Башҡорт ҡортон һаҡлайыҡ! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Иҡтисад » Башҡорт ҡортон һаҡлайыҡ!\n31.05.2011 Башҡорт ҡортон һаҡлайыҡ!\nХәҙер юл буйында, ҡала баҙарҙарында бал һатыусыларҙы күреү ғәҙәти күренешкә әйләнде. Теләгән ваҡытта сыҡ та ал. Ә шулай ҙа беҙҙең тәүге осраған кешенән бал алғыбыҙ килмәй, яҡшыһын, сифатлыһын һатып алыу өсөн умартасылар араһында таныштар эҙләйбеҙ. Күпләп бал һатыусылар араһында ла бер ниндәй ҡатнашмаһыҙ, таҙа бал һатыусылар бар. Шундай умартасыларҙың береһе Михаил Юрьевич Акимов менән "нәҙекәй билдәр" тураһында әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.\n– Михаил Юрьевич, ата-бабаларығыҙ бал ҡорто тотмаған, ят шөғөлгә тотонорға нимә мәжбүр итте?\n– Үткән быуаттың 90-сы йылдарында айыу менән "алышҡанда" ауыр йәрәхәттәр алдым. Һаулыҡ ныҡ ҡаҡшаны, башымдың һул яртыһындағы нервылар бер нәмәне лә тоймай ине. Бер ваҡыт дуҫымдың умарталығына барғанда башымдың йәрәхәтле урынын ҡорт саҡты, тик уның ҡаяуын тойманым, әммә үҙемә рәхәт булып ҡалды, еңеллек кисерҙем. Шул хәлдән һуң ҡорт балы ашай һәм ҡорт сағыуы, апитерапия, менән дауалана башланым. Үҙемдә лә умартасылыҡ менән шөғөлләнеү теләге тыуҙы.\nСығышым менән Белорет ҡалаһынанмын. Хеҙмәт юлын Белорет металлургия комбинатында вальцовкалаусы булып башланым. Һаулығым ҡаҡшау сәбәпле, "Водоканал" предприятиеһына еңелерәк эшкә урынлаштым.\n"Водоканал" предприятиеһының ул саҡтағы директоры Писарев рухи һәм матди ярҙам ҡулы һуҙҙы. "Кредит алһаң, бөтәһенә лә етерлек итеп ал, ә әҙ алам тиһәң, мин һиңә ярҙам итмәйем", – тип шарт ҡуйҙы. Оҙаҡ уйланым, икеләнеү ҙә бар ине. Шулай булһа ла баҙнат итергә булдым. Кредит аҡсаһына 30 күс, умарта, техника һатып алдым. Ныҡлап умартасылыҡҡа тотондом. Әлбиттә, умартасылыҡ менән эште бергә алып барыуы ҡыйын булды. Шуға ла ун йылдан һуң эштән киттем, үҙемде тулыһынса ошо шөғөлгә бағышланым. Тәүге йылдарҙа ҡыйын булды, әммә тырышлығым менән алдырҙым. Ике йылдан һуң бал һатыуҙан алған килемгә Сочиға барып ял иттем. Тора-бара яҡшы машина һатып алдым. Ул саҡта эш хаҡын әйберләтә түләйҙәр ине, аҡса булманы. Шул саҡта уҡ бал ҡорттары минең ныҡлы таянысыма әйләнде.\n– Тота килеп һәр кем дә ҡортсолоҡ менән шөғөлләнеп китә алмай бит әле...\n– Мине өйрәтеүсе булманы. ҡортсолоҡ тураһында китаптар уҡыным, әле лә китап – яҡын кәңәшсем, бал ҡорттарын ныҡлап өйрәнәм. Әлбиттә, тәжрибәне хаталар аша туплайһың. Тәүге йылда Карпат ҡортон алдым. Улар бал бирмәне, ҡышын үлеп бөтә яҙҙылар. Аҙаҡ урындағы бал ҡортона – башҡорт ҡортонда туҡтаным. Был ҡорт тоҡомо урындағы климатҡа бәйле.\nЗаводта эҫе цехта эшләгән кеше булараҡ, хеҙмәттең ниндәйе ҡыйын икәнлеген үҙ елкәмдә татыным. Ә шулай ҙа умартасылыҡ бик ауыр хеҙмәт тип әйтер инем, сөнки бер туҡтау-һыҙ эшләргә, эҙләнергә кәрәк. Йәй көндәрендә ҡай саҡта бер үк ваҡытта алты умарта күс айыра, һоҫоп өлгөр генә.\n– Умартасыларҙың, ҡорттар үлде, тип әйткәнен йыш ишетергә тура килә. Һеҙ бының сәбәбен нимәлә күрәһегеҙ?\n– ҡорттар бик әҙ йәшәй – 1 ай ғына, бары инә ҡорттоң ғына биш йәшкә тиклем йәшәүе ихтимал. Ғөмүмән, йәй эсендә бер нисә быуын үҙгәрә. Шуның өсөн дә ҡорттарҙың ҡанын ике йыл һайын булһа ла алмаштырып торорға кәрәк. Бер умартанан ғына ҡорттар аталанһа, ваҡыт үтеү менән улар ваҡлана, көсһөҙләнә бара, икенсе ғаиләләргә күсеп китә (тоҡомон алмаштырыу маҡсатында), ауырыуҙарға дусар була. Әгәр ҙә ҡан алмаштырмаһаң умартасылыҡ менән шөғөлләнеү файҙаһыҙ. Ваҡыты-ваҡыты менән, ике йылға бер булһа ла, үҙеңдекен һатып, икенселәрҙән ҡорт һатып алырға кәрәк.\n– Һеҙҙең өсөн бөтә ауырыуҙарҙан да бер дарыу – ҡорт балы. Ошо хаҡта бер аҙ һөйләп үтһәгеҙ ине.\n– ҡорт балының кеше өсөн файҙаһы бик ҙур. Мин был турала күп миҫал килтерә алам. Мәҫәлән, атайымдың бала сағы һуғыштан һуңғы аслыҡ йылдарына тура килә, студент йылдарында ла аслы-туҡлы йәшәй, әммә уның һаулығына, көс-ҡеүәтенә көнләшерлек ине. Ул: "Һаулығымдың нигеҙе – балда", – тине. Әсәләре бал ҡорто тотҡан, өҫтәлдә икмәк булмаһа ла, бал өҙөлмәгән. Һаулыҡҡа ныҡлы нигеҙ ошо осорҙа һалынған да инде. Шуға ла балалар һау, ныҡ булып үҫһен өсөн ҡорт балы һәр өйҙөң өҫтәлендә булырға тейеш.\nБалда кеше өсөн кәрәк булған бөтә төр витаминдар ҙа бар. Мәҫәлән, көн дә бал ашаған ир-егеттәр эскегә бирелмәй, улар нығына, аңдары асыҡ була, ирлек көсөн дә күпкә оҙайта. Билдәле умартасы Шабаршов китабында былай тип яҙа: "Рәсәй умартасылыҡ дәүләте булғанға ғына бер дошман да уны еңә алмаған".\nЫсын бал төрлө була һәм хаҡы ла ошоға бәйле. Әммә ул ысын булырға тейеш. ҡайһы саҡ умартасылыҡҡа бер ниндәй ҙә ҡыҫылышы булмаған кешеләр бал һатып тора, ул бал тигәндәре күп осраҡта татлы, ҡуйы шыйыҡса булып сыға, быға ҡорттоң бер ҡыҫылышы ла юҡ. ҡайһы саҡ миңә: "Юлдан алғайным, бал еҫе лә сыҡмай", – тип мөрәжәғәт итеүселәр ҙә була. Яңыраҡ элекке уҡытыусым, пенсионерка алыпһатарҙарҙан алған бал менән минекен сағыштырып ҡараны. Уны йәлләнем: һаулығы хаҡына әҙ генә пенсияһынан бүлеп алған балы елгә осто бит. Шуның өсөн дә бары умартасыларҙан ғына бал һатып алырға кәрәк.\n– Белоретта кемдәр күпләп умарта тота?\n– ҡалала умарта тотоусылар менән яҡындан танышмын. Әлеге ваҡытта өс умартасы 100-ҙән ашыу умарта тота. Ә республикала Туймазы, Ғафури райондарында умартасылыҡ менән шөғөлләнеүселәр күп. Ғөмүмән, ҡайҙа йүкә, шунда иң яҡшы башҡорт балы йыйыла.\nБөгөн һәр хужалыҡ умарта тотоу мөмкинлегенә эйә. Шуға ла мин, ауылдарҙа һәр өйҙә кәмендә 3 – 6 умарта булырға тейеш, тип һанайым. Бал ашаған ғаилә ағзалары ауырыуҙарға ла бирешмәйәсәк, артыҡ балын бер аҙ һатып ебәрһә, ғаилә бюджетына өҫтәмә ярҙам да була. Бының өсөн беҙҙә бөтә шарттар ҙа бар.\n– Былтыр балға хаҡ ҡырҡа күтәрелде. Төп сәбәбе нимәлә?\n– Быға ҡоролоҡ сәбәпсе. Ул ҡорттарҙы ла урап үтмәне, көндәрҙең эҫе тороуы сәбәпле, сәскәләр йүнләп атманы, йүкә сәскәһе лә тиҙ ҡойолдо, бөтә бәләкәй йылғалар кибеп бөттө бит. Әҙ булһа ла сифатлы бал булһын, шуға ла хаҡынан ҡурҡырға ярамай, ә арзан хаҡҡа һатылған ялған бал алыу-ҙан һаҡланырға кәрәк.\n– Һеҙ билдәле умартасы Шабаршов китабын телгә алдығыҙ. Был китапта башҡорт ҡорто тураһында телгә алынамы?\n– Умартасылар Шабаршовтың китабы менән танышып, үҙҙәренә бик күп файҙалы кәңәш, мәғлүмәт ала. Ул Рәсәйҙә умартасылыҡтың үҫешен быуаттар төпкөлөнән алып бөгөнгө көнгә тиклем һүрәтләй. Башҡортостан да телгә алына был китапта: "Борондан башҡорттарҙың төп шөғөлө ҡортсолоҡ булған. Быға Ағиҙелдән Урал тауҙарына тиклем һуҙылған бик бай урмандар булышлыҡ иткән. Бай илдә тамырланған халыҡтың исеме барлыҡҡа килеүенә лә ошо булышлыҡ иткән, тип иҫәпләй тикшеренеүселәр. "Башҡорт" һүҙе тәржемәһе "баш ҡорт" тигәнде аңлата", – тип яҙа Шабаршов.\n– Михаил Юрьевич, һеҙ иң яҡшы бал – башҡорт балы, тип билдәләп үттегеҙ. Шул уҡ ваҡытта, ысынлап та, ҡайһы берәүҙәр ситтән башҡа төр бал ҡорттарын һатып ала. Йөйәк ауылы умартасылары ла ситтән килтерелгән ҡорттарҙы үҙ итмәүҙәре хаҡында әйткәйне. Сәбәбе нимәлә икән һуң?\n– Башҡорт ҡорто Уралдың һалҡын тау-урман зонаһына яраҡлашҡан, бал йыйымын файҙалы ҡулланыусы, күс айырыуға әүәҫ, уҫал, яҡшы тоҡомло, күп балауыҙ сығарыусан. Үҙ ояһын бур ҡорттарҙан насар һаҡлай, инә ҡорто юғары үрсемле. Ситтән килтерелгән Карпат ҡорто, Кавказ ҡорто башҡорт ҡортона ҙур зыян килтерә, уларҙы баҫып ала. Шуға ла Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте кимәлендә башҡорт ҡортоноң генофондын һаҡлау маҡсатында сит тоҡомдарҙы республикаға индереүҙе тыйырға кәрәк. Был бөгөн – башҡорт умартасыларын борсоған көнүҙәк проблема. Башҡорт ҡорто сит ҡорттар менән аталаныу һөҙөмтәһендә көсһөҙләнә һәм һәләк була. Шуны ла әйтергә кәрәк: ҡорттар һауала уҡ бик алыҫтан, хатта ике километр аранан, аталаныуға һәләтле. Сит ҡорт тоҡомон арзанға һаталар, кешеләр шуға ҡыҙығып ала. Әммә ул иҡтисади йәһәттән дә үҙен аҡламай, шулай уҡ Башҡорт ҡортон тотоусы башҡа умартасыларға ла зыян килтерә. Был күптән өлгөргән мәсьәлә, тиҙерәк хәл итергә ине. Башҡорт ҡортоноң генофонды ҡурҡыныс аҫтында.\n– Михаил Юрьевич, ошондай йөкмәткеле әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт. Һеҙҙең кәңәштәрегеҙгә башҡа умартасылар ҙа ҡолаҡ һалыр, тип ышанабыҙ.\nБылтырғы миҙгел умартасылар өсөн дә еңелдән булманы. "Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия үҙәге" ғилми-тикшеренеү учреждениеһы директоры Әмир Ишемғолов әйтеүенсә, үҙәк умартасылары балды, башлыса, йүкәнән алған. Республикала йүкәнән йылына 545 тонна бал алырға мөмкин, әммә бал ҡорттары уның 175 мең тоннаһын ғына йыйып өлгөрә. Йүкә күпләп үҫкән райондарҙа – Нуриман, Бөрйән, Архангел, Ейәнсура, Ғафури, Ишембайҙа бал уңышы яҡшы булған.


Тырышлыҡ аша килгән уңыш » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәғариф » Тырышлыҡ аша килгән уңыш\nТырышлыҡ аша килгән уңыш\nМиңлегөл Баймаҡ районының Сәйғәфәр ауылынан. Әлеге ваҡытта Башҡорт дәүләт университетының органик химия кафедраһы уҡытыусыһы. Тырыш, ҡуйған маҡсатына табан ҡыйыу атлаусы йәштәребеҙҙең береһе ул. Ата-әсәһе – Миңзәлә һәм Мөхәмәтдин Исхаҡовтарҙың өлгөлө ғаиләһендә матур тәрбиә ала.\nҺигеҙенсе класты тамамлағас, теүәл фәндәрҙе төплөрәк өйрәнеү маҡсатында уҡыуын Беренсе Этҡол республика компьютер лицейында дауам итә. Юлдар уны баш ҡалабыҙҙың төп уҡыу йортоноң химия факультетына илтә. Юғары белем алғас, аспирантураның көндөҙгө бүлегенә уҡырға инә. Тәжрибәләр үткәреү, диссертация яҙыу өсөн Өфө Фәндәр академияһының Органик химия институты ҡарамағына ебәрелә. Миңлегөл киләсәген фән менән бәйләргә ҡарар итә. Ғилми эшенең төп йүнәлеше – яман шеш ауырыуына ҡаршы дарыу уйлап табыу.\n− Фәнде аңлаған кеше өсөн был – бик ҡыҙыҡлы һәм яуаплы өлкә, – тип үҙ эше менән таныштырҙы Миңлегөл. – Шуға ла үҙеңдә икеләтә яуаплылыҡ тояһың. Ышанысты аҡлар өсөн бар тырышлығыңды һалаһың.\nТәбиғәт биргән һәләтең, аҡылың өҫтөнә ныҡыш, түҙем, баҫылып эшләүсән булһаң, уңыш та оҙаҡ көттөрмәйҙер. Фәнни-ғәмәли конференцияла ҡатнашырға һәм сығыш яһарға Мәскәү, Волгоград ҡалаларына саҡыралар. Фән өлкәһендә эшләүсе йәш ғалимдарҙы дәртләндереү маҡсатында тапшырылып килгән Йәштәр ғилми-инновация конкурсы ҡатнашыусыһы (“Умник” – “Участник молодежного научно-инновационного конкурса”) премияһы лауреаты булыу яңы үрҙәргә, ынтылыштарға әйҙәй, мөмкинлектәренә киң юлдар асыла.\nЙәш ғалимә һайлап алынған темаһы өҫтөндә тағы ла тырышыбыраҡ эшләй башлай. Бирелгән грантҡа заманса йыһаздар, приборҙар ала, сөнки химик тикшеренеүҙәр күп сығым талап итә. Тәжрибәләр үткәрә, сәғәттәр, тәүлектәр буйы күҙәтеп, лаборатор тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләрен яҙа. Быйыл Рәсәй фәне көнөндә йәш ғалимдарға Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең гранты тапшырылды. Улар араһында Миңлегөл Мөхәмәтдин ҡыҙы ла бар. Оҙайлы тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһе булған яңы препарат конкурста иғтибарҙан ситтә ҡалмай. Ул хайуандарҙа һынау үтеп, һөҙөмтәлелеген раҫланы. Әлеге ваҡытта ҡулланылғандарына конкурент булып тора. Баймаҡ ҡыҙы кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлау көнөн түҙемһеҙлек менән көтөп алды. Ошо көндәрҙә яҡташыбыҙ “Левоглюкозенон нигеҙендә иридоидтарға юлдар табыу“ темаһына ғилми хеҙмәтен яҡланы. Темаға аңлатманы бына шулай бирҙе: “Иридоидтар − һалҡын тейеүгә, рак ауырыуына ҡаршы тора алыусы, антиоксидант булараҡ тәбиғи ҡушылмалар класы. Ә левоглюкозенон – ул шундай ҡушылма, уның нигеҙендә иридоидтар алырға ынтылабыҙ“.\nХимия фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһен алыу ғалимәгә оло мәртәбә өҫтәй. Яҡташыбыҙ киләсәктә фәндә яңынан-яңы асыштары менән ҡыуандырып торһон.\nСығыу ваҡыты 24-05-2013, 11:40 | Ҡаранылар: 1276\nДәүләт һәм граждандар йәмғиәте наркотиктарға ҡаршы


Милли телевидениеға хәүеф янай\nБөгөн Рәсәйҙең иң эре дүрт милли төбәк телекомпаниялары етәкселәре федераль хөкүмәттең телетапшырыуҙар комиссияһына мөрәжәғәт ҡабул итте.\nҠазанда үткән кәңәшмәлә Башҡортостан Юлдаш телевидениеһы, Татарстан Яңы быуат, Яҡут-Саха республикаһының «Саха» һәм Ханты-мансиҙың «Югра» телевидениеһы етәкселәре күп телле төбәк телекомпанияларының статусын ҡануни нигеҙҙә яңынан ҡарау үтенесе менән документҡа ҡул ҡуйҙы. 2018 йылдан Рәсәйҙә телетапшырыуҙар һанлы системаға күсә, аналог сигналдар ҡабул ителмәйәсәк. 20 федераль канал беренсе һәм икенсе мультиплекста яҡшы сифатта тамашасыға тәҡдим ителә. Башланғыста төбәк телекомпанияларын да мультиплексҡа индереү тураһында һүҙ барҙы, әммә артабан был төҙтәмәләр төшөп ҡалды.\nМилли төбәк телетапшырыуҙарына мультиплекста урын табылмауы төбәктәрҙә телекомпанияларҙың ябылыуына килтереүе ихтимал. Был тәү сиратта һанлы телевидение булдырыу фекеренә ҡаршы килә. Башланғыста мәғлүмәт еткереүҙә социаль тигеҙһеҙлекте бөтөрөү маҡсаты ҡуйылғайны. Әле иһә Рәсәйҙең төбәк телекомпаниялары киләсәге ҡараңғы. Мультплексҡа альтернатива булараҡ кабель селтәрҙәре йәки йыһан юлдаштары аша тапшырыу алып барыу тәҡдим ителә. Был иһә милли телевидениеның тамашасы өсөн түләүле буласаҡ тигәнде аңлата.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №31, 3 - 9 август, 2019 - Информационные страницы\n№31, 3 - 9 август, 2019\nАҪЫЛ ЙӘШТӘР ЙЫЙЫЛДЫ\nБурыстарын түләмәүселәргә 414 иҫкәрмә ебәрелгән, 72 ғаилә буйынса социаль найм килешеүен тарҡатыу ғаризаһы судҡа тапшырылған. Шуларҙың 43-ө бурысын өлөшләтә йәки тулыһынса түләгән.\nТамъян ырыуы, ғалим-этнограф Р.Ғ. Кузеевтың классификацияһына ярашлы, көньяҡ-көнсығыш башҡорттары төркөмөнә ҡарай. Тарихсы Салауат Хәмиҙуллин билдәләүенсә, тамъяндарҙың килеп сығышы хаҡында бынан 100 йылдан да элегерәк, XIX быуат аҙағында рус ғалимы Н.А. Аристов тарафынан фараз ителгән мәғлүмәттән башҡа телгә алырҙай икенсе версия булманы.\nМуллаян Дәүләтша улы ХАЛИҠОВ - был шәхестең республикабыҙҙы төҙөүҙәге өлөшөн баһалап бөтөп булмай. Уның оҫта дипломат һәм парламентер булыуын Әхмәтзәки Вәлиди ҙә яҡшы белә, шуның өсөн иң мөһим килешеүҙәргә тап Муллаян Халиҡов йөрөй.\nРус халҡы ауыл ерлеген тиҙерәк ташлап китә, татарҙарҙа миграция кимәле уртасараҡ булһа, башҡорттарҙың үҙенең тыуып үҫкән ерендә йәшәргә теләүе көслөрәк.\nПроценттар килешеүенең тағы бер кире яғы - капиталдың фәҡәт байҙар ҡулында ғына булыуы. Байҙар байлығына сумып, кинәнеп йәшәгәндә, ярлыларҙың бурысҡа аҡса алып йәшәүе уларҙың хәлен ауырлаштыра.\nбыл - ҡыҙыҡлы\nХунзалар уртаса 120 йыл йәшәй, ә 100 йәшлектәр баҫыуҙарҙа эшләй, тауҙарҙа һунар итә, тип яҙа Мак-Каррисон. "40 йәшлек ҡатындар йәш ҡыҙҙар кеүек, хатта 60 йәштә лә улар йәш күренә, ә 65 йәштә сәләмәт бала табалар, - тип аптырай британлы.


