Башҡорт аҫалы балаҫы » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nИғтибар: яңы рубрика! Бында маһир оҫталарыбыҙ һәм уларҙың эштәре хаҡында һөйләйәсәкбеҙ.\n...Төрлө геометрик фигуралар менән биҙәп, йөндән һуғылған балаҫтарҙы мин тәү башлап Дәүләкән районы Боранғол ауылында бынан ҡырҡ йыл әүәл – 1977 йылда күрҙем. Өфөләге 1-се мәктәп-интернатта бергә уҡыған дуҫ ҡыҙым Рәмилә Ҡорбанғәлиева мине үҙҙәренә 1 Май байрамына ҡунаҡҡа алып ҡайтты. Дим туғайҙары, Асылыкүл, Шарламалы Боранғол тауҙары менән бергә мине был төбәккә ғүмерлеккә мөкиббән ғашиҡ иткән ғәжәйеп асышым – аҫалы балаҫтар булды. Рәмиләнең ҡарт нәнәйе уларҙы һәр балаһына, оноғына арнап үҙе һуҡҡан. Аллы-гөллө балаҫтар ҡупшы итеп таҫланып һике башында түшәмгә хәтле өйөлөп тора. Мин уларҙы күҙем менән генә, йәшереп кенә һананым. Егерме өс балаҫтан торған ҡатлы-ҡатлы был хазина миңә хандарҙың, батшаларҙың байлығынан да артыҡ күренде...\n...Егәрле башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары бер төбәктә дебет шәл бәйләй, икенсе яҡта кейеҙ баҫа, ә ҡайһы бер урында балаҫ һуға. Балаҫ һуғыу – башҡорт халҡының борондан килгән һөнәрҙәренең береһе. Һарыҡ йөнө, кәзә мамығы һәм ҡылы, дөйә йөнө, ат ҡойроғо, шулай уҡ киндер менән кесерткән – еп итеп эшкәртерлек һәр төрлө тәбиғи материал ҡулланылған. Иләнгән ептәр ябай ғына һуғыу станогы ярҙамында аҫалы балаҫ, буй балаҫ, сепрәк балаҫ, турпыша, көйөҙ, септә, япма, сергетыш булып йорт ҡаралтыһына әйләнгән. Ҡулдан һуғылған йөн балаҫтарҙың иң затлыһы һәм ҡатмарлыһы – аҫалы балаҫ борон-борондан матурлыҡ һәм байлыҡ, уңғанлыҡ һәм мәҙәнилек күрһәткесе...\nБР һәм РФ Журналистар һәм Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nМәҡәләнең тулы вариантын журналдың 7-се (2018) һанында уҡығыҙ.\nТеги: Ҡулыңдан һөйөн Милли биҙәк


Өфөлә парк һәм скверҙар асылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 мая 2020 — 18:26 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостан халҡы яйлап үҙизоляциянан сыға башланы. Өфөлә парк һәм скверҙар асылды, ҡайһы бер магазиндар эш башланы. 12 майҙан эшкә сыҡҡан ата-әсәләрҙең балалары өсөн балалар баҡсаларында дежур төркөмдәр асылды. Бының өсөн ғариза менән мәғариф бүлегенә йә иһә баҡсаның етәксеһенә мөрәжәғәт итеү ҙә етә. Тик баланың сәләмәт булыуы хаҡында белешмә талап ителә.Быға тиклем бөҙрәханаларға, оптика салондарына асылырға рөхсәт ителгәйне. Аҙна башынан айрым инеү урыны булған магазиндар ҙа эш башланы.


Башҡортостан йәштәр берләшмәһенең 90 йыллығын билдәләнеләр // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан йәштәр берләшмәһенең 90 йыллығын билдәләнеләр\n16:08, 1 ноября 2010 Сәйәсәт\nКонгресс-холда Башҡортостан йәштәр йәмәғәт ойошмалары төҙөлөүгә 90 йыл тулыуға арналған тантаналы кисә-концерт үтте. Ысынында иһә йәштәр хәрәкәте ветерандары был байрамды Башҡортостан комсомолының тыуған көнө тип атай. Һәм был бик принципиаль, сөнки ВЛКСМ илдә иң ҡеүәтле, иң күп һанлы һәм иң йоғонтоло йәштәр ойошмаһы булды. Бындай ойошма башҡа бер ҡасан да, донъяның бер илендә лә булмағандыр, моғайын.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостанда республика комсомол ойошмаһының тыуған көнө итеп рәсми рәүештә 1920 йылдың 18 октябре иҫәпләнә, ул көндө РКСМ-дың беренсе Бөтә Башҡортостан съезы үткәрелә.\nЮбилейға арналған тантаналы сараны БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев асты. Ул республика Президенты Рөстәм Хәмитовтың комсомол ветерандарына ҡотлауын уҡып ишеттерҙе. Һуңынан тантаналы рәүештә комсомолдың Башҡортостан өлкә комитеты байраҡтары индерелде.\nТәбрикләү телмәре менән ВЛКСМ-дың Башҡортостан өлкә комитетының 1985-1987 йылдарҙағы беренсе секретары, ә хәҙер «Рәсәй тимер юлдары» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең вице-президенты Сергей Епифанцев сығыш яһаны. Сергей Николаевич Башҡортостан комсомолы ветерандарына ВЛКСМ Үҙәк Комитетының беренсе секретарҙары Евгений Тяжельниковтан, Борис Пастуховтан, Виктор Мишиндан ихлас ҡотлау һүҙҙәре тапшырҙы.\nҺуңынан 60-сы, 70-се, 80-се йылдар комсомол лидерҙарының һәм хәҙерге республика йәштәр берләшмәләре лидерҙарының исемдәрен атап сыҡтылар. Бөгөн Башҡортостанда 70 йәштәр берләшмәһе теркәлгән, уларҙа 200 меңдән ашыу кеше иҫәптә тора. Сағыштырыу өсөн: совет заманында республика комсомол ойошмаһында ярты миллиондан ашыу кеше иҫәпләнгән.\nКомсомол реаль һәм ҡеүәтле лидерҙар әҙерләү мәктәбе булып торған. Конгресс-холда тантаналы кисәлә комсомол ветерандары, ә хәҙер республиканың күп министрлыҡтары һәм ведомстволары етәкселәре, шул иҫәптән БР Президенты ҡарамағындағы Дәүләт советнигы Сергей Лаврентьев, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Зөһрә Рәхмәтуллина ҡатнашты. Ҡунаҡтар араһында төрлө йылдарҙа комсомолдың Башҡортостан өлкә комитетын етәкләгән Юрий Маслобоев, Наил Бәхтизин, Рафаэль Сафуанов, Өфөнөң һәм республиканың район һәм ҡала комсомол ойошмалары, сәнәғәт предприятиелары комсомол ойошмалары вәкилдәре, сәнәғәт предприятиелары етәкселәре, хәрбиҙәр, фән һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре булды.\nТантаналы өлөштән һуң бейеү коллективтары, профессиональ йырсылар ҡатнашлығында концерт күрһәтелде. Хәҙерге ветерандарҙың комсомол йәшлеге осорондағы иң популяр йырҙар яңғыраны.\nКисә Конгресс-холл фойеһында дауам итте, унда комсомол ветерандары бер-береһе менән аралашты, Башҡортостан комсомолы тарихына арналған, комсомол ветерандарының шәхси архивтарынан эксклюзив фотографиялар ҡуйылған фотокүргәҙмәне ҡараны. Республиканың комсомол хәрәкәте лидерҙары ҡотлауҙар менән сығыш яһаны, данлы юбилей хөрмәтенә тостар әйтте.\nТеги: йәмәғәт ойошмалары, комсомолға 90 йыл


Яңылыҡтар - 27 Июня 2013 - Блог - Персональный сайт\nГлавная » 2013 » Июнь » 27 » Яңылыҡтар\nӨфөлә Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың яҙғы сессияла һуңғы ултырышы үтте. Ағымдағы йылдың көҙөндә парламентарийҙар яңыртылған составта эшләй башлаясаҡ. Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов депутаттарға сифатлы, һөҙөмтәле эшләгәндәре өсөн рәхмәт әйтте.\n— Башҡортостан Республикаһы дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары сифатында һуңғы биш йыл дауамында һөҙөмтәле эшмәкәрлек алып барғанығыҙ өсөн һеҙгә рәхмәт белдерәм, — тине республика етәксеһе, депутаттарға мөрәжәғәт итеп. – Һеҙ ғәҙел эшләнегеҙ. Ауыр осор булыуға ҡарамаҫтан, тыныс, төптән уйлап эш иттегеҙ. Һеҙ биш йыл элек — 2008 йылда һайландығыҙ, ул ваҡытта донъяүи иҡтисади көрсөк башланып, барлыҡ социаль-иҡтисади күрһәткестәр ҡапыл түбәнәйҙе.\nШул уҡ ваҡытта, республика етәксеһе билдәләүенсә, Дәүләт Йыйылышы депутаттары тарафынан ҡабул ителгән закондар, норматив акттар кире процестарҙы кәметергә, иҡтисади хәлде тотороҡландырырға мөмкинселек бирҙе.\n2010 йылда Башҡортостанда башҡарма власть алмашынды. Ул ваҡытта ла республиканың закон сығарыусылары түҙемлелек күрһәтте.\n— Башҡортостан Республикаһы Президенты вазифаһына минең кандидатураны яҡлағанығыҙ, ул саҡта үҙегеҙҙе тыныс, аҡыллы тотҡанығыҙ өсөн рәхмәт. Һөҙөмтәлә власть алмашыныу кеүек ауыр процесс тыныс үтте, — тине Рөстәм Хәмитов.\nБР дүртенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары ярайһы уҡ күп закондар ҡабул итте, тип билдәләне республика Президенты. Уның һүҙҙәренсә, инвестициялар йәлеп итеү буйынса ҡануниәт булдырыу йәһәтенән ҙур эштәр башҡарылды. Һәм был һөҙөмтәләр бирә башланы – беҙҙә ҙур төҙөлөш эштәре башланып тора, улар меңәрләгән кешене эш урындары менән тәьмин итергә мөмкинлек бирәсәк.\n— Беҙҙең республика – иҡтисади йәһәттән үҫешкән, ҡеүәтле төбәк. Рәсәй Федерацияһында лидер булыр өсөн беҙҙә бөтә нәмә бар. Сәнәғәт производствоһы, иҡтисади күрһәткестәр, тулайым төбәк продукты үҫеше буйынса тәүге ун төбәк иҫәбенә инәбеҙ. Әммә конкурентлыҡ мөхитендә йәшәүебеҙҙе оноторға ярамай. 2016-2017 йылдарға республикала тулайым төбәк продукты буйынса күрһәткестәр 1,5 триллион һум кимәленә етергә тейеш.\nБашҡортостан Президенты 8 сентябрҙә Дәүләт Йыйылышына депутаттар һайлау кампанияһында ҡатнашмаясаҡ депутаттарға мөрәжәғәт итте.\n— Сәйәси эшмәкәрлеген дауам итергә теләмәгән кешеләргә биш йыл дауамында лайҡлы эшләгәндәре өсөн рәхмәт әйтәм. Улар йыш ҡына был эшмәкәрлеге өсөн матди ярҙам да, рәхмәт һүҙҙәре лә алманы. Ул ауыр йылдарҙа һеҙ яҡшы, лайыҡлы эшләнегеҙ.\nБР бишенсе саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға депутаттар һайлау кампанияһында ҡатнашырға теләгән депутаттарға Рөстәм Хәмитов уңыштар теләне.\nАйырым рәхмәт һүҙҙәрен республика башлығы БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачевҡа белдерҙе.\nПросмотров: 672 | Добавил: ОО | Рейтинг: 0.0/0


Башҡортостан Башлығы «юл» мобиль ҡушымтаһын еренә еткереп эшләргә ҡушты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n18:26, 14 октября 2019 Йәмғиәт\nБашҡортостан Башлығы «юл» мобиль ҡушымтаһын еренә еткереп эшләргә ҡушты Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров республика юлдарындағы соҡорҙар менән ҡаршы көрәшкә ярҙам итеүгә йүнәлтелгән мобиль ҡушымтаның эшен тәнҡитләне. Был турала ул бөгөн,14 октябрҙә, хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә белдерҙе. Ошо ҡушымта менән эште аҙағына еткерергә кәрәк, тип билдәләне ул.\n«500 мең соҡор ямалған, тиҙәр, ә мобиль ҡушымтаға һалынғандарының һаманғаса бөтәһе лә ямалмаған. Әйҙәгеҙ, бөтә соҡорҙарҙы һан менән билдәләйек... Мин һан менән билдәләгән соҡорҙарҙы ғына отчетҡа ҡабул итермен», – тип белдерҙе Радий Хәбиров.\nУл чиновниктар йәнә ошо мәсьәләгә кире әйләнеп ҡайтһын өсөн кәңәшмә әҙерләргә ҡушты. Бынан алда Радий Хәбиров, «Юл эксперты» ҡушымтаһын тәнҡитләп, «соҡорҙарҙы ремонтлау — иҡтисади бурыс ҡына түгел, ә реаль сәйәси бурыс» тип билдәләгәйне.\n«Юл эксперты» ҡушымтаһы республикала йәшәгән һәр кемгә аныҡ соҡорҙо ремонтлауға ғариза ебәрергә мөмкинлек бирә. Башҡортостан Башлығы фекеренсә, программа еренә еткереп эшләнмәгән.\nТеги: мобиль ҡушымта, соҡорҙарҙы ямау, Радий Хәбиров


