Сәйәсәт » Страница 194 » Башҡортостан гәзите\nЕңел таксиҙы теркәү тәртибе раҫланды\nСәйәсәт // 3-12-2011, 03:34\nБашҡортостан Хөкүмәтенең 433-сө ҡарары менән Башҡортостан Республикаһында еңел таксиҙа пассажирҙар һәм багаж ташыуҙы ойоштороу буйынса саралар раҫланды, тип хәбәр итте республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.\nҠарар “Рәсәй Федерацияһының айырым закон акттарына үҙгәрештәр индереү тураһында”ғы Федераль законға ярашлы ҡабул ителде.\nДокумент менән рөхсәт биреү һәм уны ҡайтанан рәсмиләштереү, рөхсәттәр реестрын алып барыу тәртибе раҫланды. Рөхсәт ҡағыҙы өсөн түләү 800 һум тәшкил итә.\n// Уҡынылар: 927 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТорлаҡ-коммуналь хужалыҡ — иғтибар үҙәгендә\nСәйәсәт // 3-12-2011, 03:33\nБашҡортостандың Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев бойороғо менән республика парламентында төбәктең торлаҡ-коммуналь хужалығын үҙгәртеп ҡороуға контролде тормошҡа ашырыу буйынса эш төркөмө булдырылды.\nДокументҡа ярашлы, яңы ойошторолған төркөм рәйесе, парламент Рәйесе урынбаҫары Рафаил Зинуров ай һайын Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Президиумына башҡарылған эш һөҙөмтәләре һәм парламент яғынан тәҡдим ителгән саралар тураһында мәғлүмәт бирәсәк.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1081 тапҡыр // Тотош уҡырға\nӨфөлә чемпионат уҙғарыла\nСәйәсәт // 3-12-2011, 03:32\n30 ноябрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов “2012 йылда Өфө ҡалаһында йәйге биатлон буйынса донъя чемпионатын уҙғарыу тураһында”ғы Указға ҡул ҡуйҙы.\nРеспублика башлығы 15 декабргә тиклем чемпионатҡа әҙерләнеү һәм уны үткәреү буйынса республика ойоштороу комитеты составын раҫларға һәм тейешле саралар планын эшләргә ҡушты.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1080 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТауыш биреүгә барыһы ла әҙер\nСәйәсәт // 2-12-2011, 04:21\nБашҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы Рәсәйҙең алтынсы саҡырылыш Дәүләт Думаһына депутаттар һайлау алдынан һуңғы матбуғат конференцияһын үткәрҙе. “Интерфакс” мәғлүмәт агентлығына журналистар менән осрашыуға комиссияның рәйес урынбаҫары Наилә Алтынова һәм секретары Марина Долматова килде.\nРеспубликала һайлау алды кампанияһы тыныс, ғауғаһыҙ бара, етди дәғүәләр юҡ. Дәүләт Думаһына депутатлыҡҡа кандидаттар исемлегендә беҙҙең республиканан 92 кеше теркәлгән, шул иҫәптән 88-е илдең иң юғары закон сығарыу органына инеүгә тәүге тапҡыр дәғүә итә.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1194 тапҡыр // Тотош уҡырға\nҮҫештең юҡ сиктәре\nСәйәсәт // 1-12-2011, 21:31\n[/right] 1999 йылда, республиканың ғилми-етештереү ҡеүәтен нығытыуҙа ҙур өлөш индергән ғалимдарҙы дәртләндереү маҡсатында, Фән һәм техника өлкәһендә дәүләт премияһы булдырылғайны. Был ваҡыт арауығында Башҡортостандың юғары наградаһына 34 кеше лайыҡ булды. Кисә мәртәбәле исемлеккә тағы 13 ғалимдың исеме яҙылды — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте йортонда ошо премияны тапшырыу тантанаһы үтте. Ғалимдарҙы ҙур асыштары һәм ҡаҙаныштары менән Хөкүмәт Премьер-министры Азамат Илембәтов тәбрикләне.\nДәүләт премияһына тәҡдим ителгән һәр хеҙмәт маҡтауға лайыҡ. Мәҫәлән, Өфө дәүләт авиация техник университеты ғалимдары һәм "ЕСМ" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте хеҙмәткәрҙәре тәҡдим иткән ғилми эш — республиканан "Роснано" дәүләт корпорацияһының юғары баһаһына лайыҡ булған берҙән-бер проект.\nКом: 0 // Уҡынылар: 1522 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТөп маҡсат — тормош сифатын яҡшыртыу\nСәйәсәт // 1-12-2011, 05:50\n30 ноябрҙә Башҡортостандың дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың 45-се ултырышы булды. Уның эшендә Президент Рөстәм Хәмитов, Парламент Рәйесе Константин Толкачев, Башҡортостандың дәүләт власы һәм урындағы үҙидара органдары етәкселәре, Рәсәйҙең Федерация Советы ағзалары һәм Дәүләт Думаһы депутаттары, республиканың Йәмәғәт һәм Йәштәр палаталары ағзалары, суд һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары, йәмәғәт һәм дин ойошмалары вәкилдәре ҡатнашты.\nБашҡортостан Президенты Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһаны. «Кешеләр өсөн эшләргә» тип аталған йыллыҡ программа документында республиканың киләһе йылдағы һәм артабанғы үҫеше өсөн төп йүнәлештәр билдәләнә.\nПленар ултырышта тәү сиратта «Башҡортостан Республикаһының 2012 йылға бюджеты тураһында» һәм «Башҡортостандың Мотлаҡ медицина страховкаһы территориаль фондының 2012 йылға бюджеты хаҡында» закон проекттары ҡаралды. Уларҙың икеһе лә икенсе уҡыуҙа ҡабул итеү өсөн индерелгәйне. Бынан тыш, депутаттар республиканың 2012 йылға һәм 2014 йылға тиклемге осорға социаль-иҡтисади үҫеше буйынса күҙаллауҙы раҫланы.\n// Уҡынылар: 1665 тапҡыр // Тотош уҡырға\nУчалылар — иғтибар үҙәгендә\nСәйәсәт // 1-12-2011, 04:48\nОшо көндәрҙә Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Азамат Илембәтов эш сәфәре менән Учалы районында булды.\nПремьер-министр иң элек капиталь ремонт барған Учалы филармонияһына юлланды. Әле бында бинаның ҡыйығы йылытылған, йүнәтелгән, тамаша залының стена һәм түшәм плитәләре алынған, витраждар яңыртылған. Ошо эшкә 3 миллион һум самаһы аҡса тотонолған. Ремонтты тулыһынса тамамлау өсөн тағы ла 22 миллион һум талап ителә.\nАзамат Илембәтов сәфәр барышында шулай уҡ үҙәк ҡала дауаханаһында булды. Бындағы хирургия бинаһы 1967 йылда сафҡа индерелгән. Шул осорҙан алып корпуста бер тапҡыр ҙа капиталь ремонт үткәрелмәгән.\n// Уҡынылар: 1353 тапҡыр // Тотош уҡырға\nСәйәсәт // 1-12-2011, 04:47\nОшо көндәрҙә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Тәтешле районы халҡы менән осрашыу үткәрҙе. Әлбиттә, форсат сыҡҡанда төбәк етәксеһенә һорау бирергә, үҙҙәрен борсоған мәсьәләләрҙе белдерергә теләүселәр күп булды – осрашыуға тәтешлеләр генә түгел, күрше райондарҙа йәшәүселәр ҙә килгәйне.\nТүбәнге Балтас ауылында йәшәүсе пенсионер, атҡаҙанған малсы Фәниә Ғарифйәнова күптәрҙе борсоған мәсьәләне күтәрҙе: район үҙәгенән алыҫта урынлашҡан ҙур ауылда медицина хеҙмәте күрһәтеүсе амбулатория юҡ, физик процедуралар, массаж кеүек һаулыҡ нығытыусы ғәмәлдәр хаҡында хыялланырға ғына ҡала. Рөстәм Зәки улы ауылда белем һәм мәҙәниәт усаҡтарының эшмәкәрлеге менән ҡыҙыҡһынды, амбулатория асыу мәсьәләһен хәл итеүҙә ярҙам күрһәтергә тырышасаҡбыҙ, тип белдерҙе.\n// Уҡынылар: 1194 тапҡыр // Тотош уҡырға\nКешеләр өсөн эшләргә\nСәйәсәт // 1-12-2011, 04:41\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе\nХөрмәтле ҡунаҡтар һәм саҡырылған кешеләр!\nРеспубликаның Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайға тәүге Мөрәжәғәтнамәмде тәҡдим иткән мәлдән алып һигеҙ айға яҡын ваҡыт үтте. Йәмғиәттең власҡа ышанысын нығытыу — эшебеҙҙең төп стратегик маҡсаты, Башҡортостандың уңышлы үҫеш нигеҙе, тип билдәләнде. Кешеләрҙе Хөкүмәттең намыҫлы эшләүенә ышандырыу, халыҡҡа власҡа йоғонто яһау, тормошҡа ашырылған сәйәсәттә ҡатнашыу мөмкинлеген биреү, ғәҙеллекте тормоштоң айырылғыһыҙ нормаһына әүерелдереү — документта ошондай бурыстар ҡуйылғайны.\nУларҙы тормошҡа ашырыу йәһәтенән ниндәй дәрәжәлә алға китеш бар? Йәмғиәт менән тығыҙыраҡ бәйләнеш булдырыу буйынса алынған юл файҙа килтерә башланымы? Уны ниндәй йүнәлештәрҙә үҫтереү һәм көсәйтеү зарур?\n// Уҡынылар: 1374 тапҡыр // Тотош уҡырға\nТотороҡлолоҡто һаҡлау хаҡына\nСәйәсәт // 1-12-2011, 03:43\nРәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин Дәүләт Думаһында “Берҙәм Рәсәй” партияһы фракцияһы вәкилдәре менән осрашты. Владимир Владимирович уларҙың үткән дүрт йылдағы эшмәкәрлеген бик юғары баһаланы.\nВладимир Путин билдәләүенсә, ошо ваҡыт эсендә граждандарҙың хеҙмәткә хоҡуғын нығытыуға йүнәлтелгән күп закон ҡабул ителде, хәүефһеҙлекте тәьмин итеү буйынса ҡәтғи талаптар ҡуйылды. Шулай уҡ социаль өлкәгә лә етди иғтибар бүленде: дарыуҙарға, мотлаҡ медицина страховкаһына, табиптар, уҡытыусылар һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре өсөн торлаҡ төҙөүгә ҡағылышлы ҡанундар камиллаштырылды.\n// Уҡынылар: 1253 тапҡыр // Тотош уҡырға\nАртҡа 1 ... 190 191 192 193 194 195 196 197 198 ... 199 Алға Бит башына


Материалы за Май 2009 года » Страница 10 » Архив газеты "Йәшлек"\nРӘСӘЙ МЕНӘН ЕВРОСОЮЗ САММИТҠА ЙЫЙЫЛДЫ\nХабаровск ҡалаһында 23-сө Рәсәй – Евросоюз саммиты башланды.\nРәсәй делегацияһын – РФ Президенты Дмитрий Медведев, ЕС делегацияһын Европа Союзында әле рәйеслек итеүсе Чехия Президенты Вацлав Клаус етәкләй. Илебеҙ етәксеһе, ҡунаҡтарҙы ҡаршылап, Евросоюздың Тышҡы сәйәсәт һәм хәүефһеҙлек буйынса юғары рәйесе Ховьер Соланаға Рәсәй картаһын бүләк итте.\nБашҡортостанда «Әсәлек даны» миҙалы 1998 йылдан тапшырыла, уны бөгөн 4341 әсә алған. Кисә республика Президенты Мортаза Рәхимов Республика йортонда 50-нән ашыу әсәгә миҙал тапшырҙы. Билдәле булыуынса, Башҡортостанда 10 бала тәрбиләүсе ғаиләләргә микроавтобус бирелә, әйткәндәй, әле был автобустарҙы һигеҙ балалы ғаиләләргә лә биреү мәсьәләһе ҡарала.\nБашҡортса яңы телевизион канал асылды! Мәҙәниәт\nМәскәү, Санкт-Петербургтан тапшырылған телешоуҙарға иҫе киткәндәрҙе үҙебеҙҙең ерлектә, Башҡортостанда, «Рәмил» тип аталған кабель телевидениеһында ике ай элек кенә барлыҡҡа килгән башҡорт-татар телдәрендәге «Туған тел» музыкаль телеканалы ла битараф ҡалдырмаҫ, тип уйлайбыҙ. Уның тапшырыуҙарын «Уфанет» цифрлы селтәре аша Өфө, Нефтекама, Ишембай, күрше Ырымбур өлкәһенең баш ҡалаһында йәшәүселәр тәүлек әйләнәһенә рәхәтләнеп ҡарай ала.\nавторы: Нур | 23 мая 2009 | Фекерҙәр (1) | Тотош уҡырға\nКүп ата-әсәләрҙең, башҡорт милләтле булып та, балаларын башҡорт мәктәбенә биреүҙән баш тартыуы ҡыҙғаныс, әлбиттә. Хәҙерге заманда башҡорт теле менән генә ҡайҙа бараһың инде, – тип уйлайҙарҙыр, бәлки. Һөҙөмтәлә ул балала ҡайҙан милли рух, иленә, теленә, халҡына, мәҙәниәтенә һөйөү булһын?! Өҫтәүенә, бәләкәйҙән үҙ телендә белем алмағандарҙың фекерләү һәләте лә сағыштырмаса үҫешеп етмәй икән.\nҠОЯШТА ВАҠЫТ ТУҠТАҒАНМЫ\nҠояшты күҙәтеп барыусы ғалимдар, ундағы ваҡыт ағышы артҡа боролған, тип иҫәпләй.\nҠояшты ТЕСИС рентген телескобы ярҙамында тикшергән Рәсәй астрономдары тап шундай һығымтаға килә. Уларҙың күҙәтеүенсә, Ҡояштың сираттағы әүҙемлек циклы ҡапыл туҡтап ҡалған. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң көтөлгән яңы әүҙемлек ҡуласаһын булдырыу урынына уның киреһенсә юҡҡа сығыуы күҙәтелгән. Әүҙемлек ҡуласаһы әкренләп һүнеү урынына ҡапыл «терелеп» тә китә икән.\nЙөрәктәр серләшкәндә, фекерҙәр тулышҡанда Яңылыҡтар » Конкурстар\nАлдынғы ҡарашлы, рухлы йәштәрҙе асыҡлау, уларҙы бер-береһе менән таныштырыу маҡсатында уҙғарылған матур сара – Аҡйондоҙ менән Аҡйегет исемле бәйге районда инде ун йылға яҡын даими ойошторолоп килә. Ә иң мөһиме, унда ҡатнашыу бер ҙә ҡоро һүҙ-һан өсөн, отчеттарға уҙғарылды тип сәпәү өсөн түгел, ихлас, төплө алып барылған эш ул.\nТереләрҙең ҡәҙерен, үлгәндәрҙең ҡәберен белеү өсөн Башҡортостан » Хәтер\nЭлектән үк Ватан һаҡсыһы булыу абруйлы һаналған. Ләкин һуңғы йылдарҙа ил һаҡларға барырға теләүсе егеттәрҙең һаны аҙая бара. Әлбиттә, бының сәбәптәре билдәле: афған, Чечня һуғыштары халыҡ күңеленә төҙәлмәҫлек яра һалды.\nИлеш районынан Бөйөк Ватан һуғышына 10220 кеше алына, 6841 яугир яу яланында ятып ҡала. Үкенескә күрә, беҙҙең бәхетле киләсәгебеҙ өсөн көрәшеп, тыуған еребеҙҙе һаҡлап ҡалыусы ветерандарыбыҙҙың сафы һирәгәйә. Шуға ла иҫәндәрен хөрмәтләү йөҙөнән үҙәк район китапханаһында өс быуын ветерандарының осрашыу кисәһе уҙғарылды. Уны китапханасы Клара Хәлиуллина ойошторҙо\nРәйес Түләк исемендәге шиғриәт бәйгеһе Яңылыҡтар » Конкурстар\nТынғы тапмай өҙгөләнә,\nКире ҡайтырға << 1 6 7 8 9 10 11 12 13 14 30 >> Киләһе бит


Өфөлә режиссер Айнур Асҡаров «Әсә» фильмын тәҡдим итте // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә режиссер Айнур Асҡаров «Әсә» фильмын тәҡдим итте\n10:13, 17 февраля 2015 Мәҙәниәт\nӨфөнөң «Кинопростор» комплексында «Әсә» тип аталған яңы нәфис фильм күрһәтелде. Фильмдан һуң йәмәғәтселек вәкилдәре, әҙәбиәтселәр үҙҙәренең фекерен белдерҙе, ә кино төшөрөүселәр журналистарҙың һорауҙарына яуап бирҙе.\nЯрты сәғәтлек фильм «Аркайым продакшн» студияһы тарафынан төшөрөлгән. Режиссер Айнур Асҡаров «Еңмеш» һәм «Бал әсеһе» исемле эштәре менән республикала киң билдәле. Сценарийҙы драматург Шәүрә Шәкүрова «Саҡ менән Суҡ» боронғо төрки эпосына нигеҙләнеп яҙған.\nФильмдың төп героиняһы Шәүрәне бәләкәй сағында уҡ әсәһе ташлап киткән. Ул кейәүгә сығырға хыяллана, әммә уға игеҙәк улдары Руслан менән Арслан ҡамасаулай. Үҙенең ҡарғышы арҡаһында балаларын мәңгелек ғазаптарға дусар итә яҙа.\n— Донъя мәҙәниәтендә әсә ҡарғышын алыу мөмкин түгел тиелһә лә, беҙ быны эшләп ҡараныҡ. Минең өсөн иң мөһиме — героиняға өмөт биреү, — тип һөйләне Шәүрә Шәкүрова.\nСығыш яһаусыларҙың барыһы ла актерҙарҙың оҫта уйнауын билдәләне. Игеҙәктәрҙе Йылайыр районынан Айгиз һәм Нургиз Таҡаловтар, Шәүрәне Башҡорт дәүләт драма театры актрисаһы Юлиә Ғәләүетдинова, Ританы актриса һәм телевидение алып барыусыһы Ғәлиә Вәхитова, олатай ролен популяр актер һәм режиссер Азат Йыһаншин башҡарған.\n«Әсә» фильмы 2014 йылда биш миллионлыҡ президент грантына лайыҡ булды. Картинаның жанрын режиссер мистик драма тип билдәләгән. Фильм рус теленә лә тәржемә ителгән.\nТиҙҙән фильм Өфө һәм республика кинотетрҙарында прокатҡа сыға. Уны Стәрлетамаҡ, Октябрьский, Белорет, Баймаҡ, Сибай ҡалалары халҡы ҡараясаҡ. «Башҡортостан» телерадиокомпанияһының баш мөхәррире Гүзәл Хәсәнова хәбәр итеүенсә, прокаттан һуң уны Башҡортостан юлдаш телевидениеһында ла күрһәтәсәктәр.


