәктә өҫтәлебеҙгә тотош химиянан ғына торған аҙыҡ килеп ултырасаҡ, мәңгелек ҡиммәттәр иртән күтәрелгән томан кеүек күҙ асып йомғансы таралып бөтәсәк. Шуға ла, уҡытыусылар: “БДИ тапшыра алмаясаҡһығыҙ”, – тип йәш быуындың теңкәһенә тейгәнсе, иң тәү сиратта үҙҙәренең белемдәрен камиллаштырһындар ине тип әйтер инем.\nБДУ-ның Нефтекама филиалында шулай уҡ “Яндекс. Лицей”ҙа эшләп килә. Ул 2019 йылда асылды. VII – IX класс уҡыусылары төштән һуң килеп уҡыйҙар һәм төрлө заманса проекттар эшләргә өйрәнәләр. Был IT-компетенцияларҙы үҫтереүгә булышлыҡ итә. Лицейҙа уҡыусылар ҙа ошо ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә республика, Рәсәй кимәлендә ойошторолған төрлө конкурстарҙа ҡатнашып үҙҙәрен тик яҡшы яҡтан ғына күрһәтеп өлгөрҙөләр. Уларҙың күптәре ойошмаларҙа стажер йә кесе хеҙмәткәр булараҡ бөгөндән үк эшләй ала тип, ауыҙ тултырып әйтә алам.\n– Утыҙ йыл элек уҡыған студент менән бөгөнгө студент араһында айырмалыҡтар бармы?\n– Һәр быуындың тормошҡа ҡарашы айырыла, әлбиттә. Ҡайһы саҡта йылы менән бер төрлө холоҡҡа эйә булған абитуриенттарҙы күреп йондоҙнамәгә лә ышанып ҡуяһың. Замана йәштәре асыҡтар, ихластар. Үҙ фекерҙәрен күҙгә ҡарап әйтә алалар. Улар ирекле. Шәхес булараҡ үҫешергә теләктәре, ынтылыштары ла ҙур.\nУларға белем алырға ла мөмкинселектәр күберәк. Мәҫәлән, үҙем кандидатлыҡ диссертацияһын яҙған саҡта темама ярашлы материал эҙләп Мәскәүгә барып еттем. Бөгөнгө көндә, хатта уҡыу йортоноң китапханаһына барыусылар ҙа һирәк. Интернеттан ғына ҡыҙыҡһындырған һорауҙарының барыһына ла яуап табырға мөмкин. Беҙ белем алған саҡта бер-ике авторҙың дәреслеге менән генә сикләнһәк, хәҙер аудитория киңәйҙе. Тағы ла, замана студенттары дистанцион форматта бер юлы бер нисә уҡыу йортонда, бер нисә һөнәрҙе лә үҙләштерә алалар.\n– Студенттар уҡыуҙан тыш тағы ла нимәләр менән шөғөлләнәләр?\n– Спорт түңәрәктәре даими эшләп килә. Үҙ театрыбыҙ бар. Әлегә ете әҫәрҙе сәхнәгә сығарҙыҡ. Өсәүһен милли телдәрҙә уйнанылар. Айгиз Баймөхәмәтовтың “Ҡалдырма, әсәй!” әҫәре буйынса ла ҡуйылды. Тамашасы ла, автор ҙа беҙҙең студенттарҙың сығышы менән ҡәнәғәт булып таралды.\nИҡтисад, хоҡуҡ, инженер-техник факультеттарында уҡыусыларға театр түңәрәгенең кәрәге бармы икән, тип уйлаусылар ҙа табылыр. Тәжрибәле педагог булараҡ бының нескәлектәре хаҡында аңлатып киткем килә. Кеше алдында сығыш яһарға оялған студентты комплекстарынан арынырға ярҙам итә. Йәғни үҙен икенсе кеше урынына ҡуйып ҡарап эске хәүефтәренән азат була ала.\nҺәр әҫәрҙе сәхнәгә сығарыр алдынан йөкмәткеһе менән танышырға кәрәк. Был йәш быуынды әҙәбиәтебеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә ҡарата һөйөү, ихтирам тәрбиәләһә, ҡала мөхитендә үҫкән башҡорт, татар, сыуаш милләтенән булған йәштәр сәхнәгә сығыр алдынан туған телдәренең нескәлектәре менән ҡыҙыҡһына башлай, артабан дөрөҫ һәм матур итеп һөйләшергә теләктәре арта.\nҒөмүмән, әҙәм балаһы нисә йәштә, кем булыуына ҡарамаҫтан эҙләнеүҙән, үҫештән туҡтарға тейеш түгел, үҙе өсөн быға тиклем асылмаған яҡтарҙы барлап алға ынтылғанда ғына тормоштоң тәме, ҡәҙере бар тигән фекерҙәмен. Аҡмай ятһа һыу ҙа тәбиғи сафлығын юғалта бит.