аш-һыу | Әбйәлил - Абзелил - Part 2\nСыр, алма, помидор\nСыр һәм алма тултырылған помидор\n3 өлөш ризыҡ әҙерләү өсөн кәрәк: 300 г помидор, 75 г алма, 60 г сыр, 3 г һарымһаҡ, 45 г майонез, 10 г тәмләткес үләндәр.\nУртаса ҙурлыҡтағы тығыҙ помидорҙарҙы йыуып, өҫкө өлөшөн ҡапҡас рәүешендә киҫергә, эсен ҡырып алып эслек өсөн урын әҙерләргә. Помидорҙарга тоҙ һибеп, эслекте тултырырға, тәмләткес үләндәр менән биҙәргә һәм йәшел салат япраҡтары һалынған десерт тәрилкәһендә өҫтәлгә бирергә.\nЭслек шулай яһала:\nӘҙер алманы ваҡ ҡына итеп һаламлап турарға, өҫтөнә эре ҡырғыстан үткәрелгән сырҙы, помидор эсенең бер өлөшөн иҙеп һалырға, ваҡлап туралған һарымһаҡ өҫтәргә һәм майонез бутарға.\nҺуған ҡушылған бәшмәк\n1 өлөш өсөн кәрәк: 80 -100 г бәшмәк, 20 — 30 г үҫемлек майы, 10-15 г башлы һуған, 3 г тоҙ, 5 г тәмләткес үләндәр.\nБәшмәкте таҙартып, йыуып, ҙурлығы буйынса айырырға. Ваҡ бәшмәкте бөтәүләй көйө 25-30 минут ҡайнатҡандан һуң тоҙ һәм тәмләткестәр: хуш еҫле борос, ҡәнәфер, лавр япрағы, кәрәгенсә дәрсен (һәр ҡайһыһы 2-З бөртөк) һалырға. Бешеп сыҡҡандан һуң бәшмәкте һыуынан һөҙөп алырға ла уға аш һеркәһе эссенцияһы (1 кг бәшмәккә -1 балғалаҡ) ҡушып болғатырға. Әҙер банкаларға ҡайнар килеш һалырға һәм һыулы һауытҡа урынлаштырып 30-40 минут ҡайнатырға. Табынға ҡуйғанда бәшмәккә үҫемлек майы һәм ярымҡулсалап туралған һуған һалырға, өҫтөн ваҡланған тәмләткес үләндәр менән биҙәргә.\nИт менән өрөктән урама\nРизыҡ әҙәрләү өсөн кәрәк: һыйырҙың (йәки башҡа эре малдың, йәки ҡош-ҡорттоң) һум ите, төшө алынған өрөк, борос, тоҙ.\n- Һум иттән 1 см ҡалынлығындағы киҫәктәр телеп алығыҙ, уларҙың ситтәрен бер-береһенең өҫтөнә һала-һала. иткә 20×30 см ҙурлығыңдағы йәймә формаһын бирегеҙ. Уның өҫтөнә самалап тоҙ, төйөлгән ҡара борос һибегеҙ.\n- Ит турағысы аша үткәрелгән өрөктө тигеҙләп ит өҫтенә һалығыҙ.\n- Йәймәне тығыҙлап урағыҙ, таралмаһын өсөн, марляға төрөп, аш-һыу әҙерләгәндә ҡулланылған махсус еңсәгә (йәки фольгаға) урынлаштырығыҙ. Тоҡтоң ике яҡ осон да бәйләгеҙ. Ризыҡты газ мейесендә әҙер булғансы бешерегеҙ. Ураманы киҫәктәргә бүлеп, табанға дөгө ярмаһынан әҙерләнгән гарнир, соус менән бирегеҙ.\nҠабаҡ ҡушылған манты\nМанты әҙерләү өсөн кәрәк: күркә ( йәки тауыҡ) бото, ҡабаҡ, тоҙ, йәшел шәфәри (петрушка), тоҙ.\n— Бот итен ваҡ ҡына итеп турағыҙ.\n— Ҡабаҡты йыуып, төштәренән, ҡабығынан таҙартығыҙ ҙа уны ла ваҡ шаҡмаҡтарға бүлегеҙ.\n— Ит менән ҡабаҡты туралған йәшел шәфәриҙө бергә ҡушып, һәйбәтләп бутағыҙ.\n— Билмәнгә әҙерләгәндәй, ҡамыр баҫығыҙ. Уны йоҡа ғына итеп йәйәгеҙ ҙә иңе-буйы 8-9 см булған шаҡмаҡтарға киҫегеҙ.\n— Уларҙың өҫтөнә фарш һалып, мантының ҡырыйҙарын семтеп йәбештерегеҙ.\n— Манты бешергескә (мантышница) теҙеп һалып, быу өҫтөндә 30- 40 минут бешерегеҙ.\nӨс литрлы банкаларҙы 20 минут стерилләгеҙ. Уның эсенә балауыҙ шәме ултыртығыҙ һәм ҡыярҙарҙы матурлап тултырығыҙ. Ҡыярҙар түтәлдән яңы ғына өҙөп алынған булырға тейеш. Уларҙы йыуырға ла ярамай, таҙа таҫтамал менән ипләп һөртөгөҙ. Банка тулғас, балауыҙ шәмен яндырығыҙ ҙа 10 минут көтөгөҙ. Аҙаҡ шәмде һүндереп, тимер ҡапҡас менән ябығыҙ. Ҡышын ҡыярҙарҙың тәме лә, формаһы ла шул көйө һаҡланасаҡ.\nИтальянса тоҙланған ҡыяр\n10 кг ҡыяр, 100-150 г йәшел укроп, 20 ҙур булмаған кишер, 100-150 г көрән тамыры, 5-7 баш һуған.\nТоҙло һыу әҙерләү өсөн: 10 л һыуға 2 л аш һеркәһе, 200 г тоҙ, 300-700 г шәкәр, 8-10 лавр япрағы, 20-шәр бөртөк ҡара борос, 10-15 г горчица орлоғо.\nКишер, керән, һуғанды ваҡлап турағыҙ. Стерилләнгән банкаларға ваҡлап туралған йәшелсәләр менән бергә ҡыярҙы тығыҙлап тултырығыҙ. Тоҙло һыуҙы ҡайнар килеш банкаларға ҡойоғоҙ. Тәм буйынса шәкәр өҫтәгеҙ. 1 литрлы банкаларҙы 30-40, 2-3 литрлыларҙы 50-60 минут стерилләгеҙ.\nЛимон кислотаһында маринадланған ҡыяр\nЛимон кислотаһы менән маринадланған ҡыяр\n10 кг ҡыяр, 150-200 г укроп (орлоҡтары менән), 500-800 г башлы һуған, 15-20 г керән тамыры, 1-2 баш һарымһаҡ кәрәк.\nМаринад өсөн: 10 л һыуға — 375 г тоҙ, 125 г шәкәр, 125 г лимон кислотаһы, 10-15-шәр бөртөк ҡара борос һәм горчица, 5-6 лавр япрағы.\nҠыярҙарҙы банкаларға тынҡыслап тултырығыҙ, һәр банкаға 1-3 тырнаҡ һарымһаҡ,1-2 баш туралған һуған, самалап керән тамыры, укроп төшөрөгөҙ. Өҫтөнә ҡайнаған маринад ҡойоп, бер һәм ике литрлыларҙы 15-20, өс литрлыларҙы 30-35 минут стерилләргә.\n3 литр банкаға 1800—1900 г ҡыяр, 3 г корица, 15 бөртөк ҡәнәфер, лавр япрағы, бер ҡуҙаҡ ҡыҙыл борос, бер нисә бөртөк ҡара борос, 60-70 г тоҙ, 60-70 г шәкәр, 180- 200 г аш һөркәһе, 1000—1300г һыу.\nБер ҙурлыҡтағы ҡыярҙарҙы йыуып, 5-6 сәғәткә һыуға һалып торалар. Йыуылған һәм туралған йәшелсәләрҙең, үләндәрҙең ярты өлөшөн банканың төбөнә, ҡыярҙарҙы тултырғас, өҫтөнә ҡалған үлән-йәшелсәләрҙе һалалар. Ҡайнап сыҡҡан һыуҙы ҡыярҙарҙың өҫтөнә ҡоялар, бер аҙ торғас, банканың һыуын һарҡытып, ҡабаттан ҡайнатып һалалар. Өсөнсө тапҡырында инде тәмләткестәр ҡушылған ҡайнар маринад ҡойола. Өҫтөн тимер ҡапҡастар менән ныҡлап япҡас, банкаларҙы күпмелер ваҡытҡа баш түбән ҡуйып торалар.\n“Ләлә” турамаһы (салат)\nТалап ителә: 100 г помидор, 30 г эремсек, 10 г татлы борос, 10 г һуған, теләк буйынса үлән-йәшелсәләр.\nБер тигеҙ кимәлдәге оҙонсараҡ помидорҙарҙы арҡырыға йәки буйға киҫеп, үҙәген ҡалаҡ менән соҡоп алалар. Помидорҙың йомшағына татлы борос, һуған, эремсек, тоҙ һәм төрлө үлән-йәшелсәләр ҡушып болғаталар. Ошо эслекте помидорҙар эсенә тултырып, уларҙы салат япраҡтары өҫтөнә сәскә рәүешендә матурлап теҙәләр.\n“Хыял” турамаһы (салат)\n100 г помидор, 20 г консерваланған йәшел борсаҡ, 20 г башлы һуған, 5 г керән, 15 г көнбағыш майы, үлән-йәшелсәләр, тәмләп тоҙ алына.\nТуралған помидор, башлы һуған, йәшел петрушка, укроп, йәшел борсаҡ һәм ыуылған керәнде бергә бутайҙар ҙа өҫтөнә көнбағыш майы һалалар.\nАуыҙ асыу доғаһы - 7 570 views


Материалы за Декабрь 2013 года » Страница 4 » "Урал" гәзите\n2-12-2013, 14:21 / Социаль ѳлкә\nАҡса кемгә кәрәкмәй\nАҡса менән эш итмәгән, уның ниндәй кѳскә эйә булғанын аңламаған бер генә кеше лә юҡтыр. Бөгөн шыптырлап торған бәләкәй генә бер ҡағыҙ киҫәге үҙендә ҙур ҡѳҙрәт туплауға ирешкән. Үҙе йәнһеҙ булһа ла, тормошто йәнләндереп, күңелде лә йылытып ебәрә. Ул бѳтәһенә лә кәрәк, барыһы ла уны ярата. Олоһо ла, кесеһе лә аҡсаның көсөн, тормошта тотҡан урынын яҡшы белә. Ҡасандыр, бәхет аҡсала түгел, тип һанағандар ҙа хәҙер был һүҙҙәрҙең заман ҡалыптарына тура килеп етмәүе менән бәхәсләшмәйҙер....