Өфө Бөтә Рәсәй акцияһына ҡушылды. Бөгөн иртән күптәр автомобилдәрен өйҙәрендә ҡалдырып юлға ике тәгәрмәсле транспортта сыҡты.\nЭльвина Мифтахетдинованың һәр иртәһе велосипедта йөрөүҙән башлана. Яҙҙың тәүге көндәренән, ҡар ныҡлап ятҡансы ул ике тәгәрмәсле транспортта йөрөүҙе хуп күрә. Бөгөн дә ул махус рәүештә акцияға ҡушылам тип юлға сыҡмаған, әммә уны хуплай.\nСараны Башҡортостан юлдаш телевидениеһының «Сәләм» тапшырыуы алып барыусылары ла дәррәү күтәреп алды. «Эшкә велосипедта» акцияһына ҡушылырға әйҙәп, улар хатта махсус видеоролик та әҙерләне.\nӨфөлә велосипедҡа атланыусылар йылдан-йыл арта. Әммә әлегә уны Европа илдәрендәге кеүек популяр транспорт төрө тип әйтеүе ҡыйын. Бөтә Рәсәй акцияһы көнөндә лә күптәр рулдән төшөүҙе хуп күрмәне.\nЭшкә велосипедта акцияһына тотош Рәсәй халҡы ҡушылды. Ҡатнашыусылар һаны буйынса Мәскәү, Калининград, Санкт-Петербург ҡалалары алдынғылыҡты бирмәй. Өфө исемлектә 17-се урында. Шулай ҙа халыҡтың айырым өлөшө экологик яҡтан таҙа һәм сәләмәт транспортҡа өҫтөнлөк биреүе әлбиттә, маҡтауға лайыҡ.


Башҡортостан биләмәһе аша үткән федераль трассаларҙа октябрь аҙағына тиклем норматив хәлгә еткерелгән 170 километрға яҡын оҙонлоҡта юл сафҡа инәсәк\nӘле подрядсылар таушалған участкаларҙағы ҡатламды 90 процентҡа яңыртҡан.\nМ-5 «Урал» трассаһында эшләүсе ойошмаларҙың береһе әлеге көндә Шишмә районында асфальт йәйә. Бының өсөн улар махсус техника менән юлдың өҫкө ҡатын алып сыҡҡан. Бар эштәр ҙә көндөҙгә сәғәттәрҙә бара. Сөнки фажиғәләрҙе иҫкәртеү маҡсатында федераль трассаларҙа төнгө ваҡытта юл һалырға ярамай.\nШулай уҡ яуым-төшөм мәлендә лә хеҙмәткәрҙәр эштәрҙе туҡтатырға мәжбүр. Асфальт һалыу менән бер рәттән подрядсы ойошма юл ситен нығытырға һәм билдәләр һыҙып сығырға бурыслы.\nЭштең сифатын «Урал буйы» федераль автомобиль юлдары идаралығы даими контролдә тота. Быйыл Башҡортостанға федераль әһәмиәттәге трассаларҙы тәртипкә килтереүгә һәм ремонтлауға 9 миллиард һум күләмендә аҡса бүленгән. Яҡын көндәрҙә Өфө янында Ағиҙел йылғаһы аша күперҙе файҙаланыуға тапшырыу ҡаралған. Бер үк ваҡытта М-7 һәм Өфө-Ырымбур трассаларында ла күләмле эштәр башҡырылған.


112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының данлы юлы – һандарҙа һәм факттарҙа » Архив газеты "Йәшлек"\n1942 йылдың 22 мартында БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумы рәйесе Рәхим Кирәй улы Ибраһимов дивизияға БАССР-ҙың Юғары Советы Президиумы һәм Халыҡ Комиссарҙары Советының байрағын тапшыра.\n1942 йылдың 2 июленән дивизия Брянск фронтының 3-сө армияһының хәрби хәрәкәттәрендә, Сталинград һуғышында ҡатнаша һәм күрһәткән батырлыҡтары өсөн 213 һалдаты һәм командиры хөкүмәт наградалары менән бүләкләнә.\n1942 йылдың 10 июлендә 294-се кавполк командиры, майор Г. Нафиҡов һәләк була.\n1943 йылдың 23 февралендә дивизия командиры, генерал-майор М. Шайморатов һәләк була. Дивизия менән полковник Г. Белов етәкселек итә башлай.\n1943 йылдың 21 сентябрендә Черниговты азат итеүҙә күрһәткән батырлығы өсөн дивизияға «Черниговская» исеме бирелә.\nДнепр янындағы яуҙа ҡатнашҡан өсөн дивизияның 1,4 мең һалдаты һәм командиры хөкүмәт наградалары менән бүләкләнә, 54 кеше Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ була.\nУкраина ҡалаларын һәм ауылдарын азат итеүҙә ҡатнашҡан өсөн дивизия – II дәрәжә Суворов ордены, ә 58-се һәм 62-се гвардия атлылар полкы һәм 148-се артиллерия-минометсылар полкы, Томашув-Мазовецкий ҡалаһын азат итеүҙә ҡатнашҡан өсөн 60-сы гвардия атлылар полкы Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән наградлана.\n1945 йылдың 10 февраленән 4 апреленә тиклем дивизия – Көнсығыш Померан, 1945 йылдың 19 апреленән 5 майға тиклем Берлин стратегик операцияһында ҡатнаша. II дәрәжә Кутузов ордены менән наградлана.\nДивизияның 3860 яугиры орден һәм миҙалдар менән бүләкләнә. 78 кеше – Советтар Союзы Геройы исеменә һәм биш кеше Дан орденының тулы кавалеры исеменә лайыҡ була.\nУкраиндар рәхмәт белдерә\n«ДАНЛЫ АТЛЫЛАР ЮЛЫНАН»\nУлар Еңеүҙе яҡынайтҡан


Республикала телевидение өр-яңы этапҡа аяҡ баҫа\n4 Апрель 2019, 19:04\nБыйыл Рәсәй тулыһынса һанлы телевидениеға күсәсәк, аналог форматындағы федераль телевизион каналдарҙы 3 июндән һүндерә башлаясаҡтар. 2019 йылдың ғинуарынан барлыҡ федераль каналдар һанлы тапшырыу алымына күсәсәк. Был башланғыс “2009–2018 йылдарға Рәсәй Федерацияһында телерадиотапшырыуҙарҙы үҫтереү” федераль маҡсатлы программаһы нигеҙендә бойомға ашырыла.\nӘммә бында ниндәйҙер кимәлдә өйҙәге техниканың торошо роль уйнай. 2014 йылдан һуң етештерелгән заманса телевизоры булған кешеләргә дециметрлы диапазонлы антеннаға эйә булыу етә. Уның шәхси, коллектив, тышҡа йәки бүлмәгә ҡуйыла торған төрҙәренең барыһы ла ярай. Ә инде 2014 йылға тиклем сығарылған телевизор эйәләренә антенна һәм һанлы приставка алырға кәрәк. Приставка электроника магазиндарында һатыла, хаҡы яҡынса 700–2500 һум. Ошо шарттарҙы үтәп, телевизорығыҙҙы көйләһәгеҙ, 20 телеканал һәм, шуларға өҫтәп, беҙҙең Башҡортостан юлдаш телевидениеһын ҡарау мөмкинлегенә эйә буласаҡһығыҙ.\nРеспубликала һанлы телевидениеға күсеү буйынса махсус эшсе төркөм төҙөлгән. Уның составына Хөкүмәт, төбәк Башлығы Аппараты, “Башҡортостан” телерадиокомпанияһы вәкилдәре инә. Был мәсьәлә урындарҙа ҡала һәм район хакимиәттәре етәкселәре тарафынан даими контролдә тотола.\nРайон территорияһында һанлы телевидениеға күсеү буйынса башҡарылған эштәр хаҡында район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Марс Салауат улы Солтанов һөйләне:\n– Бөгөнгө көнгә беҙҙең район территорияһында 7 ауыл биләмәһе һанлы телевизион сигнал ҡабул итмәй. Тап шул ауылдарҙа антенналар ҡуйыу эштәре әүҙем бара. Әлеге ваҡытҡа Бәрҙәш ауыл биләмәһендә – 9, Дмитриевка ауыл биләмәһендә – 13, Иван-Ҡыуалат ауыл биләмәһендә – 9, Үркәс ауыл биләмәһендә – 6, Ҡәнзәфәр һәм Ҡашҡар ауыл биләмәләрендә 21-әр һәм Һабыр ауыл биләмәһендә 7 антенна ҡуйылған да инде.\nһанлы телевизион сигнал ҡабул итмәгән ауылдарҙа йәшәгән халыҡҡа, әгәр ҙә ул льготалы граждандар категорияһына ҡараһа, бушлай антенна ҡуйыла. Аҙ тәьмин ителгәндәр исемлегенә минималь пенсия алған хаҡлы ялдағы граждандар һәм балаһына ай һайын балалар пособиеһы алған ғаиләләр индерелә. Был категория граждандарға антенна бушлай ҡуйыла. Алда әйтеп киткәнебеҙсә, ТВ комплекттарын ҡуйыу эштәре дауам итә. Льготниктарға, әгәр ҙә быға тиклем ғариза яҙмаған булһалар, тиҙ арала быны эшләргә кәңәш ителә. Бының өсөн үҙе йәшәгән ауыл биләмәһе хакимиәтенә мөрәжәғәт итеү ҙә етә.\nӘ һанлы телевизион сигнал ҡабул иткән территорияла йәшәгән льготалы граждандарға, үҙ аллы приставка алған осраҡта, ғаиләгә бер мең һум аҡсалата компенсация ҡаралған. Уны юллар өсөн күп функциялы үҙәккә, приставка алғанын дәлилләгән документтар менән мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nРоза Вәлитдин ҡыҙы Асаинова, Һабыр ауылы:\n– Беҙ бабайым менән күптән инде хаҡлы ялда һәм минималь пенсия алабыҙ. Шуға ла беҙҙең ғаилә льготалы граждандар категорияһына эләгеп, 20 канал ҡабул иткән спутник антеннаһын бушлай ҡуялар тигәс, ҡыуанып бөтә алманыҡ. Быға тиклем беҙҙә IP-приставкаһына ҡуйылған ине һәм беҙ уның өсөн ай һайын 270 һум түләп торҙоҡ. Пенсия әҙ булыуын иҫәпкә алғанда, әлбиттә, был сумма ла күп күренә. Уйлап ҡарағыҙ, йылына ғына 3 мең һумдан ашып китә. Беҙҙең кеүек халыҡҡа ярҙам итерҙәй программа уйлап тапҡандарҙың барыһына ла ҙур рәхмәтлебеҙ.\nСалауат Ишҡәле улы Ишбулдин, Ҡашҡар ауылы:\n– Республика башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарған Радий Хәбировтың ҡушыуы буйынса бушлай спутник антенналарын ҡуялар тигән хәбәрҙе ишеткәс, бик ҡыуандыҡ. Беҙ һанлы сигналды ҡабул итмәгән зонала йәшәйбеҙ һәм күптән түгел генә антенна ҡуйып киттеләр. Уны ҡуйған егеттәр бөтәһен дә ентекле аңлатты, һорауҙарға яуап бирҙе. Түләргә кәрәкмәй, яҡшы сифатлы һәм бөтә ҡыҙыҡлы каналдар ҙа бар, тағы ла нимә теләргә инде. Беҙҙе хәстәрләгәндәре өсөн рәхмәтлебеҙ!\nҺанлы телевидениеға ҡағылышлы “ҡыҙыу бәйләнеш” телефоны ла булдырылған. Бөтә ҡыҙыҡһындырған һорауҙар буйынса бушлай, тәүлек әйләнәһенә һәм ялһыҙ эшләгән 8-800-220-20-02 телефонына шылтырата алаһығыҙ. Ғөмүмән, һанлы телевидениеға күсеү халыҡҡа артыҡ ҡатмарлы, мәшәҡәтле эш булмаҫ, һәр кем һорауҙарына ваҡытында тейешле яуап алыр, уларҙы бергәләп хәл итербеҙ, тип ышанабыҙ.


Сибайҙың төҙөлөш предприятиеларында эшләүселәр бына инде\nбишенсе йыл хеҙмәт хаҡы буйынса бурыстарын ала алмай йонсой. Һәм, ниһәйәт, уларҙың да сыҙамлыҡтары сигенә етте, буғай, эшселәр - ике мең самаһы кеше - коллектив хат менән прокуратураға мөрәжәғәт итә. Тиҙҙән ҡалаға БР Контроль - иҫәпләү палатаһынан комиссия килеп төшә. Ошо көндәрҙә Контроль - иҫәпләү палатаһының сираттағы ултырышында һүҙ тикшереү һөҙөмтәләре тураһында барҙы.\nСибай эшселәренең проблемалары 2000 йылда, ҡаланың төп төҙөлөш предприятиеһы - "Башмедьстрой" асыҡ акционерҙар йәмғиәте банкрот тип иғлан ителгәндән һуң башлана. Бынан һуң\nкүп төрлө үҙгәрештәр булып үтә. 2001 йылда йәмғиәттең түләү һәләтлеген тергеҙеү маҡсатында "Башзауралстрой" тип исемләнгән яңы асыҡ акционерҙар йәмғиәте төҙөлә. Тик бер йылдан һуң ул да банкрот тип иғлан ителә. Артабан, күп башлы аждаһа хаҡындағы әкиәттәге кеүек, был предприятие урынында\nбер юлы өс асыҡ акционерҙар йәмғиәте барлыҡҡа килә: "Башзауралстрой" төҙөлөш комплексы", "Строймеханизация" һәм " Тимер бетон изделиелары һәм стена материалдары\nПредприятиелағы күп һанлы үҙгәрештәр, етәкселәрҙең алмашыныуы бухгалтерия иҫәпләүҙәрендә буталышҡа килтереүе аңлашыла. Контроль - иҫәпләү палатаһы белгестәре асыҡлауынса , эш хаҡы буйынса бурыстарҙы түләү өсөн төҙөлөш предприятиеларына үҙ заказсыларының бурысын түләтеү ҙә етә. Һуңғылары иҫәбендә Хәйбулла, Әбйәлил районы, Сибай ҡалаһы хакимиәттәре, Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты һанала. Иҫәпләүҙәр уларҙың дөйөм бурысы 12,2 миллион һум тәшкил итеүен күрһәтә, был эшселәр алдындағы бурыстан артығыраҡ.\nӘммә, бөгөнгө сығыштар күрһәтеүенсә, төҙөлөш ойошмалары идарасылары һәм уларға бурыслы ойошмалар билдәләгән һандар а раһында айырма ҙур. Мәҫәлән, Сибай институты вәкиле (Контроль - иҫәпләү палатаһы контролеры әйтеүенсә, ректор тикшереүҙәр һөҙөмтәһе менән танышырға ла теләмәгән) уҡыу йортоноң төҙөүселәргә бөтөнләй бурысы юҡ тип раҫлай. Ә Сибай\nхакимиәте башлығы урынбаҫары бурыстарын таный, әммә ул\nталап ителгәндән күпкә аҙыраҡ тип белдерә. Хәйер, шунда уҡ хакимиәттең төҙөлөш эштәре өсөн ике миллион һум түләүе асыҡланды - тик икенсе ойошмаға!\n- Шулай ҙа эшселәргә кем эш хаҡы түләргә тейеш һуң - тип һорау бирҙе ултырыш аҙағында БР Контроль - иҫәпләү палатаһы рәйесе Петр Бобылев сығыш яһаусыларға.\nРеспубликаның баш контролеры бурыслы ойошмаларға һәм кредиторҙарға барыһын да асыҡлау һәм, ниһәйәт, эшселәргә тейешле эш хаҡын түләүгә ике аҙна ваҡыт бирҙе.\n- Барыбыҙ ҙа белеүенсә, республика етәкселеге эш хаҡы буйынса бурыстарҙы йөҙ процент бөтөрөүгә йүнәлеш алды, - тип\nхәтергә төшөрҙө ул. - Һәм республиканың иҡтисади хәле быны эшләргә мөмкинселек бирә.


Рөстәм Хәмитов Белорет ҡалаһы мәктәбен реконструкциялауҙы 1 сентябргә тиклем тамамларға ҡушты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Белорет ҡалаһы мәктәбен реконструкциялауҙы 1 сентябргә тиклем тамамларға ҡушты\n13:38, 25 марта 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостан Президенты Белорет ҡалаһының 1-се урта мәктәбен реконструциялау барышын тикшерҙе. Белем биреү учреждениеһы 1937 йылда төҙөлгән. 2012 йылда мәктәп реконструкцияға ябылған, бында ҡыйыҡ, коммуникациялар алмаштырыласаҡ.\nМәктәптең һүтелгән оҫтаханалары урынына яңы корпус төҙөләсәк, унда башланғыс кластар бүлмәләре, бассейн урынлашасаҡ. Эштәр яҡынса 160 миллион һумға башҡарыласаҡ, средстволарҙың бер өлөшө бүленгән дә инде.\n— Төп бина 1 сентябргә әҙер булырға тейеш, — тигән бурыс ҡуйҙы Башҡортостан Президенты. – Ә өҫтәмә бинаны йыл аҙағынаса төҙөп бөтөргә кәрәк.\nӘлеге ваҡытта уҡыусылар ҡаланың башҡа белем биреү йорттарында уҡый. Реконструкциянан һуң мәктәп 880 баланы ҡабул итәсәк.\nТөҙөлөш эштәрен Өфөләге «Геострой» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте белгестәре алып бара.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙҮКӘ СӘСКӘҺЕ - 2021 - Мәҡәләләр\nЗаман медицинаһында йүкә сәскәһенән яһалған төнәтмә һәм сәйҙәрҙе һалҡын тейеүгә бәйле ауырыуҙарҙы дауалағанда тирләтеүсе һәм тәндең температураһын төшөрөүсе сара булараҡ ҡулланырға кәңәш итәләр, шулай уҡ ауыҙҙы һәм тамаҡты сайҡау өсөн, ҡайһы берҙә гастрит менән яфаланғанда эсергә була.\nХалыҡ дауаһында йүкәнең ҡулланылышы киңерәк: баш ауырығанда, пневмония, ангина, ҡурылдай астмаһы, ревматизм, паротит (ҡолаҡ арты биҙенең шешеүе), бәүел юлына таш ултырыу, нефрит, ҡан ағыу, түлһеҙлек, невроз, көҙән йыйырыу, быума ауырыуҙарын дауалағанда кәңәш ителә. Йәш бөрөләрен һәм япраҡтарын тиреләге сей яра, мастит булғанда ҡулланалар. Йүкә дегете менән экзема, һыҙлауыҡ, тиреләге сей яралар, эренле шеш, остеомиелит булғанда дауаланалар. Күрем килеүе боҙолһа. Ҡәҙимге йышлығынан тайпылһа, үҙгәреүсән булһа, ауыртыу тойолһа Йүкә сәскәһенән сәй алыштырғыһыҙ ярҙамсы. Ваҡланған йүкә сәскәһенең 1 ҡалағына 1 стакан ҡайнар һыу иҫәбенән сығып төнәтмә әҙерләргә. Ярты сәғәт төнәтергә. Иртәнсәк йылы көйөнсә тотош бер стаканды эсергә, көндөҙ тағы ла 2 тапҡыр яртышар стакан эсергә.\nКлимакс. Йүкә - составында ҡатын-ҡыҙҙың енси гормондарына яҡын фитогормондар булған һирәк үҫемлектәрҙең береһе. 45 йәште уҙған ҡатын-ҡыҙҙарға ярты йылға бер тапҡыр 1 ай дауамында иртәнсәк һайын 1 стакан йүкә сәйе эсергә кәрәк: климакс байтаҡ һуң киләсәк, ауыртыныу йәки ҡан килеүһеҙ буласаҡ.\nПростатит. Йүкә ағасының янған торононан онтаҡ яһарға. Шул онтаҡтан 7 көн буйына ҡәһүә рәүешендәге эсемлек яһап, иртәнсәк һайын эсергә. Тулыһынса дауаланғансы ошо рәүешле ай һайын дауаланыу курсы үтергә. Йоҡоһоҙлоҡ. 15 грамм киптерелгән (йәки 5 грамм йәш) йүкә япрағына 1 литр эҫе һыу ҡойорға. Һыу ҡайнар булмаһын. Банканың ауыҙын ныҡлы ябып, 15 минут бешерергә. Кискелеккә 100-150 мл эсергә кәрәк. Сәй тәмгә әсе тойолһа, саҡ ҡына бал, шәкәр ҡушырға була. Сөнки йүкә ҡандағы шәкәр кимәлен түбәнәйтә.\nҺалҡын тейгәндә. Был осраҡта тик сәскәләрен генә ҡулланырға кәңәш ителә. Таҙартыусы сәй яһау өсөн 2 балғалаҡ киптерелгән йүкә сәскәһенә 250 мл ҡайнар һыу ҡойорға. Ә һалҡын тейеүгә ҡаршы 4 балғалаҡ сәскәгә 250 мл ҡайнар һыу ҡойоп, 8-10 минут төнәтеп көнөнә 3-4 тапҡыр эсергә. Сәйҙе бер юлы тотош бөтөргәнсе эсергә.\nЭкзема, псориаз, акне. 50 грамм киптерелгән йүкә ҡабығына 1 литр һыу ҡойоп, ҡайнар хәлгә еткерергә һәм 10 минут ҡайнатырға. Йүкә ҡабығының шифаһы һыуға сыҡҡансы төнәтергә һәм шуның менән тәндең сирле урындарын сайырға. Әҫпе. Тәненә әҫпе сыҡҡан балаларҙы йүкә сәскәһенең төнәтмәһе менән сайындырыу яҡшы. Кәстрүлгә 50 грамм сәскә һалып, 2 литр һыу ҡойорға һәм ҡайнар хәлгә еткереп, утын һүндерергә. 20 минут төнәткәндән һуң ҡулланыуға әҙер. 1 литр төнәтмәгә 100 литр таҙа һыу нисбәтенән сығып, төнәтмәне ваннаға уҡ ҡойорға мөмкин.\nӘйткәндәй, йүкәнең дә бер ҡулланырға ярамаған осрағы асыҡланған. Сәскәһенән бешерелгән сәйҙе даими эскәндә ҡапыл күҙҙәрҙең күреү һәләте түбәнәйергә мөмкин. Сәйҙе көн һайын түгел, ә йыш һәм оҙайлы ваҡыт эсеү тураһында һүҙ бара. Бигерәк тә йүкә сәскәһенең сәйен йыл дауамында эсергә ярамай.\nЯҙылған: 25.06.21 | Ҡаралған: 307