Башҡа ҡош-ҡорт тураһында яҙып та, ғүмер юлымда осраған ғәжәп бер тауыҡ хаҡында онотоп ҡалдырһам яҙыҡ булыр ине. Ябай ғына тауыҡ булһа ла уның быға хаҡы барҙыр, тип уйлайым. Хәйер, хөкөм уҡыусы ҡулында...\nБаҙарҙа ярым бройлер тип аталған себештәр менән һатыу итәләр. Көн һалҡынса, шуның өсөн улары тауыш алдырмай соролдаша, өшөп ҡалтыраналар. Һатыусы ҡыҙ, йомортҡаны күп һала, ите лә мул була, тип маҡтағас, ҡыҙыҡһынып, унауҙы алдым. Күп ваҡыт та үтмәҫтән, мин алданғанымды аңланым. Себештәр үҫә барған һайын берәм-берәм аяҡтан яҙа башланылар. Йә тубыҡтан тәпәйҙәре кәкрәйә, йә бармаҡтары бороша. Тимәк, баҙарҙа уҡ һалҡын тейҙергәндәр. Минең фаразды бер танышым да раҫланы: "Быларҙы йомортҡанан сыҡҡас та ныҡ өшөткәндәр, - тине ул, - табандарынан һыуыҡ үткән, мал була алмаҫтар". Эй был алыпһатарҙы, күпме тапҡыр төп башына ултырта, ә мин һаман шул тырмаға баҫам! Һаман киҫәмәйем. Әлеге танышымдың кәңәше буйынса себештәрҙең тәпәйҙәрен көмөшкәгә баҫтырып та ҡараным, файҙаһы булманы. Ваҡыт үткән ине.\nЗәғиф, тип себештәрҙе сығарып ташлап булмай бит инде, тәрбиәләргә тотондом. Улар тиҙ эреләнде. Көҙгөлөккә инде ҡәҙимге тауыҡ инеләр. Шуныһы ҡыҙыҡ, сепей саҡтарында бер иш тауыҡтарҙың хәҙер һәр береһе бер төҫтә. Араларында сыбары ла, күгелйеме лә, һарғылты ла, хатта бер ҡыҙылы ла бар. Йылҡылдашып йөрөгән өс әтәстең ғүмере ҡыҫҡа булды. Бер әтәс менән алты тауыҡты көтөргә тип алып ҡалдым. Ярайһы ғына эре тауыҡтар кәкре бармаҡтарының осона ғына баҫып, туйтанлашып йөрөйҙәр, емгә һайлансыҡ түгелдәр. Шуныһы аптыратты: ҡышҡы һыуыҡтарға ҡарамай, йомортҡа һала ла башланылар. Әрһеҙҙәр икән. Ябай тауыҡтарҙыҡына ҡарағанда байтаҡҡа эрерәк һәм ҡыҙғылт төҫтәге йомортҡаларҙы көн дә алып торабыҙ. Ҡыҙыл йомортҡалар башта әллә ҡалай һымаҡ күренә ине (ауыл тауығының йомортҡаһы бит селт-аҡ була), тора-бара уныһына ла өйрәнелде.\nШулай ҙа сатлама һыуыҡтар үҙенекен эшләне, былай ҙа зәғиф тауыҡтар, яҙ яҡынлашыуға, бөтөнләй аяҡтан яҙа башланылар. Тиктомалға салҡан әйләнеп китәләр ҙә, тора алмайынса тыпырсынып тик яталар. Ҡолаған береһен һуйып ашай торабыҙ. Завод тауыҡтарының ите, ысынлап та, мул һәм тәмле ине. Үҙҙәре һимеҙҙәр. Шулай итеп төрлө төҫтәге матур тауыҡтарым бөттө тиерлек. Араларынан әҙме-күпме үҙаллы атлап йөрөй алғандай һыңар ҡыҙылы ҡалды. Уныһын да, баҫырға йыйынып, ҡорҡолдай башлағанға ғына алып ҡалдым. Алып ҡалдым һәм үкенмәнем.\nЗәғиф кенә булһа ла ул тауыҡтың аҡыллылығына аптырай инем. Бер һүҙ менән әйткәндә - ул торғаны тере инкубатор ине. Башта бер ҡарышмайынса ун-ун бер өйрәк йомортҡаһын баҫып сығара. Һуңынан ябай тауыҡтыҡын һалабыҙ. Уларын да баҫа. Тәүге йылда ул шулай итеп өс тапҡыр себеш сығарҙы. Сыҡҡан берен икенсе, баҫырға иренгән тауыҡтарға ҡуша торҙоҡ. Икенсе йылына, йәлләп, уны ике тапҡыр ғына баҫырға ятҡырҙыҡ. Шуныһы ҡыҙыҡ: "тере инкубаторыбыҙ" ятҡан еренән күтәреп алмайынса, үҙе һис төшөп китмәй ине. Шуға күрә ике тәүлеккә бер тапҡыр ояһынан төшөрөп йөрөтәбеҙ. Ныҡ ашамһаҡ та булманы. Нимә бирһәң - шуға риза. Үҙенең тыныслығы иҫ китмәле. Себештәренә ҡағылалар, тип, башҡа тауыҡтар ише бер ваҡытта ла елкәңә осоп ҡунмай. Сит оя себештәрен дә, тауыҡмы ул, башҡа ҡош-ҡортмо, ситләтеп тормай. Янына ниндәй генә себеш ебәрһәң дә ризалыҡ менән ҡабул итә лә ҡуя. Тауыҡ түгел - торғаны бер мөғжизә инде. Ҡыҙыл тауыҡ тора-бара ихатабыҙҙың "атҡаҙанған хеҙмәткәренә" әйләнде. Ул иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә бала сығарып, бала бағыуҙан бушаманы. Йәй рәхәтлеген дә күрмәй ҡала ине.\nОшо рәүешле йылдың-йылы ҡабатлана торҙо. Хәйер, хеҙмәтенә күрә, ҡыҙыл тауыҡтың үҙенең дә ҡәҙере булды - майҙа йөҙгән кеүек кенә йәшәне. Тәпәйҙәре эшкинмәгәнлектән, ул төнәккә үҙаллы менеп ултыра алмай ине. Көн дә үҙем күтәреп ултыртыр булдым. Үтә ныҡ һыуыҡтарҙа үҙен генә айырып ябыу өсөн айырым йылы оя яһап ҡуйҙым. Ғәжәп, уны башҡа тауыҡтар ҙа ихтирам итәләр һымаҡ ине: еменә талашып йөрөмәйҙәр, низағлашмайҙар. Бәлки, уның үткер суҡышынан ҡурҡҡандарҙыр, әммә яҡын килергә, нисектер, ҡыймайҙар. Шулай бер нисә йыл үтеп китте. Ҡыҙыл тауығыбыҙ йомортҡа ла һала, баҫырға ла өлгөрә, һуңынан үҙенең дә, башҡа һәпрә тауыҡтарҙың да себештәрен көтә. Тағы яҙ етте. Инде көндәр йылынғас, ҡыҙыл тауыҡты төнәккә күтәреп ултыртмаһаң да була. Ул хәҙер ипһеҙ-оҙон, кәкре тырнаҡтары менән ҡайын таҡталар буйлап тыҡ-тыҡ баҫып йөрөй, иҙәндә генә ултырып төнәй. Шулай ҙа бының аҙағы хәйерһеҙ тамамланды.\nИртәләрҙең береһендә, мал-тыуар тәрбиәләргә сыҡһам, ҡыҙыл тауығыбыҙ һыйыр бүлемендә салҡан төшөп хәрәкәтһеҙ ята. Башта өҫтөнә һыйыр баҫып тәләфләгәндер, тип уйланым. Ләкин улай булмай сыҡты. Тауыҡтың... башы юҡ ине. Эштең асылына шунда уҡ төшөндөм: шәшке эше! Алмаштырғыһыҙ инкубаторыбыҙҙы, ысынлап та, шәшке быуған булып сыҡты. Оя эсенән һөйрәп сығара алмайынса башын ҡырҡырға мәжбүр булған, йүнһеҙ. Күршебеҙҙең, тауыҡтарҙы шәшке ала, тигәнен ишеткәйнем бит инде, иғтибар бирмәгәйнем, хәҙер үкенеп бөтә алмайым. Кемдер, кеше тауыҡ өсөн дә үкенер икән, тип уйлар, әммә "тере инкубатор" үкенерлек ине.\nҺөмһөҙ шәшкегә асыуым ҡабарҙы: ҡон ҡайтармаһаммы. Ҡондан былайыраҡ, тауыҡ итенең тәмен бер тойған кейек кетәккә ҡабат киләсәк. Һис шикһеҙ. Шуға күрә уны юҡ итмәйенсә ҡотолоп булмаясаҡ. Шәшке юлына тауыҡтың һыуынып ҡатҡан түшкәһен һалдым да тоҙаҡ ҡорҙом. Бәләкәс йыртҡыс шул төндө үк эләкте. Ул тоҙаҡҡа быуылып үлгәйне. Шул рәүешле ҡон да ҡайтарҙым, башҡа тауыҡтарымды ла һаҡлап ҡалдым. Ярым-бройлер ҡыҙыл тауыҡтың шанлы ғүмер юлы бына шулай тамамланды. Быйыл шундайҙарҙан тағы алырға иҫәп бар әле, шәп тауыҡтар.\nТөлкөгә ҡапҡан һалыу өсөн ҡулай урындарҙы мин алдан ҡарап, билдәләп сығам. Шулай иткәндә күпкә еңлерәккә тура килә: һис юғында, ауыр ҡапҡандарҙы бушҡа йөкмәп йөрөмәйһең. Урманға бөгөнгө сәфәремдең дә маҡсаты ошо. Ҡайҙандыр һиҙә һалып алған Аҡтырнаҡ та эйәрҙе. Ҡайҙа эйәрен - алдан төштө! Ғәҙәттә, эҙҙәрҙе тапап бөтә, тип мин уны алып йөрөмәйем, был юлы, нисектер, ҡаршы килмәнем. Эт күңеле - бер һөйәк, рәхәтләнеп йөрөп ҡайтһын әйҙә. Лайка тоҡомло эттәргә хәрәкәт кәрәк. Хәрәкәтһеҙ торһалар, һунар ҡомарын юғалталар. Еңеллекте артығыраҡ теләнем, ахыры, ҡушкөбәгемде лә алып торманым. Белһәм икән аҙаҡ үкенеремде...\nАуылыбыҙҙан ике саҡрым самаһы арауыҡта ултыртылған матур ҡарағайлыҡ бар. Ана шунда етеүгә күптән түгел генә үтеп киткән бүре эҙенә тап булдыҡ. Яңғыҙ йыртҡыс, күкрәге менән йомшаҡ, тәрән ҡарҙы йырып, ҡайҙалыр, төпкөлгә тартҡан. Бүре бының ише ҡараңғы шырлыҡтарҙы урап үтеүсән. Ул тирә-йүн яҡшы күренеп торған алаңғыр һырттарҙы үҙ итә. Унда ҡурҡынысһыҙыраҡ. Аҙым һайын әжәл һағалап торған аҡыллы йыртҡысты, күрәһең, тормош үҙе шулай өйрәткән. Бүре эҙенә, бигерәк тә ошоноң кеүек ҡараңғы урындарҙа тап булғанда, өҫтәүенә яурыныңда мылтығың юҡ саҡтарҙа, теләйһеңме-теләмәйһеңме, күңелде икеле-микеле уйҙар солғап алыусан. Уйламаҫҡа тырышып ҡарайһың, барыбер шомландыра. Был юлы ла әлеге тойғоларҙан ҡотолоп булманы. Февраль айы - бүренең иң ас мәле, ә миндә асмалы бәкенән башҡа ҡорал юҡ. Ошондай ваҡытта ҡоралдың кәрәклеһе өйҙә ҡалды. Яҡшы беләм: аслыҡ үҙәгенә үткән бүре йәнен аяп тормай - әжәлдән ҡурҡмай. Аҡылын юйған ас бүренең хатта ажғырып килгән трактор тәгәрмәсе аҫтына ташланған осраҡтары билдәле. Шулай булғас, уға яңғыҙ кешең нимә ул? Ярай әле янымда этем бар, тип үҙемде тынысландырған булам, барыбер япа-яңғыҙ һымаҡ түгел. Хафаланып, мин уны эргәмә саҡырҙым: йыртҡыс тешенә тәл булыуы бар.\nКүренеп тора алдағы төн буран көслө булған. Көпшәк ҡарҙы борхотоп өргән киҫкен ел таңға ҡарай ғына баҫылды. Урман йәнлеге әле эҙ сығарырға өлгөрмәгән. Тимәк бүре яңыраҡ ҡына уҙған. Ҡапыл ғына һунарсы ҡомары уяныуҙан урманға ни өсөн сыҡҡанымды ла оноттом, буғай, эҙ буйлап киттем. Саңғыларым ярайһы уҡ яҫы булһалар ҙа ултырып өлгөрмәгән өрпәк ҡарҙа ныҡ баталар, барыу ауыр. Уның ҡарауы, ошондай ҡарҙа төлкөһө лә, бүреһе лә үҙҙәренең иҫке эҙҙәренә генә баҫып йөрөргә ярата. Былай енелерәк, көс аҙыраҡ сарыф ителә. Еңелен-еңел дә ул, әммә иҫке эҙ аҫтында ҡапҡан ятыуы бар. Эйе, йышылған һунарсы кейектәрҙең ошо ғәҙәте менән оҫта файҙалана. Әле ҡапҡан менән һунар итеү өсөн уңайлы осор - яңы яуған өлпәрәм ҡар тәрән. Ҡапҡанды урын-еренә еткереп һала белеү генә кәрәк. Бары шул ғына. Бары шул ғына, тиһәм дә, ҡапҡан һалыу - үҙе бер ғилем ул. Тик был турала икенсе юлы, хәҙергә беҙ бүре эҙәрлекләйбеҙ. Аҡтырнаҡ ярылып ятҡан эҙ буйлап алдан төштө. Бүре еҫе килә! Ҡан дошманының, ҡайҙалыр, яҡында ғына икәнлеген һиҙеүҙән уның елкә йөндәре хәтәр тырпайышҡан, күҙҙәре ут булып яна. Үҙе ара-тирә сыйнаштырып ҡуя. Ҡулымда мылтыҡ булғанда, әлбиттә, уға был иркенлек эләкмәҫ ине. Эт арттан эйәреп кенә килер ине.\nБына бүре йәйәүле кеше анһат ҡына йырып сыға алмаҫлыҡ сәнскеле гөлйемеш ҡыуаҡтары араһына инеп киткән. Мин ҡыуаҡтарҙы урап үттем. Күп тә барманым, ҡарағайлыҡтың ситенә, асығыраҡ урынға килеп сыҡтым һәм... көтөлмәгән күренештән шып туҡтап ҡатып ҡалдым. Ваҡ уҫаҡлыҡ эсендә күкшел-һары төҫтәге кейек мөкиббән китеп ниҙер кимерә ине. Бүре бит! Ул әлегә бер ни һиҙмәй ҙә, күрмәй ҙә. Ара ун-ун биш аҙым. Их, мылтыҡ булғандамы! Ә эт ҡайҙа?\nАҡтырнаҡ был мәлдә ҡыуаҡтар араһынан сыҡҡан да, һөмһөҙлөккә ғәжәпләнгән һымаҡ, уяулығын бөтөнләй юғалтҡан бүрегә ҡарап тора. Минең тәнем зымбырлап китте, арҡам буйлап әллә һалҡын, әллә ҡайнар тулҡын үтте. Борсолоуым тиккә түгел: лайкалар улар - ҡурҡыу белмәҫ ауан эттәр. Бигерәк тә айыу, мышы кеүек януарға өйрәтелгәндәре. Әле эт, хужаһы алдында шәбәйеп, йыртҡысҡа ташланған хәлдә өҫтөнлөк, һис шикһеҙ, бүре яғында. Ул күпкә көслөрәк тә, сосораҡ та. Ул - йыртҡыс, ул - ҡырағай кейек.\nЭтем ниндәйҙер эскерһеҙлек менән миңә мәғәнәле ҡараш ташланы ла, һаҡ ҡына баҫып, әкрен-әкрен генә бүрегә бара башланы - һөжүмгә әҙерләнә, һантый! Мин инде артабан битараф ҡала алманым. Урман яңғыратып ҡысҡырған тауышҡа ҡапылғара ни булып ятҡанлығын аңлап өлгөрмәгән кейек, ҡойроғон бот араһына ҡыҫтырып, яҡындағы һаҙға атылды. Ныҡышмал Аҡтырнаҡ, әлбиттә, уның артынан төштө. Бүрене, ахыры, үҙенән ҡурҡып ҡасты тип уйланы. Ә ҡасҡанды мотлаҡ ҡыуып тоторға кәрәк - эт ҡануны шулай. Теге икәүҙең артынан мин төштөм. Үҙем ҡысҡыра-ҡысҡыра барам, иҫенә килергә өлгөргән бүре әйләнеп эткә ырғылмаһын, тип ҡурҡам. Шулай өсәүләшеп йән фарманға ҡыуышабыҙ ғына. Хәҙер хатта ҡарҙың тәрәнлеге лә, йомшаҡлығы ла беленмәй. Шул ҡәҙәре ҡыҙғанмын. Башымда бары бер генә уй: ҡапыл тертләгән йыртҡыс этемде тәләфләй күрмәһен. Ҡарҙа йөҙөп тиерлек барғанлыҡтан, бүре ыратып китә алмай, ә эткә күпкә еңелерәк - ул әҙер бураҙнанан саба. Уларҙың араһы күҙгә күренеп ҡыҫҡара төҫлө. Бәлки миңә, этем тип хафаланған кешегә, шулай күренәлер генә. Юҡ, күренмәй, Аҡтырнаҡ бына-бына тегенең ҡойроғона баҫасаҡ! Мәгәр шулай икән, артабанғы хәлдәрҙе күҙ алдына килтереүе лә ҡурҡыныс.\nБәхетебеҙ бар икән: бер аҙҙан бүре, ҡырҡа боролоп, тәрән ҡарлы һаҙҙан сыҡты ла, кәбән тартҡан юлға төштө. Тәпәйе ҡатыға эләккәнен тойған һоро юлбаҫар артабан уҡ ише атылды. Бар, ҡыуып етеп ҡара уны хәҙер. Мин бар көсөнә һыпыртҡан йыртҡысты күреп, һунар итеү дәүеремдә тәүге тапҡыр үкенес тойғоһо кисермәнем. Киреһенсә, оло бәләнән ҡотолғандай, иркен һуланым: этем һау ҡалды. Аҙаҡ аптырап ҡуйҙым: шул мәлдә нисектер үҙем тураһында уйламағанмын. Шулай ҙа бер сама иҫемде йыйғас, анһатты ҡыуып, мылтығымды алмағанға үҙемде-үҙем һуңғы һүҙҙәр менән битәрләнем. Әммә ләкин ни фәтүә - эш үткән. Осраҡтың бындайы - кейектең юлыңа үҙе сығып торғаны - һунарсы ғүмерендә бер, уҙа барһа, ике тапҡыр булалыр - ошоноһо үкенесле ине.\nБер аҙ тын алғандан һуң йыртҡысты тап иткән урынға ҡабат килдем - кимереп ятҡаны нимә икән? Уныһы әллә ҡасанғы, кибеп бөткән ҡыу һөйәк булып сыҡты. Мин шул ҡәҙәре ҡаты һөйәктә ҡалған теш эҙҙәренә хайран ҡалып та, һоҡланып та ҡарап торҙом. Ҡайһы аралалыр килеп еткән Аҡтырнаҡ һөйәкте еҫкәштерҙе лә, вайымһыҙ ҡиәфәттә артҡы тәпәйен күтәреп, үҙенсә "билдә" һалды. Эт телендә был ҡәҙерле табыш хәҙер уныҡы һанала. Йәнәһе, башҡаса бында яҡын юлайһы булма, бүре! Ҡайтып барышлай өтөп барған үкенес тойғоһо мине һаман ташламаны. Нисек инде үкенмәйһең? Аслыҡтан аңрайған бүре менән минең ара, ана, күпме генә булған? Ҡаҡ маңлайына төбәп ат та ал. Шулай, аслыҡ уйын эш түгел. Астан кәкерәймәҫ өсөн, мәле менән, ғүмереңде лә ҡурҡыныс аҫтына ҡуяһыңдыр ул. Шуныһы үкенесле - бындай мәлдәр хатта беҙ, кешеләр араһында ла булғылай.\nЯҙылған: 23.07.20 | Ҡаралған: 478