Күңелдә яҙ һулышы - Сакмар-Назаргуловский СК - Сельские клубы (С-Я) - Каталог файлов - Хайбуллинский районный Дом культуры\nГлавная » Файлы » Сельские клубы (С-Я) » Сакмар-Назаргуловский СК» Күңелдә яҙ һулышы\nҺаҡмар-Наҙарғол ауылы һәүәҫкәрҙәре 16 март Ғәлиәхмәт мәҙәниәт йортонда, 17 март Ҙур-Арыҫланғол ауыл клубында "Күңелдә яҙ һулышы" концерт программаһы сығыш яһаны. "Ләйсән" бейеү коллективы "Еләкселәр", " Һиндостан ҡыҙҙары", "Дуҫлыҡ" бейеүҙәрен, Гөлиә Шәрипованың "Йәрминкә", Рима Юнысованың "Өҙә баҫайым әле", Наҙгөл Юнысованың "Дарьяна" бейеүҙәрен тамашасылар йылы ҡабул иттеләр.\nРайхана Шарипова "Йәшлегем турғайы", "Иҙел буйы ҡайындары", Рәшиҙә Сәйфуллина "Уфтанма". "Туғандарҙың ҡәҙерен беләйек", "Миләш" вокал төркөмө "Ҡатын-ҡыҙ бәхете", "Тыуған яғым гөлдәр иле" йырҙарын башҡарҙылар" Әбей хеҙмәт итә", " Иң матуры мин" интермедияларын ҡарап көлөп алдылар.\nКонцертты "Гөлдәр иле" хоры менән йомғаҡлап ҡуйҙыҡ. Беҙҙең сығыштарыбыҙ барыһына ла оҡшаны. Ғәлиәхмәт һәм Сик ауылдары тамашасыларына, клуб мөдирҙәре Рәйлә Әхмәт ҡыҙына, Әлфирә Ғиниәт ҡыҙына оло рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ һәм яуап концерты менән көтөп ҡалабыҙ.


Инфоурок / Другое / Рабочие программы / Рабочая программа для основного общего образования на 2015-2020 учебный год\n1. Аңлатма яҙыу.\nБашҡортостан Мәғәриф Министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Дүртөйлө ҡалаһы 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының "Уҡытыу планы"на ярашлы тормошҡа ашырыла. Был эш программаһында федераль һәм республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла. Эш программаһы түбәндәге норматив-хоҡуҡ документтарына нигеҙләнеп төҙөлдө:\n1. Рәсәй Федерацияһы Мәғәриф һәм Фән министрлығының №1897 бойороғо менән 17.12.2010 йыл раҫланған Дәүләт белем биреү стандарттарының Федераль компоненты, Рәсәй Федерацияһы Мәғәриф һәм Фән министрлығының 29.12.2014 йыл №1644 бойороғо менән үҙгәртелгән.\n2. Рәсәй Федерацияһының "Рәсәй Федерацияһында Мәғәриф тураһында" Федераль законы 29.12.2012 №273-ФЗ.\n3. Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһының Мәғәриф тураһында" законы 01.07. 2013 №696-3.\n4."Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында" законы 25 октябрь 1991 №1807-1 (24.07.98, 11.12.2002 йыл үҙгәртелгән).\n5. "Баш3ортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында" законы15.02.1999 №216-3.\n6. Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҙтереү концепцияһы 31.12.2009 йыл №УП-730.\n7. Дүртөйлө ҡалаһы 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының уставы;\n8. Дүртөйлө ҡалаһы 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеһының уҡытыу предметы буйынса эш программаһы положениеһы № 234 бойороҡ 28.08.2015 йыл.\n9. Эш программаһы Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған «Башҡорт теленән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-IX кластары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х. А., Дәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград», 2008.\nДәреслектәр: М.Ғ.Усманова,З.М.Ғәбитова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2014\nМ. Ғ.Усманова, З.М.Ғәбитова Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7- се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. – Өфө: Китап,2007\nУсманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. Башҡорт теле: Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 8-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек.– Өфө: Китап, 2008\nУсманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. Башҡорт теле. Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең 9-сы класы уҡыусылары өсөн дәреслек. Өфө: Китап, 2009.\nУҡытыусының тел буйынса уҡыу-уҡытыу методик комплекты: З.М.Ғәбитова, Х.А.Толомбаев. Рус мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыусы ойоштороу буйынса методик кәңәштәр. Өфө-2006.М.Ғ.Усманова, З.М.Ғәбитова. Башҡорт теленән диктант һәм изложение йыйынтығы. Өфө-Китап-2009.\nТөп дөйөм белем биреү маҡсаттарын тормошҡа ашырыуҙа “Башҡорт теле” предметының өлөшө.\nБашҡорт теле —башорт халҡының туған теле һәм Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булып һанала. Башҡорт теленең метапредмет белем биреү функцияһы мәктәптә белем алыу процесында бала шәхесен формалаштырыуҙа «Башҡорт теле» предметының универсаль, дөйөмләштереү характерын билдәләй. Башҡорт теле баланың фекер үҫешенә булышлыҡ итә; уҡыусыларҙың интеллектуаль һәм ижади һәләтен үҫтерергә ярҙам итә; белем һәм күнекмәләрҙе үҙ аллы үҙләштереү һәләттәрен үҫтерә, шулай уҡ уҡыусыларҙың үҫтереүсе уҡыу эшмәкәрлеген ойоштора. Башҡорт теле башҡорт мәҙәниәтен өйрәнеүгә нигеҙ булып тора һәм башҡорт әҙәбиәтенең рухи тел байлығын үҫтереүгә булышлыҡ итә; уҡыусыларҙы кешелектең мәҙәни- тарихи тәжрибәһенә ылыҡтыра. Киләсәктә төрлө белемде үҙләштереү һәм һаҡлау формаһы булараҡ, башҡорт теле бөтә предметтар менән тығыҙ бәйләнештә тора һәм профессиональ күнекмәләрҙе үҙләштереү сифатына йоғонто яһай. Аралаша белеү, шул һөҙөмтәлә уңыштарға өлгәшеү, юғары профессиональ һәм социаль әүҙемлек шәхес тормошоноң төрлө өлкәләрендә өлгәшелгән уңыштарын билдәләүсе характеристика булып тора.\nБашҡорт телен уҡытыу маҡсаттары: 1. Башҡорт теленә ҡарата һөйөү, мәҙәниәт күренеше булараҡ, уға ҡарата аңлы ҡараш тәрбиәләү, туған телдең төп аралашыу, кеше эшмәкәрлегенең төрлө сфераһынан белем алыу ҡоралы булыуын, йәмғиәттә ҡабул ителгән әхләҡи-этик нормаларҙы үҙләштереү сараһы булыуын аңлау, туған телдең эстетик ҡиммәттәрен үҙләштереү.\n2. Көндәлек тормошта һәм уҡыу эшмәкәрлегендә туған телдең аралашыу сараһы булараҡ үҙләштереү; үҙ-ара аңлашыу һәм үҙ-ара фекер алышыуҙа һәләтлелекте үҫтереү; үҙ телмәреңде камиллаштырыу; мөһим төп уҡыу белемен һәм универсаль уҡыу хәрәкәттәре (эшмәкәрлектең маҡсаттарын аныҡ итеп әйтә белеү, уны планлаштырыу, библиографик эҙләнеү үткәреү, төрлө типтағы лингвистик һүҙлектәрҙән һәм сығанаҡтарҙан киң мәғлүмәт саралары һәм Интернеттан тейешле мәғлүмәтте алыу һәм эшкәртеү һ.б.)\n3. Тел системаһы төҙөлөшөн һәм уның хәрәкәттә булыу законлығын үҙләштереү, стилистик ресурстарҙы һәм төп әҙәби тел нормаларын ктергә өйрәнеү; анализлау, сағыштырыу, классификациялау һәм тел факттарын баһалау һәлләттәрен үҫтереү; яҙма һәм һөйләү телмәрен, телмәр эшмәкәрлеге төрҙәрен, аралашыуҙың төрө ситуацияларында телде ҡулланыу ҡағиҙәләрен, телмәр этикет нормаларын, актив һәм потенциаль һүҙлек запасын байытыу; телмәрҙә грамматик сараларҙы ҡулланыу күләмен киңәйтеү; белемде, күнекмәне аралашыу прцесында уҡыу эшмәкәрлегендә һәм көндәлек тормошта ҡулланыу һәләтлеген камиллаштырыу.