Етди мөнәсәбәттәр өсөн бушлай таныша - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nҺәр ир-атты осратыуы үҙен яртыһы иртәрәк йәки һуңыраҡМин яратам теләне һәм даими ҡыуандыра. Әгәр ике һәм бәхетле ышанам үҙе һайлаһын - шул ваҡытта, туй өсөн уйнай. Әммә тәҡдим яһар ҡыҙы оригинально нисек була? Был мәлдә уның бөтә тормошон хәтерләп, мин башланы тип теләйем шуға күрә-шулай Ижад һәм ғәжәп. Мин шул тәҡдим оригинально ҡыҙҙар эшләй аламы? Магазин араһында юлдары өсөн үҙенең иҫ киткес сағыу сара ойошторорға кәрәк абсолют половинка седан м...\nҡыҙы менән бушлай онлайн ч рулетка без теркәлгән 18 видео чат ҡыҙ менән танышып бушлай видео ҡыҙ менән онлайн видео чат башҡа ч рулетка ч плюс рулетка ҡыҙы менән бушлай ч рулетка 18 видеочивать онлайн 1000 ч рулетка 18 видео чат


Яңы проекттар, яңы үрҙәр\nКүгәрсен районы Воскресенское ауылында «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Балалар спорты» федераль проекты ярҙамында мәктәп спортзалы төҙөкләндерелде.\nЯңы спорт объектында уҡыусыларға барлыҡ шарттар тыуҙырылған. Быға тиклем уҡыусыларға ярыҡ иҙәнле һыуыҡ залда шөғөлләнергә тура килгән. Хәҙер инде үҫмерҙәргә һалҡын тейҙереү һәм имгәнеү ҡурҡынысы ла янамай. Халыҡтар берҙәмлеге көнө уңайынан Йомағужа ауылы халҡы ла оло бүләк алып ҡыуанды. Иртөбәк йылғаһы аша күптән таушалған күпер урынына яңы ҡоролма сафҡа инде.\n«Реаль эштәр» проекты сиктәрендә Мораҡ балалар ижады үҙәгендә яңы роботехника түңәрәге уңышлы эшләй. Хәҙер ауыл малайҙары ҡалалағы йәштәштәренән бер ҙә ҡалышмай. Түңәрәктә улар роботтар эшләй, 3D принтерҙа төрлө фигуралар сығара. Үҙәктә барлығы ете түңәрәк әүҙем эшәмкәрлек алып бара. Мәҡсүт ауыл мәҙәниәт йорто «Урындағы мәҙәниәт йорто» проектында ҡатнашҡан. Федераль проект нигеҙендә бүленгән аҡсаға мәҙәниәт йортона сәхнә йыһаздары, компьютерҙар, телевизор, бильярд һәм башҡа кәрәк-яраҡтар һатып алынған. Яңыртылған мәҙәниәт ус ағына күп функциялы ауыл клубы статусы бирелде.


Йәйә һәм уҡ эшләү оҫтаһы - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nБөгөнгө көндө башҡорт халҡының боронғо төп һуғыш ҡоралы – уҡ-йәйәне күптәребеҙ музей кәштәләрендә күреп кенә белә. Ә уны шартына килтереп эшләүсе оҫталар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Шундайҙарҙың береһе Өфө ҡалаһының Шаҡша биҫтәһендә йәшәй. Таһир Камалов яу ҡоралдары менән йәш сағынан уҡ ҡыҙыҡһына башлай. 30 йыл элек осраҡлы ғына бер аҡһаҡал менән танышып, йәйә, уҡ-һаҙаҡ эшләү серҙәренә төшөнә.Тора-бара йәйә эшләү яратҡан шөғөлөнә әйдәнеп китә. Әлбиттә беренсе йәйәләрен дуҫтарына, туғандарына бүләк итә. Уҡ-һаҙаҡ эшләү өсөн кәмендә 4-5 йыл китә, ти оҫта. Башҡорттарҙың боронғо яу ҡоралын тарихты яҡшы белмәйенсә эшләп булмай, ти оҫта. Шуға күрә Таһир Файзулғафар улына Башҡортостандың бик күп төйәктәренә барып уҡ-һаҙаҡтың ул яҡтарҙа элек ниндәй булыуын ентекләп өйрәнергә һәм уларҙың һәр береһе ниндәй йәнлеккә тәғәйенләнгәнен дә асыҡларға тура килә. Йәйә ҙурырыҡ булған һайын уның ҡеүәте лә күберәк. Ошондай яу ҡоралдары Бөрйән районында яһалған һәм уның менән айыу, мышыға һунар иткәндәр. Бәләкәйерәктәре иһә һыбайлыларға ҡулай булған, уның ярҙамында ваҡ януарҙарға һунар иткәндәр.Уҡ-йәйәләр эшләү өсөн әллә ни ҙур станоктар,ҡоралдар кәрәкмәй, әммә сыҙамлылыҡ, ныҡышмаллылыҡ талап ителә, шулай уҡ йәйә өсөн ағасты һайлай белеү ҙә мөһим, ти Таһир Камалов. Әлбиттә һәр эштәге кеүек — бында ла үҙ серҙәре етәрлек. Алдан әҙерләгән ағасты бер-нисә йыл киптерергә, һуңынан дөрөҫ формаға килтерергә лә кәрәк. Йәйә өсөн саған ағасын ҡулланыу отошлораҡ.Йәйә-уҡтарға алдан заказ биреп, хатта сит илдәрҙән килеп алалар. Күмәртәләп һатып алырға теләүселәр ҙә бар. Башҡорт халҡының боронғо яу ҡоралдары яһаусының даны бар илгә таралған. Хужа иһә үҙ сиратында оҫталығын һәр кем менән уртаҡлашырға әҙер.\n29 июля Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре\n29 июля “Алтын бишек” конкурсының беренсе этабы еңеүсеһе билдәләнде


Горький исемендәге үҙәк китапхана (Батайск) — Башҡорт Википедияһы\nГорький исемендәге үҙәк китапхана (Батайск)\nГорький исемендәге үҙәк китапхана\nПарасоцкая Елена Викторовна\nГорький исемендәге үҙәк китапхана — Ростов өлкәһенең Батайск ҡалаһындағы үҙәк китапхана. 1938 йылда асылған.\nАдресы: 346880, Ростов өлкәһенең Батайск ҡалаһы, Киров урамы, й. 32/1.\nБатайск китапханалары тарихы алыҫ үткәнгә китә. 1898 йылда Батайск ауылында ҡаҙна ҡарамағындағы сәйханала уҡыу бүлмәһе эшләй, ә революциянан һуң, 1918 йылда унда ике йорт — уҡыу бүлмәһе була.\nБеренсе район китапханаһы Батайскта 1930 йылдың 1 июлендә асыла. Был ваҡытта унда 5000 дана китап була. Китапхана Батайск халҡы араһында бик популяр була. Китапханасылар китаптарға байҡау яһайҙар, уҡыусылар менән әңгәмәләр үткәрәләр, китап күргәҙмәләре ойошторалар.\n1938 йылда Батайскка ҡала статусы бирелә, ә китапхана ҡала китапханаһына әйләндерелә. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында китапхана ныҡ емерелә. 1943 йылда, Батайск ҡалаһы азат ителгәндән һуң, китапхана ҡала халҡы тарафынан яңынан ойошторола. Халыҡ унда үҙҙәренең китаптарын килтерә. 1945 йылда китапханала өс хеҙмәткәр эшләй.\nЯҙыусы Максим Горький исеме китапханаға 1958 йылда бирелә, 1960 йылда ул ҡала үҙәк китапханаһына әүерелә.\n1980 йылдан М. Горький исемендәге китапхана барлыҡ ҡала китапханаларын етәкләй. Батайск ҡалаһының үҙәкләштерелгән китапханалар системаһы барлыҡҡа килә. 1986 йылда китапхана өсөн Киров урамы, 32 адресы буйынса яңы бина төҙөлә, һәм ул ошо яңы бинаға күсә. Әлеге ваҡытта М. Горький исемендәге китапхана Батайск ҡалаһында иң эре китапхана булып тора. Унда 92 мең һаҡлау берәмеге иҫәпләнә: китаптар, матбуғат баҫмалары, винил дисктар фонды, аудио һәм видео кассеталар, оптик дисктар фонды, электрон мәғлүмәт базаһы.\nҮҙәк ҡала китапханаһы мәғлүмәти, мәҙәни һәм ял итеү үҙәге булып тора. Ҡала китапханаларының китап уҡыусылары һаны 35537 кеше тәшкил итә (М. Горький китапханаһы буйынса яҡынса 700), китап биреү йылына 687650 дана тәшкил итә.\nКитапхана директоры: Парасоцкая Елена Викторовна.\nг. Батайск. Центральная библиотека\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Горький_исемендәге_үҙәк_китапхана_(Батайск)&oldid=673947 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:40 14 апрель 2017 үҙгәртелгән.


СӘФИУЛЛИНА МИЛӘҮШӘ НӘФИС ҠЫҘЫ\n2004 йылдың 7 майында Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 1-се лицейҙа уҡый.\nШВЫДКОЙ ВЛАДИСЛАВ АНДРЕЙ УЛЫ\n2007 йылдың 22 авгусында салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡый.\nМЕЛЬНИКОВ НИКИТА АЛЕКСАНДР УЛЫ\n2005 йылдың 14 апрелендә салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡый.\nХИСМӘТУЛЛИН АЛЬБЕРТ РИНАТ УЛЫ\n2004 йылдың 25 майында Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡый.\nШӘРИПОВА ДИАНА РӨСТӘМ ҠЫҘЫ\n2005 йылдың 24 майында Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡый.\nСУРГУЧЕВА СОФИЯ РУСЛАНОВНА (2)\n2008 йылдың 17 мартында Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 13-сө мәктәптә уҡый.\nӘХТӘМОВА РИНАТА МӨҘӘРИС ҠЫҘЫ\n2005 йылдың 17 октябрендә Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 24-се мәктәптә уҡып йөрөй.\nАНДРЕЕВА АНГЕЛИНА ИГОРЬ ҠЫҘЫ\n2004 йылдың 5 декабрендә Салауат ҡалаһында тыуған. Әлеге көндә 2-се кадет мәктәбендә уҡый.


Райондарҙа һабантуй һәм шәжәрә байрамдары дауам итә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҠариҙел районы халҡы ла сәсең эштеренең тамамланыуын билдәләргә һәм шәжәрә байрамына йыйылды. Быйыл Ҡариҙел районы халҡы беренсе тапҡыр һабан туйын һәм шәжәрә байрамын бер көндә үткәрҙе. Сара нәҫел байрамынан башланып китте. Шәжәрә байрамының координаторы Гөлгөнә Баймырҙина. Ҡариҙелдә Шәжәрә байрамы республика кимәлендә быйыл беренсе тапҡыр үткәрелде. Ун ете милләт вәкиле үҙҙәренең нәҫел ағасын барланы. Шулай уҡ быйыл «Ғаиләм – минең ҡәлғәм” тип аталған ҙур бәйге уҙғарылды. Был ярышта Мәсетле районынан төрлө музыка ҡоралдарында уйнаған ғаилә гран-приға лайыҡ булды. Мәсетле районынан Әсләм Хафизов һөйләй.Артабан һабантуй байрамы башланды. Төрлө майҙандарҙа ойошторолған ярыштарҙа һәр кем үҙ көсөн һынап ҡарай алды. Һабантуй байрамының төп биҙәге- милли көрәш. Ҡариҙелдә Ауырғазы районы егете Рәмил үҙ ауырлыҡ үлсәмендә еңеп тәкә отто.Майҙанда шулай уҡ тирмәләр янында күргәҙмәләр ойошторолған, һәр килгән ҡунаҡты хужалар йыр-моң, самауыр сәйе, әсе ҡымыҙ менән ҡаршы ала, өҫтәлдәр милли ризыҡтарҙан, аш-һыуҙарҙан һығылып тора. Ауыл янындағы майҙанда барған һабантуй һәм шәжәрә байрамдары йыр-моңға күмелеп кискә тиклем дауам итте. Башҡортостан иҡтисади үҫеш министры Сергей Новиков.Бындай ҙур байрамдар Ҡариҙел районында йыл һайын үткәрелеп тора һәм йылдан-йыл халыҡ һаны ла, сара кимәле лә үҫә бара.Рәсәйгә ҡыйын саҡтарҙа тәүгеләрҙән булып ил һағына торған башҡорттар ергә аҫабалыҡ хоҡуғына эйә булған. Халҡыбыҙ бөгөн дә изгеләштереп ҡараған шәжәрә байрамы интернациональ төҫ ала. Ҡариҙелдә һабан туйы менән бергә үткәрелгән был байрамда башҡорт, татар, марый, урыҫтар ҙа үҙ тарихын ихлас һөйләне.