Архитектура ҡомартҡыһын әүәләгән\n2 Октябрь 2019, 16:59\nЯңыраҡ Сибай ҡалаһында йәшәүсе Илһам Кирам улы Халиҡовҡа 90 йәш тулды. Ошо ыңғайҙан уға Рәсәй Президентынан ҡотлау хаты килде.\nИлһам Кирам улы Баймаҡ районының Басай ауылында тыуған. Хеҙмәт юлын 1943 йылда Сибай руднигында торф ҡырҡыусы булып башлаған. Ул ваҡытта шундай һөнәр булған. Сибай ҡасабаһында берҙән-бер электр подстанцияһы торф яғыулығы менән эшләгән. Яғыулыҡты Иҫке Сибай, Моҡас ауылдары эргәһендәге һаҙлыҡтарҙан әҙерләгәндәр. Артабан 1950 йылда Илһамды Башҡорт баҡыр-көкөрт комбинатының капиталь төҙөлөш бүлегенә балта оҫтаһы итеп күсерәләр. Комбинатта социаль инфраструктура, башҡа объекттар төҙөлә башлағас, уны лепчик (әүәләүсе) итеп тәғәйенләйҙәр. Был һөнәргә Илһам төбәктә беренселәрҙән булып эйә була. Комбинатта мәҙәниәт һарайы төҙөлә башлағас, ул бөтә булған әүәләп (лепнина) яһалған әйберҙәрҙе матурлап эшләп сыға. Әйтергә кәрәк,\nэлекке Октябрҙең 40 йыллығы исемендәге мәҙәниәт һарайындағы, йәғни Сибай филармонияһындағы биҙәкләп эшләнгән матурлыҡ Илһам Кирам улының оҫта ҡулдары менән яһалған булған. Был ҙур объект 1957 йылда сафҡа ингәс, әүәләүсе кире төҙөлөш-ремонт цехына балта оҫтаһы итеп күсерелә. Бында ул 1989 йылда хаҡлы ялға сыҡҡансы эшләй. Күп кенә социалистик ярыштар еңеүсеһе булараҡ күп тапҡыр премия һәм Рәхмәт хаттары менән бүләкләнә. Шулай уҡ 1985 йылда «Хеҙмәт ветераны» һәм Бөйөк Еңеү айҡанлы юбилейы миҙалдары менән бүләкләнгән.\nТормош юлында Илһам Кирам улы Моҡас ауылы ҡыҙы Вазифаны осрата һәм йәштәр өйләнешеп, Стадионлы тыҡрығында өй төҙөй. Халиҡовтар бер ул һәм дүрт ҡыҙҙы аяҡҡа баҫтыра.\nБаш балалары Илдар атаһы кеүек төҙөлөш-ремонт цехында балта оҫтаһы булып эшләй башлай.\nТаңһылыуҙары Сибай медицина училищеһын бөткәс, Миндәк ҡасабаһына фельдшер итеп йүнәлтелә һәм шунда кейәүгә сығып ҡала. Рәмзиә менән Рәсимә Магнитогорск кулинар училищеһын тамамлай. Рәмзиә Сибайҙа билдәле кондитер, тәмле итеп торттар бешерә. Рәсимә ашнаҡсы, шунан һатыусы һөнәренә тоғро булды. Гүзәлдәре Сибай төҙөлөш-монтаж идаралығында крансы булып эшләне. Ҡыҙғанысҡа күрә, әлеге ваҡытта ҡатыны Вазифа апай менән Гүзәл ҡыҙы вафат.\nИлһам Кирам улы йәш сағынан йыр-моңға ғашиҡ. Уның беренсе музыка ҡоралы—үҙе эшләгән мандолина. Тәүәккәлләп унда уйнарға өйрәнгәс, тальян гармун телдәрен баҫа. Гармунсы төрлө мәжлестәрҙә кешеләрҙе йырлатып, бейетеп йөрөй.\nИлһам ағай шулай уҡ ҡул эштәренә лә оҫта була. Ул эшләгән өҫтәл, ултырғыстар һаман да өйҙәре түрен биҙәй. Олоғайған көнөндә И.Халиҡов улы Илдар менән йәшәй. Өлкән йәштә булғас, ул тиклем йөрөй алмай, өй янынан ары китмәй. Ҡыҙҙары Рәмзиә, Рәсимә, кейәүҙәре Радик ҡәҙерлеләренә йыш килә, хәлен белешә, ярҙам итә.


Материалы за Май 2017 года » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Материалы за Май 2017 года\nСирҙе нисек танырға?30.05.2017\nИнфаркт кисерер алдынан күбеһе һауа етмәгәнлеген, хәл-һеҙлек тойоуын билдәләй. Был сир, ғәҙәттә, физик йә пси-хик көсөргәнеш кисергәндән һуң барлыҡҡа килә. Ул үҙен төнгө ял ваҡытында ла һиҙ-ҙерергә мөмкин. Уның тәүге билдәһе - күкрәктә тыуған тә-рән ауыртыу, ул арҡаға, аҫҡы яңаҡҡа йәки һул ҡулға ла би-рергә мөмкин. Стенокардия менән яфаланыусылар был хәлде сираттағы өйәнәк тип ҡабул итеүе лә ихтимал. Ләкин миокард инфаркты кисер-гәндәге ауыртыу ҡатыраҡ, дарыу ҡабул иткәс тә бөтмәй, ә бер аҙ баҫыла төшә генә. Миокард инфаркты - йөрәк ишемияһы сиренең иң сетерекле нөктәһе. Тейешле кимәлдә ҡан менән тәьмин ителмәү һөҙөмтәһендә йөрәк мускулының өлөшләтә некрозы үҫешә йәки күҙәнәктәре үлә. Был иһә тотош организмға кире йоғонто яһай.\nБыл донъяла ниҙәр бар30.05.2017\nУкраина президенты Петр Порошенко ва-тандаштарының Рәсәй социаль селтәрҙәренә инеүҙәрен сикләне. Кемгәлер көлкөлө ахмаҡлыҡ булып күренде, кемделер шом баҫты. Телдең, мәҙәниәттең киләсәктә һаҡланыу-һаҡланмауы бөгөнгө көндә туп-тура интернетҡа бәйләнгән бит. Апрель айында Украина граждандары «Бәй-ләнештә» селтәренә 420 миллион тапҡыр кергән була, «Класташтар» селтәренә - 189 миллион тапҡыр. Хәҙер был аудитория рус, Рәсәй мөхитенән көсләп айырыла. Ниҙер үҙгәрмәй икән, ирекһеҙҙән тик украин йә инглиз телдәренә күсәсәктәр. ...йүнләп интернетта нығына алма-ғас, беҙҙең башҡорт теле даирәһе лә күҙгә күренеп тарая башланы бит. Тик беҙ кемделер ғәйепләй ҙә алмайбыҙ инде, тик үҙебеҙҙең моңһоҙлоҡ һәм маңҡортлоҡ ҡына быға сәбәпсе!\nБәхет уларға йылмайҙы30.05.2017\n«Гәзитте инде күптән алдырам, ниңә миңә бүләк оттормайһығыҙ?!» - тип мөхәрририәткә үпкә белдереп шылтыратыусылар бар. Хөрмәтле гәзит уҡыусыларыбыҙ, һеҙҙең һәр ҡайһығыҙ беҙҙең өсөн ҡәҙерле. Мөмкин булһа, бер тоғро дуҫыбыҙҙы ла бүләкһеҙ итмәҫ инек. Әммә уйын еңеүселәре лотерея ярҙамында билдәләнә. Бына был юлы ла бәхет йылмайған өс кеше генә бүләкле булды.\nЭш беләктә түгел, йөрәктә!26.05.2017\nКүмәк хужалыҡтар бөтөрөлгәс, ауыл халҡы шаңҡып ҡалды. Ғүмер буйы ал-ял белмәй эшләгән, яҡты киләсәк өмөт итеп йәшәгән кешеләрҙең күҙендә өмөт нуры һүнеп ҡалғандай булды. Билсән баҫҡан баҫыуҙар, ярты емерек хәлдә ҡалған фермалар ғына йөрәктәрен һыҙландырып үткәндәрҙе иҫкә төшөрә ине. Элекке замандарҙы күпме генә һағынып иҫкә алһаң да кире ҡайтарып булмағанын халыҡ тиҙ аңланы. Хәҙерге көндә үҙ көсөңә генә таянып йәшәргә кәрәк тигән уй-ниәт менән күптәр шундуҡ донъя теҙгенен ҡулдарына алып яңыса йәшәргә ынтыла башланы. Уларҙың тырышлығы менән ауыл хужалығы ла яйлап терелә, яңыса һулыш ала бара. Был өлкәлә йәштәрҙең ҡыйыу аҙымдарына шаһит булыу бигерәк ҡыуандыра.\nАҡ юл һеҙгә!26.05.2017\n25 майҙа ҡала-райондың 377 уҡыусыһы өсөн һуңғы тапҡыр мәктәп ҡыңғырауы яңғыраны. Тағы ла 832 туғыҙынсы класты тамамлаусы ҡыҙ һәм егет оло һайлау алдына баҫты: урта һөнәри уҡыу йортона барырғамы әллә уҡыуҙы дауам итергәме? Йәштәр өсөн тормоштарының иң матур һәм емешле мәле: ниндәй генә башланғыстарға тотонһалар ҙа уны тормошҡа ашырырлыҡ күңелдәрендә дәрт-дармандары, беләк-тәрендә көстәре ташып тора.\nСәфәр урта мәктәбе лә был көндө үҙенең 10 уҡыусыһы менән хушлашты. Өс егет һәм ете ҡыҙ араһында Мансур-ҙан йөрөп уҡыусылар ҙа бар. Ун бер йыл элек тәү тапҡыр мәктәп тупһаһын ашаҡлап ингән ҡыҙсыҡ һәм малайҙарға белем үренә һуҡмаҡты беренсе уҡытыу-сылары Гөлсирә Ғәфиәтуллина яра. Башҡорт рухлы, телем һәм илем тип янған остаздары дүрт йыл эсендә ошо орлоҡтарҙы уҡыусыларында лә сәсә. Быйылғы 11-селәр араһында тел, әҙәбиәт буйынса төрлө конкурс-ярыштарҙа, олимпиадаларҙа ҡатнашыусылар күп.\n«Батшалар» балығын үрсетәсәкбеҙ23.05.2017\nУҙған йома районыбыҙға эш сәфәре менән Республика Хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары Ирек Мөхәмәтдинов килде. Ул район хакимиәте башлығы Фәрит Дәүләтгәрәев оҙатыуында бер нисә агросәнәғәт комплексында булды, малсылыҡ тармағы, яҙғы сәсеү эштәре барышы менән танышты.\nПремьер-министр урынбаҫары «Байрамғол» агрофирмаһының Уральск, Ураҙ һөтсөлөк комплексын ҡараны. Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты под-разделениеһы булып торған хужалыҡ бөгөнгө көндә республикабыҙҙағы иң ҙур агросәнәғәт предприятиеларының береһе булып һанала. Агрофирма ике бүлексәнән һәм ете цехтан тора. Уральск һәм Ураҙ комплекстарында 2449 баш эре мөгөҙлө мал аҫрала.\nПРЕСС-РЕЛИЗк проекту постановления Правительства РБ «О мерах по повышению оплаты труда работников государственных и муниципальных учреждений Республики Башкортостан в 2017 году»19.05.2017\nПо поручению Главы Республики Башкортостан Р.З. Хамитова в целях реализации указов Президента Российской Федерации от 7 мая 2012 года подготовлен ряд решений Правительства Республики Башкортостан о дополнительном выделении из бюджета Республики Башкортостан более 3,9 млрд. рублей на обеспечение оплаты труда свыше 142 тысяч работниковобразования, культуры, здравоохранения, науки и социального обслуживания населения, из них 2,3 млрд. рублей будет направлено муниципальным районам и городским округам для обеспечения обязательств по оплате труда работников муниципальных учреждений;\nПринимаемые меры позволят в 2017 году обеспечить выполнение установленных на текущий год показателей повышения заработной платы для педагогических и медицинских работников, а также работников учреждений культуры и науки и довести уровень их заработной платы до установленных значений установленных постановлением.\nБыл донъяла ниҙәр бар16.05.2017\nБР Хөкүмәте ҡарары менән 2 майҙан 2 июнгә тиклемге дәүерҙә дөйөм файҙаланыуҙағы ав-томобиль юлдарын, уларҙағы ҡоролмаларҙы, юл буйы һыҙаттарын төҙөкләндереү буйынса айлыҡ иғлан ителде. Ремонт эштәренән тыш, ҡый үләндәрен сабыу, сүп-сарҙан таҙартыу йөкмәтелә.\nҮткәндәргә кире ҡайтып16.05.2017\nБөйөк Еңеүҙең етмеш ике йыллығын да билдәләнек. Ул дәһшәтле һуғыш йылдары тарих төпкөлөндә ҡалһа ла, халыҡ хәтерендә бөгөн дә йәшәй. Миллионлаған кеше ғүмерҙәрен ҡыйған яуҙы онотоу мөмкин дә түгел, хаҡыбыҙ ҙа юҡтыр. Азатлыҡтың ниндәй ҡорбандар аша яуланғанын иҫтә тоторға, тыныс тормоштоң ҡәҙерен белеп, ветерандарыбыҙға мөмкин тиклем иғтибар бүлергә бурыслыбыҙ. Улар сафы йылдан-йыл һирәгәйә.\nУраҙ ауылында бөгөнгө көндә ике генә һуғыш ветераны йәшәй: Талха Ғиниәтуллин (92 йәш) һәм Рәис Вәлиев (90 йәш). Ураҙ ауылы Советынан барлығы 504 һалдат һуғышҡа кит-кән, шуларҙың 203-ө генә әйләнеп ҡайта алған.