Мин уйнармын, һин йырларһың...\n21 Июнь 2019, 16:01\nДонъя тып-тын. Донъя ҡараңғы... Ҡалай бөтә яҡтан ҡыҫып килгән һиллек баҫҡан шау-шыулы был ер өҫтөн!.. Ошондай ауыр тынлыҡ ҡапыл ғына йөрәкте өшөтөп, ҡурҡыныс, ят донъяға оҡшап ҡалған. Ниңә бер тауыш та ишетелмәй, ни эшләп гөрһөндөләр яңғырамай, был саҡлы ла ниндәй дөм ҡараңғылыҡ биләгән? Әллә... әллә ахырызаман етеүе ошо буламы икән?..\nРәмзил бер нисә секунд эсендә буталсыҡ уйҙар кисерергә өлгөрҙө. Ул, имәнес төштән һиҫкәнеп уянған кешеләй, бер ни аңламай, һаман да ҡара томандар араһында сыбаланды. Егет үҙенең ҡайҙа ятыуын айырырға тырышып, тирә-йүнгә баҡмаҡсы булды, әммә күҙ ҡабаҡтары асылмай, әйтерһең, ниҙер баҫҡан, башҡа саҡта сылт-сылт һикереп уйнаған керпектәре, балауыҙ һыланғандай, бер-береһенә йәбешеп уҡмашҡан. Ул ҡуҙғалмаҡсы итте, былай хәрәкәтһеҙ ятырға ярамай, тик ҡымшанырлыҡ та түгел, өҫтөнә ҡурғаш ауырлығындай йөк өйөлгән, әйтерһең.\nЫсынлап та, ҡайҙа һуң ул? Ни эшләп япа-яңғыҙ ҡалған әле? Иптәштәре ниңә һүҙ ҙә өндәшмәй?..\nРәмзилдең башына өҙөк-өҙөк аң йүгерә башланы. Ҡолағына, бына әле генә һымаҡ, тауыштар килеп бәрелде.\n– Алға! Алға!.. Траншеяларҙан бәреп сығарырға!..\nКемдәрҙер ҡысҡыра, кемдәрҙер өҙгөләнә: “Аһ!..”\nҠапыл шартлау... Шунан ары Рәмзил бер ни ишетмәне: әле генә бар тирәне шаулатҡан ығы-зығы “һә” тигәнсә йәһәннәмгә китеп олаҡты...\nҠуҙғалырға итте. Яурынын кирә биреп, беләктәрен ике яҡҡа йәйергә ниәтләне. Тик уң ҡулын ҡыбырлатыу менән ҡаты ыңғырашып, йәнә аңҡы-тиңке килде. Артабан... артабан да тынлыҡ...\nКүпме ятҡандыр, уныһын хәтерләмәй ҙә Рәмзил. Бәлки, бер сәғәт, бәлки... бер тәүлек. Инде бер ниндәй ҙә өн-тын ишетелмәй. Көнмө хәҙер, төнмө – Хоҙай үҙе генә беләлер.\nЫңғырашып, оҙаҡ ятты егет. Ваҡыт үткән һайын, хәле мөшкөлләнә барыуын һиҙҙе: ут эсендә янған да кеүек, йә еңеләйеп тә киткән төҫлө. Бер аңына килә, бер килке ниндәйҙер тәрән упҡынға осҡандай.\nСеү!.. Уның өҫтөнән ҡыштырлап, кемдер атлап үтте түгелме? Бер былай, бер тегеләй, дөп-дөп кемдеңдер аяҡһыуы был. Ни булһа ла булһын, Рәмзил, ҡыҫыла барған күкрәген тултырып, көслөрәк тауыш бирҙе. Өҫтә лә кемдәрҙер һөйләште буғай. Һүҙҙәре аңлашылманы, әммә уныһы мөһимме инде хәҙер, Хоҙай бәндәһе ошо ҡәберлектән генә ҡотҡарһын уны. Яңынан барлыҡ көсөн йыйып, тамаҡ ярып, өн бирҙе Рәмзил.\nӨҫтә тағы ла һөйләшеү, аяҡ тауыштары, көрәк менән ерҙе аҡтаралар, күрәһең. Сәғәткә тиң оҙон, хәтәр минуттар: ниндәй яҙмыш көтә уны, өҫтәгеләр кемдәр – өмөтөңдө балта менән сабып өҙөр кешеләрме, әллә ялғаусылармы?..\nЯт тауыштар әкренләп яҡыная бара. Өҫтәге ауырлыҡ та бер аҙ еңеләйгәндәй. Тимәк, йәһәннәмдән уны һөйрәп сығарырға уйлайҙар.\nРәмзил дә уларға ярҙам итмәксе: тирә-яҡҡа тупраҡты этмәксе.\nӘлеге уң ҡулын ҡуҙғатыуы булды, йәне һурылдымы, бөтә тамырҙарына тиклем ҡорошто, үтә ауыртыу тәнен ҡапыл шартлатҡандай урап алды. Артабан ул бөтөнләй юғалып ҡалды: бер ни һиҙмәй ҙә, ишетмәй ҙә, был донъянан юҡҡа сыҡты, әйтерһең...\nРәмзил яңынан аңына килгәндә, йәнә билдәһеҙ бер ҡараңғылыҡ эсендә ята ине. Өҫтөндәге ауыр йөк кенә ҡайҙалыр һыпырылып ташланған, тирә-яҡтан ҡоршау ҡыҫмай хәҙер.\n– Һыу... Һыу... – Ул уртына ҡатҡан телен көскә әйләндерә алды. Тәне яна, тамаҡ кипкән, ҡулын ҡуҙғатырлыҡ түгел, бәйләнгән.\n– Һыу... Һыу...\nӨҫтә, шығырлап, ниҙер асылды. Һуҙылып ҡына тоноҡ яҡтылыҡ һирпелде. Баҙлауыҡтай ғына ошо яҡтылыҡ айнытып ебәргәндәй итте Рәмзилде, тирә-йүнгә күҙ һирпергә көс өҫтәне. Ул аңлайышһыҙ бер ҡаралтының мөйөшөндә ятҡанын шәйләне.\nБаҫҡыс буйлап май шәме тотҡан ҡыҙ баланың төшөп килеүе күренде. Кемдәр ҡулына эләккән ул, әсирлеккә алынғанмы – яҡтылыҡ балҡышынан да етеҙерәк уй йүгереп үтте башынан һалдаттың. Әммә уй тиҙ юғалды, сарсауы көслөрәк булып сыҡты.\nНиндәйҙер телдә ҡыҙ ҙа тауыш бирҙе. Аңламаны уны Рәмзил. Янына килеп баҫҡас, ҡыҙ ҡапыл урыҫсаға күсте.\n– Ни кәрәк һиңә? Әллә ниндәй телдә өндәшәһең.\nШунда ғына Рәмзил һыуҙы башҡортса һорағанын төшөндө. Ул да ни теләгәнен урыҫса белдерҙе.\nҠыҙ “йылп” итеп баҫҡыс буйлап күтәрелде. Күҙ асып йомған арала, яңынан Рәмзил эргәһенә килеп баҫты. Бер ҡулы менән егетте ҡосаҡлап башын күтәрҙе, икенсе ҡулындағы һыулы сеүәтәне ирененә терәне.\n– Хи, – тине ул үҙ телендә, унан урыҫсаға күсте. – Эс аҙ ғына.\nРәмзил бер-ике уртларға ғына өлгөрҙө, сеүәтәне тартып та алды ҡыҙ.\n– Әй, күп эсергә ярамай, тәнең һыуыныр.\nРәмзилгә, ымһынып, сеүәтә артынан муйынын һоноуҙан башҡа сара ҡалманы. Аҙ ғына ирен сылатһа ла, еңеллек өҫтәлгәндәй булды егеткә. Үлә яҙып сарсағанда, һыуҙан да татлыраҡ ни бар икән донъяла!..\nТыныслана төшкәс, егет һынаулы һәм һораулы ҡараш ташланы ҡыҙға.\n– Мин ҡайҙа ул, нишләп бында килеп эләктем?\n– Һин беҙҙә, өйөбөҙҙөң подвалында. Боевиктар күрмәһен тип, йәшереп ҡуйҙыҡ. Яралыһың һин, ҡулың иҙгеләнгән, әсәйем үҙ белдегенә генә бәйләштереп, шәфҡәт туташын эҙләп йүгерҙе. Хәҙер әйләнеп ҡайтыр, сыҙа инде, һалдат.\nҠыҙ шулай урыҡ-һурыҡ аңлатып, Рәмзилдең эргәһенә үк эйелде. Үҙе ҡулындағы сеүәтәһен әйләндергеләп, “хи, хи” тип ҡабатланы.\nРәмзил дә йәнләнә төштө.\n– Эйе, һыу, һыу...\n– Һин беҙҙеңсәгә яҡынлаштырып әйтәһең “хи”ҙы, урыҫ түгелһең, ахыры.\n– Башҡортса әйтәм мин: һыу, һыу.\n– Ә-ә, башҡортса, мосолмансамы ул?\n– Нәҡ мосолманса инде.\nҠыҙ мөләйем, бер ҡарағанда, һеңлеһенә оҡшаған. Йәше лә һеңлеһе самаһында булыр: ун дүрт, ун биш тирәһе.\nКүпмелер һүҙгә арбалып, беләгенең һыҙлауын да онота бирҙе һалдат. Инде тороп ултырырға ла ниәтләгәйне,\nҡуҙғала алманы, өҙөп ауыртыу һынын ҡатырҙы. Ҡыҙ ҙа кескәй, йомшаҡ ҡулдары менән һаҡ ҡына күкрәгенә баҫты.\n– Ҡуҙғалмағыҙ, ололар һүҙен тыңларға кәрәк, әсәйем тик кенә ятып торһон тип иҫкәртте.\nУл арала өй ишеге шығырланы. Ҡатын-ҡыҙ тауышы ишетелде.\n– Айсет, һин ҡайҙа?\nҠыҙ йылғыр йәнлек етеҙлеге менән өҫкө ҡатҡа үрмәләне. Өҫтә әкрен генә һөйләшеүҙәр иғтибарын тартты егеттең. Ҡайһы бер һүҙҙәрен аңлағандай ҙа итә Рәмзил. Әлеге “хи” һүҙен йыш телгә алалар былар.\nБер аҙҙан шәм тотоп ике ҡатын төштө уның янына. Улар артынан Айсет та күренде, ҡулында шыйыҡсалы быяла һауыт та бар. Ҡатындар үҙҙәренсә ниҙер әңгәмәләшә башланы. Рәмзил уларҙың теленән “мосолман” тигәнде генә аңланы. Йәлләйҙәр ине булһа кәрәк егетте, күҙ ҡараштары шул хаҡта һөйләй.\nКүпмелер фекерләшкәндән һуң, өлкәнерәге яралыға эйелде, маңлайына усын баҫты, күҙ ҡабаҡтарын күтәреп ҡараны. Йылылыҡ килеп бәрелде Рәмзилгә, өмөт сатҡылары һикереште.\n– Бер аҙ ғына түҙергә тура килер инде, улым, сисендереп, яраңды бәйләмәй булмаҫ, – тине әлеге ҡатын, ҡараштырып, һыйпаштырып алғас.\n– Түҙермен, түҙермен... – Теш аралаш ризалығын белдерҙе һалдат.\nСисендереү еңелдән булманы. Яралы ҡулды ең эсенән сығарыу өсөн кейемде киҫкеләргә тура килде. Ҙур, үткер ҡайсы “ҡыж-ҡыж” гимнастеркаһын ярғыланы.\nРәмзилдең уң ҡулы терһәк тирәһендә бөтөнләй сәрпәлгән. Ҡатындар бер-береһенә аптырашҡан ҡараш ташланы. Уларҙың һөйләшеүенән шуны аңланы егет: күп ҡан юғалтҡан, ошо килеш нисек иҫән ҡалған был?!. Ҡан ағыуын туҡтатыр өсөн терһәктән өҫтәрәк беләген ҡыҫып бәйләнгәндән һуң, яраны үткер, әрнеткес шыйыҡса менән һөртөп, бинт һалдылар. Иҫ киткес ыҙаланыу кисерҙе Рәмзил: күҙҙәре тоноҡланды, бер кеше икәү-өсәү булып күренде.\nҠатындар һаман үҙ-ара кәңәшләште, борсолоуҙары йөҙҙәренә сыҡҡан.\n– Юнысты эҙләп табырға кәрәк, ул ни әйтер: ҡотҡарып булырмы быны? – тине өлкәнерәк ҡатын.\n– Ҡайҙан эҙләргә икән һуң уны?\n– Урыны билдәле инде: яралылар янында... Юныс кәрәк хәҙер, Юныс. Мин, кисекмәй, эҙләп китәйем. Тапһам, алып килермен.\nӨлкән ҡатын өтәләнеп китергә йыйынды.\n– Йәһәтерәк бул инде, Хазбикә, хәле ҡыл өҫтөндә бит уландың, – тип хәсрәтләнеп-ялбарып оҙатты уны икенсеһе. Унан ҡыҙға әйләнде: – Бар, Айсет, ишекте бикләп ҡал, сит-ят кеше килеп инмәһен, күргәндән күрмәгәндәре яҡшы.\nҠыҙ менән әсә артабан да һалдат тирәһендә өйрөлдө. Йомшаҡ әйберҙәр түшәп, шунда күсерҙеләр егетте, өҫтөнә лә йылы әйбер яптылар.\n– Йә, тынысланып ҡына ятып тор инде, – тип, өҫтөнә япҡан әйберен йүнәтеп ҡыҫтырғыланы әсә кеше. – Бәлки, бер аҙ серем дә итә алырһың әле.\nАйсет һаман да үҙенсә ҡайғыртыуын белдерҙе.\n– Әсәй, ул асыҡҡандыр, моғайын, бер туҡтауһыҙ ғолт-ғолт төкөрөгөн йота. Әллә һөт йылытып эсерәйемме?\n– Эсер, ҡыҙым, тамағы ялғаныр, кем белә уның ҡасан ашағанын.\nҠыҙ тиҙ генә өҫкә күтәрелеп, табаҡ-һауыт шылтыратты. Әсә кеше лә подвалдан сыҡты. Яңғыҙ ҡалғас, нисектер, Рәмзил борсолоп ҡуйҙы. Кешегә күпме мәшәҡәт тыуҙырҙы бит. Ул мәшәҡәт улай ғына үтеп китһә ярай ҙа... Ә ҡапыл боевиктар килеп инһә?.. Һис шикһеҙ уның ғүмерен өҙәсәктәр. Өй хужаларының да башынан һыйпамаҫтар, урыҫ һалдатын йәшергән өсөн йәлләп тормаҫ, ниндәйҙер яза бирерҙәр. Һәр хәлдә, улар үҙҙәренекен дә аямай, ә һалдатҡа ҡарата бер ниндәй мәрхәмәтлек көтәһе түгел.\nБыл уйынан үҙе лә ҡурҡа төштө Рәмзил, ҡапыл тәне эҫеле-һыуыҡлы булып ҡорошто. Әллә ҡараңғы төшөү менән нисек тә сығып, үҙебеҙҙекеләрҙе эҙләп китергәме? Ҡайҙа икән һуң хәҙер иптәштәре? Бер ниндәй ҙә атыу тауыштары ишетелмәй, ауылды боевиктарҙан таҙартып, ары ташланғандарҙыр, эҙәрлекләп. Командирҙары бер туҡтауһыҙ алға ла алға ҡыуаланы бит.\nШулай ҙа былай ятыу килешмәҫ, ҡайҙалыр боҫоп ҡалыу дезертирлыҡҡа тиң. Ә илгә хыянат иткәнде бер кем дә яҡшы тимәҫ, үҙеңдеке булһа ла...\nРәмзил урынынан тормаҡсы итеп, күтәрелергә маташты. Әммә көсө юҡ, ҡаты һыҙлау яңынан урынына тәгәрәтте: “Аһ!..”\nБаҫҡыста йәнә Айсет күренде. Ҡулында баяғы сеүәтә, тағы ниҙер. Үҙе, ҡыуанғандай, Рәмзилгә өндәшә:\n– Һалдат, һалдат, икмәкләп йылы ғына һөт эсеп ебәрһәң, хәл инеп китер. Бирешмә...\n– Рәхмәт, һылыуҡай, тәғәм дә ҡабаһым килмәй, – тип ҡарышты Рәмзил. – Мин ас түгел, иртән һалдат бутҡаһы ашағайныҡ.\n– И-и, иртән ашаған, имеш, берәү, хәҙер кис бит инде. Мә, үҙем тотоп эсерәм һөттө.\nАйсет сеүәтәһен әкрен генө Рәмзилдең ирендәренә яҡынлаштырҙы, һул ҡулына икмәген һондо. Һалдат бер килке алырғамы тип икеләнде, ҡыҙға ҡараған да ҡымшанмай ята бирҙе.\n– Һул ҡулың иҫән һинең, ал. Үҙ ҡулың менән ашаған ризыҡ тәмле була ул...


Яуаплы водитель, иғтибарлы хеҙмәткәр\n18 Март 2019, 18:04\nМарттың өсөнсө йәкшәмбеһендә ТКХ хеҙмәткәрҙәре көнө билдәләнә\nТорлаҡ-коммуналь хужалыҡ һәм көнкүреш хеҙмәтләндереүе халыҡ тормошона йәм өҫтәй һәм уңайлылыҡ килтерә. Был тармаҡ хеҙмәткәрҙәре йорттарҙа һыу, газ, ут һәм йылы булыуын тәьмин итә. Улар территорияларҙы, ихаталарҙы, парктарҙы, урамдарҙы таҙартыу менән шөғөлләнә.\nТормошобоҙға ҡаты коммуналь ҡалдыҡтарҙы йыйыу һәм сығарыу буйынса яңы ҡағиҙәләрҙе индереү менән, беҙ районыбыҙ торлаҡ-коммуналь хужалығының яйға һалынған эшенең мөһимлегенә тағы ла бер ҡат инандыҡ.\nОло Ыҡтамаҡ ауылы халҡының шәхси ихаталарынан сүп сығарыу менән шөғөлләнеүселәрҙең береһе – “Мәсетле һыу каналы” йәмғиәте водителе Фәнис Сәхәүетдинов. Был ойошмалағы эшен ул 2004 йылда башлай. Фәнис Миҙхәт улы ҡуйылған бурыстарҙы үтәүгә яуаплы ҡарауы менән айырылып тора.\nВодителдең эш көнө иртән иртүк башлана һәм кисен бик һуң ғына тамамлана. Тонналаған көнкүреш ҡалдыҡтарын сүплеккә илтеү өсөн махсус машина ауылдың урамдары буйлап йөрөй. Бында таһыллыҡ та, етеҙлек тә, һәм, әлбиттә, эшһөйәрлек тә мөһим.\n“Мәсетле һыу каналы” йәмғиәте директоры Илдус Фазлыевтың һүҙҙәренсә, ул хаҡлы рәүештә коллегаларының ихтирамы менән файҙалана. Намыҫлы хеҙмәте өсөн ойошманың почет грамоталары һәм рәхмәт хаттары менән бүләкләнгән.\nФәнис Сәхәүетдиновтың водитель стажы – 28 йыл, шуларҙың 14-те – торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһендә. Ошо йылдар эсендә ул кәрәкле тәжрибә туплаған һәм бөгөн үҙ эшенең бөтөн нескәлектәрен белә. Профессионаллек һәм кешеләр менән уртаҡ тел таба белеүҙе ул иң мөһим сифаттарҙың береһе тип иҫәпләй.\n– Яңы “Сүп-сар” реформаһын индереү менән, халыҡта бихисап һорау- ҙар тыуа, – тип уртаҡлаша водитель. – Халыҡ араһында миңә ризаһыҙлыҡтарын әйткән кешеләр ҙә бар. Шатланып ярҙам итер инем дә ул, тик ундай мәсьәләләрҙе мин хәл итмәйем.\nЛәкин торлаҡ-коммуналь хужалыҡ өлкәһе кешеләренең хеҙмәтен баһалап еткермәү ярамай, сөнки тыуған ауылыбыҙ һәм районыбыҙҙың таҙалығы һәм бөхтәлеге тап уларға бәйләнгән.


Ҡытай делегацияһы Нефтекаманың социаль-иҡтисади үҫеше менән танышты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nҠытай делегацияһы Нефтекаманың социаль-иҡтисади үҫеше менән танышты\n13:34, 17 июня 2011 Сәйәсәт\nНефтекамаға Ҡытай Халыҡ Республикаһы делегацияһы килеп, ҡала башлығы менән осрашыу үткәрҙе.\nНефтекама ҡалаһы хакимиәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, ҡытайҙар уға тиклем Ҡалтасы районында булған. Улар Ҡалтасыла ауыл хужалығы тармағына инвестициялар һалырға ниәтләй. Нефтекамала иһә ҡунаҡтар ҡаланың социаль-иҡтисади торошо менән танышҡан һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейында булған.\nТеги: халыҡ-ара хеҙмәттәшлек


Башҡортостандан бер төркөм вахтасылар Алыҫ Көнсығышта забастовка иғлан иткән - Bash.News\nБашҡортостандан бер төркөм вахтасылар Алыҫ Көнсығышта забастовка иғлан иткән\nБашҡортостандан бер төркөм вахтасылар Алыҫ Көнсығышта забастовка иғлан иткән https://bash.news/news/111217_bashortostandan_ber_trkm_vaxtasylar_aly_knsyyshta_zabastovka_ilan_itkn\nВәғәҙәне өс йыл көтөргәме? Улар эшкә сығыуҙан баш тартып, башҡарылған хеҙмәт өсөн аҡса түләүҙе талап итә. Буш вәғәҙәләрҙән тамам арыған яҡташтарыбыҙ видеомөрәжәғәт яҙҙырып, эш менән тәьмин итеүсе предприятиеның намыҫһыҙ етәксеһен яуапҡа тарттырыуҙы һорай. Дәүләт проектында бил бөгөүсе вахтасылар проблемаһы менән БСТ каналы хәбәрсеһе Илдар Байбулатов танышты.\nБыл видеомөрәжәғәт аша Мәләүездән Рәмил Азиханов ир-аттарҙы «быуат төҙөлөшө»ндә ҡатнашмаҫҡа саҡыра. Сөнки Приморье крайында сафҡа индерелгән суднолар комплексында бер нисә ай дауамына хеҙмәт хаҡы түләнмәй. Алдан килешеү буйынса, «Өфөнефтемаш» предприятиеһы ай һайын 80-100 мең һум түләргә тейеш була. Әммә билдәһеҙ сәбәп менән эш биреүсе биргән вәғәҙәһен үтәргә ашыҡмай.\nПроблема хәл ителмәйенсә вахтасылар эшкә йөрөмәҫкә ҡарар иткән. Шунлыҡтан ашханала көсөргәнешле хәл дә килеп тыуған. Урындағы етәкселек забастовка иғлан итеүселәрҙе туҡландырыуҙан баш тартҡан. Яҡташтарыбыҙ әйтеүенсә, улар үҙҙәрен «аманат»ҡа алынған кеүек хис итә. Сөнки аҡсалары булмағас вахтасылар өйҙәренә лә ҡайта алмай.\nӘлеге ваҡытта федераль әһәмиәттәге объект төҙөлөшөнә республиканан 400 самаһы кеше йәлеп ителгән. Уларҙың барыһы ла «Өфөнефтемаш» предприятиеһы аша эшкә килгән. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, компания етәкселеге вахтасылар менән хеҙмәт килешеүе төҙөмәгән. Шуға ла хеҙмәткәрҙәргә бөтөнләй аҡсаһыҙ ҡалыу ҡурҡынысы янай.\nКомпанияның Өфөләге етәксеһе иң тәүҙә Приморье крайындағы проблема менән таныш түгелмен, тине. Әммә ул һуңынан был хәбәрҙе мәғлүмәти ташландыҡ тип аҡланырға маташты.\nШулай ҙа һуңынан предприятие етәксеһе эш хаҡы буйынса проблеманың ысынлап та барлығын белдерҙе. Бының сәбәбен ул йыл аҙағы булыуын, шунлыҡтан ҡайһы бер документтарға ваҡытында ҡул ҡуйылмауы менән аңлатты. Әлеге ваҡытта мәсьәләне ыңғай хәл итеү өсөн тейешле саралар күрелә, бурыстар тулыһынса ҡапланасаҡ, тине йәмғиәт етәксеһе. Шуға ҡарамаҫтан, мөрәжәғәттәр буйынса республиканың хеҙмәт инспекцияһы тикшереү башлаған.\nВахтаға юлланған яҡташтарыбыҙ мәсәьәләнең яҡын арала хәл ителеренә ышана. Юғиһә, уларҙың күбеһенең ғаиләләре бар, шулай уҡ ипотека һәм кредит буйынса ла пенялар арта. Вахтасылар Яңы йылды бурысһыҙ, яҡшы кәйефтә ҡаршы алырға хыяллана.\nБСТ Y.Metrika: 5220\nӨфөнөң Ленин исемендәге майҙанында урынлаштырылған Яңы йыл шыршыһың иллюминацияһын һынап ҡаранылар\n12:00, 06 дек


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №38, 17 - 23 сентябрь, 2016 - Информационные страницы\n№38, 17 - 23 сентябрь, 2016\nЯУГИРҘАРЫБЫҘҒА – ҺӘЙКӘЛ\nСиләбе ҡалаһында яңы иҫтәлекле урын - башҡорт атлыларына һәйкәл барлыҡҡа килде.\nҺәйкәл 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм рус армияһының 1813-1814 йылдарҙағы сит ил походтарының легендар яугирҙарына арналған. Тарихи хроникаға ярашлы, туғыҙ башҡорт һәм бер мишәр, дүрт Ырымбур казак полктарын ойошторғанда хәҙерге Силәбе өлкәһе биләмәһенән кеше һәм матди ресурстар файҙаланыла. Һәйкәлдәге яҙыу ошо хаҡта һөйләй.\nПроект Силәбе өлкәһе губернаторы Борис Дубровский һәм Башҡортостандың Силәбе өлкәһендәге даими вәкиллеге ярҙамында тормошҡа ашырылған. Һәйкәлде төҙөүҙә һәм ҡуйыуҙа Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, урындағы "Башҡорт ҡоролтайы" йәмәғәт ойошмаһы, "Соцгород" йәмәғәт хәрәкәте, "Люди долга" йәмәғәт берләшмәһе финанс яҡтан ярҙам күрһәткән. Сарала Башҡортостандың "Любизар" хәрби-тарихи клубы ағзалары сығыш яһаны.\nАУЫЛДАРҘА ХӘМЕР ҺАТЫУСЫЛАРҒА\nЕтем ҡалған сабыйҙарҙың, толдарҙың күҙ йәштәренән ҡурҡығыҙ! Улар илаһа, ер-һыу илар, ти халыҡ. Уйланығыҙ! Элек йәштәр ауыл аҡһаҡалдарына кәңәшкә килер булған, әле иһә... хәмер һатып алырға йөрөй.\n"ӨФӨБӨҘ ЕВРОПА ҠАЛАЛАРЫНАН КӘМ ТҮГЕЛ"\nҠалала ҙур форматтағы уңайлы автобустар йөрөргә тейеш, был бөтөн донъяла шулай. Шуға ла юлдарҙа тығындар булмаһын өсөн ҙур автобустарға өҫтөнлөк бирәсәкбеҙ.\nБӨТӘГЕҘҘЕ ЛӘ - ВОРКАУТҠА!\nЙәки Өфөнөң Евразия турниксылары үҙәгенә әйләнгәне\nФестиваль талаптары буйынса, ҡатнашыусыларҙан ҡуйылған өс төр ҡорамалда: турниктарҙа, параллель брустарҙа һәм ҡул менән тотоноп йөрөй торған горизонталь баҫҡыстарҙа команда менән дә, яңғыҙ ҙа сығыш яһау талап ителде.\nБындағы кремлгә нигеҙ һалынғанға тиклем 200 йыл элегерәк үк Европала ошо урында ҡала булғанлығын белгәндәр, уны карталарына төшөргәндәр, ә беҙҙең тарихсыларыбыҙ европаларҙан һуң 600 йыл үткәс тә ошо турала яҙырға ҡыймай.\nИлдең тәбиғи байлыҡтары, ауыл хужалығы, сәнәғәт, транспорт, төҙөлөш ҡеүәттәре ҙур олигархтар ҡулына күсте бит хәҙер. Ә дәүләт ҡарамағындағы потенциал бик әҙ ҡалды. Был дөрөҫ йүнәлеш түгел.\nНиндәй генә кимәлдә үтһә лә, мөнәжәт башҡарыу менән бәйле сараларҙың әһәмиәте юғары ҡала. Ана бит, Сибай ағинәйҙәренең саҡырыуын 250-нән ашыу кеше күтәреп алып, халҡыбыҙҙың ауыҙ-тел ижады өлгөһөн сәхнәгә алып сыҡты.