ДИНИ ТӘРБИӘ ОРЛОҠТАРЫ КҮҢЕЛ АША ҒЫНА ҺАЛЫНА » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » ДИНИ ТӘРБИӘ ОРЛОҠТАРЫ КҮҢЕЛ АША ҒЫНА ҺАЛЫНА\nДИНИ ТӘРБИӘ ОРЛОҠТАРЫ КҮҢЕЛ АША ҒЫНА ҺАЛЫНА 27.09.2013 // Йәмғиәт\n1. "Ислам мәҙәниәте нигеҙҙәре"\n"Мөхәммәт пәйғәмбәр — Исламға нигеҙ һалыусы"\n“Киске Өфө” гәзитендә яҙыусы Илгизәр Бураҡаевтың Мөхәммәт пәйғәмбәр тураһында тәржемәүи яҙмалары байтаҡ баҫылды, шулай уҡ ғалим-яҙыусы Ғайса Хөсәйеновтың хеҙмәте нәшер ителде. Уҡытыусы уларҙы уҡып сыҡһа, үҙе өсөн күп мәғлүмәт алыр.\nБыл теманы үткән саҡта төп иғтибарҙы Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең кешелек сифаттарына йүнәлтеү һәм улар аша уҡыусыла ыңғай һыҙаттар тәрбиәләргә тырышыу мөһим. Пәйғәмбәрҙең тормошондағы ҡайһы бер ваҡиғаларҙы риүәйәт итеп һөйләү әһәмиәтлерәк булыр. Китапта бәйән ителгән хәлде — Мөхәммәттең йөрәген алып, алтын һауыттағы таҙа һыуҙа йыуып, кире урынлаштырыу ваҡиғаһын — 10-11 йәшлек уҡыусылар ауыр ҡабул итер. Шуның өсөн риүәйәттең ни икәнен аңлатып, пәйғәмбәрҙәр тормошо тураһында ифрат күп риүәйәт барлығын һөйләп китеү урынлы булыр. Мөхәммәттең етем үҫкәне, кешеләргә ялланып эшләгәне, эшһөйәрлеге, саф намыҫлылығы, фиҙакәр хеҙмәт иткәне тураһында яҡшы беләбеҙ. Уның хатта "Тоғро" тигән ҡушаматы ла булған. Мөхәммәттең иҫ китмәле ихласлығына, күңеленең сафлығына һоҡланып та, аптырап та, ни өсөн шулай булып үҫкәнлегенең сәбәбенә төшөнөргә тырышып, ошондай риүәйәт уйлап сығарылғандыр, тип аңлатыу бала күңеленә ятышлыраҡ алым булыр.\nУҡыусылар дәфтәргә Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тыуған ҡалаһын, тыуған, өйләнгән йылдарын, ҡатынының, балаларының исемдәрен яҙып ҡуйһын.\n2. "Донъя диндәренең мәҙәниәт нигеҙҙәре"\n"Мәҙәниәт һәм дин"\nБыл дәресте үткәндәрҙе ҡабатлауҙан башлап, уҡыусыларҙың матди байлыҡ, уның ниҙән ғибәрәт икәне тураһында фекерен белергә кәрәк. Балалар, әлбиттә, иң элек биналарҙы, ҡоролмаларҙы, ҡорамдарҙы әйтеп сығыр. Ошонан һуң дингә ҡағылған матди байлыҡҡа күсеп китергә һәм, мәсет, сиркәү, ҡорам (ғибәҙәтхана) эсендәге әйбер, һүрәт, яҙыу, китап, кейем-һалым, шәмдәл һәм башҡаларҙың дини мәҙәниәткә инеүен аңлатып, диндең мәҙәни үҫешкә ни тиклем тос өлөш индереүен билдәләргә кәрәк.\n"Был матди байлыҡты кемдәр тыуҙырған?" тигән һорау менән рухиәткә күсегеҙ. Оҫталарҙы әҙерләү, уҡытыу, төҙөү-биҙәү һөнәре, ижад, яҙыу-һыҙыу, шиғри әҫәрҙәр, риүәйәттәр, хикәйәттәр, легендалар, йырҙар һәм башҡалар барлыҡҡа килә башлай — рухи байлыҡ туплана. Ошо ысул менән дәрестең темаһын асырға һәм аҙаҡ дөйөмләштереп һығымта яһарға ғына ҡала. Беҙҙең заманда мөмкинлектәр ҙур, күргәҙмә мәғлүмәт табыу өсөн донъя киңлегенә сығып, "ҡолас ташлап йөҙөргә" була.\nДәфтәргә "Мәҙәниәт — кешелек донъяһының үҙ тарихында барлыҡҡа килтергән матди һәм мәҙәни ҡиммәттәре" тигән аңлатманы яҙырға һәм уны күмәкләп ҡабатларға кәрәк. Баһа ҡуйыу ҡаралмағас, уҡыусының дини дәрескә илке-һалҡыраҡ мөнәсәбәт күрһәтеүе лә ихтимал. Шуға күрә фекерҙәрҙе күмәкләп ҡабатлау, дәфтәргә яҙҙырыу ысулы менән мөһим мәғлүмәттәрҙе нығыраҡ иҫтә ҡалдырырға мөмкин.\nМатди һәм рухи мәҙәниәткә ниҙәр инә — уҡыусылар үҙаллы уйлап яҙһын. Мөмкин булһа, һүрәттәр табып, төрлө дини ғибәҙәтханаларҙың тыш яғынан да, эске йыһаздарын да күрһәтеп таныштырыу яҡшы һөҙөмтә бирер.\n3. "Донъяуи этика нигеҙҙәре"\n"Мәҙәниәт һәм әхлаҡ"\nУҡыусылар тәбиғи һәм мәҙәни тәбиғәттең айырмаһын нығыраҡ иҫтә ҡалдырһын өсөн дәфтәргә яҙҙырып ҡуйыу отошло. Уларға ниҙәр инә, нисек хасил булғандар?\nМәҙәни тәбиғәт үҙ сиратында тағы ике төргә бүленә: матди һәм рухи мәҙәниәт. Шул уҡ ваҡытта ер йөҙөндә йәшәгән халыҡтар төрлө булыу сәбәпле, уларҙағы был төшөнсәләр бер-береһенән айырыла: географик шарттарҙың, традицияларҙың, шөғөлдәрҙең тәьҫире ҙур. Мәҫәлән, йылы яҡтарҙа ҡалын диуарлы, йылытылған ишек-тәҙрәле йорт төҙөмәйҙәр, быйма, тун кейеп йөрөмәйҙәр. Шулай булғас, уларҙа быйма баҫыу, тире иләү кеүек кәсеп тә, был шөғөлдәргә бәйле һөнәр ҙә, эш ҡоралдары ла юҡ. Тимәк, уларҙың атамалары ла уйлап сығарылмаған.\nБерҙәм көс талап иткән кәсеп менән шөғөлләнгән халыҡтарҙа туғанлыҡ, үҙ-ара ярҙам итешеү көслө. Тимәк, күмәк тәрбиә йолаһы барлыҡҡа килә. Халыҡ күп урында кеше үҙ холҡон башҡаларҙыҡы менән сағыштырып ҡарай башлай, аралашырға, йәшәргә ҡамасаулаған насар ғәҙәттәрен бөтөрөргә тырыша. Һөҙөмтәлә үҙтәрбиә барлыҡҡа килә.\nБашҡорттарҙа йәйләүгә күсенеү, тирмә ҡороу, йорт һалыу, мал бағыу, урман эше, ҡатын-ҡыҙ ғына башҡара торған тула, кейеҙ баҫыу, дебет эшкәртеү һәм башҡа эштәр өмә яһап башҡарылған. Уларҙың тәрбиәүи әһәмиәте бик ҙур. Шулай итеп, матди байлыҡ тыуҙырыу барышында кешелә әхлаҡи сифаттар тәрбиәләнә.\nМөхәммәт ғәләйһис-сәләм йәшәгән осорҙа Ғәрәбстанда тарҡаулыҡ, әҙәпһеҙлек көслө булған. Был хәл буласаҡ Пәйғәмбәрҙе уйға һалған, халыҡтың яҙмышы өсөн борсолдорған. Ошо уйланыуҙар, тәртип урынлаштырыу теләге буласаҡ Пәйғәмбәргә асылырға ярҙам иткән: уға саф күңелле кешегә генә яҡынлай торған изге фәрештә Ябраил килгән.\nМөхәммәт пәйғәмбәр — Исламға нигеҙ һалыусы. Тик ғәрәптәр тәүҙә уның тәғлимәтен аңламай, һөҙөмтәлә илаһтарға табыныусылар — ҡөрәйштәр, ә Ислам динен ҡабул итеүселәр мосолман тип атала башлай. Мосолмандар Аллаһҡа ғына ышана. Ошо урында мәжүсилек менән Ислам диненең айырмаһын ныҡлап аңлатып китеү яҡшы булыр — артабанғы темаларҙы үткән саҡта кәрәге тейер.\nДәфтәргә "Бисмилләһир-рахмәнир-рахим" тигән һүҙҙең тәржемәһен — “Рәхмәтле һәм рәхимле Аллаһ исеме менән" тип яҙып ҡуйырға кәрәк. Бына ни өсөн мосолмандар, ниндәй генә эшкә тотонһа ла, юлға сыҡһа ла, "бисмиллә"һен онотмай.\nБыл хаҡта һөйләгәс, уҡыусыларҙан йәшәгән төйәктәрендә ниндәй тәртипһеҙлектәр күреүе (эскелек, тәмәке тартыу, тәбиғәтте тәләфләү, урмандарҙы сүпләү, шешә ырғытыу, йылғаға төшөп машина йыуыу һәм башҡалар) тураһында һөйләтергә кәрәк. Ошондай кире күренештәр ҡайҙан килеп сыға? Кемдәр эшләй уны? Барыбыҙ ҙа мәктәптә уҡыйбыҙ, белем алабыҙ, фәҡәт яҡшы булырға өйрәнәбеҙ, ә киләсәгебеҙҙе кем хәстәрләр? Үҙебеҙ түгелме? Балалар менән ошондай һорауҙарға яуап эҙләү, йәнле һөйләшеү алып барыу мөһим.\n"Диндәрҙең барлыҡҡа килеүе"\nТәүге диндәр тураһында аңлатҡан саҡта уҡыусыларҙың бығаса белгән мәғлүмәттәренә таяныу яҡшы булыр. Әлбиттә, бөтөн халыҡ та бер төптән фекерләмәгән, дингә бер юлы килмәгән. Шуның өсөн дә донъяла дин йүнәлештәре күп. Хатта бер үк илдә, мәҫәлән, беҙҙә, мәжүсиҙәр тип аталған халыҡтарҙың күҙаллауҙары төрлө булған: мариҙар ҡояш менән яҡтылыҡты иң юғары Аллаһ тип атаһа, мордваларҙа аллаһтар етмеш етегә еткән. Башҡорттарҙың иһә 12 эйәһе булған, 13-сөһө — Тәңре.\nАллаһтың берлегенә ышанған иң тәүге халыҡ — йәһүдтәр. Мөхәммәт пәйғәмбәрҙең тәғлимәте лә ошоно раҫлай.\nУҡыусылар пәйғәмбәр исемдәренең бөтөн диндәр өсөн уртаҡ булыуын, тик Исламда уларҙың тәржемә ителгәнен белергә тейеш: Адам — Әҙәм (Атабыҙ Әҙәм), Авраам — Ибраһим, Моисей — Муса, Иисус — Ғайса, уның әсәһе Мария — Мәрйәм.\nЙәһүд дине тураһында һөйләгәндә Израилдең һәм Фәләстиндең (Палестина) карталарын ҡулланырға кәрәк. Йәһүдтәрҙең Нәҙер ителгән иле, Йәрүсәлим ҡалаһындағы ғибәҙәтханаһы хаҡында бәйән иткәндә уҡыусылар ни өсөн был ерҙәрҙә әлегәсә һуғыш туҡталмағанын аңлар: әле Фәләстингә ҡараған Газа секторы йәһүдтәрҙең боронғо Нәҙер ителгән ерендә урынлашҡан — һәр халыҡ үҙ хоҡуғын даулай.\n“Урал батыр” эпосындағы төп фекер — һәйбәт кеше булып йәшәү, үҙеңдән һуң яҡшы исем ҡалдырыу мөһимлеге. Ә кем, ниндәй һуң ул бындай сифаттарға эйә әҙәм балаһы? Яҡшы кеше тәбиғәт, халыҡ, ил, киләсәк өсөн янып йәшәй, дошман ябырылһа, төйәген ҡурсалай, башҡалар мохтажлыҡ кисергән нәмәне (эпоста — һыу) үҙ ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып булһа ла таба, етем-еһерҙе баға, өлкәндәрҙе ололай, кеселәрҙе ҡурсалай белә. Мәктәптә, ғаиләлә, йәмғиәттә алып барылған тәрбиә эштәре ошо маҡсатҡа — шундай шәхес үҫтереүгә — йүнәлтелгән. Уға нисек, ниндәй юлдар менән өлгәшергә мөмкин? Нимә яҡшы, ә нимә насар был донъяла? Кешелә ҡайһы сифаттар маҡтала, ниндәйҙәре тәнҡитләнә? Әхлаҡ үҙенсәлектәре, нормалары ошондай һорауҙарға яуаптарҙан тора ла инде.\nКеше ғүмер буйы тәрбиәләнә. Әммә ҡайһы берәүҙәр тыштан ялтырап, эстән ҡалтырап йәшәй. Дини тәрбиә бындай кешеләрҙең үҙ язаһын аласағы тураһында өйрәтә. "Яҡшылыҡҡа — яҡшылыҡ, яуызлыҡҡа яуызлыҡ ҡайта, "теге донъя"ла ожмах һәм тамуҡ бар" тигән фекер ята унда. Ә дини булмаған тәғлимәттә — донъяуи әхлаҡ нормаларында — кешенең иң элек үҙ намыҫы алдында таҙа, саф булырға тейешлеге хаҡында һабаҡ бирелә. Ошо уҡ фекер меңдәрсә йыл элек ижад ителгән “Урал батыр” эпосында былай тип әйтелгән:\nУтта ла янмаҫ яҡшылыҡ,\nҺыуҙа ла батмаҫ яҡшылыҡ,\nТелдән дә төшмәҫ яҡшылыҡ —\nБары эшкә баш булыр,\nҮҙеңә лә, кешегә лә\nМәңге йәшәр аш булыр.\nАвтор: Мәрйәм БУРАҠАЕВА, Рәсәй дөйөм белем биреү мәктәптәренең почетлы хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, яҙыусы Өсөнсө дәрес


