Башҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Төрлөһөнән\nТөрлөһөнән 27.06.2018 // Йәмғиәт\nБалаҫ һымаҡ матур\nҠайһы бер кеше, иҙәнде тигеҙләйем тип, уға ДВП йәйә, ләкин был материал тиҙ туҙа, буяуы ҡуба. Иҙәнде тигеҙләргә, йылытырға теләһәгеҙ, өҫтөнә әлиф һеңдерелгән ДСП йәйергә кәңәш ителә.\nӘ иң яҡшы материал, бигерәк тә аш бүлмәһе, коридор өсөн — линолеум. Ул тиҙ йыуыла, тигеҙ ҙә була, иң мөһиме — матур. Хәҙер ниндәйҙәре генә етештерелмәй уның: балаҫ һымаҡ ҡалыны ла, төрлө биҙәклеһе лә, паркет кеүеге лә. Ҡиммәтерәк булһа ла, буяу кәрәкмәй, тиҙ таҙарыуы хужабикәне күп мәшәҡәттән ҡотҡара.\nЙәйҙең дә... ҡотолдоң\nКерамик плитә электән төҙөлөштә киң ҡулланылған. Хатта бер нисә быуат элек төҙөлгән өй иҙәндәре бөгөнгөләй һаҡлана. Бының сере бик ябай: цемент йәки тимер-бетонға ҡарағанда, улар 10–20 тапҡырға ныҡлыраҡ.\nТағы бер яҡшы үҙенсәлеге бар: йылынһа ла, ағыулы матдәләр бүлеп сығармай, төрлө механик йоғонтоға бирешмәй.\nБелгестәр фекеренсә, плитә һайлағанда ялтырауыҡлыһына, шымаһына өҫтөнлөк бирмәҫкә кәрәк. Улар тайғаҡ була. Ванна, йыуыныу бүлмәһе парланып еүешләнә, шуға ундағы шыма иҙәндең хәүеф тыуҙырыуы бар.\nТағы бер кәңәш: плитә мөйөштәренең тигеҙ, дөрөҫ булыуына иғтибар итегеҙ. Йәйер алдынан иҙәнегеҙҙең ҙурлығына ҡарап төҙөлөш материалын һайлағыҙ. Майҙан ҙурыраҡ булһа, бик бәләкәй плитә бармай, бәләкәй иҙәнгә, киреһенсә, ҙурырағы килешмәй.\nЫсын балмы икән?\nЙыш ҡына яҡшы балды, “тауар йөҙө” булдырыу өсөн сироп ҡушып, яңылыш боҙоп ҡуялар. Һатып алыусылар ни өсөндөр үтә күренмәле шыйыҡ балды ярата, шуның менән алдана. Ысын аҙыҡ айыртҡандан һуң кристаллана башлай, шуға ла һатыусылар, шыйығайтайым тип, уны йылыта. Был һис кенә лә ярамай, сөнки 55 градус йылылыҡта бал файҙалы сифаттарын юғалта. Һатып алыусыға ул әле генә айыртҡан һымаҡ күренә.\nЭҫенән нисек һаҡланырға?\nЭҫе, томра көндәрҙә бер туҡтауһыҙ һыу эске килә, хәл бөтә, тирләтә. Өлкән йәштәгеләргә, ауырлы ҡатындарға, балаларға, йөрәк-ҡан тамырҙары сире менән ауырыусыларға, көн дауамында асыҡ һауала эшләүселәргә айырыуса ҡыйынға тура килә.\nКүп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәргә, бөркөү офис кабинеттарында эшләүселәргә лә еңел түгел. Ғөмүмән, аяуһыҙ эҫенән барыһы ла ыҙалай. Бындай көндәрҙә ҡәһүә эсеүҙән тыйылып торорға, иҫерткес эсемлектәр, һыра ҡулланмаҫҡа кәрәк. Күберәк ҡайнатылған һыу, тәбиғи һуттарға, ризыҡтарҙан – йәшелсә һәм емеш-еләккә өҫтөнлөк бирергә кәңәш ителә. Шәрбәтле, газлы һыуҙар, майлы ризыҡтарҙың да рационда булмауы яҡшы.\nЭҫе ҡапмаһын өсөн, урамда баш кейемһеҙ йөрөргә ярамай. Көндөң иң эҫе ваҡытында, йәғни төшкө һәм төштән һуңғы осорҙа, ҡояш аҫтында булмаҫҡа кәңәш ителә. Эҫе һуҡҡан кешегә ваҡытында беренсе ярҙам күрһәтеү зарур, юғиһә хәлдең насар тамамланыуы ихтимал. Зыян күреүсенең тын алышына иғтибар итергә кәрәк. Әгәр теле тамаҡ төбөнә китһә, ауыҙында ҡоҫҡолоҡ булһа, бинт, ҡулъяулыҡ ярҙамында ауыҙ эсен таҙартыу зарур.\nКеше тын алыуҙан туҡтаһа, уға яһалма тын алдырыу кәрәк. Ауырыуҙы күләгә төшкән һалҡын урынға аяҡтарын бер аҙ юғары күтәреп һалырға, муйын тирәһен ҡаплап торған кейемен ысҡындырырға, һалҡын компресс урынлаштырырға, тәнен еүеш сепрәк менән урарға йә иһә ипләп кенә һалҡын һыу менән ҡойондорорға кәрәк. Артабан мотлаҡ табип саҡыртырға кәрәк, ул килгәнсе ауырыуға һыу эсерергә мөмкин. Ярты литрға ярты балғалаҡ тоҙ һалынған һыу, ҡаты сәй ҙә файҙалы.\nЯбай ҡағиҙәләрҙе тотҡанда, тәҡәтһеҙ эҫе көндәрҙе еңелерәк үткәрергә була. Беренсенән, әгәр мөмкин булһа, көндөҙгө сәғәт ун бер менән дүрт араһында ҡояш аҫтында артыҡ йөрөмәҫкә, икенсенән, урамға сыҡҡанда асыҡ төҫтәге еңел кейемгә өҫтөнлөк бирергә, тейешле күләмдә һыу эсергә кәрәк. Әйткәндәй, ҡояшта йөрөмәгән саҡта бер туҡтауһыҙ һыу эсеү ҙә зыян килтерә. Артыҡ һыу ҡан баҫымын күтәрә, шуға күрә табиптар йөрәк сирлеләргә һыуһаған һайын эсеүҙән тыйылып, ауыҙ кипкәндә ауыҙ сылатырға ғына ҡуша.


Әбүләистәр өҫтәлендә - Себер еләктәре... » Башкортостан кызы\nЕйәнсура районының Әбүләис ауылына алдан хәбәр итмәй генә командировкаға барырға булдыҡ. Ниәтебеҙ ошо\nҡәҙимге тормошта ауылдың нисек көн күреүен белеп, һеҙгә, баҫманы уҡыусыларға, һүрәтләү ине. Бөгөнгө баҙар арттарында егәрле әбүләистәр яйын тапҡандыр, эш юҡ, тип ҡул ҡаушырып ултырмай, хужалығын хәстәрләйҙер, әжрибәләре менән уртаҡлашайыҡ, тинек.\nЭйе, әбүләистәр йүнен тапҡан – өй һайын тиерлек ир-егеттәр берәрләп тә, икешәрләп тә, хатта бер йорттан өсәр, дүртәр кеше Себер тарафтарына эшкә сығып киткән. Ололар әйтеүенсә, бармаҡ менән һанағанда ла – теүәл 70 кеше ҡырҙа эшләй. 36 өйҙән тотош ғаиләләре – ҡатындары, бала-сағалары менән Себергә күсеп киткән.\nПенсия алды йәшендәгеләр ҙә, балаларыма, ейән-ейәнсәрҙәремә аҡса яғынан ярҙам итермен, тип тәүәккәлләгән. Минеңсә, Себергә китеүселәр һаны буйынса Әбүләис ауылы районда беренсе урында торалыр. Вахта ысулы менән эшләй күбеһе, бер ай эш тә бер ай ял. Әйтерһең дә, “эшһеҙлек” тигән афәтте тамырынан ҡоротоп, еңеү яулап ҡайтырға киткән ҡаһармандар.\nАуылда мал тотмаған ғаилә юҡ, ҡатын-ҡыҙ баҙарға алып барып һөтөн, майын, ҡоротон һатып файҙа итә, шулай ҙа төп шөғөл – шәл бәйләү. Ауыл кәзәләре тоҡомон бөтөрмәй киләләр, шәл уртаһы бәйләү оҫталары ла бар. Дебетен һуғырға, иләгәнде ҡатлыҡҡа ҡатларға, сиратырға, машинкала уртаһын бәйләргә ир-ат та ихлас ярҙам итә, ни тиһәң дә, ҡыш шәл яҡшы үтә, килгән аҡса иш янына ҡуш булып тора.\nАуыл хакимиәте башлығы Хөрмәт Ҡотошовтан ҡыҫҡаса ауыл йәшәйешенә ҡылыҡһырлама биреүен һораныҡ.\n– Шәхси йүнселдәр: Фәррәх Бикбаев пилорама тота, халыҡҡа техника хеҙмәте күрһәтә, Басир Бикбаев мал ишәйтеү менән мәшғүл. Рауил, Фәйез Бикбаевтар ҙа бергә мал һанын арттырыу йүнәлешендә эшләй, Варис Бикбаев быйма баҫа, машина йүнәтә, йәй миҙгелендә халыҡтың бесән-утынын ташыуҙа ярҙам итә.\nКүптәр шәхси йүнсел тип теркәлеп эш башлар ине, һалымын түләй аламмы, һалым түләһәм, үҙемдең ғаиләмде ҡарарлыҡ аҡса ҡаламы, тип икеләнә лә Себергә сығып китеүҙе хуп күрә.\nУрамдарҙың барыһына ла яҡтыртҡыстар ҡуйҙыҡ, аҫҡы урамдарға газ үтеп бөтмәгәйне, быйыл ундағы халыҡҡа зәңгәр яғыулыҡ барып етәсәк, тип өмөтләнәбеҙ. Клубтың ҡыйығына ремонт кәрәк. Фәррәх, Варис, Басир Бикбаевтар мәсет төҙөнө, сығышы менән ошо ауылдан булған яҡташтарыбыҙ аҡсалата ярҙам күрһәтеп, мәсетебеҙ июнь башында халыҡҡа хеҙмәт итә башланы, – тине ул.\nАуыл буйлап сәйәхәт\nӘбүләискә ингән ҡалҡыулыҡта мәктәп урынлашҡан. 10-ға яҡын бала уҡый икән башланғыс синыфтарҙа, бөгөн Малиновкаға инглиз теле дәресенә киткәндәр, ишек бикле булғас, кире боролдоҡ.\nАртабан райпо магазинына йүнәлдек. Бында 1981 йылдан алып Гөлсиә Яубаҫарова эшләй. Бәләкәй бина электр менән йылытыла, кәштәләрҙә ауыл кешеһенә кәрәкле бөтә нәмә бар. Икмәк аҙнаһына ике килә. Мөрәжәғәт буйынса ҙур әйбер ҙә килтерәләр. Халыҡ туйға, юбилейҙарға аҙыҡ-түлекте күмәртәләп алыуын алдан уҡ үтенес менән белдерә.\nАуылда Абҙан участка дауаханаһына ҡараған фельдшер-акушерлыҡ пункты бар. “Ашығыс ярҙамды” бик ауыр осраҡтарҙа ғына саҡыртабыҙ”, – ти фельдшер Гөлнара Мусина. Ауылдың 331 кешеһе күҙәтеүҙә тора, шул иҫәптән бер йәшкәсә ике бала бар.\n– Халыҡ һаны кәмей. Эш юҡлыҡтан ир заты күпләп ҡырға китә, хужабикәләр, пенсионерҙар күберәк. Ирҙәрҙең ғүмере ҡыҫҡа булыуы күҙәтелә, 60-ты үтеп, бер нисә ай ғына пенсия алып мәрхүм\nбулғандар бар, инәйҙәр оҙон ғүмерлерәк. Һуғыш ветерандары ла үлеп бөттө. Халыҡ ҡан баҫымы күтәрелеп яфалана, шәкәр ауырыуы ла осрай, – ти ул.\nМедпункт йылы, газ менән йылытыла, эстә һыу бар. Мебель иҫке, биҙәлеште яңыртырға ниәтләйҙәр.\nБер ҡыйыҡ аҫтында ауыл китапханаһы урынлашҡан.\n– Халыҡ гәзит-журнал уҡырға йөрөй, алып та торалар, балалар иһә мәктәп программаһына ярашлы художестволы әҙәбиәт, бигерәк тә Мостай Кәрим, Зәйнәб Биишева, Ноғман Мусин китаптарын һорап уҡый, – ти китапханасы Рәмилә Ағурҙина.\nБылтыр 132 яңы китап килгән, тыл геройҙарына арналған 20 китап үҙе ҙур әһәмиәткә эйә. Бинала йылытыу системаһы һәйбәт эшләй, әммә, тәҙрәләр бер ҡат булғанлыҡтан, уҡыу залы һалҡынса.\nЯҡындағы мәҙәниәт йортона йүнәлгәндә, бурсаларҙан һалынған, ҡыйығы профнастил менән ябылған күркәм мәсет иғтибарҙы үҙенә\nМәҙәниәт йортонда беҙҙе төрлө саралар ойоштороусы Айгөл Мусина ҡаршыланы. Ул, концерт ҡуйырға булһа, әйткән һүҙҙе кире ҡаҡмай, ҡатнашырға әҙер тороусы үҙешмәкәр артистарға бик рәхмәтле булыуын, былтыр, спектакль ҡуйып, райондың драма коллективтары араһындағы “Йәнтөйәк балҡышы” конкурсында Маҡтау ҡағыҙы\nалыуҙары, Шәжәрә байрамында ла әүҙем булыуҙары, яңыраҡ Иҫәнғолдағы шәл бәйгеһендә беренселек алыуҙары хаҡында һөйләне.\nКлубта музыкаль үҙәк, бильярд бар. Дискотека үткәргән яҡ йылы, тәҙрәләр ҙә ике ҡатлы, яңы ишек ҡуйылған. Зал яғы ҙур сараларға ғына йылытыла.\nҒүмере буйы сәнғәткә ғашиҡ\nӘбүләис ауылынан Рәшиҙә Мозафар ҡыҙы Рәхмәсова башҡорт халыҡ йырҙарын оҫта башҡара. 1969 йылда 17 йәшлек һылыу Сафа исемле егет менән сәстәрен-сәскә бәйләй – Үтәғолдан Әбүләискә килен булып төшә. Иптәше менән 3 ҡыҙ, 5 егет тәрбиәләп үҫтергәндәр. Рәшиҙә апай совхозда һауынсы булһа, Сафа ағай малсы, склад мөдире булып эшләгән, намыҫлы хеҙмәте миҙалдар менән билдәләнгән. Ауыл Советы, район Советы депутаты итеп һайлана, Мәскәүгә ауыл хужалығы күргәҙмәһенә делегат булып бара. Сәнғәт яратҡан ғаиләләге балалар ҙа йыр-бейеүгә маһир булып үҫә, уңған атай-әсәйҙән күреп эшкә лә бөтмөрҙәр. Өс ҡыҙы кейәүҙә, бер улы өйләнгән Рәшиҙә апайҙың, дүрт улы әлегә буйҙаҡ. 5 улы ла армияла хеҙмәт иткән, командирҙарынан Рәхмәт хаттары килеп торған. Дағстан, Осетия кеүек тыныс булмаған нөктәләрҙә хеҙмәт итергә тура килгән егеттәргә. Бер туған егеттәр әле Себерҙә эшләй, хеҙмәт хаҡын бергә ҡушып, техника һәм башҡа ауыл еренә кәрәк әйбер һатып алалар.\n– Иптәшем менән татыу, матур йәшәнек, ауылда яраттылар, хөрмәт иттеләр, Сафа ярҙамсыл, донъя көтөүгә дәртле булды, балыҡҡа, һунарға ла йөрөнө, йыуа, балан, төрлө емеш-еләктән уның йүнселлеге арҡаһында өҙөлмәнек. Балаларым егәрле, ихтирамлы, бәхетле булһындар, – ти, ҡыуанып, Рәшиҙә апай. Йырсының һәләтен күп бәйгеләрҙә алған Маҡтау ҡағыҙҙары раҫлай. Иң мөһиме, ул белгән йырҙарҙы улдары ла, ҡыҙҙары ла яҡшы белә, башҡара. Халыҡ ижады – халыҡ хазинаһы тап шулай тапшырыла килергә тейеш.\nЯҙмыш булһа ла, яңылыш түгел\nӘбүләистә патронат тәрбиәгә өс бала алған ғаилә бар. Шәмсинур Малик ҡыҙы менән Ғизылхаҡ Нурмәт улы Мусиндар, 5 йыл элек дөрөҫ аҙым яһағанбыҙ, тиҙәр. Абзан ауылынан 1974 йылда килен булып төшкән хужабикә был ауылды ғүмерлеккә үҙ иткән. Тәүге ике улдары башлы-күҙле, төпсөк улдары армияла.\n14 йәшлек ҡыҙҙары Ҡаҙағстанға ҡунаҡҡа барғанда үкенесле вафат булғас, ир менән ҡатын кәңәшләшә лә балалар йортонан ҡыҙ бала алып тәрбиәләргә ниәтләй. Вика Стародубова исемле ҡыҙ үҙе, һеҙҙән ҡалмайым, тип килеп таныша, Гүзәл Мәсәғүтованы алайыҡ тиһәләр,\nҡустыһы Элмирҙы айырып ҡалдырырға ярамай икән. Шулай, Мусиндар берәү урынына өс бала менән ҡайтып төшә Әбүләискә. Бөгөн Гүзәл Арсенда 11-се синыфта, Вика менән Элмир Малиновкала 8-се синыфта уҡый.\nФалиж һуҡҡан ҡайныһы менән 7 йыл, бейеме менән 20 йыл бергә йәшәгән Шәмсинур апай күмәк ғаиләгә өйрәнгән, иптәше менән бөгөн дә балалар үҫтереп йәшәүгә бик ҡәнәғәттәр. Ирле-ҡатынлы бер нисә һыйыр тота, башмаҡтар, ат та бар, кәзә-һарыҡ күп, йәй 50-ләп ҡаҙ аҫырайҙар. Баҡса сәсәләр. Ишек алдында өр-яңы “Газель” машинаһы ултыра, ғаилә уның менән төрлө ергә ял итергә йөрөй. Ғизылхаҡ ағай халыҡ һорауы буйынса туй, никах урындарына кеше лә ташый.\nИрле-ҡатынлы балаларҙы ауыл эштәренең нескәлегенә өйрәтеп үҫтерә. ≠ҙҙәре ғаилә ҡорғас, бәлки, ҡала ерендә лә йәшәрҙәр, әммә һөнәрле булыу ҡайҙа ла файҙа бирә, һөнәрле кеше аҡсаға интегеп көн күрмәй, тиҙәр улар. Теге йәки был һорауҙар буйынса ла асыҡтан-асыҡ һөйләшеп алалар, мәҫәлән, бергәләп фильм ҡарағанда. “Кешегә яғымлылар, ихлас һөйләшәләр, йыр-бейеүгә лә оҫталар, эш яғынан да һынатмаясаҡтар, һәләтле балалар, яҙмыштары киләсәктә ыңғай барһын, бәхетле булһындар”, – ти Мусиндар.\nАуылдың тынғыһыҙ ҡарттары\nМалиновка ауыл Советында 60 йыл законлы никахта йәшәгән ғаилә бар һәм улар ҙа Әбүләистә йәшәй. Төпсөк улдары менән йәшәгән тыл һәм хеҙмәт ветерандары Ильяс Йәрмөхәмәт улы менән Гөлйыһан Хәсән ҡыҙы Мусиндарҙың ауылда абруйҙары ҙур. 1951 йылда өйләнешкән улар, 1 ҡыҙ, 5 малай тәрбиәләп үҫтергәндәр. 40 йыллап бал ҡорто тоталар, умартаһын да, рамын да ағай үҙе яһай. Тәжрибәһе ҙур, тышта, ҡар аҫтында ла умарталар яҡшы ҡыш сыға, 98 процент ҡорт имен-аман ҡышлай, ти хужа. Ауылдың иң оло кешеһе лә ул, үҙенең оҙаҡ, һау йәшәүенең серен тәмәке тартмағанлыҡтан, тип уйлай. Бәлки, ғүмере буйы тыуған төйәгендә дәртләнеп эшләп, халыҡ файҙаһына изге эштәр ойоштороп, йәштәргә кәңәштәр биреп, үҙ хеҙмәтенән өҙлөкһөҙ ҡыуаныс тойғолары кисереүенәндер, тип хәбәрсе күҙлегенән һығымта яһарға йөрьәт итәм.\nСебер еләктәре әсе икән…\n…Әбүләистә матур-матур өйҙәр буш тора – хужалары ғаилә менән тамырҙан ҡубып Себергә киткән… Ә туғандарының, яҡындарының өҫтәлендә ҡыҙыл, һутлы Себер еләктәре – бер ҡапһаң, татлы кеүек, бер ҡапһаң – әсе тәм…