\n2.Уҡыу предметына дөйөм характеристика.\nТел һәм лингвистик компетенция йәмғиәт күренеше булараҡ, тел тураһында тейешле белемде формалаштырыуҙы аңлата; башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын үҙләштереү; һүҙлек запасын һәм уҡыусы телмәренең грамматик төҙөлөшөн байытыу; фән булараҡ лингвистика тураһында тейешле белем, уның төп бүлектәренә кәрәкле булған тел күренешен һәм факттарын анализлау һәм баһалау мөмкинлеген формалаштырыу; төрлө төрҙәге лингвистик һүҙлектәр менән ҡуллана белеү.\nМәҙәни компетенция башҡорт теленең мәҙәниәтен сағылдырыусы форма булараҡ аңлауҙы күҙ уңында тота, тел һәм халыҡ тарихының бәйләнештә булыуын, башҡорт телкнең милли-мәҙәни үҙенсәлеген, башҡорт телмәр этикет нормаларын үҙләштереҙе, халыҡ-ара аралашыу мәҙәниәтен үҙләштереү; милли мәҙәни компонентлы һүҙҙәр мәғәнәһен аңлатыуҙы белдерә.\nБашҡорт теле курсының коммуникатив-эшмәкәрлек йүнәлешен көсәйтеү, уны белем алыуға метапредмет һөҙөмтәләргә йүнәлтеү кешенең тышҡы мөхиткә тип яраҡлашыу һәләтле һәм унда әүҙем эшмәкәрлекте дауам итеүгә һәләтле булараҡ, функциональ грамоталылығты формалаштырыуҙың мөһим шарттары булып тора.\nФункциональ грамоталыҡтың мөһим индикаторы-предмет-ара статус: коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре менән эш итеү, тиңдәштәре һәм оло кешеләр менән аралашыуҙы ҡороу; телдән һәм яҙма телмәрҙе адекват ҡабул итеү; ҡуйылған проблема буйынса үҙ ҡарашыңды теүәл, дөрөҫ, логик яҡтан төҙөк һәм тасуири әйтеп биреү, аралашыу процесында яҙма һәм һөйләү телмәре нормаларын һәм башҡорт телмәр этикетын һаҡлау); танып белеү универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (проблеманы аныҡлау, дөрөҫ аргументлай белеү, логик яҡтан төҙөк фекер йөрөтөү, иҫбатлай алыу, раҫлаусы йә кире ҡағыусы тезис килтереү; библиографик эҙләнеүҙе торошҡа ашырыу, төрлө сығанаҡтарҙан кәрәкле мәғлүмәтте алыу, төп һәм өҫтәмә мәғлүмәтте билдәләү, уҡыу маҡсатын асыҡлау, аралашыу маҡсатынан сығып уҡыу төрөн һайлау; мәғлүмәти-компьютер сараларын ҡулланыу; мәғлүмәтте системаға килтереү һәм киренән эшкәртеү һәм уны төрлө ысулдар менән крһәтеү һ.б.); регулятив универсаль уҡыу хәрәкәте (эшмәкәрлек маҡсатын ҡуя һәм аныҡ итеп әйтә белеү, эшмәкәрлекте эҙмә-эҙлекле планлаштыра һәм кәрәк саҡта үҙгәртә белеү; үҙ контроль, үҙ баһалау, үҙ коррекциялау һ.б. тормошҡа ашырыу) функциональ грамоталыҡтың мөһим компоненты телмәр эшмәкәрлеге төрҙәренә нигеҙләнә һәм мәктәптә башҡорт телен өйрәнеү аша уҡыусыларҙың фекерләү һәләтен маҡсатлы йүнәлештә үҫтереүҙе күҙ уңында тота. Функциональ грамоталыҡты формалаштырыу, уҡыусыларҙың телмәр эшмәкәрлеген камиллаштырыу башҡорт теленең төҙөлөшө һәм аралашыуҙың төрлө шарттарында уны ҡулланыу үҙенсәлектәренән белеү нигеҙендә төҙөлә. Уҡыу процесы телде анализлау күнекмәләрен формалаштырыуға ғына йүнәлдерелгән булырға тейеш түгел, ә шулай уҡ телмәр мәҙәниәтен тәрбиәләү, тормошта мөһим күнекмәләрҙе формалаштырыу, төрлө уҡыу төрҙәрен ҡулланыу, тексты мәғлүмәти эшкәртеү, эҙләү, телмәр ситуацияһына, әҙәби тел нормаларына һәм аралашыуҙың этик нормаларын яраҡлы төрлө ысулдарын файҙаланыу. Шулай итеп, төп дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыу баланың дөйөм мәҙәни кимәлен үҫтереүгә, артабан уҡыуын төрлө белем биреү учрежденияларында дауам итә алырлыҡ кимәлдә булырға тейеш.\n3.Башҡорт теленең уҡыу планындағы урыны.\nБашҡортостан Республикаһының урыҫ телендә уҡытылған дөйөм белем биреүсе мәктәптәр өсөн йыллыҡ өлгө уҡыу планы башҡорт телен 338 сәғәт күләмендә уҡытыуҙы күҙ уңында тота: 5-се класс-68 сәғәт, 6-сы класс-68 сәғәт, 7-се класс -68 сәғәт, 8-се класс -68 сәғәт, 9-сы класс - 66 сәғәт. (Аҙнаһына 2 сәғәт).\n6 –сы класс\n4.Уҡыу предметын үҙләштереҙең шәхсән, метапредмет, предмет һөҙөмтәләре.\n2) Башҡорт теленең эстетик ҡиммәтен аңлау; башҡорт теленә ҡарата ихтирам, уның менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү; милли мәҙәни сағылыш булараҡ, башҡорт теленең таҙалығын һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү; телмәрҙе үҙ камиллаштырыуға ынтылыу;\nтөрлө стилдәге һәм жанрҙағы тексты ишетеп ,адекват ҡабул итеү;төрлө төрҙәге аудирование менән эш итеү (һайлап алыу);\nтөрлө сығанаҡтарҙан мәғлүмәтте һайлап алыу һәләтлеге (матбуғат саралары ,уҡыу өсөн тәғәйенләнгән компакт –дискылар, интернет ресурстары ); төрлө типтағы һүҙлектәр менән иркен ҡулланыу,белешмә өсөн әҙәбиәт,шулай уҡ электрон ҡулланмаларҙан һайлап алыу күнекмәләрен булдырыу;\nһайлап алыу алымдары менән эш итә белеү һәм тәғәйен темаға материалды системаға килтереү,уҡыу йә аудирование һөҙөмтәһендә алынған мәғлүмәтте үҙ аллы эҙләй алыу күнекмәләренә эйә булыу;мәғлүмәтте ҡайтанан эшләй алыу, еткерә белеү;\nстилистик үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып,йөкмәткенән һәм ҡулланылған тел сараларынан сығып,фекерҙе алыштыра алыу;\n-алдағы уҡыу эшмәкәрлегенең (индивидуаль һәм коллектив ) маҡсатын билдәләү һәләтлеген ,хәрәкәттең эҙмә-эҙлелеге ,өлгәшелгән һөҙөмтәләрҙе баһалау һәм уларҙы телдән һәм яҙма формала адекват аныҡ итеп әйтеү;\n-тыңлаған) йә уҡылған тексты тәҡдим ителгән кимәлдә (план,һөйләү,конспект,аннотация) һөйләй алыу;\n-төрлө стилдә һәм жанрҙа ,адресланыуға ҡарап һәм аралашыу ситуацияһына ҡарап телдән һәм яҙма текст төҙөй алыу;\n- телдән һәм яҙма формала үҙ фекереңде иркен еткерә белеү,тексты логик яҡтан эҙмә-эҙлекле төҙөү талаптарын һаҡлау;\n-төрлө төрҙәге монологты хәбәрләү,( һүрәтләү, фекер йөрөтөү;төрлө төрҙәге монологтарҙың берләшеүе) һәм диалог (этикеты һүҙ эсенә алған,диалог –һорашыу,диалог –аралашыуға өндәү,диалог –фекер алышыу һ.б.;төрлө төрҙәге диалогтың берләшеүен) үҙләштереү;\n- ғәмәлдә төрлө телмәрҙәге аралашыуҙың орфоэпик ,лексик,грамматик, хәҙерге башҡорт әҙәби теленең стилистик нормаларын һәм яҙма телдә төп орфографик һәм пунктуацион ҡағиҙәләрҙе һаҡлау;\n-телмәр этикет нормаларын һаҡлап ,аралаша алыу ,телмәр аралашыу процесында ым-ишара, мимиканы урынлы ҡулланыу;\n-уҡыу процесында һәм көндәлек аралашыуҙа үҙ контролдә тота алыу ; йөкмәткенән ,һүҙҙәрҙе урынлы ҡулланыуҙан сығып ,үҙ телмәреңде баһалай белеү; грамматик һәм телмәр хаталарын таба һәм уларҙы төҙәтә алыу ,үҙ тексыңды мөхәррирләү һәм камиллаштыра белеү;\n- алынған белем һәм күнекмәләрҙе көндәлек тормошта ҡуллана беле ; башҡорт теленән башҡа фәндәрҙә белем алыу сығанағы булараҡ файҙаланыу;\n- аралашыу процесында тирә-яҡтағы кешеләр менән коммуникатив маҡсатлы бәйләнештә ,ниндәйҙер эш төрөн бергә эшлә, бәхәстә, күтәрелгән көнүҙәк темаларҙа фекер алышыуҙа ҡатнашыу;шәхестәр менән мәҙәни аралашыу барышындағы төрлө ситуацияларҙа телмәр этикетының милли –мәҙәни нормаларын үҙләштереү.