Бүгәсәү башҡорттарында туй йолалары\n8 Октябрь , 07:56\nХәҙерге Һамар губернаһы, Бүгәсәү (элек Николаевский тип йөрөтөлгән) өйәҙендә Хужабай, Имәл исемдәрендә ун һигеҙ ауылдан ғибәрәт ике улыс башҡорттары бар. Улар, Урал тауҙары, йәғни Йылайыр һәм Тамъян-Ҡатай кантондары түңәрәге эсендәге Ирәндек, Һаҡмар буйы башҡорттары булып, ун һигеҙенсе быуаттың һуңғы яртыһындағы бәғзе бер ижтимағи иҡтисади һәм сәйәси сәбәптәр буйынса, төп илдәренән күсеп барып ултырып ҡалған. Шул башҡорттарҙың баштараҡ күскәндәрен “иҫкеләр”, һуңыраҡ күскәндәрен “яңылар” тип йөрөтәләр.\nУларҙың телдәрендә фәҡәт “һ” менән “ҫ” хәрефе араһында ғына бер ҡәҙәр айырма бар. Яңылар “һ” өнөн ҡулланып һөйләгән, иҫкеләр күберәк “ҫ” өнө менән һөйләй. Мәҫәлән, яңылар “һин” тигәнде иҫкеләр “ҫин” тип әйтә. Шулай уҡ “бараһыңмы, ҡайһылай, бармаһа, ҡайтмаһа, алмаһа, күрһен, ҡайтһын, алһаҡ” тигән һүҙҙәрҙе иҫкеләр “бараҫыңмы, ҡайҫылай, ҡаҫалай, бармаҫа, ҡайтмаҫа, алмаҫа, күрҫен, ҡайтҫын, алҫаҡ” тип һөйләй.\nҒөрөф-ғәҙәт яғынан ҡарағанда, төп яңыларҙа булған ғөрөф-ғәҙәттән алынып, бер аҙ татарлашҡан ғөрөф-ғәҙәттән башҡа, артыҡ үҙгәреш юҡ тиерлек. Бына шул башҡорттарҙың, яңылар тип иҫәпләнеп йөрөгәндәрендә, бынан ун-ун биш йыл самаһы элек ҡоҙа булышыу, туйға һәм кейәүгә барыу, ҡалым алыу һәм ҡыҙ урлау йәки ҡыҙ оҙатыу ғөрөф-ғәҙәттәре ошолай ине.\nБерәү (атай кеше тураһында һүҙ бара. – Г.А.) үҙенең улына кәләш әйттерергә булһа, алдан үҙ ғаиләһе менән егеткә белдермәйенсә генә кәңәшләшеп, төбәгән урынға үҙҙәренең кәңәштәре хаҡында һүҙ һала. Был һүҙ һалыу рәсми рәүештә ҡыҙ һорау булмай, бәлки үҙҙәренең тиң күреп, ҡоҙа булышырға теләктәрен генә белдереү рәүешендә һүҙ һалыу була.\nӘгәр һүҙ һалынған урындан тиңгә һанарлыҡ йылы һүҙҙәр булһа, егет атаһын, яҡын-тирә күршеләрен, ағай-энеһен саҡырып, үҙ ғаиләһендә кәңәшләшеп, уҙылған урын менән ҡоҙа булышырға уйлағандарын белдерә. Уларҙың ул урынды оҡшатыу-оҡшатмауҙары хаҡында кәңәш итә. Кәңәш итеүселәре ҡаршы булмағанда, төбәгән урынға егет атаһы, үҙе менән бергә бер яҡын ағай-энеһен йәки берәр дуҫ кешеһен алып, ҡыҙҙың атаһының яҡын ағай-энеһенә йәки күршеһенә (үҙ ауылынан булғанда ла шулай) барып төшә һәм егеттең атаһы үҙҙәренең ниндәй йомош менән йөрөгәнлектәрен йорт хужаһына белдерә, яусыға кемде йөрөтөү хаҡында кәңәш итә.\nҒәҙәттә, яусы булған кеше ауылдың ҡәҙерлерәге, кемгә булһа ла һүҙе үтеүсән, ҡыҙҙың атаһына яҡын йәки уның менән аралашып, ашап-эсеп йөрөгән берәй кеше, шуның менән бергә яусы үҙенә тиң булһа ла-булмаһа ла, ҡыҙ яусылағанда ҡулына бер таяҡ тотоп барырға тейеш. Әгәр яусы ауылдың ҡәҙерһеҙерәк кешеһе булһа, ҡыҙҙың атаһы, үҙенең яусыһы ауылдың түбән бер кешеһе булыуҙан сәмләнеп, ҡыҙын бирергә тейешле булғанда ла бирмәүе ихтимал.\nЯусы, ҡыҙҙың атаһына барып, үҙенең ниндәй йомош менән килгәнен туранан-тура “ҡыҙыңды фәлән кешенең улына һорарға килдем” кеүек тупаҫ һүҙ әйтмәй, һаулыҡ һорашып, мәсьәләгә яҡын һүҙҙәр һөйләп, “юҡ юғалтып йөрөйөм” тип һүҙ башлап алып китә. Ҡыҙҙың атаһы яусының яусылаған урынын оҡшатһа, ҡаға-һуға мәсьәләне сисеүҙе ғаиләһе, ағай-энеһенә ҡалдырып, яусыны ҡайтарып ебәрә. Яусы ҡайтып, мәсьәләнең нисек торғанын егеттең атаһына әйтә.\nҠыҙҙың атаһы, һүҙ беркеткәндән һуң, ағай-энеһен йыйып, кем тарафынан, ниндәй урындан ҡыҙына яусы йөрөгәнлекте белдерә һәм уларҙың шул урынға риза булыу-булмауы хаҡында кәңәш итә. Кәңәш итеүселәр тарафынан егеттең ата-әсәһе кем балалары булыуы, тоҡомдарының яҡшы, яман яҡтары тикшерелеп, ҡыҙҙы бирергә ярарлыҡ урын тип тапҡанда, мәсьәләне хәл итеүҙе ҡыҙҙың ата-әсәһенә һәм бер туғандарына тапшыра.\nШул рәүештә ҡыҙҙың атаһы үҙ ғаиләһе, ағай-энеһе менән ҡыҙҙы һораған урынға биреү тураһында кәңәш ҡорғас, ҡыҙ һорарға килгән ҡунаҡ хужаһына йәки яусыға үҙ-ара кәңәш итешкәнлектәрен белдереп хәбәр итә һәм ағай-энеләре яусының килеүен көтөп ултыра.\nЯусы икенсе тапҡыр килгәндә, рәсми яусы ҡоҙа булып туп-тура өйгә керә, кәңәш төйнәп ултырған ҡыҙ атаһының ағай-энеһенә ҡарап: “юҡ юғалтып йөрөйөм, юғымды табып бирегеҙ”, тип үҙенең яусы булғанлығын белдерә. Ағай-энеләрҙән бер олорағы: “Әйҙә, түргә уҙ, юғың беҙҙә булһа, табылыр”, – ти. Яусы түргә уҙа һәм кемгә, ниндәй кешенең улына яусы булғанлығын һөйләп бирә.\nҠыҙҙың атаһы яусыға мәһәр, туй, ҡалым биреү, инә, тун, башҡа һалымдарын күрһәтеп: “Минең менән ҡоҙа булышырға теләгән кеше ошо туй сығымдарына күнһә, ҡыҙымды бирергә кәңәш итештек”, – ти. Был һүҙҙе ишеткәс, яусы артыҡ сауҙалашып тормай, ҡайтып, егеттең атаһына ҡыҙ атаһының һорағанын белдерә. Егеттең атаһы, ул һалынған нәмәләргә ауырһынып, һалымды кәметеүҙе һорап, яусыны ҡыҙҙың атаһына тағы ебәрә. Шул рәүешле яусы егеттең атаһы менән ҡыҙҙың атаһы араһында бер нисә ҡабат йөрөй. Иң аҙаҡ ҡыҙҙың атаһы, егеттең атаһы биргән сығымға күндереп ҡайтыуында яусы таяғына таянып, егеттең атаһына ҡарап өндәшмәй тора. Өй хужаһы йәки башҡа берәү “яусының яғы ҡарышып киткән икән” тигән булып, егеттең атаһының аҡса менән яусының ауыҙын асыуын уға аяҡ юллыҡ кәрәклеген белдерә. Егеттең атаһы яусының ауыҙына аҡса ҡаптырып һөйләтергә ҡуша. Яусы ҡыҙҙың аталарының ҡоҙа булышырға теләгәнлектәрен һәм биргән мәһәр үә башҡа һалымдарға күнгәнлектәрен һөйләп бирә.\nОҙаҡ та үтмәй, ҡыҙҙың атаһы ҡунаҡтарҙы үҙ өйөнә саҡырып ала. Яусы, егеттең атаһы, уның иптәше һәм ҡунаҡ хужаһы саҡырған ергә бергә баралар. Саҡырылған ҡунаҡтар янына ауылдың муллаһы һәм мәзине, кәңәштә булмаған күрше-тирәнән олораҡтар һәм яҡын-тирәнән әбей-һәбейҙәр (әбейҙәр никах туйына килгәндә май, ҡорот алып килә) саҡырылып, яңынан мәһәр, ҡалым биреү, туй һуйыу (туй үткәреү – диалект һүҙе. – Г.А.) инә, тун һәм башҡалар хаҡында булған һалымдар ҡабатланып әйтелгәндән һуң, мулла ҡыҙ менән егеткә никах уҡый. Никах уҡып бөтөүгә, егеттең атаһы ҡыҙға бүләк итеп аҡса бирә.\nИртәгәһенә ҡыҙҙың атаһы, ағай-энене яңынан саҡырып, ҡунаҡ күрһәтә. Был ҡунаҡтар: егеттең атаһы – баш ҡоҙа, өйҙән бергә килгән иптәше – нөгәр ҡоҙа һәм ике ҡоҙа араһында йөрөгән кеше – яусы ҡоҙа булып исемләнеп, өс-дүрт көн ҡунаҡ булғандан һуң, баш ҡоҙа менән нөгәр ҡоҙа күлдәк (ҡыҙҙың атаһы тарафынан ҡоҙаларына бүләк итеп бирелгән дүртәр-бишәр аршин ситса) йәки сапан кейеп, ҡайтып китә.\nЕгеттең атаһы, ауылына ҡайтып, үҙенең ағай-энеһен йыйып, улына ҡыҙ әйттергәнлеген һәм ҡасан туй яһарға уларҙың ваҡыт билдәләүен, шулай уҡ үҙенең ҡасан туй һуйырға теләгәнен белдерә, кәңәш итә. Шул рәүешле үҙ-ара туй үткәреү ваҡыты билдәләнгәс, егеттең атаһы ҡыҙҙың атаһына туйлыҡты алып ҡайтыу өсөн (туй алыусы) кешеләр ебәрергә хәбәр итә.\nҠыҙ әйттергән саҡта, егеттең атаһы тарафынан туй һуйыу, туйға тыу бейә йәки бер һимеҙ йылҡы килешенгән. Шул йылҡыны алып ҡайтыу өсөн ҡыҙҙың атаһы ағай-энеһенән өс-дүрт йәш егетте ебәрә. Был егеттәр һыбай йәки икеһенә бер арба егеп, егеттең атаһына туй алыусы ҡоҙалар булып килә. Егеттең атаһы уларҙы ауылдың йәштәренә ҡунаҡ итеп күрһәтә. Йәштәр туй алыусы ҡоҙаларҙы хәлдәренән килгәнсә һыйларға, ашатып-эсерергә тырыша. Һис ял итергә ирек бирмәй өйҙән-өйгә ҡунаҡ итеп йөрөтәләр. Һәр өйҙә туй алыусы ҡоҙалар өсөн бешерелгән аш-ҡуллама, сәй әҙерләп, алты-ете кеше өсөн һигеҙ, туғыҙ ҡаҙаҡ ҡаҙы йәки оса (һарыҡтың ҡойроҡ майы) майы, йә булмаһа дөйә үркәсе бешерелеп килтерелгән була.\nТабында ултырып ҡунаҡ һыйлаусылар ауылдың үҙенә күрә һайланып ҡуйылған иң шәп аш ашаусылары булып, былар ашты ҡоҙаларға бөтөргәнсә ашатырға, ашамаһалар, күпләп-күпләп һоғондорорға, һурпаһын эсереп бөтөрөргә, шулай уҡ сәй алдында ни ҡәҙәре генә май килтерелмәһен, барыһын да ашатып, һоғондороп бөтөрөргә тейеш, сөнки ҡоҙалар (туйғандан артыҡ ашап, ашҡаҙандары боҙолғанлыҡтан) ҡоҫоп, эстәре китеп йөрөмәһәләр, ҡайтҡан ваҡыттарында: “Ҡоҙаның һыйы уртаса булды”, – тип ҡайтыуҙары бар.\nШул рәүешле туй алыусылар, өс-дүрт көн ҡунаҡ булып, егеттең атаһы тарафынан бирелгән туйлыҡты йәшереп, бикләп ҡуйған еренән йырлап алып, егеттең атаһын туй һуйырға саҡырып ҡайтып китәләр.\nТуйға барыу һәм туй һуйыу\nЕгеттең атаһы үҙ ағай-энеһенән ирле-бисәле өс-дүрт оҙаҡ (парлы. – Г.А.) һәм бер-ике яңғыҙ егеткә туй һуя барышырға әйтә. Быларҙың ирле-бисәле булғандарының һәр береһе төп ҡоҙағыйға (ҡыҙҙың әсәһенә) күстәнәс һәм йыртышлыҡ биш-алты аршин ситса һәм үҙҙәренең ятып-тороп (ҡунып. – Г.А.) йөрөй торған йорт хужаһының бисәһенә күстәнәс әҙерләйҙәр.\nТуй һуйырға бара торған көн етеү менән, барлығы өс-дүрт оҙаҡ һәм бер-ике яңғыҙ һыбай, туй һуйыусы ҡоҙалар булып, ҡыҙҙың атаһына туй һуйырға баралар. Был ҡоҙаларҙы туй алырға килгән ҡоҙалар ҡаршылар өсөн яланға сығып тора. Быларҙың береһенең ҡулында яулыҡ (ҡот) була. Ҡоҙалар килеп етеү менән, уларға ҡотто күрһәтеп, ауылға табан алдан ҡаса. Уның артынан һыбай барған ҡоҙалар ҡыуа. Арбалы булғандары ла һыбайҙарҙан ҡалышмаҫ өсөн ҡот артынан саң-томан (ҡышын ҡар) борҡотоп, арбалары менән ҡыуырға тотоналар. Сабышып барғанда ҡаршы сыҡҡан ҡоҙаларҙың ҡайһы берҙәре арбалы ҡоҙаларҙың бүректәрен ат өҫтөнән тартып алып ҡаса, ауылға ул ҡоҙаны яланбаш алып инә.\nАлдан ҡот алып ҡасыусы туп-тура ҡыҙҙың атаһы йәшәгән йортҡа барып туҡтай, уның артынан туй һуя барған ҡоҙалар бара. Әгәр сабышҡан саҡта туй һуя барған берәр ҡоҙа ҡотҡа етһә, ҡотто шул ҡоҙаға бирәләр. Ҡыҙҙың атаһының өйө алдында ҡоҙаларҙы ҡаршы алырға сыҡҡан ҡарт-ҡоро, йәш-елкенсәк, ҡоҙалар килеп етеү менән, уларҙы өйгә индерә. Унда уларҙың ирҙәрен бер башҡа түргә, бисәләрен бер башҡа ҡашығаяҡ яғына айырып ултырталар. Ҡоҙалар һәм ҡоҙағыйҙар ултырып бөтөп, доға ҡылыуға, иҙәндә торған ҡунаҡ һыйлаусы йәш ирҙәр һәм йәш килендәр ҡоҙаларҙың өҫтәренә услап бауырһаҡ, сәтләүек, кәнфит, ваҡланған ҡорот һәм башҡа ашамлыҡ сәсәләр. Унан һуң ҡоҙағыйҙар өҫтөнә шул уҡ ашамлыҡты сәсеп уҙалар. Был эш барлығы ун-ун биш минут самаһы ваҡытты ала.\nҠоҙалар шул көндә ҡыҙҙың атаһында ҡунаҡ була. Кис туй алырға барған ҡоҙалар төп ҡоҙанан (егеттең атаһы) башҡаларын таратып алып ҡайтып китә. Улар шул туй бөткәнсә туй ала барыусыларҙың өйөндә ятып-тороп йөрөй. Иртәгәһенә ҡыҙҙың атаһы барлыҡ ҡоҙа-ҡоҙағыйҙарын иртәнге сәйгә саҡырып, иртәнге сәй һуңында күстәнәс сәйгә (ҡоҙалары килтергән күстәнәс) күршеләрен саҡыра.\nШуның артынса оҙаҡ та үтмәй, аш әҙерләнеп, ауылдың ҡарттарын һәм йәштәрен һәр өйҙән ирле-бисәле икешәр кеше саҡырып, ҡунаҡ күрһәтәләр. Ҡунаҡ күрһәткән саҡта һәр ҡоҙағый, үҙе килтергән йыртышын (биш-алты аршин ситса) берәр ҡунаҡ һыйлаусы бисәгә биреп, шунда ҡунаҡ күргән ағай-энеһенең бисәләренә, апһындарына берәр сирек, яртышар аршиндан йыртып өләшә. Әгәр ҡоҙағыйҙарҙың йыртышы ҡунаҡ күреүсе бисәләргә етмәһә, йыртышты аҙыраҡ алып килгән ҡоҙағыйҙан яңынан йыртыш даулап, аҡса өҫтәтәләр.\nҠунаҡ күргән кешеләр, икәү-өсәүһе бергә ҡушылып, туйға ҡатышҡан кешеләрҙең (ҡунаҡ күреүселәрҙең) барыһын да бергә саҡыра, хәлдәренән килгән тиклем (туй алыусылағы кеүек) ҡоҙа-ҡоҙағыйҙарҙы аштан йығып ҡайтарырға тырыша.\nШул рәүешле ҡоҙалар ике көн ҡунаҡ булғас, өсөнсө көн иртә менән егеттең атаһы тарафынан бирелгән туй малы һуйыла.\nТуйҙың башынан аҙағынаса һәр мәжлестә ҡурай, йыр, бейеү, уйын-көлкө була.\nКейәү булып барыу һәм кәләш кейәүләү\nТуй бөткәндән һуң кейәү егет, үҙенең яҡын иптәшен алып (ул иптәшен “нөгәр” тип йөрөтәләр), кискә табан һыбай кәләшкә килә. Беренсе мәртәбә кәләшкә килеүендә кейәү туп-тура үҙенең ҡайын йортона төшмәй, шул ауылдағы еҙнә тейеш кешеһенә йәки яҡын ағай-энеһенә килә. Яҡын кеше ҡыҙҙың әсәһенә кейәүҙең килеүе хаҡында хәбәр итә: уның ҡыҙға ҡушылыуына һәм уны кем өйөнә (кейәү тәүге килеүҙә ҡайын йортонда булмай, ҡайынының айырылып сыҡҡан улының өйөндә йәки ҡайынының ҡусты тейеш кешеһендә була) төшөрөргә рөхсәт һорай. Кейәү нөгәре менән ҡәйнәһе тарафынан күрһәтелгән өйгә бара. Был өй хужаһының бисәһе, кейәүгә иң яҡын ҡайын еңгә булып иҫәпләнеп, кейәүҙе тәрбиәләй, ҡулынан килгән ҡәҙәр хөрмәт итә һәм ҡыҙҙы алып килеп, кейәүгә ҡуша.\nӘгәр ҡыҙ кейәүҙең килгәнен белеп ҡалһа (ҡайһы ваҡыт ҡайын еңгәләре ҡыҙҙы юрый, кейәүҙән аҡса алыр өсөн йәшереп тә ҡуялар), йәшенә. Был ваҡыт ҡайын еңгә менән кейәү ҡыҙҙы эҙләргә сығалар һәм йәшенгән еренән табып алып ҡайталар.\nКейәү өсөн билдәләнгән айырым өй йәки бер бүлмә булып, шул бүлмәгә ике ҡомған йылы һыу әҙерләп ҡуйылған була. Кейәү менән ҡыҙ шул үҙҙәренә билдәләнгән урында төн үткәрә. Иртәгәһенә таң менән ҡыҙ өйөнә ҡайтып китә. Кейәүҙең яҡын ҡәйнештәре килеп, кейәүҙән бәке йәки балдыҙҙары аҡса алып сыға.\nӨй хужаһының бисәһе (ҡайын еңгә) иртә менән күршеләрендәге йәш килендәрҙе кейәү янына саҡыра һәм кейәү килтергән бүләк ситсаны (тажтарлыҡ) ҡыҙҙың әсәһе күрһәткән килендәргә өләшә, ҡунаҡ күрһәтә, ләкин ҡыҙ ул көндә кейәүгә көн буйы күренмәй һәм саҡырған ерҙәрҙә лә кейәү менән бергә булмай.\nҠунаҡ күргән килендәр берәм-берәм кейәүҙе үҙҙәренә ҡунаҡҡа саҡыра. Һәр саҡырған өйҙә кейәү булған кеше сәй эсеп бөтөүгә, башҡаларҙан йәшереп, сынаяҡҡа тәңкә (аҡса) һалып ҡалдыра. Ул аҡса шул өйҙөң ҡыҙына була. Әгәр ҙә ул өйөндә ир балалар булһа, уларға кейәү ҡәйнеш итеп бәке бирергә тейеш.\nШулай кейәү дүрт-биш көн ҡунаҡ булғас, ҡайтып китә. Ун-ун биш көн уҙыуға, кейәү тағы килеп, дүрт-биш көн ҡунаҡ була, ләкин был һуңғы килеүендә һәр саҡырған өйҙә, баштағы кеүек, аҡса өләшеп йөрөмәй һәм фатир йорто ла төп ҡайын атаһы йортонда була.\nКейәү ҡайын атаһы менән ҡайын әсәһенән, шулай уҡ ҡайын атаһынан йәшкә өлкән кешенән һәм уның бисәһенән ҡасып, йәшеренеп, уларға йөҙөн күрһәтмәй йөрөй.\nҠалым биреү һәм ҡалым алыу\nКейәү кәләшкә бер-ике тапҡыр барып ҡайтҡас, егеттең атаһы, үҙ ағай-энеһе менән кәңәшләшеп, ҡыҙҙың атаһын ҡалым алырға саҡырырға ауылдан урта йәштәге бер-ике кешене ебәрә. Ҡалым атҡарышыу өсөн сит ауылдан бер-ике хәллерәк кешене саҡыра.\nСаҡырыусы булып барған кешеләр, ҡыҙҙың атаһына барып, өс-дүрт көн ҡунаҡ булғандан һуң, ҡыҙҙың атаһы тарафынан күкрәк йәки сапан кейеп оҙатылалар һәм ҡыҙҙың атаһын ҡалым алырға саҡырып ҡайталар.\nБыларҙың ҡайтыуына егеттең атаһы ҡалым бирергә әҙерләнгән, һуя торған малдарын һуйған, ҡалым атҡарышыу өсөн саҡырылған ҡунаҡтары ла, берәр тәкә һуйып, күпләп күстәнәстәр алып килгән була.\nҠыҙҙың атаһы саҡырыусы ҡунаҡтар (ҡоҙалар) ҡайтыу менән ауылдан туғыҙ-ун пар ирле-бисәле һәм биш-алты һыбай кешегә ҡалым алырға барырға әйтә. Ҡалым алырға әйтелгән ирле-бисәле кешеләр төп ҡоҙағыйға күстәнәстәр бирә, тышлыҡ алты-етешәр аршин ситса әҙерләгән кеүек, ҡалым бөткәнсә ятып-тороп йөрөй торған йорт хужаһына ла күстәнәстәр әҙерләй, ҡалым алырға барырға йыйына.\nҠалым көнө килеп етә. Ҡыҙҙың атаһы, ҡалым алырға барырға әйткән кешеләрен алып, барыһы бергә егеттең атаһы йәшәгән ауылға юлға сыға.\nҠоҙалар, егеттең атаһы ишек алдына килеп туҡтау менән, ҡаршы алыусылар уларҙы өйгә алып инә. Ауылдың ваҡ балалары ҡоҙаларҙың аттарын һыуытырға (йөрөтөргә) урам буйына алып сығып китә.\nҠоҙалар өйгә инеп ултырыр-ултырмаҫ (туйҙағы һымаҡ) өҫтәренә бауырһаҡ сәсеү була. Шуның артынса сәй, аш ашатылып, кис ҡоҙаларҙы егеттең ағай-энеһе таратып алып ҡайта. Тик баш ҡоҙа ғына үҙенең ҡоҙаһында (егеттең атаһында) ҡала. Иртәгәһенә егеттең атаһы, ауылдан бик күп кешене саҡырып, ҡунаҡ күрһәтеү ойоштора. Шул ҡунаҡ күрһәткән ваҡытта егеттең әсәһе ҡоҙағыйҙар килтергән бүләк ситсаны ҡунаҡ күреүсе бисәләргә берәр сиректән, яртышар аршиндан йыртып, йыртыш өләшә. Ул көндә ҡунаҡ күреүселәрҙең бер нисәһе ҡоҙаларҙы үҙҙәренә ҡунаҡҡа саҡырып ала. Иртәгәһенә ҡалым атҡарышыу өсөн килгән ҡунаҡтарҙың тәкәләре ашатылып, тағы бер нисә өйҙә ҡоҙалар ҡунаҡ булып ала.\nШул рәүешле өсөнсө көн иртә менән бер нисә ерҙә ҡунаҡ булғандан һуң, егеттең атаһы өйөндә көрәгә ябыу һәм мал тотоу була. Егеттең атаһы тарафынан мал һуғыу өсөн башына яулыҡ бәйләнеп, бер ҡороҡ әҙерләнеп ҡуйылған була. Шул ҡороҡто алып, ҡоҙалар тышҡа мал араһына сыға. Унда улар егеттең атаһы тарафынан никах туйында ҡыҙға тәғәйен малды атаһына бирелгән мал тип билдәләп, өйгә инергә килә, ләкин өй эсенән берәү ишекте бикләп, ҡоҙаларҙы эскә индермәй; өйгә инергә килгән ҡоҙаларҙан берәү: “Ишекте ас!” – тип ҡысҡыра. Эстән берәү: “Күпме мәһәр ташлайһың?” – тип яуап бирә. Ҡоҙа сама менән: “Ун биш, йәки егерме, егерме биш һум”, – тип ҡысҡыра. Эстән: “Юҡ, ул аҙ,” – тиҙәр. Инергә килгән ҡоҙа хаҡты арттыра. Тағы: “Аҙ”, – тигән тауыш ишетелә. Шулай итеп, сауҙалаша торғас, мәһәр кәметелеү был ҡоҙаның өлөшөнә күрә бер сама ярарлыҡ булһа, эстән ишекте асып, сауҙалашҡан ҡоҙаны өйгә индерә. Уның артынан мал тоторға сыҡҡан икенсе бер ҡоҙа ишек янына килә. Уға ла шул эстән ишек бикле була. Уның артынан өсөнсө ҡоҙа килә. Быларҙың һәр береһенә, баштағы ҡоҙа кеүек сауҙалашып, мәһәр хаҡын кәметеп, өйгә инергә тура килә.\nШул рәүешле ҡоҙаларҙың барыһы ла, берәм-берәм өйгә инеп, үҙ урындарына ултыра. Ләкин, быларҙың алдарына ултыртылған ҡымыҙ йәки сәйҙең өҫтө бер аҡ ситса менән ябыулы булып, уның үҙенә күрә һайлап ҡуйылған кешеһе була. Ул алға ултырған ҡымыҙ йәки сәйҙе ҡарай, уны асырға бер кемгә лә рөхсәт итмәй.\nШул ваҡыт егеттең атаһы тарафынан ҡоҙа һыйлап йөрөгән кешеләр, түрҙә ултырған ҡоҙаларҙы берәм-берәм урындарынан һөйрәп торғоҙоп, үҙҙәре уларҙың урындарына түргә ултыра. Ҡоҙалар аяғүрә тороп, түргә ултырған кешеләрҙе хөрмәтләргә, уларҙы ауыҙы ябылған ҡымыҙ йәки сәйҙе мәһәр хаҡын кәметеп һатып алып, ҡунаҡ итергә тейеш.\nТүрҙәгеләр әүәлгесә уларҙы ҡунаҡ итеп, хөрмәтләп, аяғөҫтө тора. Ошо ҡымыҙ йәки сәй эсеүҙе “көрәгә ябыу” тип йөрөтәләр.\nБыл эш ҡоҙағыйҙар араһында ла ошо тәртиптә була, ләкин улар, тышҡа сығып мал тотоп, мәһәр кәметеп йөрөмәй, мәшәҡәтләнмәй.\nКөрәгә ябыу (ҡымыҙҙы йәки сәйҙе эселеп) бөтә. Бының артынан (туйҙағы һымаҡ) ат саптырыу, батырҙар, балалар көрәштереү һәм сапҡан аттарҙың алда килгәндәренә, көрәшкән батырҙарҙың йыҡҡандарына (ҡалым биреүсенең хәленә ҡарап), алда килгән атҡа ат, тай, яҡшы сапан, булмаһа ҡуй, кәзә, һарыҡ вә башҡа нәмәләр биреү, батырҙарға күлмәклек ситса, йыртыш, аҡса биреүҙәр була. Шул көндөң кисендә һаба урлау була.\nҺаба урлағанда ҡоҙа һәм ҡоҙағый булып килгән кешеләр кис, ҡараңғы төшкәс, егет атаһы тарафынан ҡунаҡ күрһәтелгән кешеләрҙең барыһына ла ирҙәр үҙҙәре бер башҡа, бисәләр үҙҙәренә икенсе башҡа йыйылып, өй беренсә аш-һыу йыярға йөрөй. Быларҙың йырлаусылары, һәр өйҙөң тәҙрә төбөнә барып, фәҡәт йырлау хеҙмәтен үтәй, ҡурайсылар ҡурай тартыу, бер-икеһе ҡап алып бирелгән аш-һыу йыйыу хеҙмәтен үтәй.\nҒәҙәттә былар өйгә кермәй. Тик тәҙрә төбөнә килеп, ҡурай менән ҡушлап йырлайҙар ғына. Өй хужаһы, быларҙың килерен белеп, алдан әҙерләп ҡуйған ашамлыҡтарын сығарып биреп ебәрә.\nИртәгәһенә егеттең атаһы тарафынан ҡоҙалар оҙатыла, ләкин баш ҡоҙа, егеттең атаһында ҡалып, яңынан тағы өс-дүрт көн ҡунаҡ була.\nҠыҙ оҙатыу йәки ҡыҙ урлау\nЕгет, үҙенең кәләшенә ҡушылып, өс-дүрт тапҡыр ҡунаҡ булғандан һуң, ҡалым биреп, ҡыҙҙы оҙатып алыу егет өсөн ауыр булһа, үҙенең кәләшен ҡайын аталарынан урлап, төндә алып ҡасырға мәжбүр була, ләкин ҡыҙ урлау бик үк уңай булмай. Күп ваҡытта ҡайын әсәһе, кейәү менән уның эйәрен һәм атын бикләп, йоҙаҡлап, ҡыҙҙың арыуыраҡ кейемдәрен йәшереп һәм үҙе кейәү ҡыҙҙы урлап алып китмәһен тип, ҡарауыллап сыға. Әгәр кейәү ҡыҙҙы урлап алып китергә әҙерләнгәндә тотолһа, ҡайын ағалары тарафынан туҡмалып та ҡуя. Шуның өсөн ҡыҙ урлау берәй кешенең йоҙағын ватып, әйберен урлауҙан бер ҙә кәм булмай.\nКейәү ҡыҙ урларға булғанда шул ауылдағы бер яҡын иптәшенә ат әҙерләп ҡуйырға ҡуша. Ул үҙенең атын-арбаһын йәки кейәүҙең атын, әйберҙәрен бикле еренән урлап алып әҙерләй. Кейәүҙең әйткән еренә барып тора. Кейәү, ҡыҙ риза булғанда, үҙенең уны алып китергә әҙерләнгәнен әйтеп, ҡыҙҙы үҙенә күрә кейендереп алып сығып китә. Әгәр ҡыҙ бер ҙә риза булмаҫтай булһа, тышҡа бергә сыҡҡан кеше булып, тышҡа сыҡҡас, өҫтөндәге күлмәге менән генә мәжбүрләп алып китә. Ошолай эшләмәгәндә ҡыҙҙы оҙатып алырға кәрәк була.\nҠыҙ оҙатҡанда кейәүҙең ата-әсәһе, йә булмаһа кейәү үҙе ҡыҙҙың атаһында ҡунаҡ булып, ҡыҙға һөйләнелгән бер ҡат кейем, яҫтыҡ, юрған, сымылдыҡ кеүек кейем-һалым әйберҙәренең барыһын да алып килеп, ҡыҙҙың атаһында өс-дүрт көн ҡунаҡ була.\nҠыҙ оҙата торған көндә уның атаһының ишек алдына ҡыҙ-ҡырҡын, бала-саға килеп тула. Өйҙә ҡыҙ үҙенең әхирәттәре менән ҡосаҡлашып илаша башлай. Ҡыҙҙың еңгәләре, уларҙы әрсәләп алып, ҡыҙҙы кейендерергә, уны юлға әҙерләй. Ләкин ҡыҙҙар бер-береһенән айырылмай, үҙҙәренең илауҙарын дауам итә. Шул мәлдә аранан йырға оҫтараҡ килен, илашҡан ҡыҙҙарҙы үсекләгән, оҙатыла торған ҡыҙға атаһының өйөндә һуңғы минут үткәргәнен иҫенә төшөрөргә теләгән һымаҡ, оҙон, моңло көй менән йырларға тотона.\nАт егелә. Ҡыҙҙы мәжбүрләп кейендереп, өйҙән алып сығалар. Ҡыҙҙың сыҡҡанын көтөп торған ҡыҙ-ҡырҡын, бала-саға уны инә ҡорт һымаҡ уратып ала.\nУның өҫтөнә сымылдыҡ йәки шаршау күтәреп, оҙатырға алып сығалар. Ҡыҙ һаман үҙенең әхирәттәре менән күмәк ҡыҙ-ҡатын араһында ҡосаҡлашып илаша-илаша бара. Быларҙың артынан ҡыҙ һәм егеттең атаһы үҙҙәренең арбаларына ултырып килеп, күмәк ҡыҙ-ҡатын араһынан оҙатылып барған киленде арбаға ултыртып ала. Ғәҙәттә, ҡыҙ (кейәүе булмағанда) үҙенең атаһының арбаһына ултыра. Әгәр атаһының яҡын туғаны ҡыҙҙы оҙатышып барһа, шул ағаһының арбаһына ултыра. Киленде оҙата килгән ҡатын-ҡыҙ, килен арбаға ултырыу менән ҡоҙаның (егеттең атаһы) атының башынан алып, килендең баш таңыу (һыйҙар менән оҙатыу. – Г.А.) итеп йыйылып, сәй эсеү өсөн аҡса һорай. Аҡса бирмәй тороп уны ебәрмәйҙәр.\nШул рәүешле егеттең атаһы, киленен оҙатып, ауылға ҡайтыуға, ауылдан ҡатын-ҡыҙ киленде ҡаршы алыу өсөн яланға сығып тора. Килен килеп етеү менән, уны арбанан төшөрөп алып, йәйәү ауылға алып инәләр. Улар егеттең атаһының өйөнә килеп еткәс, килен булып килгән ҡыҙ өйгә инмәй тора. Күмәк ҡатын-ҡыҙ араһынан берәү: “Килен инмәй”, – тип ҡысҡыра. Өйҙән егеттең әсәһе: “Бер һарыҡ” йәки “Бер башмаҡ”, – ти. Әгәр мал биргеһе килмәһә: “Йыуғыс менән ҡырғыс”, – ти. Шунан килен өйгә кереп ултыра. Ул көн бер нәмә лә эшләмәй, ҡунаҡ була.\nИртәгәһенә килендең балдыҙҙары, бикәстәре йыйылып, килендең билен быуҙырып, уны эсергә ала торған һыуҙы күрһәтер өсөн яҡындағы бер ҡоҙоҡҡа алып барып, шунан бер көйәнтә һыу күтәртеп алып ҡайталар. Быны “киленде һыуға башлау” тип йөрөтәләр. Килен үҙе менән бергә барған яҡын балдыҙҙарына йөҙөктәр өләшә. Яҡын ҡәйнеш тейеш кешеләренә балдаҡтар бирә.\nШунан һуң килендең ҡайын инәһе тарафынан күрше-тирә ҡатындары саҡырылып, килен күрһәтелә. Килгән бисәләр килендең аяҡ алыштарын, эшләгәндә ипле, сымырый булғанлығын, ҡулы буш торғанда аяғөҫтө баҫып, ҡунаҡтарҙы хөрмәт итә белеү-белмәүен, биленең быуыулы һәм нисек быуылғанлығын, өҫтө-башына кейгән кейемдәренең таҙа булыу-булмауын – барыһын да энәһенән-ебенә хәтле тикшереп, үҙҙәренсә килендең тәртипле-тәртипһеҙ, тәрбиәле-тәрбиәһеҙ булғанлығын тикшерә. Ҡулы бушаған саҡта килен берәр урынға һөйәлеп торһа, балдыҙ йәки ҡәйнештәре менән күберәк һөйләшһә: “Был килен ус ялатмаҫ, ауыҙы-башы остаңлап күп һөйләй, һөйәлеп тора, ялҡау булыр”, – тип тә китәләр.\nШул көндән алып килен һис бер ваҡыт та өҫтөнә кәзәки йәки елән кеймәй. Ялан күлмәк көйөнсә (асыҡ күлдәк менән. – Г.А.), башына яулыҡ (ҙур йоҡа шәл) ябынмайынса, билен быумайынса йөрөргә тейеш түгел. Һәр көн ул бөтә кешеләрҙән иртәрәк торорға, бөтә кешеләрҙән һуңыраҡ ятырға тейеш.\nЙомошҡа, һыуға барғанда, урамда һис бер кеше менән һөйләшеп, барған ерендә оҙаҡлап торорға тейешле булмаған кеүек, үҙенә ҡәйнеш булмаған ир кешенең һис берәүһенең (алыҫ булғанда) алдынан үтергә хаҡлы түгел. Ул бер йылға саҡлы ҡол рәүешендә эшләргә, һорамайынса бер ергә лә бармаҫҡа, йәштәр уйнаған ергә лә йүнләп йөрөмәҫкә, өйҙә ҡапланып, йәшенеп кенә эшләргә, ашарға тейеш. Тик уның өсөн бер генә хөрлөк булһа, ул да килен булған кеше үҙ ҡәйнештәре менән теләһә нисек һөйләшә, мыҫҡыллаша, шаяра, яғалаша, көсө етһә, уларҙы йығып, теләһә нисек мыҫҡыл итә. Ул хаҡта уны берәү ҙә ғәйепләмәй, килен ул турала хөррә (ирекле, азат. – Г.А.) була.\nМәҡәләне ғәрәп графикаһынан транслитерация эшләп,\nГөлнара АБДРАФИҠОВА (ҒАРИПОВА),\nРәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми-тикшеренеү институты әҙәбиәт бүлегенең өлкән\nғилми хеҙмәткәре, филология фәндәре кандидаты.