Йәйге каникулымды һағынып көтөп алам. Бигерәк күңелле ваҡыт бит ул. Һыу инергә, велосипедта йөрөргә, һабантуйҙарҙа ҡатнашырға, берәй ергә ял итергә барырға мөмкин.Быйыл 1 июндән беҙҙә мәктәп лагеры асылды. Унда көн һайын ҡыҙыҡ-ҡыҙыҡ уйындар уйнаныҡ, тәмле аштар ашаныҡ. Ә 7 июндә мәктәптә шаулап-гөрләп һабантуй уҙҙы. Төрлө уйындарҙа ҡатнаштым: эстафетала йүгерҙем, ҡапсыҡта һикерҙем.


"КАМАЗ" менән хеҙмәттәшлек бер миллиард менән сикләнмәйәсәк // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n"КАМАЗ" менән хеҙмәттәшлек бер миллиард менән сикләнмәйәсәк\n17:16, 22 мая 2009 Сәйәсәт\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев һәм "КАМАЗ" асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Сергей Когогин КАМАЗ төркөмөнә ингән "НефАЗ" һәм "Туймазы автобетоновоздар заводы" предприятиеларына ярҙам тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы. Дөйөм алғанда, республика был предприятиеларҙан 1 миллиард һумлыҡ продукция һатып алырға планлаштыра.\nБилдәле булыуынса, Башҡортостан территорияһында урынлашҡан ике заводтың контроль пакеттары республика хөкүмәтенә һәм "КАМАЗ"ға ҡарай. Яҡтар предприятиелар менән стратегик идара итеүҙә ҡатнаша, үҙ-ара килешеп эш итә.\nПремьер, бер йылға төҙөлгән "көрсөккә ҡаршы" килешеүҙә оҙайлы ваҡытҡа хеҙмәттәшлекте билдәләүсе пункттар ҙа һалынған, тип билдәләне.\n— Беҙ КАМАЗ акционерҙар йәмғиәтенең был ике заводын үҫтереү перспективалары буйынса килешеүгә ҡул ҡуйҙыҡ. Килешеүҙә берлектәге программаларҙы киңәйтеүҙе билдәләүсе тәғәйен пункттар күрһәтелгән. Мәҫәлән, унда комбайндар, тракторҙар, коммуналь хеҙмәттәр өсөн евроконтейнерҙар етештереү тураһында һүҙ бара.\nРаил Сарбаев әйтеүенсә, республика йылына 400 самаһы трактор һатып алырға йыйына. Бынан тыш, ҡул ҡуйылған килешеүҙә Башҡортостанда "КАМАЗ" берҙәм технологик сылбырының ике заводын үҫтереү перспективалары буйынса ла пункттар бар. "КАМАЗ" һәм БР Хөкүмәте уларҙы тормошҡа ашырыу өҫтөндә эшләүен дауам итә.\nПремьерҙың һүҙҙәренә өҫтәп, "КАМАЗ" асыҡ акционерҙар йәмғиәте генераль директоры Сергей Когогин, был Рәсәйҙә иң ҙур төбәк дәүләт заказы, тине.\n— Көрсөк шарттарында бигерәк тә Туймазы заводы эшендә ҙур проблемалар килеп тыуҙы. Беҙ хәҙер көрсөккә ҡаршы программаларҙы уңышлы тормошҡа ашырабыҙ. Заводтарҙы ҡотҡарыу өсөн иң мөһиме — элеккесә түбән булып ҡалған һатып алыу талабын стимуллаштырыу, — тине ул. — Бышҡортостан был эшкә әүҙем ҡушылды, республикаға бүленгән федераль аҡсаның 99 проценты Нефтекама һәм Туймазы заводтары аша тап "КАМАЗ"ға эләкте. Был бик етди ярҙам.\nСергей Мишин\tавтор: Сергей Мишин\nТеги: хөкүмәт, КАМАЗ, килешеү


“Яҙмышым минең – Аксеным”\nАуылдың ҡабатланмаҫ үҙенсәлекле тарихы, уның бөгөнгөһө быуаттар төпкөлөнә барып тоташа.\nКлассиктарҙың ҙур-ҙур томдары һәм хәҙерге заман авторҙарының китаптары ауылдың моделле китапханаһы кәштәләренә бөхтә итеп теҙелгән. Иң түрҙә Антон Павлович Чеховтың портреты эленеп тора, талантлы оҫта Л. В. Зырянова яҙыусы әҫәрҙәре геройҙарына эшләгән уйынсыҡ миниатюралары ла әҙәби ҡунаҡхананы биҙәй. Бында бөйөк яҙыусы һәм драматургтың уҙған быуат башында сыҡҡан әҫәрҙәр йыйынтығы бик ҡәҙерле ҡомартҡы кеүек һаҡлана. Айырым папкаларҙа тыуған яҡты өйрәнеү эше буйынса материалдар йыйылған.\nБыларҙың бөтәһен дә ысын мәғәнәһендә эшенә ижади ҡараған китапханасылар Фәйрүзә Мөлөкова һәм Рәсимә Әҙеһәмова йылдар буйы бөртөкләп туплаған.\nУлар илһамланып, әҙәби кисәләр, шиғриәт сәғәттәре, уҡыусылар конференциялары, китаптар буйынса фекер алышыуҙар, ҡыҙыҡлы кешеләр менән осрашыуҙар үткәрә. Төп эшмәкәрлектәренән тыш, донъя кимәлендәге рус яҙыусыһы һәм драматургы А. П. Чеховтың ижади мираҫын күҙ ҡараһы кеүек һаҡлай, яҙыусының ҡатыны - МХАТ-тың күренекле актрисаһы О. Л. Книппер менән 1901 йылда Аксенға Андреев шифаханаһына дауаланыууға килеүе тураһындатикшеренеү эштәре алып бара. Киң билдәле публицист, “Независимая газета+” мөхәррире, Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты, яҡташыбыҙ В. В Шмаков та “А. П. Чехов. Я в Аксенове, Уфимской губернии” исемле китабын бөйөк әҙип тормошоноң ошо осорона арнаған.\n“Чехов уҡыуҙары” китапхананың тыуған яҡты өйрәнеү буйынса төп әҙәби форумы булып тора, был сара Аксен ерендә бына бишенсе йыл үткәрелә. Быйыл фәнни-ғәмәли конференция ғинуарҙа, бөйөк әҙиптең тыуыуына 160 йыл тулыуҙы байрам итеү алдынан уҙҙы. “Чехов уҡыуҙары” күптән инде республика кимәленә сыҡты һәм был уникаль проектта тыуған яҡты өйрәнеүселәр, яҙыусылар һәм шағирҙар, уҡытыусылар һәм уҡыусылар ҡатнаша.\nКитапхананың ҙур булмаған, әммә йыйнаҡ бинаһында бер нисә тематик күргәҙмә урынлашҡан. “Тыуған ауылым” күргәҙмәһендә тыуған ауыл, киң билдәле кешеләр, производство алдынғылары тураһында папкалар тупланған. Ә бында данлыҡлы Чапаев дивизияһы яугирҙәре йәшәгәнен бөтәһе лә беләме икән? Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар тураһында ла бай материал тупланған. Аксен һәм Ким ауылдарында йәшәүсе күп кенә ғаиләләренең шәжәрә-йылъяҙмалары ҡуйылған. “Әҙәби Аксен” күргәҙмәһе лә ойошторолған, унда талантлы яҡташтары ижад иткән шиғырҙар һәм повестар баҫылған китаптар һәм альбомдар бар.\n- Күп йылдар ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы булып эшләгән Анатолий Петрович Дунин етәкселегендә әҙерләнгән “Аксен ауылына – 130 йыл” йыйынтығы ауыл тарихы өсөн ысын энциклопедия булды, - ти Рәсимә Марат ҡыҙы Әҙеһәмова. - Ул ошонда тыуып үҫкән, үҙ төбәгенең тарихын яҡшы белә. Китапта ауылға һәм тимер юл станцияһына нигеҙ һалыусы Семен Аксенов, Андреев шифаханаһы (һуңыраҡ Чехов исемендәге шифахана) тарихы, бөйөк ғалим, ер белгесе Воздвиженка ауылында ерләнгән Николай Сибирцев, Аксен ауыл хужалығы техникумы тарихы тураһында мәғлүмәт бар.\nШуны әйтергә кәрәк, был Аксен ауылының тәүге энциклопедияһы ғына түгел, тип дауам итте китапханасы. 1999 йылда мәктәп уҡытыусылары Миңленур Мөхәмәтйән ҡыҙы Ғарипова һәм Надежда Петровна Зиннәтулина (Аникина) төҙөгән “Аксен ауылының ҡыҫҡаса энциклопедияһы” донъя күрҙе. Ике тиҫтә йыл мәктәп директоры булып эшләгән Дамир Сәрүәр улы Мирғазов төҙөгән “Минең мәктәбем - тарихта һәм исемдәрҙә” фотоальбомы белем усағының данлыҡлы тарихы тураһында һөйләй.\nРәсимә Марат ҡыҙының да ғаилә йылъяҙмаһы форматында “Беҙ – Әҙеһәмовтар” китабы сыҡҡан, ул республиканың 100 йыллығына арнала. Был әҫәр Башҡорт республикаһына нигеҙ һалған ағалы-ҡустылы Әҙеһәмовтар тураһында.\nАуылдың ҡабатланмаҫ үҙенсәлекле тарихы. Уны күп быуындар тыуҙырған, ә китапханасылар ентекләп мәғлүмәт йыйып, халыҡ өсөн бик мөһим һәм кәрәкле эш башҡарған.\nТыуған яҡ тарихын ҡәҙерләп һаҡлаусы Фәйрүзә Мөлөкова һәм Рәсимә Әҙеһәмова.


Башҡортостанда мишәрҙәрҙең тарихи-мәҙәни ҡиммәттәре өйрәнелә\n1 Сентябрь , 09:12\nБалтас районында өр-яңы тарихи-мәҙәни үҙәк асыла. Маҡсаты бер – Башҡортостан мишәрҙәренең мәҙәни ҡиммәттәрен өйрәнеү, тергеҙеү һәм һаҡлау.\nӘйткәндәй, был төбәктә етмештән ашыу ауыл бар, уларҙың 14-дә мишәрҙәр көн итә, тип раҫлай әңгәмәсебеҙ.\nӘ кемдәр һуң ул мишәрҙәр? Башҡорттарҙан һәм татарҙарҙан айырмалыҡтары нимәлә? Ҡайҙа йәшәйҙәр? Был хаҡта яңы үҙәктең баш белгесе Айҙар Сираев һөйләне.\n– Тарихтан мәғлүм булыуынса, 1817 йылда мишәрҙәрҙең башҡорт-мишәр полкы составында Парижғаса барғаны билдәле. Был полк 1798 йылдар тирәһендә ойошторолоған. 1920 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, төбәктә 166 мең самаһы мишәр теркәлгән. Ә 1926 йылдағы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, республика биләмәһендә 136 мең самаһы мишәр йәшәгән. 1939 йылдағы иҫәп буйынса иһә мишәрҙәр бөтөнләй теркәлмәгән. Нисек былай килеп сыҡҡан һуң? Белеүебеҙсә, был тарихи осорҙа Татарстан, Башҡортостан республикалары формалашыуҙы дауам иткән, шуға ла, бәғзе белгестәр билдәләүенсә, мишәрҙәрҙең теле татар теленә яҡын булыу сәбәпле, уларға тап ошо милләт вәкиле тип яҙылыу тәҡдим ителгән.\n“Мишәр” һүҙенең тарихы тәрән, бер фараз буынса ул “мадъяр”, “маджар” һүҙҙәренә барып тоташа. Был халыҡ яугир булмышлы, ҡыйыу булған, мишәрҙәр — уларҙың тоҡомдары, тиҙәр.\nИкенсе фараз буйынса, Пенза, Түбәнге Новгород тарафтарында Мещера тигән төбәк булған. Батша власы был тарафтарҙан Рәсәй сиктәренә күсергән кешеләрҙе “мишәрҙәр” тип атаған. Был халыҡ батшаға бик тоғро булған.\nКүптән түгел “Башҡортостан мишәрҙәре” тигән йыйынтыҡ донъя күргән. Авторҙары – тарихсылар Салауат Хәмиҙуллин, Азат Ярмуллин. Бында дәһшәтле осорҙа Башҡорт автономияһы өсөн көрәшкән билдәле мишәрҙәр тураһында мәғлүмәттәр һәм башҡа тарихи материалдар бар, – ти Айҙар Сираев.\nУл мишәрҙәрҙең милли аштары тураһында ла әйтә. Мәҫәлән, “майаш” тигән тәмлекәстәр беҙ күнеккән бауырһаҡтан бәләкәйерәк, ә сәк-сәктән ҙурыраҡ итеп яһала. Балан ҡатығы ла – үҙенсәлекле эсемлек. Уны эшләү өсөн баланды оҙаҡ ҡына ҡайнаталар һәм он менән ҡуйыртып, шәкәр ҡушып, татлы эсемлек яһайҙар. “Был – Балтас бренды. Баланды беҙҙә “малан” тиҙәр. Бындай эсемлекте бер ҡайҙа ла осратмаҫһығыҙ”, – ти Айҙар Сираев.\nМишәр теленә килгәндә, Айҙар Сираев әйтеүенсә, улар “яңғырап торған “ч” хәрефе менән һөйләшә”.\nӘлеге ваҡытта мишәр ауылдары Борай, Ҡариҙел, Кушнаренко, Дәүләкән, Саҡмағош һәм башҡа райондарҙа йәшәй. Рәсәйҙә иһә улар Силәбе өлкәһендә, Сыуашстанда, Себерҙә һәм башҡа төбәктәрҙә таралған.\n“Күңелебеҙҙә мишәр тигән үҙбилдәләнеш йәшәй. Был беҙҙең өсөн бик мөһим. Яңы асылған тарихи-мәҙәни үҙәктең маҡсаты – тарихыбыҙҙы асыҡларға, күберәк мәғлүмәт тупларға, милләтебеҙҙең вәкилдәрен берләштерергә. 10 сентябрҙә ул рәсми асыласаҡ”, – ти Айҙар Сираев.