Дәүер итеү, фидиә | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Дәүер итеү, фидиә\n« Өсөһө, етеһе, ҡырҡы мәжлестәре\nАллаһ Тәғәлә һәм Пәйғәмбәребеҙ »\nМәрхүмгә дәүер итеү (дәвер, скат, фидиә) ҡайһы бер райондарыбыҙҙың ауылдарында әле лә бар. Алдым-бирҙем тип, төйөнсөктө ҡулдан ҡулға тапшырышып, мәрхүмдең уҡымаған намаҙ, тотмаған ураҙаларын, хатта гонаһтарын алып маташҡандарын күрәбеҙ. Былар дөрөҫмө тигәнгә – Ҡөръән һәм хәҙистәрҙә был хаҡта хәбәрҙәр юҡ, ғөрөф-ғәҙәткә килгәндә бигерәк шикле күренә. Ҡайҙалыр бер словарь аңлатмала дәүер итеү – урап үтеү (мутлашыу) мәғәнәһендә бирелгән тиҙәр. Беҙҙенсә бит дәүер – ғүмерҙе, ваҡытты, заманды аңлата. Аҫта китаптарҙан алынған миҫалдар килтерәм, аръяғына үҙегеҙ һығымта сығарығыҙ.\nҺеҙҙең фидиә тураһында һорауығыҙға яуап: Был турала 1931 йыл Назараттың 42-се һанлы фәтүәһендә шулай тиелгән: «Дәүер итеү дөрөҫ түгел, шәриғәттә хәйлә юҡтыр. Фидиә әгәр мәйет малынан васыят итеп ҡалдырһа, бынан бер кыйсемде (өлөштө) вәлиҙәр фидиә итеп бирергә важибтыр.Ҡалғаны ураҙа, намаҙҙар һәм витр намаҙы ла шунда инә. Әгәр васыят итмәһә, был ваҡытта вәлиҙәр теләһә бирә, әлбиттә, биреү күпкә хәйерле эштер. Әммә мәйетте фидиә бирмәй ерләү – шәриғәт алдында дөрөҫтөр».\nМөфтий Ғәбделбари Низаметдин. 24 июль (1977-се йылдар тирәһе)\nТатарстан мосолмандарының баш ҡазыйы Ғәбделхаҡ Саматовтың «Шәриғәт» китабынан:\n1. Беҙҙең яҡтарҙа (Мордовия республикаһы) барлыҡ мосолман ауылдарында берәү үлгәс, мәйетте ахирәт ғөсөлө ҡойондороп, кәфенләп төргәс, мулла һәм уның ярҙамсыһы өҫтәл артына ултырып скат йөрөтә. Ул былай башҡарыла: бер аҙ бойҙай, арпа йәки ярма, өй хужаһының бер ҡәҙәр аҡсаһы йәки алтын әйбере менән бергә ҙур булмаған төйөнсөккә бәйләнә. Шул төйөнсөктө мулла ике ҡулы менән тотоп ярҙамсыһына бирә һәм шул һүҙҙәрҙе әйтә: “Зәмиятендә(?) булған бер йыллыҡ саумет-фәләт(?) фидиәһен — ошо малды риза булып алдыҡмы? «Ярҙамсыһы төйөнсөкте ике ҡулына алып яуап ҡайтара: „Риза булып алдым, хиба(?) булып ҡайтарып бирҙем“. Скатты нисә тапҡыр йөрөтәләр? Мәҫәлән, мәрхүмгә йәки мәрхүмәгә 70-әр йәш, ти. Шунан ир кешенең 12 йылын, ҡатын-ҡыҙҙың 9 йылын ташлап, 58 (61) мәртәбә төйөнсөкте ҡулдан-ҡулға биреп, шул һорау-яуап дауам ителә. Беҙҙең боронғо бабаларҙың ниәте буйынса скат йөрөтөү мәрхүмдең гонаһтарын төшөрөү өсөн башҡарылып килде. Скат йөрөтөп бөтөргәс, мулла уҡылған Ҡөръәнде һәм башҡа сүрәләрҙе мәрхүм рухына бағышлап доға ҡыла. Хәҙер беҙҙең мәсеттә „Хөсәйениә“ мәҙрәсәһендә уҡыған бер йәш егет мулла булып эшләй. „Скат йөрөтөү дини китаптарҙа яҙылмаған, был кәрәкһеҙ эш“, — тип скат йөрөтөүҙән баш тарта. Мәсет ҡарттары һәм ауылыбыҙҙың барлыҡ мосолмандары был эшкә риза булмайынса, ҡайғы-хәсрәттә ҡалдылар. Әлегә тиклем ауылыбыҙҙа уҡыған өлкән муллалар ҙа бар ине. Улар ҙа боронғо әбей-бабаларыбыҙҙан ҡалған был традицияларҙы саф күңел менән үтәп торҙолар. Китапта яҙылмаған булһа ла, скат йөрөтөүҙең гонаһы булмаҫ, тип уйлайбыҙ. Шуға күрә скат йөрөтмәйенсә мәйетте күмергә тә бер ҙә ризалығыбыҙ юҡ. Һеҙ ниндәй кәңәш бирәһегеҙ?\nҺәр бер әҙәми затҡа балиғ йәшкә етеү менән, әгәр ул камил аҡылында булһа, 40 фарыз-ғайн йөкләнәлер. „Фарыз-ғайын“ тигән һүҙҙе татарсаға әйләндергәндә, ул „фәҡәт үҙеңдең өҫтөңә йөкләнгән бурыс“ тигән мәғәнәне аңлаталыр. Әгәр ҙә: фарыз — кифая, тиелһә, ул бер кеше өсөн икенсе берәүҙең өҫтөндә булған бурысын аңлаталыр. Былары алтауҙыр.\nБына ошо фарыз-ғәйндың бер кеше лә башҡа кеше өсөн үтә алмай торғандары бар. Кеше өсөн икенсе берәү иман килтерә алмай. Шулай уҡ бер кешенең гонаһаһын икенсе кеше үҙенә йөкләмә итеп ала алмайҙыр. Быға „Әнғәм“ сүрәһенең 164-се аяты дәлил. Аяттың мәғәнәһен генә яҙам, тәфсирегеҙ булһа, ҡарарһығыҙ: “Һис бер кем кәсеп ҡылмай, йәғни яуызлыҡты эшләмәҫ, мәгәр эшләһә иһә үҙенә генә зыян эшләр. Бер кешенең гонаһаһы өсөн икенсе кеше ғазап ҡылынмаҫ, мәгәр үҙ ғазабын үҙе алыр».\nБына ошо аят-кәримә һәр ҡайһыбыҙға гонаһтарҙан һаҡланырға һәм тейешле булған фарыздарҙы үҙебеҙгә лә үтәргә кәрәклеген күрһәтә. Шул дәлилдәр һеҙ һорағанға яуап булып тора. Йәғни һеҙ әйтә торған скат-дәүер йөрөтөүҙән кешенең гонаһтарын алып булмағанлығы аңлашыла. Әммә Ҡөръән уҡып, зекер-тәсбихтәр әйтеп, уларҙың әжер үә сауаптарын ошо бәндәнең рухына ирештереүҙе һәм уның гонаһтарын ғәфү итеүҙе Аллаһ Тәғәләнән үтенеп һорау мөмкин һәм ул тейешле булған эштер. Был хаҡта аят-хәҙистәр килтерергә була. «Хәшер» сүрәһенең 10-сы аят быға дәлил: «Әүәлгеләрҙән һуң шундайҙар килерҙәр һәм әйтерҙәр: „Әй, Раббыбыҙ! Һин беҙҙе ярлыҡағыл һәм беҙҙән алда хозурыңа иман менән күскән мөьмин ҡәрҙәштәребеҙҙе лә ярлыҡа һәм беҙҙең ҡальбтәребеҙҙә иман әһеленә ҡарата боҙоҡ уйҙы һаҡлама“.\nБына шулай итеп Аллаһы Тәғәләнең Үҙенән уларҙың гонаһтарын ғәфү итеүҙе үтенергә кәрәк.\n2. Ауылыбыҙҙа мәйет оҙатҡанда шундай бабайҙарҙан ҡалған ғәҙәт бар: үлгән кешене йыуып, кәфенләгәс, өй эсенә мулла һәм мәрхүмдең фидиәһен ҡабул итеүсе туғаны инә. “Үлгән туғанығыҙҙың гонаһтарын ҡабул итеп алаһыңмы?»- тип мулла Ҡөръән китабын фидия ҡабулашыусыға өс ҡат алыш-биреш итә. Теге туғаны ғумереңде тәһәрәт алыу, намаҙҙың ни икәнен белмәһә лә: «Ҡабул итеп алам», — тип яуап бирә. Уны беҙгә тиклем Ҡөръәнде уҡый белмәгән муллалар шулай эшләп килде. Әле беҙ Ҡөръән, ғибәҙәттең нимә икәнен белгәнгә, был йоланы башҡарырға ҡурҡабыҙ. Был ғәҙәт китаптарҙа ла юҡ. Үлгән кешегә ҡарата дүрт фарыз барлығын: йыуыу, кәфенләү, йыназа уҡыу, ҡәбер, ләхет, ҡаҙып — күмеүҙе үтәйбеҙ. Шул арҡала һәр мәйет йортоңда тауыш ҡуба. Йәштәребеҙ 65-70-тә булып та, тырышып — тырмашып тура юлды өйрәндек, тип ҡыуанырға ла өлгөрмәнек, “Ваһһабиҙар һеҙ!"- тип бөтөн ауыл халҡы йыйылған ерҙә хурлыҡ ишетәбеҙ. Беҙгә шул фидия ҡабуллашыу — Ҡөръән йөрөтөү ғәҙәтенең кәрәклеме, юҡмы икәнен аңлатып яҙһағыҙ ине.\n- Әғүҙү билләһи минәш-шәйтанир-ражим. Бисмилләһир — рахмәнир-рахим.\nКешеләр береһенең гонаһтын икенсе ала аламы? Йәки дәүер итеп, мин был мәйеттең уҡымаған намаҙҙарын, ҡылған гонаһтарын ҡабул итеп алам, тип әйтеп, үҙенә генә йөкләй аламы?\nОшо һорауға ҡарата яуабыбыҙ: Ҡөръән Кәримдә «Әнғәм» сүрәһенең 164 -се аятында, «Бәни Исраил» сүрәһенең 15-се аяты, «Фатыр» сүрәһенең 18-се аяты, «Зөмәр» сүрәһенең 7-се аят, «Нәжем» сүрәһенең 38-се аяты, «Ғәнкәбут» сүрәһенең 12-се аяттарында әйтелә: «Һис бер кеше икенсе берәүҙең гонаһаһын үҙенә ала алмай. Һәр кем үҙенең гонаһтына ҡарап ғазап ҡылынасаҡ». (Вәлид ибн Мөғирә мөшриктәргә әйтә: “Әй, ҡурайш олуғлары, һеҙ миңә эйәрегеҙ, һеҙҙең гонаһтарығыҙ минең муйынымда булһын”, — тип). Шуға ҡаршы Аллаһы Тәғәлә ошо аятты — «Әнғәм» сүрәһенең 164-се аятын иңдерҙе. "Һис бер кеше икенсе кешенең гонаһаһын йөкләмәҫ (ғазап ҡылынмаҫ) ", тип. Шул уҡ Вәлид ибн Мөғирә яуап «Бәни Исраил» сүрәһендә, 15-се аятында, «Нәжем» сүрәһендәге 38-се аяттарҙа ҡабатлана. «Ғәнкәбут» сүрәһендә әйтелгән 12-се аятта: «Кәферҙәр әйтәләр мөьминдәргә: „Эйәрегеҙ беҙҙең юлға, беҙ һеҙҙең хаталарығыҙҙы үҙ өҫтөбөҙгә йөкләрбеҙ“, — тип. Улар һис бер мөьминдең дә гонаһын үҙҙәренә йөкләп ала алмаҫтар, ысынында, ул кәферҙәр ялған һөйләйҙәр, кеше гонаһтын йөктәргә ҡадир түгелдәр. Әлбиттә, ул кәферҙәр үҙҙәренең гонаһтары өҫтөнә башҡа кешеләрҙе аҙҙырыуҙары сәбәпле, уларҙың да эшләгән гонаһтарын кеүек гонаһны үҙҙәрнә йөктәрҙәр, әммә улар, аҙҙырған сәбәпле, аҙаштырған кешеләрҙең гонаһтары кәмемәҫ, тик үҙҙәренең гонаһтары өҫтөнә тағы тегеләрҙең дә гонаһы кеүек гонаһ өҫтәлер”, — тиелгән.\nҠөръән Кәримдә “фидиә» тигән хөкөм бар. Ләкин ул фидия ураҙа тота алмаған осраҡта һәр бер көндөң ураҙаһы өсөн бер ярлыға бер көнлөк ризыҡ бирергә тейеш. Шулай булғанда ғына фидия була, бер ниндәй ҙә “алдым уның гонаһаһын ” тигән һүҙҙәр ҡатнаштырмайынса. Ҡабатлап әйтәм, һәр бер көн тотмаған ураҙаһы өсөн бер ярлыға бер көнлөк ризыҡ бирергә тейешле. Бынан башҡа: ғибәҙәткә йәки ҡылған гонаһы өсөн фидийә бирергә тигән дәлилде беҙ белмәйбеҙ.\nБына шул ҡулдан ҡулға мал йөрөтөп, мин уның гонаһтын, йәки уҡымаған намаҙын, ҡылмаған (үтәмәгән) фарыз ғәмәлдәренең гонаһаһын алдым, тип әйтеүҙең дөрөҫ булмауы аңлашылһа кәрәк.\nӘ инде иман әһеленең гонаһтарын ғәфү итһәң ине, тип, Аллаһы Тәғәләнән һорап доға ҡылыу мөмкин. Ләкин быларҙың береһен икенсеһене менән сағыштырмаһа, буташтырмаҫҡа тейешле. Сөнки гонаһтарҙы ғәфү итеүсе бер Аллаһы Тәғәлә генә! Шуға күрә фәҡәт Аллаһынан ғына һорарға кәрәк. Сөнки Аллаһынан башҡа һис бер зат гонаһтарҙы ғәфү итмәй. „Әл — Ғимран“ сүрәһе, 135-се аяты: „Гонаһтарығыҙға истиғфар ҡылығыҙ! Ул Аллаһынан башҡа кем гонаһтарҙы ғәфү итә? (Әлбиттә, Ул Аллаһы Тәғәлә генә!)“. „Хәшер“ сүрәһенең 10-сы аятында вафат булған иман әһеле өсөн истиғфар ҡылырға куша: „Әй, Раббыбыҙ, беҙҙе ярлыҡа һәм беҙҙән алда иман менән үлгән ҡәрҙәштәребеҙҙе лә ярлыҡа“, тиелгән. Тимәк, үҙе доға ҡылырға куша. „Мәидә“ сүрәсенең 2-се аятында: „Изге эштәрҙә бер-берегеҙгә ярҙам итешегеҙ! Гонаһлы эште ярҙамлашығыҙ!“- тиелгән. „Әл-Ҡаф“ сүрәһендә 6-сы аяттан әйтә: „Әйтәлер һеҙҙең Раббығыҙ, доға ҡылығыҙ Миңә (Минән һорағыҙ), ҡабул ҡылам һеҙҙән доғаларығыҙҙы. Хаҡиҡәттә, кемдәр тәҡҡәберлек (мин-минлек) ҡылһа, Миңа доға ҡылыуҙан, ул заттар тиҙҙән хур булып йәһәннәмгә керерҙәр“, — тип әйтә.\nҺәм был хаҡта күп хәҙистәр килтерергә мөмкин, ләкин береһендә лә үлгән кешенең гонаһаһын үҙенә алыу тураһында түгел, фәҡәт Аллаһы Тәғәләнән уның гонаһаһын ғәфү итеүҙе һорап доға ҡылыу йәки бер изге эш эшләп, уның исеменән һорау ғына мөмкин.\nМәҫәлән, күп хәҙистәр килтерергә мөмкин. Рәсүл Әкрам (с.г.в.)ән һоранылар: “Йә, Рәсүлуллаһ! Беҙ мәсеттәребеҙ исеменән саҙаҡа бирәбеҙ, хаж ҡылабыҙ, доғалар ҡылабыҙ уларҙың рухына. Шуларҙан уларға файҙа буламы? Уларға ирешәме? Пәйғәмбәр әйткән: “Эйе, уларға өлгәшә. Бына шуның кеүек, һеҙгә берәүҙән бүләк бирелһә, һеҙ уға шатланаһығыһ (тимәк, файҙаланаһығыҙ)», — тип. Был хәҙисте Хафса (р.г.)нең атаһы хәҙрәте Ғүмәр риүәйәт итә.\nМөтәвәттир хәҙистәрҙән: Рәсүлуллаһ (с.г.в.) ике ҡорбан салды: береһен, үҙ исеменән, береһен өммәте исеменән. Бына ошо хәҙис сәхихтә лә, ибн Мәджәдә лә һәм башҡа хәҙис китаптарында ла риүәйәт ителгән һәм башҡаларға ла ҡәтғи дәлил булған ғәмәлдер.\nИншаАллаһ, шуның менән аңлашылғандыр. Кеше гонаһаһын түгел, үҙ гонаһтарыбыҙҙы ла аҡларға мөмкинлек юҡ. Аллаһы Тәғәлә Үҙе ғәфү итһә ине.\nШәйех Сәйед әфәнде әл-Чиркавинең «Мәждмүғәт үл-Фаваид» исемле китабының «Бәрәкәтле белемдәр хәзинаһы» беренсе баҫмаһында (Дағстан мосолмандары Диниә назараты ҡанундар бүлеге ҡатнашлығы) ошондай һүҙҙәр килтерелә: Тәрән белемле (әһле кәшф) кешеләре дәүер итеүҙе хуплайҙар тиелә. Әммә беҙгә был мәғлүмәтте еткереүсе юҡ. Аҫта уҡығыҙ.\nҮлгән кеше өсөн беҙ иң әһәмиәтле, мөһим ғәмәлдәрҙең ҡайһыларын ҡыла алабыҙ? Әгәр мосолман намаҙ һәм ураҙа буйынса бурыстарын ҡылмай үлеп киткән икән, нимә эшләргә?\nБата барыусы ярҙамға мохтаж булған кеүек, үлгән кеше лә һәр ваҡыт беҙҙең үҙе өсөн ниндәй ҙә булһа файҙалы эш эшләүебеҙгә мохтаж. Хатта беҙ бары тик уны иҫкә алып, Аллаһыға уның гонаһтарын кисереүҙе һорап мөрәжәғәт итһәк тә, был уға ярҙам килтерәсәк, сөнки был мөрәжәғәттәге һүҙҙәр шулай уҡ доға була.\nИсра (Төндө күсеү) сүрәһенең 24 аятында:\nرَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا …\nНух сүрәһенең 28 аятында:\nرَّبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوَالِدَيَّ وَلِمَن دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ\nХәшер 10-сы аятында:\nКилтерелгән аяттар әсәй, атай, дин ҡәрҙәштәр һәм бөтә дингә ышаныусы мосолмандар өсөн доға булып тора.\nҺәм хәҙистәрҙең мәғәнәһе түбәндәгенән ғибәрәт: Пәйғәмбәребеҙҙең Сәғд исемле көрәштәше бер ваҡыт унан: «Минең әсәйем үлде. Уның өсөн иң яҡшы саҙаҡа булып нимә хеҙмәт итә ала?» — тип һораған. Пәйғәмбәребеҙ: «Һыу», — тип яуап биргән. Шунда Сәғд әсәһе исеменән ҡойо ҡаҙыған. Саҙаҡаның әһәмиәтлелеге, саҙаҡа кемгә аталһа, шуның уға ниндәй дәрәжәлә лайыҡ булыуына бәйле. Был хаҡта беҙ алдараҡ һөйләшкән инек.\nИслам ғалимдары үлгән кешенең йәненә етмеш мең тапҡыр зекер ҡылыу ҙур файҙа килтерә тип һанайҙар, әммә уны билдәле бер шарттарҙы тотоп үтәргә кәрәк. Әгәр кем дә булһа йәшәгәндә үҙе йәки кемдең дә үлеменән һуң әйтеп киткән ҡәҙәр зекер ҡылһа һәм уның әжерен үлгән кешегә бағышлаһа, шуның арҡаһында вафат булыусы Йәһәннәмдән азат ителәсәк. Был хаҡта тәрән белемдәргә эйә булыусылар (әһле кәшф) ышаныслы итеп раҫлайҙар. Шулай уҡ Пәйғәмбәребеҙҙең, әгәр таҙа, саф күңел менән етмеш мең ҡат зекер уҡыһаң, үлгән кешене йәһәнәм ғазаптарынан ҡотҡарыуҙарын хәбәр итеүсе хәҙисе бар.\nӘгәр кем дә булһа шәриғәт буйынса нигеҙле сәбәпһеҙ намаҙ һәм ураҙаһын ҡалдырып үлеп киткән икән, уның үтәлмәй ҡалған һәм намаҙ ураҙаларын һанап, һәр намаҙ өсөн алты йөҙәр грамм (1 муд) иген йәки кукуруз өләшергә кәрәк. Әгәр ошолай эшләр өсөн шарттар булмаһа, ул саҡта Әбү Хәнифә мәҙһәбенә нигеҙләнеп, шуны уҡ аҡсалата иҫәпләп сығарырға кәрәк. Әгәр быны эшләргә лә мөмкинлек булмаһа, ул саҡта иҫәндәргә үлгәндәрҙең ҡалдырған һәр намаҙын ҡаза ҡылырға кәрәк. Ҡалған ураҙалар ҙа шул рәүештә ҡаза ҡылына. Һәр тотолмай ҡалған ураҙа өсөн берәр муд ашлыҡ йәки шуға тигеҙ күләмдә аҡса таратырға кәрәк. Әгәр ураҙа һәм намаҙҙар буйынса бурыстар ҡаза ҡылып бөтөрөрлөк түгел икән, ул ваҡытта йолу (кәффарәт) ҡылырға лайыҡлы кешеләр йыйылып, уларға түңәрәк (искәт) буйынса, тейешенсә итеп, мәҫәлән, иген йәки башҡа ни ҙә булһа таратыла. Ул береһенән-береһенә тапшырылып, кире хужаһына ҡайта. Был турала ентекләберәк ғалимдәрҙән һорашырға була. Әлеге искәт-кәффарәт һәм бындай саҙаҡа таратыу үлгән кешегә файҙа килтерһен өсөн, уның иманлы булыуы шарт. Әгәр кем дә булһа иманһыҙ килеш үлгән икән, уға бер нәмә лә ярҙам итмәйәсәк. Бындай үлемдән мосолмандарҙы Аллаһы Тәғәлә һаҡлаһын! Кешенең күпме генә гонаһтары булмаһын, уның өсөн иманлы булып үлеүҙән дә ҙурыраҡ бәхет юҡ. Аллаһы Тәғәлә ысын күңелдән Берҙән-бер Аллаһыға һәм Мөхәммәд Пәйғәмбәрҙең өйрәтмәләренә ышанған һәр кешегә тәкүәлеләр үлеме бүләк итеп, һуңғы һулышында бәхетле итһен! Әгәр үлгән кешенең кемгә лә бурысы булһа, уны мәжбүри рәүештә, ул үлгәндән һуң ҡалған аҡсаларҙан түләргә йәки әжәткә биреүсенән бурысты кисереүен һорарға кәрәк йә иһә уға был бурысты вафат булған кешенең вариҫтары түләргә тейеш.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 04.09.2020 в 11:45, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Материалы за 22.05.2018 » Табын\nОнотолмаҫ Еңеү яҙы\nУҫман ауылында Бөйөк Еңеү көнөнә аналған сара 6 майҙа үтте. Өмә итеп, элекке башланғыс мәктәп биләмәһе тәртипкә килтерелде, байрамса биҙәлде.\nУҡыусылар яугир олатай-бабайҙарының портреттарын тотоп, "Үлемһеҙ полк” сафында ауылдың бөтә урамдары буйлап үтте. Байтаҡ портреттарҙы (27 фотоһүрәт) Салауат ҡалаһында йәшәүсе ауылдашыбыҙ Нәжибә апай Фәйзуллина эшләтеп алып ҡайтҡайны.\nАуыл һәүәҫкәрҙәре концерт ҡуйҙы.\nОшонда уҡ 60 йыл бергә матур, татыу ғүмер иткән Фәүзиә менән Зиннәт Ямалетдиновтарға, Хәҙисә менән Хәйҙәр Шәрәфетдиновтарға Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡотлауы һәм бүләктәре тапшырылды. Байрам сараһын да, уға әҙерлек эштәрен дә әүҙем ауылдаштарыбыҙ Роза менән Илһам Искәндәровтар башлап йөрөнө, ойошторҙо.\nауыл ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе.\nҒилми-ғәмәли конференция үтте\nТабын коррекция мәктәп-интернатында "Федераль дәүләт стандарттарын тормошҡа ашырыу сиктәрендә рухи-әхлаҡи, гражданлыҡ-патриотик ҡиммәттәр тәрбиәләү” темаһына конференция үтте. Уның эшендә республиканың көньяҡ зонаһы коррекция учреждениелары педагогтары һәм беҙҙең райондың ата-әсәләре ҡатнашты.\nМәктәп алдында торған иң мөһим бурыс – балаларға Тыуған ил, Ватан, тыуған төйәк, гражданин, патриот, герой, һуғыш ветераны төшөнсәләрен аңлатып, рухи традицияларҙы тергеҙеү. Гражданға илебеҙ тарихын, рухи сығанаҡтарын белеү бөгөнгө хәл-ваҡиғаларҙы аңлау өсөн бик мөһим.\nКонференцияла Табын ауыл биләмәһе башлығы А.В.Аверьянов, район ветерандар советы рәйесе Э.Ә.Мөлөкова, Табын ауылы ветерандар советы рәйесе М.Н.Сидорова, Салауат педагогия колледжы уҡытыусыһы Р.Ф.Хәкимова, мәғариф бүлеге методисы А.Б.Басирова, көньяҡ зона коррекция мәктәптәре педагогтары сығыш яһаны.\nТеоретик өлөштән һуң Бөйөк Ватан һәм Граждандар һуғышында һәләк булғандар һәйкәленә сәскәләр һалынды. Ауыл мәҙәниәт йортонда "Оҫталар ҡаласығы” йәрминкәһе үтте. Унда ауыл кешеләре төрлө аҙыҡ-түлек, балалар эшләгән оҫталыҡ әйберҙәре алып кинәнде. Шулай уҡ хеҙмәт дәресе уҡытыусылары һәм өҫтәлмә белем биреү педагогтарының ҡул эштәренән күргәҙмә ойошторолдо.\nТабын коррекция интернат-мәктәбе директоры урынбаҫары.\nШартлы рәүештә иркенән мәхрүм ителде\n22 мая 2018 йыл | Хоҡуҡ\nБылтыр ноябрҙә Ҡауарҙы ауылында йәшәүсе Ф. элекке танышы, ауылдашы булған ҡатынға ағас штакетник менән һуға.\nЕнәйәт эшен ҡарау барышында шул асыҡланды, ғәйепләнеүсе төндә эскән килеш зыян күреүсенең өйөнә килеп, янъял ҡуптара. Талашҡан ваҡытта 20 йәшлек был әҙәм штакетник алып ҡатындың ҡулына бер нисә тапҡыр һуға. Һөҙөмтәлә, зыян күреүсенең терһәк һөйәге һына.\nБР Ғафури район-ара суды сығарған хөкөм ҡарарына ярашлы, гр. Ф. РФ Енәйәт Кодексының 112-се статьяһы 2-се бүлеге "з” пунктында (уҫал ниәт менән һаулыҡҡа уртаса кимәлдә зыян килтереү, РФ ЕК-һының 111-се статьяһында билдәләнгәнсә, кеше ғүмере өсөн хәүеф тыуҙырмаған һәм эҙемтәһе булмаған, әммә ҡорал сифатында файҙаланған әйберҙе ҡулланыуҙан һаулыҡҡа оҙайлы ваҡытҡа килтерелгән зыян) ҡаралғанса, енәйәт ҡылыуҙа ғәйепле тип табылды.\nЕнәйәт эшен ҡарау барышында енәйәт ҡылыусы үҙ ғәйебен тулыһынса таныны һәм үкенес белдерҙе. Суд уның тикшереү менән хеҙмәттәшлеген һәм зыянды өлөшләтә ҡаплауын иҫәпкә алды. Һөҙөмтәлә, ир кешегә ҡарата 1 йылға һынау ваҡыты менән\n1 йылға шартлы рәүештә иркенән мәхрүм итеү язаһы сығарылды.\nСудтың мәғлүмәт хеҙмәте.\nМөхәббәттең ғүмере сикләнмәгән\n55 йыл бер тормош һуҡмағынан атлау әҙ ғүмер түгел. Артҡа әйләнеп ҡараһаң, йәшәлмәгән дә кеүек. Бер-береһен яратып ҡауышҡан ике йәш йөрәктең, 55 йыл буйына бер-береһен хөрмәт итеп, ҙурлап, ел-дауылдарҙан һаҡлап, ҡайғы-шатлыҡтарҙы бүлешеп, балаларына, ейәндәренә, күршеләренә, ауылдаштарына үрнәк булып, бер ҡыйыҡ аҫтында парлап ғүмер итеүе – үҙе бер мөғжизәгә тиң!