\n– Һеҙҙе тыуған яғығыҙҙа төҙөкләндереү эштәре менән әүҙем булышҡан, ваҡытлы матбуғат менән дә бәйләнеште өҙмәгән шәхес итеп беләбеҙ...\n– Кесе ватаным Салауат районы Нәсипбаш ауылы күңелемдең бер өлөшөн биләп алған ғәзиз ер ул. Юл төшкән һайын тыуған йортома ҡайтып әйләнергә тырышам. Унда баҡса үҫтерәбеҙ. Йән тыныслығы, дәрт-дарман бирә ул миңә. Үкенескә күрә, күңелде әрнеткән ваҡиғалар ҙа юҡ түгел. Эскелек, эшһеҙлек проблемалары ауылдарҙың нигеҙенә сабылған балта ул. Үҙем иһә ҡулдан килгән тиклем ярҙам итергә тырышам. Мәктәп, ауыл мәҙәниәт йортон йүнәтеү эштәренә булышлыҡ иттем.\nАта-әсәйем алдынғы ҡарашлы кешеләр. Гәзит-журналдар беҙ үҫкән ваҡытта аҙна һайын ҡосаҡ-ҡосаҡ килә ине. Беҙҙең быуын ваҡытлы матбуғат тәрбиәһендә үҫте тиһәң дә һис шаштырыу түгел. Студент саҡта каникулға ауылға ҡайтҡан мәлдәрҙә иртә менән тәҙрәне асып ҡуяла ауылдаштарымдың туған телебеҙҙә, ерле халыҡ диалектында һөйләшкәндәрен рәхәтләнеп тыңлап кинәнә инем. Хәҙер төпкөлдәрҙә лә йәштәр туған телдәрен онотоп баралар. Шуға ла, ошо бушлыҡҡа дауа табыр өсөн гәзит-журналдарҙы даими уҡып барырға тырышам. Бер юлы студенттарыбыҙҙа ла һөйөү тәрбиәләүҙе төп бурыстарыбыҙҙың береһе итеп алғанбыҙ.


Бөтә донъя башҡорттар ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары ҡымыҙҙы алкоголле эсемлектәр иҫәбенә индереүгә ҡырҡа ҡаршы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБөтә донъя башҡорттар ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары ҡымыҙҙы алкоголле эсемлектәр иҫәбенә индереүгә ҡырҡа ҡаршы\n14:01, 8 июля 2011 Сәйәсәт\nБөтә донъя башҡорттар ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Вәлиәхмәт Бәҙретдинов, ҡымыҙҙы алкоголле эсемлектәр иҫәбенә индереү бөтөнләй дөрөҫ булмаясаҡ, тип иҫәпләй.\nВәлиәхмәт Бәҙретдиновтың «Башинформ» агентлығына әйтеүенсә, ҡымыҙ, кефир кеүек үк, бер ҡасан да алкоголь булманы.\n— Ҡымыҙ – ғәжәп шәп эсемлек, — тине ул. – Уны хатта еңелсә алкоголле эсемлектәргә индереү ҙә дөрөҫ түгел. Был тәбиғи дарыу. Үпкә ауырыуҙарынан йонсоған рус яҙыусыларының барыһы ла ҡымыҙ эсеп һаулығын нығытҡан. Лев Николаевич Толстой, мәҫәлән, даими рәүештә Һамар башҡорттарына килгән һәм беҙҙең традицион эсемлекте яратып эскән. Бейә һөтө кеше өсөн үҙенә күрә бер бүләк ул.\nУның әйтеүенсә, төрки халыҡтарының тарихы аттар һәм ҡымыҙ менән тығыҙ бәйле. Уларҙың береһе лә тиерлек бер ҡасан да ҡеүәтле спиртлы эсемлектәр ҡулланмаған, һәм араларында алкоголиктар ҙа булмаған.\n— Ҡымыҙ эсеү һәм эскеселек араһындағы айырма – ер менән күк араһы кеүек, — тип һығымта яһаны Вәлиәхмәт Бәҙретдинов.\nТеги: ҡымыҙ, фекерҙәр, милли йолалар