"Салауат Юлаевтың" "Северсталь" командаһын еңеүе килешеү буйынса булдымы Был һорауға бер төрлө генә итеп яуап биреүе\nҡыйын. Дәлилләүҙәр табыу мөмкин түгел, иҫбатлауһыҙ ғәйепләү\nҙә ярамай - үҙеңә зыяны тейеүе бар. Бына мин бер вариант урынына икене яҙырға булдым да инде. Ҡабатлап әйтәм, бер нимә лә раҫламайым, ике фрагмент та уйлап сығарылған. Тәүгеһ е - осрашыуҙың килешеү буйынса уҙғарылған матч булыуын һүрәтләй, икенсеһендә мин стадионда һәм телевизор алдында\nшау - гөр килгән көйәрмәндәр кеүек үк артыҡ бер нимә лә күрмәгән ғәҙәти тамашасы.\nКүптән түгел "Северсталдең" "Салауат Юлаевты" ышаныслы еңеүен өфөлөләрҙең кризис хәле дауам итеүе һәм боҙ хужаларының сағыу уйыны менән аңлатырға була. Әммә түбәндәге ҡыҙыҡлы фактты билдәләүселәр ҙә осрай: алыҫ Хабаровск ҡалаһына осмаҫ өсөн "юлаевсыларға" ул матчта еңелергә, ә "Северсталгә" шул уҡ маҡсатҡа ирешеү өсөн еңергә\nкәрәк ине. Һөҙөмтәлә башҡорт клубы һаҡсылары 2:5 иҫәбе менә н артҡа сигенде.\nӨфөлә иһә "Северсталь" алған бурысын кире ҡайтарырға тейеш булды - 18 ғинуарҙа үткән матч был йәһәттән күп нимә тураһында һөйләй.\nҠайһы бер букмекерҙар "Салауат Юлаев" һәм "Северсталь"\nматчына бөтөнләй ставка ҡабул итмәне. Һуңыраҡ барлыҡҡа килгән ставка бер аҙ аптыратты: "Салауат Юлаев" еңеүенә 1.15 (йәки 1.12), "Северсталгә - "туғыҙ" ҡуйылған. Әйтерһең дә ма тч һөҙөмтәһе хәл ителгән, ә өфөлөләр бер нисә көн элек кенә башҡорт клубын тар - мар иткән клубтан бер нисә тапҡыр көслөрәк. "Салауат Юлаев" кризиста һәм өйҙә бик уңышһыҙ уйнай ( һуңғы тапҡыр 6 декабрҙә "Тракторҙы" еңде) - һәм нисе к итеп ике лә уйламайынса еңеүҙе уға бирергә мөмкин Быға букмекерҙарҙың батырсылығы еткәс, тимәк улар өфөлөләр мотлаҡ еңәсәк тигән мәғлүмәткә эйә.\nМатч башлана. "Северсталь" ҡапҡаһын икенсе ҡапҡасы Илдар Мөхәмәтов һаҡлай. Өфөлөлөр беренсе звенола йәш Александр Логиновты сығара.\n"Северсталь" боҙ буйлап бик аҡрын хәрәкәт итә. Ҡунаҡтар\nбелгәнен дә онотоп бөткән кеүек. Бардин менән Гулявцевтың был тиклем насар уйнауын тәүгә күрәм. Ә Трубачев ҡайҙа булға н Ни өсөн пастары аңлашылмай Һәм ни өсөн яҙа ырғытыусы күҙҙәрен күккә күтәреп тиргәнмәй, ә йылмайып ҡына ҡуя\nБашта көрәштең еҫе лә сыҡмай - иптәштәрсә һәм ике яҡлы матчтарҙа ла ул байтаҡҡа күберәк. Һуңынан хәл бер аҙ яйланды һымаҡ, шулай ҙа уйынсыларҙың бер - береһен ҡурсалап\nҡына уйнауы һиҙелә. Тик Беляев ҡына осраҡлы рәүештә ҡунаҡтарҙың береһенең танауын емерҙе. Бер ҡасан да уның был тиклем ысын күңелдән ғәфү үтенгәнен күргәнем юҡ инем (фотола ). Ғәфү итегеҙ, йәнәһе, мауығып киткәнмен.\nИке команданың да һаҡсылар теләмәйенсә генә уйнай, шайба аҫтына ташланмай, "пятакта" уйынсыларҙың бер үҙҙәрен ҡалдыра. Өфө форвардтары ҡаршы яҡ уйынсыларын еңел генә\nурап үтә, гол өсөн уңайлы мәлдәр булдыра, әммә оҫталыҡтары етеңкерәмәй шул. Алдағы "ысын" уйындарҙа нимә күрербеҙ икән\nБик күптән гол индермәгән Сидякин был юлы шайбаны ҡапҡаға\nуйнап ҡына индерә. Аҙсылыҡта уйнаусы "юлаевсылар" өсәүләп алға - шайба индерергә һәм шәхси статистикаһын төҙәтергә саб а. Бындай уйынға шаһит булырға тура килгәне юҡ ине әле.\nҠайһы бер голдарға көйәрмәндәрҙең бик ныҡ шатланыуы күренә, ә бына уйынсылар артыҡ ҡыуанмай булһа кәрәк.\nҮткәрелгән шайбалар өсөн бик ныҡ көйөнөү ҙә һиҙелмәй.\nКоваленко бигерәк тыйнаҡланған. Уға нимә булған Судья ҡабатлап тикшергәндән һуң "Северсталь" ҡапҡаһына дүртенсе голды иҫәпләгәс тә бәхәсләшмәне.\nМатч аҙағында бер шайбаға артта ҡалған "Северсталь" бик һүлпән һәм аҙ һөжүм итә.\nҮҙәк гәзиттәрҙең береһе рамка эсенә алынған статистика менән генә сикләнеп, матч тураһында отчет яҙманы. Тотализаторҙа уйнап "теше төшкән" бер танышым матчтан һуң былай тине:\n- Бындай асыҡтан - асыҡ "килешеүҙе" күргән юҡ ине.\nМатбуғат конференцияһы. "Северсталдең" өлкән тренеры Андрей Пятановҡа һорау бирәм.\n- Андрей Константинович, "Салауат Юлаев" менән үткән матч та "Северсталь" бик сағыу уйын күрһәткәйне. Бөгөн иһә ул юҡ. Өҫтәүенә әле матч алдынан уҡ букмекерҙар һеҙҙең еңеүгә\nышанмауын белдерҙе, әйтерһең дә һеҙ - Ҡаҙағстандың йыйылма командаһы, ә "Салауат Юлаев" - Канада. Был күренеш һеҙҙе үпкәләтмәйме\n- Беләһегеҙме, мин букмекер уйындарын уйнамайым, һеҙ унда\nнимә уҡығанһығыҙҙыр, белмәйем. Өйҙә яҡшы уйнауға килгәндә, үҙ йортоңда стеналар ҙа ярҙам итә. Беҙ "ЦСКА" ға ҡаршы бик ауыр уйын үткәрҙек, 1:0 иҫәбе менән алда барып, аҙаҡҡа табан\nпсихологик йәһәттән еңелә яҙҙыҡ. Физик яҡтан түҙергә була, психология яғынан- ауырыраҡ. Шуға күрә беҙҙең артабанғы уйындарыбыҙ ҙа еңелдән түгел, ҡайһы берәүҙәргә физик хәл - торошо бөгөн дә уйнарға мөмкинселек бирмәне.\nМатбуғат конференцияһында ҡатнашыусыларҙы тыңлауы бик ҡыҙыҡлы. Эске эштәр министрлығы һәм Федераль хәүефһеҙлек хеҙмәте килешелгән матч факттарын асыҡлау, уға ҡатнашлығы булғандарҙы яуаплылыҡҡа тарттырыу һәм асылған эштәрҙе матбуғатта баҫтырыу өсөн командаларҙың тренерҙары һәм менеджментын күҙәтеү аҫтында тоторға тейеш, тип иҫәпләйем.\nХалыҡ спорт тамашаһы өсөн аҡса түләй, һәм уның урынына насар ҡуйылған спектакль ҡарарға бурыслы түгел.\nИкенсе өлөш: "Северсталь" хоккей уйнай белмәй\nБына һиңә мә - хоккейға ҡурҡа - ҡурҡа ғына барҙым, сиратт ағы еңелеү кисерербеҙ, тип уйлаһам, баҡһаң, "Северсталь" хок кей уйнауҙың нимә икәнлеген онотҡан икән! Өфөләр йүнле уйнаманы,\nәммә ҡаршы уйнаусы команда тағы ла түбәнерәк кимәл күрһәтте . Әгәр артабан да шулай уҡ дауам итһә, "Северсталде" турнир таблицаһында аҫҡа тәгәрәү көтә.\nХәйер, ниңә мин өфөлөләр насар уйнаны тип хәл иттем әле Голдар - иҫең китеп ҡарап торорлоҡ. Хәүефле мәлдәр - етерлек . Күп кенә көйәрмәндәр килешеү матчы ихтималлығы тураһында белдерә, әммә быға "Салауат Юлаев" форварды Андрей Сидякиндың һүҙҙәренә ҡарағанда:\n- Килешеү буйынса уйнау - туҙға яҙмаған хәбәр. Минең дә б ыл турала ишеткәнем бар, әммә беҙ уның менән шөғөлләнмәйбеҙ.