Бөгөн профсоюздар нимә менән шөғөлләнә? - Юлдаш\nӘсхәр Кәшфуллин һүҙҙәре. Һағыштар эҙләмә - Риф Арыҫлан көйө - Шөғәйепов Артур\nҠуш ҡайын - Юлгилдина Сәкинә\nГөлфиә Юнысова һүҙҙәре. Татыу йәшәйек - Фәнзил Шәрипов көйө - Шәрипов Фәнзил\nБөгөн профсоюздар нимә менән шөғөлләнә?\nБөгөн профсоюздар нимә менән шөғөлләнә? https://bash.news/yuldash/4415_begen-profsoyuzdar-nime-menen-shehellene\nТапшырыуҙа Дәүләт учреждениелары профсоюз ойошмаларының Башҡортостан буйынса етәксеһе Рәшит Харрасов һәм Башҡортостан профсоюздар федерацияһының социаль-гуманитар бүлеге етәксеһе Лидә Исәргәкова ҡатнаша.\n- Республикала 650 меңдән ашыу профосоюз ағзаһы иҫәпәләнә, 1 миллион 740 меңдән ашыу эшләүсе өсөн был әҙ түгел. Иң беренсе сиратта беҙ хеҙмәт кешеһен яҡларға тейешбеҙ. Әлеге ваҡытта ҡыҫҡартыуҙар бара, 1 июлдән 51 райондың социаль тәьминәт комплекслы үҙәктәрендә 2500 кеше ҡыҫҡартыласаҡ. Шул ваҡытта профсоюз ойошмалары иғтибарҙан ҡалдырһа, был кешеләргә ауырға тура киләсәк. Уларға беҙ юридик йәһәттән ярҙам күрһәтергә тейешбеҙ.\nСовет заманында төрлө наградалар алған ағай-апайҙар төрлө сәбәп буйынса хеҙмәт ветераны исемен ала алмағанда, беҙгә киләләр. Суд аша булһа ла уларға ярҙам итәбеҙ. Профсоюздар барлыҡа килеүенә 110 йыл, 90-сы йылдарҙағы үҙгәрештәрҙә беҙҙең профсоюздар яңырыу кисерҙе. Халыҡ элеккесә беҙгә килә, ветерандарға ла, йәш профсоюз ағзаларына ла асыҡбыҙ.\nГраждандар йәмғиәтен ойоштороу мәсьәләһендә һәр ваҡыт эшләйбеҙ. Эшләгән кеше ярлы булырға тейеш түгел. Республикала йәшәү минимумы 7710 һум, ә минималь эш хаҡы - 6900 һум. Тимәк, һуңғыһын тәүгеһе кимәленә тиклем булһа ла күтәрегә кәрәк. Ә уртаса эш хаҡы - 24710 һум.\nСанкциялар индерелеүгә һәм хаҡтар артыуға кеше ғәйепле түгел бит! Һуғышһыҙ һәм санкцияһыҙ лайыҡлы хеҙмәт өсөн көрәш бара хәҙер. Ләкин эшләгән кешене һәр саҡ яҡлап та булмай, сөнки байтаҡ кеше законға ярашлы эшләмәй, эш хаҡын конвертта алыусылар бар. Был күренештәр хеҙмәт баҙарында етди проблема тыуҙыра. Профсоюзға инмәүселәр ҙә күп, шуға күрә 320 меңләп кешене профсоюз яҡлай алмай.\n- Профсоюз ағзалары араһында йәштәр бик күп. Эшсе йәштәр ҙә, студенттар ҙа бар. Улар араһында ҙур эш алып барыла, форумдар, байрамдар ойошторола. Йәштәргә әлеге ваҡытта бик ауыр. Эш табыуы, эш булғанда, донъя көтөрлөк, бала ҡараралыҡ, фатир алырлыҡ яҡшы эш хаҡы булыуы кәрәк бит әле. Йәштәр араһында системалы рәүештә эш алып барыла.\nБиш йылды — бишлегә!\n19:15, 19 сен\nПособие. Ташлама. Льготалар.\n:, 27 авг


Көҙгө сессияла Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары 50-нән ашыу закон проектын ҡараясаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nКөҙгө сессияла Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары 50-нән ашыу закон проектын ҡараясаҡ\n17:45, 30 августа 2016 Сәйәсәт\nКөҙгө сессияла Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары 50-нән ашыу закон проектын ҡараясаҡ Фото: Башҡортостан Дәүләт Йыйылышының матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2016 йыл, 30 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nКөҙгө сессияла Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы депутаттары 50-нән ашыу закон проектын ҡарарға ниәтләй. Парламентарийҙар алдында бер нисә яңы закон ҡабул итеү һәм ғәмәлдәгеләренә үҙгәрештәр индереү бурысы тора. Республика Парламенты Рәйесе Константин Толкачёв даими нигеҙҙә эшләгән депутаттар менән осрашыуҙа ошо хаҡта белдерҙе.\nКөҙ көнө бөтә комитеттар алдында республика ҡаҙнаһын ҡарау һәм раҫлау бурысы тора, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы Рәйесе.\n«Һәр кем ошо эшкә әүҙем ҡушылырға тейеш. Депутаттар бөтә һайлау округтарында Башҡортостан халҡының именлеге һәм мөһим проблемаларҙы хәл итеү ошо документты ни тиклем яҡшы итеп эшләүебеҙгә бәйле булыуын аңларға тейеш», — тине Константин Толкачёв.\nДәүләт Думаһына проекттар индереү буйынса башланғыс хоҡуғын тормошҡа ашырыу республика парламентының федераль закон сығарыу процесында төп ҡатнашыу формаларының береһе булып ҡала. Шуға бәйле Константин Толкачев допинг ҡулланған кешеләр өсөн федераль ҡануниәтте ҡатыландырыу кәрәклеген билдәләне. Парламент етәксеһе профилле комитеттарға башҡа илдәрҙең тәжрибәһен өйрәнергә һәм Дәүләт Думаһына индереү өсөн башланғыс әҙерләргә ҡушты.\nТеги: бр дәүләт йыйылышы,ҡануниәт


26 Октябрь , 21:10\nӨфөлә бер әбей ун йәшлек баланы туҡмаған. Ун йәшлек ҡыҙ урамда йөрөгән хужаһыҙ бесәйҙәрҙе ашатырға уйлаған. Был урамда хатта бесәйҙәр өсөн үҙенә күрә кескәй генә өйҙәр ҙә эшләп ҡуйғандар.\nШул ваҡыт бер ҡарсыҡ өйөнән атылып килеп сыға ла, баланы сәсенән һөйрәп, башын өй стенаһына бәрә-бәрә туҡмай башлай. Ярай әле урамда үтеп барған бер ир күреп ҡалып ярҙамға килә.\nҠарсыҡ ҡулынан ысҡынған ҡыҙ мәктәпкә йүгерә, ҡото осҡан бала был хәлде уҡытыусыларға һөйләй. Унда тәне йәрәхәтләнгән балаға медицина ярҙамы күрһәтелә, шунда уҡ баланың ата-әсәһенә һәм полицияға хәбәр итәләр. Баланы кем туҡмағанлығы асыҡланған, полиция хеҙмәткәрҙәре әбейҙән һорау алған.\nЯрай, баланың тән йәрәхәттәре бөтәйер ҙә, ә бына күңел яраһы менән ни эшләргә һуң? Йыш ҡына йәш быуынды моңһоҙ һәм яуапһыҙ тип әрләйбеҙ. Ә бына изгелек ҡылырға торған баланы туҡмап тура юлдан яҙҙырғандар. Шулай булғас, ул баланан артабан нимә өмөт итергә?