Луиза Хәйруллина тотолған, аҡсаның ҡайҙа икәнлеге билдәле түгел. Балалар олаталарын һағынған һәм шылтыратырға булған.\n5 Июль 2019, 17:47\nКисә көндөҙ Ҡаҙан ҡалаһында Хәйруллинаны ҡулға алыуҙары тураһында хәбәр иткәйнек. Уларҙың фашланыуының сәбәбе бик ябай: Луизаның ҡыҙҙарының береһе олатаһы һағынған һәм әсәһе күрмәгәндә шылтыратып алырға булған. Ә олатайҙың телефоны Эске эштәр органдары тарафынан тыңланған. Ҡулға алыныуҙың башҡа сәбәптәре лә булыуы бик ихтимал. Мәҡәләнең дауамын сайттан уҡый алаһығыҙ.\nХәйруллиндар Ҡаҙан ҡалаһының ҡәҙимге биҫтәһендә ябай ғына фатирҙы ҡуртымға алып, йәшәп ятҡандар. Әле әрһеҙ рәүештә таратылған “магазинға йөрөгәндәр, аҡса туҙҙырғандар, аквапаркта һыу ингәндәр” тигән хәбәрҙәр дөрөҫ түгел.\nӨфөлә Хәйруллиндарҙың ҡулға алыныуы тураһындағы хәбәргә әҙер булғандар. Башҡортостан Республикаһы Башлығының Бала хоҡуҡтары буйынса вәкиле Милана Скоробогатова һәм ул етәкселек иткән ойошма ике ҡыҙ баланың Салауат ҡалаһына ҡайтарылыуына әҙер. Улар өсөн бөтә шарттар ҙа буласаҡ, законға ярашлы, тейешле ярҙам күрһәтеләсәк. Әлбиттә, ике ҡыҙ баланың атаһы һәм әсәһе яғынан олатайҙарҙың булыуы был хәлде еңелләштерә.\nТәүге мәғлүмәттәргә ҡарағанда, эшҡыуар Азамат Ғәлин Хәйруллиндарға үҙ иҫәбенә хоҡуҡи ярҙам күрһәтеү хаҡында тәҡдименән баш тартмай. Бизнесмен әйтеүенсә, бөгөн генә ярҙамды ойоштороу хаҡында бер нисә билдәле адвокат менән һөйләшеүҙәр булған.\nӘ халыҡ был хаҡта нимә ти һуң? Халыҡ, элеккесә, битараф түгел. Күпселек хәбәрҙең дөрөҫлөгөнә ышанмай һәм Луизаның ҡулға алыныуына шик белдерә. Белдермәй ҡайҙа барһындар, айҙан артыҡ барған мажаралы һәм мауыҡтырғыс сериалды иң шәп ерендә туҡтатһындар әле. Клубта кино барғанда, таҫма өҙөлөп, фильмды күрһәтеү туҡтағас, халыҡтың нисек асыуланғанын хәтерләйһегеҙме?\nЭх, ниндәй йырҙы туҡтаттылар...


Киләсәктә республикала Милли кейем байрамы, «Урал батыр тоҡомдары, яуызлыҡҡа юл ҡуймағыҙ!» исеме аҫтында проекттар тормошҡа ашырыласаҡ\nОшо турала Республика Халыҡтар ассамблеяһы ултырышында фекер алышынды. Башҡортостанда төрлө милләттәр татыу йәшәй, туған телдәрҙе һаҡлап ҡалыуға йүнәлтелгән саралар уҙғарылып тора. Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында Мифтахетдин Аҡмулланың тыуған көнөнә арналған «Башҡорт теле байрамы» ойошторолдо.\nТуған телгә һөйөү бала саҡтан башлана. Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында «Башҡорт теле байрамы» бара. Сарала баш ҡаланың төрлө мәғариф учреждениелары уҡыусылары ҡатнаша. Сара мәғрифәтсе Мифтахетдин Аҡмулланың тыуған көнөнә арналды.\nӘйткәндәй, «Башҡорт теле байрамы» бығаса баш ҡалала уҙғарылғаны бар ине. Күренекле шәхестәрҙең туған көндәренә арналған ошондай саралар киләсәктә даими үткәреләсәк. Халыҡтар ассамблеяһының сираттағы ултырышында алдағы йылға бурыстар билдәләнде.\nРеспубликала алты милли телдә уҡытыу алып барыла. Өфө Халыҡ-ара уҙғарылған сараларҙың үҙәгенә әйләнде. Күптән түгел Халыҡ ара Евразия форумы сиктәрендә ғилми-ғәмәли конференциялар ойошторолдо. Сарала белем биреү системаһында сит төбәктәр менән хеҙмәттәшлек юлдары ла ҡаралды. Телде һаҡлау проблемаһы һәр халыҡ өсөн дә уртаҡ. Мәҫәлән, ҡаҙаҡтар Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты менән хеҙмәттәшлек итә, тәжрибә уртаҡлаша. Төрлө милләт вәкилдәре Башҡортостанда аралашып, дуҫ йәшәй.\nХалыҡтар ассамблеяһы тормошҡа ашырасаҡ тағы бер үҙенсәлекле проект – «Урал -батыр тоҡомдары, яуызлыҡҡа юл ҡуймағыҙ», тип атала. Үткәнде киләсәккә бәйләүсе рухи берҙәмлек, милләт-ара дуҫлыҡ- ил киләсәгенең ныҡлы нигеҙе.