Башҡортостанда «Бөйөк Еңеүгә тиклем 100 көн» хәйриә марафонында 73 мең һумдан ашыу аҡса йыйылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда «Бөйөк Еңеүгә тиклем 100 көн» хәйриә марафонында 73 мең һумдан ашыу аҡса йыйылды\n16:15, 3 марта 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 3 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nРеспубликала Милләт сәләмәтлеге лигаһы фондынан башланғыс алған «Бөйөк Еңеүгә тиклем 100 көн» хәйриә марафоны дауам итә. Ул 30 ғинуарҙа башланды һәм 9 майҙа тамамлана.\nРеспубликала йәшәүсе ветерандарға ярҙам итеү өсөн тәғәйенләнгән социаль проект сиктәрендә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары өсөн аҡса йыйыу ойошторолған. Хәйриә марафоны иҫәбенә һәм SMS-каналына 73 565 һум аҡса күскән, шуларҙың 13 900-ө — SMS аша.\nОйоштороусылар хәбәр итеүенсә, марафон барышында йыйылған аҡсаға ветерандарға һыу таҙартыу өсөн күсермәле фильтрҙар һатып алына. 27 февралдә фильтрҙарҙың бер өлөшө Башҡортостандың халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплекслы үҙәге етәкселәренә бирелде. Уларҙы артабан республика ҡала һәм райондарында йәшәүсе һуғышта ҡатнашыусыларға тапшырасаҡтар. Аҡсалар ветерандарҙы һауыҡтырыуға ла йүнәлтеләсәк.\nТеги: хәйриә марафоны,бөйөк еңеүҙең 70 йыллығы


Рөстәм Хәмитов: Беҙҙең бурыс эшсе һөнәренең абруйын күтәреү // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: Беҙҙең бурыс эшсе һөнәренең абруйын күтәреү\n18:05, 1 сентября 2010 Сәйәсәт\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Белем көнөндә Өфөнөң 52-се һөнәрселек-техник училищеһында булды, бында ул студенттар һәм уҡытыусылар, шулай уҡ Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһенең ветерандары менән осрашты. Был уҡыу йорто ошо берекмә өсөн белгестәр әҙерләй.\nКүп йәштәр училищеға республиканың иң эре заводында хеҙмәт династияһын дауам итеү өсөн ата-әсәләре артынан килә.\n— Был уникаль предприятие, — тине Рөстәм Хәмитов, йәштәр менән аралашып. – Уҡыуҙы тамамлағас, унда эшләргә ниәтләгән йәштәр юлын дөрөҫ һайлаған. Һуңғы йылдарҙа эшсе белгеслектәренең абруйы төшөүе, һөнәри белем биреү системаһының нығытыуға мохтаж булыуы — икенсе эш.\nПрезидент дөйөм техник предметтар һәм станоксылар әҙерләү кабинеттарын ҡараны, ашнаҡсы-кондитерҙар әҙерләү кластары менән танышты. Уҡытыусылар һәм студенттар электрон дәреслектәр, училище сайты һәм егеттәр практикала ҡулланған цифрлы идара итеү мөмкинлеге булған мини-станоктарҙы күрһәтте. Шундай станоктарҙың береһен Рөстәм Хәмитов шәхсән үҙе тикшереп ҡарай алды.\nУчилище эшләй башлағандан алып бында металл эшкәртеү буйынса 20 меңдән ашыу квалификациялы эшсе әҙерләнгән. Сығарылыш уҡыусыларының 85 проценты йыл һайын «ӨМЭПБ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенә эшкә урынлаша. Бөгөн бында 200 самаһы кеше белем ала. Улар токарь, механик йыйыу слесары, киң профилле станоксы, программа менән идара ителеүсе станоктар операторы, электр-газ менән иретеп йәбештереүсе, ашнаҡсы-кондитер һөнәрҙәренә эйә була. «ӨМЭПБ» йәмғиәтенең база предприятиеһы менән берлектә уҡыу-производство комплексы үҫеше нигеҙендә юғары технологиялы авиадвигателдәр етештереү өсөн квалификациялы эшселәр һәм белгестәр әҙерләү буйынса инновацион программа әҙерләнгән. Башлыса тап ошоноң арҡаһында 2008 йылда училище инновацион белем биреү программаларын индереүсе башланғыс һәм урта профессиональ белем биреү дәүләт мәғариф учреждениелары араһында үткән икенсе бөтә Рәсәй конкурсында еңеп сыҡҡан.\nБөгөн училищеның проблемалары ла етәрлек. Шуларҙың береһе – йәштәрҙең эшсе профессияларын үҙләштерергә теләмәүе.\n— Совет заманында уҡыусылар контингенты күберәк ине, — ти училище директоры Иршат Ғәлимов. – Бөгөн иһә эшсе белгеслектәренең абруйы ҙур түгел. Йәштәр түләп булһа ла колледждарға һәм юғары уҡыу йорттарына уҡырға инергә тырыша. Беҙгә йыш ҡына башҡа уҡыу йортона инә алмағандар килә.\nШул уҡ ваҡытта хеҙмәт баҙарында эшсе профессияларға ихтыяж ҙур. Бик йыш шулай килеп сыға, түләүле юғары белем алған кешеләр эш таба алмай һәм эшсе һөнәре алыр өсөн училищеға килергә мәжбүр була.\nҺөнәрселек-техник училищеларының беҙҙең көндәрҙәге икенсе проблемаһы– бюджет тәьминәтенең үтә түбән булыуында. Мәҫәлән, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән булған уҡыусыларҙың туҡланыуына училищеның республика ҡаҙнаһынан алған дотацияһы көнөнә 10 һум 45 тин тәшкил итә. Был аҡсаға егеттәрҙе туҡландырып булмауы аңлашыла. Әйкәндәй, Волга буйы федераль округында һәм дөйөм алғанда бар ил буйынса дотацияның уртаса күләме күпкә юғарыраҡ. Әгәр шул уҡ колледждар һәм юғары уҡыу йорттары үҙҙәренең финанс проблемаларын бюджеттан тыш средстволар иҫәбенә хәл итә алһа, һөнәрселек училищеларының бындай мөмкинлеге юҡ. Бында түләүле төркөмдәр асып булмай, сөнки түләргә мөмкинлеге булғандар эшсе профессияға уҡырға теләмәйәсәк, ә колледж йәки вузға өҫтөнлөк бирәсәк.\nҺуңғы арала училищела юғары квалификациялы кадрҙар йәлеп итеү проблемаһы ла бар. Әгәр совет заманында бында Өфө моторҙар эшләү берекмәһенең иң яҡшы мастерҙары уҡытһа, хәҙер уларҙың береһе лә бында килергә теләмәйәсәк. Заводта уртаса эш хаҡы 18 мең һумдан ашыу, ә училищела –биш мең самаһы. Һәм ике ставкаға эшләгәндә лә, ә училищелағы уҡытыусыларҙың күбеһе ошолай эшләргә мәжбүр, уларҙың эш хаҡы республика буйынса уртаса кимәлдәге эш хаҡынан күпкә кәм.\nЭшсе белгеслектәренең абруйы төшөүе училище тамамлаусыларҙы көткән перспективалар менән дә аңлатыла. Уҡыуын тамамлаған йәш кеше заводҡа килгәс, тәүге арала ете меңдән әҙ генә күберәк эш хаҡы аласаҡ. Беҙҙең көндәрҙә был аҡсаға йәшәүе еңел түгел, ә ғаиләне ҡарауы бөтөнләй мөмкин булмаған хәл.\nИршат Ғәлимов әйтеүенсә, сове осоронда училище тамамлаусылар кәм тигәндә 90 һум алған. Ул ваҡыттағы хаҡтар менән бындай эш хаҡы юғары һаналған. Ә тәжрибәле, юғары квалификациялы эшселәргә иһә юғары белемле белгестәр хеҙмәте менән сағыштырғанда бер нисә тапҡырға күберәк түләнгән.\n— Һөнәри белем биреү проблемалары Рәсәй Федерацияһы Дәүләт советының һәм Рәсәй Федерацияһы Президенты ҡарамағындағы Рәсәй иҡтисадын модернизациялау һәм технологик үҫтереү буйынса комиссияның берлектәге ултырышында ла әүҙем тикшерелде, — тине Рөстәм Хәмитов. – Был тема бар ил өсөн көнүҙәк һанала. Һәм бөгөн беҙҙең уртаҡ бурыс — эшсе профессияһының абруйын күтәреү һәм бында уҡырға килгән, һуңынан ил сәнәғәтен үҫтергән йәштәрҙең лайыҡлы тормошон тәьмин итеү.\nОсрашыу һуңында Президент училище уҡыусыларына һәм уҡытыусыларына уҡыуҙа һәм эштә уңыштар теләне, уларҙың әлеге проблемаларының ҙур өлөшөн хәл итеүгә бөтә көсөн һаласағын белдерҙе.\nТеги: президент маршруттары, мәғариф


Районда ҙур эштәр көтөлә\n24 Сентябрь 2018, 12:01\nКиләсәккә төҙөлөш буйынса пландар тураһында район хакимиәте башлығының төҙөлөш, иҡтисади үҫеш һәм йәшәйеште тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса урынбаҫары Азамат Ҡәләмов һөйләне.\n– Һуңғы йылдарҙа районда төҙөлөш өлкәһендә тынлыҡ булды. Республика етәкселеге ярҙамы, район хакимиәте башлығының ныҡышмалығы һәм команданың тырышлыҡты талап иткән эше менән һуңғы арала билдәле бер һөҙөмтәләргә ирештек. Ни өсөн мин тырышлыҡты талап иткән эш, тип әйтәм? Бюджет аҡсаһына ниндәй ҙә булһа объект төҙөү өсөн башта Хөкүмәткә теге йәки был объекттың район өсөн кәрәк булыуын иҫбатларға, рөхсәт документтарын әҙерләргә, проект әҙерләүгә аҡса табырға, проект ойошмаһын һайлау буйынса конкурс процедураларын үткәреүгә, артабан проекттың үҙен әҙерләргә, уны әҙерләгәндә ҡулайлы вариантын табырға, дәүләт экспертизаһын үтергә, проект хаҡын дәлилләргә кәрәк. Был эштәрҙе башҡарыу өсөн иң кәмендә бер, хатта ике йыл талап ителеүе мөмкин.\n– Һөҙөмтәләр тураһында һөйләп үтегеҙ әле.\n–2017 йылда беҙ ҙур проект әҙерләй алдыҡ. Ул Оло Ыҡтамаҡ ауылында йылылыҡ менән тәьмин итеү системаһын үҙгәртеп ҡороу йәки айырым йылытыу системаһына күсеү һәм блоклы ҡаҙанлыҡтар ҡуйыу. Белеүегеҙсә, был проект буйынса эштәр бара. Масштаблы булғанлыҡтан, ул ике йылға бүленеп эшләнде. Проект 200 миллион һум тирәһендә баһаланды. Проект ярҙамында беҙ параллель рәүештә норматив хеҙмәт итеү срогы сыҡҡан муниципаль газ селтәрҙәрен яңыртабыҙ. Уларҙы алмаштырыу өсөн район бюджетынан байтаҡ сығымдар талап ителер ине. Шулай уҡ үткән йыл Көньяк микрорайонында 140 урынлыҡ балалар баҡсаһы проектын әҙерләү һәм төҙәтмәләр индереү буйынса әүҙем эш алып барҙыҡ. Был проект республиканың 100 йыллығына ярашлы эшләнә. Заказсы-төҙөүсе булып Башҡортостан Республикаһының капиталь төҙөлөш идаралығы тора. Ул бөгөн подрядсы ойошманы билдәләү буйынса конкурс процедураһын үткәрә. Октябрҙә подрядсы билдәләнер һәм эштәр башланыр, тип өмөтләнәбеҙ. Ошо йылдың һуңына тиклем 22 млн һумлыҡ эштәр үтәлергә тейеш. Төҙөлөш эштәре 2019 йылдың октябрь һуңына тиклем планлаштырылған.\nТағы ла бер ҡыуаныслы хәбәр: Көньяҡ микрорайонында һыу менән тәьмин итеү системаһын үҫтереүгә финанс бүленәсәк. Унда һыу менән тәьмин ителмәгән 220-гә яҡын ер участкаһы бар. Йыл һуңына тиклем был селтәрҙе беҙ төҙөп бөтөрөргә тейеш.\nКөнсығыш микрорайонын һыу менән тәьмин итеү проектын әҙерләй башланыҡ. Оло Ыҡтамаҡ ауылында һыу менән тәьмин итеү – беҙҙе күптәнән борсоған проблема инде ул.\n14 сентябрҙә эксперттар советында Хөкүмәт ҡарамағындағы ултырыш булды. Унда “Ашығыс ярҙам” станцияһы менән 63 койка-урынға иҫәпләнгән дауахана һалыуҙы тамамлауға проект-смета документацияһына төҙәтмәләр индереүгә һәм уны әҙерләүгә аҡса бүлергә ҡарар ҡабул ителде. Проект әҙерләнгәндән һуң артабан төҙөлөш эше оҙаҡҡа һуҙылмаҫ, тип ышанабыҙ.\nШулай уҡ Көнсығыш микрорайонында газ үткәргесе һуҙыуға аҡса бүленгән, подрядсы әлегә билдәләнмәгән, конкурс процедуралары бара. Айып ауылында газ менән тәьмин итеү селтәрҙәре төҙөүгә аҡса бүлеү тураһында ҡарар ҡабул ителгән. Был Йонос-Әбдрәхим-Айып ҡасаба-ара газ үткәргесе төҙөү проекты менән бер юлы алып барыла. Әгәр 2019 йыл дауамында проектты эшләй алһаҡ, төҙөлөштө 2020 йылда башлап булыр, тип уйлайым.\nӨҫтәп тағы ла шуны әйтер инем: Оло Ыҡтамаҡ ауылында Балалар сәнғәт мәктәбе төҙөүгә алдан килешеү үтте. Республика Башлығы проектты билдәләргә һәм уны ғәмәлгә ашырыу буйынса тәҡдим индерергә бойорҙо. Бынан тыш, Яңы Мөслим һәм Дыуан-Мәсетле ауылдарында мәҙәниәт йорттары төҙөү проекты һайлау буйынса эштәр алып барыла. Киләһе йылдарҙа ошондай ике объект барлыҡҡа килергә тейеш.\nОло Ыҡтамаҡ лицейында спорт залы төҙөүгә бәйле Мәғариф министрлығы менән мәсьәләне хәл итеү буйынса эштәр алып барыла. Быйыл үҙәк скверҙы төҙөкләндереү буйынса проектты ғәмәлгә ашырабыҙ. “Светлячок” балалар баҡсаһын реконструкциялау буйынса проектты әҙерләү тамамланыу өҫтөндә. Дыуан күп профилле колледжының Оло Ыҡтамаҡ филиалы бинаһында ҡыйыҡты ремонтлауға аҡса бүленгән. Көньяҡ микрорайонының Мелиораторҙар, Пушкин, 8-се Март, Сейәле, Акулов, Йәшел сауҡалыҡ һәм Ҡояшлы урамдарында юлдарҙы ремонтлау планлаштырылған.\n– Әй йылғаһы ярҙарын нығытыу мәсьәләһе буйынса нимәләр әйтер инегеҙ?\n– Ысынлап та, был мәсьәлә көнүҙәк булып ҡала. Әй йылғаһы ярҙарында ауылдар янында алты хәүефле участка бар. Әйтерегә кәрәк, был бик оҙайлы проект, проектлау буйынса эштәр ике йыллап һуҙыласаҡ. Экспертизалар үткәрергә кәрәк буласаҡ. Әммә, иң мөһиме, эш башланды. Элек был мәсьәлә бер нисек тә хәл ителмәгән, район 10 йыл дауамында был мәсьәләне урынынан ҡуҙғатырға тырыш-ҡан, ә хәҙер алға китеш бар.\n– Ҡорғат ауылындағы Аҡа йылғаһы аша күпер тураһында әйтеп үтегеҙ әле?\n– Объектты Башҡортостан Республикаһының юл хужалығы идаралығы ғәмәлгә ашыра. Күпер авария хәлендә ине. Хөкүмәттә ҡарар ҡабул итеү процедуралары оҙаҡ барҙы һәм, ниһайәт, мәсьәлә хәл ителде. Беҙҙең районға, республиканың 9 районы иҫәбендә, күпер төҙөүгә аҡса бүленде.\n– Әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт. Тағы ла әйтер һүҙҙәрегеҙ бармы?\n– Эре проекттарҙан тыш районда ихаталарҙа төҙөкләндереү өҫтөндә эшләргә, ял һәм балалар өсөн уйын урындары булдырырға, юл инфраструктураһы мәсьәләләрен хәл итергә кәрәк. Эйе, беҙгә ҙур эш күләме башҡарырға һәм ғәмәлгә ашырырға әле. Иң мөһиме, районда күп йүнәлештәр буйынса ентекле эш алып барыла.