\n1) Телдең төп функциялары тураһында ,башҡорт теленең башҡорт халҡының мили теле,Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булыуы тураһында,тел менән халыҡ мәҙәниәтенең бәйләнештәре тураһында ,кеше һәм йәмғиәт тормошондағы роле тураһында ҡараш булдырыу;\n3) Башҡорт теле тураһында төп фәнни нигеҙҙе үҙләштереү;уның кимәл һәм берәмектәр бәйләнеш аңлау ;\n4) Тел ғилеменең төп аңлатмалары : лингвистика һәм уның төп бүлектәре ; тел һәм телмәр,телмәр аралашыуы, һөйләү һәм яҙма телмәр ,монолог ,диалог һәм уларҙың төрҙәре; аралашыу ситуациялары, фәнни, публицистик, рәсми –эшлекле стилдәр ,матур әҙәби тел;\n5) Башҡорт теленең лексикаһы һәм фразеологияһының төп стилистик ресурстарын ,башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын ,һөйләү этикет нормаларын үҙләштереү;\n6) Телдең төп берәмектәрен ,грамматик категорияларын анализлау һәм таныу ,тел берәмектәрен аралашыу шарттарына ярашлы ҡулланыу;\n7) Һүҙгә төрлө анализ төрҙәрен (фонетик,морфематик ,һүҙъяһалыш ,лексик ,морфологик),төп билдә һәм структура күҙлнгнән сығып,күп аспектлы анализ яһау;\n8) Тел-һүрәтләү саралары һәм уларҙы үҙ телмәрендә ҡуланыу;\n9) Башҡорт теленең эстетик функцияһын таныу,матур әҙәбиәт текстарын анализлағанда телмәрҙең эстетик кимәлен баһалау.\n5. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе.\n5 класс.(68 сәғәт)\nҺаумы, мәктәп. (7 сәғәт)\nҮҙем тураһында (12 сәғәт)\nЙыл миҙгелдәре (9 сәғәт)\nБашҡортостанды беләһеңме? (8 сәғәт)\n8 март – Ҡатын-ҡыҙҙар көнө. (6 сәғәт)\nЯҙ етте. ( 6 сәғәт)\nЯҙғы эштәр.(3 сәғәт)\nЙәйҙе ҡаршылайбыҙ. (4 сәғәт)\nБашҡорт халҡының, Башҡортостанда йәшәүсе башҡа халыҡтарҙың йәйге тәбиәғәт менән бәйле ғөрөф-ғәҙәттәре һәм матур йолалары тураһында һүҙ алып барыла. Уҡыусыларға уларҙың кеше тормошондағы әһәмиәте, мәғәнәләрен, уларҙы тергеҙеү кәрәклеген еткереү. Грамматика буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\n6 класс (68 сәғәт)\nБеҙҙе мәктәп ҡаршылай. Беҙҙең мәктәп – 8 сәғәт\n1 сентябрь - Белем көнө. Уҡыусыларҙың хеҙмәт көндәре башланыуы. Белем, тел тураһында мәҡәлдәр өйрәнеү. Грамматика буйынса 1-5-се кластарҙа үткәндәрҙе ҡабатлау. Я.Ҡолмой. ”Мәктәп”, Н.Виноградова. “Иң мөһим һүҙ”, С.Муллабаев “Бөгөн тәүге көҙ айы” Р.Сабитов. “Белем иле”, Т.Ғәниева. “Сәскәләр”, бишек йыры.\nБашҡортостан ере буйлап – 10 сәғәт\nБашҡортостан Республикаһы, уның тарихы, күренекле шәхестәре, байлыҡтары менән танышыу. Тема буйынса һөйләү телмәрен үҫтереү, ижади эштәр башҡарыу. Башҡорт телендә эйәлек төшөнсәһе. Сифат. Сифат дәрәжәләре. Синоним. Антоним. Омоним. С.Юлаев “Тыуған илем”, В.Сидоров “Салауатҡа ғашиҡмын”, Ә.Ихсан “Башҡортостан”, Р.Н. Виноградова “Хлеб – всему голова”, Ф.Фәтҡуллина “Мин батыр”,С.Бәҙретдинова “Файҙалы ҡаҙылмалар”, Ҡ.Даян “Шыршы”, А.Иҙелбаев, “Һөйләй тарих биттәре”, К.Малышева “Яратып уҡыйым”, Ф.Рәхимғолова, “Торма”, “Йыуа”, “Туңдырма”.\nЮл йөрөү ҡағиҙәләре һәм билдәләре – 5 сәғәт\nХәүефһеҙлек, юл йөрөү ҡағиҙәләре,транспорт төрҙәре тураһында һөйләргә, өйрәтеү, уҡыу материалын тасуири, аңлы уҡыу. Рәүеш.\nРәүеш дәрәжәләре. Б.Байым “Светофор”, А.Игебаев “Самолетта остом мин дә”.\nПочта. Телефон. Телеграф – 8 сәғәт\nПочтала үҙеңде тота, телефондан дөрөҫ һөйләшә белеү ,хат яҙыу ҡағиҙәләренә өйрәтеү. Ҡылым. Ҡылым һөйкәлештәре. Ҡылымдың бойороҡ һөйкәлеше. Хәбәр һөйкәлешенең хәҙерге заман юҡлыҡ формаһы. Ҡылымдың хәбәр һөйкәлеше. Хәҙерге заман. “Ишәк, эт, бесәй, әтәс”, “Ишәк, эт, бесәй, әтәс”, “Уҡыуҙа ла, ялда ла бергә”, В.Брюсов “Хеҙмәт”.\nҠыш дауам итә – 11 сәғәт\nҠыш миҙгеленең үҙенсәлектәре. Текстар уҡыу, шиғырҙар, һынамыштар ятлау, һөйләү һәм яҙыу телмәрен үҫтереү, һүҙ байлығын арттырыу. Ҡылымдың хәбәр һөйкәлеше. Үткән заман. Үткән замандың юҡлыҡ формаһы. Киләсәк заман. Е.Кучеров. “Яңы йыл башлана”, Б.Бикбай “Йомшаҡ ҡар яуа”, “Ни өсөн шыршыны биҙәйҙәр”, “Урал”, “Яйыҡ”, Ә.Бикташева. “Хыял”, “Сәләм Өфөнән!”, Ж.Кейекбаев “Айыу ниңә ҡышын йоҡламай”\nДуҫлыҡ ҡәҙерен бел – 8 сәғәт\nЫсын дуҫлыҡтың ҙур мәғәнәгә эйә булыуы, уны һаҡлай белеү. Дуҫлыҡ хаҡында әҫәрҙәр уҡыу, мәҡәлдәр табыу. Ҡылымдың шарт һөйкәлеше. Д.Фәтихова. “ Кем дуҫ?”, А.Йәғәфәрова. “Дуҫлыҡ менән шаярмайҙар”, Р.Бикбаев. “Дуҫлыҡ ауыр саҡта һынала”, А.Ғабдрахманов. “Әсәйемдең тыуған көнө”.\nБашҡортостан йылғалары, күлдәре. Экология мәсьәләһе – 12 сәғәт\nБашҡортостандың тәбиғәте, уның байлыҡтары тураһындағы мәғлүмәт менән таныштырыу. Республикалағы йылға, күлдәр тураһында текстар уҡыу. Уларҙың атамаларының мәғәнәһе, килеп сығышы тураһында һөйләшеү. Экология мәсьәләһе. Ҡылымдың теләк һөйкәлеше. Һан тураһында төшөнсә. Һан төркөмсәләре. Ябай һәм ҡушма һандар. «Ағиҙел буйында», В.Мәһәҙиев. “Башҡортостан таштары”, “Аҡбуҙат” ипподромы, М.Кәрим “Дим буйы”, В.Меос. “Башҡортостан таштары”.\nБына тағы яҙ килде – 6 сәғәт\nЯҙ миҙгеленең үҙенсәлектәре. Яҙғы тәбиғәтте күҙәтеү. Осоп килеүсе ҡоштар тураһында һөйләшеү. 1 май, 9 май байрамдары. Грамматика буйынса 6-сы класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\n7 класс. (68 сәғәт)\nЙәмле йәй (4сәғәт)\n8 класс (68 сәғәт)\nБыл тема буйынса 5-7 класта үтелгәндәрҙе ҡабатлау, һүҙлек байлығын арттырыу. Тема буйынса эҙмә-эҙлекле һөйләмдәр төҙөтөү, ҡыҫҡа ғына хикәйә төҙөргә өйрәтеү. Текст өҫтөндә эшләү,план төҙөү, план буйынса һөйләү. Мәктәп, класс торошо һ.б. хаһында әңгәмәләр ойоштороу. Белем, китап тураһында мәҡәлдәр ҡойоу. 5-6 класта үтелгәндәрҙе иҫкә төшөрөү. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе. Өндәрҙе дөрөҫ әйтеү.\nКөҙгө эштәр һәм көҙгө күренештәр ( 11 сәғәт)\nӨфө - Башҡортостандың баш ҡалаһы ( 7 сәғәт )\nХеҙмәт төбө - хөрмәт ( 8 сәғәт )\nҠыш дауам итә ( 7 сәғәт )\nСалауат Юлаев – халҡыбыҙҙың милли батыры ( 5 сәғәт)\nС.Юлаевтың биографияһы, ижады менән танышыу. Уның шиғырҙарын ятлау, шиғырҙарының һаҡланыу тарихы тураһында әңгәмә ойоштороу. С.Юлаевтың тормошо, батырлығы, ижады тураһында уҡыусыларҙан төрлө ижади эштәр эшләтеү. (һүрәттәр төшөрөү, инша яҙыу, стенгәзит сығарыу)һ.б. Һөйләмдең эйәрсән киҫәктәре тураһында төшөнсә. Аныҡлаусы.\nБеҙ ҡайтырбыҙ йондоҙҙарға әүерелеп ( 4 сәғәт )\nАй Уралым, Уралым...( 12 сәғәт )\n9 класс (68 сәғәт)\nҺаумы мәктәп! (5 сәғәт)\nЭш төрҙәре ”Көҙ” темаһы менән берлектә алып барыла. ”Көҙ” һәм “Мәктәп” темаһына шиғырҙар, әҫәрҙәр уҡыу, мәҡәл, әйтемдәр, йомаҡтар, һынамыштар иҫкә төшөрөү.