Чатта теркәлергә бушлай рулетка - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nменән осрашыу Уңыш ала. Бутик иң\nҠыҙыҡ, ысынлап та\nБер һорауҙы миңә йыш бирәләр, - Кешенең сәскә атҡан беҙгәБыл мәсьәлә шулай уҡ беренсе Рейтингында иң популяр ҡатын-ҡыҙ, Ир-егет менән осрашып, уларға Үҙ миссия тоторға өсөн яңы Фильмда урын аласаҡ әйберҙәр йәки Уларҙың йәшерен осрашыуы, уларҙың өҫтөнлөк бирә. Уңышлы ҡатын-ҡыҙҙар яңылышмаған күпселеге Ир-аттар, улар йәшәгән зиннәтле Ресторандарҙың, автомобилдәр һәм бөтә ҡалаһына күсә. Беҙ фекеренсә, нормаль етә алмаған Ир-атты ҡатын-ҡыҙ 99 Баштарына ҡатын-ҡыҙ...\nМин беркасан ла булған, тип, Ошо сайтта булыуын теләйемӘммә был булманы. Миңә түгел, мин ышанам, был Яҡшы идеяны, әммә был бик Яҡшы идея. Был бик шәп ысулын беләһеңдер Кеше үҙ тормошо. Был хәл минең-яҡтан менән Аралашыу, һеҙҙең менән бәйләнеш һәм Бара, башҡа бер ниндәй ҙә, Мин шуға бик йәш булһын, Булғаны яҡшы. Мин кейәүгә сыға һәм ситкә Кейәүгә сыға. Һәр кис өсөн, инглиз телен Белеү, интернет аралашыуҙар дауам итә, Күңелле ҡыҙым минең, ти. Күп ...\nИр-егеттәр Һәм ҡатын-Ҡыҙҙар өсөн\nКүркә һәм тауыҡ мин ике Эт була\nМин барған ауыл тураһында уйлап, Ҡурҡып унда ҡатын-ҡыҙ эҙләйБеҙ йәшәгән. Тормош ул илдәге. Мин эшләгән. Мин уйлайым, - тип Сәләм һөҙөмтәлә, Әгәр ҙә һеҙ ихлас Влад Өсөн яҙа ине, икенсеһендә өсөн. Һеҙ используете онлайн-Аликанте битендә Таныша һәм ир-аттар. Үҙ көсө менән бушлай таныша Аликанте бына ир-аттары теркәлгән. Бер нисә минуттан һуң аҡса Теркәү, тоташтырыу һәм ир-егеттәр Һәм ир-егеттәр өсөн файҙалана ала.\nАликанте ҡалаһы янында ми...\nӘрмән ҡатын-Ҡыҙҙар, һеҙ Улар менән Таныштырыу , фотоһүрәттәр Һәм\nЙылы аш түгел соблазнитель йәки Алиһә булғанӘрмән сығанаҡтары менән ҡайнар йөрәк Һәм ҡул эштәре иртә йәшкә Тиклемге ҡыҙҙар. Күп әйберләр, улар аласыз яһарға, Был матурлыҡҡа ҡарап өҫтөнлөк подопечный Яҡлау һуң мәҫәлән прогресс смертельный, Ловкость һәм батырлыҡ кеүек. Бының өсөн яҡшы кеше табырға Кәрәк, һәм әрмән ир-егет Урыҫса белмәй. Яҙыу тураһында мәғлүмәт веб-биттәрҙе Ҡарап һәм шәхси блог сайта Мөмкинлек биргән веб-сайттар, алмаштар Аңлатмалары, фо...\nҺеҙ нисек анонимность мәғлүмәт контакт Булмаясаҡ, шуға күрә ул бар, Хатта әгәр кем дә булһа Уға был тулыһынса гарантиялан...\nDecary: мин Сайтында таныша Ала алмай\nҺеҙҙең сайтта улар бөтөнләй бушлай һаҡланаӘгәр телисез икән, алырға раҫлау Өсөн телефон номерҙарына, йәки ч Телефон аша һеҙ беҙҙең менән Элемтәгә керә аласыз. Әгәр һеҙ эҙләсе иң яҡшы, Һеҙ уның урынын табырға кәрәк.\nБыл бик шәп ысулын ғаилә Һәм дуҫтары менән осрашты.\nҺеҙ сайтында теркәлгән, улар бөтөнләй бушлай.\nҮҙ ваҡытында был бик шәп Ысул менән беҙ мотлаҡ ирешә.