“Мин – Рәсәй гражданины!”\n11 Май , 15:12\nВ д.Тереклы прошел II гражданско-патриотический форум Архангельского района\nӘлеге мәлдә үҫеп килгән быуын араһында патриотик тәрбиә биреү алдынғы бурыстарҙың береһе. Шуға ла Ватанға ҡарата патртотик тойғоно һаҡларға өйрәтеү бик мөһим мәсьәлә. Һәр кеше ата-әсәһенең улы, йәки ҡыҙы ғына түгел,ә Тыуған иленең гражданины ла. Ә гражданиндың Тыуған иле алдында хоҡуҡтары ла, бурыстары ла бар.\nКүптән түгел Тирәкле ауылы мәктәбендә “Мин – Рәсәй гражданины!” райондың II граждан-патриотик форумы уҙҙы. Тыуған илгә ҡарата һөйөү, тоғролоҡ, уның азатлығы һәм бойондороҡһоҙлоғон яҡлауға әҙерлек, өлкән быуындың хеҙмәт һәм хәрби традицияларына ихтирам тәрбиәләү, тыуған яҡтың тәбиғәтенә ҡарата һаҡсыл ҡараш булдырыу саранаың төп маҡсаттарының береһе булды.\nПленар өлөштә “Йәшел Башҡортостан” төбәк йәмәғәт ойошмаһы рәйесе Максим Некрасов, Баҡалды ауыл биләмәһе башлығы Урал Шаһиев, райондың мәғариф бүлеге начальнигы Лилиә Сәйғафарова, райондың ветерандар Советы рәйесе Мөнирә Лоҡманова, мәктәп директоры Эльвира Хәсәнова, уның урынбаҫары Гөлнара Фәйрузова, “Тирмәкәй” балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе Гөлсәсәк Ғималеева, 2-се Архангел мәктәбенең тарих уҡытыусыһы Елена Соснина сығыш яһаны.\nАртабан сарала ҡатнашыусылар “Үткәндәрҙе иҫлә”, “Бөгөнгө менән йәшә”, “Киләсәкте уйла”, “Рәсәй халҡының мәҙәни вариҫтарын өйрән һәм бел” тип исемләнгән майҙансыҡтарға бүленде. Бер рәттән район мәктәптәренән йыйылған уҡыусылар ғилми-тикшереү эштәрен тәҡдим итте. Дөйөм һөҙөмтәләр буйынса комиссия ағзалары түбәндәге еңеүселәрҙе биллдәләне.\n“Үткәндәрҙе иҫлә” йүнәлеше буйынса Юлыбаева Арина (Тирәкле) менән Лазарева Светлана (Валентиновка) – 1, Килдеғолова Диана (Ҡыҙыл Еҙем) меәнән Ғәйсәрова Нәркәс (Ҡыҫынды) – 2, Әсәҙуллин Егор (1-се Архангел) өсөнсө урынға лайыҡ булды. “Рәсәй халҡының мәҙәни вариҫтарын өйрән һәм бел” темаһын яҡтыртыусылар араһында Юламанова Эльвина (2-се Архангел) – беренсе, Трапезникова Юлия (Максим Горький) менән Шайхина Элина (Тирәкле) – икенсе, Ҡотлоәхмәтова Гүзәлиә (Тирәкле) өсөнсө баҫҡысты биләне. Шулай уҡ Суфиянова Алина (Тәүәкәс) менән Воробьева Екатерина (Ырныҡшы) “Минең ауылымдың традициялары һәм йолалары” номинацияларында билдәләнде.\nФорум резолюцияны ҡабул итеү һәм “Мин – Рәсәй гражданины!” акцияһы менән тамамланды.


Көйөргәҙелә ике айҙан яңы бассейн файҙаланыуға ташырыласаҡ, мәҙәниәт йорто биләмәһе йәйгә яңы төҫ алырға тейеш, ә Бөгөлсәндә мәктәпкә капиталь ремонт хәл ителде | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n23 января 2020 — 17:58 ГТРК «Башкортостан»\nРадий Хәбиров эш сәфәре менән Көйөргәҙе районы һәм Күмертау ҡалаһында булды. Тулыраҡ беҙҙең хәбәрселәр әҙерләгән яҙмала. 175 урынға иҫәпләнгән Бөгөлсән ауылы мәктәбе 1968 йылда төҙөлгән. 50 йыл эсендә белем усағы бер тапҡыр ҙа капиталь ремонт күрмәгән. Даими ремонтты коллектив йыл да үҙ көстәре менән генә үткәреп килгән. Иҙән, түбә, тәҙрәләр, һыу торбалары, электр сымдары – барыһы ла яңартыу талап итә. Директор әйтеүенсә, проект-смета документары бар һәм дәүләт экспертизаһы ла эшләнгән. Өҫтәмә финанслау ғына талап ителә. Төҙөкләндереү эштәренә 15 миллион һум кәрәк.\nРадий Хәбиров республика мәктәпкә ярҙам күрһәтәсәк, тип билдәләне. Мәктәптең спорт залында республика башлығы күп балалы ғаиләләр менән аралашты. Радий Хәбиров уларҙың теләгән һорауҙарына яуап бирҙе. Башлыса ата-әсәләр мәктәптә туҡланыу, пособиеларҙың түләнеүе һәм льготалар тураһында һорашты. Ә “Ватан” кооперативында былтыр инсиниратор, йәғни биологик һәм көнкүреш ҡалдыҡтарын яндырыусы ҡулайлама һатып алғандар. Бындай ҡоролманың хаҡы ҡеүәтенә ҡарап миллион ярымдан 35 миллионға тиклем барып баҫа. Киләсәктә Ермолаевка ауылында ла бындай тәжрибәне индерергә уйлайҙар. Шулай уҡ, Радий Хәбиров райондағы бассейнды 20 апрелгә тиклем төҙөп бөтөрөргә һәм урындағы физкультура-һауыҡтырыу комплексынан йылытылған юл һуҙырға ҡушты. Республика башлығының эш сәфәре Күмертауҙағы вертолет заводы менән танышыуҙан тамамланды. Радий Хәбиров предприятиеның эше һәм үҫеш перспективаларын барланы.


Тел – күңел байлығы » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Тел – күңел байлығы\n16.04.2011 Тел – күңел байлығы\nТелдәрҙе ни тиклем күберәк белһәң, аң, зиһен, мәҙәни кимәлең дә шул тиклем юғары була. Был һүҙҙәр күптән аксиомаға әүерелгән. Тимәк, үҙен һәр яҡтан камил, юғары мәҙәниәтле, алдынғы ҡарашлы шәхес итеп күрергә теләгән кеше өсөн телдәрҙе өйрәнеү зарур. Бөтә илдәргә юл асыҡ булған бөгөнгө заманда күп тел белеү айырыуса мөһим. БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетының Көнсығыш телдәре кафедраһы мөдире, филология фәндәре кандидаты, доцент, Ш. Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты Ғәйнислам ИБРАҺИМОВ менән әңгәмәбеҙ телде өйрәнеүҙең әһәмиәте, факультетта асыласаҡ яңы бүлек тураһында.\n– Ғәйнислам Дәүләтбаевич, һеҙ нисек уйлайһығыҙ, телдәрҙе өйрәнеү, күп тел белеү кешегә нимә бирә?\n– Телдәрҙе өйрәнеү кешегә ҙур мөмкинлектәр аса. Юҡҡа ғына, бер тел белгән кеше – бер кеше, ике тел белгән кеше – ике кеше, өс тел белгән кеше – өс кеше, тип әйтмәйҙәр бит. Беренсенән, аралашыу даирәһен киңәйтә, белемен арттыра, зиһенен байыта. Бигерәк тә фән кешеһенә телдәрҙе белеү отошло, сөнки әҙәбиәтте, тарихты сағыштырып өйрәнеп күп оҡшашлыҡ табырға була.\n– Тиҙҙән юғары уҡыу йорттарына документтар ҡабул ителә башлай. Һеҙҙең факультет быйыл абитуриенттарға ниндәй яңы специальностар тәҡдим итә?\n– Башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында «Востоковедение һәм африканистика» йүнәлеше буйынса белгестәр әҙерләүгә лицензия алдыҡ. Быйылдан башлап ошо йүнәлешкә студенттар ҡабул итәбеҙ. Ул бер бөгөн генә килеп башланманы, күптән был йүнәлештә эш алып бара инек. Үткән быуаттың 90-сы йылдары аҙаҡтарында башҡорт һәм дөйөм тел кафедраһы нигеҙендә төрөк, ғәрәп, фарсы телдәре уҡытыла башланы. 2008 йылдың 1 сентябрендә иһә ошо телдәрҙе тәрәнерәк өйрәнеү маҡсатында, БДУ-ның башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында Көнсығыш телдәре кафедраһы асылды.\n– Телдәрҙе өйрәнеүгә бөгөн ихтыяж бармы?\n– Бындай ихтыяж бөгөн ҙур, сөнки белеүебеҙсә, былтыр көҙгөһөн «Иҙел – Урал төбәгендә ислам цивилизацияһы» тигән халыҡ-ара конференция үтте, яңыраҡ ҡына Өфө ҡалаһында Кәрим Хәкимовтың тыуыуына 120 йыл тулыуға арналған халыҡ-ара конференция булды. Ошо конференцияла ла республика вуздарының береһендә Көнсығыш телдәрен уҡытыу буйынса эш алып барыу тураһында һүҙ булды.\nӘлеге ваҡытта БДУ менән төрлө сит ил университеттары араһында ныҡлы бәйләнеш урынлаштырылған. Әйтәйек, ҡытайҙың Ляонинь университеты, шулай уҡ Төркиә Республикаһының Истанбул университеты менән. Измир ҡалаһының Эгей университеты, Иран Республикаһындағы Тәһран университеты менән килешеү төҙөлгән. Ғөмүмән, Иран һәм Төркиә менән бәйләнештәр ныҡ. Беҙҙең студенттар йәйге каникулда унда тел курстарына стажировкаға барып ҡайта. БДУ студенттары йыл һайын Мәскәүҙә фарсы теле буйынса олимпиадала ҡатнаша.\nМәскәүҙә Иран мәҙәниәте үҙәге бар, уның менән дә бәйләнешебеҙ бик яҡшы. Иран яғы биргән квота буйынса беҙҙең студенттар ошо илдә стажировка үтә. Бындай бәйләнештәр беҙгә эште яйға һалыуға ярҙам итәсәк тә инде. Әлеге ваҡытта ғәрәп өлкәләре менән һөйләшеүҙәр алып барыла. Киләсәктә уларҙың берәй университеты менән ике яҡлы килешеү төҙөүҙе һәм ғәрәп бүлегендә уҡыған студенттарҙы ла стажировкаға ебәреүҙе ойоштороуҙы маҡсат итеп ҡуйғанбыҙ.\n– 90-сы йылдарҙа уҡытыла башланы, тинегеҙ, ул туҡтап ҡалғайнымы ни?\n– Быға тиклем беҙҙә ғәрәп һәм фарсы телдәре уҡытылып килде, шулай уҡ эксперимент рәүешендә студенттар бер нисә йыл ҡытай телен дә өйрәнде. ҡытай теле хәҙер өйрәнелмәй, ә ғәрәп, фарсы, төрөк телдәрендә уҡытыу әлеге көндә лә дауам итә. Шул уҡ ваҡытта уларҙың специальносы дипломдарында аныҡ ҡына күрһәтелмәй ине. Шуға күрә РФ Мәғариф һәм фән министрлығына яңы бүлек асыу тураһында тәҡдим менән мөрәжәғәт иттек. Ниһайәт, февралдә яҡшы хәбәр килде, министрлыҡ беҙгә лицензия бирҙе. Шуның буйынса быйылғы йылдан башлап, айырым бер бүлек булараҡ, факультет эсендә ошо йүнәлештә эш башларға уйлайбыҙ. Әйтергә кәрәк, востоковедение фәнен уҡытыуға бик һирәк уҡыу йорттарына, нигеҙҙә, классик вуздарға ғына рөхсәт бирелә. Сөнки телдәрҙе өйрәнеү өсөн нигеҙ булырға тейеш. Педагогик йүнәлештәге уҡыу йорттары, ғәҙәттә, был йүнәлештә эшләй алмай.\n– Ә ни өсөн африканистика?\n– Бүлек «Востоковедение һәм африканистика» тип атала. Беҙҙә генә түгел, Мәскәү университетында ла, Питерҙағы Көнсығыш факультетында, Иркутскиҙа, ҡаҙанда ла шулай атала ул. Африканистикаға килгәндә, ғәрәп илдәренең күбеһе Африка ҡитғаһында урынлашҡан, шунлыҡтан ошондай исем алынған.\n– Яңы бүлектә ниндәй телдәр өйрәнеләсәк?\n– Быйыл ғәрәп, фарсы, төрөк телдәрен өйрәнеүҙе планлаштырабыҙ. Киләсәктә ҡытай телен дә уҡытырға ниәтләйбеҙ. Бының өсөн нигеҙ бар, сөнки, әйтеүемсә, бер курс уҡып сыҡты. Уларҙы ҡытайҙан саҡырылған уҡытыусылар уҡытты. Ике студент былтыр ҡытайҙа стажировкала булып ҡайтты. Киләсәктә бүлектә ҡытай телен уҡытыуҙы дауам итергә тигән теләгебеҙ бар. Был йүнәлеш үтә лә ҡыҙыҡлы, элек, мәҫәлән, башҡорт филологияһы һәм журналистика факультетында башҡорт теле һәм сит телдәр бүлегендә ғәрәп, фарсы һәм төрөк телдәре буйынса белем алалар ине. Хәҙер беҙҙең маҡсатыбыҙ тағы ла ҙурыраҡ. Сөнки телде генә өйрәтеп ҡалмайынса, шул уҡ ғәрәп әҙәбиәтен дә, төрөк, фарсы әҙәбиәтен дә уҡытасаҡбыҙ, был халыҡтарҙың тарихы, мәҙәниәте, географияһы ла өйрәнеләсәк. Йәғни был йүнәлеш киңәйә һәм студенттарға белем алыу күп йәһәттән ҡыҙыҡлыраҡ буласаҡ, тип ышанабыҙ.\n– Бүлеккә нисә кеше ҡабул ителәсәк?\n– Әлеге ваҡытта аныҡ ҡына һандар юҡ, әммә беҙ 25 бюджет урыны һораныҡ. Нисә урын бирерҙәр, әйтеп булмай, һәр хәлдә, ике төркөм йыйырға тырышасаҡбыҙ.\n– Уҡырға инеү өсөн ниндәй фәндәрҙән ҡабул итеү имтихандары ҡаралған?\n– БДИ һөҙөмтәләре буйынса уҡырға ҡабул итәбеҙ. Иң беренсе сиратта рус теле буйынса БДИ һөҙөмтәләре кәрәк, икенсеһе – тарих, ул төп имтихан һаналасаҡ. Һәм өсөнсөһө – география. Ни өсөн ошо фәндәр буйынса имтихандар ҡаралған һуң? Востоковедение өйрәнелгән барлыҡ уҡыу йорттарында ла, шул уҡ Мәскәүҙә, Санкт-Петербургта ла ошо фәндәр буйынса имтихандар бирәләр. Шул уҡ ваҡытта абитуриенттарҙың аттестатына һәм башҡорт телен белеүенә лә ҡараясаҡбыҙ. Сөнки программаға башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәре лә ингән, башҡорт телен белмәй тороп, беҙҙең бүлектә уҡып булмаясаҡ. Студенттар фарсы теле һәм әҙәбиәте, ғәрәп теле һәм әҙәбиәте, төрөк теле һәм әҙәбиәте, тарихы буйынса белгес булып сығасаҡ, шул уҡ ваҡытта башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән дә уҡыта аласаҡ.\n– Телдәрҙе юғары уҡыу йортонда белем алған осорҙа ғына үҙләштереп буламы?\n– Белеүегеҙсә, быйылғы йылдан башлап юғары уҡыу йорттары ике баҫҡыслы белем биреү системаһына күсте. Беҙгә уҡырға килгән студенттар ҙа бакалавриатта дүрт йыл уҡығандан һуң теләге буйынса магистратурала уҡыуын дауам итә ала. Әлбиттә, әҙерлекте мәктәптән үк башлағанда яҡшыраҡ. Ошонан сығып, киләсәктә фарсы, ғәрәп, төрөк телдәре буйынса лекциялар уҡып, балаларҙа ҡыҙыҡһыныу уятыу маҡсатында райондарҙа база мәктәптәре булдырырға ниәтләйбеҙ. Ишембай ҡалаһындағы Ә. Вәлиди исемендәге 2-се гимназия менән эшләргә иҫәп тотабыҙ, сөнки унда ғәрәп теле факультатив рәүештә булһа ла өйрәнелә. Шулай уҡ әлегәсә төрөк теле уҡытылып килгән Республика башҡорт лицей-интернатында.\n– Бүлекте тамамлаған белгестәр ҡайҙа эшләйәсәк? Нисек уйлайһығыҙ, уларға эш табыуы ауыр булмаҫмы?\n– Һуңғы ваҡытта Көнсығыш илдәренә ҡарата ҡыҙыҡһыныу һәм төрлө йүнәлештәге бәйләнештәр көсәйҙе, шуға күрә беҙҙең белгестәргә эш урыны табыу проблема булмаясаҡ, тип ышанабыҙ. Элекке сығарылыш уҡыусыларыбыҙ күбеһе әлеге ваҡытта йә мәктәптәрҙә, йә булмаһа, фирмаларҙа эшләне. Башта тәржемәсе булып эш башлаһалар, аҙаҡ офис менеджеры, фирма вәкиле булып киттеләр. Шулай уҡ уларға был бүлекте тамамлағандан һуң ғилми-тикшеренеү институттарында эшләүгә лә юл асыла. Сөнки әлеге көндә беҙҙең ер аҫты байлыҡтарыбыҙ ни тиклем күп булған кеүек, тикшерелмәгән, өйрәнелмәгән рухи байлыҡтарыбыҙ ҙа бихисап. Мәҫәлән, һирәк ҡулъяҙмалар фондындағы күп кенә сығанаҡтарыбыҙ халыҡ иғтибарына сығарылмаған. Уларҙы уҡып, аңлап белеү өсөн ғәрәп, фарсы, төрөк телдәрен һәм иҫке төрки телдәрҙе яҡшы белеү талап ителә. Ошо телдәрҙе белмәй тороп, тарихи документтарҙы өйрәнеп булмай. Шуға күрә бүлекте тамамлаусылар киләсәктә архивтарҙа, китапханаларҙағы һирәк ҡулъяҙмалар фондында, тикшеренеү институттарында ла эшләй ала. Бынан тыш, министрлыҡтарҙа, әйтәйек, мәҙәниәт яғынанмы, сауҙа йәһәтенән булһынмы, сит илдәр менән бәйләнештәр булдырылған. Был өлкәлә лә белгестәр талап ителә. Тимәк, һәйбәт уҡып, телде ныҡлап өйрәнгән студенттар киләсәктә ошо йүнәлештә эшләй ала.\n– Тарихҡа күҙ һалһаҡ, элек тә беҙҙең сит телдәрҙе яҡшы белгән шәхестәребеҙ булған...\n– Әлбиттә булған. Әгәр ҙә беҙ тарихҡа әйләнеп ҡайтһаҡ, бынан 100 – 150 йыл элек Башҡортостанда урынлашҡан мәҙрәсәләрҙең шул тиклем көслө булыуы билдәле. Быны бер нисек тә инҡар итеп булмай. Улар Башҡортостан өсөн генә түгел, әйтәйек, шул Иҙел, Урал буйы төбәге өсөн дә, шул уҡ ҡаҙағстан, ҡырғыҙстан, Урта Азия халыҡтары өсөн дә бер мәҙәни үҙәк булып торған. Әлеге ваҡытта ҡаҙағстандан хеҙмәттәштәребеҙ менән аралашҡанда улар «Өфө», «Ғосмания», «Ғәлиә» мәҙрәсәләрендә белем алған зыялылары, тап ошо мәҙрәсәләрҙә ныҡлы белем бирелеүе тураһында ҙур рәхмәт тойғоһо менән һөйләй. Ысынлап та, был мәҙрәсәләр заманында бик көслө булған. Шуға күрә мәҙрәсәләрҙә белем алған Зәки Вәлиди, Абдулҡадир Инан, Ғәлимйән Таған булһынмы, ситкә сығып киткән хәлдә лә юғалып ҡалмағандар, үҙҙәрен донъя кимәлендә таныта алғандар. Мәҙрәсәлә ғәрәп, фарсы телдәрен ныҡлап үҙләштергәнлектән, тәүсығанаҡтарға еңел мөрәжәғәт иткәндәр, уларҙы уҡый алғандар, аңлағандар, үҙенең белгәнен ғилми хеҙмәттәрендә уңышлы файҙаланғандар. Ә беҙҙә һуңғы 100 йыл эсендә был йүнәлештә ғалимдар әҙерләнмәне. Бөтә нәмә урыҫ сығанаҡтарына таянып ҡына эшләнде, ә башҡалары ятып ҡалды. Улар бар, әммә күтәреп уҡырҙай, аңларҙай кешеләребеҙ булманы. Бер телде генә яҡшы белгән белгестәребеҙ бар, әммә телдәрҙе комплекслы өйрәнгәндәре юҡ. Шуға күрә уҡыу планын төҙөгәндә ошоларҙы күҙ уңында тоттоҡ. Йәғни ғәрәп бүлегенә уҡырға ингән кеше ғәрәп телен, ғәрәп тарихын, мәҙәниәтен ныҡлап үҙләштерәсәк һәм шул уҡ ваҡытта ярҙамсы фән итеп теләге буйынса йә фарсы, йә төрөк телен өйрәнә ала.\n– Методик әҙәбиәт, дәреслектәр бармы?\n– Бик тә урынлы һорау. Әлеге ваҡытта үҙебеҙ төҙөгән дәреслектәр бар һәм, бая әйтеп үтеүемсә, сит илдәге университеттар менән бәйләнештәр булдырылған, улар китаптар, уҡыу әсбаптары менән тәьмин итергә әҙер.\n– Телде өйрәтерҙәй белгестәр етерлекме?\n– Уҡытыусыларға килгәндә, әлегә үҙебеҙҙең кадрҙар менән генә эш итеп килдек, әммә киләсәктә, сит ил университеттары менән килешеүгә ярашлы, Төркиәнән һәм башҡа республикаларҙан да уҡытыусылар йәлеп итергә уйлайбыҙ. Был бик мөһим, сөнки сит телде өйрәнгәндә шул телдә тыуғандан алып һөйләшкән кеше генә уның бөтә нескәлектәренә төшөндөрә ала.\n– Студенттар сит илдә стажировка үтә, тинегеҙ, ә сығымдарҙы кем ҡаплай һуң?\n– Әлеге ваҡытта йәйгелеккә Төркиәгә ике студентты саҡырҙылар. Кандидатураларҙы бирҙек. Бында инде юл, йәшәү, ашау, уҡытыу сығымдарын саҡырған яҡ тулыһынса үҙ өҫтөнә ала. Студенттар Иранда стажировка үткәндә лә йәшәү, уҡытыу улар иҫәбенә башҡарыла, ә юл сығымдарын беҙҙең университет ҡаплай. Йәғни быға тиклем студенттарҙан матди сығым талап ителмәне, киләсәктә лә шулай булыр тип өмөт итәбеҙ.\n– Яңы специальность тураһында тағы ҡайҙан тулыраҡ мәғлүмәт алырға була?\n– Хәҙерге йәштәр интернет менән дуҫ, шунлыҡтан //www.bsunet.ru сайтына инеп ҡарай алалар. Шулай уҡ, һорауҙар булһа, 8(347)273-82-72 телефоны буйынса бәйләнешкә инергә мөмкин.\nСажиҙә ЛОТФУЛЛИНА әңгәмәләште.