Рөстәм Хәмитов Саксония Ландтагы делегацияһы менән осрашты\n8 Июнь 2017, 17:24\nӨФӨ, 2017 йыл, 8 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/. Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Саксония Ландтагының рәсми делегацияһы (Германия Федератив Республикаһы) менән осрашты. Делегацияны Саксония парламенты ағзаһы, Үҙәк һәм Көнсығыш Европаның Парламент форумы президенты, Саксония Ирекле дәүләтенең дәүләт юстиция министры Себастьян Гемков етәкләй.\nОсрашыуҙа Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачёв, Саксонияла эшләгән компанияларҙың вәкилдәре ҡатнашты. Төбәк-ара хеҙмәттәшлекте нығытыу һәм киңәйтеү перспективалары, берлектәге проекттарҙы тормошҡа ашырыу мөмкинлектәре тикшерелде.\n– Быйыл беҙ Саксония менән хеҙмәттәшлекте үҫтереүҙең 25 йыллығын билдәләйбеҙ. 1992 йылда беҙҙең хөкүмәттәр Берлектәге белдереүгә ҡул ҡуйҙы. Быға тиклем Саксония һәм Башҡортостан тауарҙарының алмаш күргәҙмә-презентациялары уҙғарыла торғайны. Предприятиеларыбыҙ Лейпциг йәрминкәһендә әүҙем ҡатнашты, республикабыҙҙа иһә Саксония фирмалары эшләне. Башҡортостанда әһәмиәтле инвестиция проекттары тормошҡа ашырылды, – тине Рөстәм Хәмитов. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һуңғы йылдарҙа осрашыуҙар ныҡ һирәгәйҙе. Беҙ һеҙҙең килеүегеҙҙе элекке әүҙем бәйләнештәрҙе һәм хеҙмәттәшлекте тергеҙеүгә ынтылыш булараҡ баһалайбыҙ. Германия менән бәйләнештәрҙе киңәйтеү беҙҙең өсөн мөһим. Берлектәге эш өсөн мөмкинлектәр бик ҙур.\nОсрашыу барышында яҡтар хеҙмәттәшлектең перспективалы, шул иҫәптән сәнәғәт, энергетика, ауыл хужалығы, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау өлкәһендәге, шулай уҡ мәҙәни үҙ-ара эш итеү йүнәлештәрен тикшерҙе.\n– Саксонияла мәктәптә уҡығанда, алыҫ 1969 йылда булғайным. Ул саҡта Өфөнән 100 уҡыусы Германияға юлланды, Германиянан 100 уҡыусы Өфөгә килде. Бындай алмашыуҙар даими ойошторола ине, – тине Рөстәм Хәмитов. – Беҙ ай буйына бик күп сәйәхәт иттек. Шпрее, Берлин, Лейпциг һәм башҡа ҡалалар әле лә хәтеремдә. Германияға ҡарата йылы хис-тойғо ғүмергә иҫтә ҡалды. Беҙгә ошо тәжрибәгә кире ҡайтырға кәрәк.\nРеспублика Башлығы R2R («төбәк менән төбәк») форматында эшләүҙең мөһимлеген билдәләне, Германияла Башҡортостандың инвестиция һәм сәнәғәт ҡеүәте менән таныштырыу сараһын ойошторорға тәҡдим итте һәм Саксония вәкилдәрен ШОС һәм БРИКС илдәре төбәктәренең III бәләкәй эшҡыуарлыҡ форумында ҡатнашырға саҡырҙы.\n2016 йылда Башҡортостандың Германия Федератив Республикаһы менән тышҡы сауҙа әйләнеше күләме 186,1 миллион доллар тәшкил иткән. Ошо сумманың 60 проценттан ашыуы (115,6 миллион доллар) – экспортҡа, 40 процентҡа яҡыны (70,4 миллион доллар) импортҡа тура килгән.\nБашҡортостандан Германияға оҙатылған продукциялар араһында – минераль продукттар (68,2 процент), химия сәнәғәте продукцияһы һәм каучук (29,5 процент), металл һәм унан яһалған изделиелар (1,5 процент), шулай уҡ ағас, ҡорамалдар, быяла изделиелар, мебель, ауыл хужалығы сеймалы. Импорттың төп тауарҙары: ҡорамалдар һәм транспорт саралары (62,8 процент), химия сәнәғәте, шул иҫәптән фармацевтика продукцияһы (26,5 процент), шулай уҡ металл изделиелар, керамик продукция.\nРеспубликабыҙҙа немец капиталы ҡатнашлығындағы 24 предприятие теркәлгән.\nТеги:халыҡ-ара хеҙмәттәшлекгермания федератив республикаһыбашҡортостан башлығы


Бөртөк » Журнал\nЖурнал для детей » Журнал тураһында » Конкурстар » Тәбиғәт 2013/2014 » Бөртөк\nБаҫылды : 5-04-2018, 19:52 |\nРубрика: Тәбиғәт 2013/2014 / Ҡыш / Әкиәттәр / Йыл миҙгелдәре\n"Аҡбуҙат"та баҫылған: 04-2018\nАвтор: Гөлсинә ИШТАНОВА\nТәбиғәт 2013/2014 / Ҡыш / Әкиәттәр / Йыл миҙгелдәре\n— Уй-уй-уй!.. Ярҙам итегеҙ! — тип ҡысҡырып ебәрҙе бәләкәй генә Ҡар бөртөгө.\n— Ни булды? — Ел-егет бәләкәсте эләктереп алды ла күтәреп болотҡа һалды.\n— Минең ҡанат остарымды күрәһеңме? Боҙола башланы! Мин ирейеееем… — тип бәләкәс сеңләй башланы.\n— Һа-һа-һа! — уны ишеткән ҡарт болот көлә башланы. Хатта бөтөн күк һелкенгәндәй булып дөрһөлдәне.\n— Бәләкәс! — Ел ҡар бөртөгөн һөйөп алды. — Ҡурҡма, һин иреһәң дә, тамсыға әйләнәһең.\n— Тамсы? Юҡ, минең тамсы булғым килмәй! Улар ергә төшөп юғала, ә минең юғалғым килмәй! Матур ғына булып ергә төшөп ятҡым килә, шыршыға ҡунғым килә! — бәләкәс бер туҡтамай татылданы.\n— Бөртөк, туҡта әле, мине тыңла, — Ел бәләкәсте саҡ тымыҙҙы. — Ана, ергә ҡара әле! Күрәһеңме, һинең кеүек бәләкәй генә сәскәләр, үләндәр баш күтәргән? Ә хәҙер ағастарға ҡара. Унда һинең кеүек бәпес кенә бөрөләр. Һинең кеүек, тиһәм дә, улар һинән дә бәләкәй, яңы ғына тыуған.\nБөртөк ҡупшы керпектәрен "елп-елп” итеп ергә ҡарап торҙо. Тәмле йоҡоларынан күҙҙәрен ыуа-ыуа уянған йәшел күҙле бәпестәргә иҫе китте.\n— Ииии генәләрҙе! — тип тотоп ҡына һөйгөһө килде.\n— Бөртөк, уларға һин кәрәк.\n— Улар асыҡҡан. Һыу кәрәк уларға. Һин тамсы булып яндарына төшһәң, йәшел бәпестәр үҫеп, күтәрелеп китә. Ҡайғырма, юғалмайһың, тик парға әйләнәһең. Шунан һуң һине ҡабат ошонда, Күк әсәйең һәм Болот ҡартатайың янына күтәрермен.\nБөртөк тағы керпектәрен "елп-елп” итте.\n— Бөртөк, һин бөгөн ҙур үҫтең. Тамсыға әйләнеү шулай тип атала.\n— Боҫҡа әйләнһәм дә ҙур үҫәмме?\n— Ууу, унда инде һин еткән ҡыҙ булаһың. Томан тип исемләйҙәр уларҙы. Йә, ризаһыңмы?\nБөртөк үҙен ебәк күлдәк кейгән оҙон толомло Томан итеп күҙ алдына килтерҙе.\nТиҙерәк үҫеп буй еткергеһе килде. Шуға:\n— Риза! — тип Ел-егеттең беләгенә ултырып Ергә һикерҙе.\nӘ унда, мөлдөрәшеп кенә күҙҙәрен асҡан умырзаялар, бәрхәт бөрөләр, сәпелдеге килеп ямғыр тамсыларын имә ине. Бөртөк нәҙек тояҡлы бер үләнгә төштө.\n— Исемең кем, бәпес?\n— Бәпкә үлән!\n— Ииии, ҡалай исемең үҙеңә тап килә, бәпкә!\nБөртөк "леп-леп” килгән бәләкәсте үҙенең тәмле һуты менән һыйланы, һөйөп-наҙлап туйманы. Бәпкә үлән, үҙе бәләкәй генә булһа ла, бигерәк көслө, сыҙам булып сыҡты. Бөртөк, Томанға әйләнеп, ҡабат күккә күтәрелгән йәйҙә үлән ап-аҡ сәскәләрен болғап оҙатып ҡалды.


С ленты башинформ\n8 Октябрь 2018, 16:06\nПенсия ҡануниәтен үҙгәртеү тураһында закон ҡабул ителде\nРФ Дәүләт Думаһы пенсия ҡануниәтен үҙгәртеү тураһында закон ҡабул итте. Бынан алып пенсияға сығыуҙың яңы йәше билдәләнде: ҡатын-ҡыҙҙар өсөн ул 60, ә ирҙәр өсөн 65 йәшкә тиклем артты. Закон 2018 йылдың 27 сентябрендә өсөнсө, һуңғы уҡыуҙағы пленар ултырышта ҡабул ителде.\nПенсияға алдан сығырға хоҡуҡ биреүсе стаж: ирҙәр өсөн – 42, ҡатын-ҡыҙ өсөн 37 йыл.\nУнан тыш, ҡатындың нисә бала табыуына ҡарап, күп балалы әсәләр өсөн ваҡытынан алда пенсияға сығыу хоҡуғы бирелә, шулай уҡ тупланма пенсияны алыу өсөн ғәмәлдәге нормалар һаҡланып ҡала: ул ҡатын-ҡыҙға 55, ирҙәргә 60 йәшкә етеү менән түләнәсәк, бер тапҡыр түләү мөмкинлеге ҡаралған.\n25 сентябрҙә палата пенсия пакеты сиктәрендә тағы ла бер мөһим закон ҡабул итте, ул пенсия алды йәшендәге кешеләрҙе эшкә алыуҙан баш тартҡан йәки эштән алған өсөн 200 мең һумға тиклем штрафтарҙы индерә. Пенсия алды йәше тип “шәхескә ҡартлыҡ буйынса страховка пенсияһы тәғәйенләрҙән алдағы биш йылға тиклем осор” күҙ уңында тотола.\n26 сентябрҙә, Дәүләт Думаһы икенсе уҡыуҙа пенсия үҙгәрештәре тураһындағы төп закон проектын тикшерҙе. Президенттың төҙәтмәләрен, КПРФ-ты ла индереп, барлыҡ Дума фракциялары ла хупланы.\nРәсәйҙә 2019 йылда ял көндәрен күсереү раҫланды. Ялға тура килгән 5 һәм 6 ғинуарҙағы байрам көндәре 2 һәм 3 майға (кесаҙна һәм йома) күсерелә. Шәмбе, 23 февралдәге, ял көнө йома, 10 майға, күсә.\nШулай итеп, 2019 йылдағы Яңы йыл каникулдары һәм май байрамдары оҙайтылды.\nЯңы йыл байрамдары 2018 йылдың 30 декабренән алып 2019 йылдың 8 ғинуарына тиклем дауам итә.\nВатанды һаҡлаусылар көнө 23 һәм 24 февралдә билдәләнә.\nХалыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөн рәсәйҙәр 8-10 мартта байрам итә.\nМай байрамдары – 1 майҙан 5-енә тиклем, шулай уҡ 9-12 майҙа.\nРәсәй көнө – 12 июндә.\nХалыҡтар берҙәмлеге көнө уңайынан 2019 йылда рәсәйҙәр 2 ноябрҙән 4-енә ҡәҙәр ял итә.\nШулай уҡ Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, Ураҙа ғәйете менән бәйле 4 июнь, Ҡорбан ғәйете менән бәйле 11 август ял көндәре булып тора.\nИкенсе йәки өсөнсө балалары тыуған ғаиләләр өсөн льготалы ипотека кредиттары программаһы 2024 йылға тиклем оҙайтыла.\n2017 йыл аҙағында Президент Владимир Путин 2018 йылдың 1 ғинуарынан 2022 йылдың 31 декабренә тиклемге осорҙа икенсе һәм өсөнсө балалары тыуған ғаиләләр өсөн ипотека буйынса 6 процент ставка менән махсус программа эшләргә тәҡдим итте. 2018 йылдың июнендә Президент шулай уҡ дүрт һәм унан күберәк балалы ғаиләләр өсөн ипотека буйынса алты процентлы ставка тәьмин итергә ҡушты.\nТуйҙы бер йыл алдан планлаштырырға мөмкин: Ғаилә кодексына төҙәтмәләр көсөнә инде\n2018 йылдың 1 октябренән кешеләрҙең никахтарын теркәгәнгә тиклем бер йыл алдан туй көнөн һайлау мөмкинлеге барлыҡҡа килде. Тотош закондар пакетына, шул иҫәптән Ғаилә кодексына төҙәтмәләр 1 октябрҙә көсөнә инде.\nДокументҡа ярашлы, рәсәйлеләргә туй көнөн алдан һайларға һәм бронләргә мөмкинселек бирҙеләр. Әлегә тиклем Ғаилә кодексы ЗАГС-ҡа ғаризаны планлаштырылған датаға тиклем бары тик бер ай алдан ғына бирергә рөхсәт итә ине.\nХәҙер граждандарға теркәү көнөнә тиклем ЗАГС-ҡа өҫтәмә барырға кәрәкмәй. 2016 йылдың мартында ЗАГС органдарына никахты теркәүгә ғаризаны Берҙәм дәүләт хеҙмәттәре порталы аша электрон рәүештә биреү мөмкинлеге барлыҡҡа килде. Портал аша ғариза биргәндә шунда уҡ дәүләт пошлинаһын түләргә лә мөмкин. Был осраҡта кәметеүсе коэффициент 0,7 ғәмәлдә була, йәғни сайтта ЗАГС-ҡа электрон рәүештә ғариза биргән һәм дәүләт пошлинаһын түләгән портал ҡулланыусыһы 30% ташлама ала.


Ҡабул итеү көнө\n«Берҙәм Рәсәй» сәйәси фирҡәһе вәкилдәре бөгөн халыҡ менән аралашты, уларҙы борсоған мәсьәләрҙе уртаға һалып һөйләшеп, хәл итеү юлдарын эҙләне. Башҡортостанда барлығы меңдән ашыу ҡабул итеү үҙәге эшләне.\nӨфөнөң Орджоникидзе районында ғәҙәти булмаған трамвай юлға сыҡты. Тәгәрмәс өҫтөндәге халыҡты ҡабул итеү пунктында һорауҙарға урындағы хакимиәт етәксеһе «Берҙәм Рәсәй» партияһы бүлексәһе секретары Марат Ғәлиуллин яуап бирҙе.\nТорлаҡ-коммуналь хеҙмәттәр өсөн хаҡтың артыуы, йорт ихаталарын тәртипкә килтереү, баҡса участкаларын хосусилаштырыу кеүек һорауҙар яңғыраны трамвай салонында. Мөрәжәғәт итеүселәр шунда уҡ яуабын да алды.\nХалыҡ үҙен борсоған һорауҙы туранан-тура әйтеүҙән һис кенә лә тартынмай. Партия вәкилдәренә мөрәжәғәт итеүсе йәштәрҙе йыш ҡына торлаҡ, эш менән тәьмин итеү юлдары ҡыҙыҡһындыра. Башҡорт дәүләт университеты профессоры Венера Ибраһимова иһә ҡабул итеү көнөнән файҙаланып, Башҡортостан эҙәрмәндәренә рәхмәт һүҙҙәрен еткерергә теләгән. Уларҙың тырышлығы менән 70 йылдан ашыу ваҡыт үткәндән һуң, Бөйөк Ватан һуғышында хәбәрһеҙ юғалған атаһының яҙмышы асыҡланған.\n«Берҙәм Рәсәй» партияһының ҡабул итеү көнө бөгөн тотош ил күләмендә ойошторолдо. Был сара күркәм йолаға әйләнеп бара.\nДөйөм алғанда республикала бөгөн меңдән ашыу ҡабул итеү үҙәге эшләне. Рәсәй буйынса был иң юғары күрһәткестәрҙең береһе. Халыҡ менән туранан-тура аралашыу байтаҡ мәсьәләләрҙе оҙаҡҡа һуҙмайынса, һөҙөмтәле хәл итеү форсаты бирә тип билдәләй белгестәр.


9-сы майға барлыҡ мемориал-обелисктарҙа тулы тәртип булырға тейеш\nБыл турала бөгөн Республика Башлығы Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын билдәләү буйынса ойоштороу комитеты ултырышында белдерҙе. Шулай уҡ Еңеү парадын һәм байрам концерттарын юғары кимәлдә үткәреү мотлаҡ. Бынан тыш, ветерандарға торлаҡ сертификаттарын, юбилей миҙалдарын, түләүҙәрҙе байрамға тиклем тапшырып бөтөү талап ителә.\nОҙаҡ йылдар ташландыҡ хәлдә булған тарихи Сергиев ҡәберлеге әле яңы һулыш кисерә. Өс туғандар ҡәберлеге урынлашҡан Өфө зыяратында төҙөкләндереү, таҙартыу эше бара. Ял көндәрендә бында экологик өмә үтте. Халыҡ зыяраттан сүп-сарҙы, серегән ботаҡтарҙы сығарҙы.\nТарихи дата айҡанлы республикала яу ҡаһармандары ерләнгән бар урындар ҙа тәртипкә килтерелә. Әле Бәләбәй районының Аксаков зыяратындағы туғандар ҡәберлегенә һуҡмаҡ һалына, Йоматау зыяраты төҙөкләндерелә. Бөгөнгө ултырышта Рөстәм Хәмитов байрамға бар мемориал-обелисктарҙы, улар янындағы биләмәләрҙе ныҡлап әҙерләргә ҡушты.\nБөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы шулай уҡ ветерандарҙың торлаҡ шарттары яҡшыртыла, быйыл республика 1 меңдән ашыу яу һәм тыл ҡаһарманы фатир асҡысы аласаҡ. Һуғышта ҡатнашыусыларға сертификаттарҙы 9-сы майға тиклем тапшырып бөтөү күҙаллана.\nТарихи дата алдынан ветерандарға фатир асҡысынан тыш 1 мең һум күләмендә аҡсалата түләүҙәр һәм юбилей миҙалдары тапшырыла. Башҡортостанда миҙалды 67 меңдән ашыу кеше алырға тейеш, әле был эш 90 процентҡа башҡарылған. Исемлеккә индерелгәндән һуң вафат булған ветерандарҙың миҙалдары туғандарына бирелә. Яу һәм тыл ҡаһармандарының сафы йылдан-йыл һирәгәйә,һәр ветеранды иғтибар, хәстәр, һөйөү менән солғап алыу мөһим, тине Республика башлығы.\nМәҙәни саралаға килгәндә, республикала йөҙҙәрсә марафон, фестиваль, акциялар ойоштрола. «Үлемһеҙ полк», «Георгий таҫмаһы», «Хәтер вахтаһы» кеүек күләмле саралар күптән башланды ла инде. Иртәгә Өфөнөң Совет майҙанында һуғыш йырҙары яңғыраясаҡ. Шулай уҡ Ленин майҙанында үтәсәк Еңеү парадын әҙерләү тулы ҡеүәткә бара, уға йөҙҙәрсә хәрби, курсанттар, кадеттар йәлеп ителгән. Парадтың генераль репетицияһы 6-сы майға тәғәйенләнгән.\n9-сы май Республиканың барлҡы төбәктәрендәге майҙандарҙа ла байрам саралары үтәсәк. Еңеү парадтары, ижади колллективтар ҡатнашлығында концерттар, ялан кухнялары ойоштороу ҡаралған. Ултырышта билдәләнеүенсә, бер ветеран да иғтибарҙан ситтә ҡалырға тейеш түгел. Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған саралар майҙа ғына тамамланмай, фестивалдәр, конкурстар йыл аҙағына тиклем дауам итәсәк.


Республикала үлемесле авариялар арта | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n02 октября 2018 — 18:18 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликаның юл хәрәкәте именлеге дәүләт инспекцияһы үлемесле авариялар артыуға борсолоу белдерҙе һәм водителдәрҙе ҡағиҙәләрҙе теүәл үтәргә саҡырҙы. Борай районында ВАЗ водителе билдәләнгән тиҙлекте арттырып юл ситенә осҡан. Автомобиль бер-нисә тапҡыр әйләнгән. Водитель урында уҡ һәләк булған. Үткән тәүлектә республика юлдарында 9 аварияла бер кеше һәләк булған, 12-һе йәрәхәтләнгән.