Республикала ил субъекттары араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттары әҙерләнде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала ил субъекттары араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттары әҙерләнде\n16:59, 9 августа 2016 Сәйәсәт\nРеспубликала ил субъекттары араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттары әҙерләнде Фото: Ксения Калинина\nӨФӨ, 2016 йыл, 9 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБашҡортостанда Рәсәй төбәктәре араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттары әҙерләнде. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов «Вечерняя Уфа» гәзитенә биргән интервьюһында ошо хаҡта һөйләне. Етештереүселәр сифатлы ингредиенттар сығарыуға етерлек иғтибар бүлмәй, яңы ҡулайламаларҙы сафҡа индереү ваҡытын 2018-2019 йылдарға күсерә.\n«Әммә беҙ быға юл ҡуймаясаҡбыҙ. Бына һеҙгә дәүләт стандарттары — һәйбәт битум, кешеләр интекмәһен өсөн һәйбәт ингредиенттар сығарығыҙ. Юлдар яҡшы булырға тейеш», — тине Рөстәм Хәмитов. Юл төҙөлөшө тармағындағы урлашыуҙы бөтөрөү мөһим, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.\nЙыл һайын республика етәкселеге ҡала хеҙмәттәрен юлдарҙың торошо һәм хәүефһеҙлеге өсөн яуаплыраҡ булырға, юлсыларҙың эшенә етди иғтибар бирергә саҡыра. 1 июнгә властар Өфө һәм Өфө районы юлдарын төҙөкләндерҙе. Ләкин, Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, әлегә тиклем байтаҡ эштәр башҡарылмаған.\n«Өфөләр элеккесә юл хеҙмәте эшселәрен һәм власть структураларын тәнҡитләй. Ғәҙел тәнҡит, әлбиттә. Мин йыл һайын Салауат Юлаев проспектында ла барлыҡҡа килгән тәрән тәгәрмәс эҙҙәре тураһында һөйләп арыным. Өфө ихаталарында ла юл япмаһына бәйле хәл насар, — тине Рөстәм Хәмитов. — Шул уҡ ваҡытта беҙ ошо өлкәлә алға барабыҙ, юл япмаһының составына ингән ингредиенттарға яңы талаптар ҡуябыҙ. Ил субъекттары араһында тәүге тапҡыр битумға урындағы дәүләт стандарттарын әҙерләнек».\nТеги: юлдар,дәүләт стандарттары,бр башлығы


"Ватандаш" журналының июнь айына күҙәтеү\n28 Июня , 18:42\nЖурналдың һөтай һаны йәйгесә йылы, емеш-еләкле, һутлы әҫәрҙәргә, мәҡәләләргә, әңгәмәләргә бай. Шуларҙың ҡайһы берҙәренә айырым туҡталып китәйек.\n“Биш бала шундай талапсан әсәй һәм киң күңелле атай ҡулында тәрбиәләнә. Ҡыҙының тәүге шиғырҙарын күргәндә лә әсәһе ҡәтғи ғенә итеп үҙ һүҙен әйтә: – Кит, мәғәнәһеҙ нәмәләр яҙма. Шиғыр ҙур проблемалар, юғары эштәр хаҡында була. Мәҫәлән, Вьетнамда һуғыш бара... Шулай ҙа күңеле төшмәй ҡыҙыҡайҙың, ул бөтөн күргәнен, күңеленә ингәнен шиғырға һала бара. Бер мәл «Башҡортостан пионеры»нда конкурс иғлан ителгәнде күреп ҡала. Уны беренсе урындағы ниндәйҙер бүләктәр ҡыҙыҡһындырмай, икенсе урында – «Артек»! Ошо исем менән ҡанатланған йәш шағирә хәҙер гәзит редакцияһына шиғырҙарын яуҙыра ғына. Вьетнам тураһында ла була шиғыр, башҡа темаларға ла. Инде ҡыҙының яҙмаларын гәзиттә күргән әсәһе әлегә маҡтап һүҙ әйтмәһә лә, арҡаһын турайтып ебәреүенә ҡарағанда ғорурланыуы һиҙелә. Атаһы инде «Ай, минең ҡыҙым» тип ауыҙ һыуын ҡорота. Шулай балаларса шатлана, һикереп төшөп ҡыуана белгән ихлас кеше була ул. Еңеүселәр иғлан ителгәс, исемлектә үҙен дә күргән ҡыҙыҡай, әсәһенән ҡурҡып, гәзитте йәшерә лә ҡуя. Сөнки, ҡыҙҙарын бер ҡайҙа ла ебәрмәй, эш менән баҫып тотҡан әсәһенең ни әйтерен белә. Етмәһә уның яҙыусылыҡ эшмәкәрлеген өнәп тә етмәй.”\nӨҫтә һүҙ барған шағирәнең ҡаҙаныштары, нимәгә тотонһа ла уңыштарға өлгәшеүе әсәһенең талапсанлығынанмы, әллә атаһының ҡыҙына һоҡланыуынанмы килде икән? Холоҡто нимә тәрбиәләй, алға барыр өсөн көс ҡайҙан килә, нисек уйлайығыҙ? Был һорауға яуапты һис шикһеҙ Миләүшә Ҡаһарманованың Замандаш рубрикаһында урын алған билдәле шағирә тураһындағы очеркында табырһығыҙ!\n“Ниһайәт, әсә йөрәгендәге иҫтәлектәр телгә килде, ул улы тураһында һөйләй башланы. Йөрәгендә йылдар буйы йыйылған һағыш уты һуңғы бер нисә көндә дөрләп киткәндер, күрәһең. Улының ҡайтмауына күнгәндер инде. Инәйҙе иң әрнеткәне – улының башы яраланыуы. «Ике көн ыңғырашып ятҡан, ти бит, үлә алмай интеккәндер инде балаҡайым», – тип ҡат-ҡат уфтана ул. Кем дә булһа: «Юҡ, һыҙланмаған улың, яраһы ауыртмаған», – тип әйтмәҫме, йыуатмаҫмы тигәндәй, тыңлаусыларға мөлдөрәп ҡарап ала. Әсәнең йөрәгенә барып тейгән уҡ икән батыр улының яраһы.” Был сығышы менән Учалынан Советтар Союзы Геройы Хәкимйән Әхмәтғәлин тураһында иҫтәлектән өҙөк. Уны Сәрүәр Сурина батырҙың әсәһенән яҙып алған. Ағинәйҙең тәрән аҡыллы фекерҙәре, фәһемле иҫтәлектәре журнал уҡыусыларҙың да күңеленә хуш килер.\n“1944 йыл ныҡ ауыр булды. Дәүләкән районының Яңы Яппар ауылында йәшәгән Ғилмиһан инәйем беҙгә «пил» тигән бер нәмә килтерҙе. Үҙенән икмәк еҫе лә килгән һымаҡ. Быяла валсығы ла бар. Ғилмиһан инәйемдең Баһауетдин тигән улы һуғыштан ауырып, иртәрәк ҡайтҡайны. Белоруссия һаҙлығында һалҡын тейҙергән. Ул мелькомбинатта эшләгән. Шул беҙгә ике тоҡ «пил» биреп ебәргән. Үҙе еңел генә. Телгә нәмәлер ҡаҙала. Ваҡ-төйәк үтеп китте, ә береһе телгә ҡаҙалды. Ул «пил» тигән нәмә тирмәндән осҡан, торбаһына йәбешеп ҡалған туҙан (пыль) булған икән”. Һуғыш балалары бына шулай итеп үҙҙҙәренең бала сағын – Бөйөк Ватан һуғышына тура килгән осорҙо хәтерләй. Зөһрә Ҡотлогилдинаның һуғыш балаларынан яҙып алған иҫтәлектәре менән таныштырыу июнь һанында ла дауам итә. Факия Сафарова менән Миләүшә Ғәзизованың ышанмаҫлыҡ, ҡайсаҡ ҡыҙғаныс иҫтәлектәре уҡыусыларҙы ла битараф ҡалдырмаҫ.\n“Етенсе класс аттестаты менән Өфө сәнғәт училищеһына музыка бүлегенә килдем. Экзаменды Николай Яковлевич Инякин ҡабул итә. Ул ике метрҙай ҙурлыҡтағы һуҡыр кеше. Күҙлек кеймәй һәм күҙ алмалары туҡтауһыҙ ҡыбырлап йүгереп тора. Ҡарап тороуға бик ҡурҡыныс ҡиәфәттә һәм мин, ауыл балаһы, бындайҙы күргән булмағасмы, әллә уның зәғифлегенән бөжәпме, ҡойол да төш. Янына баҫтырып ҡуйып туҡылдатып ритмды тикшерә был, шул тактҡа һуға ла, ҡабатлай ҙа алмайым. Улай итте мине, былай итте лә, “Вам не стоит по музыке итди, вы полный бездарь” тип “нуль” балл ҡуйып сығарып ебәрҙе. Икенсе йыл тағы ла килдем. Уҡығы килә бит шунда! Баянда училищеның өсөнсө курс пьесаларын ятлап алып уйнайым һәм шуларҙы күрһәтмәксемен дә. Тик, хәйерсегә ел ҡаршы, әпәт шул Инякин ултыра. Мин тағы ҡаушаным. Бармаҡтар тыңламай ҙа ҡуя. Һәм тағы “ноль” алып торам...” “Полный бездарь” тигән баһа алған кеше нисек итеп популяр композитор, ысын мәғәнәһендә халыҡ йырҙарына әйләнгән 400-ҙән ашыу йыр ижад иткән маэстроға әйләнде икән һуң? Әллә ысын талантты ергә күмеп йәшереп булмай, тигән мәҡәлдәге кеүек килеп сыҡтымы. Хәйер, был турала Мәҙәниәт рубрикаһындағы әңгәмәнән үҙегеҙ уҡып белерһегеҙ.\n“Тарих” рубрикаһындағы фән докторы Нәзир Ҡолбахтиндың мәҡәләһе тарих менән ҡыҙыҡһыныусыларға табышҡа тиң. Ул 1773-1775 йылғы Крәҫтиәндәр һуғышы етәкселәренә арналған мәҡәләләр серияһын дауам итә. Был юлы Ҡунаҡбай Йомаев, Мәүлит Әитов, Миндиәр Арҡаев, Миҙәт Миндиәров исемле шәхестәрҙең яу юлдары, уларҙың биографияларына ҡағылышлы бик ҡыҙыҡлы мәғлүмәт менән танышырһығыҙ.\nГөлнур Яҡупованың “Ҡатындар” трилогияһы әҙәбиәт һөйөүселәр араһында киң популярлыҡ яуланы, уны Башҡортостан, Рәсәй тарихын, донъяуи һәм шәхсән фажиғәләрҙе һүрәтләгән эпик әҫәр тип нарыҡланылар. Ә романға белгестәр ниндәй баһа бирә, ҡатын-ҡыҙ образын тулы мәғәнәһендә асыр өсөн автор ниндәй алымдарға мөрәжәғәт итә, романға эске яҡтан күҙ һалырға, уның психологияһын аңларға, ҡатын-ҡыҙҙың булмышына, серҙәренә төшөнөргә теләүселәр өсөн Фәнүзә Нәҙершинаның мәҡәләһе бик ҡыҙыҡлы булыр.\nДина Гаврилованың “Һалҡын йылдар төҫө” романының аҙағы ни менән бөтөрөн ҡыҙыҡмы? Әлтүктең ғаиләһенең яҙмышы нисек тамамланыр? Ни өсөн уның ҡыҙы Еля туй көнөн илап ҡаршылай: «Ул бала сағы, хыялдары менән хушлашты. Буласаҡ иренә ерәнеү, ҡурҡыу менән ҡараны. Һарыҡты ҡорбан итергә алып барыуҙы күҙ алдына килтерҙе. Бахыр малҡай баҡыра, тулай, тартҡылаша. Ләкин көслө ир ҡулдары ҡорбан мәхлүктең тояҡтарын бәйләп һала. Һуңғы ауаз. Һәм тынлыҡ. Ал ҡан нәҙек кенә булып аҡ ҡарға аға. Ғүмер тамам, тип уйланы ҡыҙ ахыр сиктә. – Башҡа бер нәмә лә булмаясаҡ».\nБормалы, тетрәндергес кеше яҙмыштарының хәл ителеше һүрәтләнгән өлөштө уҡымай ҡалмағыҙ.


«Башинформ» агентлығы хәбәрсеһе Баҡыла милли мәҙәниәттәр кисәһендә сығыш яһаны // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n«Башинформ» агентлығы хәбәрсеһе Баҡыла милли мәҙәниәттәр кисәһендә сығыш яһаны\n16:46, 16 сентября 2015 Мәҙәниәт\nФото: Рәсәйҙең Азербайжандағы хеҙмәттәшлек вәкиллеге\nӨФӨ, 2015 йыл, 16 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nРәсәйҙең Баҡылағы мәғлүмәт-мәҙәни үҙәгендә ике туғандаш республиканың — Башҡортостан менән Татарстандың мәҙәниәттәренә бағышланған сара булды. Уны ойоштороусы булып «Татарстан» йәмәғәт берекмәһе сығыш яһаны.\nКисәлә берекмә ағзалары, Азербайжандың Рус общинаһы, Азербайжан казактары яҡташлығы вәкилдәре ҡатнашты. Сараны «Татарстан» йәмәғәт берекмәһе рәйесе Абас Миняшев асты. Ҡатнашыусылар Башҡортостандың һәм Татарстандың ҡаҙаныштары тураһында документаль фильмдарҙы ҙур ҡыҙыҡһыныу менән ҡараны. Башҡорт балы, китаптар, дисктар, Өфө, Ҡазан күренештәре төшөрөлгән открыткалар һәм башҡа сувенир продукцияһы ҡуйылған берлектәге күргәҙмә ойошторолдо.\nКисәлә Башҡортостан ҡунағы — Композиторҙар һәм музыка белгестәре союзы ағзаһы, ТӨРКСОЙ халыҡ-ара премияһы лауреаты, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы күҙәтеүсеһе Ләйлә Аралбаева сығыш яһаны. Ул йыйылыусыларға республикабыҙҙың мәҙәниәте хаҡында һөйләне, атаһы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбайҙың шиғырҙарын уҡыны, башҡорт телендә йырҙар башҡарҙы. «Татарстан» йәмәғәт берекмәһе рәйесе урынбаҫары, InCity.az интернет-порталы етәксеһе Эмин Рамазанов хәбәрсегә татарҙарҙың һәм башҡорттарҙың мәҙәниәтенә арналған сараны ойоштороуҙа ярҙам күрһәткәне өсөн рәхмәт хаты тапшырҙы.\n«Мине Азербайжан ерендә йылы ҡабул иттеләр. Баҡыла ҡунаҡсыл халыҡ йәшәй, милләттәштәребеҙ менән осрашыу бик оҡшаны,— тип һөйләне Ләйлә Аралбаева. — Рәшит Тимер-Булатовтың композитор Рим Хәсәнов яҙған «Ҡышҡы романс»ты башҡарыуы кисәнең иң тулҡынландырғыс мәле булды. «Бер йырҙың тарихы» исемле китабымда ла тап ошо йырҙың яҙмышы хаҡында бәйән ителә. Мин уны баҡыларға бүләк иттем. Кисәлә шулай уҡ Хөсәйен Әхмәтовтың «Тыуған ауылым» йыры яңғыраны».\nОсрашыу һуңында Рәсәйҙең Азербайжандағы хеҙмәттәшлек вәкиллеге етәксеһе Алексей Коннов сығыш яһаны. Ул барыһына ла рәхмәт белдерҙе, ошондай саралар уҙғарыуҙың мөһимлеген билдәләне һәм ҡунаҡтарға «Һуғыш тураһында китаптар» һәм «Еңеү йырҙары» исемле компакт-дисктар тапшырҙы.