Юл уңмауҙың сәбәбе ниҙә? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Юл уңмауҙың сәбәбе ниҙә?\nЮл уңмауҙың сәбәбе ниҙә? 21.08.2015 // Иман\n– Ауылыбыҙҙа күптән түгел шикле ҡатын йәшәй башланы. Эшкә йә берәй сәфәргә йыйынғанда ул осраһа, юл уңмай. Шуға күрә күптәр был ҡатынды күрһә, өйөнә кире әйләнеп ҡайта. Бесән мәлендә айырыуса ыҙаланыҡ. Был йәһәттән ни әйтерһегеҙ, Нурмөхәмәт хәҙрәт?\nКешелек донъяһы башланғандан бирле әҙәм балалары аңында төрлө яңылыш уй-фекер йәшәгән. Уларға юл ҡуймау өсөн Аллаһ Тәғәлә динен биргән, уны нигеҙләп, китаптар индергән. Әҙәм балаһы тормошон ошо ҡанун-ҡағиҙәләргә ярашлы алып барырға тейеш. Ләкин, нисек кенә булмаһын, күптәр хаҡ юлдан тайпыла, төрлө шик-шөбһәгә бирелә. Быны, әлбиттә, диндән ситкә китеү тип аңларға кәрәк.\nЮлда ла бит шулай. Ул ни ҡәҙәр төҙ, машина бөтөн булмаһын, бер мәл тәгәрмәстәр ситкә тарта башлай. Шул ваҡытта рулде әкрен генә бороп, тура барыуҙы дауам итергә тейешбеҙ. Әҙәм балаһының тормошонда ла ошондай һынауҙар йыш осрап тора.\nБер хикәйәтте иҫкә төшөрөп уҙайыҡ. Муса ғәләйһис-сәләм заманында Фирғәүен үҙен Аллаһ тип иғлан итә. Бәнү Исраилды унан ҡотҡарыуын Раббыбыҙҙан ялбарып, пәйғәмбәр ҡырҡ көнгә Тур тауына ғибәҙәткә китә. Шул арала иблис килеп халыҡтың алтындарын йыя ла быҙау яһай. “Бына һеҙҙең Аллағыҙ”, – тип күрһәтә. Муса ғәләйһис-сәләм ҡайтһа, Бәнү Исраилдың бөтөн халҡы быҙауға табына башлаған икән. Ошонан күренеүенсә лә, шайтан әҙәм балаһын юлдан яҙҙырыу өсөн төрлө хәйлә ҡороуҙан, хөсөттән туҡтамай.\nТөрлө ырымға, шик-шөбһәгә ышаныу һәр халыҡта йәшәп килә. “Йә, Рәсүлуллаһ, – тип мөрәжәғәт иткәндәр бер саҡ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмгә. – Беҙ күрәҙәсегә йөрөйбөҙ, уның ҡайһы бер һүҙҙәре тоғро була”. “Ә күпселеге – ялған, – тип яуаплаған Пәйғәмбәребеҙ. – Кем дә кем юраусыға бара, уның әйткәненә ышана икән, диндән ситкә китә тигән һүҙ”. Ошо урында халҡыбыҙҙағы “Күрәҙәсегә барма – башыңа бәлә алма” тигән аҡылды ла иҫкә төшөрөп уҙыу зарурҙыр.\nҺүҙҙең, уйҙың көсө ҙур. Шунлыҡтан һәр саҡ изге ниәт ҡороп, күркәм фекерҙә йәшәү мөһим. Исламда шикләнеү, шөбһәләнеү юҡ. Динебеҙ ошо яман тойғоларҙы күңелгә яҡын юлатмайынса, эште фәҡәт Аллаһ Тәғәләгә ышанып башҡарырға бойора. Әгәр ҙә ки юлға сыға икәнбеҙ, тәү сиратта барлыҡ шарттарҙы өйрәнергә, нисек барыуҙы, ҡайтыуҙы планлаштырырға, кәрәк-яраҡты етерлек кимәлдә алырға, ғөмүмән, барыһына ла ныҡлы әҙерләнергә тейешбеҙ. Техниканың төҙөк, аттың ҡараулы булыуы мөһим. Ошоға бәйле бер хәҙисте лә әйтеп үтәйем. Бер ғәрәп дөйәнән төшкән дә: “Эй, Раббым, үҙеңә тапшырҙым”, – тип йәһәт кенә китергә булған. “Көтөп тор, ашыҡма, – тип туҡтатҡан уны Пәйғәмбәребеҙ. – Алдан дөйәңде һәйбәтләп ҡара, бәйлә, унан һуң ғына Аллаһ Тәғәләгә тапшырырһың”. Әҙәм балаһы машинаға ултырғанға тиклем техниканың төҙөклөгөн тикшерергә тейеш. Атты ла алдан уҡ ауыҙлыҡлау зарур. Әгәр сәфәргә әҙерлекһеҙ сығыуы сәбәпле кешегә ниндәйҙер зарар килә икән, гонаһы үҙенә була.\nБарыһын теүәлләп, доғаларыбыҙҙы уҡып сыҡҡан икәнбеҙ, юлыбыҙ аша ҡара бесәй үтәме, кемдер һыуҙан ҡайтып киләме йәки китеп барамы, туҡталырға, өйгә кире боролорға тейеш түгелбеҙ. Шулай уҡ аҙнаның ҡайһы бер көнөн насар тип атауҙы ла Ислам ҡабул итмәй. Аллаһ Тәғәлә һәммәбеҙгә лә хаҡ юлдан барырға, ситкә тайпылмаҫҡа насип ҡылһын, иншаллаһ. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


Ҡан тамырҙары үҙәге асылды\n25 Февраль 2021, 16:52\nСибай үҙәк дауаханаһында төбәк ҡан тамырҙары үҙәге үҙ ишектәрен асты. Бында киҫкен коронар синдромлы сирлеләргә махсус медицина ярҙамы күрһәтеләсәк. Яңы үҙәк структураһы кардиология һәм рентгенэноваскуляр бүлектәрен берләштерә.\nРентгенэноваскуляр бүлектең рентген хирургияһы операция бүлмәһе яңы заманса ангиограф комплексы менән йыһазландырылған. “Һаулыҡ һаҡлау” милли проекты буйынса ҡайтарылған комплекс юғары технологиялы операциялар яһау мөмкинлеге бирә. Ҡан тамырҙары, йөрәк сиренә юлығыусыларға махсус медицина ярҙамы күрһәтеү өсөн булдырылған был операция бүлмәһе Сибайҙа ғына түгел, Урал аръяғында берҙән-бер медицина үҙәге булып тора.


Шәжәрә байрамы - Исянгильдинский СК - Сельские клубы (И-П) - Каталог файлов - Хайбуллинский районный Дом культуры\nГлавная » Файлы » Сельские клубы (И-П) » Исянгильдинский СК» Шәжәрә байрамы\n29 июль Иҫәнгилде ауылында көтөп алған Шәжәрә байрамы үтте. Быуындар араһындағы бәйләнеште, туғанлыҡты нығытҡан, нәҫел тармаҡтарын барлаған байрамға халыҡ әүҙем генә йыйылды. Байрам урыны итеп йәмле Ҡымыҙный аҡланы һайланып алынғас, беҙ бер юлы ҡоҙоҡто тәртипкә килтереү тураһында һөйләшеп, "Тере шишмә" акцияһына ҡушылдыҡ.\nКүп йылдар элек Иҫәнгилде ырыуы ошо ерҙә төйәкләнгән, тамырланған, дан алған. Бында усаҡ яҡҡан, ҡаҙан аҫҡан, кендек ҡырҡҡан, балалар үҫтергән, ошо ерҙәрҙе күҙ ҡараһылай һаҡлап яу сапҡан. Иҫәнгилде ауылының һәр шишмәһе, ташы беҙҙең ата-бабаларыбыҙ тураһында һөйләй. Һәм беҙҙең дә йырҙарыбыҙ,эшләгән эштәребеҙ ошо тауҙарға, таштарға һеңеп ҡаласаҡ.\nШәжәрә байрамына төрлө тарафтарҙан туғандары менән яҡыныраҡ танышырға, күрешергә ашҡынып ҡайттылар. Ауылдың имамы Ринат Антипов аҙан әйтеп байрамға фатиха биргәс, Сиҙәм ауылы хакимиәте башлығы Ольга Федоровна Попова байрам менән ҡотлап сығыш яһағандан һуң, Телебеҙ-башҡорт, Ырыуыбыҙ-Бөрйән, Ҡошобоҙ - Ҡарсыға, ағасыбыҙ - Имән, Ораныбыҙ - Бойһонғар, Тамғабыҙ - Яғылбай һүҙҙәре менән байрам башланып китте.\nАйытбаевтар ырыуы ҡыҙы, ауылыбыҙҙың һәм районыбыҙҙың ғорурлығы, Гөлфиә Хәләфетдинова байрамды "Әссәләмәғәләйкүм!" йыры менән башлап ебәрҙе. Артабан сәхнәгә бер-бер артлы Иҫәнгилде ҡарттың тере вариҫтары күтәрелеп, ҡор баштары таныштырып барҙы. Һәм һәр ырыу, ара матур сығыштар менән байрамды биҙәне. Артабан байрамды йомғаҡлау өсөн ойоштороу комитетына һүҙ бирелеп һәр бер ырыуға шәжәрәләрен төҙөүгә ҡарап баһа бирелде. Һәйләгәнде барлап,үткәндәрҙән һабаҡ алып,киләсәкте уйлап йәшәргә кәрәк. Быуындар араһында бушлыҡ булмаһын,у лдарыбыҙ өйләнһен,ҡ ыҙҙарыбыҙ кейәүгә сыҡһын,ғ аиләләр тарҡалмаһын! Шул саҡта ғына тормошобоҙ күркәм, мул һәм мәрхәмәтле булыр. Нәҫел ағастарыбыҙ тармаҡланһын, туғанлыҡ ептәре, быуындар сылбыры мәңге өҙөлмәһен!\nИҫәнгилде шәжәрәһенең бөгөн өр - яңы бите яҙылыр! Байрам мөбәрәк,табын түңәрәк булһын!! Ҡәҙерле туғандар, хөрмәтле ҡунаҡтар, балалар һеҙгә таҙалыҡ, бәхет теләйбеҙ! Байрамды ойоштороуҙа һәм әҙерлек эштәрендә ҡатнашыусыларға, ярҙам итеүселәргә ҙур рәхмәтемде белдерәм. Шулай уҡ беҙҙең ауылдың яратҡан йырсыһы Йәнтеш ауылы егете Азат Искужинға, алып барыусы Люция Фәйзуллинаға ҙур рәхмәт, уларға таҙалыҡ. бәхет, уңыштар теләйем. Артабан байрам аш-һыуға мул табында ,йыр-моң аҫтында кискә тиклем күңелле дауам итте. Ҡискеһен клубта "Дискотека -80" булды. Барыһына ла байрам оҡшаны.\nПросмотров: 264 | Загрузок: 0 | Рейтинг: 3.0/1