Proclaiming the Word - Молитва прямо из преисподней (Гадес) | Outlines of Messages\nМолитва прямо из преисподней (Гадес)\nЛука 16, 19-31.\n1. Коринфәндәргә 16,15.\nНимә ул миссия - бөйөк маҡсат?\nМиссия R 11; Был Инжилды башҡалар ҙа аңларлыҡ итеп бик бирелеп ғибәҙәт ҡылыу!\nҮҙемде Аллаһҡа буйһондороу теләге бармы, аралашҡан кешеләрем менән йәһәннәмгә бармаҫлыҡ ҡарар ҡабул итә аламмы?\nМинең бөйөк маҡсатым ниндәй? Аллаһтың ышанысын аҡларлыҡ яуаплылығым бармы?\nНи өсөн христиандар бөйөк маҡсаттарҙа актив булырға тейештәр?\n1. Ике оло һорау.\nИзге китап Тәүратта кешелек тураһында һүҙ: R 16;\nМин үҙемдең туғаныма ҡарауылмы? R17;\nҮҙен аҡларға маташҡан Каин ошо һорауҙы биргән.\nИкенсе һорау: R 16; Кем минең өсөн иң яҡыным? R 17; (Лука 10,29)\nКитап һөйөүсе уның кем икәнен белмәне.\nЋәр христиан ошо ике һорауҙы үҙенә бирергә тейеш. Хатта уларға яуап бирергә тейеш.\n2. Йәһәннәмгә экскурсия - Лука 16,19-3.\nЙәһәннәм миссионерҙар тураһында илаусы кешеләр менән тулы.\nЙәһәннәм Аллаһыны ҡабул итмәгән, Аллаһыҙ мәңгелек тормош өмөт иткән бәндәләр менән тулы. Улар рухи тормоштоң ысынбарлығын Аллаһыҙ ғына ҡабул итеүселәр.\nКүп христиандар Тәүратты уҡыйҙар, ғибәҙәт ҡылалар: R 16; Бына мин! Нимә эшләтерһең! R 17; Үҙҙәренең йәшәйешенә өҫтән-мөҫтән генә ҡарап, бөйөк маҡсат өсөн бер ни эшләмәйҙәр.\nУларҙы кешеләрҙең Йәһәннәмгә эләгеүе борсомай.\nРәсүлдәр Ғәмәлдәре китабынан македоняниндың үтенеүе хәҙерге XXI быуат христиандарына ярашлымы?\nСтатистика мәғлүмәттәренә буйынса дин тотоусыларҙың 3 проценты ғына ысын миссионерҙар - Аллаһы юлында хеҙмәт итеүселәр.\nХристиандар, миссионерлыҡҡа ҡарағанда, эт менән бесәйҙәр ашатырға күберәк аҡса тотоналар. Шуға күрә күберәк кешеләр тамуҡҡа барыуы аптырарлыҡ түгел. Уртаса диндар христиан Ғайса пәйғәмбәр тураһында ябай ғына мәғлүмәтте лә белеп еткермәй.\nТәүрат R11; Донъя йөҙөндә иң уҡымлы китап, әммә христиан аҙнаһына өс бүлектән дә артығыраҡ уҡый алмай.\nКүктәргә олғашыусы ҡайһы бер христиандар шул тиклем бәхетле инеләр, шуға улар йәһәннәм юлындағыларҙы бөтөнләй оноттолар. Христиандарға йәһәннәм күренеше мотлаҡ. Был күренеш һәммәбеҙгә лә бергә ғибәҙәт ҡылырға, ураҙа тоторға һәм үҙ ғүмеребеҙҙе яңылышҡандарҙы ҡотҡарыу өсөн сарыф итергә булышлыҡ итә.\nЯңылышҡандарҙы күреү христиан ғаиләләрендә башланырға һәм беҙҙең кеҫәләрҙә, банктарҙағы һандарҙа (счеттарҙа) сағылыш табырға тейеш.\nӘгәр үҙем бара алмаһам, кемделер ебәрергә тейешмен.\nИң ҙур мохтажлыҡ ошо мәсьәлә R11; ғибәҙәттә. Беҙҙең мохтажлыҡ R20; Үтенесле фекерләү 21; Былар хәҙерге ғибәҙәтханаларҙа юҡҡа сыҡҡан миссионерлыҡ беҙҙең тормошта иң мөһим өндәү булып торамы?\nИкенсе яҡтан беҙ үҙебеҙҙе ғибәҙәтхана стеналары артына йәшерәбеҙ.\n6. Донъя хәле.\nӘгәр бөгөн донъяла 100 кеше йәшәһә, шуларҙың 66-һы Аллаһ тураһында хәбәрҙар түгел.\nУларҙың 70 -енең тәне аҡ төҫтә түгел.\n57-һе - азиаттар,\n21-е - йәһүттәр,\n70 - уҡый белмәйҙәр,\n50-һе - йоҡларға ас көйө яталар,\nбереһе - университетта уҡыуы менән маҡтана ала.\n40 бала Инжил ярҙамында асылған,\n6-һы - донъя мөлкәтенең 50% биләй,\n3 - Йәһәннәмгә бөгөн үк яҡын.\nБөтә был статистиканың әһәмиәте юҡҡа сыға, әгәр беҙ Изге Рухты тыңламаһаҡ. Ул беҙҙең менән аралашырға теләй.\n7. Христиандар өсөн Аллаһтың планы күберәк ғибәҙәт ҡылырға, миссия тураһында хәстәрләргә.\nБеҙ үҙебеҙҙән һорайыҡ:\n- Әгәр һәммәбеҙ ҙә актив булһаҡ, ғибәҙәтханабыҙ ни хәлдә булыр?\n- Ћәммәбеҙ ҙә минең хәтлем ярҙам күрһәтһә, ғибәҙәтханабыҙ ниндәй булыр?\n- Ғаиләмдең һәр кеме минең тиклем ғибәҙәт ҡылһа, ғибәҙәтханабыҙ ниндәй булыр?\n- Күберәк эшләй аламмы?\n- Күберәк ғибәҙәт ҡыла аламмы?\nКемдәрҙе осратыуығыҙҙы, Аллаһы тураһында кемдәргә һөйләүегеҙ, берҙән-бер ҡотҡарыусыны күрһәтеүегеҙ тураһында уйлағыҙ.\nӘгәр һин булмаһаң, кем һуң?\nӘгәр бында булмаһа, ҡайҙа?\nӘгәр хәҙер булмаһа, ҡасан?


Ә бына Таиландта һыу баҫҡан мәмерйәнән йәш футболсыларҙы һәм уларҙың тренерын ҡотҡарыу ҙур байрамға әйләнде. Балаларға аҙнанан ашыу ҡараңғы мәмерйәлә ҡалырға тура килә. Ҡотҡарыу операцияһы үткән ял көндәрендә башланғайны. Балалар водолаздар оҙатыуында дайверҙар кейемендә яҡынса...\nБелорет районы Атыш шарлауығына яҡын бәхетһеҙлеккә тарыған балалар өйҙәренә имен ҡайтып етте. 8 июлдә “Данко” үҫмерҙәр клубы инструкторы етәкселегендәге турист төркөмө һыу кимәле күтәрелеү сәбәпле Инйәр йылғаһын кисеп сыға алмай ҡотҡарыусылар саҡыртырға мәжбүр булғайны. Төбәк эҙләү-ҡотҡарыу...\nИглин районында һабантуй байрамы үтте\nСәсеү эштәре күптән тамамланыуға ҡарамаҫтан, һабан байрамдары әле лә дауам итә. Иглин районында һабантуй байрамы үтте. Төрлө милләт вәкилдәрен берләштергән байрам төрлө ярыштар, мәҙәни саралар менән оҙатылып барҙы. Милли йолаларҙы тергеҙеү, уларҙы һаҡлау йәһәтенән ойошторолған байрам бер-нисә...\nУрам буйында һатылған емеш-еләкте ашап, витаминдар туплау урынына кеше һаулығына зыян килтергән зарарлы матдәләр менән ағыуланмаймы? Беҙҙең хәбәрселәр законһыҙ ойошторолған һатыу нөктәләре буйлап рейдҡа сыҡты һәм улар тәҡдим иткән продукцияның сифатын тикшерҙе.“Мин үҙем - сертификат”. Юл буйындағы...\nБашҡорт дәүләт аграр университеты ғалимдары магнит ярҙамында һыуҙы таҙартыусы ҡоролма уйлап тапҡан. Николай Кавелин һәм тағы ла бер-нисә ғалим күп йылдар дауамында магнит яланын, һыуҙы “терегә” әйләндереү ысулын өйрәнгән. Был үҙенсәлекле ҡулайламаны 80-се йылдарҙа уҡ, университет профессоры...\nБашҡортостан Ауыл хужалығы министрлығы һәр ҡайһыһы 500 мең һум күләмендә дәүләт ярҙамы аласаҡ 60 йәш белгесте һәм 300-шәр мең һум аласаҡ 21 урта махсус белем биреү уҡыу йортон тамамлаусыны һайлап алды. Финанс ярҙам Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов бойороғона ярашлы республика бюджетынан бүленә....\nҺәләтле балаларға иғтибарҙы арттырыу зарур\nБашҡортостанда һәләтле балалар менән эшләү концепцияһы камиллаштырыла. Республика башлығы мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте, муниципаль берәмектәр һәм йәмәғәт ойошмаларын ошо юҫыҡта берҙәм хеҙмәттәшлеккә саҡыра.Рөстәм Хәмитов белдереүенсә, балаларҙың барыһы ла һәләтле, ошо һәләттәрҙе...\nБөйөк Британия хөкүмәте көрсөккә терәлде. Тереза Мэй ҡарары менән Джереми Хант сит ил эштәре министры итеп тәғәйенләнде. Быға тиклем Брексит мәсьәләләре буйынса министр Дэвид Дэвис та вазифаһынан киткәйне. Күҙәтеүселәр фекеренсә, быларҙың барыһы ла Тереза Мэйҙың сәйәси абруйы ҡаҡшау тураһында...


Өфөлөләрҙең уртаса эш хаҡы 20 600 һумға етте // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлөләрҙең уртаса эш хаҡы 20 600 һумға етте\n17:11, 16 июня 2010 Иҡтисад\nӨфөлә уртаса эш хаҡы уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда һиҙелерлек артты. Яңыраҡ ул 20 меңлек кәртәне үтте һәм бөгөн 20 600 һум самаһы тәшкил итә. Был турала Өфө хакимиәтендәге оператив кәңәшмәлә уның башлығы Павел Качкаев хәбәр итте. Уның әйтеүенсә, ҡалала йәнә эш хаҡын түләү менән бәйле хәлдәр ҙә тотороҡланған. Әлеге ваҡытта ҡала предприятиелары һәм ойошмаларының хеҙмәткәрҙәре алдында бурысы юҡ тиерлек, ә эш хаҡының тотҡарланыуы һирәк күренеш.\nПавел Качкаев билдәләүенсә, хеҙмәт баҙарында дөйөм алғанда ыңғай динамика күҙәтелә. Мәҫәлән, ағымдағы йылдың май айында эшһеҙлек кимәле уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 10 процентҡа кәмегән, ә хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлек коэффициенты бер проценттан да түбәнерәк.


Йөрәгемде ҡояш итеп элдем » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nЙәшеллеккә күмелгән баҡсаларында табын ҡорорға булып китте Гөлфиә. Бергәләшеп ҙур өҫтәл сығарып ҡуйҙылар, талғын ғына ҡайнаған еҙ самауырҙың күңелле гөжләүе йәнде иретерҙәй наҙлы йылылыҡ менән сорнаны, ошо йәмле гүзәллеккә балаларҙың ихлас көлөүе лә ҡушылып, күңелдә ниндәйҙер ҡабатланмаҫ моң тыуҙырҙы. Бәхет тигәне ошо түгелме ни?! Ул шым ғына ҡыҙҙары артынан күҙәтте, эй маһир ҙа инде үҙҙәре. Бына Алинаһы сынаяҡтарҙы ҡупшы ғына итеп өҫтәлгә теҙҙе, тәмле сейә ҡайнатмаһы, кәрәҙле бал һалынған семәрле быяла һауыттарҙы тотоп сыҡҡан Эльзаһының да етеҙ, әммә ипле нәзәкәтлек менән һуғарылған һәр хәрәкәтенә һөйөнөп, һоҡланып ҡараны әсә. Ҡулдары килешеп тора бит әле! Донъяларын нурлы иткән, тормошона мәғәнә, ҡот өҫтәгән балаларына, һынай-һынай барыбер бәхеткә алып сыҡҡан яҙмышына риза Гөлфиә. Ире Арслан да ғаиләһе өсөн өҙөлөп тора, ҡатынының һәр башланғысын күтәреп алырға әҙер. Балаларында хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләү менән бергә яҡындарын ҡәҙерләргә, тоғролоҡло һәм маҡсатлы йәшәргә, яҡты ниәттән баш тартмай алға атларға өйрәтә атай менән әсәй. Үҙең өҫтөндә туҡтауһыҙ эшләү, юҡ-барға илтифат итмәй, шәфҡәтлелек нуры сәсеү йәнде лә, тәнде лә нығытҡан, үҫешкә этәргән оло асыл икәнен үҙ тормош миҫалында татыған мөләйем ҡатын...\nБәләкәстән хәстәрлекле һәм шәфҡәтле йәнле Гөлфиә урта мәктәпте тамамлағас, Белорет медицина училищеһының фельдшер-акушерлыҡ бүлегенә документтарын тапшыра. «Әсәйем ҡул эштәренә оҫталығымды күреп, тегенсегә уҡырға өгөтләһә лә, мин ныҡышып медицина юлын һайланым. Әле лә дауалау, кәңәш биреү, яҡташтарымдың сәләмәтлеген ҡайғыртыу, ғөмүмән, һайлаған һөнәрем үҙемә ныҡ оҡшай. Тәбиғәтемә тап килгән, йәнемде байытҡан эшем менән ҡәнәғәтмен, кешеләргә изгелек ҡылһам, күңелем үҫә. Бүләк бирһәм, үҙем шатланып туя алмайым», – тип йылмая Гөлфиә Сабирйән ҡыҙы.\nМедицина училищеһында уҡыған сағында һабаҡташы – армиянан яңы ғына ҡайтҡан Арслан менән дуҫлашып китә. Һәр ваҡыт ҡурсаларға, яҡларға тырышыуы, етдилеге менән баһадир йәнле егет шундуҡ күңелен яулай йәш ҡыҙҙың. Мөхәббәтле ике йөрәк тиҙҙән гөрләтеп туй яһай. Училищены тамамлағас та, Ғәлиуллиндар ғаиләһен йүнәлтмә буйынса Дыуан районына эшкә ебәрәләр. Шунда тәүге улдары Алик донъяға килә. Ләкин һағыныу тойғоһо тынғылыҡ бирмәй. Дүрт йылдан йәштәр Арсландың тыуған төйәге – Бөрйән районының Аҫҡар ауылына ҡайтып төпләнә. Атай-әсәй ярҙамы менән яңы йорт һалып инәләр. Ғаиләләрен ишәйтеп ҡыҙҙары Алһыу, улдары Ғилемдар тыуа. Тормоштары яйланып ҡына барғанда оптимизация һөҙөмтәһендә ире эшһеҙ ҡала, үҙенең дә эш сәғәтен кәметәләр. Был көтөлмәгән хәл Ғәлиуллиндарҙы хафаға һала. Ире башҡа ерҙәргә лә йөрөп эшләп ҡарай, әммә алға китеш тойолмағас, кире ауылға ҡайта. Гөлфиәнең еңгәй тейешле кешеһе шунда бик кәрәкле кәңәш бирә: «Һеҙ Арслан менән матур пар, күңелдәрегеҙ таҙа, егәрлеһегеҙ, үҙең иҫ китмәле изгелекле. Көсөгөҙҙө, йөрәк йылыһын юҡ-бар һыҙланыуға тарҡатмағыҙ, ошоғаса бер маҡсаттан йәшәнегеҙ, хәҙер ҙә бер изге ниәткә егелергә ваҡыт. Тап һеҙҙең хәстәргә, һөйөүгә мохтаж балалар хаҡында әйтәм», – ти ул.\nМәҡәләнең тулы вариантын журналдың 4-се (2018) һанында уҡығыҙ.


11 октябрҙә Ниагара шарлауығы Башҡортостан флагы төҫтәренә инә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:47, 20 сентября 2019 Йәмғиәт\n11 октябрҙә Ниагара шарлауығы Башҡортостан флагы төҫтәренә инә Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2019 йыл, 20 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Вероника Ниғмәтуллина/.\nНиагара шарлауығының Канада өлөшө 11 октябрҙә — Республика көнөндә — Башҡортостан флагы төҫтәренә инә. Был хаҡта «Канада башҡорттары ҡоролтайы» йәмәғәт ойошмаһы белдерҙе.\nОйошманың «Инстаграм»дағы төркөмөндә хәбәр ителеүенсә, урындағы ваҡыт буйынса киске сәғәт 10-да (12 октябрҙә Өфө ваҡыты буйынса иртәнге 7-лә) шарлауыҡ йәшел, аҡ һәм зәңгәр төҫтәргә инә.\nСимволик акцияның инициаторы — «Канада башҡорттары ҡоролтайы»н ойоштороусы Фәриҙә Сәмерханова.\n«Канада башҡорттары ҡоролтайы» — халыҡ мәҙәниәтен һәм традицияларын һаҡлау өсөн башҡорттарҙы, татарҙарҙы һәм башҡа милләт вәкилдәрен берләштергән йәмәғәт ойошмаһы. Яңы структура — Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы шефлығында.\nТеги: республика көнө, социаль селтәрҙәр