\nЕргә мәрхәмәт – илгә бәрәкәт. (6 сәғәт)\nТыуған Республикаға ҡарата мөхәббәт, ғорурлыҡ тойғоһо, тәбиғәткә һаҡсылыҡ ҡараш тәрбиәләргә. Улар тураһында һөйләргә, яҙырға өйрәтеү. Башҡортостандың ер аҫты, ер өҫтө байлыҡтары тураһында әңгәмәләр үткәреү, экскурсиялар ойоштороу.\nАтамалар ни Һөйләй? (10 сәғәт)\nКеше тормошонда атамаларҙың да (кеше исеме, фамилияһы, атаһының исеме, ауыл ҡала, тау, йылға һ.б.) роле ҙур. Унһыҙ тормошто күҙ алдына килтереп булмай. Атамалар бик күп. Тел ғилемендә уларҙы өйрәнеүсе фән бар. Ул – ономистика. Ономистика фәне үҙе бер нисә тармаҡтан тора: антропонимика, этнонимика, милли, халыҡ, ҡәбилә исемдәренең, зоонимика ҡош – ҡорт, хайуан ҡушаматтарын, космонимика өйрәнеүсе фән.\nБыл теманы үтеү уҡыусының бала саҡтан уҡ үҙҙәре йәшәгән ауыл, ҡала, уларҙын янындағы атамаларҙың мәғәнәләрен белергә теләгән ҡыҙыҡһыныуын ҡәнәғәтләндерә, тыуған төйәк менән ғорурланырға мөмкинлек бирә. Сөнки атамаларҙа ил тарихы,ер һәм ошо ерҙә йәшәгән халыҡтың тел үҙенсәлектәре, халыҡ тормошо, ғөрөф-ғәҙәте, йолалары һ.б. сағыла.\nБеҙ ҡышты ла яратабыҙ. (7 сәғәт)\nБәйләнешле телмәрҙең яҙма һәм телдән формаларына берҙәй әһәмиәт бирелә.Ҡыш миҙгеле, уның үҙенсәлектәре тураһында һөйләү күҙ уңында тотола.\nБашҡортостан театр2ары. (5 cәғәт)\nБашҡортостанда театр сәнғәте. Республикалағы театрҙар һәм уларҙың эшмәкәрлеге хакында дөйөм мәғлүмәт биреү. М. Ғафури исемендәге Башҡорт Академия драма театрының барлыҡҡа килеүе тарихы (халыҡ артистары З.Бикбулатова, А.Мөбәрәков, Г.Мөбәрәкова). Театрҙың күренекле артистарының тормошо һәм ижады менән таныштырыу, улар тураһында һөйләргә өйрәтеү. Театрҙың үткәне һәм киләсәге буйынса фекер алышыу ойоштороу.\nБашҡорт халыҡ ижады. (6 сәғәт)\nХалыҡ ижады тураһында дөйөм төшөнсә. Фальклорҙың коллектив ижад булыуы. Фальклор һәм яҙма әҙәбиәтенең айырмаһын билдәләү, улар тураһында һөйләргә өйрәтеү.\nБашҡорт аты. (9 сәғәт)\nУҡыусыларҙы башкорт атының килеп сығыуы, тарихи үткәне менән таныштырыу. Аттарҙың кеше тормошондғы мөһим ролен билдәләү. Йәш үҙенселектәре буйынса бүленеүен билдәләү, уҡыусыларҙан дөрөҫ итеп әйттереү. Аттарға ҡарата ҡыҙыҡһыныусанлыҡ, улар тураһында күберәк белеү теләге тыуҙырыу.\nБашҡорт халыҡ милли аштары. (7сәғәт)\nБашҡорт халыҡының милли аштары менән таныштырыу.Уларҙы әҙерләү үҙенсәлектәрен билдәләү. Башҡорт миллли аштары тураһында текстар менән таныштырыу. Уҡыусыларҙың һөйләү, яҙыу телмәрен үҫтереү өҫтөндә ентекле эш дауам итә.\nКүңелле яҙ килә. (11 сәғәт)\nБашкортостандағы яҙғы тәбиғәт күренештәре. Ҡала һәм ауылда яҙғы эштәр: ҡоштар, хайуандар һәм үҫемлектәр тормошо, яҙғы байрамдар тураһында әңгәмәләр үткәреү. Тәбиғәткә экскурсиялар ойоштороу. Дарыу үләндәренән гербарийҙар төҙөү. Еңеү көндәрен билдәләү. Һуғыш ветерандары менән осрашыу, иҫтәлектәр яҙып алыу буйынса эш дауам итә.\n6. Төп уҡыу эшмәкәрлеген күрһәтеүсе тематик планлаштырыу.\nI-IV кластарҙа үтелгәндәрҙе ҡабатлау. Һаумы, мәктәп!\nАудирование, тәржемә итергә, тасуири уҡырға , күсереп яҙырға, башланғыс класта үтелгән темаларҙы ҡабатларға.\nһөйләмдәр төҙөргә, исемдәрҙең килеш менән үҙгәрешен ятларға, тәржемә итергә, аудирование, дәфтәрҙәрҙә күнегеүҙәр эшләргә.\nХикәйә төҙөргә, тәржемә итергә, диалог төҙөргә, перфокарталар менән эшләргә, һорауҙарға яуап бирергә, текст йөкмәткеһен һөйләргә.\nҺорауҙарға яуаптар бирергә, һүрәт буйынса әңгәмәләшергә, текст йөкмәткеһен һөйләргә, дәфтәрҙәрҙә күнегеүҙәр эшләргә, диктант яҙырға, ҡурай моңон тыңларға, һөйләмдәр төҙөргә\nКеше. Тән ағзалары. Шәхси гигиена.\nҺөйләмдәр төҙөргә, һөйләмдәрҙән хикәйәләр төҙөргә, күнегеүҙәр эшләргә, инша яҙырға.\nТәржемә итергә, карточкалар менән эшләргә, аудирование, һорауҙарға яуап бирергә.\nАҙыҡ-түлек. Кейем-һалым. Магазин. Өй. Баҙар.\nКарточкалар менән эшләргә, һүҙлек диктанты яҙырға, тасуири уҡырға, аудирование, һорауҙарға яуап бирергә, дәфтәрҙәрҙә күнегеүҙәр эшләргә, хикәйә төҙөргә.\nҠотлау һүҙҙәре өйрәнергә, тәржемә итергә, һөйләмдәр төҙөргә,диктант яҙырға.\nЯҙ тураһында әңгәмәләшергә, диалог төҙөргә, һорауҙарға яуап бирергә, әңгәмә ойошторорға, изложение яҙырға.\nТәржемә итергә, аудирование, диалог төҙөргә,әңгәмәләшергә , карточкалар менән эшләргә, күнегеүҙәр эшләргә.\nДиктант яҙырға, күнегеүҙәр эшләргә, йәй тураһында һөйләшергә.\nҺөйләмдәр төҙөргә, диалог төҙөргә, һорауҙарға яуаптар бирергә, күнегеүҙәр өҫтөндә эшләргә, инеш диктант яҙырға, өн-хәрефтәрҙе сағыштырырға, шиғырға анализ яһарға.\nБашҡортостан ере буйлап\nТекст өҫтөндә эшләргә, һорауҙарға яуап бирергә, диктант яҙырға, тексты һөйләргә.\nӘңгәмә үткәрергә, үҙ-аллы эшләргә, текст өҫтөндә эшләргә, бер-береһенә һорауҙар бирергә.\nҺорауҙарға яуап бирергә, текст өҫтөндә эшләргә, әңгәмәләшергә, тасуири уҡырға .\nТасуири уҡырға күнекмәләре өҫтөндә эшләргә, һүҙлектәр менән эшләргә, таҡтала эшләргә, хикәйә төҙөргә.\nДуҫлыҡ ҡәҙерен бел\nҺүрәт буйынса әңгәмәләшергә, текст өҫтөндә эшләргә, дуҫлыҡ тураһында әңгәмәләшергә, күнегеүҙәр эшләргә.\nБашҡортостан йылғалары, күлдәре. Экология мәсьәләһе\nТекст өҫтөндә эшләргә, тасуири уҡырға , күнегеүҙәр өҫтөндә эшләргә, әңгәмә, дәфтәрҙә һәм таҡтала эшләргә, үҙ-аллы эшләргә.\nБына тағы яҙ килде\nЯҙ тураһында әңгәмәләшергә,тексты һөйләргә, һүҙлек эше эшләргә, һораууарға яуап бирергә.\nМәктәп тураһында әңгәмәләшергә, һүҙлек менән эшләргә, тәржемә итергә, тасуири уҡыу күнекмәләре өҫтөндә эшләргә, дәфтәрҙәрҙә эшләргә.\nМәҡәлдәр өҫтөндә эшләргә, тәржемә итергә, күнегеүҙәр өҫтөндә эшләргә, аудирование, хикәйә яҙырға.\nБашкортостан буйлап сәйәхәт\nҺүҙбәйләнештәр менән эшләргә, әңгәмә үткәрергә, тасуири уҡырға, текст өҫтөндә эшләргә,һүҙлек эше эшләргә.\nҺүҙҙәр төҙөү, һорауҙарға яуап бирергә, үҙҙәрере тураһында һөйләргә, һүҙлек эше эшләргә, группаларҙа эшләргә, әңгәмәләшергә.\nМин һәм беҙҙең ғаилә\nҒаилә тураһында әңгәмә ойошторорға, шиғыр өҫтөндә эшләргә, тасуири уҡырға, тәржемә итеитергә, һорауҙарға яуап бирергә.\nШиғырҙарға анализ яһарға, тасуири уҡырға, тәржемә итергә, йөкмәткеһен һөйләргә, әсәйҙәр тураһында әңгәмәләшергә.\nТекст менән эшләргә, йөкмәткене һөйләргә, һорауҙарға яуап бирергә, күнегеүҙәр өҫтөндә эшләргә.\nһүҙлек эше эшләргә, карточкалар менән эшләргә, мәҡәл-әйтемдәр менән эшләргә, тасуири уҡырға, йөкмәткене һөйләргә.\nБашҡорт фольклоры тураһында әңгәмәләшергә, ролдәргә бүлеп уҡырға, йөкмәткене һөйләргә, тәржемә итергә.