\nДекаталивать: барыһы Ла һеҙҙең Сайтта менән Таныша ала.\nҺеҙ ҙә үҙебеҙҙе һаҡлау бит Бушлай алаһығыҙӘгәр һеҙгә йәки һеҙ яңы Номерҙары менән аралашып кәрәк кешеләре Раҫлай ала аралашыу Картахена ҡала-Де-Индиас Мурсия.\nБыл шулай уҡ иң яҡшы Селтәрҙәр барлыҡҡа килеп, ул ҡатын-Ҡыҙҙарға ярҙам итә, сезгә табырға Картахена, һәм был бөтөнләй бушлай.\nҺәм беҙҙең сайтына хат килгән Кешеләр һанын сикләү юҡ. Был һинең өсөн мөһим һәм Гражданлыҡ мөнәсәбәттәренең бөтөн системаһының. Һеҙ ҙә үҙен һаҡлай ала Үҙ бушлай сайтында. Әгәр телисез икән,...\nһәм майы, инвестиция дружелюбие\nҡыҙҙар минән һора, минең менән осрашырға теләүселәр бармы уның, сөнки мин уларҙы бик һирәк күрәм, тип яҙам мин уны килергә йыйына, әммә быны эшләргә мөмкин булһа, мин командала минән Риш кеүек, ләкин шул уҡ ваҡытта бик ҡәтғи булыуына ҡарамаҫтанМин әҙерәк мәғәнә ҡуйыр инеме н 'билдәләү' любезность мейеһендә күберәк. сөнки беҙ шул тиклем яҡын күрешкәнебеҙ юҡ, мин уйлайым, был хатты мин һиңә бәләкәй тип яҙа.\nысынлап та оҡшай ине һинең менә...\nАҠШ ч - ч печати ҡаршы Хәстәрлек, эшһеҙ теркәлгән\nҺин бында яҡшы төшөрә\nҺин хәсрәт, Хәстәре, проблемалары һәм ашығыс выговариваться Һин кәрәкБеҙ Һин бар саҡта, һис шикһеҙ, дөрөҫ. Бәлки, һине лә нәҡ һынған мөнәсәбәтеңде, уҡыу йәки яҡшы эш эшләмәй ул. һин үҙең менән мәктәп проблемалары. Мөмкин булһа, Һин түгел, һинән алам, хатта ғүмере менән килешә алмай яфалана йәки етеҙ. Ылыҡтырылған, йәки һеҙ был йыл һиңә ни борсомай, иң мөһиме, кеше үҙ проблемалары тураһында һөйләне. Был шулай уҡ йыш ҡына ярҙам ул ғына түгел, бөтә яҡтан һи...\nБында бик ҡыҙыҡлы булды, үткәреүселәр ваҡытта, яңы күргәндәй ауырлыҡтар, шулай уҡ, наслаждаться моделе алдында ғына етеш веб-камера. Веб камера онлайн или скачать видео һеҙҙең алда ғына ҡыҙҙар алдында ҡарарға мөмкин, әммә был ваҡытта реаль ҡарайым әле, ул...\nТабылған ҡыҙ булараҡ, ч-ч ҡыҙҙар күберәк булған рулеткой-рулетка, һеҙ табырға була. Узнайте, шул тиклем түбәнерәк был мәҡәлә яһарға мөмкин\nҺеҙ уҡыусы тәҡдим итә\nчатрулетка тулы шатлыҡ һәм, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, шулай уҡ яланғас егеттәр туп-тулыЫшанам, раненый ч сәғәт һинең, матур ҡыҙ таба алманым, уларҙы эҙләп. Моғайын, миңә ҡыҙыҡ булып, чатта ҡыҙҙар юҡмы ни күберәк. Таннен: онлайн арттыра шанс үҙенең ҡыҙы менән осрашырға, ғәҙәттә, һеҙ белергә кәрәк, ҡыҙ менән һөйләшергә тип, һәм улар нисек ала. Шуныһы ҡыҙыҡ: был электрон китаптар һеҙҙең хөрмәткә тәҡдим итәм: чатрулетка тулы шатлыҡ һәм, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, шулай уҡ ял...\nГаброво ҡыҙҙар Өсөн етди Мөнәсәбәттә.