Электр — Башҡорт Википедияһы\nЭлектр — электр зарядтарының булыуы, үҙ-ара тәьҫир итешеүе һәм хәрәкәте менән бәйле күренештәр йыйылмаһы. Был терминды беренсе булып инглиз ғалимы, тәбиғәт фәндәре белгесе Уильям Гильберт үҙенең «О магните, магнитных телах и о большом магните — Земле» (1600 йыл) исемле фәнни хеҙмәтендә ҡулланған. Унда магнитлы компастың нисек эшләүе аңлатыла һәм электрланған есемдәр менән үткәрелгән ҡайһы бер тәжрибәләр һүрәтләнә. Ғалим башҡа матдәләрҙең дә электрланыу үҙенсәлегенә эйә булыуын асыҡлай.\nКүренеш булараҡ электрға иң беренсе грек философы Фалес Милетский иғтибар итә. Беҙҙең эраға тиклем VII быуатта ул гәрәбәнең (урыҫ теле|русса янтарь, бор. грек. ἤλεκτρον: электрон) йөн туҡымаға ышҡығандан һуң үҙенә еңел әйберҙәрҙе тартыу үҙенсәлегенә эйә булыуын белеп ҡала. Шулай ҙа электр тураһындағы белем кимәле оҙаҡ ваҡыт бына ошоно аңлауҙан ары китә алмай. 1600 йылда Уильям Гилберт тәүге булып электр (урыҫса электричество, «янтарность») терминын ҡуллана, ә 1663 йылда Магдебург бургомистры Отто фон Герике электростатик машина ҡора. Уның төп өлөшө металл таяҡҡа (стержень) кейҙерелгән көкөртлө шарҙан тора һәм ул тартылыу менән бергә этәреү эффектын да күҙәтергә мөмкинлек бирә. 1729 йылда инглиз ғалимы Стивен Грей электрҙы ниндәйҙер араға тапшырыу буйынса тәжрибәләр үткәрә һәм бөтә әйберҙәрҙең дә уны бер төрлө үткәрмәүен асыҡлай. 1733 йылда француз тикшеренеүсеһе Шарль Дюфе, быяланы ебәк туҡымаға (шёлк) һәм ыҫмаланы йөн туҡымаға ышҡып, электрҙың ике төрлө булыуын аса: быяла электр (стеклянное электричество) һәм ыҫмала электр (смоляное электричество). 1745 йылда голланд физигы Питер ван Мушенбрук беренсе электр конденсаторы — Лейден банкаһын ҡора (артабан ғалим йәшәгән Лейден ҡалаһы исеме менән атала). Ошо уҡ йылдарҙа атмосфералағы элект күренешен өйрәнеү буйынса тикшеренеү эштәрен рус ғалимдары Георг Вильгельм Рихман һәм М. В. Ломоносов та алып барған була.\nБеренсе электр теорияһын американ Бенджамин Франклин төҙөй һәм электрҙы «материаль булмаған шыйыҡса», флюид тип ҡарай («Опыты и наблюдения с электричеством», 1747 йыл). Ул шулай уҡ ыңғай һәм кире заряд төшөнсәләрен индерә, йәшен ҡайтарғыс уйлап таба һәм уның ярҙамында йәшендең электр сығышлы икәнен иҫбат итә. 1785 йылда Кулон законы асылғандан һуң электрҙы өйрәнеү теүәл фәндәр категорияһына күсә.\nМайкл Фарадей — «электромагнит яланы» тәғлимәтенә нигеҙ һалыусы\nАртабан, 1791 йылда итальян Луиджи Гальвани «Трактат о силах электричества при мышечном движении» исемле хеҙмәтен баҫтыра. Унда ул хайуандарҙың мускулдарында электр тогы булыуын һүрәтләй. Уның ватандашы Алессандро Вольта 1800 йылда беренсе даими ток сығанағы — гальваник элемент уйлап таба. 1802 йылда рус физигы Василий Петров электр дуғаһын аса.\n1820 йылда Дания физигы Ханс Кристиан Эрстед тәжрибәләр нигеҙендә электромагнит тәьҫир итешеү (электромагнитное взаимодействие) күренешен аса. Электр токлы сымдарҙы тоташтырғанда һәм ысҡындырғанда ул электр үткәргес янына ҡуйылған компас уҡтарының тирбәлеүен күрә. Француз физигы Андре-Мари Ампер 1821 йылда электр һәм магнитлыҡтың үҙ-ара бәйләнешенең бары тик электр тогы булғанда ғына күҙәтелеүен, ә статик электр шарттарында был бәйләнештең бөтөнләй булмауын асыҡлай. Һуңыраҡ инглиз физигы Джеймс Прескотт Джоуль, немец сығышлы рус физигы Эмилий Христианович Ленц, немец ғалимы Георг Симон Ом хеҙмәттәре электрҙы аңлау даирәләрен күпкә киңәйтә. Төрлө фәнни өлкәләргә үҙ асыштары менән тос өлөш индергән немец ғалимы Карл Фридрих Гаусс 1830 йылда «электростатик ялан» тәғлимәтенең төп теоремаһын төҙөй.\nХанс Кристиан Эрстед һәм Андре-Мари Ампер тикшеренеүҙәренә нигеҙләнеп, инглиз физигы Майкл Фарадей 1831 йыла электромагнит индукция күренешен аса һәм, уны ҡулланып, донъялағы тәүге электр энергияһы генераторын ҡора. Бының өсөн ул сымлы катушкаға магнитланған кендек шыуҙырып индерә һәм катушканың тимерсыбыҡ урамдарында (в витках катушки) ток барлыҡҡа килеүен теркәй. Шул уҡ Майкл Фарадей 1834 йылда электролиз закондарын аса, ғилми ҡулланылышҡа электр яланы һәм магнит яланы төшөнсәләрен индерә. Электролиз күренешен анализлау Майкл Фарадейҙы электр көстәрен ниндәйҙер электр шыйыҡсалары түгел, ә материя киҫәксәләре (частицы) булған атомдар йөрөтә тигән фекергә алып килә. «Материяның атомдарына ниндәйҙер рәүештә электр көстәре бирелгән», — тип раҫлай ул. Ғалимдың электролиз буйынса ошо тикшеренеүҙәре артабан электрон тәғлимәте үҫешендә принципиаль роль уйнай. Нәҡ Фарадей донъялағы тәүге электр двигателен дә — магнит тирәһендә әйләнеүсе токлы сым — булдыра. Электромагнетизмды тикшереүҙәрҙең иң юғары нөктәһе итеп шотланд физигы, математигы һәм механигы Джеймс Максвелл тарафынан эшләнгән электромагнит күренештәр тәғлимәте һанала. Фән әһеле 1873 йылда электр һәм магнит яландарының электр һәм магнит характеристикаларын бер-береһе менән бәйләнгәнен аңлатыусы Максвелл тигеҙләмәләрен уйлап таба.\n1880 йылда француз физигы Пьер Кюри пьезоэлектрлыҡ (пьезоэлектричество) күренешен аса. Шул уҡ йылда рус ғалимы Дмитрий Александрович Лачинов электр энергияһын алыҫ араларға тапшырыу шарттарын күрһәтә. Немец тикшеренеүсеһе Генрих Рудольф Герц 1888 йылда эксперимент ярҙамында электромагнит тулҡындарының таралыуын (электромагнитное излучение) теркәй.\n1897 йылда инглиз ғалимы Джозеф Джон Томсон (1906 йыл физика буйынса Нобель премияһы ала) электрҙы материаль таратыусы — электронды аса, ә уның атом структураһындағы урынын Британия физигы, сығышы менән Яңы Зеландиянан булған Эрнест Резерфорд билдәләй (ул химия буйынса 1908 йылда Нобель премияһы лауреаты була).\nXX быуатта квант электродинамикаһы (квантовая электродинамика) тәғлимәте барлыҡҡа килә. 1967 йылда электрҙы артабан тикшереп-өйрәнеү йүнәлешендә алға табан сираттағы аҙым яһала. Америка физигы Стивен Вайнберг (физика буйынса 1979 йылғы Нобель премияһы лауреаты), Пакистан ғалимы Абдус Сәләм (шулай уҡ физика буйынса 1979 йылғы Нобель премияһы лауреаты) һәм Американың икенсе физик-ғалимы Шелдон Ли Глэшоу (ул да физика буйынса 1979 йылғы Нобель премияһы лауреаты) берлектә йомшаҡ электрлы үҙ-ара йоғонтолоҡ тәғлимәте (теория электрослабых взаимодействий) төҙөй.\n↑ 1,0 1,1 Спиридонов О. П. «Универсальные физические постоянные», М., «Просвещение», 1984, с. 52, ББК 22.3 С72\nБоргман И. И. Электричество // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Электр&oldid=930809 ҡабул ителгән


«һәр кеше ғаилә ҡороуға етди ҡарарға тейеш» » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » «һәр кеше ғаилә ҡороуға етди ҡарарға тейеш»\n23.04.2011 «һәр кеше ғаилә ҡороуға етди ҡарарға тейеш»\n19 – 20 майҙа беҙҙең республикала VIII халыҡ-ара «Рәсәй ғаиләһе» конгресы үтәсәк. Ул республикабыҙҙа иғлан ителгән Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арнала. Ғөмүмән, быйылғы йылға арнап республикала күп кенә сара уҙғарыла һәм планлаштырыла. Ошо көндәрҙә БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында юридик факультет деканаты тарафынан ойошторолған «Милләт-ара татыулыҡ һәм уны нығытыуҙа йәштәрҙең роле» тигән «түңәрәк өҫтәл» үтте. Унда республиканың төрлө милли-мәҙәни үҙәктәре вәкилдәре сығыш яһап, Башҡортостанда төрлө милләт халыҡтарының быуаттар буйы үҙ-ара татыу йәшәүенең уникаль тәжрибәһе булыуын һәм уны һаҡлау, тағы ла байытыу зарурлығын билдәләне. «Милли үҙенсәлектәр күберәк булыуы менән беҙ бер-беребеҙгә ҡыҙыҡлы» тигән фекер сараның төп идеяһына әүерелде.\nБыл фәһемле саранан һуң уҡыу йортоноң юридик факультеты деканы урынбаҫары, юридик фәндәр кандидаты Рәмилә Наил ҡыҙы Йомағужина менән осрашып, уның оҙаҡ йылдар республикабыҙҙың ЗАГС идаралығын етәкләүе тәжрибәһенән сығып, ҡатнаш никахтар тураһындағы уй-фекерҙәрен белергә булдыҡ.\nРеспубликала ҡатнаш никахтар артҡан\nБашҡортостан халыҡ һаны буйынса ла, территорияһы буйынса ла Рәсәйҙең иң ҙур төбәктәренең береһе булып тора. Республикала 134-тән ашыу милләт халҡы йәшәй. Улар үҙ-ара күрше булып, бик татыу йәшәй, бер коллективта эшләй, бер мәктәптә һәм башҡа уҡыу йорттарында уҡый, ғаиләләре менән аралаша. Шуға күрә лә милләт-ара ғаиләләр барлыҡҡа килеүе, йыл да республиканың ЗАГС бүлектәренә килеп яҙылыусы йәш парҙарҙың 34 – 34,5 процентын ҡатнаш никахтар тәшкил итеүе бер ҙә ғәжәп түгел. Ә уҙған йылда был күрһәткес хатта 38 процентҡа еткән. Былтыр ғына Башҡортостанда 13 меңдән ашыуыраҡ ҡатнаш никах теркәлгән.\nТик шуны билдәләргә кәрәк: ЗАГС органдарында гражданлыҡ акттарын теркәгәндә лә, милләт төшөнсәһенә ҡағылышлы графала бәләкәй генә хәрефтәр менән «граждандарҙың үҙ теләге буйынса» тигән яҙыу күп осраҡта халыҡ тарафынан дөрөҫ ҡабул ителмәй, һәм милләткә ҡағылышлы графа күп осраҡта тултырылмай ҡала, йәғни милләт күрһәтелмәй. Был бала тыуыу тураһындағы таныҡлыҡты, никахҡа инеү тураһындағы таныҡлыҡты тултырғанда ла йыш күҙәтелә. Ә асылда иһә был графа бик мөһим. Айырыуса тыуасаҡ бала өсөн. Сөнки тормош бик үҙгәреүсән: бөгөн милләтте күрһәтеү кәрәкмәһә, иртәгә кәрәк булыуы мөмкин. Бер ғаилә миҫалынан ғына сығып, йәштәргә шуны аңлатҡым килә: беҙҙең республикала оҙаҡ ҡына йылдар йәшәгән йәһүд ғаиләһе Израилгә ҡайтып йәшәмәксе була. Башҡортостанда тыуған балалары ҙурайған инде. Ә Израиль яғынан унда сығып йәшәргә теләүселәрҙән уларҙың йәһүд милләтенән булыуын раҫлаусы документ талап ителә икән. Шул документты юллап, ғаилә ЗАГС органдарына мөрәжәғәт итә. Ләкин, үкенескә күрә, әле атап үтелгән документтарҙа милләткә ҡағылған графа буш булып сыға. ЗАГС органдары был ғаиләгә бер нисек тә ярҙам итә алмай, әлбиттә. Ә быларҙың ундай дәлиле юҡ, сөнки ата-әсә ҡасандыр документтарында үҙҙәрен рус тип яҙҙырған.\nИке телде лә белеүселәр нығыраҡ ота\nБеҙҙең республикала рус, башҡорт һәм татар милләттәре вәкилдәре араһында никах күберәк теркәлә. Никахтарын теркәгәндә башҡорт егеттәре һәм ҡыҙҙарының үҙ милләтен күрһәтеүҙән оялыуы мине ғәжәпкә ҡалдыра. Ата-әсәнең был сетерекле мәсьәләгә еңел ҡарауы киләсәктә бала өсөн проблемалар тыуҙырыуы мөмкин.\nҡатнаш никахтарҙың күплеге йәштәр араһында тыуған мөхәббәт тойғоһоноң көслө булыуы тураһында һөйләй. Ошо мөхәббәт емеше булып балалары тыуа. Сабыйҙың теле ниндәй телдә асылыуы, артабан ул үҙен ниндәй милләт кешеһе тип һанауы, әлбиттә, ғаилә мөхитенә, унда ниндәй телдә аралашыуҙарына, ниндәй милләттең ҡиммәттәрен хөрмәт-ихтирам итеүҙәренә, ике төрлө милләттән булған атай менән әсәй араһындағы мөнәсәбәткә бәйле. Үҙ милләтен, нәҫел-нәсәбен хөрмәт иткән аҡыллы атай-әсәй, әлбиттә, балалары күңеленә ике яҡтың да телен, йолаларын, традицияларын берҙәй һеңдерәсәк, һәм ике телде лә белеп үҫкән бала ҙур тормошҡа аяҡ баҫҡас та юғалып ҡалмаясаҡ, үҙ урынын табасаҡ.\nМилләт тойғоһо ғаиләлә тәрбиәләнә\nҺәр кешенең үҙ тормош юлын, шул иҫәптән милләтен, телен, тормош иптәшен, профессияһын һайлау хоҡуғы бар. Тик барыһы ла уның ниндәй ғаиләлә, мөхиттә үҫеүенә лә ныҡ бәйле. Мәҫәлән, башҡорт йәки башҡа милләт ғаиләһендә тыуған бала, әлбиттә, бер юҫыҡта тәрбиә ала: ул үҙ милләтенең бөтә тел, мәҙәни, рухи байлығын үҙләштереп үҫә. Үҫеп еткәс, уның алдына, ҡатнаш никахтан тыуған бала алдындағы кеүек, үҙенең ниндәй милләттән булыуын билдәләү мәсьәләһе килеп баҫмай. Сөнки ул үҙенең милләтенең, туғандарының, ғаиләһенең бөтә традицияларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен, йолаларын ҡанына, булмышына һеңдереп үҫә. Уға икеләнеү, шикләнеү, йәберһенеү, кәмһенеү тойғолары ят. Ул үҙен туған халҡының, еренең улы йәки ҡыҙы тип һанай. Бының менән ғорурлана. Ундай кешенең киләсәктә, әлбиттә, ата-әсәһе өлгөһөнән сығып, тормош иптәшен һайлауға бик яуаплы ҡараясағына иманым камил.\nҡатнаш ғаилә низағтары ҡайҙан барлыҡҡа килә?\nҒаилә тормошо бик ҡатмарлы нәмә. ҡатнаш ғаиләлә ир менән ҡатын араһындағы ҡытыршылыҡтар ғаилә булып ойоша башлауҙың тәүге көндәренән үк килеп сығыуы мөмкин. Әйтәйек, әрмән милләтенән булған кәләш йәрәшеү йолаһын сиркәүҙә үткәрергә теләй, ә мосолман кейәүҙең уны мәсеттә үткәрергә теләүе мөмкин. Береһе икенсеһенә ал бирмәһә, китә аңлашылмаусанлыҡ, хатта айырылышыуға барып еткән осраҡтар ҙа юҡ түгел. Артабан – туй мәжлесе. Ике яҡтан да ҡоҙа-ҡоҙасалар үҙ милләте йолаһын үтәргә тырыша, үҙ йыр-бейеүен башҡарыу яғын ҡарай. Ә бала тыуғас, исем ҡушыу һәм башҡа мәсьәләләр бер-бер артлы тыуып ҡына тора. Даими низағтар тыуып торған ғаиләлә мөхәббәткә урын ҡаламы ла, бала үҙен бәхетле итеп тоя аламы? Шуға күрә лә йәштәр ҡатнаш ғаилә ҡороу алдынан барыһын да алдан ныҡлап уйлап хәл итһен ине.\nҡатнаш никахтар нигеҙендә килеп сыҡҡан сетерекле мәсьәләләрҙе дөрөҫ хәл итер өсөн ир менән ҡатын юғары мәҙәниәткә эйә булырға һәм бер-береһенең милләтен, ғөрөф-ғәҙәттәрен ихтирам итергә тейеш.\nБашҡорт, татар милләте араһындағы никахтарҙы мин ҡатнаш никах тип әйтмәҫ тә инем, сөнки был ике милләттең теле лә (бер нисә хәреф айырымлығын ғына иҫәпләмәгәндә), йолалары ла, бөтә ғөрөф-ғәҙәттәре лә оҡшаш. Бындай ғаиләләрҙә ир менән ҡатын, туғандар араһында милли ерлектәге низағтар осрамай тиһәк тә, хата булмаҫ. Балалары ла ике телде лә берҙәй белеп үҫә.\nАуырыуҙы дауалауға ҡарағанда иҫкәртеү еңелерәк\nҒөмүмән, кешене бер ҡасан да милләтенә, теленә, әсәһенә ҡағылышлы битәрләмә, тигән аҡыллы әйтем бар. Әҙәм балаһы был яҡты донъяға тыуғанда, ысынлап та, милләтен дә, телен дә, ата-әсәһен дә һайламай. Уны тәбиғәт үҙе хәл итә. Милләттәрҙең был ерҙә, йәмғиәтебеҙҙә үҙ-ара татыу, һыйышып йәшәүе лә, тимәк, тәбиғәттең үҙе тарафынан ҡаралған һәм хәл ителгән. Беҙҙең республикала бер кем дә, Башҡортостан – башҡорттар йәки Рәсәй рустар өсөн генә, тип пикеттар ойоштормай, митингыларҙа сығыш яһамай, ә йөҙҙән ашыу милләт вәкилдәре элек-электән дуҫ, туған, ҡәрҙәш булып йәшәй. Шунлыҡтан беҙҙә, Балтик буйы, Кавказ, Урта Азия илдәрендәге кеүек, милләт-ара ыҙғыштар бер ҡасан да булманы һәм булмаҫына иманым камил. Беҙҙең Президенттың милләт-ара татыулыҡҡа ҙур иғтибар биреүен халыҡтар араһындағы аңлашылмаусанлыҡтарҙы булдырмаҫҡа тырышыуы, алдан киҫәтеүе тип ҡарайым. Ауырыуҙы дауалауға ҡарағанда иҫкәртеү еңелерәк, тиҙәр бит.\nБеҙҙең академияла ошо көндәрҙә үткәрелгән «түңәрәк өҫтәл»дә республикалағы 38 милли-мәҙәни үҙәктең 12-һенең етәкселәре һәм вәкилдәре ҡатнашты. Улар студенттарға милли үҙәктәрҙең ниндәй эшмәкәрлек алып барыуы тураһында һөйләне, йәштәрҙең һорауҙарына яуап бирҙе. Сығыштарҙан күренеүенсә, милләт-ара мәсьәләләр күптәрҙе борсой. Республикабыҙҙың киләсәге халыҡтар араһындағы мөнәсәбәттәрҙең ниндәй булыуына бәйле. Йәштәребеҙ шуны аңлай. Һәм был бик ҡыуаныслы.\nЙәнбикә БАЙЫШЕВА яҙып алды.