Сүрә ятлағыҙ – шайтанға осрамаҫһығыҙ\n27 Июнь 2020, 17:00\n“Ейәнсура таңдары” архивынанТөркөмдәштәргә Самаҙы ауылынан Биктимер Хәмиҙуллиндың гәзитебеҙҙең 2015 йылғы һандарының береһендә баҫылған мәҡәләһен тәҡдим итәбеҙ.\nТөркөмдәштәргә Самаҙы ауылынан Биктимер Хәмиҙуллиндың гәзитебеҙҙең 2015 йылғы һандарының береһендә баҫылған мәҡәләһен тәҡдим итәбеҙ.\nУҙған быуаттың 70-се йылдарында, һунар итергә яратыусы, хәҙер инде мәрхүм Йосоп ағай менән бергә бүре балаларын эҙләү менән мәшғүл булып йөрөйбөҙ. Һөрөлгән ерҙәрҙе, бураҙна буйҙарын, юлдың саңлы урындарын ҡарайбыҙ. Иртәнге ысыҡта ла йөрөп әйләнәбеҙ. Йәнәһе, ата бүренең һунарға ҡайһы яҡҡа барғанын самалап, тоҫмал менән ҡайһы урындараҡ көсөктәре ятыуын билдәләп, радиусты кәметкәндән-кәметә барып, бүре ояһының ҡайҙа икәнлеген беләбеҙ. Шулай тикшереп йөрөй торғас, Самаҙы йылғаһы башына барып сыҡтыҡ бер көндө. Быға тиклем «Шайтан күле»н күргән булмағас, ағайҙан: «Уның ҡайҙалығын һин беләһеңме?» – тип һорай ҡуйҙым.\n«Аһ-аһ, яҡында ғына ул, әйҙә күрһәтәм», – тип, был мине юлдан уңға, урман эсенә алып инеп китте. Күп тә бармай, һулға, тау битләүе кеүек ергә күтәрелдек. Тигеҙ генә ерҙә, күп булһа 4х4 метр киңлектәге күл ишаратына юлыҡтыҡ. Бәлки, элегерәк ҙурыраҡ та булғандыр, әммә беҙ күргәндә тирә-яғын һалабаш ҡабыҡтары баҫҡан ине. Урман хужалығы эшселәреме, әллә башҡа кешеләрме, һалабаш һалып, ҡый-һайын ҡалдыра барһа, күл түгел диңгеҙең дә һайығып, кесерәйеп ҡалыр.\n«Нишләп «Шайтан күле» тип әйткәндәр уға, башҡа исем бөткәнме ни?» – тигән һорауыма Йосоп ағай: «Уны Хөббула ағай (Самаҙының иң оҫта ҡарһүҙ һөйләүсеһе) белә, ул оҫта һөйләй бындай нимәләрҙе», – тине лә, шуның менән күл тарихы онотолдо. Ә беҙ аҙна-ун көн тигәндә, бөтөнләй ҡапма-ҡаршы яҡтан, Теләүкәй йылғаһы башы яғынан таптыҡ бүре ояһын.\nҠыш етеп, төндәр оҙонайғас, ир-ат клубта «кәзә» һуға башлағас, әлеге Хөббула ағайҙан лаҡап һөйләүен үтенәбеҙ. Ул исем өсөн генә инәлтеп алғандай итте лә, китаптан уҡыған кеүек теҙеп алып китте…\nӨҫтәл артындағыларҙың ҡайһы берҙәре: «Бының алдауы бөтмәҫ», – тип бильярд төртөргә китте, кемдер, шул иҫәптән мин дә, ағайҙың ауыҙына текләп, шым ултырабыҙ.\nБик борон, әллә Самаҙы, әллә Мөхәмәтйән кешеһе, Самаҙы йылғаһы башында бесән сабып күбәләгән дә, уларҙы кәбән урынына тарттырырға булып, арбаға ҡатыны менән яңы ултыра башлаған балаһын, сәңгелдәк-ғәләмәтен тейәп, күбәләре ҡырына килеп, ағас һалҡынына атын туғарған. Сәңгелдәкте ағас ботағына бәйләп, ҡатыны балаһын имеҙеп йоҡлатҡансы, арҡандарҙы таға һалып, эшкә керешкән. Сәүек эттәре арба һалҡынында йоҡоға талған. Күпмелер ваҡыт үтеүгә бала сәңгелдәктә иҙрәп йоҡлап киткән. Ҡатын иренә ярҙамлашырға теләп, кәбән ултыраһы урынға ыңғайлай. Күбәләрҙе яртылаш тарттырып бөтөүгә эт өргән тауыш ишетелә.\n«Бала уяндымы икән әллә, кемгә өрөр икән был?» – тип ҡатын сәңгелдәкте ҡараһа, бала йоҡлай. Эт тауышы Самаҙы юлы яғындағы бер үҙәктә ишетелә икән. Ире эргәһенә бара ла: «Э-й! Йөрөйҙөр шунда этлегенә барып, ҡуян алмаҫ, артынан ҡалмаҫ», – тиеп, эшкә тотона. Эттең дә тауышы тынған. Күпмелер ваҡыттан һуң бала илаған тауыш ишетеп килһәләр, сәңгелдәк буш икән. Самаҙы яғына ыңғайлап бара бирһәләр, юлда ҡан тамған эҙ күреп, бүре-маҙар алғандыр баланы, тип ары атлаһалар, эттәре ҡанға туҙып үлеп ята. Бала илаған тауыш ишетеп, кире йүгергән былар. Тауыш урман эсенән килә икән. Илау тауышына барып сыҡһалар, түңәрәк күл ситендә бала ултыра, уртала – билдән һыу эсендә, шайтан тора, имеш. Мөгөҙө һыңар, ҡанһырап тора, ти. Быларҙы күреп, шайтан һыуға сумған, ата-әсәнең бесән ҡайғыһы киткән. Йәһәтләп атты егеп, ҡайтыу яғына һыпырталар. Нурымбәт (ирҙең исеме) юл буйынса ҡан таптары ҡайҙан хасил булған, тип баш вата.\nӘтнәкеһе былайыраҡ булған был хәлдең: шайтан килеп, сәңгелдәктәге баланы алырға итһә, эт үксәһенә теш батыра икән. Асыуы килгән шайтан этте Самаҙы ауылы яғына ҡыуа башлаған. Юҡ, эт ҡайҙа ҡасһа, шайтан уның артынан ҡалмай, быны тотоп, бер-бер әмәл ҡылмаҡ була. Шулай ҡыуа торғас, ҡойроғонан тотоп ала, үҙе башы менән ағасҡа барып бәрелә. Асыуынан этте ағасҡа ҡуша һуға ла, арба яғына атлай. Ауыртыуға түҙмәй башын баҫһа, һыңар мөгөҙө һынған икән уның. Юлдағы ҡан шунан хасил булған инде. Ҡатындың тәүге килеүе шайтандың эт ҡыуып йөрөгән мәленә тура килгән. Шайтан кире килеп, баланы алып, күл ситенә ултыртып, үҙе күлгә төшөп, мөгөҙөн йыуып торғанда килеп сыға былар.\nБына шул замандарҙан алып Самаҙы башы яғына китеп барғанда, һулда Этүлгән үҙәге ҡала. Самаҙы башының кисеүенән һулда Нурымбәт тип нарыҡлап йөрөтөлгән оҙон, урманлы үҙәк сыға. Унда «Шайтан күле» менән ҙур сүмескә оҡшаған урманлы үҙәк ята. Әгәр юл төшөп, «Шайтан күле»н күреү насип булһа, йә булмаһа Мөхәмәтйәнгә юл тотоп, шайтанды осратһағыҙ, белеп ҡалығыҙ – ул һыңар мөгөҙлө булыр. Шуны ла әйтәйем, Ҡөрьән Кәримдән бер-ике сүрә ятлаһағыҙ, һауап та булыр, шайтан да осрамаҫ, осраһа ла зыяны булмаҫ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - "МИН ҺӨЙЛӘЙ БЕЛӘМ ДӘ ӨЛӘСӘЙЕМ ӘКИӘТ ҺӨЙЛӘМӘЙ ШУЛ" - 2015 - Мәҡәләләр\n"МИН ҺӨЙЛӘЙ БЕЛӘМ ДӘ ӨЛӘСӘЙЕМ ӘКИӘТ ҺӨЙЛӘМӘЙ ШУЛ"\nБаш ҡала балалары һәм уларҙың ата-әсәләре, олатай-өләсәйҙәре ошо көндәрҙә М. Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт драма театрында үткәрелгән "Һаумы, һаумы, әкиәт!" тип исемләнгән донъя халыҡтары әкиәттәрен башҡорт телендә башҡарыусыларҙың ҡала конкурсын тамаша ҡылырға йыйылды. Үҙҙәре һөйләгән әкиәттәге мажараларға ихлас күңелдән ышанған балалар ололарҙы ла был тормошта һәр ваҡыт изгелек, ғәҙеллек, яҡшылыҡ, татыулыҡ һәм дуҫлыҡҡа урын табылыуына инандырҙы.\n"Һаумы, һаумы, әкиәт!" ҡала конкурсы 2010 йылдан алып үткәрелә. Ойоштороусылар әйтеүенсә, алты йыл эсендә был ярышта 3700-ҙән ашыу бала ҡатнашҡан. Быйыл конкурстың район этаптарында 191 белем биреү учреждениеһынан бөтәһе 710 бала ярышҡан. Шулар араһынан 15 фольклор коллективы, мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларынан 20 тәрбиәләнеүсе, дөйөм белем биреү учреждениеларынан 33 уҡыусы ҡала этабына үткән. Улар башҡорт, рус, украин, литва, инглиз, эскимос, һинд, алтай һәм башҡа халыҡтарҙың фәһемле әкиәттәрен башҡортса һөйләне. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары тәрбиәләнеүселәре араһында Киров районының 51-се һанлы балалар баҡсаһынан Фаягөл Йәнтүрина абсолют еңеүсе тип табылды.\n- Мин "Ҡошсоҡ йыры" тигән эскимос халыҡ әкиәтен һөйләнем. Был әкиәтте әсәйем өйрәтте, ә мин тиҙ генә иҫемдә ҡалдырҙым. Һеңлем Сәлиәгә үҙем белгән төрлө әкиәттәрҙе һөйләйем, китаптан да уҡыйым. Ә бына ике өләсәйем дә беҙгә әкиәт һөйләмәй, улар, ғөмүмән, әкиәт һөйләй белмәй ул..." - тип аптыратты Фаягөл. Ул өйҙә тик башҡортса ғына һөйләшә, башҡорт йыр-бейеүҙәрен башҡарырға өйрәнә икән. "Балаға рухи тәрбиә биреү, туған телгә, халҡыбыҙҙың ғөрөф-ғәҙәттәренә ҡарата һөйөү, ихтирам уятыу ғаиләнән башлана", тигән фекерҙә ҡыҙҙың ата-әсәһе Сәлимә һәм Фаяз Йәнтүриндар.\nДөйөм белем биреү учреждениелары уҡыусылары араһында Гран-приға лайыҡ булған Совет районы 13-сө башҡорт башланғыс белем биреү мәктәбе-балалар баҡсаһының 3-сө синыф уҡыусыһы Йәсмин Аҡназарова, киреһенсә, әкиәттәрҙе өләсәһенән һөйләтә, отоп ала булып сыҡты. Ул конкурс өсөн әҙерләгән инглиз халыҡ әкиәтен дә Фәүриә өләсәһе үҙе тәржемә итеп биргән.\n- Өләсәйем Кәримә һеңлемә һәм миңә башҡортса әкиәттәр һөйләй, ә Гиҙәр ҡустым әле бәләкәй, ул аңламай. Өләсәйемдең әкиәттәре дуҫ булырға, атай-әсәйҙе тыңларға, дуҫтарға ярҙам итергә, эшләргә, тәртипле булырға өйрәтә. Конкурста ҡатнашҡан малай-ҡыҙҙар ҙа шундай уҡ матур әкиәттәр алып килгәйне, миңә бик оҡшаны, - тине Йәсминә тантана һуңында. Был әкиәт байрамына килгән һәр бала ҡиммәтле бүләк һәм матур тәьҫораттарҙан тыш, Йәсминә кеүек фәһем, аҡыл, тәрбиә алып ҡайтҡандыр, тип ышанғы килә.\n"Һаумы, һаумы, әкиәт!" ҡала конкурсында әкиәт сәхнәләштергән фольклор коллективтар араһында Киров районының 40-сы балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре беренселекте яуланы. Конкурсанттарҙы тәбрикләгәндә Өфө ҡалаһы хакимиәте урынбаҫары Сынтимер Баязитов үҫеп килгән йәш быуын туған телен, башҡорт ғаиләһенә хас традицияларҙы белеп үҫергә тейеш булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Шулай уҡ ул ошо матур байрамды үткәреү өсөн күп көс һалған, башҡорт телен дәүләт теле булараҡ үҫтереүгә һәм уны пропагандалауға ҙур өлөш индергән район хакимиәттәре етәкселәре, белем биреү учреждениелары етәкселәренә, уҡытыусыларға һәм тәрбиәселәргә оло рәхмәтен белдерҙе.\nХалыҡ әйтһә, хаҡ әйтә, тиҙәр. Халыҡ һүҙенә ҡолаҡ һалып, халыҡ аҡылын балаларға өйрәтеп үҫтереү бик мөһим. Шуға күрә, "Һаумы, һаумы, әкиәт!" донъя халыҡтары әкиәттәрен башҡорт телендә башҡарыусыларҙың ҡала конкурсы балаларға телде өйрәтеү йәһәтенән генә түгел, ә төрлө милләттәрҙең аҡылын, тормош тәжрибәһен, кинәйәле һүҙ артына йәшерелгән хәҡиҡәттән фәһем алырға булышлыҡ итеүе менән дә әһәмиәтле сара ул.\nЯҙылған: 05.05.15 | Ҡаралған: 1194