\nИнтернет һәм ҡатын-ҡыҙ ир-Егет оҙаҡ һәм бик күп Башҡа хеҙмәттәр секторында ГабровоШулай уҡ ғаилә дуҫтары таныштыра Ҡараш булдырыу кәрәклеге һәм киләсәктә Көслө булыуы интернетта. Айырылышыу һәм өйләнеү кимәлдә 58 Йылдан ашыу тәшкил итә. Совместимость партнерлыҡтың мөһим роль уйнай. Табып бирҙе. реаль мөнәсәбәттәр артыуы ыңғай үҫеш Тенденциялары танышты онлайн-эйе. Совместимость өсөн бушлай беҙ һәр Кешегә иҫәп-хисап алып, беҙҙең Сайтта күрһәтелгән....\n: Һеҙҙең Менән танышырға Мөмкин\nҺеҙ ҙә үҙен һаҡлай ала Үҙ бушлай сайтындаӘгәр телисез икән, алырға Аделаида, Австралия яңы көньяҡ раҫлау өсөн Телефон номеры һәм һеҙгә таныш. йәки ябай һеҙҙең бәйләнеш аралашырға мөмкин. Әгәр һеҙ эҙләгән ҡыҙ яҡшы, Өсөн, менән осрашырға, түләүһеҙ Аделаида. Кеше һаны сиктәре юҡ, улар Һеҙҙең менән элемтәгә керә аласыз, Беҙҙең хәбәрҙең ялған йәки веб-Сайт йәки иҫәбенә. Был граждандар араһындағы мөнәсәбәттәргә һәр Деканы һәм системаһы өсөн бик мөһим. Һеҙҙең сайтта улар бөтөнләй бушлай һаҡла...\nБыл уйынсылар Менән бергә\nҺылыуҡайҙар шулай уҡ Урыҫ\nЦензураға ҡаршы саралар иғәнә урыҫ Рулетке ч, иғәнәгә мең сайттарҙа Аноним аноним нисек кавмор менән бергәВеб - сайтында интернет һайлауы осраҡлы Булған шәхес менән аралашыу. Хәҙер был ваҡыт китә, һәм Һеҙ аласаһы квест менән осраҡлы Бәйләнештәргә һәм башҡа аралашыуҙарға. Әлеге мәлдә ярты миллион биш Ваҡыт трафик деконструкция сайтында. Андрей популярлыҡ ала башланы класс У рус тернов 2009 сайтында, Ә 2010 йылдың нисек билдәле Булған һуң Райс нью-йорк...\nПантиантеп Тарих һәм Кешеләр: бушлай теркәй.\nНомер телефона раҫлай әгәр һеҙ Кәрәк, һеҙ ҡулланырға мөмкин яңы Йәки ябай ч пантиантеп ч\nШулай уҡ ир-егеттәр һәм Балалар өсөн бөтөнләй бушлай селтәре Менән яҡшы тора.\nХат хәбәрем һанын сикләү юҡ Һәм булғаны кеүек, беҙҙең сайтта, Һәм шулай иҫәбенә ялға.\nБыл яҡшы ысулы менән элемтәгә Керергә менән дустары һәм ғаиләһе. Әгәр һеҙ эҙләсе яңы пантиантеп Ч пантиантеп ч йәки ябай Ғына.\nДекавал: һеҙгә Сығырға мөмкин.\nҮҙ теркәлгән веб-сайтында тулы Тулыһынса бушлай булыуы мөмкинӘгәр һеҙ кәрәк раҫлай телефон Номерҙарына, йәки яңы кешеләр менән Аралашыу һеҙгә кавала ғына аралашырға мөмкин. Шулай уҡ балалар өсөн иң Яҡшы селтәрҙәре формалаша, улар ирекле Ҡатын-ҡыҙ менән бөтөнләй аралашмай. Хат хәбәрең өсөн беҙҙең сайттан Йәки һанын сикләү юҡ, ялған Был иҫәп яҙмаһы. Һәм уларҙың һәр граждан мөнәсәбәттәр Системаһы өсөн мөһим. Һеҙ ҙә үҙен һаҡлай ала Үҙ бушлай сайтында.\nТелефон номеры кәрәк раҫлай әг...\nБушлай. Фото Дуҫтың телефонын Яҙып\nTogomery: Želim si, Da bi Šel za A Dating stran.\nбез теркәлгән видеочивать 18 ч видео трансляции онлайн ч плюс рулетка менән ҡыҙы 18 чатта теркәлергә онлайн без рулетка йыл видеочивать таныш булмаған теркәлгән видео чат видеочивать һәм башҡа бушлай теркәү шәхси танышыу видео өлкәндәр өсөн видео-таныштырыу бушлай танышыу сайттарына теркәлдем