Яңы эш урындары вәғәҙә итәләр\nБыйыл Ишембай районында хаҡы 1,2 миллиард һум булған киң күләмле инвестиция проектын тормошҡа ашыра башлау планлаштырылған. Уның уңышлы үтәлеше районға 50 өҫтәмә эш урыны бирәсәк.\n– Был проектты ғәмәлгә ашырыу 2019–2025 йылдарға иҫәпләнгән, һәм уны башҡарыуҙы “Экология 21” ғилми-етештереү предприятиеһы үҙ өҫтөнә алды, – тине Ишембай район хакимиәтенең Иҡтисади үҫеш, сәнәғәт, эшҡыуарлыҡ һәм хеҙмәтләндереү мәсьәләләре буйынса идаралығы етәксеһе Юрий Дегтярев “Эшҡыуарлыҡ сәғәте” кәңәшмәһе барышында. – Инвестор беҙҙең районда сәнәғәт ҡалдыҡтарын эшкәртә башларға тәҡдим итә, шул иҫәптән нефть ҡалдыҡтарын эшкәртеү һәм утилләштереүҙе, нефть бысратҡан тупраҡты таҙартыуҙы, ошо биләмәләрҙе рекультивациялауҙы ла күҙ уңында тота.\nИшембай районында ҡасандыр нефть эшкәртеү заводы булған. Ул үҙ эшен 1941 йылда уҡ башлаған, ә продукцияһы фронтҡа оҙатылып торған. Ул замандарҙа экологик хәүефһеҙлек сараларын артыҡ күҙәтмәгәндәр, бөгөнгөләй ҡаты талаптар ҙа ҡуйылмаған, шуға күрә районда нефть шламы бысратҡан урындар байтаҡ. Заманса технологиялар был проблеманы хәл итеү өсөн шарттар тыуҙырасаҡ.\nПроект ике етештереү майҙансығын булдырыуҙы күҙ уңында тота. Икенсе майҙансыҡты Ишембай районында асыласаҡ айырым иҡтисади зона биләмәһендә урынлаштырырға уйлайҙар. “Был әле инвестор менән тәүге осрашыу ғына. Беҙҙе уның ниндәй саралар күрәсәге, уларҙы нисек тормошҡа ашырасағы ҡыҙыҡһындырҙы, инвестор беҙгә ошо йәһәттән тулы мәғлүмәт бирҙе”, – ти Юрий Дегтярев. Осрашыу һөҙөмтәһендә “Экология 21” яуаплылығы сикләнгән ширҡәте менән инвестиция килешеүе төҙөлгән.\nИшембай районына ҡағылышлы һәм “Эшҡыуарлыҡ сәғәте”ндә ҡаралған икенсе проект йыһаз етештереүҙе арттырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Урындағы эшҡыуар муниципалитетҡа үҙенең етештереү ҡеүәттәрен киңәйтеү өсөн ҡала сиктәрендә ер майҙаны бүлеп биреүҙе һорап мөрәжәғәт иткән.\nРайон хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был шәхси эшҡыуар “Юрматы” йомшаҡ йыһазын етештереү һәм һатыу менән шөғөлләнә икән. Уның етештереү цехы, келәттәре, тауарҙы һатыу өсөн сауҙа майҙансығы бар. Эшҡыуар әйтеүенсә, бизнесты киңәйтеү, төрләндереү һәм сауҙа әйләнешен ҙурайтыу талап ителә. Проектты биш йыл эсендә тормошҡа ашырыу ҡарала, инвестиция күләме 20 миллион һум тәшкил итергә тейеш, шулай уҡ 30-45 яңы эш урынын булдырыу күҙ уңында тотола.\n“Эшҡыуарлыҡ сәғәте”ндә был проектты тикшергәндән һуң йүнселгә ер майҙанын һайлап алыуҙа, артабан уны етештереүҙе киңәйтеү өсөн бирергә ҡарар ителгән.


Хәбәрҙәр: Европала ташҡындар: Германия, Австрия, Украинаны һыу баҫа.\nЕвропала ташҡындар: Германия, Австрия, Украинаны һыу баҫа.\nЕвропалағы һәләкәтле ташҡындар 12 кешенең ғүмерен өҙҙө лә инде. Германияла ҡотҡарыусылар, хәрбиҙәр һәм үҙ теләге менән ҡотҡарыу эшенә керешеүселәр Саксония-Анхальт, Саксония, Тюрингия һәм Бавария федераль ерҙәрендә ташҡындар менән көрәште дауам итә. Эльбала һыу кимәленең даими артыуы арҡаһында, башҡа ерҙәргә лә—Бранденбург, Мекленбург-Алдағы Померанияға ла хәүеф янай.\nФГР канцлеры Меркель 5 быуат эсендәге иң ҡеүәтле һыу баҫыуҙы кисергән Пассау ҡалаһында булды. Канцлер хөкүмәттең Бавария федераль ерендәге тәбиғәт ҡазаһынан зыян күреүселәргә ярҙам йөҙөнән 50 миллион евро бүләсәге хаҡында әйтте.\nАвстрияла, көслө ташҡындар арҡаһында, бер нисә йөҙ кеше өйҙәрен ташлап китергә мәжбүр буды, илдең көньяҡ-көнбайышында поездар хәрәкәте туҡталды. Ташҡындар Польша һәм Швейцарияны ла урап уҙманы. Венгрия һәм Словакия ла һыу баҫыу ҡурҡынысы алдында тора.\nКиевта ла хәлдәр шәптән түгел. Ҡойма ямғырҙарҙан һуң, Украина баш ҡалаһының ҡайһы бер райондарын һыу баҫты. Өлөшләтә Бровар проспекты, “Черниговская”, “Левобережная” һәм “Дарница”метролары тирәһендәге урамдар һыу аҫтында ҡалды. Шаһиттарҙың һөйләүенсә, ҡайһы бер урындарҙа һыу кимәле метр ярымға ҡәҙәр күтәрелгән.


Омск өлкәһе «НефАЗ» автобустарын һатып алырға ниәтләй\n13 Июль 2010, 10:15\nОмск өлкәһендә өлкә эсендә пассажирҙар ташыуҙа файҙаланылыусы автобустар һатып алыуға асыҡ аукцион иғлан ителгән. Бында 47 яңы пассажирҙар автобусы һатып алыу хаҡында һүҙ бара, уның өсөн төбәк ҡаҙнаһынан 42 миллион һум самаһы аҡса бүленәсәк.\n«Омск-информ» Рәсәй мәғлүмәт агентлығы хәбәр итеүенсә, «НефАЗ», «ПАЗ», «ГАЗ» һәм «УАЗ» маркаһындағы автобустар ҡайтарылырға тейеш. Улар өлкә эсендә пассажирҙар йөрөтөүсе автотранспорт предприятиеларының паркын яңыртырға ярҙам итәсәк.\nҺуңғы биш йыл эсендә Омск өлкәһе 900 самаһы автобус һатып алған һәм был маҡсатҡа 890 миллион һум тирәһе сарыф иткән.