\nБерҙәмлек, дуҫлыҡ, тыныслыҡ\nДуҫлыҡ турында әңгәмәләшергә, күнегеүҙәр өҫтөндә эшләргә, һүҙлек менән эшләргә, хикәйә төҙөргә.\nҺорауҙарға яуап бирергә , әңгәмә ойошторорға, текст өҫтөндә эшләргә, йөкмәткене һөйләргә.\nЛекция-әңгәмәләшергә,һорауҙарға яуап бирергә, инеш диктант яҙырға, карточкалар менән эшләргә, текст менән эшләргә, йәкмәткене һөйләргә.\nКөҙгө эштәр һәм көҙгө тәбиғәт\nКөҙ тураһында әңгәмәләшергә, һорауҙарға яуап бирергә, һүҙлек эше эшләргә, изложение яҙырға.\nӨфө – Башҡортостандың баш ҡалаһы\nӨфө тураһында әңгәмәләшергә, тасуири уҡырға, һүҙлек эше эшләргә, индивидуаль эш эшләргә.\nХеҙмәт төбө – хөрмәт.\nӘңғәмәләшергә, һорауҙарға яуап бирергә, диалог төҙөргә, ролдәргә бүлеп уҡырға, тексты анализларға.\nТасуири уҡырға, текст буйынса һорауҙар төҙөргә, һорауҙарға яуап бирергә, ҡыш тураһында әңгәмәләшергә, күнегеүҙәр эшләргә.\nС.Юлаев тураһында белгәндәрҙе иҫкә төшөргә, текст уҡырға, һорауҙарға яуап бирергә, күнегеүҙәр эшләргә.\nЙәмле яҙ, һағындыҡ һине!\nТәржемә итергә, текст өҫтөндә эшләргә, һорауҙарға яуап бирергә, диктант яҙырға, тексҡа анализ яһарға.\nБеҙ ҡайтырбыҙ йондоҙҙарға әүерелеп.\nӘңгәмә ойошторорға, группаларҙа эшләргә, карточкалар менән эшләргә, шиғырҙарҙы тасуири уҡырға.\nАй Уралым, Уралым…\nТекст менән эшләргә, һорауҙар төҙөргә, күнегеүҙәр эшләргә, үҙ-аллы эшләргә, диктант яҙырға, республикабыҙ тураһында әңгәмә үткәрергә, тексҡа план төҙөргә.\nМәктәп тураһында әңгәмәләшергә, һүҙлек менән эшләргә, тәржемә итергә, тасуири уҡыу күнекмәләре өҫтөндә эшләргә, диктант яҙырға, дәфтәрҙәрҙә эшләргә.\nЕргә мәрхәмәт – илгә бәрәкәт.\nДиктантты анализларға, тасуири уҡырға, һорауҙарға яуап бирергә, тәржемә итергә, һүҙлек эше эшләргә, диалог төҙөргә, күнегеүҙәр эшләргә, исемдәрҙе килештәр менән үҙгәртергә.\nӘңгәмәләшергә, тасуири уҡырға, тәржемә итергә, һүҙлек эше эшләргә, йөкмәтке һөйләргә, һорауҙарға яуап бирергә.\nБеҙ ҡышты ла яратабыҙ.\nКыш тураһында әңгәмәләшергә, һүҙлек эше эшләргә, тасуири уҡырға, тәржемә итергә, диалог төҙөргә, йомаҡтар сисергә, күнегеүҙәр эшләргә.\nһүҙлек эше эшләргә, тасуири уҡырға, тәржемә итергә, диалог төҙөргә, йомаҡтар сисергә, һөйләмдәр төҙөргә, һорауҙарға яуап бирергә.\nКарточкалар менән эшләргә, һөйләмдәр төҙөргә, тасуири уҡырға, һүҙлек эше эшләргә, тәржемә итергә, мәҡәлдәр менән эшләргә, йөкмәткене һөйләргә, күнегеүҙәр эшләргә.\nТасуири уҡырға, әңгәмәләшергә, тәржемә итергә, һүҙлек эше эшләргә, һөйләмдәр төҙөргә, һорауҙарға яуап бирергә, изложение яҙырға.\nТасуири уҡырға,тәржемә итергә, һүҙлек эше эшләргә, йөкмәткене һөйләргә, диктант яҙырға, диалог төҙөргә, һорауҙарға яуап бирергә.\nКүңелле яҙ килә.\nТасуири уҡырға, тәржемә итергә, фразеологик берәмектәр менән эшләргә, диалог төҙөргә, йөкмәткене һөйләргә, диктант ҙырға,күнегеүҙәр эшләргә.\n7. Башҡорт (дәүләт) телен өйрәнеү өсөн уҡыу- уҡытыу методик ҡулланмалар\n1.Усманова М.Г. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа һәм схемаларҙа. 2006.\n2. Аслаев Т.Х., Атнағолова С.В. Телмәр үҫтереү буйынса сюжетлы картиналар.- Өфө: Мәғариф министрлығы, 2003.\n3. Башҡорт әҙәбиәте буйынса аудио-видиоәсбап.- Өфө: Башҡортостан Республикаһының Мәғариф министрлығы. 2005.\n4. Усманова М.Ғ., Ғәбитова З.М. 8-се класс өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. 2014.\n5. 6-сы класс өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек.- Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы. 2011.\n6. 6-сы өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. 2014.\n7. 5-се класс өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. 2014.\nТөп һәм өҫтәмә әҙәбиәт\n1.З.М.Ғәбитова, М.Ғ. Усманова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. Өфө: Китап, 2010.\n2. М.Ғ. Усманова, З.М.Ғәбитова. Башҡорт теленән диктант һәм изложениелар йыйынтығы.Өфө- Китап- 2009.\n3. М.Ғ. Усманова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 6-сы класы уҡыусылары өсөн дәреслек.Өфө: Китап, 2010.\n4. З.М.Ғәбитова, М.Ғ. Усманова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 7-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. Өфө: Китап, 2007.\n5. З.М.Ғәбитова, М.Ғ. Усманова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. Өфө: Китап, 2010.\n6. З.М.Ғәбитова, М.Ғ. Усманова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 8-се класы уҡыусылары өсөн дәреслек. Өфө: Китап, 2004.\n7. З.М.Ғәбитова, М.Ғ. Усманова. Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 9-сы класс уыусылары өсөн дәреслек. Өфө: Китап, 2009.\n8. Журналдар: «Башкортостан уҡытыусыһы», «Аҡбуҙат», «Аманат».\nУҡытыуҙа ҡулланған техник саралар\n8. "Башҡорт теле" предметының өйрәнеү һөҙөмтәләре.\nТелмәр һәм аралашыу телмәре\nСығарылыш класс уҡыусыһы өйрәнәсәк:\n-Телмәр ситуацияһы менән идара итергә;\n- Һөйләү һәм яҙма телмәр ҡулланырға;\n-Монолог төрҙәрен (хикәйәләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү, төрлө төрҙәге монологтың берләшеүе) төрлө ситуацияла ҡулланырға;\n-Диалог төрҙәрен (этикет, диалог- һорашыу, диалог-фекер алышыу һ. б.; төрлө төрҙәге диалогтың берләшеүе) ҡулланырға;\n- Һөйләү һәм яҙма телмәрҙең төп үҙенсәлектәрен аңларға;\n-һөйләү һәм яҙма телмәр өлгөләрен анализларға;\n- Диалогик һәм монологик телмәрҙе айырыу;\n-Формаль һәм формаль булмаған шәхес-ара аралашыуҙа телмәр тәртибе нормаларын үҙләштерергә;\nСығарылыш класс уҡыусыһы өйрәнергә мөмкинлек ала:\n-Аудитория алдында ҙур булмаған доклад менән сығыш яһарға; үҙенең рефератын, докладын тәҡдим итергә;\n-Килеп тыуған ҡыйынлыҡтарҙы хәл итеүҙә ҡатнашыу, үҙ позицияңды дәлилләргә;\n-Телмәр эшмәкәрлеге төрҙәрен: уҡыуҙы, аудированиены (тыңлауҙы), һөйләүҙе, яҙыуҙы аңлы ҡулланырға;\n- Телмәр эшмәкәрлегенең төп төрҙәрен үҙләштерергә;\n- Текстағы төп һәм өҫтәмә мәғлүмәтте адекват ҡабул итеү итергә;\n-Аралашыу ситуацияларына яраҡлы рәүештә тулы һәм ҡыҫҡартып уҡылған йә тыңланған текстың йөкмәткеһен бирергә;\n-Уҡыуҙың төрлө төрҙәрен (эҙләнеү, танышыу, өйрәнеү) дәреслек һәм башҡа мәғлүмәти сығанаҡтар менән эшләү ысулдарын үҙләштерергә;\n- Аудированиеның төр лө төрҙәрен (һайлау, танышыу, деталләү) үҙләштерергә;\n- Тың ланған йәки уҡылған текстың йөкмәткеһен (ентекләп, ҡыҫҡартып, һайлап) һөйләп бирергә;\n-Телдән һәм яҙма монологик, шулай уҡ маҡсатты, аралашыу ситуацияһын һәм сфераһын иҫәпкә алып, төрлө коммуникатив йүнәлешле телдән диалог төҙөргә;\n-публицистик текстың мәғәнәһен аңларға;\n-Проблема буйынса төрлө сығанаҡтарҙан алынған яңылыҡтарҙы алырға, уларҙы хәл итеү буйынса үҙ фекереңде әйтә белергә;\n-Телдән монолог, диалог төрҙәрен ҡулланып