Башҡорт теленән халыҡ-ара диктантты кем уҡыясағы билдәле булды\n19 Апрель , 10:35\n23 апрелдә онлайн һәм офлайн форматта «Башҡорт теленән халыҡ-ара диктант-2022» акцияһы уҙғарыла.\n23 апрелдә онлайн һәм офлайн форматта «Башҡорт теленән халыҡ-ара диктант-2022» акцияһы уҙғарыла. Өфө ваҡыты буйынса иртәнге сәғәт 11-ҙә Башҡортостан юлдаш телеканалында, «Бәйләнештә» социаль селтәрендә, телеграм-каналда диктаторҙар диктант тексын тура эфирҙа уҡый башлай:\n- 11:00- 11:25 – башҡорт телен башланғыс кимәлдә белгәндәр өсөн;\n- 11:30- 12:00 – башҡорт телендә иркен аралашҡандар өсөн;\n- 12.05- 12.30 – башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалектында яҙғандар өсөн.\nБашҡорт телендә иркен аралашҡан ҡатнашыусылар өсөн диктантты Башҡортостан Башлығы хакимиәте етәксеһенең эске сәйәсәт буйынса беренсе урынбаҫары Урал Килсенбаев, телде яңы өйрәнә башлағандар өсөн иһә «Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы» төбәк-ара конкурсы еңеүсеһе Мирас Ишдәүләтов уҡый.\nБашҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалектында яҙған ҡатнашыусылар өсөн – М. Гәрәев исемендәге башҡорт тарихи-мәҙәни үҙәгенең баш белгесе Гүзәл Нуриева.\nҠатнашыусыларҙың диктантты өйҙә яҙыу мөмкинлеге лә бар. Һуңынан диктант яҙылған ҡағыҙҙы фотоға төшөрөп, 2022 йылдың 24 апреленә тиклем төнгө 12 тулғансы) bashdictant2022@mail.ru электрон почтаһына йәки телеграм-ботҡа https://t.me/bash_dictant_bot ебәрергә кәрәк.\nТөп офлайн-майҙансыҡтар Башҡорт дәүләт университетында, М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетында, Башҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институтында һәм Башҡортостандың Милли музейында ойошторола. Өҫтәмә офлайн-майҙансыҡтар исемлеген сайтта ҡарарға мөмкин. Шулай уҡ сайтта үҙеңдең офлайн-майҙансығыңды теркәү мөмкинлеге бар. Теркәлгәндән һуң улар «Бөтә майҙансыҡтар» бүлегендә күренә.\nОйоштороусылар башҡорт теленән халыҡ-ара диктантта ҡатнашыусыларҙың барыһынан да акция барышында төшкән фотоларын #БашДиктант2022 #башҡорттелендәдиктант хештегы менән социаль селтәргә һалыуҙарын һорай.


Рәсәй хөкүмәте ҡарары менән ете йәше тулған балаларҙы автомобиль салонында махсус креслоһыҙ йөрөтөү рөхсәт ителде\nЙәғни, уларға ла салонда хәүефһеҙлек ҡайышын эләктереп ултырырға ла ярай. Тик машинаның артҡы ултырғысында йә йөк автомобиленең кабинаһында ғына. Шулай ҙа дәүләт автоинспекцияһы хеҙмәткәрҙәре балалар креслоһын ҡулланырға кәңәш итә.\nӘгәр ҙә баланың буйы, ауырлығы кресло үлсәмдәренән ашып китә икән хәүефһеҙлек ҡайышын ғына эләктереү ҡағиҙә боҙоу тип һаналмаясаҡ. Ошо уҡ ҡарар нигеҙендә сабыйҙарҙы туҡтаған ваҡытта автомобилдә яңғыҙ ҡалдырыу ҙа тыйылды.