Өфөлә баланы тәрбиәгә алырға теләүсе ата-әсәләр өсөн махсус семинар ойошторола // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә баланы тәрбиәгә алырға теләүсе ата-әсәләр өсөн махсус семинар ойошторола\n13:27, 20 марта 2012 Йәмғиәт\n«Ғаилә» психологик-медик-социаль оҙатыу үҙәгендә баланы тәрбиәгә алырға теләүсе ата-әсәләр өсөн ике аҙналыҡ уҡытыу семинары үткәреләсәк. Был юлы семинарға 15 ғаилә яҙылған.\nҮҙәк белгестәре билдәләүенсә, бала өсөн лайыҡлы ата-әсә табыу ғына аҙ, уларҙы был етди аҙымға ентекле әҙерләргә лә кәрәк. Сөнки бала ғаиләгә күп йылдар дауамында өйрәнә, һәм был осор эсендә ғаиләләге бәйләнештәргә ҡағылышлы төрлө хәлдәр килеп тыуа. Ата-әсәләр һәм башҡа ғаилә ағзалары быға әҙер булырға тейеш.\nСеминар сиктәрендә психологик диагностика үткәреләсәк. Аҙаҡтан һәр кем белем алыу тураһында сертификат аласаҡ.\nБынан тыш, программала баланы тәрбиәгә алырға теләүсе ата-әсәләр әҙерләргә тейеш документтар исемлеге, уларҙың хоҡуҡтары һәм бурыстары, бындай ғаиләләргә һәм тәрбиәгә алыныусы балаларға социаль ярҙам саралары менән танышыу ҙа ҡаралған.\nБылтыр «Ғаилә» үҙәге 16 уҡытыу семинары үткәргән, унда яҡынса 200 кеше – баланы тәрбиәгә алыусы ата-әсәләр, опекундар һәм попечителдәр ҡатнашҡан.\nТеги: социаль яҡлау, семинарҙар


Юлдары тигеҙ, таҡыр ...\nБаймаҡ юл-төҙөлөш идаралығы эшселәре һөнәри байрамдарын яҡшы кәйеф менән ҡаршылай. Динислам Fәйнислам улы Арсланов етәкләгән предприятие коллективы район юлдарын һәр ваҡыт тәртиптә тота. Һуңғы осорҙа тырыш эшселәр Баймаҡ-Сәрмән йүнәлешендәге трассаның Түбә ҡасабаһы эргәһендәге өлөшөнә капиталь ремонт уҙғарған. Бындағы 3 саҡрымдан ашыу юл япмаһын улар яңы ысул ҡулланып, ваҡланған таш-мастик асфальт-бетон иҙмәһен (ЩМА) түшәгән. Шулай уҡ улар Сибай-Баймаҡ юлын өлөшләтә ремонтлаған. Баймаҡ-Ишбирҙе юлында соҡор ямаһалар, Йомаш, Беренсе Этҡол, Таулыҡай тарафтарында ла күп кенә эштәр атҡарылған. Былтыр сафҡа ингән Бикеш-Икенсе Этҡол юлына барьер ҡамауҙары, знактар ҡуйып сыҡҡандар.\nОктябрь башынан ДРСУ-ның асфальт һалыусы ике бригадаһы Сибай-Аҡъяр юлын капиталь ремонтлай. Әлеге көндә улар Күлтабан ауылына яҡынлашҡан. Идаралыҡтың юл мастеры Рәсүл Мөбәрәк улы Мофазалов әйтеүенсә, бригада эшселәре юлдың өҫтөнә эре ярмалы асфальт-бетон түшәү менән мәшғүл. Был арауыҡта юл ситтәре лә тәртипкә килтереләсәк.\n—Барлыҡ ремонт эштәрен үҙ көсөбөҙ менән атҡарабыҙ. Күреүегеҙсә, был участкала эшләүе еңел түгел. Ике йүнәлештә лә эш барғанлыҡтан, бөтә машиналар ҙа асфальт йәйеп йөрөгән техникалар араһынан үтә. Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеген Илдус Юнысбаев менән Зөфәр Биктимеров тәьмин итеп тора,—ти Рәсүл Мөбәрәк улы.—Асфальт түшәгес машинистары Азат Маликов, Марат Түләков, каток машинистары Риф Әүәлбаев, Fәли Хажин, Нур Таңатаров, Даян Йәнсурин, Йыһанур Ноғомановтар бер-береһен алмаштырып эшләй. Юлсылар Фәнил Азаматов, Айрат Сәғәҙәтов, Әҡсән Яманғолов, Ринат Әминовтарҙың ҡулынан көрәк төшмәй.\nҠар ныҡлы ятмаҫтан алда идаралыҡ эшселәре трассаның билдәләнгән урынына капиталь ремонт уҙғарып бөтөргә тырыша.\nҺүрәттә: Баймаҡ ДРСУ-һы юлсылары.


Мутлашыумы әллә үҙ бурысын үтәмәүме?\nРеспубликала өс йөҙҙән ашыу үҫмер рэп йырҙары башҡарыусы артистар - Джонибой һәм Билли Миллигандың концертына билеттар һатып ала. Ләкин концерттар үткәрелмәй, үҫмерҙәргә билет өсөн аҡса ла ҡайтарылмай\nЫсынбарлыҡта Никита Легостев, ә сәхнәлә үҙен Билли Миллиган тип танытҡан йырсы айырыуса үҫмерҙәр араһында танылыу яулаған. Өфө ҡалаһында ла уны фанаттары түҙемһеҙләнеп көтә. Интернет селтәре аша Өфөлә йырсының концерты үтәсәге тураһында белгәс, билеттар һатып ала. Ләкин концерт көнө тәүҙә бер айға, һуңынан тағы ла билдәһеҙ ваҡытҡа күсерелә.\nБуласаҡ концерт хаҡында үҫмер бәйләнештә сайтынан белә. Билетты үҙен ойоштороусы тип танытҡан кешенән урамда һатып ала. Бәйләнештә,, сайтындағы махсус биттә тамашаға барырға меңдән ашыу кеше теләк белдергән. Билет хаҡы 800 һум. Әлбиттә, аҡса эшләмәүсе үҫмерҙәр өсөн был аҙ аҡса түгел. Концерттың үтмәйәсәген аңлағас, күптәр аҡсаһын кире ҡайтармаҡсы була. Ләкин һуңғы көндәрҙә сайтта яҙылған комментарийҙар уларҙың өмөтөн һүндерә.\n-Ахыры концерт булмаясаҡ. Аҡсаны алдылар ҙа юҡ булдылар. Концерт булмағас, аҡсаһы ҡалырға тейеш тә инде. Интернет селтәре аша түгел, ә кассала алһам яҡшыраҡ булыр ине.\n- Концертты тағы ла күсерҙеләр. Джонибой менән дә шулай иткәйнеләр. Ялҡытты...\nБәйләнештә сайтындағы мәғлүмәттәр буйынса, Билли Миллиган Өфөгә 13 декабрҙә килергә тейеш була. Унан алдараҡ баш ҡалаға Джонибой исемле артист та саҡырыла. Ләкин ике осраҡта ла үҫмерҙәрҙең көтөүҙәре бушҡа була.\nВаҡиғаға аныҡлыҡ индереү өсөн концерҡа билет таратыусы егет менән дә бәйләнешкә индек. Ул тамашаға билеттар аҙ һатылыуы сәбәпле, йырсының Өфөгә килеүҙән баш тартыуын белдерҙе. Ойоштороусының билеттарҙы барыһына ла кире ҡайтарыу мөмкинлеге лә сикле.\nШул уҡ ваҡытта шоу-бизнес менән шөғөлләнеүселәргә көтөлмәгән хәлдәр тураһында оноторға ярпамай. Концерт ваҡыты күсерелгән йәки бөтөнләй үтмәгән осраҡта билет өсөн түләнгән аҡса өс көн эсендә кире хужаһына ҡайтарылырға тейеш.\nРадмир Усаев, продюсерлыҡ үҙәге директоры: «Концерт ойоштороусылар араһында бер көнлөк бизнесмендар ҙа осрай. Улар барыһын да алдан уйлап еткермәй. Һөҙөмтәлә билет өсөн аҡсаны кире ҡайтара алмайҙар».\nҒәҙәти хәлгә әйләнмәһә лә, концерт ваҡытын күсереү осраҡтары булып тора. Ләкин тамашасылар был хаҡта алдан иҫкәртелергә тейеш. Был талап закон буйынса ла ҡаралған.


Ҡыҙым – серҙәшем...\n30 Апрель 2019, 14:40\nТаныш бер ҡатын: «Ҡыҙыма күрем тураһында нисек аңлатайым икән? Һүҙҙе нимәнән башларға белмәйем...» – тип кәңәш һорағас, аптырап ҡалдым. Ҡыҙҙарыма был турала нисек әйттем һуң әле, тип иҫкә төшөрөргә тырыштым. Өлкәне менән үҙем һөйләшкәнде асыҡ иҫләйем, ә нисек, нимәнән башланым, хәтерләй алманым. Ә икенсе ҡыҙыма аңлатып тороу кәрәкмәне, апаһы аша белгәйне инде.\nНиңәлер был тема элегерәк ябыҡ булды. Әсәйҙәр ҡыҙҙары менән ошо хаҡта һөйләшергә уңайһыҙлана торғайнымы шул... Тарихҡа күҙ һалһаҡ та, ҡатын-ҡыҙҙарҙың был сетерекле хәлдән нисек сыҡҡанын, күрем ваҡытында нимәләр ҡулланғанын һүрәтләгән бер генә яҙма ла юҡ, тиһәң була. Ә бит дөрөҫ мәғлүмәт етешмәү арҡаһында ҡыҙ балалар күпме ҡыйын хәлдә ҡалырға мөмкин! Бер нисә миҫал килтерәйек:\nӘнисә: «Күремдең яҡынса нимә икәнен белә инем, әммә миңә ҡағылыр тип һис уйламаным. Беренсе тапҡыр ҡан күргәс, ҡотом осто. Әсәйемә әйтергә, әрләп ташлар, тип икеләтә ҡурҡтым, шуға ла был турала иң тәүҙә өләсәйемә белдерҙем...»\nМәрйәм: «Әсәйем менән был темаға бер тапҡыр ҙа һөйләшкәнебеҙ булманы. Тәүге күрем лагерҙа ятҡанда башланды. Ҡан таптары күреп, шул тиклем ҡурҡтым. Карауатыма яңынан барып яттым да буҫығып илай башланым. Үләм икән, тип уйланым. Ҡыҙҙар кәйефемдең ҡапыл боҙолоуының сәбәбен белә алмай аптырап бөттө. Өлкәнерәк ҡыҙыҡай эштең нимәлә икәнен төшөнгәс, бөтә ҡыҙҙар менән дә була торған хәл икәнен, ҡурҡырға кәрәкмәгәнлеген матур итеп аңлатты...»\nБындай миҫалдарҙы әллә күпме килтерергә мөмкин. Аллаға шөкөр, заманалар хәҙер үҙгәрҙе, интернетта мәғлүмәт тә, китаптар ҙа, тейешле әйберҙәр ҙә һатыуҙа етерлек, тик ҡыҙ балаларҙың ниндәйҙер өлөшө ошо сетерекле ваҡытҡа әҙер булмай сыға. Мәғлүмәтле заманда әсәйҙәр ҙур бер проблеманан: ҡыҙына күрем тураһында аңлатыуҙан ҡотолдо кеүек. Ысынлап та, үҙең һөйләп ултырғансы, кәрәкле мәҡәләне йә видеоны ғына асып, үҙенә танышырға ҡушыу күпкә еңел түгелме һуң? Был хаҡта замана әсәйҙәре нимә уйлай икән?\nЛәйлә: «Ҡыҙыма 11 йәш тулғас, үҙем һөйләнем. Ҡурҡмаҫҡа, иң тәүҙә миңә әйтергә йә, яҡында магазин һәм кеҫәһендә аҡсаһы булһа, прокладка һатып алырға кәрәклеген аңлаттым. Был дөрөҫтөр, тип уйлайым, ситтән ниндәй мәғлүмәт алырын белеп булмай бит. Аҙаҡ ул күрем килеүҙе тәбиғи хәл тип ҡабул итте. Миңә нисек әйтергә белмәй, аптыранып йөрөмәне».\nНәзифә: «Әсәй кеше ҡыҙына үҙе аңлатырға тейеш, тигән фекерҙәмен. Быға бигерәк тә үҙемдең, әхирәттәрем миҫалында инандым. Баламдың нимә эшләргә белмәй, әсәһенә әйтергә ҡурҡып йөрөүен теләмәйем. Унан, үҙең һөйләһәң, арала ышаныс арта, аҙаҡ та килеп тыуған мәсьәләләрҙе һинең менән уртаҡлашыуҙан, кәңәш һорауҙан ҡурҡмаясаҡ, тартынмаясаҡ».\nЫсынлап та, әсәй менән ҡыҙ араһындағы йылы мөнәсәбәт, ышаныс, яҡынлыҡ ошондай мәсьәләләрҙе бергә хәл итеүҙән башлана түгелме?\nБыл турала психолог кәңәшенә лә ҡолаҡ һалайыҡ.\nӘлфиә Байрамғолова, клиник психолог, арт-терапия белгесе: «Хәҙерге балалар физик яҡтан иртә өлгөрә. Элек күрем 12-13 йәштә килһә, хәҙер 10-11 йәш тулғас күҙәтелә. Ҡайһы бер ҡыҙҙарҙың 9 йәштә лә башланып ҡуя. Ул ваҡытта бала бигерәк бәләкәй бит әле. Ҡан күреп ҡурҡмаһын, күңел йәрәхәте алмаһын өсөн, ҡыҙы менән мотлаҡ әсәй кеше үҙе һөйләшергә тейеш. Әсәйҙе уҡытыусы ла, башҡа берәйһе лә алыштыра алмай. Әлбиттә, элек, ғаиләлә 8-9-ар бала үҫкәндә еңелерәк булған. Ҡыҙҙарға еңгәйҙәре йә апайҙары аңлатҡан. Күп әсәйҙәр бөгөн дә ҡыҙҙары менән ул темаға һөйләшә алмай, араларында ниндәйҙер кәртә тора. Шуға күрә мәктәптәрҙә лә ошо темаға медицина хеҙмәткәрҙәре ҡатнашлығында таҙалыҡ, гигиена талаптарына арналған әңгәмәләр үткәрелергә тейеш. Һис кенә лә оялырға кәрәкмәй, күрем килеүҙең тәбиғи хәл икәнен олоһо ла, йәше лә яҡшы аңларға тейеш».\nНисек кенә әйләндереп-тулғандырһаң да, күрем хаҡында ҡыҙы менән әсәй кеше үҙе һөйләшергә, алдан уҡ иҫкәртеп ҡуйырға бурыслы. Уның ышаныс бағлап торған ҡәҙерле кешеһе һеҙ бит!.. Ҡыҙығыҙҙың кәүҙәһе үҙгәреш кисереп, күреме килде икән, бәпесегеҙ инде ҙурайҙы тигән һүҙ. Тиҙҙән һомғол буйлы, нәҙекәй билле һылыуға әүереләсәк...


Янғын һүндереүселәр - актерҙар ролендә\nВедомство хеҙмәткәрҙәренең балалар өсөн әҙерләгән Яңы йыл тамашалары башланғыс синыф уҡыусылары һәм балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре өсөн тәғәйенләнгән. Спектакль балаларҙы шыршы биҙәгәндә үтәлергә тейешле ҡағиҙәләргә, пиротехника менән һаҡ эш итергә өйрәтә.\nҠотҡарыусылар кескәйҙәргә әкиәт аша хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен аңлата. Тамаша барышында балаларға төрлө һорауҙар бирелә, аңлатыу эштәре алып барыла. Сценарий буйынса бында тик төлкө генә юҡ. Бер кемде лә тыңламай урманда петардалар яндырыусы хәйләкәр хайуан үҙе лә һиҙмәҫтән янғын сығара.\nЕлена Апполонова, Өфөнөң янғындан һаҡланыу идаралығы пропаганда үҙәгенең әйҙәүсе методисы: «Уйын формаһында балалар хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен яҡшыраҡ үҙләштерә, иҫтәрендә лә ҡала. Бынан тыш, әкиәттән улар ғәҙәттән тыш хәл килеп тыуғанда ниндәй телефон һандарын йыйырға, үҙҙәрен нисек тоторға кәрәклеген дә белә».\nЯнғын һүндереүселәр бындай тамашаларҙы йыл һайын уҙғара. Ҡотҡарыусыларҙы актерлыҡ оҫталығына режиссерҙар өйрәткән. Кескәйҙәр ҙә тамашаны ҡыҙыҡһынып ҡараны. Әкиәт геройҙарына тыңлауһыҙ төлкөнө уттан сығарырға ярҙам итте.\nТамашаға Өфөнөң һәр мәктәбенән башланғыс синыф уҡыусылары саҡырыла. Һәр спектаклгә йөҙҙҙән ашыу бала йыйыла.\nХәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен шыршы биҙәгәндә генә түгел, урамда боҙ ҡаласыҡтарҙа уйнағанда ла оноторға ярамай. Ҡышҡыһын кескәйҙәр тауҙан шыуырға ярата. Бында, әлбиттә, сиратты боҙмай ғына, хәүефһеҙлек ҡағиҙәләрен үтәп кенә төшөргә кәңәш ителә. Сөнки ошо ябай иҫкәртеүҙәрҙе инҡар итеү йыш ҡына күңелһеҙ тамамлана.


07 сентября 2018 — 16:05 ГТРК «Башкортостан»\nБөгөн матбуғат конференцияһында төбәктең үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев шулай тип белдерҙе. 9 сентябрҙә Рәсәйҙең 40-лап төбәгендә һайлауҙар үтәсәк. Иртәгә бюллетендәрҙе һанау комплекстарын тағы ла бер һынап, йәкшәмбе көнөнә әҙерләп ҡуясаҡтар. Һайлау барышын күҙәтеүселәр исемлеге билдәле, улар участкаларға тапшырылған. Теркәлгән һайлау участкаһында һайлай алмаусы граждандар әлегә ғариза яҙып, башҡа участкаларҙа һайлай алыу мөмкинлеге менән ҡуллана ала.