Заман йөҙөндә – милли асылыбыҙ | Всемирный курултай башкир\nТарихтан беҙҙе батыр халыҡ тип беләләр. Төрлө дәүерҙә йәшәгән сәсәндәребеҙ, олуғ шәхестәребеҙ төрки илдәрендә лә билдәле. Әммә олуғ шәхестәребеҙҙән үрнәк алып, бөгөн халыҡ булараҡ асылыбыҙға тоғро ҡалабыҙмы? Аңлы сәсән, аңлы батыр булыу, халыҡсанлығыбыҙ менән көслө булыу… Был бурыстарҙы нисегерәк атҡарабыҙ? Ата-бабаларҙың, тарихи батырҙарҙың рухын хөрмәтләгән халыҡ вәкиле заманының, үҙ халҡының сәсәне лә, мәргәне лә, үҙ һүҙен әйтә белгән, үҙ фекерендә тора белгән кеше булырға тейеш, тибеҙ. Ә асылда нисек һуң?\nТамырҙары менән ағастың ҡот-көсө, олоно менән ныҡлығы һәм олпатлығы, орлоҡҡа етешер сәскә-бөрөләре менән емешле булыуы билдәләнһә, халыҡтың йәшәү ҡеүәте уның үткәне, бөгөнгөһө һәм киләсәгенең аңлы бәйләнешендә. Бөгөн оло ҡеүәттең ил майҙанында булыуы ҡыуаныс: тәрән тарихи тамырҙарыбыҙҙы барлап, йәшәр көнөбөҙҙө ҙурлап, киләсәгебеҙҙе уйлап, илебеҙҙә үткәрелгән милли бәйгеләр – ошоға асыҡ миҫал. Европа һәм Азия ҡитғаларын берләштергән, Ирәмәл тауы, Урал йәшмәһе менән данлы йәмле Учалы ерендә үткәрелгән Ҡарас сәсән исемендәге асыҡ традицион уҡ атыу бәйгеһе лә шундай күркәм сараларҙың береһе булды.\nТарихи үткәндәребеҙҙе өйрәнеү, ил-ырыу именлеген һаҡлаған Ҡарас батырҙың исемен мәңгеләштереү, боронғо кәсеп-шөғөлдәребеҙ менән бергә халҡыбыҙҙың уҡ атыу оҫталығын камиллаштырыу, уны милли бәйге йәки милли спорт уйыны булараҡ үҫтереү маҡсатын күҙ уңында тотоп ойошторолған күркәм сара үҙ шәхестәре менән ғорурланыр Учалы районы халҡы һәм һәммәбеҙ өсөн дә рухиәтле һәм әһәмиәтле. Оло бәйгенең Уральск ҡасабаһында үтеүе лә осраҡлы түгел. Бер яҡтан, ҡасаба күп халыҡты йыйырға мөмкинлек бирһә, икенсе яҡтан, сығышы менән ошо яҡтарҙан – Наурыҙ ауылынан булған Тиләү ырыуы батыры Ҡарас сәсәнгә һәм мәргәндең эҙҙәрен һаҡлаған тарихи ерҙәргә бәйле. “Мәргән уҡсы” фестивале, Күсәрбай Аҡсулпанов исемендәге турнир, “Башҡортостан” гәзитенең 100 йыллыҡ юбилейына арналған уҡ атыу бәйгеләре менән бер рәттән республикала дүртенсе тапҡыр ойошторолған был күркәм сара Учалы, Ғафури, Әбйәлил, Баймаҡ, Бөрйән, Хәйбулла райондарынан, Өфө һәм Сибай ҡалаларынан, күрше Силәбе өлкәләренән килгән илленән ашыу бәйгесене майҙанға йыйҙы. “Мәргән уҡсы” фестиваленең маҡсатлы ниәтен бөгөн тап Учалы районы йәмәғәтселегенең күтәреп алыуы ла маҡтауға лайыҡ. Йәмәғәтселектең берҙәмлеге, халыҡтың күндәмлеге, ойоштороусыларҙың тырышлығы сараның күркәм һәм ойошҡанлыҡ менән үтеүенә булышлыҡ итте.\nЙәмле Урал ерендә үткәрелгән милли бәйгенең, оло байрам төҫөн алып, башҡорт халыҡ йыры “Урал” менән тантаналы рәүештә асылыуы һиммәтле, сөнки тап “Урал” көйө – халҡыбыҙҙың милли музыка ҡоралдарында оҫта уйнаусы Рәйес Низаметдинов, Илһам Байбулдин һәм башҡа оҫта ҡурайсылар башҡарыуындағы ҡурай моңо – бәйгегә килгән һәр мәргәнде рухландырып, дәрт-ҡеүәт өҫтәгәндер, моғайын. Учалы районының “Ләйсән” халыҡ бейеүҙәре һәм “Ирәмәл” өлгөлө бейеү ансамблдәренең һоҡланғыс сығыштары, Ғафури районының “Батыр” хәрби-патриотик клубы егеттәре әҙерләп алып килгән көнсығыш һуғыш алымдарын сағылдырған тамаша ла бәйгеселәрҙең һәм йыйынға килгән халыҡтың күңеленә хуш килде.\nУчалы егете, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Урал Мортазин башҡарыуындағы “Ҡарас сәсән” бейеүе (ҡуйыусыһы – Рәйес Низаметдинов) бер мәлгә халыҡ батыры Ҡарас сәсәндең образын күҙ алдына баҫтырырға, бәйгеселәргә оло тарихи шәхескә бағышланған мәртәбәле бәйгелә ҡатнашыуҙарын аңларға ярҙам итте. Ҙур ойошҡанлыҡ менән, көсөргәнешле һәм сәмле үтте ярыш. Ата-бабаларҙан тапшырылған рухи аманатты заман саҡырыуы булараҡ ҡабул итеп һәм күтәреп алған ир-егеттәр менән бергә борондан йәрҙәренә иңдәш булып, атҡа атланыр ҡатын-ҡыҙҙарҙың да бәйгелә ҡатнашыуы иғтибарҙы йәлеп итте. Алда үткәрелгән бәйгеләрҙән айырмалы рәүештә, был ярышта ҡатнашырға йөрьәт иткән яңы мәргәндәрҙе, ҡатнашыусыларҙың өҫтөндә кейеҙҙән баҫылған, тәбиғи материалдарҙан тегелгән кейем өлгөләрен, тиренән эшләнгән әйберҙәрҙе күреү, Учалы районы ауылдарынан, Өфөнән килгән төрлө милли күргәҙмә һәм йәрминкәләрҙең ойошторолоуы халҡыбыҙҙың милли уйындары, шөғөлдәре, кәсептәре менән ҡыҙыҡһыныусыларҙың артыуы хаҡында һөйләй. Баш ҡалала үткәрелгән традицион уҡ атыу бәйгеләренән һуң, “Мәргән уҡсы” фестиваленең маҡсатлы ниәтен тап бөгөн Учалы районы йәмәғәтселегенең күтәреп алыуы маҡтауға лайыҡ.\nҺәм бына ул мәртәбәле бәйге! Ҡатнашыусыларҙы сәмләндергән, бар майҙанды дәртләндергән сараны күрмәй ҡалһағыҙ, әйҙә, яҡыныраҡ килегеҙ. Шулай итеп, алдан билдәләнгән шарттарға ярашлы, өс өлөштә үтте был матур бәйге. Үҙҙәре тартып сығарған йәрәбә һаны буйынса, ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар төркөмөндә “Тиҙ атыш”, “Зыңлы кереш” һәм “Һунар” тип аталған үҙенсәлекле һынауҙарҙа үҙ мәргәнлектәрен һынаны уҡсылар. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, традицион уҡ атыу буйынса үткәрелгән һәр бәйгелә ниндәйҙер яңы һынау төрө индерелә. Был юлы ул “Тиҙ атыш”тың булыуы, йәғни күпмелер ваҡыт эсендә билдәле һандағы уҡтарҙы тиҙлеккә атыу менән үҙенсәлекле булды. Мәргәнлеге менән бергә йылдамлығын да, сослоғон да һынаны уҡсылар. Әлбиттә, бәйгегә етди әҙерләнгәндәр тәғәйен сәптәрен мәрәйһеҙ ҡалдырманы, үҙ еңеүҙәренә табан тәүге иҫәптәрен билдәләне.\nШулай итеп, ярайһы ҙур оҫталыҡты, яҡшы әҙерлекте талап иткән тәүге “Тиҙ атыш” һынауынан сәмләнеп, икенсе һынауға күсте мәргәндәр. “Зыңлы кереш”тә һәр кем ҡабул ителгән өс дүңгәләкле ябай сәпкә атыуҙа иң күп мәрәй йыйыу мөмкинлеген ҡулдан ысҡындырмаҫҡа тырышты, оҫталыҡтарын һынап, уҡ атыу буйынса туплаған тәжрибәләрен ғәмәлдә ҡулланды. Әлбиттә, бәйге уҡ-ян тотоп атыу ғына түгел, ә һәр бәйгесенән башҡа спорт төрөндәге кеүек һанһыҙ күнекмәләрҙе, рухи һәм физик әҙерлекте, тәжрибә, оҫталыҡ менән бергә үҙ-үҙеңә ышанысты ла, ярышҡа көйләнеүҙе лә, бәйге рухын тойоуҙы ла талап итә. Тап ошо күп яҡлы әҙерлек һәм һынауҙы үткәндәр үҙ иҫәптәренә мәрәй туплап, мәргән булыуҙарын иҫбатлай.\nБыл һынауҙа иһә мәргәндәргә алдан йыйылмаған мәрәйҙәрҙе алыу мөмкинлеге булды. Ҡыҙыҡ бит, бына һиңә йәнә үҙ уңышыңды ҡулдан ысҡындырмау мөмкинлеге бирелә. Тәүәккәлләп ат та сәпкә тейҙер… Булдыра алаһың, шулай бит?.. Кинәйәләп әйткәндә, бәйгеләге сәпкә, тормоштағы сәпкә…\nАлда өсөнсө һынау. Һәр бәйгесе яратып өлгөргән һынау “Һунар” булғандыр, моғайын. Әүәлдән даныбыҙҙан да, ҡаныбыҙҙан да шулай килә бит. Атта һыбай сабыу, өй-ғаилә бөтөнлөгөн хәстәрләп һунар итеү… Заманы башҡа, әммә… Милли асылыбыҙ, тәрән тамырлы рухи ҡиммәттәребеҙ заман йөҙөндә халыҡ яҙмышында, һәр кешенең тормошонда сағылыш таба аламы?..\nҺәм бына айырым төҫтәр менән билдәләнгән “Ирәмәл тауындағы” мышы, бүре, төлкө, ҡоралай кеүек төрлө йәнлектәргә, күкте айҡап осҡан ҡыйғыр ҡошҡа ла “һунар ҡылды” был юлы мәргәндәр. Билдәле алыҫлыҡтан тороп атылған уҡтар күҙ үткерлеген, тилберлекте талап итте һәм йәнә лә мәргәнлекте билдәләне. Ошо өс һынауҙан һуң бәйге шарттарына бер аҙ өҫтәмәләр индерҙе хөкөмдарҙар. Артабанғы өҫтәмә һынауҙа кейектәргә тубыҡланып торған килеш уҡ төбәне һунарсылар. Һунарсылар тиеүебеҙ ҙә урынлы ул, сөнки ана ата-бабалары оҫта һунарсы булған таныш йөҙҙәр ҙә күренә. Был үҙенсәлекле һынау ҙа сәмләндерҙе бәйгеселәрҙе. “Йылы һүҙ – йәнгә ҡеүәт” тигән халыҡ аҡылы ла буштан ғына барлыҡҡа килмәгәндер. Байрамғол спорт клубының ҙур залына йыйылған, үҙҙәрендә үткән мәртәбәле бәйгегә битараф ҡалмайынса оло ҡыҙыҡһыныу менән тамаша ҡылған халыҡ мәргәндәрҙе дәррәү алҡыштары, маҡтау һүҙҙәре менән ҡеүәтләндерҙе.\nҠунаҡ килһә, йортҡа йәм килә, тиҙәр. Ошо матур йыйын уңайынан бер көн алдан ҡорбан да салғайны учалылар. Бәйге һынауҙары араһында ял алып, сараға килгән һәммәһенә Уральск ҡасабаһының “Таңһылыу” мәсетендә төшкө аш та ойошторолдо. Шуныһы иғтибарға лайыҡ, йола ҡушҡанса, ҡунаҡтарына оло хөрмәт йөҙө күрһәтте бәйгене ойоштороусылар. Ҙур залда уҡ атыу бәйгеһе барһа, икенсе яҡта Миндәк, Яңы Байрамғол ауылдарының дәртле инәй-апайҙары тарафынан шифалы буҙа-ҡымыҙы, үләнле самауыр сәйе, башҡа һый-ниғмәт тә, бер һүҙ менән әйткәндә, күркәм, мул табын әҙерләнгәйне. Халыҡтың ойошоп, үҙ-ара килешеп эш итеүҙәре күренеп тора, оло сараны үткәреүгә район хакимиәте, Учалы филармонияһы, Яңы Байрамғол ауыл Советы, мәҙәниәт һарайы, спорт мәктәбе, мәсете лә, берҙәм һәм күндәм ауыл халҡы ла йәлеп ителгән. Ошо яҡтан һәммәһен ҡыуандырҙы ла, өлгө лә күрһәтте учалылар. Халҡыбыҙҙың милли асылы, уның заманса йөҙө ялҡынлы сығыштарҙа, ҙур байрам төҫө алған бәйгене ойоштороусыларҙың һәр эшендә сағылды.\nҠабул ителгәнсә, ошоғаса үткәрелгән традицион уҡ атыу бәйгеләренең йолаһы ул – “бәхәс”, йәғни билдәләнгән һынауҙарҙан тыш, махсус бүләк өсөн сәмле бәйге ойоштороу. Был юлы махсус бүләк – һырлап эшләнгән хәнйәр республика баҫмаларының береһе “Башҡортостан” гәзите тарафынан инселәнгәйне. Ошоға өҫтәп, еңеүсегә һәр ҡатнашыусы индергән бәхәс иғәнәһе лә тапшырылды. Шуныһы ҡыҙыҡ, был сәмле ярышта барыһы ла ҡатнашырға теләк белдерҙе, һәр мәргән ир-уҙаман 27 метр алыҫлыҡтан өсәр уҡ атып, сәпкә тейҙерергә самаланы. Был атышта иң күп мәрәй йыйып, оҫталыҡ күрһәткән өс мәргән – Ғафури районынан Илшат Хәбибуллин, Бөрйән районынан Сынбулат Юлбирҙин, Сибай ҡалаһынан Хөрмәт Таһиров икенсегә һынау тотто. Һәм бына ул махсус бүләк хужаһы – Илшат Хәбибуллин атлы егет, оло мәргәндәргә һыр бирмәйсә, сәпкә тейҙерҙе. Оҫталыҡтары ла, әҙерлектәре лә бар шул ғафуриҙарҙың.\nУл арала хөкөмдарҙар, бәйге шарттары буйынса ҡаралған өс һынауҙа йыйылған мәрәйҙәрҙе иҫәпләп, бәйгегә килгән иң мәргән ун ике уҡсыны яңынан алышҡа саҡырҙы. Мәргән тип танылған ир-егеттәр араһында гүзәл заттың – Өфө ҡалаһынан Юрматы ырыуы һылыуы Алһыу Кинйәбаеваның булыуы ҡыуаныс. Был иһә тағы бер тапҡыр халҡыбыҙҙа ил-йортто һаҡлар ир-егеттәребеҙгә яуҙа яуҙаш, терәк-иңдәш булған башҡорт ҡыҙҙарының мәргәнлеге, саялығы тураһында һөйләй.\nБына төп бәйгенең икенсе өлөшө. Билдәләнгән алыҫлыҡтан тороп өсәр уғын сәпкә атҡан ун ике мәргән араһында көсөргәнешле ярыш барҙы. Учалы ерен данлаған, халыҡ һанлаған Ҡобағош сәсәндең ейәне, XVIII быуаттың билдәле шәхесе, мәргән уҡсы Ҡарас сәсән хөрмәтенә ойошторолған был бәйгенең еңеүсеһе кем булыр? Майҙандағылар мәргәндәрҙе ҡеүәтләп, берсә тын ҡалып, сәптәрҙән күҙ ысҡындырмай, һынау һөҙөмтәләрен көтә. Һәм бына мәргәндәрҙең-мәргәне тип танылған өс бәйгесе яңынан һынау тотто. Тулҡынландырғыс мәл… Ярыш һөҙөмтәләре буйынса тәүге өс һынауҙы уңышлы үтеп, һуңғы һынауҙарҙа тилберлек, сослоҡ, йәнә ныҡышмаллыҡ күрһәтеп, үткән уҡ атыу ярыштарында ла үҙ исемен танытып өлгөргән мәргәндәр майҙан түрендә. Ғаиләләре менән уҡсы булараҡ танылған, “Мәргән уҡсы” фестивалендә еңгән Хөрмәт Таһировтың ҡустыһы, Сибай ҡалаһынан килгән мәргән Рөстәм Таһиров III урынды алһа, һунарсылар нәҫеленән ағалы-ҡустылы бөрйәндәр – ғинуар айында үткән “Башҡортостан” гәзитенең 100 йыллыҡ юбилейына арналған традицион уҡ атыу бәйгеһендә II урынды яулаған Сынбулат Юлбирҙин – II урында. Ошо уҡ бәйгелә еңеүсе булған, ҡаланың “Ирәмәл” каратэ клубында үҫмерҙәргә дәрестәр биреүсе, традицион уҡ атыу менән ныҡлап ҡыҙыҡһынған Учалы егете Руслан Әхмәҙиев I урынға сыҡты. Мәргәндәр өсөн әҙерләнгән бүләктәр ҙә тос ҡына, еңеүселәр 10 мең һум, 6 мең һум, 4 мең һум күләмендәге аҡсалата премия менән бүләкләнде. Афарин! Учалы ерендә үткәрелгән был мәртәбәле бәйгелә мәргәнлегегеҙҙе лайыҡлы яҡланығыҙ. Бәйгелә ҡатнашыусыларға шулай уҡ бағыусылыҡ ярҙамы күрһәткән Мосолмандар Диниә назаратының йәштәр бүлеге, Республика халыҡ ижады йорто, Учалы районы башҡорттары ҡоролтайы, Учалы филармонияһы, райондың “Ағинәй” йәмәғәт ойошмаһы, “Ләйсән” халыҡ бейеүҙәре ансамбле, Һәйтәк ауылынан Шаһиевтар, Сибай ҡалаһынан Юлиә һәм Айбулат Уразбахтиндар әҙерләгән махсус бүләктәр ҙә тапшырылды.\nТәбиғәттең йоҡонан уяныр мәлендә рухи тамырҙарҙан көс алып, йәшәйешебеҙгә ҡеүәт өҫтәп, киләсәккә аңлы оран ташлап, Ҡарас сәсән ейәндәренең мәргән уҡтары илде туплаған данлыҡлы Учалы ерендә Урал киңлектәрен иңләне. Оло йыйын төҫөн алған күркәм бәйге һәммәһенә рух-дәрт, киләһе бәйгеләргә көс-ҡеүәт бирҙе. Ил булып күтәрелгән бәйгеселәр менән бергә халыҡтың берҙәм һәм дәррәү тотонған эше берәгәйле булды, ҡунаҡтарҙы ҡабул иткән йәмле Учалы ере лә заман һулышында халҡыбыҙ булмышын тейешле кимәлдә күрһәтә алды. Ҡарас сәсән рухын ҡыуандырған бар халыҡтың, сәмле мәргәндәрҙең дә, дәртле ойоштороусыларҙың да ҡуйған маҡсаттары тормошҡа ашҡандыр, моғайын. Тап бөгөн Ҡарас сәсән исемендәге асыҡ традицион уҡ атыу бәйгеһенең үткәрелеүе республикабыҙҙа һуңғы бер йылда күтәрелә башлаған милли уйындарға, халҡыбыҙҙың кәсеп-шөғөлдәренә иғтибарҙы йүнәлтеп, республика һәм ситтә йәшәүсе милләттәштәребеҙҙе яңы еңеүҙәргә сәмләндерҙе. Ҡуйылған маҡсаттар – илгә ҡеүәт. Берҙәмлек һәм мәргәнлек көсө менән уңышлы булып ниәткә ашҡан маҡсатлы был эштең дауамын йәйгеһен Учалы районының Наурыҙ ауылы янында үтәсәк “Мәргән уҡсы” республика фестивалендә күрергә яҙһын.\n13 – 16 июлдә Учалы районының Наурыҙ ауылы янында “Ай, Уралым” этнофестиваленә ярашлы “Мәргән уҡсы” республика асыҡ фестивален үткәреү күҙаллана. Сара Башҡортостандың төрлө райондарынан, күрше өлкәләрҙән, Калининград, Омск ҡалаларынан һәм Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Ҡытай, Төркиә, Литва, Польша илдәренән ҡунаҡтарҙы ҡабул итәсәк. Республика фестивалендә ҡатнашырға теләүсе Башҡортостан халҡын йәмле Учалы ере оло йыйында көтә.\nЕр йөҙөндәге һәр халыҡ, һәр ҡәүем үҙенең тарихи тамырҙарын барлай, ошо тамырҙары менән көслө лә улар. Был йәһәттән тамырҙарыбыҙ тәрәндә, уларҙан көс алып, алға ҡарап атларға, заман йөҙөндә милли йөҙөбөҙҙө һаҡларға бурыслыбыҙ. Бөгөн үҙебеҙҙең үрнәк алырлыҡ батыр, илһөйәр шәхестәребеҙҙе данлап күтәрә алһаҡ, халҡыбыҙ өсөн мәртәбә һәм ҡеүәт буласаҡ. Кинәйәләп әйткәндә, бөгөнгө заман талабы – ул мәргәнлек. Ошо хәҡиҡәтте ҡабул итеп алһаҡ ине, милләттәштәр.\nРәйес НИЗАМЕТДИНОВ, Учалы районы хакимиәтенең мәҙәниәт бүлегенең ҡуйыусы-режиссеры, Ҡарас сәсән исемендәге асыҡ традицион уҡ атыу бәйгеһен ойоштороусыларҙың береһе:\n– Ил төкөрһә, күл була, тиҙәр. Учалы районында ла ошо бәйгене ойошторор мәл еткәндер, күрәһең. Бөтә нәмә бик ыңғай килде. Былтыр йәй егеттәр менән кәңәшләшеп, “Мәргән уҡсы” фестивалендә ҡатнашыу өсөн район хакимиәте ярҙамында дүрт ян һәм уҡ-һаҙаҡ һатып алдыҡ. Ниәт булғас, ең һыҙғанып эшкә тотондоҡ. Учалынан дүрт егетебеҙҙе район һәм республика һабантуйына сығарҙыҡ, артабан республика фестивалендә, Өфөлә уҡ атыу бәйгеләрендә ҡатнаштыҡ.\nЕгеттәребеҙ урындарҙа йә үҙ аҡсаһына, йә ярҙамдан файҙаланып үҙ түңәрәктәрен асты. Бөгөн Учалы районынан традицион уҡ атыу менән ун бишләп кеше шөғөлләнә. Быға тиклем районда балалар араһында Зәйнулла ишан Рәсүлевкә бағышлап район уҡсылар турниры уҙғарҙыҡ. Бөгөн иһә тотош ил мәргәндәрен йыйып, матур йыйын ҡорҙоҡ тип уйлайым.\nБеҙҙең районда халыҡ, ысынлап та, халҡыбыҙҙың милли шөғөлдәре менән ныҡлап ҡыҙыҡһына. Маҡсат ҡуйһаң, эш алға бара ул. Ойоштороу тураһында һүҙ сыҡҡас, Учалы районы хакимиәте лә күтәреп алды, мәҙәниәт бүлеге, башҡорт ҡоролтайы, Учалы телевидениеһы, “Яйыҡ”, “Учалинская газета” баҫмалары, “Аҡбуҙат” ижад йорто, Яңы Байрамғол ауылы хакимиәте, райондың “Берҙәм Рәсәй” партияһының район бүлексәһе, Мосолмандар Диниә назаратының йәштәр бүлеге, “Башҡортостан” гәзите ҡушылды, ҡайҙа, ярҙам итәйек, тип килгән кешеләр ҙә күп булды. Бөгөнгө сара йәй үтәсәк “Мәргән уҡсы” фестиваленә әҙерлек булғандыр, тип уйлайым. Шуныһы ҡыуаныс, район хакимиәте лә, башҡа йәмәғәтселек тә ярҙам күрһәтте, рәхмәт уларға.\nЮлай ҒӘЛИУЛЛИН, “Любизар” беренсе башҡорт атлы полкы” республика йәмәғәт ойошмаһы (хәрби-тарихи клубы) етәксеһе урынбаҫары, Республика халыҡ ижады үҙәгенең традицион (халыҡ) уйындары буйынса әйҙәүсе белгесе:\n– Учалылар “Мәргән уҡсы” фестивале хәрәкәтен дәррәү күтәреп алды. Яҡшы ойошторолдо сара. Учалы егеттәре райондарында ошо йүнәлештә маҡсатлы эш алып бара, афарин. Мәргәндәрҙең оҫталығына килгәндә, күренеп тора, бәйгеләрҙә ҡатнашып тәжрибә туплаусылар, үткән бәйгеләрҙә үҙ оҫталыҡтарын күрһәткән көслө мәргәндәр бар. Мәҫәлән, Бөрйән, Учалы, Ғафури мәргәндәре даими шөғөлләнеп, юғары һөҙөмтәләргә өлгәште. Киләһе бәйгеләргә төп талап – тағы ла яҡшыраҡ әҙерлек. Ә уңышҡа өлгәшеү өсөн күнекмәләрҙә даими шөғөлләнергә, оҫталыҡ килһен өсөн күберәк атырға кәрәк. Атыш бармаһа, үҫеш тә булмай. Һәр эштә яҡшы һөҙөмтә өсөн тырышырға кәрәк. Йылдамыраҡ булырға, маҡсатҡа ынтылырға тигән уй булһын ине һәр кемдә.\nКиләһе бәйгеләрҙә милли кейемгә баҫым яһаясаҡбыҙ, сөнки ошо йәһәттән алға китеш юҡ. Барыр әле сәхнә кейеме, тип кенә ҡарарға ярамай, сөнки традицион уҡ атыу бәйгеһе, милли йыйыныбыҙ булараҡ, уның талаптарына ярашлы булырға тейеш. Мәҫәлән, быйыл Литва уҡсыһы Томас Поциюс үҙҙәрендә үтәсәк бәйгегә саҡыра. Мәргәндәребеҙ бар, әммә ҡапыл ғына кешене алып барам тиһәң, уйланаһың, сөнки кейем мәсьәләһендә бәйге талаптарына ярашлы әҙерләнгән кешеләр юҡ. Республика бәйгеләренән тыш, халыҡ-ара бәйгеләр бар, унда мәргәнлек менән бергә, сәхнә кейемен түгел, ә тарихи милли кейемебеҙҙе, милли йөҙөбөҙҙө күрһәтергә бурыслыбыҙ. Ошо йәһәттән беҙгә бәйге талаптарына етди ҡарарға кәрәк. Милли кейем ул сәхнә костюмы йә стилләшкән кейем түгел. Ә халыҡ-ара кимәлдәге милли бәйгеләрҙә талаптар юғары. Уҡ атыу менән бергә һин, үҙ илеңдең вәкиле булараҡ, уның милли йөҙөн күрһәтергә һәм тарихи ысынбарлыҡта халҡыңдың милли кейем талаптарына тап килеүен раҫларға бурыслыһың. Иҫбатлай алмаһаң, бәйгелә ҡатнашыуҙан фәтүә юҡ, сөнки миллилек – ул халыҡтың йөҙөн билдәләүсе дөйөм күрһәткес.\nБөгөн “алма беш, ауыҙыма төш” тип көтөп ятыр заман түгел. Һәр райондың башлап, янып йөрөгән кешеләре булырға тейеш. Киләсәктә учалылар менән бергә аҫаба башҡорттарыбыҙ йәшәгән көньяҡ һәм төньяҡ райондарҙың ошондай бәйгеләрҙе ойошторорлоҡ әүҙем кешеләрен, милли шөғөлдәребеҙгә ҡыҙыҡһыныуы булған мәргәндәрен күрергә ине. Мөмкинлек барҙа, һәр районға сығып уҡ атыу буйынса оҫталыҡ дәрестәре, милли кейем буйынса семинарҙар, бәйгеләр ойошторорға, уҡ-ян һайлау һәм һатып алыу йәһәтенән кәңәш бирергә, ярҙам ҡулы һуҙырға әҙербеҙ. Ә йәй үтәсәк фестивалдең төп үҙенсәлектәренең береһе – һыбай уҡ атыуҙа һынау буласаҡ. Теләк-тәжрибәгеҙ һәм күңелегеҙҙә эйәрле-йүгәнле ат бар икән, әйҙәгеҙ, мөмкинлектәрегеҙҙе ҡулдан ысҡындырмағыҙ.\nГөлгөнә БАЙМЫРҘИНА, Республика халыҡ ижады үҙәгенең фольклор буйынса баш белгесе, Башҡортостан сәсәндәр үҙәге етәксеһе урынбаҫары:\n– “Мәргән уҡсы” йүнәлеше беҙҙә бер йыл элек кенә башланды. Унан алда “Любизар” беренсе башҡорт атлы полкы” (хәрби-тарихи клубы) ағзалары Юлай Ғәлиуллин, Рафаэль Амантаев атлы егеттәребеҙ уҡсы булараҡ донъя кимәлендәге чемпионаттарҙа ҡатнашып ҡайтты. Ошонан һуң былтыр традицион уҡ атыу буйынса Ҡырмыҫҡалы, Ғафури райондарында һәм Өфө ҡалаһында оҫталыҡ дәрестәре ойошторҙоҡ һәм йәй Ғафури районында Уҡлыҡая янында “Мәргән уҡсы” республика асыҡ фестивален үткәрҙек. Был байрамда Омскиҙан, Калининградтан, Литванан, Ҡытайҙан ҡатнашыусыларҙың булыуы, Германия, Төркиә башҡорттарының килеүе ҙур мәртәбә өҫтәне. Бер-бер артлы Өфө ҡалаһында Күсәрбай Аҡсулпанов исемендәге турнир, “Башҡортостан” гәзитенең 100 йыллығына арналған бәйге һәм бына Учалы районында Ҡарас сәсән исемендәге бәйгеләр үтте. Бынан тыш, быйыл Ишембай районында семинарҙар уҙғарҙыҡ. Шуға ла Башҡортостанда беренсе тапҡыр үткәрелгән “Мәргән уҡсы” фестивале маҡсатлы йүнәлешен тота, фестивалдең үҙ йөҙө бар.\nБыл бәйгенең Ҡарас сәсән хөрмәтенә үткәрелеүе лә әһәмиәтле. Тарихтан беҙҙе батыр халыҡ тип беләләр, төрлө дәүерҙә йәшәгән сәсәндәребеҙ, олуғ шәхестәребеҙ төрки илдәрендә лә билдәле. Олуғ шәхестәребеҙҙән үрнәк алып, бөгөн халыҡ булараҡ бурысыбыҙ – аңлы сәсән, аңлы батыр булыу, халыҡсанлығыбыҙ менән көслө булыу. Ата-бабаларҙың, тарихи батырҙарҙың рухын хөрмәтләгән халыҡ вәкиле заманының, үҙ халҡының сәсәне лә, мәргәне лә, үҙ һүҙен әйтә белгән, үҙ фекерендә тора белгән кеше булырға тейеш.\nТрадицион уҡ атыу буйынса ойошторолған бәйгеләр халҡыбыҙ өсөн яҡын. Ул беҙҙең фәлсәфәүи ҡараштарға, булмышыбыҙға, йәшәйешебеҙгә тап килгән оло йыйын, сөнки уҡ атыу – беҙҙең халыҡтың боронғо шөғөлдәренең береһе, ул беҙҙең ҡанда бар. Һәләтле кеше һәр яҡтан да һәләтле тигән әйтем бар. Уҡ атыу бәйгеһе менән ҡыҙыҡһыныусылар бермә-бер арта. Күп яҡлы талант эйәләре үҙҙәрен ошонда аса. Ир-егеттәрҙең дәрәжәһен күтәрә торған йыйын да был. Ниндәй һөнәр кешеһе булыуға ҡарамаҫтан, бөтә кешене, халыҡты берләштерә торған матур сара, тип әйтер инем.\nБөгөн байрамдың Учалы ерендә үтеүе лә юҡҡа ғына түгел, сөнки ошо ерҙә билдәле сәсәндәребеҙ, батырҙарыбыҙ тыуған. Ҡарас сәсән дә илен һаҡлаған батырҙарҙың береһе. Ошо яҡтан ҡарағанда, беҙ үҙебеҙҙең шәхестәребеҙҙе һәм милли шөғөлдәребеҙҙе күтәрәбеҙ, милли уйындарҙы пропагандалау менән бергә сәсәндәребеҙҙе лә хөрмәтләйбеҙ. Үҫеп килгән быуын, йәштәр үҙҙәрен ҡайҙа ҡуйырға белмәй йөрөгән ваҡытта дөрөҫ тәрбиәүи йүнәлеш биреүсе шөғөл табыу бик мөһим. Был сараға ла олоно оло, кесене кесе итә белеү тигән аҡыл һалынған, шулай уҡ милли кейемдәребеҙҙе, йолаларыбыҙҙы ошондай бәйгеләрҙә өйрәнергә мөмкин. Йыйындарҙа бергәләп аралашабыҙ, фекер уртаҡлашабыҙ, йәштәребеҙ бер-береһе менән таныша.\nЙәнә лә “Мәргән уҡсы”ның төп маҡсаттарының береһе – ул милли кейемде тергеҙеү. Аш-һыу, шөғөлдәребеҙ, милли мәҙәниәтебеҙ ҙә ошо бәйгелә сағылыш таба. Халҡыбыҙ бәйгегә төрлө күргәҙмәләр ойоштороп, үҙ тауарын тәҡдим итә ала. Бөтә милли йүнәлештәр ошо бәйгеләрҙә күренә. Шул яғы менән бик әһәмиәтле һәм кәрәкле ул традицион уҡ атыу ярыштары.\nҠарас сәсән – XVIII быуаттың урталарында йәшәгән тиләү ырыуы батыры. Cығышы менән хәҙерге Учалы районының Наурыҙ ауылынан. Атаһы Ҡушкилдегә, олатаһы Ҡобағош сәсәнгә оҡшап, уҡтан мәргән атҡан, һүҙ йомоп һөйләү һәләтенә эйә булған. “Ҡарас һәм Аҡша” эпосында, “Ҡарас һәм Ҡараһаҡал” риүәйәтендә Ҡарас сәсән ҡыйыу хәрби етәксе һәм ырыу башлығы булараҡ һүрәтләнә. Мөхәмәтша Буранғолов яҙып алған мәғлүмәттәргә ҡарағанда, Ҡарас сәсән башҡорт ерҙәренә барымтаға килгән ҡаҙаҡ батыры Аҡшаға ҡаршы сыға һәм етеҙ уғы менән Аҡша батырҙы атып йыға. Малдарын һалдырып алып, Аҡшаны батырҙар йолаһы буйынса хөрмәтләп күмеп ҡайтып китә. Учалы районының Наурыҙ ауылы янындағы Аҡша (Аҡса) яланы ошо ваҡиғаларға бәйле тарихи эҙҙәрҙе һаҡлай.\nРозалия ЗАРИПОВА, “Ҡоролтай тауышы”нан\n« Пермь башҡорттары «Ҡарға бутҡаһы»на йыйылды\nТуған телен һаҡлаған — халҡының киләсәген яҡлаған »