Archives for Декабрь 2017 | Йәншишмә - Page 2\nЯңы йылға аяҡ баҫырға ла һынаулы ғына көндәр ҡалып килә. Әйтергә кәрәк, Әтәстән күбебеҙ ҡәнәғәт ҡалды. Һәйбәт йыл булды, бер ҙә һынатманы. Ләкин һәр нәмәнең үҙ ваҡыты, тигәндәй, тәхеткә ултырыу хоҡуғын Эткә тапшырырға кәрәк. Көнсығыш календары буйынса һары ер Эте йылын ҡаршылаясаҡбыҙ. Йондоҙнамә белдереүенсә, ул бик матур килмәксе. Мөхәббәт өлкәһендә лә уңырһығыҙ. Бигерәк тә яңғыҙаҡтарға …\nContinue reading ‘Маъмайҙарға тоғролоҡ хас’ »\nНаписал в 29 декабря 2017, 07:15\nӘтәс йылы беҙгә бик күп уңыштарға ирешергә ярҙам итте, ул шуныһы менән ҡыуаныслы булды ла инде. Ә мин үҙем әллә күпме яңы кешеләр менән таныштым, дуҫлаштым, туғандарым, ғаиләм йылды имен-аман үткәрҙе. Яратҡан «Йәншишмә»мдә мәҡәләләремдең баҫылып сығыуы һөйөндөрҙө, мәктәбем уҡыусылары бик күп ярыштарҙа ҡатнашып, призлы урындар яуланы. Һәйбәт йыл булды минең өсөн. Ә бына тиҙҙән Эт …\nContinue reading ‘Ярай әле Тарзан булған’ »\nУй-хыялдар тормошҡа ашһын!\nНаписал в 29 декабря 2017, 07:10\nҮтеп барған Әтәс йылы минең өсөн бик ҡыуаныслы, уңышлы йыл булды. Күптәнге хыялым – Өфөнөң Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһына уҡырға инеү теләге тормошҡа ашты. Минең өсөн иң әһәмиәтле мәл башланды: яңы мәктәп, яңы уҡытыусылар, яңы дуҫтар. Әлеге көндә ошо белем усағында һәйбәт кенә уҡып йөрөйөм.\nНаписал в 29 декабря 2017, 04:40\nБыл уҡыу йылында мин бишенсе синыф уҡыусыларын башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәрестәренән уҡытам. Улар – Эт йылында тыуған балалар. Йондоҙнамәлә улар хаҡында: «Тыйнаҡ, иғтибарлы, шаян, батыр, ярҙамсыл, кешелекле, ышаныусан, һиҙгер», – тип яҙылған. Был сифаттар барыһы ла минең V «В» синыф уҡыусыларыма тап килеп кенә тора.


28 Апрель 2018, 17:15\nЯраттарҙы беҙ яратып барабыҙ... Редакция хеҙмәткәрҙәренең уйынлы-ысынлы был һүҙҙәренә ысынбарлыҡ һалынған. Сөнки Ярат ауыл биләмәһендә “Һаҡмар” гәзитенең тоғро, әүҙем, бошмаҫ йәнле уҡыусылары йәшәй.\nЙәрмөхәмәт ауылындағы йәнле һөйләшеү тәүҙә Буранбай Исҡужиндың ижадына бағышланды. Китапханасы Дилара Юнысбаева яҙыусының тормош юлына, ижадына байҡау яһағандан һуң, Буранбай ағайҙың уға ғына хас булған, үҙенсәлекле, семеткеләп тә алған шиғырҙары яңғыраны. Артабан йәрмөхәмәттәр “Һаҡмар” гәзитенә ҡағылышлы һорауҙарын яңғыратты, теләктәрен еткерҙе. Шуныһы ҡыуаныслы, бында осрашыуға килгән һәр кем оло теләк менән гәзитебеҙгә яҙылды. Афарин, йәрмөхәмәттәр!\nЯрат ауылында ла Буранбай Исҡужиндың ижады менән бик яҡшы таныш булып сыҡтылар. Сарала ҡатнашыусылар шағир тураһындағы иҫтәлектәре менән уртаҡлашты. “Йәнгүҙәй” ижади берекмәһе ағзаһы Әлфиә Юлыҡтың “Система” тип аталған шиғырын уҡып ишеттереүе сараның биҙәгенә лә, уйға һалған мәленә лә әүерелде. И.Ғ. Йәнбирҙин һәм К.М. Әхмәтовтың “Аҡсарлаҡ” йырын айырым бер моң менән башҡарыуы күңелдәрҙе ойоҫҡотоп ебәрҙе. “Етегән” фольклор төркөмөнөң сағыу милли кейемдәре лә кисәнең биҙәгенә әүерелде. Ғүмәр ауылының ҡатын-ҡыҙҙары ла һәр саҡтағыса сарала ҙур әүҙемлек күрһәтте. “Һаҡмар” гәзитенә яҙылыу ҙа дәррәү барҙы. КФХ башлығы Айҙар Мырҙаҡаев гәзитебеҙгә үҙенең 7 хеҙмәткәрен яҙҙыртты. Бынан тыш уңған фермер бүләктәр ҙә әҙерләгән ине. Шулай уҡ Вәкил Мырҙаҡаев та гәзиткә яҙылыусыларға призға иген биреп һөйөндөрҙө. “Һаҡмар”ҙың киләсәген уйлап янып йәшәгән Дилара Юнысбаева, Рәсимә Назарова, Дилара Йәнбирҙина, Флүрә Ҡасҡынова, почта бүлексәһе лә ауылдаштарына үҙ бүләктәрен әҙерләгән ине. Гәзитебеҙгә яҙҙырыуҙы һәр саҡ юғары кимәлдә ойошторған ауыл биләмәһе башлығы И.Ғ. Йәнбирҙинға оло рәхмәт һүҙҙәрен еткерәбеҙ.\n“Беҙ һәр саҡ иң тәүҙә яратҡан “Һаҡмар”ыбыҙға яҙылабыҙ. Башҡа ауылдар ҙа беҙгә ҡушылыр, тигән ныҡлы ышаныста ҡалабыҙ”, – тине яраттар.


Осҡондан ялҡын сыға\n6 Март 2018, 11:08\nЯнғындарҙың һикһән проценты торлаҡ йорттарҙа сыға. Ут милекте, йортто ялмап ала, ә иң ҡурҡынысы – кеше ғүмерҙәре өҙөлә. Ғәҙәттә ябай ғына иғтибарһыҙлыҡ ҙур бәләгә килтерә.\nЯнғындарҙың һикһән проценты торлаҡ йорттарҙа сыға. Ут милекте, йортто ялмап ала, ә иң ҡурҡынысы – кеше ғүмере өҙөлә. Башлыса ябай ғына иғтибарһыҙлыҡ бәләгә килтерә. Янғындан һаҡланыу өсөн хәүефһеҙлек сараларын күҙәтергә генә кәрәк.\nХәтерегеҙҙә тотоғоҙ, һүндерелмәгән тәмәке төпсөгө йәки шырпыны ташлау ҙур ҡазаға килтерергә мөмкин. Ятҡан урында тәмәке тартмағыҙ, сөнки тап шул сәбәпле утта кешеләр йышыраҡ һәләк була ла инде.\nӘгәр өйөгөҙҙә электр сымдары иҫке, розеткалар төҙөк булмаһа, ашығыс рәүештә электр монтеры саҡыртығыҙ. Электр селтәрҙәрен ҡыҫҡа ялғаныштан һәм артыҡ күп көс төшөүҙән һаҡлау өсөн заводта етештерелгән һаҡлағыстар (предохранитель) ҡулланығыҙ.\nШырпы ҡабыҙып газ сыҡҡанын тикшермәгеҙ – ул шартлауға килтерә; һабын иретмәһен ҡулланығыҙ. Ҡабынған газ приборҙарын ҡарауһыҙ ҡалдырмағыҙ. Көнкүреш химияһын ҡулланғанда ла һаҡ булығыҙ. Уларҙың күбеһе тиҙ янып китеүсән.\nТөҙөк булмаған мейес йәки каминға яҡмағыҙ, яндырып ебәреү өсөн тиҙ ҡабыныусы шыйыҡса ҡулланмағыҙ. Мөрйәлә ярыҡтар булырға тейеш түгел.\nӨйҙән сыҡҡанда бөтә приборҙарҙы тикшерегеҙ – янғынды иҫкәртеү өсөн һеҙ бөтәһен дә эшләнегеҙме? Барлыҡ электр приборҙары, компьютер, аудио- һәм видеотехника розетканан алынған булыуына инанығыҙ. Уларҙың “көтөү режимы”на ышанмағыҙ. Кескәй балаларҙы өйҙә бер үҙҙәрен ҡалдырмағыҙ, уларҙың буйы еткән урында шырпы, зажигалка һәм башҡа тиҙ янып китеүсән әйберҙәр ҡуймағыҙ.\nТөтөн еҫе килһә йәки янғын сыҡҡан осраҡта кисекмәҫтән стационар телефондан – 01, кеҫә телефонынан – 112 йәки 101 һандары буйынса янғын һағы хеҙмәтенә шылтыратығыҙ. Тиҙ арала балалар һәм өлкәндәрҙе өйҙән сығарығыҙ, күршеләрегеҙгә хәбәр итегеҙ, электрҙы һәм газды һүндерегеҙ. Әгәр ҙә үҙ көсөгөҙ менән генә янғынды һүндерә алмаһағыҙ, ишекте ныҡ итеп ябып йорттан сығығыҙ.\nЯнғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен күҙәтегеҙ. Бының менән һеҙ ғүмерегеҙҙе, йорт-ҡурағыҙҙы һәм милкегеҙҙе һаҡлап ҡалырһығыҙ.\nБР буйынса янғынға ҡаршы федераль хеҙмәттең 12-се отрядының 62-се янғын часы етәксеһе.\nЙыл башынан районда ете янғын осрағы теркәлде. Шуларҙың өсөһө – торлаҡ йортта, икеһе - мунсала, тағы ла икеһе – автомобилдә. Бер кеше тән йәрәхәттәре алды.


Инфоурок › Другое › Презентации › Презентация по башкирской литературе на тему "Китап - рухи хазинабыҙ" (8-се класс)\nКитап – рухи хазинабыҙ\nНимә ул китап?\nКитап - биттәре билдәле бер тәртиптә йыйылып, тышлап төпләнгән баҫма әҫәр.\n“Китап – иң ҡиммәтле мөғжизә”\nӘ ииндәй мөғжизәле көскә эйә һуң ул китап?\nЭш төрҙәре: Китап хаҡында хикәйәттең идея-тематик йөкмәткеһен билдәләү. Текстан Аҡһаҡалдың аҫыл һүҙҙәрен табып, бирелгән схеманы тултырырға. Аҡыллы һүҙҙәрҙең мәғәнәһен аңлатырға.\nҺығымта: Аҡыл иҫкермәй ҙә, бөтмәй ҙә, уртаҡлашҡан һайын арта ғына бара. Сабырлыҡ төбө - һары алтын. Хаҡлыҡ юғалмай ҙа, еңелмәй ҙә, торған һайын асылына ҡайта.\nҺорау: Ниңә китап шул саҡлы төрлө һәм ҡатмарлы? -Ниңә ҡыҙығы менән айышы аралаша?\nАҡһаҡалдың яуаптары: Тормош ниндәй, китап шундай. Ҡыҙығы ҡыҙыҡҡандар өсөн, айышы фекер йөрөткәндәр өсөн.\nСинквейн яҙыу Китап\nКитап тураһында халыҡ Китап – белем шишмәһе, белем ғилем нигеҙе. Китабына ҡарап эйәһен таныйҙар. Китап - тормош көҙгөһө, күҙҙәр – күңел көҙгөһө.\nНомер материала: ДA-050271\nПрезентация по окружающему миру на тему"Природные зоны" (4 класс)


Халыҡ башланғыстары хуплау таба\n9 Ноябрь 2018, 17:00\nБашҡортостан Республикаһында урындағы башланғыстарға ярҙам программаһы 2014 йылдан бирле эшләй. Уның төп маҡсаты – ауыл биләмәләрендәге мөһим проблемаларҙы хәл итеү. Ошо проблеманы граждандарҙың дөйөм йыйылыштарында халыҡтың үҙенең хәл итеүе программаның төп шарты булып тора. Улар һыу менән тәьмин итеүгә, ауыл эсендәге юлдарға, күперҙәргә, мәҙәниәт йорттарына, урамдарҙы яҡтыртыуға, төҙөкләндереүгә, балалар майҙансығы ҡуйыуға, биләмә вәкәләттәренә ҡараған башҡа мәсьәләләргә бәйле булырға мөмкин.\nУл нисек башланды\nМәсетле районында урындағы башлан-ғыстарға ярҙам программаһын ғәмәлгә ашырыу 2016 йылда башланды. Ул ваҡытта район хакимиәте райондағы барлыҡ ауыл биләмәләренә был программала ҡатнашырға тәҡдим итә. Район хакимиәтенән был мәсьәләне контролдә тотоусы билдәләнә. Ул – төҙөлөш, иҡтисади үҫеш һәм йәшәйеште тәьмин итеү мәсьәләләре буйынса идаралыҡ начальнигы Илшат Ғабдулла улы Хәсәнов.\nУрындағы башланғыстарға нигеҙләнгән йәмәғәт инфраструктураһын үҫтереү проекттарын һайлау буйынса конкурста райондың барлыҡ 12 ауыл биләмәһе лә ҡатнашты, уларҙың 10-ы конкурс һайлауын үтте. Был проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуға халыҡ һәм бағыусылар 1 млн һум тотондо, 666 мең һумды урындағы бюджеттан бүлделәр, 4,4 млн һум Башҡортостан Республикаһы бюджетынан тотонолдо. 2016 йылда проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуға бөтәһе 6,1 млн һум китте.\nПрограмма һөҙөмтәһендә юлдарҙы ремонтлау буйынса 3 проект, зыяраттарҙы кәртәләү буйынса – 3, мәғариф учреждениеларын ремонтлау буйынса – 2, урамдарҙы яҡтыртыу буйынса – 1, балалар майҙансыҡтары урынлаштырыу буйынса 1 проект ғәмәлгә ашырылды.\nКонкурста һайлап алыуҙа райондағы барлыҡ 12 ауыл биләмәһе лә ҡатнашты һәм һайлап алыуҙы үтте. Был проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуға халыҡ менән бағыу- сылар 1,7 млн һум йыйҙы. 1 млн һум урындағы бюджеттан китте, 6,7 млн һумды Башҡортостан Республикаһы бүлде. 2017 йылда проектты башҡарыуға барлығы 9,4 млн һум тотонолдо.\nЗыяраттарҙы кәртәләү буйынса 2 проект, мәғариф учреждениеларын ремонтлау буйынса – 5, урамдарҙы яҡтыртыу буйынса – 1, спорт майҙансығы ҡуйыу буйынса – 1, ауыл клубтарын ремонтлау буйынса 3 проект ғәмәлгә ашырылды.\nБыл юлы 12 ауыл биләмәһенең 9-ы һайлап алыу буйынса конкурста үтте. Был проекттарҙы ғәмәлгә ашырыуға халыҡ һәм бағыусылар 885,5 мең һум йыйһа, 496 мең һум урындағы бюджеттан бүленде. 3,35 млн һум – Башҡортостан Республикаһы бюджетынан. Туғыҙ проектты бойомға ашырыуға барлығы 4,7 млн һум аҡса сарыф ителде.\nПрограмма ярҙамында юлдарҙы ремонтлау буйынса 2 проект, зыяраттарҙы кәртәләү буйынса – 1, мәғариф һәм мәҙәниәт учреждениеларын ремонтлау буйынса – 4, һыу үткәргесте ремонтлау буйынса – 1 һәм балалар майҙансығы ҡуйыу буйынса 1 проектты тормошҡа ашырыу мөмкин булды.\nАлдағы йылда барлыҡ ауыл биләмәләренең дә программала ҡатнашыуҙары көтөлә. Әлеге мәлдә граждандарҙың йыйылыштары бара, унда халыҡ проектты һәм ҡушылып финанслау күләмен билдәләй.\nПрограммала ҡатнашыу район ауылдары халҡына ауыл биләмәһенең йәмәғәт тормошонда әүҙемерәк ҡатнашырға, район хакимиәте, ауыл биләмәләре һәм халыҡ менән эшҡыуарҙар араһында үҙ-ара эшләүҙе нығытырға, граждандарҙың йәмәғәт инфраструктураһы объекттары торошо өсөн яуаплылыҡ тойғоһон арттырырға мөмкинлек бирҙе.