Кредит бирмәйҙәр! » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Кредит бирмәйҙәр!\n26.06.2012 Кредит бирмәйҙәр!\nБанк өсөн кредит биреү килемле булһа ла, еңелдән түгел. Сөнки был оҙайлы ваҡытҡа бирелгән финанс ресурстары менән бәйле. Шунлыҡтан банк хеҙмәткәрҙәре кредит алырға теләк белдергән кешенең документтарын ентекле тикшереп, тупланған мәғлүмәтте анализлауға ҙур иғтибар бүлә. Тик был ғына үтескә аҡса алырға теләүсенең ышаныслы булыуын күрһәтеүсе факт була алмай шул. Шуға хәҙер кредит биреүсе ойошмалар күберәк мәғлүмәт туплау өсөн граждандың кредит тарихын да өйрәнә. Быға тиклем алған кредитын ваҡытында түләп барған кеше артабан да банкылар алдындағы бурысына етди ҡарар, тигән өмөт бар.\nКредит тарихында килтерелгән факттар заемсыға бурысҡа аҡса биреү-бирмәүҙе хәл итеүҙә ҙур роль уйнай. Тик әллә нисәмә йылдар дауамында, бер нисә тапҡыр бәләкәй суммала кредиттар алған кешеләрҙең үҙенең кредит тарихын белмәүе, иҫләмәүе лә ихтимал. Бынан тыш, кредит тарихын яҡшыртыу, унын менән идара итеү мөмкинлеге лә күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уята.\nНимә ул кредит тарихы?\nБыл тарих өс өлөштән тора һәм бурысҡа аҡса алған кешенең аҡсаны кире ҡайтарыу процесында быға тиклем үҙен нисек тотоуын аныҡ күрһәтә.\nБеренсе өлөштө кредит тарихының тышҡы яғы тип атарға булыр ине. Ул заемсының исем-шәрифен, эшләү урынын, шәхесен раҫлаусы документтарҙағы мәғлүмәттәрҙе күрһәтә.\nИкенсе өлөш – төп өлөш. Унда заемсының күпме кредит алыуы, ҡасан һәм ниндәй проценттар менән түләүе яҙыла.\nӨсөнсө өлөш кредит тарихының йәшерен мәғлүмәттәрен туплай. Тап шул өлөштә потенциаль заемсыға быға тиклем кредит биргән ойошма хаҡында ла мәғлүмәт күрһәтелә. Һөҙөмтәлә яңы ойошма заемсыға быға тиклем кредит биргән банкылар менән бәйләнешкә инеп, өҫтәмә мәғлүмәттәр һорай ала. Банкыларҙың күбеһенең хәүефһеҙлек хеҙмәте бар, улар потенциаль клиенттары тураһында мәғлүмәтте үҙҙәре лә туплай.\nКредит тарихы махсус бюроға заемсы рәсми рәүештә ризалыҡ биргән осраҡта ғына тапшырыла. Ҡағиҙә булараҡ, кредит тарихын башҡаларға ла күрһәтергә ризалыҡ биреү тураһында кредит ойошмаһы менән заемсы араһында төҙөлгән килешеүҙә телгә алына. Кредит тарихы бюрола 15 йыл һаҡлана, был ваҡыттан һун документтарҙы юҡ итәләр.\nҮҙенең тарихын белергә теләгән граждан йылына бер тапҡыр бюроға мәғлүмәт алыу өсөн бушлай мөрәжәғәт итә ала. Мәғлүмәтте ҡабаттан алырға теләһәң, хеҙмәт өсөн аҡса түләргә тура киләсәк. Әлеге ваҡытта был эштең хаҡы беҙҙә 250 – 600 һум тәшкил итә.\nКредит тарихтары бюроһы − юридик шәхес булып теркәлгән коммерция ойошмаһы. Ул кредит тарихтарын формалаштырыу, һаҡлау, анализлау буйынса хеҙмәттәр күрһәтә. Кредит тарихтары бюроһының дәүләт реестры бар. Шул реестрға ингән бюроларҙың ғына граждандарҙың тарихтарын тупларға, анализларға хоҡуғы бар. Уларҙан алынған мәғлүмәттәргә генә ышанырға мөмкин, тип билдәләргә лә була. Бөгөн Рәсәйҙең төрлө мөйөштәрендә урынлашҡан 33 бюрола 37 миллион граждан тураһында 65 миллион яҙма тупланған. Һәр кем шуны белергә тейеш: ҡасан да булһа кредит алғанһың һәм уны түләү ваҡытында килешеүҙе боҙоуҙарға юл ҡуйғанһың икән, аҙаҡ үкенергә тура килеүе ихтимал.\nКредит тарихтары бюроһының эшмәкәрлеген Рәсәйҙең финанс баҙарҙары буйынса федераль хеҙмәт тикшерә.\nКредит тарихтарының Үҙәк каталогы ла бар. Ул Рәсәй Федерацияһының Үҙәк банкыһы ҡарамағында эшләй.\nКредит тарихын нисек ҡулға төшөрөргә?\nБурысҡа аҡса бирергә йыйынған банк ҡына түгел, граждандар үҙҙәре лә кредит тарихтарын бюронан алыу мөмкинлегенә эйә. Мәғлүмәт алыуҙың бер нисә юлы бар.\nКредит тарихын Рәсәй банкыһының сайты аша алырға мөмкин. Бының өсөн махсус кодты белергә кәрәк, код кредит биргән ваҡытта банк тарафынан хәбәр ителә. Код булмаған осраҡта кредит биргән ойошма аша ла тарихты һорап алырға була. Шулай уҡ паролде һәр граждан махсус рәүештә кредит ойошмаһына барып, яңынан билдәләй ала. Үҙ тарихын белергә теләүселәр өсөн әллә ни проблема юҡ, был эш әллә ҡасандан яйға һалынған һәм тотҡарлыҡтар күҙәтелмәй. Дөрөҫөн генә әйткәндә, граждандар үҙҙәренең тарихын өйрәнергә әллә ни ҙур теләк тә белдермәй. Был мәғлүмәттәр потенциаль заемсы менән эшләгән банкыларҙы ғына ҡыҙыҡһындыра.\nГраждандар үҙҙәре һорап алып өйрәнгән кредит тарихтары менән хәл аңлашылды − был йүнәлеш популяр түгел. Ә банкылар граждандарҙың был тарихын әүҙем өйрәнеүен дауам итә.\nҠағиҙә булараҡ, банк хеҙмәткәрҙәре граждандарға ни өсөн кредит биреүҙән баш тартыуын анлатып тормай. Шулай ҙа, аҡса ала алмауығыҙҙың сәбәбе тарихҡа бәйле тип һанайһығыҙ икән, банк хеҙмәткәрҙәренә ышаныслы клиент икәнлегегеҙҙе раҫларға тырышып ҡарауҙан ҡурҡмағыҙ.\nКредит тарихы банкылар тапшырған мәғлүмәттәр нигеҙендә формалаша. Ә бит техник проблемалар йәки башҡа аңлашылмаусанлыҡтар арҡаһында мәғлүмәттәрҙе еткергән ваҡытта төрлө етешһеҙлектәр ҙә килеп сығыуы ихтимал. Мәҫәлән, ҡайсаҡ граждан айлыҡ түләүҙе ваҡытында биреп барһа ла, ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында сумманы бер нисә һумға ғына еткереп түләмәй. Ә үҙе был хаҡта белмәй йөрөй бирә. Һөҙөмтәлә шул бер нисә генә һум штраф арҡаһында ҙур ғына суммаға әйләнә, бурыс булып эйәреп йөрөй. Бәләкәй генә проблема арҡаһында заемсының кредит тарихы боҙола һәм был хәлдең киләсәктә кредит алырға теләгәндә насар йоғонто яһауы ихтимал. Шулай уҡ һеҙ поручитель булып теркәлгән кредиттарҙың ваҡытында түләнмәүе лә бәкәлгә һуғыуы бар.\nОшондайыраҡ проблемалар арҡаһында кредит бирелмәһә, элек аҡса алған банкыға барып, бурысығыҙҙы тулыһынса ҡаплауығыҙ тураһында белешмә алығыҙ. Улар, үҙ сиратында, яңы мәғлүмәтте Кредит тарихтары бюроһына ебәрәсәк. Был эш ике аҙна эсендә башҡарылырға тейеш. Ошонан һуң кредит һорап банкыға ҡайтанан мөрәжәғәт итергә нигеҙ бар.\nКредит тарихы − етди документ. Шуға ла һәр бурысты ваҡытында ҡайтарып биреүҙән дә яҡшырағы юҡ. Иң мөһиме – түләп бөткәс тә, банк хеҙмәткәрҙәренән бурысығыҙҙы тулыһынса ҡаплау-ҡапламау тураһында үҙегеҙ барып белешегеҙ. Биреп бөтөрөлмәгән 5 – 6 һум ғына бурыстың да әллә күпмегә артыу ғына түгел, киләсәктә проблемалар тыуҙырыуы ихтимал.


Мәнәгәҙ — Башҡорт Википедияһы\n56°05′31″ с. ш. 56°02′07″ в. д.HGЯO\n80 208 837 003\n80 608 437 111\nМәнәгәҙ (рус. Манагазово) — Башҡортостандың Балтас районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 87 кеше. Почта индексы — 452986, ОКАТО коды — 80208837003.\nАуылға нигеҙҙе яҡынса XVIII тирәһендә үҙ ерҙәрендә Ҡыр Танып ырыуы (Ҡара Табын ҡәбилһе) башҡорттары һалған.\nАуылға XVIII быуат тирәһендә Ҡыр Танып ырыуы (Ҡара Табын ҡәбиләһе) башҡорттары нигеҙ һалған. Райондың иң боронғо башҡорт ауылдарының береһе, унда бик күп ерҙәргә хужа булған аҫаба башҡорттар йәшәгән. 1917 йылғы Октябрь революцияһына тиклем ауыл халҡы өйәҙҙең иң бай кешеләре рәтендә була, һуңыраҡ күптәр ауылдан һөрөлә, мөлкәте тартып алына.\n1795 йылда бында 6 хужалыҡта 48 башҡорт иҫәпләнә. 1816 йылда ауылда 98 кеше (13 йорт) йәшәй, 1834—165, 1859 йылда — 227 кеше (36 йорт), 1906 йылда — 344 (54 йорт), 1920 йылда — 391 кеше (77 йорт)..\n1846 йылда 165 кешенең һәр береһенә 7,6 бот иген (бөтәһе 1256 бот) сәселә.\nАуыл халҡы йылҡы, һыйыр, һарыҡ (115), кәзә (75) тотҡан, умартасылыҡ (22 умарта), солоҡсолоҡ (65 солоҡ) менән шөғөлләнгән.\n1906 йылда ауылда тимерлек һәм мәсет булған.\n«Мәнәгәз», «Мәнәгәҙ» йылғаһы исеменең мәғәнәһе ( мәнә+«гәҙ»- боронғо төрки, башҡорт телендәге үгеҙ, гәҙе, гәзе, ғазы- речка) .«Ман»- боронғо «тау» тигән һүҙ.\n2010 йыл 14 октябрь 87 48 39 55,2 44,8\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Тушҡыр): 4 км\nФәйрушин Дамир Зөфәр улы (1947) — совет сәнәғәт эшмәкәре.\nСабанов Валерий Александрович, Председатель правления Некоммерческого партнерства "Центр специальных программ безопасности и реабилитации ветеранов подразделений специального назначения «Касатка СН»\n↑ 2,0 2,1 А.Асфандияров. История сел и деревень Башкортостан и сопредельных территорий\n↑ [ http://confsgz.ru/pdf/%D0%91%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20%D0%93.%D0%A5.%C2%A0%D0%91%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B8%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F%20%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F.pdf Г.Бухарова.Башкирская географическая терминология ]\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мәнәгәҙ&oldid=1141445 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 11:38 8 июнь 2022 үҙгәртелгән.


Бөгөн,йәғни 23 апрель көнө бөтә донъя Халыҡ-ара китап һәм авторлыҡ хоҡуғын һаҡлау көнө билдәләнә. Мәғлүм булыуынса, был дата мәғрифәтте, донъя халыҡтары әҙәбиәтен һәм мәҙәниәтен уларың традицияларын һаҡлау һәм үҫтереү маҡсатында, 1996 йылдан билдәләнә. Китаптар беҙгә белем биреп кенә ҡалмай, рухи, әхлаҡи һәм ижади яҡтан үҫтерә, күп төрлө мәғлүмәт алыу мөмкинлектәрен дә аса.\nБашҡорт халҡында ла борон - борондан белем алыу, мәғлүмәтле булыу юғары баһаланған. Быуындан - быуынға китаптарға бәйле әйтем һәм мәҡәлдәр, тапҡыр, аҡыллы һүҙҙәр бөгөнгәсә киң ҡулланылып килгән.\nБыл көндә, ғәҙәттә төрлө илдәрҙә китап күргәҙмәләре, белем һәм мәҙәни усаҡтарында төрлө саралар, әҙәби уҡыуҙар үткәрелә. Быйылғы эпидемия ваҡытында улар онлайн алып барыла. Ошо йоланы дауам итеп, уҡыусыларыбыҙ өсөн бер нисә һорау биреп үтмәксебеҙ. Һорауҙарға яуаптарҙы социаль селтәрҙәрҙәге төркөмдәребеҙгә инеп ("Вконтакте", "Инстаграм" һәм "Фейсбук") бирә алаһығыҙ.


240 миллиард үҙ хужаларын көтә\nКүршем ишеккә шылтыратты һәм тулҡынланып үҙ яңылыҡтары менән уртаҡлаша башланы:\n- Беҙҙең йортто икенсе йорт идаралығына тапшырырға йыйыналар! Тимәк, тағы беҙгә капиталь ремонт булмаясаҡ! Бына 32 йыл буйына, йорт төҙөлгәндән алып торбаларҙы алыштырғандары юҡ бит инде!\nҠайһы йорт идаралығына һәм ни өсөн тапшырыуҙары хаҡында күршем башҡа бер ни ҙә әйтмәне, белмәй ҙә ине, күрәһең, ә беҙҙең торлаҡ-эксплуатация идаралығы беҙҙең ихатала ғына урынлашҡан бит.\nОшо йорт идаралығына, уның начальнигы Ҡасим Тимашев менән һөйләшергә юлландым. Хәл күршем һүрәтләгәнсә үк түгел икән. Бер кем дә беҙҙең йортто икенсе торлаҡ-эксплуатация идаралығына тапшырырға йыйынмай. Ләкин: торлаҡ милекселәре ширҡәтенә айырылып сығырға тәҡдим итәләр. Һәм үҙ иҫәбеңде асырға. Ә һуңынан шул уҡ торлаҡ-эксплуатация идаралығы менән хеҙмәтләндереүгә килешеү төҙөргә. Ни өсөн? Һуңынан Торлаҡ- коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фондынан төбәктәргә ебәрелгән аҡсаны алыу мөмкинлеге барлыҡҡа килһен өсөн. Һәм йортобоҙ нисә тиҫтә йыл инде көткән әлеге лә баяғы капиталь ремонтты тиҙерәк эшләтеү өсөн.\nАсылына төшөнөү өсөн баштан башлайыҡ. Рәсәй Президенты Владимир Путин үҙенең Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһендә, илебеҙ территорияһында бик күп булған иҫке һәм авария хәлендәге йорттар менән күптән шөғөлләнергә ваҡыт, тип белдергәйне.\n2007 йылдың июлендә дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Думаһы тарафынан "Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды тураһында" закон ҡабул ителгәйне. Уның инициаторы РФ Хөкүмәте Рәйесенең беренсе урынбаҫары Дмитрий Медведев булды.\nФонд 2007 йылдың 21 июлендә ҡабул ителгән закон нигеҙендә булдырыла. Уға ЮКОС-тың бурыстарын түләүҙән алынған 240 миллиард һум аҡса күсерелә. Был аҡсаға дәғүә итеү өсөн төбәктәргә һәм муниципалитеттарға ун ике ҡәтғи шартты үтәү етә. Айырым алғанда, муниципалитеттарҙа хәҙерге муниципаль унитар предприятиелар урынын яуларға тейешле коммуналь коммерция предприятиелары әүҙем төҙөлөргә тейеш. 2009 йыл башына уларҙың өлөшө - 25 процент, ә 2011 йылға 80 процент тәшкил итергә тейеш.\nТөбәктәр шулай уҡ торлаҡ милекселәре ширҡәте төҙөүгә булышлыҡ итергә тейеш. Ширҡәттәр төҙөлгән күп фатирлы йорттар өлөшө 2009 йылға - биш процент, 2010 йылға - 10, 2011 йылға 20 процент тәшкил итергә тейеш. Законда шулай уҡ, торлаҡты капиталь ремонтлауға сығымдарҙың биш процентын граждандар финансларға тейеш, тип ҡаралған.\nӘммә төбәк вәкилдәре бындай шарттарҙы сиктән тыш ҡаты тип иҫәпләй. Шуның менән бәйле октябрҙә үк Рәсәйҙең 67 ҡалаһы муниципалитеты Дәүләт Думаһына хәлде үҙгәртергә талап итеп мөрәжәғәт итте. Дәүләт Думаһы төҙәтмәләрҙе яҙғы сессияла ҡараясаҡ.\nЭлекке төбәктәрҙе үҫтереү министры Владимир Яковлев ваҡытында был законды тормошҡа ашырыу эше илке-һалҡы ғына алып барылды. Яңы министр Дмитрий Козак ең һыҙғанып эшкә тотондо. Ике аҙна элек ул субъекттар һәм муниципалитеттар вәкилдәре менән "Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыуға булышлыҡ итеү фонды тураһында" Федераль законды тормошҡа ашырыу мәсьәләләре буйынса Бөтә Рәсәй кәңәшмәһе үткәрҙе.\nКәңәшмәне асып, министр, 2008 йылдың 1 ғинуарынан уҡ фонд та, урындарҙағы төбәк һәм муниципаль властар ҙа законды тормошҡа ашырыуға тотонһондар өсөн барыһын да эшләргә кәрәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.\nРФ Төбәктәрҙе үҫтереү министрлығы башлығы федерация субъекттарынан фонд тураһында законға 70-тән ашыу яуап килеүе хаҡында телгә алды. Бөтә тәҡдимдәр һәм иҫкәрмәләр ентекле ҡаралды. Һәм министр Рф территорияһында бер ерҙә лә законды тормошҡа ашырыу менән бәйле артыҡ ҙур проблемалар булмауын билдәләп үтте.\nУл, закондың һуңғы маҡсаты булып торлаҡ-коммуналь секторҙа иҡтисади механизмдарға киң, радикаль реформа үткәреү тора, был, үҙ сиратында, торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа шәхси инвестициялар йәлеп итеү әүҙемлегенә туранан-тура бәйле, тип аңлатып үтте. Министр, фонд средстволары Рәсәйҙәге иҫке һәм авария хәлендәге торлаҡ проблемаларын барыһын да хәл итә алмай, шуға күрә дәүләт аҡсаһы законға ярашлы һәм иң актуаль, көнүҙәк проблемаларҙы хәл итеүгә генә бүленәсәк, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды.\nРФ Президенты төбәктәрҙә эштәр нисек барыуы - ҡайһы төбәктәр торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалаштырыу программаһында ҡатнашыуы, күпме күләмдә аҡса бүленеүе, күпме кешеләр солғап алыныуы тураһында уға хәбәр итеүҙәрен үтенде. Козак, бындай йомғаҡ яһау ай һайын үткәреләсәк, тип белдерҙе.\nМинистрҙар хәл итә һәм талап итә. Ә беҙ тәжрибә яһау объекты булып ҡалабыҙ. Юҡ, мин законды дөрөҫ түгел, тип әйтмәйем. Ә беҙҙә бөтә ҡарарҙар еренә еткереп уйламайынса ҡабул ителә, тип әйтергә теләйем.\n- Бына миндә бөтә кәрәкле ҡағыҙҙар әҙерләнгән дә инде, - тине миңә йорт идаралығы начальнигы. - Ризалашырға һәм торлаҡ милекселәре ширҡәтенә бүленергә кәрәк. Барыбер бөтәбеҙ ҙә унда буласаҡбыҙ. Һеҙ тик беренсе ҡарлуғас булдығыҙ. Хәҙер бөтә ерҙә лә "Путин" аҡсаһын алыу өсөн торлаҡ-коммуналь ширҡәттәре ойоштороласаҡ. Фондтан аласаҡһығыҙ. Өҫтәп үҙегеҙ йыясаҡһығыҙ әле. Ике йыл эсендә капиталь ремонтҡа аҡса тупларһығыҙ!\nӘгәр график буйынса беҙҙә былай ҙа ике йылдан һуң капиталь ремонт планлаштырылғас, иҫке торбалары менән беҙҙең йортҡа торлаҡ милекселәре ширҡәтенә бүленеүҙән берәй фәтеүә бармы икән? Һорау асыҡ көйөнсә ҡала.