һөйләшергә;\nТекстың аңлатмаһын, текстың төп билдәләрен (өлөштәргә айырылыуы, мәғәнәүи берҙәмлек, бәйләнешлек) анализларға;\n- Тема, коммуникатив күрһәтмә, текстың төп мәғәнәһен билдәләргә;\n- Текстың микротемаһын, текстың өлөштәренең һәм һөйләмдәренең бәйләнеш сараларын әйтә белергә;\n- Текстың коммуникатив-стилистик сараһы булараҡ абзацты билдәләргә, текстың планын төҙөргә;\n- Төрлө типтағы, стилдәге, жанрҙағы текстарҙы төҙөргә;\n-Телдән һәм яҙма рәүештә фәнни текстар төҙөргә, һөйләшеүҙәрҙә ҡатнашырға;\nТелдең функциональ төрлөлөгө\n-Телдең функциональ төрлөлөгө: һөйләү теле; функциональ стилдәр: фәнни, публицистик, рәсми, матур әҙәбиәт телен айыра белергә;\n-һөйләү телмәренең, матур әҙәбиәт теленең һәм функциональ стилдәрҙең үҙенсәлектәрен табырға;\n-Уҡыусының үҙ тиңдәштәре алдында ҡыҫҡа ғына доклад, белдереү менән сығыш яһарға; төрлө аргумент ҡулланып, бәхәстә ҡатнашырға;\nТел тураһында дөйөм төшөнсә\n-Кеше тормошонда коммуникатив белемдең мөһимлеген һәм йәмғиәт, дәүләт тормошонда башҡорт теленең ролен аңларға;\n- Башҡорт теленең килеп сығышын белергә, уның башҡа телдәр менән бәйләнештә булыуын күҙалларға;\n-Башҡорт теленең матурлығын, байлығын, тасуирилығын аңларға;\n-Телмәр ағымында өндәрҙең үҙгәрешен, фонетик транскрипцияның элементтарын билдәләргә;\n- Һүҙҙә өн функцияһының мәғәнәүи айырмалығына төшөнөргә.\n- Баҫымлы һәм баҫымһыҙ һуҙынҡыларҙы, яңғырау һәм һаңғырау, ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡыларҙы айырырға;\n-Һүҙҙәрҙең әйтелеш һәм яҙылыш үҙенсәлектәрен транскрипция элементтары ярҙамында аңлатырға;\n- Һүҙҙәргә фонетик анализ яһарға;\n-Фонетик-орфоэпик белем һәм күнекмәләрҙе уҡыусының үҙ телмәрендә ҡулланырға;\n-Шиғри һәм проза әҫәрҙәрен тасуири уҡырға;\nМорфемика һәм һүҙьяһалыш\n-Телдең минималь мәғәнәүи берәмеге булараҡ морфеманы айыра белергә;\n- Аффикстың төрҙәре: һүҙ яһаусы, форма яһаусы һәм һүҙ үҙгәртеүсе ялғауҙарҙы таный белергә;\n-Лексик мәғәнәһен һәм яһалышын иҫәпкә алып, һүҙҙе морфемаларға бүлергә һәм анализ яһарға;\n-һүҙлектәрҙе төрлө уҡыу мәсьәләләрен сисеүҙә ҡулланырға;\n-Кәрәкле информацияны морфемалар, һүҙьяһалыш, этимологик һүҙлектәрҙән алырға;\n-һүҙгә лексик анализ яһарға;\n-һүҙҙәрҙе тематик группаларға берләштерергә;\n-һүҙҙәрҙе синоним, антонимдарын табырға;\n-Фразеологик берәмектәрҙе танырға;\n- Фекерҙе, хисте, эмоцияны белдереүҙә һүҙҙең мәғәнәһен аңларға; үҙ лексиконыңды киңәйтергә;\n- Лексик сараларҙы мәғәнә, сфера һәм аралашыу ситуацияһына яраҡлы ҡулланырға;\n-Төрлө һүҙлектәр менән ҡулланырға өйрәнеү;\n-Yҙеңдең һәм сит кешенең телмәренең дөрөҫлөгөн баһалай белергә;\n-һүҙлектәрҙән кәрәкле мәғлүмәтте ала белергә;\n-һүҙҙең лексик-грамматик разряды булараҡ һүҙ төркөмдәрен таный белергә;\n- Төрлө һүҙ төркөмдәренә ҡараған һүҙҙәргә морфологик анализ яһарға;\n-Хәҙерге башҡорт әҙәби теле нормаларына яраҡлы төрлө һүҙ төркөмдәренең һүҙҙәр формаһын ҡулланырға;\n-Морфологик белем һәм күнекмәләрҙе дөрөҫ яҙыу практикаһында ҡулланырға;\n-Морфологик белемде публицистика һәм матур әҙәбиәттә ҡуллана белергә;\n-Синтаксистың берәмеге булараҡ һүҙбәйләнеш һәм һөйләмде таный белергә;\n-Синтаксик берәмек булараҡ һүҙбәйләнеш, һүҙбәйләнеш төрҙәрен телмәрҙә ҡуллана белергә;\n-Үҙ һәм икенсе кешенең телмәрен дөрөҫ һәм урынлы ҡулланырға;\n-Синтаксис буйынса белем һәм күнекмәләрҙе дөрөҫ яҙыу практикаһында ҡулланырға;\n-Төп синтаксик конструкцияларҙы публицистик һәм әҙәби телмәрҙә таный белергә, уларҙы баһалай белергә;\n-Синтаксик конструкцияларҙың төрлө стилдәге текстарҙа һәм төрлө функциональ телмәрҙә дөрөҫ ҡулланылыуын күҙәтергә;\nДөрөҫ яҙыу: орфография һәм пунктуация.\n-Яҙма телмәрҙә орфографик һәм пунктуацион нормаларҙы күҙәтергә;\n-Орфографик һәм пунктуацион һиҙгерлекте булдырырға, хаталарҙы төҙәтергә;\n-Дөрөҫ яҙыу өсөн орфографик һүҙлектәр һәм белешмәләр ҡулланырға;\n-Сығарылыш класс уҡыусыһы өйрәнергә мөмкинлек ала:\n-Кәрәкле мәғлүмәтте орфографик һүҙлектәрҙән алырға; был мәғлүмәтте яҙыу процессында улланырға;\nТел һәм мәҙәниәт.\n-Башҡорт халыҡ ижады әҫәрҙәрендә, матур әҙәбиәттә һәм тарихи текстарҙа милли-мәҙәни компонент мәғәнәһе менән тел берәмеген асырға;\n- Республиканың тарихи һәм мәҙәни традицияларын сағылдырыусы һүҙ һәм аңлатмаларҙың килеп сығышы тураһында белдермә әҙерләү өсөн этимологик һүҙлектәр һәм белешмәләр ҡулланырға;\n-Уҡыу эшмәкәрлегендә һәм көндәлек тормошта башҡорт телмәр этикет ҡағиҙәләрен урынлы ҡулланырға; Сығарылыш класс уҡыусыһы өйрәнергә мөмкинлек ала:\n-Башҡорт телмәр этикетын башҡа телдәрҙең телмәр этикеты менән сағыштырыу;\n-Айырым ми6алдарға тел, мәҙәниәт һәм халыҡ тарихының берҙәм булыуын аңлатырға;\n-Үҙ милләтен, Ватанын, тыуған яғын яратырға; Этник һәм милли сағылышын танырға;\n-Атай-әсәйгә, тиҫтерҙәренә иғтибарлы һәм ихтирамлы булырға;\n-Ғаилә һәм йәмғиәт ҡиммәттәрен ихтирам итергә, үҙ аллы эшләү һәм үҙ эштәренә яуап бирергә әҙер булырға;\n-Ҡыҙыҡһыныусан, әүҙем булыу һәм донъяны танып белергә ынтылырға;\n-Әхлаҡ, социаль ғәҙеллек һәм ирек хаҡындағы ҡараштар нигеҙендә үҙ аллы үҫешкә һәләтле булырға;\n-Һәр саҡ этик тойғолар, ихтирамлылыҡ һәм эмоциональ- әхлаҡ һәм икенсе кешеләрҙең тойғоларын уртаҡлаша алырға.\nЗиннатуллина Айгуль Ахатовна\nНомер материала: ДВ-262632


Донъялар имен булһын\n8 Октябрь 2020, 11:10\nМин 10 йәшлек бәләкәй генә ҡыҙыҡаймын. Исемем - Мәҙинә. Әммә минең йөрәгем ҙур, күңелем киң! Нимә өсөн тиһегеҙме? Яуап бирәм: матур тәбиғәтле, урман-таулы, сылтырап аҡҡан көмөштәй шишмәләргә бай Башҡортостан тип аталған гүзәл илдә йәшәгәнгә!\nӨфөлә күп тапҡыр булғаным бар. Ул - шундай матур, таҙа, йәшеллеккә күмелгән ҡала. Ә уны уратып аҡҡан Ағиҙел йылғаһына кем генә һоҡланмай икән? Күп милләтле халҡы дуҫ йәшәгән ошо республикабыҙҙа минең өсөн тағы ла мөһимерәк ил бар, ул - минең ғаиләм. Матур, күркәм, йылы йортобоҙ, йәшәр өсөн кәрәкле бөтә нәмәбеҙ ҙә бар. Ихатабыҙ янындағы баҡсала йәшелсәләр үҫә, эргәбеҙҙән генә Ағиҙел йылғаһы аға.\nҒаиләбеҙ ҙур беҙҙең: атайым, әсәйем, Ынйы апайым, мин һәм бәләкәй Мәликә һеңлем. Бер-беребеҙҙе хөрмәт итеп йәшәйбеҙ. Өйҙә тик туған телдә генә һөйләшәбеҙ. Башҡорт булыуым менән бик ғорурланам һәм үҙемде бәхетле тип иҫәпләйем. Бөтә шатлыҡ-ҡыуаныстарымды уртаҡлашҡан яратҡан атай-әсәйем янымда. Һағынып ҡунаҡҡа ҡайтырға олатай-өләсәйҙәрем, серҙәремде бүлешерлек апайҙарым бар. Мин уларҙың барыһын да бик ныҡ яратам.\nТыуған Башҡортостанымда минеке кеүек ишле ғаиләләр күп булыуын, барыһы ла теләп туған телдә аралашыуын, донъялар имен, тыныс тороуын теләйем.