Күнеккән ҡулда һөнәр бар\nКиләсәк уларҙан башлана.\nИнженер һөнәренең ҡайһы заманда ла кәрәкле, мәртәбәле булыуы барыбыҙға ла мәғлүм. Бигерәк тә бөгөнгө фән һәм техниканың үҫеш кимәлен ябай кеше күҙлегенән сығып байҡаһаң, ошо фекергә инанаһың.\nУҡыусылар һөҙөмтә менән ҡыуандыра\nЙәмғиәтебеҙҙе матди һәм техник яҡтан алға әйҙәгән белемле, булдыҡлы инженерҙарҙы мәктәп эскәмйәһенән әҙерләү, уларға төплө белем биреү – бөгөнгө көн талабы. Мәғариф системаһы алдына ҡуйылған юғары талаптарҙы Республика инженер лицей-интернатының уҡытыусылар коллективы яҡшы аңлай. Үҙ уҡыусылары менән бер ҡаҙанда ҡайнауҙан тыш, башҡа район һәм ҡалаларҙан да һәләтле балаларҙы төрлө сараларға саҡырып, тәжрибә уртаҡлашыуҙы кәрәк тип табалар.\nРеспублика кимәлендә уҙған тәүге “Инженерҙар әҙерләүҙә яңы технологиялар” форумына Нефтекама, Октябрьский, Дүртөйлө, Күмертау, Өфө ҡалалары һәм Хәйбулла, Шишмә райондары мәктәптәренән фән һәм техника үҫеше менән ҡыҙыҡһынған йөҙҙән ашыу йәш талант йыйылды. Форумдың маҡсаты – инженер һөнәре менән киләсәген бәйләргә уйы булған һәләтле балаларҙың белемен киңәйтеү, уларҙың исемлеген Республика инженер лицей-интернаты базаһы нигеҙендә булдырылған инженерҙар майҙансығы селтәренә (РСИП) туплау, йәш рационализаторҙарҙың инженер технологияларҙа өлгәшкән ҡаҙаныштарын пропагандалау һәм уларҙың аҡыл хеҙмәте емештәрен сәнәғәт, медицина һәм башҡа юҫыҡтарҙа ҡулланыуға индереү.\nИнженер лицей-интернаттың директоры Флүр Шаһисолтанов, форумды асып, бындай сараларҙы уҙғарыуҙың үтә лә мөһимлеген билдәләп үтте.\n– Өфө дәүләт нефть техник университетының предуниверсарийы булараҡ, беҙҙең лицейҙың педагогтар коллективы инженер һөнәре буйынса көслө белгестәр әҙерләүгә бар көсөн һала. Шуныһы ҡыуаныслы: хеҙмәткәрҙәребеҙ үҙ эштәренә ижади ҡарай, мәғариф өлкәһендәге инновациялы технологияларға өҫтөнлөк бирергә тырыша. Федераль кимәлдәге “Яндекс Лицей” проекты буйынса уҡыусыларыбыҙҙың барыһын да “питон” сәнәғәтте программалаштырыу теленә өйрәтеүгә күстек. Өфө дәүләт нефть техник университеты һәм Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институты менән берлектә олимпиадаларға әҙерләү буйынса ресурс үҙәге булдырҙыҡ, инженер һөнәрҙәрен һәм химия фәнен тәүләп өйрәнеүселәр араһында полиолимпиадаларҙы даими уҙғарырға ҡарар иттек. Уҡыусыларыбыҙ ҙа һөҙөмтәләре менән шатландыра: химия, математика, физика, информатика, инглиз теле һәм башҡа фәндәр буйынса еңеүселәр, призлы урындарҙың күбеһе – беҙҙеке. Робот техникаһын йыйыу, бейеү, вокаль-инструменталь ансамблдәре түңәрәктәренең, төрлө секцияларының эштәре лә маҡтауға лайыҡ. ӨДНТУ менән ҡулға-ҡул тотоноп алға барабыҙ, заман һулышын тойоп, унан артта ҡалмаҫҡа тырышабыҙ. Бөгөнгө форум да ошо мәртәбәле уҡыу йортоноң һәм унда уңышлы эшләп килгән Йәштәр технопаркының булышлығында үтә. Ғөмүмән, бөгөнгө технологиялар балаларҙы инженер һөнәренә мәктәпкәсә йәштәге учреждениеларҙа уҡ әҙерләй башлауға мөмкинлек бирә. Был йүнәлеште һайлаған мәктәптәр, урта махсус техник йүнәлештәге уҡыу йорттарының йәш уйлап табыусылары киләсәктә беҙҙең инженер лицей-интернаты нигеҙендә планлаштырылған инженерҙар майҙансығы селтәренә тупланып, дәррәү эш башлар тип өмөтләнәбеҙ. Бизнес әһелдәре, эшҡыуарҙар, сәнәғәт предприятиелары етәкселәре лә ошо башланғысты берҙәм күтәреп алһа, беҙ бик шат булыр инек, – тине ул.\nЭштәренә хайран ҡалырлыҡ\n– “ФГОС сиктәрендә инженерҙар әҙерләүҙә бөгөнгө педагогия технологиялары” тигән темаға ойошторолған “түңәрәк өҫтәл” уҡытыусыларға был мөһим эшкә яңыса ҡараш булдырыу кәрәклеген белдерҙе. “Инженер лицей-интернат уҡытыусыһы Әнисә Сивагинаның юғары һөҙөмтәләргә өлгәшеү өсөн уҡыусыларҙы олимпиадаларға әҙерләү юлдарын күрһәткән сығышын ҡыҙыҡһынып тыңланым, – ти Аҡъярҙағы 2-се мәктәп уҡытыусыһы Гөлназ Әлмөхәмәтова. – Май сүлмәге тышынан билдәле тигәндәй, лицей-интернаттың уҡыусылары тәү ҡараштан уҡ үҙҙәренә ҡарата хөрмәт тойғоһо уята. Эйе, тәртип гардеробтан башлана: бөхтә итеп кейенеп, ҡунаҡтарҙы ихлас сәләмләп ҡаршылаған лицей уҡыусыларына ҡарап һоҡланыуыбыҙҙы йәшерә алманыҡ. Ә инде нефть һәм газ сығарыуҙа яңы технологиялар, химия өлкәһендәге ҡаҙаныштар тураһында тәрән мәғлүмәтле булыуҙары, робот техникаһын нисек эшләүҙәре хаҡында фәнни телдә матур итеп һөйләүҙәре, белемле, етди булыуҙары беҙҙе бөтөнләй хайран итте.\nУҡыусылар инглиз телендә иркен һөйләшә, һыҙма эштәрҙә күнеккәнлектәре, теүәл фәндәрҙе бер-береһенә бәйләп белеүҙәре арҡаһында төрлө техника уйлап табыу улар өсөн бер ни түгел кеүек. Лицейҙың матди-техник базаһы ла балаларҙың һәләтен үҫтереү өсөн ҙур мөмкинлектәр аса.\nКүренеп тора: лицейҙа уҡыусыларҙы олимпиадаларға, фәнни-ғәмәли конференцияларға әҙерләүгә етди ҡарайҙар, һәләтле балаларҙың һәр башланғысы педагогтар коллективында оло яҡлау таба. Октябрьский ҡалаһының 9-сы мәктәбе уҡытыусыһы Ирина Густованың “Дәүләт стандарттарын ҡулланып, прототиптарҙы проектлау”, ошо уҡ ҡаланың 13-сө мәктәбе уҡытыусыһы Гөлнара Дәүләтшинаның “Мәктәптәрҙә инженерҙар әҙерләүҙең үҙенсәлектәре” тигән сығыштары ла бик фәһемле булды. Ошондай форумдар бөгөн бик кәрәк, сөнки беҙ, ауыл уҡытыусылары, бындай сараларҙан һуң үҙебеҙҙе күпкә мәғлүмәтлерәк тоябыҙ һәм, башҡаларҙан күреп, үҙ мәктәптәребеҙҙә яңыса эшләргә, уҡыусыларыбыҙға заман талаптарына ярашлы белем һәм һөнәр бирергә ынтылабыҙ.\n“Фән һәм техника” секцияһында ҡатнашыусыларҙы Күмертау ҡалаһы политехник лицей-интернатының VI класс уҡыусыһы Раян Әбсәләмовтың сығышы әсир итте. Ҡояш энергияһынан көс йыйған автомобиль ижад иткән ул. Йәш уйлап табыусы районда уҙған фәнни-ғәмәли конференцияла ла призлы урынды яулаған. Раян ҡояш энергияһы ярҙамында телефон, сәғәт батареяларына ла һулыш биреп булыуы тураһында ихлас һөйләй, бындай энергияны киләсәктә сәнәғәт предприятиелары эшенә хеҙмәт иттереү тураһында хыяллана. РИЛИ уҡыусылары Дамир Ғабдуллин, Ангелина Ғәйнетдинова, Богдан Миңнеғәлиндең, Октябрьский ҡалаһынан Артур Йосопов һәм Никита Петровтың төрлө уйлап табыуҙарға ҡоролған эштәре лә жюри ағзаларының иғтибарынан ситтә ҡалманы.\n“Робот техникаһы, информатика”, “Технология, прототиплау” секцияларының эше форумға йыйылыусылар араһында айырыуса ҡыҙыҡһыныу уятты. Был юҫыҡта бигерәк тә хужалар әүҙемлек күрһәтте. Лицей-интернаттың X класс уҡыусыһы Урал Әминев “Аҡыллы беләҙек” уйлап тапҡан. Беләҙек йөрөткән кеше үҙенең көнөнә нисә аҙым яһағанын белә, тән температураһын, пульсын, ҡан баҫымын даими күҙәтә, хәленә ҡарап һаулығын ҡайғырта ала икән. IX класс уҡыусыһы Булат Тереғоловтың “Автопилотлы курьер”ы почта ташыу, ашығыс хәбәрҙәрҙе эйәһенә тиҙ арала алып барып еткереү өсөн үтә лә ҡулайлы техника булмаҡсы. Айнур Муллағәлләмов, Айваз Сабитов һәм Биктимер Сәғитовтарҙың хеҙмәт емеше – “Голдберг машинаһы”, үҙенсәлекле технологиялар ярҙамында һалҡын һыуҙы ҡайнатып, сәй пакеттарын стакандарға һалып, ҡунаҡтарҙы хуш еҫле сәй менән һыйлап аптыратты. Октябрьский ҡалаһының 9-сы мәктәбе уҡыусылары Альберт Бәшәров менән Тимур Тимерғәлиевтәрҙең “3D форматындағы прототиптарҙы булдырыу һәм проектлау”, Дүртөйлө ҡалаһының Н. Нәжми исемендәге башҡорт гимназияһы уҡыусыһы Руслан Исхаҡовтың “Вирус Backdoor” темаларына яҡлаған фәнни эштәре лә мәртәбәле жюри ағзалары тарафынан юғары баһаланды. Лицей-интернаттың фойеһында ойошторолған робот техникаһы күргәҙмәһе форумда ҡатнашыусыларҙың барыһына ла оҡшаны. “Егеттәрҙең үҙ ҡулдары менән эшләгән техникаһы тураһында тәфсирләп һөйләүҙәренә ҡарап, күңел һөйөнә. Бәләкәй кластарҙа уҡығандар ҙа өлкәнерәктәрҙән һис тә ҡалышмай. Ҡулды эшләтеү өсөн иң тәүҙә бит башты уйлатыу мөһим. Тимәк, егеттәр физика ҡанундарын, математика, информатика фәндәрен һәйбәт белә, теорияны ғәмәлдә урынлы ҡулланыу оҫталығына эйә. Ара алыҫлығын лазер ярҙамында билдәләгән аппарат, Морзе алфавитын яңыса ҡулланған телеграф, тәү ҡарамаҡҡа ябай ғына техниканы эшләү – барыһы ла балаларҙан күп аҡыл көсө талап итә, уларҙы уйларға, ижад итергә өйрәтә. Теләк булһа, беләк ҡарышмай инде ул. Остаздары етәкселегендә ҡулдарын күнектереп, һөнәргә өйрәнеп үҫһен егеттәр. Ә бына лицейҙың физика кабинеты лабораторияһын тулыландырыу, байытыу бик урынлы булыр ине”, – ти Күмертау ҡалаһындағы политехник лицей-интернаттың физика уҡытыусыһы Азат Баянов.\n“Иҡтисад. Бизнес-пландар” секцияһы эшенә буласаҡ эшҡыуарҙар һулыш өрҙө. Өфө ҡалаһының 101-се мәктәбе уҡыусыһы Сөмбөл Ғималова, мәктәп ихатаһында теплицалар урынлаштырып, йәшелсә үҫтереү, мәктәп ашханаһын экологик яҡтан таҙа ризыҡтар менән тәьмин итеү бизнес-планын төҙөгән. Республика инженер лицей-интернаты уҡыусылары Злата Зайцева һәм Элина Сабитова үҙ проекттарын шул тиклем төплө яҡланы, әйтерһең дә, аудиторияла уҡыусы ҡыҙҙар түгел, ә тәжрибәле бизнес-вумендар телмәр тотто. Ҡыҙҙарҙың береһе “Эврика” ижад студияһын асып, 5 – 15 йәшлек балаларҙы төрлө һөнәрҙәргә өйрәтеү маҡсатында түңәрәктәр эшен йәнләндереүҙе күҙ уңында тота, икенсеһе иһә һәр ауыл һәм ҡалала урам һайын асылған ҙур магазиндар селтәренең – супермаркеттарҙың маркетинг тоҙаҡтарына анализ яһаны, ташламалар, акциялар тип осһоҙораҡ тауарҙарға ябырылған һатып алыусыларҙы мутлыҡтан иҫкәртеү юлдарын күрһәтте. VII класс уҡыусыһы Асҡар Арыҫланов сайттар эшләү, интернет киңлектәрендә үҙ эшеңде асыу мөмкинлектәрен бик ентекле барланы.\nБуласаҡ инженерҙар теүәл фәндәрҙе генә түгел, сит телдәрҙе, йәмғиәт фәндәрен дә һыу кеүек эсергә тейеш. “Лингвистика” секцияһына берләшкән уҡыусылар саф инглиз телендә үҙҙәрен шәхес булараҡ үҫтереү һәм тәрбиәләү, шәхси ҡаҙаныштары тураһында бәйән итте, киләсәккә хыялдары менән уртаҡлашты. Айвар Кашапов, Динара Ғәләүетдинова, Айһылыу Фазылйәнова, Әлиә Ҡадирова, Сабина Сагалова, Данил Хәсәнов, Диләфрүз Кәбировалар үҙҙәрен инглиз телен камил белгән оҫталар итеп танытты.\n– Беҙ үҙ телен, шәжәрәһен, тарихын яҡшы белгән, республикабыҙға тоғро хеҙмәт итерлек, халҡыбыҙ мәнфәғәтен күҙәтерлек илһөйәр шәхестәр тәрбиәләүҙе маҡсат итеп ҡуйғанбыҙ, – ти лицей-интернаттың тарих уҡытыусыһы Юлай Әбделмәнов. – Тамырҙарын белмәгән кеше – ҡороған ағас. Уҡыусыларыбыҙ бөгөнгө форумға үҙҙәренең ғаилә тарихы, күренекле ата-бабалары тураһында фәнни эштәр әҙерләне. “Беҙ – Кинйә Арыҫланов вариҫтары” темаһына сығыш яһаған Урал Кинйәбаевҡа (X класс) барыбыҙ ҙа бер тауыштан тәүге урынды биреүҙе кәрәк тип таптыҡ. “Мин – шәжәрә ағасымдың бер япрағы” темаһын яҡтыртҡан Таһир Шаһморатов, Илгиз Вәлиев һәм Рөстәм Сәмиғуллиндарҙың ғаилә тарихы менән танышыу ҙа бик фәһемле булды. Социаль рекламаларҙың тормоштағы ролен иҫбатлап сығыш яһаған Рената Хажиева, глобаль йылыныуҙың эҙемтәләренә хафаланыу белдергән, был процесты түбәнәйтеү юлдарын эҙләгән Ксения Воронова, һәр минуттың ҡәҙерен белергә, уға идара итеүҙе яйға һалырға ынтылған Ралина Әхмәтова (Дүртөйлө ҡалаһы), 1950–1980 йылдарҙа Башҡортостанда барлыҡҡа килгән һәм киң ҡолас алып үҫешкән ҡалалар тарихын ентекле белгән Рината Муллайәрова һәм Эвелина Сәлиховаларҙың (Өфө, 101-се мәктәп) фәнни эштәре лә уңышлы тип табылды.\nШуны ла билдәләү зарур: форумда ҡатнашыусыларҙың сығыштарын абруйлы жюри ағзалары – БДУ, ӨДНТУ-ның техник, иҡтисад фәндәре кандидаттары, доцент, өлкән уҡытыусылары, Мәғарифты үҫтереү институты, “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналы хеҙмәткәрҙәре, башҡа район һәм ҡалаларҙан, Өфө мәктәптәренән килгән уҡытыусылар баһаланы.\nБармағыңа аң килһә, һөнәреңә дан килер, ти халыҡ мәҡәле. Йәш быуындың бармағына аңды ни тиклем иртәрәк биреү, уларҙың ҡулдарын йәштән күнектереп, һөнәргә өйрәтеү маҡсаты ҡуйылды был матур сарала. Әйҙә, бер-береһенән күреп күнекһен ҡулдар, нығынһын быуындар. Белемле, ижади ҡарашлы, киләсәктә һөнәрҙәренә дан килтерерлек, тормош һынауҙарына бирешмәҫлек булып үҫһен йәштәр.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - НИ ӨСӨН МАТУР БУЛЫРҒА? - 2019 - Мәҡәләләр\nҺеңле тейеш кешем менән интернет аша йыш бәйләнешкә инәм, хәл белешеп, яңылыҡтар бүлешеп һәм төрлө фотолар менән алмашып торабыҙ. Йәғни, "аралашып" йәшәйбеҙ инде. Тормошҡа иртә сыҡҡас, балалары ла иртә үҫеп бөттө һәм шул ҡатын 42 йәшендә ике ейәнгә өләсәй булды. "Йәш өләсәй" тип әйтер инем, уға был һүҙ тура килмәй, "йәш әбей" тиеү (әбейҙәр үпкәләп ҡуймаһын) дөрөҫөрәк булыр. Хатта әбейҙәр ҙә үҙ стилендә үтә лә ҡупшы, ҡараулы була ала. Ә бына урта йәштәрҙәге ҡайһы бер ҡатындарҙы ниндәй зат тип атау ҙа урынһыҙ һымаҡ.\nБеренсенән, туғаным йәмһеҙ булып һимергән. Юҡ, ауырымай, ашауҙы самалай алмауы арҡаһында ғына киңлеккә йәйелгән ул. Икенсенән, сәсен ҡып-ҡыҫҡа итеп ҡырҡтыра ла ҡуя. Уға был барыбер, елкәһенә, күҙенә төшөп тормаһа, булды. Өсөнсөнән, өҫтөндә һәр ваҡыт алама халат йәки үзбәк баҙарынан алынған футболка-ыштан. Ул костюмдың йоҡо кейеме икәнендә эше юҡ, йыуан балтырҙарын, эсен бүҫелдереп кейеп тик йөрөй. Дүртенсенән... бишенсенән... Ҡыҫҡаһы, ул үҙенең ҡатын-ҡыҙ икәнен онотҡан. Ул көҙгөгә ҡарамай ҙа. Ул бит-ҡул йыуыу һәм мунса төшөүҙән башҡа матурланыу ысулдарын онотҡан. Ул осһоҙло шәкәр йәки дөгө ҡайҙа һатылғанын белә, әммә бит кремы ҡайҙан алырға икәнен белмәй. Интернеттан үҙенә һис кәрәге булмаған кешеләрҙең ғәйбәтен көндәр буйына уҡып ултыра ала, ә берәй ҡатын-ҡыҙ сайтына юлыға алмай. Ул сумка-сумка итеп аҙыҡ түлек ала ла, шуларҙы кәштәләренә теҙеп һала. Алғандарының әле ике ай элек булғандары ла асылмағанында эше юҡ, иттәре һыуытҡысты тултырып, ярмалары шкаф тулып ятырға тейеш. Ә кейемгә аҡса йәлләй! Байрамға кейә торған бер күлдәге бар ине, уныһы ла хәҙер һыймай, шуға алмашҡа күлдәк һайлап, икәү-ара бәхәсләшеп бөттөк. Кейемде тик хаҡтары төшкән ерҙән генә эҙләй. Нимәлер аңлатыу һәм өйрәтеү урынһыҙ, сөнки кеше бындайҙы үҙ башында етлектереп кенә аңлай ала, күрәһең. Эшкә кейгәндәре лә иң осһоҙло һәм сифатһыҙ әйберҙәр. Ә бит ул аҡсаһыҙ әҙәм түгел. Һөнәре бар, ире лә, улы ла аҡса килтереп тора. Аҡсалары "ҡара көндәрҙе" көтөп, ҡайҙалыр йәшеренеп ята. Аҡ көндәренең иң ҙур ләззәте ашау-эсеүгә генә ҡайтып ҡала булып сыға. Аңлатырға теләһәң, уның яуабы бер: "Миңә нимәгә ул? Мин бит инде өләсәй! Миңә бара... "\nНи өсөн ҡатын кеше матур булырға, матурланырға һәм матурлыҡҡа ынтылырға тейеш? Тейеш! Сөнки тәбиғәт шулай итеп яралтҡан: сәскәләр нәфислеге менән һоҡландыра, хуш еҫен бөркә, ҡояш йылыта, ҡоштар һайрай, һыу һыуһынды ҡандыра, ҡатын-ҡыҙ илһамландыра. Йәш ҡыҙҙар ҙа, урта йәштәге ҡатындар ҙа, оло апайҙар ҙа, инәйҙәр ҙә ир енеслене, эргә-тирәләгеләрен илһамландыра, уларҙа реакция уята алһын. Урамда осраған егетме, иреме, ҡустыһымы, улымы, ейәнеме - янындағы ҡатын-ҡыҙға яратып баҡһын. Ә уны буш урын, аңлайышһыҙ формалағы йән эйәһе итеп ҡабул итмәһен. Бында бит йөҙ-төҫ гүзәллеге тураһында ғына бармай һүҙ, ә үҙеңде ҡарау һәм матур итеп тоя белеү үҙенсәлеге тураһында бара.\nӘхирәтемдең йәш ҡыҙын нисә йылдар инде тик джинсыла ғына күреп өйрәнгәнмен дә, бер мәл уйламағанда күлдәктә күреп шаҡ ҡаттым. Бығаса мин уны хатта аңғармай ҙа торғайным, бармы бала - бар, ә был юлы эргәмдән үткән һайын һөйөп, һоҡланыуымды белдереп торғо килде. Ҡатын-ҡыҙҙы ҡатын ҡыҙ кейеме генә шулай күркәмләндерә ала инде ул. Йәлпелдәк итәкле күлдәктәргә ни етә? Бына ошо ҡиммәттәрҙе ҡыҙҙарға бәләкәйҙән өйрәтергә, һалырға кәрәк икән ул. Ҡиммәтле булмаһа ла, бөхтә кейенергә, сәсте мөмкин булған тиклем ҡыҫҡартмаҫҡа, кәүҙәне формала тоторға һәм иң мөһиме үҙеңде яратырға! "Матур ҡатын йәшәй! Ә матур булмаған тереклек итә", тип яҙып ҡалдырған бер билдәле шәхес. Һәм ул дөрөҫтө әйткән. Ҡатын-ҡыҙға матурланыу һәм биҙәнеү бер илдә лә, бер ниндәй ҡанундар аҫтында ла тыйылмаған. Матурлыҡ салондарҙа һәм ҡиммәтле косметикала ғына түгел. Матурлыҡ модалы кейемдә һәм брендлы әйберҙәрҙә түгел. Мин, мәҫәлән, өйҙә матур булыуҙы ҡәйнәм миҫалында күрҙем. Ябай ауыл ҡатыны, пенсияла, мал, ҡош-ҡорт араһында ғына бутала. Шунда ла өҫтөндә һәр ваҡыт ябай тегелешле сәскәле күлдәк, шул төҫтәге биҙәкле яулыҡ, бөхтә, ҡараулы, таҙа. Баҡсала картуф күмеп йөрөһә лә, сәй артына сынъяһау булып килеп ултыра, магазинға сыҡһа, кеше араһына барһа, нәскиенә тиклем алыштырып кейеп сыға. Бөтә нәмәлә лә самалы, шул иҫәптән аҙыҡты ла мәлендә һәм сикләп кенә ҡуллана. Һәм балалар уға йыш ҡына: "Өләсәй, һин ҡалай матур! Һинең алҡаң матур, яулығың, күлдәгең..." тип һоҡланып урап ҡарап сыға.\nМатурлыҡҡа өйрәнеү бер йәштә лә һуң түгел. Был тәңгәлдә ҡул эше ярҙам итә, тип яҙа белгестәр. Төҫлө ептәр, бисерҙар менән эш итеү, тегенеү фантазияны, ҡатын-ҡыҙ асылына ынтылышты уята икән. Ижади эшләү, китаптар уҡыу, концертҡа йөрөү ҙә рухи үҫеш ул.Үҙеңде матурлап, һылап-һыйпап, тәрбиәләп, һин бит тик үҙеңде генә ҡайғыртмайһың, шул уҡ эргәләгеләреңдең, яҡындарыңдың тормошон да яҡтыраҡ итәһең. Мәҫәлән, үрҙә телгә алған геройым бер көн килеп күлдәк кейһә, аҙыраҡ ауырлығын ташлаһа һәм сәсен үҫтерә төшһә, унан да сибәр ҡатын булмаҫ ине. Ә бит йәш сағында ер һылыуы ине шул ханым. "Матур булыу ҡатын-ҡыҙҙың бурысы, - тигән юлдар бар аҡыллы яҙмаларҙа. - Әгәр ҡатын матур булыу өсөн аҡса, ваҡыт һәм көс бүлмәй икән, ул үҙ бурысын үтәмәй һәм йыһан да уға тейешле өлөшөн бүлмәй".\nЯҙылған: 25.09.19 | Ҡаралған: 547


1 июлдән Рәсәйҙә торлаҡ һатыуҙың яңы схемаһы эшләй башлай // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n11:15, 22 июня 2018 Иҡтисад\n1 июлдән Рәсәйҙә торлаҡ һатыуҙың яңы схемаһы эшләй башлай Фото: Олег Яровиков\n1 июлдән Рәсәйҙә торлаҡ һатыуҙың яңы схемаһы эшләй башлай. Граждандар аҡсаһын туранан-тура төҙөүсегә түгел, ә банк аша бирә ала. Аҡсаларҙы махсус иҫәпкә йүнәлтәләр һәм уны төҙөлөш тамамланғансы «туңдыралар». Девелоперҙар проект хаҡынан 85 процентҡа тиклем күләмдә кредит ала, шул уҡ ваҡытта өлөшләтә ҡатнашыу килешеүҙәре буйынса фатирҙар һата. Төҙөлөш тамамланғас төҙөүсе өлөшсөләрҙең аҡсаһын ала йәки уның менән банктан алған бурысын ҡаплай.\nБыл механизм Владимир Путиндың ҡушыуы буйынса өлөшләтә төҙөлөштән баш тартыу сиктәрендә әҙерләнгән. Күсмә осорға өс йыл бүленгән.\n2018 йылдың 1 июленән уҡ девелоперҙар банк оҙатыуына ирекле күсә ала. Эре кредит ойошмалары яңы схема буйынса эшкә әҙерләнгән, тип хәбәр итә «Известия».\nБаҫма һорау алған белгестәр фатирҙар алдағы йыл ярымда 10-15 процентҡа ҡиммәтләнер, ә төҙөүселәрҙең кәмендә яртыһы баҙарҙан китер тип иҫәпләй.\nТеги: өлөшләтә төҙөлөш, банктар, девелоперҙар


Билдәле тележурналист, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы хәбәрсеһе Азат Ғәлиуллин юғалған...\n«Йәшлек» гәзите » Яңылыҡтар таҫмаһы » Билдәле тележурналист, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы хәбәрсеһе Азат Ғәлиуллин юғалған...\n12.09.2019 Билдәле тележурналист, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы хәбәрсеһе Азат Ғәлиуллин юғалған...\nСит ил паспортының ваҡыты үтә тигәндә генә, ниһайәт, Европаға сәйәхәт ҡылдым. Сәфәр Өфөлә үк ҡыҙыҡлы ваҡиғалар менән башланды. Тәүҙә самолёт Өфө урынына Ҡаҙанға осто. Артабан, үҙебеҙ Истамбул урынына Мәскәүгә барҙыҡ...\nСәйәхәттең көн ярым ваҡыты юғалһа ла, Чехияға имен-һау барып етелде. Ике көндә Праганы арҡырыға-буйға йөрөлдө. Хәҙер ул ҡаланы биш бармағым һымаҡ яҡшы беләм.\nӘ Австрияның Венаһын әле өйрәнергә лә өйрәнергә. Ҡаланың матурлығына һоҡланып, ҡасандыр ата-бабаларыбыҙ аттарын яҙғы айҙа һыу эсергән Дунай йылғаһына барып аҙашыуым хәтерҙә. Маҡсатым совет һалдаттарына арналған һәйкәлде барып күреп, Назар Нәжмиҙең "Батырҙар йыры"н башҡарыу ине. Таптым, йырланым, ҡайтыр юлымды юғалттым. Ҡала үҙәгенән ныҡ алыҫҡа киткән булып сыҡтым. Ярай, телде икмәк-тоҙлоҡ ҡына беләм, ярҙам итте. Тәғәйен урында көткән автобусҡа өлгөрҙөм. Әгәр тороп ҡалһам... Бөттө баш... Баҡтиһәң, минең аҙашыуым бының менән генә сикләнмәгән икән.\nОшо уҡ сәйәхәттән Өфөгә ҡайтышлай Төркиәгә һуғылдыҡ. Истанбул. Баҙарҙа төрөктәр менән хәбәр һатып, сәй һәм төрлө татлы ризығы менән һыйланғанда, төркөмдән тороп ҡалғанымды һиҙмәгәнмен. Эҙләргә тотондом. Юҡ. Таба алмайым.\nҠапыл ғына эңер төштө. Һәр бер автобусҡа инәм, кире бороп сығаралар. Йәнәһе лә, мин уларҙың турисы түгел. Алда ҡуҙғалған бер автобус артынан йүгерҙем, "минекеләрҙер" тип уйланым. Уныһы кварталдар араһына инде лә юғалды. Башта йөҙ төрлө уй үтте. Етмәһә, үҙем менән ҡайтырға билет та, минең кем икәнлегемде дәлилләгән бер документ та юҡ. Ҡулда – тик бер пакет күстәнәс... Ҡояш нурҙары бөтөнләй күҙҙән юғалды.\nТик фонарҙар яҡтылығы аша ғына кешеләрҙе абайларға мөмкин. Илар хәлгә еттем. Төркөмдә булған егет-ҡыҙҙарға шылтыратам, алмайҙар. Роуминг тип телефондарын һүндереп ҡуйыуҙарын аңланым. Тороп ҡалдым инде, тип ҡабат баҙарға йүгерәм тигәндә, исемемде ишетеп боролдом. Минекеләр! Аңлатып бирә алманым, телем әйләнмәй ине.\nҺуңынан ашарға ултырғанда ла тамаҡҡа ризыҡ барманы. Ныҡ ҡурҡҡанмын, ахыры... Ваҡыт үтте, хәҙер ул хәлде тик йылмайып ҡына иҫкә алырлыҡ. Әйткәндәй, ай башында сит ил паспортын яңырттым бит әле. Тағы ла булмаған илдәрҙе күрергә иҫәп тотам!\nФото: А. ҒӘЛИУЛЛИН фотоһы