2 март — Башҡорт Википедияһы\n2 март — григориан стиле буйынса йылдың 61-се (кәбисә йылында 62-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 304 көн ҡала.\n2 март Викимилектә\nЕр: Шырпы көнө.\nМьянма: Крәҫтиәндәр көнө.\nАҠШ, Техас: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nЭфиопия: Адуа һуғышында еңеү көнө.\n1498 йыл: Васко да Гама эскадраһы Мозамбик ярҙарына етә.\n1699 йыл: Франция тикшеренеүсеһе С. д’Ибервиль Миссисипи йылғаһының тамағын аса.\n1711: Рәсәй империяһының юғары дәүләт органы — Сенат ойошторола (1917 йылға тиклем эшләй).\n1791: Францияла яңы бәйләнеш системаһы — семафор ҡулланылыуға индерелә.\n1797: Павел I ҡарары менән Пермь наместниклығы Пермь губернаһы итеп үҙгәртелә.\n1831: Александр Пушкин Наталья Гончарова менән никахлаша.\n1855: Рәсәй империяһы тәхетенә Александр II ултыра.\n1911: М. Е. Пятницкий ойошторған урыҫ халыҡ хорының тәүге сығышы була.\n1917: Николай II тәхеттән баш тарта. Беренсе Ваҡытлы Рәсәй хөкүмәте ойошторола.\n1917: Өфөлә ҡала думаһы ултырышында Өфө йәмәғәт ойошмалары комитеты булдырыла.\n1917: РСДРП (б)-ның ваҡытлы Өфө комитеты ойошторола.\n1919: Мәскәү финанс институты ойошторола, һуңынан ул Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте ҡарамағындағы финанс академияһы тип үҙгәртелә.\n1921: Лабин Республикаһы иғлан ителә.\n1925: Японияла ирҙәр өсөн дөйөм һайлау хоҡуғы тураһында закон ҡабул ителә.\n1930: «Правда» гәзитендә Сталиндың «Уңыштарҙан баш әйләнеү» исемле мәҡәләһе сыға.\n1933: Нью-Йоркта «Кинг Конг» фильмының премьераһы була.\n1935: Мәскәүҙә реактив осоу аппараттарын стратосфераға сығыу өсөн ҡулланыу буйынса беренсе Бөтә Союз конференцияһы асыла.\n1939: 260-сы Рим Папаһы итеп Эудженио Пассели һайлана, ул Пий XII исемен ҡабул итә.\n1949: Самолёттың Ер шары тирәләй тәүге туҡталышһыҙ осошо тамамлана. Ул 94 сәғәт дауам итә, самолет Lucky Lady II (B-50 Superfortress) тип атала. Экипаж 13 ир-егеттән тора, яғыулыҡ ҡойоусы осҡос уларҙың самолетына осош дауамында дүрт тапҡыр яғыулыҡ өҫтәй.\n1951: НБА-ның бөтә йондоҙҙарының беренсе матчы ойошторола.\n1956: Марокко Франциянан бойондороҡһоҙлоҡ ала.\n1958: В. Фукстың экспедицияһы (Англия) тәүге тапҡыр Антарктиданы үтә.\n1959: СССР-ҙа ирекле халыҡ дружиналары булдырыла.\n1962: Түңкәрелеш һөҙөмтәһендә Бирмала власҡа социалистик үҫеш юлы яҡлылылар килә.\n1963: Пекинда ҠХР һәм Пакистан араһындағы сик тураһында ваҡытлы килешеүгә ҡул ҡуйыла.\n1964: «Битлз» төркөмө тәүге «A Hard Day’s Night» фильмын төшөрә башлай.\n1965: АҠШ хәрби-һауа көстәре Вьетнамды даими рәүештә утҡа тота башлай.\n1967: «Грэмми» премияһын тапшырыуҙың 9-сы тантанаһы үтә. Йыл яҙмаһы: Фрэнк Синатраның «Strangers in the Night» йыры. Номинанттар араһында Джон Леннон һәм Пол Маккартни ҙа була.\n1968: Сид Баррет «Pink Floyd» төркөмөнән китә.\n1969: Тауыштан шәберәк осоусы француз самолеты «Конкорд»тың тәүге һынау осошо.\nДаманск утрауында сик буйы низағы: 30 ҡытай хәрбийе, совет-ҡытай сиген үтеп, совет сик һаҡсыларын атып үлтерә, шулай уҡ утрауҙа әҙерләгән боҫҡондан да ут аса.\n1970: Александр Твардовский «Новый мир» журналынан ҡыуыла.\nКөньяҡ Родезияла рәсми рәүештә республика иғлан ителә.\n1973: Валюта көрсөгө ҡотолғоһоҙлоғо арҡаһында Европала бөтә валюта баҙарҙары ябыла.\n1974: Грэмми премияһын тапшырыуҙа Стиви Уандер биш бүләк ала.\n1975 — Иран бер фирҡәле дәүләткә әйләнә.\n1983 — Израиль табиптары, ҡаты ауырыуҙарға операция яһауҙан һәм дауалауҙан баш тартып, дөйөм забастовка башлай.\n1986 — Бөйөк Британия королеваһы Елизавета II Канберрала «Австралия тураһында билль» документына ҡул ҡуя, ул Австралияны Британия менән бәйләгән һуңғы хоҡуҡи мөнәсәбәттәрҙе юҡҡа сығара.\n1988 — Грэммиҙың 30-сы тантанаһында Пол Саймон иң яҡшы йыр яҙмаһы, U2 иң яҡшы альбом, Jody Watley иң яҡшы вокал өсөн бүләк ала.\n1992 — Башҡортостан дәүләт телерадиокомпанияһының «Тамыр» балалар студияһы эш башлай.\nӘзербайжан, Әрмәнстан, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан, Молдова, Тажикстан, Төркмәнстан, Үзбәкстан үҙ аллы дәүләттәр статусында Берләшкән Милләттәр Ойошмаһына ағза итеп алына.\nДнестр буйы Молдова Республикаһында ҡораллы низағ башлана.\n1993 — Сорғотта БДБ-ның нефть һәм газ буйынса хөкүмәт-ара советы булдырыла.\nУкраинаның Медицина фәндәре академияһы ойошторола.\n2001 — Афғанстанда талибтар Будда һәйкәлен шартлата.\n2007 — Мәсетле районы Оло Ыҡтамаҡ ауылында ҡубыҙҙа уйнау һәм өзләү буйынса 1-се Асыҡ республика конкурсы асыла.\n2008 — Рәсәйҙә 3-сө тапҡыр президент һайлауы үтә.\nПетров Николай Павлович (1930—2010), хужалыҡ эшмәкәре. 1967—2002 йылдарҙа Бәләбәй район «Сельхозтехника» бүлексәһе (артабан ремонт-техник предприятиеһы) директоры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1990), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған механизаторы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Бәләбәй ҡалаһы һәм районының почётлы гражданы (2007).\nАтнабаева Людмила Гавриловна (1940—26.08.2016), мәғариф алдынғыһы. 1977—1997 йылдарҙа Бөрө ҡалаһы 9-сы мәктәбенең инглиз теле уҡытыусыһы. Башҡорт АССР-ы мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы (1989), «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1981). Сығышы менән ошо ҡаланан.\nФәтҡуллин Мансур Төхбәт улы (1940—2.09.2009), хеҙмәт алдынғыһы, механизатор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2000). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәсетле районы Әбдрәхим ауылынан.\nӘйүпова Зәлифә Миран ҡыҙы (1936), хеҙмәт ветераны, малсылыҡ алдынғыһы. 1949—1991 йылдарҙа Кушнаренко районының «Маяҡ» колхозы сусҡа ҡараусыһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған малсыһы (1981), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\nЛитюшкин Пётр Николаевич (1951), хужалыҡ эшмәкәре һәм муниципаль хеҙмәткәр. 1990—1994 йылдарҙа халыҡ депутаттарының Мәләүез ҡала Советы рәйесе — Мәләүез ҡалаһы хакимиәте башлығы. Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш Юғары Советы депутаты.\nШәйәхмәтова Әлфирә Биктимер ҡыҙы (1951), педагогик хеҙмәт ветераны. 1986—2001 йылдарҙа Салауат ҡалаһының 54-се мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһы тәрбиәсеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре (1996), Рәсәй Федерацияһының почётлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре (2006) һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ мәғарифы отличнигы (1995). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ишембай районы Биксән ауылынан.\nТашбулатов Фәнис Зариф улы (1932—26.11.2002), хеҙмәт алдынғыһы. 1956—1985 йылдарҙа Салауат нефть химияһы комбинаты һәм «Салауатнефтеоргсинтез» берекмәһе эшсеһе. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған химигы (1981). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Ауырғазы районы Иҫке Тимешкә ауылынан.\nЮлдашбаев Һатыбалды Хәйрулла улы (1942), хеҙмәт ветераны. 1956 йылдан (өҙөклөк менән) Баймаҡ районы «Сибай» совхозы тракторсыһы, 1972—1976 йылдарҙа — инженер-механигы. 1984—1976 йылдарҙа Сибай ҡалаһындағы Башҡорт баҡыр-көкөрт комбинатының бульдозер машинисы. КПСС-тың 24-се съезы делегаты. Ленин ордены кавалеры (1971). Сығышы менән ошо райондың Кәрешкә ауылынан.\nҒәзизов Йәҙгәр Хәйҙәр улы (1947), ауыл хужалығы, совет органдары һәм муниципаль хеҙмәт ветераны. 1981 йылдан Миәкә район Советы башҡарма комитеты рәйесе, район Советы рәйесе урынбаҫары, 1992 йылдан район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары. Башҡорт АССР-ының ун икенсе саҡырылыш (1990—1993) Юғары Советы депутаты. Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре, «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры.\nИшембаева Галина Григорьевна (1957), ғалим-әҙәбиәт белгесе. 1982 йылдан (өҙөклөктәр менән) Башҡорт дәүләт университеты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 2017 йылдан — урыҫ, сит ил әҙәбиәте һәм нәшриәт эше кафедраһы мөдире. Филология фәндәре докторы (1999), профессор (2001). Сығышы менән Силәбе өлкәһенең Коркин ҡалаһынан.\nСафуанов Фирғәт Фәсхетдин улы (1962), музыкант, педагог. Башҡортостан Республикаһы Эстрада-тынлы оркестрының художество етәксеһе һәм баш дирижёры, Өфөләге Урта махсус музыка колледжы уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы.\nХаныков Яков Владимирович (2.03.1818—25.01.1862), Рәсәй империяһының дәүләт эшмәкәре, картограф. 1851—1856 йылдарҙа Ырымбур губернаһының граждан губернаторы. Ғәмәли статский советнигы. Дворян. Губерна сәнәғәте, урындағы халыҡ тураһындағы хеҙмәттәр авторы. Сығышы менән Калуга губернаһының Георгиевское ауылынан.\nЮлдашбаев Билал Хәмит улы (2.03.1928—13.04.2001), тарихсы-ғалим, этнополитолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Тарих фәндәре докторы (1974), профессор (1974). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре.\nШамратов Ефим Шамратович (2.03.1933), хужалыҡ эшмәкәре, 1986—1997 йылдарҙа Мишкә юл төҙөү механизацияланған күсмә колоннаһы етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе (1995), Мишкә районының почётлы гражданы. Сығышы менән ошо райондың Сурай ауылынан.\nҒайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы (2.03.1938), ғалим-рус теле белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. Филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984). 1996—2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының хәҙерге рус тел ғилеме кафедраһы мөдире. 1987—1996 йылдарҙа Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).\nЗаварицкий Александр Николаевич (2.03.1884—23.07.1952), ғалим-геолог, петрограф, юғары мәктәп уҡытыусыһы. СССР Фәндәр Академияһы академигы (1939), геология‑минералогия фәндәре докторы, профессор (1921). Башҡортостан Көньяҡ Уралында ҡаҙылма байлыҡтар ятҡылыҡтарын, тау тоҡомдары метаморфизмын өйрәнеүсе. Ике Сталин (1943, 1946) һәм Ленин (1958) премиялары лауреаты, ике Ленин ордены (1944, 1945) кавалеры. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nӘмирхан Еники (2.03.1909—16.02.2000), яҙыусы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Татар АССР-ының халыҡ яҙыусыһы (1989) һәм Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1984). 2‑се дәрәжә Ватан һуғышы (1985), Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1979) һәм «Почёт Билдәһе» (1957) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовар районы Үрге Ҡарғалы ауылынан. Дворян Йәнекәевтәр нәҫеленән.\nНовосёлов Виктор Фёдорович (2.03.1929—14.03.1997, ғалим-инженер‑механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1963—1993 йылдарҙа Өфө нефть институтының, 1990 йылдан Өфө дәүләт нефть техник университетының нефтте һәм газды ташыу һәм һаҡлау кафедраһы мөдире. Техник фәндәр докторы (1972), профессор (1973). РСФСР‑ҙың (1979) һәм Башҡорт АССР‑ының (1973) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре, СССР‑ҙың нефть сәнәғәте отличнигы (1979).\nБеляков Вячеслав Филиппович (1939—20.11.2021), баянсы, педагог, юғары мәктәп һәм музыкаль йәмәғәтселек эшмәкәре. 1968—1983 йылдарҙа Өфө дәүләт сәнғәт институтының кафедра мөдире, 1974—1978 йылдарҙа — уҡыу-уҡытыу һәм фәнни эштәр буйынса проректоры. Профессор (1980). РСФСР‑ҙың (1974) һәм Башҡорт АССР‑ының (1968) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре. «Донъя кубогы» Халыҡ-ара баянсы-аккордеонсылар конкурсы лауреаты (Прага, 1962).\nНәжибә Сафина (2.03.1949), татар шағиры, уҡытыусы, журналист. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районы Киҫәкҡайын ауылынан.\nӘлфиә Әсәҙуллина (2.03.1959), шағир. Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтенең сектор мөдире. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре (2010). Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премия лауреаты (2013).\n2 мартта тыуғандар\n1800: Евгений Баратынский, Рәсәй империяһы шағиры.\n1930: Сергей Ковалёв, Рәсәй Федерацияһының тәүге кеше хоҡуҡтары буйынса вәкиле.\n1931: Михаил Сергеевич Горбачёв, СССР-ҙың беренсе һәм һуңғы президенты.\n1945: Геннадий Орлов, СССР футболсыһы, спорт комментаторы.\n1955: Виктор Сиднев, Рәсәйҙең дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, «Что? Где? Когда?» уйыны магистры.\n2 мартта вафат булғандар\n1855 — Николай I, 11-се Бөйөк Рәсәй императоры.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=2_март&oldid=1112769 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 8 март 2022 в 05:13\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:13 8 март 2022 үҙгәртелгән.


«Көслөнөкө түгел, белемленеке замана» » Архив газеты "Йәшлек"\nКүтәрә белмәгән күп күтәрер.\nБылтыр декабрь аҙағында баш ҡалала төпләнгән яҡташтар һәм белем эстәү маҡсаты менән Өфөгә юлланған йәштәр өсөн «Оло Эйек» яҡташтар ойошмаһы күркәм осрашыу уҙғарҙы.\nКисәне асып, Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Секретариаты етәксеһе Венир Аҙнағолов залда йыйылыусыларҙы республикала эшләгән йәштәр программалары менән таныштырҙы, студенттарҙы күберәк мәғлүмәт тупларға, аралашып йәшәргә, белемле булырға саҡырҙы.\nБашҡорт дәүләт университеты профессоры Марат Зәйнуллиндың да йәштәргә әйтер теләктәре күп ине. «Яҡындары тураһында хәстәрлек күргән һәм яҡшылыҡ эшләгән кешене генә ысын мәҙәниәтле тип әйтеп була, бер-берегеҙҙе хөрмәт итеп, аралашып йәшәргә ынтылығыҙ», – тине ул сығышында.\nКүгәрсен районы хакимиәте башлығы Фәрит Мусин Йәштәрҙең башланғыстарын яҡлау һәм үҫтереү йылында районда үткән сараларға йомғаҡ яһаны.\nЫсынлап та, ғорурланыр һәм үрнәк алыр өсөн сәбәптәр байтаҡ. Район хакимиәтенең йәштәр эштәре буйынса бүлек мөдире Руслан Әхмәров белдереүенсә, йәштәрҙе туплау һәм әүҙемләштереү маҡсатында һөҙөмтәле саралар башҡарыла. Яңы ғына конкурс һөҙөмтәһендә БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай ҡарамағындағы 2-се саҡырылыш Йәштәр йәмәғәт палатаһына Рәсәй ауыл йәштәре берлегенең Күгәрсен бүлексәһе етәксеһе Диана Әбсәләмова һайланды.\nСығыштар концерт номерҙары менән үрелеп барҙы. Билдәле йырсы Ғәзим Ильясов һәм уның төркөмө «Күгәрсенем – ғәзиз ергенәм» исемле йыры менән яҡташтарын тәбрикләне.\nБашҡортостандың һәм Рәсәйҙең халыҡ артисы Заһир Вәлитов, БР-ҙың халыҡ артисы Хәмит Ижболдин, М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артистары Ирада Фазлаева һәм Руслан Хәйсәров менән берлектә йәш таланттар Раян Хөснуллин, Урал Байбулатов, Шәфҡәт Ованезов, Гөлдәр Булатова һәм башҡалар сығыш яһаны. Кисә студенттар өсөн дискотека менән тамамланды. Ҡунаҡтарға «Оло Эйек» яҡташтар ойошмаһының эмблемаһы тапшырылды.\nАртабан аралашыр, кәңәшләшер өсөн мөмкинлектәр киңәйеүен дә билдәләп үтке килә. Яңы идеялар, теләктәр менән мөрәжәғәт итеүселәр өсөн Күгәрсен районының рәсми сайтында (www.Kugarchirb.ru) «Оло Эйек» яҡташтар ойошмаһының махсус бите лә бар. Бында ойошманың һәр юғары уҡыу йортондағы вәкиленең, шулай уҡ район хакимиәтенең йәштәр эштәре бүлегенең бәйләнеш телефондары күрһәтелгән.\nХәҙер замананың көслөнөкө түгел, белемленеке, мәғлүмәтленеке булыуында бер кемдең дә шиге юҡ, тип әйтер инем. Шуға ла күберәк белергә, аралашырға, кәрәк ваҡытта бер-беребеҙгә ярҙам ҡулы һуҙырға тырышайыҡ, тигән фекер менән таралышты Күгәрсен районы вәкилдәре.\nавторы: admin | 4 декабря 2012 | | Фекерҙәр (0)\nБеҙ – ауылды үҫтереүселәр\n«Беҙ йәш яҡташтарыбыҙҙың киләс ...\nҒафуриҙар йәнә осраша


Уҡырға ла, ял итергә лә ваҡыт таба студент\nБилдәле булыуынса, сессиянан сессияға тиклем студент күңелле йәшәй. Ниһайәт, буласаҡ программистар, иҡтисадсылар, табиптар һәм башҡалар өсөн ауыр осор булған имтихандар мәле артта алды һәм кинәнеп ял итеү өсөн форсат тыуҙы. Йәштәрҙең ялын тағы ла ҡыҙыҡлыраҡ, файҙалыраҡ уҙғарыу өсөн ауыл мәҙәниәт йорто, моделле китапхана һәм үҫмерҙәр-йәштәр клубы хеҙмәткәрҙәре Йомағужа күп функциялы клубында студенттар көнөнә арнап, “Уҡы, студент, ял ит!” тип аталған мәҙәни сара ойошторҙо.\nБашта ҡатнашыусылар студент көнө тарихы һәм уның йолалары менән таныштылар, аҙаҡ иһә студент тормошона башкөлләй сумдылар: “Әҙәби викторина”ла ҡатнаштылар, “Шпаргалка”ға ода яҙҙылар, “Лекция дәфтәре” серҙәрен систеләр, төрлө уйындар уйнанылар, үҙҙәрен “Имтихан”да профессор һәм студент ролендә һынап ҡаранылар. Уйын-көлкөгә бай кисә күңелле дискотека менән тамамланды.\nКаникулдар аҙағына ла яҡынлаша. Алда иһә йәштәрҙе мөғжизәләргә бай оҙон тормош юлы көтә. Йәшлек бер генә килә, студент, һәр көнөң күңелле лә, файҙалы ла уҙһын!