"Яҡшы эштәр ҡылып данлы булыу мөмкин түгел", - тип раҫларға ярата билдәле әкиәт геройы - Шапокляк әбей. Ә бына "Беҙҙең заман геройҙары" исемен яулаусылар бының киреһен иҫбат итте. Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында "Бөтә Өфө" ҡала телеканалы ойошторған йәмәғәт премияһын тапшырыу тантанаһы булып үтте. Телеканал хеҙмәткәрҙәре һәм тамашасылар телерепортаж геройҙары араһынан дәғүә итеүселәрҙе һайланы. Төп талап - улар ҡылған изге эш.\n...Егерме дүрт йәшлек Анна Самосадкина церебраль паралич менән яфалана. Нефтекама ҡалаһының ҡаһарман ҡыҙы әҙәби түңәрәк ойошторған һәм мөмкинлектәре сикләнгән балалар менән мауыҡтырғыс ижади кисәләр үткәрә.\nТуймазы районының Үрге Троицк ауылынан Зәйҙуллиндар ғаиләһе, балаларға ҡуйылған диагноздарҙан ҡурҡмай, коррекцион балалар йортонан тәрбиәгә өс бала алған. Тәүҙә Рәмилә һәм Шамилдың ғаиләһендә Таня һәм Карина йәшәй башлай. Һуңынан дүрт йәшлек Марсель дә ғаилә ағзаһы булып китә. Психик үҫеше артта ҡалған малайҙың төҙәлеп китеренә ата-әсәһе бер ҙә шикләнмәй.\nӨфө ҡалаһынан Дамира Батраченко бына 35 йыл инде һуҡыр балаларҙы уҡыта. Үҙе һуҡыр уҡытыусы эшкә көн дә лабрадор Марта менән йөрөй, был үҙе ҡаһарманлыҡ түгелме ни?\n"Көслө рухлылар" номинацияһында жюри ҡарары буйынса тап Дамира Батраченко еңеүсе тип танылды ла инде.\nБыйыл премия беренсе тапҡыр республика райондарында йәшәүселәренә лә тапшырыла. Мәҫәлән, традицион "Йыл бағыусыһы" номинацияһына Өфө эшҡыуарынан тыш, Нефтекама ҡалаһынан бизнесмен һәм сығыштары менән Ишембай районынан булған алты бер туғандар индерелгәйне. Беренсеһе балалар спортын үҫтереүгә ярҙам итә. Ул ойошторған бушлай спорт секцияла рында бөгөн 400-ҙән ашыу малайҙар һәм ҡыҙҙар шөғөлләнә. Бынан тыш Фәһим Низамов урындағы кикбоксинг федерацияһына етәкселек итә һәм балалар йортон шефлыҡҡа алған.\nИшембай районында алты бер туған үҙ аҡсаларына Кинйәбулат ауылында мәсет төҙөй һәм әсәләренең исемен бирә. "Фатиха" мәсетенә тирә-яҡ ауыл халҡы ла яратып йөрөй.\nШулай булыуға ҡарамаҫтан, был номинацияла Өфө эшҡыуары еңеү яулай. Кафе селтәрҙәре хужабикәһе Римма Еникеева дини байрамдарҙа оло кешеләр өсөн хәйриә кисәләре үткәрә. Бындай көндәрҙә теләгән кеше уның кафеларына инеп, бушлай тәм-том менән сәй эсеү мөмкинлегенә эйә.\n"Культпросвет" агентлығы вәкилдәре лә халыҡты сағыу ваҡи Ралар менән шатландырырға ярата. Быйыл компания Өфөлә беренсе тапҡыр коляскалар фестивале үткәрҙе. Утыҙға яҡын пар үҙҙәренең коляскаларын самолет, корабль һәм башҡа техника итеп биҙәп, ҡала урамдарына сыҡты. Иң яҡшы уйлап сығарыусы ата-әсә һәм уларҙың бәләкәстәре Ял йортона путевка менән бүләкләнде.\n"Йыл социаль акцияһы" номинацияһында "Бөтә Өфө" телеканалы һәм Башҡорт дәүләт университетының "Уҡырға әҙер бул!" проекты еңде. Мәктәп уҡыусылары Берҙәм дәүләт имтиханын тура эфирҙа бирҙе һәм юғары уҡыу йортоноң ректоры иң күп балл йыйған ике баланы бюджет бүлегенә уҡырға индерҙе. Мишкә ауылынан Владимир Николаев үҙенсәлекле тренажер эшләп " Изге эш" номинацияһына эләкте. Ҡатмарлы ҡоролма сүплектәрҙән йыйылған ауыл хужалығы машиналары деталдәренән эшләнгән. Биш йыл эсендә 15 элементтан торған көс комплексы барлыҡҡа килә. Унда бер юлы 8 кеше шөғөлләнә ала. Спорт залында тағы ла уҡытыусы үҙ ҡулдары менән эшләгән 8 тренажер урын алған.\nДанлы "Салауат Юлаев" клубы хоккейсылары ла изгелек эшләүҙән ситтә ҡалмай. Өфөләге балалар йортон шефлыҡҡа алып, күстәнәстәр алырға онотмай, улар йыш ҡына балалар янына ҡунаҡҡа бара.\nЖюри ағзалары фекере буйынса, "Урал" эҙәрмәндәре иң изге эш башҡарған. 2006 йылдан башлап улар Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған 150 һалдаттың исемен асыҡлай.\n"Йыл бағыусыһы" исеме беренсе тапҡыр "Өфө - Автоваз" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт директоры Алесандр Асеевҡа бирелә. Ул бер нисә йыл буйы баш ҡалалағы балалар һәм үҫмерҙәр социаль приютына матди ярҙам күрһәтә.\n"Бәләкәй баланың оло изге эше" номинацияһында герой исемдәре ун дүрт йәшлек уҡыусылар Артур Мөлөков, Артур Нәбиев һәм Кушнарен районының Мәмәк ауылынан туғыҙ йәшлек Саша Братановаға бирелде.\nҮҫмерҙәр урамда хәлһеҙ йығылған пенсионеркаға тап була. Уның эргәһенән башҡалар шикелле үтеп китмәй улар, ярҙам саҡырып, 80 йәшлек әбейҙе үлемдән алып ҡалалар.\nСаша Братанова туғыҙ йәшендә ысын батырлыҡ яһай. Ҡыйыу ҡыҙсыҡ ут ялмап алған йорттан береһенән-береһе бәләкәй туғандарын сығара. Уларҙың иң ҙурына 5 йәш, әкесеһенә ни бары туғыҙ ай тулған була. Балаларҙы тонсоға - тонсоға уттан ҡотҡарғандан һуң, Саша тағы ла йортҡа кереп, йылы әйберҙәр сығарып өлгөрә. Кескәй баланың һөт имеҙеү шешәһен дә онотмай батыр ҡыҙ.\nТөп премияға - "Йыл кешеһе"нә - дәғүә итеүсене жюри һайламаны, СМС -тар ярҙамында уның исемен залдағы һәм телетамашасылар билдәләне. Тауыш биреү алдынан ике ир тарихы буйынса видеоматериалдар күрһәтелде. Асҡын районы башлығы Фларит Усманов һөнәре буйынса врач. Юлда китеп ултырғанда ул авария шаһиты була - алда китеп барған машинаның тәгәрмәсе шартлап, автомобиль түңкәрелә. Гиппократ вәғәҙәһенә тоғро врач водителде һөйрәп сығарып, ашығыс ярҙам күрһәтә һәм уны үлемдән йолҡоп алып ҡала.\nӘммә тамашасылар "Йыл кешеһе" исемен Ишембай районынан 25 йәшлек Илвир Әхмәров өсөн тауыш бирә. Илвир Маҡар ауылында сыҡҡан янғын шаһиты була. Өҫтөнә бер биҙрә һыу һибеп, батыр егет ут ялмаған йортҡа керә һәм 50 йәшлек ғәрип ирҙе күтәреп сығара. Кеше ғүмерен ҡотҡарыусы милицияла хеҙмәт итә һәм төп номинацияла еңеүҙе 10 ноябрҙә билдәләнәсәк һөнәри байрамы алдынан яулай.