Еңеүгә ынтылыш өсөн бүләк\n30 Октябрь 2017, 19:19\nШаран 2-се мәктәбенең 11-се класс уҡыусыһы Алина Мостафина XVII Бөтә Рәсәй “Мин – Рәсәй гражданы” акцияһының төбәк этабы еңеүсеһе булды һәм Мәскәүҙә конкурстың финал сараларында ҡатнашты.\nБарыһы ла тарих һәм йәмғиәт белеме уҡытыусыһы Р. Сәйетова етәкселегендә әҙерләнгән ауыл эш-ҡыуарҙары проблемалары тура-һындағы тикшеренеү эшенән башланды. Материал йыйыу өсөн ҡыҙ инде уңышлы ғына эшләүсе һәм яңы эш башлаған күп фермерҙар һәм эшҡыуарҙар, шулай уҡ урындағы хакимиәт вәкилдәре менән осрашты.\nАртабан Алина “Мин – эшҡыуар” төбәк йәштәре форумында ҡат-нашты һәм ҡатнашыусылар ара-һындағы рейтингта иң күп тауыш йыйҙы.\nМәскәүҙә ҡыҙ үҙенең эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге тәжрибәһе – тәнгә ҡына менән рәсем яһау (мехенди) тураһында ла һөйләне. Баһалама ағзаларына уның сығышының аңлайышлы, фекерҙәренең дәлилле булыуы, ыңғай тәжрибәһе һәм яңы еңеүҙәргә ынтылышы оҡшаны.\nҡыҙыҡлы һәм өмөтлө проекты өсөн Алина РФ Мәғариф һәм фән министрлығы дипломы, иҫтәлекле бүләк һәм Бөтә Рәсәй акцияһы логотибы төшөрөлгән футболка менән бүләкләнде. Бынан тыш, ул Мәскәүҙән ҙур тәьҫораттар, лайыҡлы белем алыу һәм үҙен бизнесҡа арнау теләге менән ҡайтты. Мәскәүҙә ул яңы дуҫтар һәм фекерҙәштәр тапты.\nАлина Мостафинаға мәктәпте уңышлы тамамлауын, имтихандар-ҙы яҡшы тапшырып, хыялын тор-мошҡа ашырыуын теләйбеҙ.\nФото ғаилә альбомынан алынды.


Рәсәй Президенты Башҡортостанда йәшәүселәргә маҡтаулы исемдәр биреү тураһында указға ҡул ҡуйҙы\n5 Май , 17:00\n4 майҙа Рәсәй Президенты Владимир Путин рәсәйҙәрҙе дәүләт наградалары менән бүләкләү һәм уларға почетлы исемдәр биреү тураһында указға ҡул ҡуйҙы. Маҡтаулы исемдәргә лайыҡ булғандар араһында дүрт яҡташыбыҙ ҙа бар.\nРәсәй Федерацияһының хоҡуҡи мәғлүмәт сайтында баҫылған рәсми документҡа ярашлы, Өфөнөң 42-се лицейҙың математика уҡытыусыһы Әлфиә Солтанова «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған уҡытыусыһы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ булды.\nӨфө дәүләт нефть техник университетының «Нефть-газ промыслалары машиналары һәм ҡорамалдары» кафедраһы профессоры Фәнзил Мөғәллимов Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәре исемен алды.\n«Эш кейеме комбинаты» акционерҙар йәмғиәтенең генераль директоры кәңәшсеһе Михаил Цукерманға «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған туҡыу һәм еңел сәнәғәт хеҙмәткәре» исеме бирелде.\n«Инман» акционерҙар йәмғиәтенең етештереү логистикаһы хеҙмәте бүлеге начальнигы Ринер Ҡаһарманов «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған машина эшләүсеһе» исеменә лайыҡ булды.\nБынан алда «Башинформ» «Хәрби туғанлыҡ» Бөтә Рәсәй йәмәғәт ойошмаһының республика бүлексәһе етәксеһе Альберт Шаһиморатовтың II дәрәжә «Ватан алдындағы ҡаҙаныштары өсөн» ордены миҙалы менән бүләкләнеүе тураһында хәбәр иткәйне.\nАвтор:"Башинформ" мәғлүмәт агентлығы


Һигеҙҙе аҫра, һимеҙҙе аҫра » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Һигеҙҙе аҫра, һимеҙҙе аҫра\nҺигеҙҙе аҫра, һимеҙҙе аҫра 27.11.2018 // Ауыл хужалығы\nХалҡыбыҙҙың йәшәйеше һыйыр малына бәйләнгән.\nҺыйыр малы аҫрарға ҡарар иткән хужа алдан уҡ уны ниндәй маҡсатта тоторға йыйыныуын белергә тейеш: ит өсөн кәрәкме ул, һөт һауып алырғамы? Шәхси хужалыҡта икеһе лә бик мөһим, шуға ла бер нисә тоҡом тураһында белешмә биреп үтәйек.\n“Холмогор” – һөт өсөн аҫралған, Рәсәйҙә электән килгән тоҡом. Ҡасандыр Архангельск губернаһында урындағы төньяҡ малы менән “ҡара-сыбар голланд” тоҡомон ҡушып сығарылған. Бөгөн иң таралған төбәктәрҙән Архангельск, Мурманск, Киров, Мәскәү, Төмән өлкәләре, Удмурт, Яҡут, Татарстан республикалары һанала. Тәү ҡарашҡа, ул “ҡара-сыбар” тоҡомлоларҙан айырылмаған да һымаҡ. Тик мускулдары беленеп тормай ҙа формаһы яғынан “мөйөштәре” ныҡлап һиҙелә.\nҺыйырҙарҙың тереләй ауырлығы 550 килограмм һәм унан артығыраҡ тәшкил итә. Тыуған сағында быҙауҙары 30-38 килограмм була. Үгеҙҙәре 12-18 айҙа 300-400 килограмға етеп, һимертеп һуйғанда, тереләй ауырлығының 55 проценты иткә сыға.\nҺөтөнә килгәндә, тулы аҙыҡ берәмеге биргәндә, йылына алты мең литрғаса етә. Уртаса майлылығы — 3,6-3,8 процент. “Холмогор”ҙар төрлө ауырыуҙарға бирешеп бармай, төньяҡ һәм төньяҡ-көнбайыш төбәктәр климатына яраҡлашҡандар. Көтөүлектә яҡшы йөрөйҙәр, аҙыҡ төрләмәйҙәр.\n“Ҡара-сыбар”. Был тоҡом Рәсәйҙә генә түгел, сит илдә лә киң таралған. Ошо исем менән хәҙер бер нисә тоҡомдо атап йөрөтәләр: “голланд”, “ҡара-сыбар литва”, “ҡара-сыбар эстон”… Уның киң тарала барыуы, хатта башҡаларға ҡарағанда тәүге урындарға сығыуы һөттө мул биреүе, урындарҙағы шарттарға тиҙ яраҡлашыуы менән аңлатыла.\nҺыйыр алырға теләгән хужаға уның ауырлығына, тән төҙөлөшөнә иғтибар бирергә кәңәш итәбеҙ. Тәүге тапҡыр быҙаулаған һыйырҙың ауырлығы 460 килограмдан да кәм булмаҫҡа тейеш. Тиреһе ялтырап торған, йоҡа, тап-таҙа ҡара-сыбар төҫлө булыуы шарт. Был һыйырҙарҙың тәненең урта өлөшө оҙонсараҡ, аяҡтары бейек була, аяғында ныҡлы, ышаныслы баҫып тора. Быҙауҙары тыуған саҡта 32-40 килограмм тарта, алты айлыҡ саҡтарында инде 140-150-гә (үгеҙҙәре 150-170-кә) етә. Яҡшы ашатҡанда һыйырҙар йылына 5000-7000 килограмм һөт бирә, ҡуйылығы – 3,5-3,7 процент. Бындай тоҡомло һыйырҙарҙың “кәмселеге” шунда: һөтөндә аҡһым менән майы аҙыраҡ. Башҡа тоҡомло үгеҙ менән ҡушылғанда, быҙауынан үҫкән һыйырҙар ҙа әсәһенең һыҙаттарын һаҡлай.\nЯрослав. Иң яҡшы Рәсәй тоҡомо, һөт өсөн махсус сығарылған иҫәпләнә. Ярославль, Вологда, Калинин, Кострома өлкәләрендә киң таралған. Урындағы “великорус” тоҡомло малдарҙан селекция юлы менән сығарылған.\nТоҡомдоң үҙенсәлеге шунда: улар кәүҙәгә әллә ни ҙур түгел, һөтө ҡуйы, урындағы шарттарға тиҙ яраҡлаша. Башлыса ҡара төҫтә булһалар ҙа, баштары, аяҡтарының аҫҡы өлөшө, ҡорһаҡтары аҡ. Йылына биш мең килограмғаса һөт бирһәләр, майлылығы дүрт процентҡа етә. Ауырыуҙарға бирешеп бармай, Рәсәйҙең урта һәм төньяҡ-көнбайыш төбәге климатына яраҡлашҡандар.\n“Тагил”. “Холмогор” менән “тагил” тоҡомло малдар “голланд”тарға яҡын. Голланд үгеҙҙәре шулай уҡ “истобен” (Киров өлкәһе), “бушуев” (Үзбәкстан) тоҡомлоларҙы сығарғанда ла файҙаланылған. Аҙыҡтың сифатына, төрөнә талымһыҙҙар, үрсеү яғына ла яҡшы һаналалар. Шуға ла шәхси хужалыҡта алмаштырғыһыҙ тоҡом иҫәпләнә.\nТагил тоҡомло мал күпләп Түбәнге Тагил һәм Свердловск өлкәләрендә, шулай уҡ Пермь, Силәбе яҡтарында аҫрала. Кәүҙә төҙөлөшө буйынса “холмогор”ҙарға оҡшаған. Ҡара-сыбар, һирәгерәк ҡыҙыл һәм һоро, һоро-сыбар төҫлө булалар. Һыйырҙары 440-480 килограмға етә, быҙауҙары тыуғанда 30-35 килограмм тарта. Ныҡлы ашатҡанда йылына биш мең килограмм һөт бирәләр, майлылығы – дүрт процент.\nАуырыуҙарға бирешеп бармай. Ҡырыҫ Урал шарттарына яраҡлашҡандар. Кәмселектәре – төҫтәре һәм кәүҙә төҙөлөшө бер төрлө булмауы.\n“Ҡыҙыл дала”. Был тоҡом “украин”, “великорус”, “ҡыҙыл немец” тоҡомло малдарҙы ҡушып сығарылған. Һаны буйынса илдә “симменталь”, “ҡара-сыбар”ҙарҙан һуң өсөнсө урында тора. Башлыса уны Көнбайыш Себер һәм Урта Азияла, шулай уҡ көньяҡта аҫрайҙар.\nҺыйырҙарҙың уртаса ауырлығы 460-520 килограмм тәшкил итә. Быҙауҙары тыуғанда 30-36 килограмм булһа, 18 айлыҡ сағына 320-350-гә етә. Йылына 3000-4500 литр һөт һауыла. Майлылығы – 3,6-3,8 процент. Башҡа тоҡомлоларҙан улар ҡоро, эҫе климатҡа яраҡлашҡанлығы, ҡоро йәйҙә таралған ауырыуҙарға ҡаршы тороусанлығы менән айырыла.\nКәмселектәрҙән мускул системаһының ярлылығын, ит сифатының үҫешеп етмәүен, тереләй ауырлығының аҙ булыуын әйтеп үтергә кәрәктер.\n“Англер” (“ангельн”). “Ҡыҙыл дала” тоҡомло малдар менән ҡушылғандан барлыҡҡа килгән. Һыйырҙарының һөтө ныҡ майлы булыуы менән айырыла – алты процентҡа саҡлы. Уртаса йыллыҡ һауымы биш мең килограмм булһа ла, айырым шарттарҙа рекорд ҡуйған малдарҙың 10 500 килограмм биргәне лә бар.\nҺыйырҙары ла кәүҙәгә бик бәләкәй түгел – 500-550 килограмм, быҙауҙары тыуғанда 30-32 килограмм була. Сейә йәки ҡараһыу-ҡыҙыл төҫтәләр. Тиреләре йоҡа, кәүҙәләре оҙонса, арҡа өлөшө тура, мускулдары үҫешкән.\n“Айршир”. Шотландияла сығарылһа ла, Рәсәйгә һуңғы ике-өс тиҫтә йыл элек Финляндия аша тоҡом малы булараҡ планлы рәүештә индерелә. Беҙҙә уның киң таралыуына һөтөнөң майлылығы (4,2-4,5 процент), муллығы (йылына биш-алты мең килограмм) сәбәпсе. Икенсенән, “айршир”ҙарҙан бер литр һөт алыу өсөн ни бары 0,88 аҙыҡ берәмеге тотонола.\nКәүҙә төҙөлөшө буйынса барлыҡ һөт һыйырҙарына оҡшаш булһалар ҙа, тиҙ үҫеп етеүҙәре менән айырылалар. Мәҫәлән, быҙауҙары тәүге йылына тәүлегенә 800-1000 грамға арта. Ә 14 айлыҡ сағында аталаныуға өлгөрәләр. Үгеҙҙәре бер йәшлек сағында 350-400 килограмға етә.\nТөҫтәре ҡыҙыл-сыбар. Арт һәм урта өлөшөндә ҡыҙыл “таптары”ла бар. Әгәр ҙә “айршир” тоҡомло үгеҙҙәрҙе “симменталь” йәки башҡа тоҡом һыйырҙарына ҡушһаң, яңы алынған ҡатнаш тоҡомлоларҙың һөтө, уның ҡуйылығы арта.\nШәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа ла алмаштырғыһыҙ мал иҫәпләнә.\n“Голштин”. Тыуған илдәре Канада менән Ҡушма Штаттар иҫәпләнә. Шулай булыуына ҡарамаҫтан, ныҡлы тоҡом булып Германияла формалаша. Беҙҙең илгә урындағы тоҡомдарҙы яҡшыртыу маҡсатында индерелә. Ғөмүмән, һәр саф тоҡомло мал формалаштырылғанда тиерлек “голштин” үгеҙҙәре файҙаланылған. Мәҫәлән, үгеҙҙәренә ҡушҡанда ҡара-сыбар тоҡомло һыйырҙарҙан тыуған йәш тоҡомдан өҫтәмә рәүештә 200 литрға тиклем һөт һауып алырға мөмкин. Шуға ла ҡатнаш тоҡомло һыйырҙарҙан яҡшы быҙау алыу, тоҡомдо яҡшыртыу өсөн саф “голштин” үгеҙҙәрен файҙаланалар. Тағы шуныһы: әгәр ҙә яҡшы аҙыҡ рационы, тейешле шарттар булмаһа, ҡатнаш тоҡомло һыйырҙарҙан тейешле һөҙөмтә көтөргә ярамай. Шуға ла “голштин”дан тыуған быҙауҙарҙы аҫраған һәр хужа уларҙың аҙыҡҡа ныҡ талапсан булыуын онотмаҫҡа тейеш.\n“Бестужев”. Электән ите һәм һөтө өсөн аҫрағандар. Шәхси ярҙамсы хужалыҡтарҙа бөгөн дә алмаштырғыһыҙ иҫәпләнә. Беҙҙең климат шарттарына яраҡлашҡандар, аҙыҡҡа талымһыҙҙар, ауырыуҙарға бирешеп бармайҙар. Ҡараһыу-ҡыҙыл, сейә төҫөндәге был һыйырҙар йылына 4000-5000 килограмм һөт бирә, майлылығы – 3,8 процент.\n“Симменталь”. Һаны буйынса Рәсәйҙә беренсе урында тороп, таралыу даирәһе лә киң. Уҙған быуаттың тәүге яртыһында Швейцариянан индерелгән үгеҙҙәрҙе украин һыйырҙарына ҡушҡандан һуң барлыҡҡа килгән тоҡом иҫәпләнә.\nФормаһы яғынан матур, мускул системаһы үҫешкән, ныҡлы, ярайһы уҡ ҙур кәүҙәлеләр. Һыйырҙары 550-650 килограмм булһа, быҙауҙары тыуғанда 35-45 килограмға, башмаҡтары 18 айлыҡ сағына 400-450-гә етә. Ошо уҡ ваҡытҡа үгеҙҙәре 500-600 килограмм тарта. Ите алһыу, һутлы, сифаты яҡшы.\nЙылына һыйырҙан 4000-5000 литр һөт һауып алырға мөмкин. Ҡуйылығы (майлылығы) – 3,7-3,8 процент. Симменталдәрҙең төҫө төрлөсә булырға мөмкин: ҡыҙыл-сыбар, ҡыҙыл, баштары – аҡ. Кәмселектәрен атағанда, һөттән дә бигерәк, ит яғына тартым булыуы бар. Шуға ла һыйыр итер өсөн һөт биҙҙәре беленеп торғанын, үҫешкән еленлеһен һайларға кәрәк.\n1951 йылда “симментал”дәрҙең Смоленск һәм Калинин өлкәләрендә формалашҡандарын айырым “сыцев” тоҡомлоға ла бүлеп йөрөтә башлайҙар. Францияла сығарылғанын “монбельярд” тип атайҙар. Асылда иһә был тоҡомдар “симментал”дәрҙән әллә ни айырылмай.\nБер үк ваҡытта ит һәм һөт өсөн аҫралған тоҡомло малдарҙан “швиц”, “лебедин”, “ҡурған” тоҡомлоларын атарға мөмкин. Ит өсөн генә тотолған малдарға “аҡ башлы ҡаҙаҡ”, “ҡалмыҡ”, “герефорд”, “абердин-ангус”, “санта-гертруда”, “шароле”, “шортгорн”, “лимузин”, “аквитан” инә. “Ҡалмыҡ” менән “аҡ башлы ҡаҙаҡ” тоҡомлоларҙан башҡаһы барыһы ла сит илдән индерелгән.\nҒөмүмән, ниндәй тоҡомдо алһаң да, уның хужалыҡ итеү маҡсатын күҙалларға кәрәк. Малдар “яҡшы”ға, “насар”ға бүленмәй. Тик тоҡом үҙенсәлеген, өҫтөнлөгөн, кәмселектәрен белергә кәрәк.\nАвтор: С. РАФИҠОВ ауыл хужалығы хеҙмәткәре