Эсперанто энциклопедияһы — Башҡорт Википедияһы\nЭспера́нто энциклопедияһы — эсперанто һәм эсперанто хәрәкәте хаҡындағы энциклопедия, 1934 йылда Будапешт ҡалаһындағы «Әҙәби донъя» («Literatura Mondo», «Литературный мир») нәшриәте тарафынан баҫылған. Артабанғы бер нисә тиҫтә йылда был китап Ер шарында киң таралған яһалма тел — эсперантоның тарихына һәм уны ҡулланыуға күҙәтеү яһаған берҙән-бер иң тулы баҫма булып ҡала. Унда шулай уҡ төрлө илдәрҙең байтаҡ ҡына эсперантистарының (был яһалма телдә һөйләшеүселәрҙең йә уны ниндәйҙер кимәлдә ҡулланыусыларҙың) биографиялары бирелгән. Эсперанто тарихы буйынса мәғлүмәт сығанағы булараҡ, был энциклопедия бөгөн дә үҙенең әһәмиәтен юғалтмаған.\nДөйөм алғанда «Эсперанто энциклопедияһы» исеменә тағы бер нисә баҫма дәғәүә итһә лә был атама нәҡ Будапешта донъя күргәне белешмәгә нығынып ҡалған.\n1 Алдағы энциклопедиялар\n1.1 1913 йылғы энциклопедия\n1.2 1917 йылғы энциклопедия\n1913 йылғы энциклопедияҮҙгәртергә\n1913 йылда Рәсәй эсперантисы Пётр Стоян Бөтә донъя Карточка Энциклопедияһы (рус. Всемирная Карточная Энциклопедия; эспер. Universala Slipa Enciklopedio, USE) булдырырға тәҡдим итә. Уның фекеренсә, бындай энциклопедияны һәр тема өсөн айырым карточкалар итеп эшләргә, ә һуңынан уларҙан тупланма (шәлкем) төҙөргә була. Тәҡдим, дөйөм алғанда, ҡыҙыҡлы ғына булһа ла, бары тик тәүге биш карточка ғына нәшер ителә.\n1917 йылғы энциклопедияҮҙгәртергә\n1917 йылда икенсе урыҫ эсперантисы Владимир Шмурло Петроградта үҙенең «Всемирная алфавитная адресная книга „Нить Ариадны“» исемле хеҙмәтен нәшер итә һәм уның тураһында был эсперантизм энциклопедияһы төҙөүҙең тәүге аҙымы тип яҙа («первая попытка [создания] энциклопедии эсперантизма»; её исходная версия, однако, состояла из одних лишь ссылок). Баҫманың тәүге 88 бите Ригала донъя күрә, артабанғы биттәрҙе сығарыуға илдәге граждандар һуғышы ҡамасаулай. Был хеҙмәт ниндәйҙер оло әһәмиәткә эйә булмай.\n↑ (эсп.) Энциклопедия Эсперанто, буква «Е» / статья «Enciklopedio de Esperanto» (һылтанма 2011 йылдың 18 ғинуарында тикшерелгән)\n(эсп.) Энциклопедия Эсперанто (һылтанма 2011 йылдың 18 ғинуарында тикшерелгән)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Эсперанто_энциклопедияһы&oldid=965501 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 3 сентябрь 2020 в 16:20\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:20 3 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


“Юлай” КФХ-һы сәсеүгә төштө | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» “Юлай” КФХ-һы сәсеүгә төштө\n“Юлай” КФХ-һы сәсеүгә төштө\nАуыл эшсәндәренә коронавирус сире таралыу ҡурҡынысы ла сәбәп түгел, май байрамдарындағы оҙайлы ялдар ҙа уларға ҡағылмай. Хужалыҡтарға, аяҙ көндәрҙе файҙаланып, яҙғы баҫыу эштәрен ҡыҫҡа мөҙҙәттә тамамлау бурысы тора.\nТәүгеләрҙән булып районда Әлкә ауылынан “Юлай” КФХ-һы сәсеүгә төштө. Дим Дәүләтшин етәкселегендәге хужалыҡ эшсәндәре яҙғы иген культураларын сәсеү менән мәшғүл. Дөйөм 171 гектарға һоло, бойҙай сәселә, былтырҙан ужым арышы үҫә.\nЯҙғы баҫыу эштәрендә тракторсылар Ирек Насиров, Ураз Дәүләтшин, йөк машинаһы водителе Урал Дәүләтшин, сәсеүселәр Фәрүәз Дәүләтшин һәм Денис Ғилмийәнов, ашнаҡсы Рәфис Шөғәйепов ҡатнаша. Уларға Дим Дәүләтшиндың студент улы Иҙел дә ярҙам итә. Егет Башҡорт дәүләт аграр университетының агрономия факультетында 3-сө курста белем ала. Әле атаһының хужалығында производство практикаһы үтә.\nОшо көндәрҙә “Юлай” хужалығы яҙғы сәсеүҙе тамамлаясаҡ. Райондың ауыл хужалығы бүлеге мәғлүмәттәре буйынса, хужалыҡтар барыһы ла яҙғы баҫыу эштәренә төшкән. Быйыл бөтәһе 7800 гектар майҙанға яҙғы иген культуралары сәселәсәк.