Эше барҙың ашы бар\n28 Июль 2018, 09:52\n28 июль—сауҙа хеҙмәткәрҙәре көнөСибай ҡалаһында «Яҙ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтен етәкләгән Замесиндар шәхси эшҡыуарлыҡ менән күптән шөғөлләнә. —Бил бөкмәйенсә, тир түкмәйенсә алдыңа аш килмәҫен ике улыбыҙ бәләкәйҙән белеп үҫте. Шуға ла улар тиҙ ҡул араһына инеп, күп эште үҙ иңенә алды, ҡатыным да, үҙем дә төптән егелгәнгә генә эшҡыуарлыҡ алға бара,—ти ғаилә башлығы Павел Сергеевич.—Заманында шахтала ер ҡуйынын аҡтарҙым, күмәртәләп һатыу менән дә шөғөлләндем. Кондитер, икмәк-булочка изделиелары етештереү, аҙыҡ-түлек менән сауҙа итеү күңелгә яҡын да, табышлы тармаҡ булғас, ошо өлкәгә ныҡлы тотондоҡ.\nСибай ҡалаһында «Яҙ» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтен етәкләгән Замесиндар шәхси эшҡыуарлыҡ менән күптән шөғөлләнә.\n—Бил бөкмәйенсә, тир түкмәйенсә алдыңа аш килмәҫен ике улыбыҙ бәләкәйҙән белеп үҫте. Шуға ла улар тиҙ ҡул араһына инеп, күп эште үҙ иңенә алды, ҡатыным да, үҙем дә төптән егелгәнгә генә эшҡыуарлыҡ алға бара,—ти ғаилә башлығы Павел Сергеевич.—Заманында шахтала ер ҡуйынын аҡтарҙым, күмәртәләп һатыу менән дә шөғөлләндем. Кондитер, икмәк-булочка изделиелары етештереү, аҙыҡ-түлек менән сауҙа итеү күңелгә яҡын да, табышлы тармаҡ булғас, ошо өлкәгә ныҡлы тотондоҡ.\nЗамесиндарҙың «Яҙ» йәмғиәтенә ингән пекарня, кондитер цехында, 7 сауҙа нөктәһендә 50-гә яҡын кешегә эш урыны булдырған. Улар араһында йәмғиәт асылғандан алып эшләгәндәре бар. Әйтәйек, «Виктория» магазины һатыусыһы Таңһылыу Риф ҡыҙы Әхмәҙуллина. Ул 13 йылдан ашыу һатып алыусыларҙы хеҙмәтләндерә. Халыҡ уны яҡты йөҙлө, кеше менән яҡшы мөғәмәлә итә белгәне, иҫәпләүгә оҫта булғаны өсөн ихтирам итә. Бынан ике йыл элек декрет ялына сыҡҡас, һатып алыусылары уны юҡһынып, эҙләп бөткән. Әле ул тағы ла сафта, ошо көндәрҙә ҡояштай балҡып прилавка артында тора. Ҡыҙы Милана «Айгөл» балалар баҡсаһына барырға әҙерләнә.\nХеҙмәттәше Валентина Горькова ла магазинда 6 йылдан ашыу эшләй. Уны ла халыҡ үҙ итә, башҡарған эшенән етәкселек тә ҡәнәғәт.\nБына шундай һөйкөмлө һатыусылар эшләй «Виктория» магазинында. Тауарҙары күпкә арзан, экологик яҡтан таҙа, ассортименттары бай булғанға ла был сауҙа нөктәһендә һәр ваҡыт кеше күп була.\nҺүрәттә: һатыусылар Т.Әхмәҙуллина, В. Горькова.


Башҡортостанда Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын лайыҡлы үткәрергә әҙерләнәләр // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын лайыҡлы үткәрергә әҙерләнәләр\n19:27, 25 января 2010 Йәмғиәт\nБөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығын билдәләүгә әҙерлек Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең бөгөнгө ултырышында иғтибар үҙәгендә булды. БР Президентының юбилейҙы байрам итеүгә бәйле Указы 2007 йылда уҡ ҡабул ителеп, ойоштороу комитеты һәм саралар планы ла раҫланғайны.\n«Был тарихи датаға өс айҙан күберәк ваҡыт ҡалды, — тине Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Раил Сарбаев. – Үкенескә күрә, ул һәләкәтле һуғышта ҡатнашҡан ветерандар һаны йылдар үткән һайын кәмей бара. Уларҙың тормошон еңеләйтеү һәм мөмкин тиклем йәмләү – беҙҙең бурыс».\nБР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов сығышын Рәсәй Президенты һүҙҙәренән башланы:: «Һуғыш ветерандары алдындағы социаль бурысты үтәүгә бер ниндәй глобаль үҫеш көрсөгө лә, финанс ауырлыҡтар ҙа ҡамасауларға тейеш түгел».\nВице-премьер мәғлүмәте буйынса, бөгөн Башҡортостан Республикаһында 3698 һуғыш инвалиды, 6752 һуғышта ҡатнашыусы, хәрәкәт итеүсе армия составына инмәгән ғәскәрҙә хеҙмәт иткән 1383 хәрби хеҙмәткәр, 287 бәлиғ булмаған концлагерь тотҡоно, “Блокадалағы Ленинградта йәшәүсегә” билдәһе менән бүләкләнгән 250 граждан, һәм дөйөм алғанда – 12370 һуғыш ветераны йәшәй. Бынан тыш, республикала һәләк булған (мәрхүм) инвалид һәм һуғыш ветерандарының 32 мең ғаилә ағзаһы, шулай уҡ һуғыш йылдарында тылдағы хеҙмәте менән еңеүҙе яҡынлаштырған 79 мең тыл хеҙмәтсәне йәшәй.\nФедераль һәм республика ҡануниәте менән билдәләнгән социаль ярҙамдың бар төрө лә ваҡытында һәм тулы күләмдә бирелә, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды вице-премьер.\n“Ветерандар тураһындағы” Федераль законға ярашлы, Рәсәй Пенсия фонды органдары аша, ветерандың категорияһына ҡарап, 927 һумдан 3088 һумға тиклем ай һайын аҡсалата түләүҙәр башҡарыла. Ай һайын аҡсалата түләүгә 641 һумлыҡ социаль пакет хаҡы ла инә (570 һумы – дарыуға һәм шифахана-курорт дауаланыуына, 71 һумы ҡала яны тимер юл транспортында бушлай йөрөүгә тәғәйенләнгән).\nРәсәй Федерацияһы Социаль страховкалау фондының БР буйынса төбәк бүлексәһе менән 2009 йылда шифахана-курорт дауаланыуына инвалид һәм һуғышта ҡатнашыусыларға — 1186, тыл хеҙмәтсәндәренә 481 путевка бирелгән.\nҺуғыш ветерандарына торлаҡ бина һәм коммуналь түләүҙәргә социаль ярҙам саралары ла күрһәтелә. 2009 йылдың 1 ғинуарынан был саралар ай һайын аҡсалата компенсация формаһында бирелә. 2009 йылда был ярҙам күләме 234 миллион һумдан ашып киткән.\nФидус Ямалетдинов Рәсәй Президентының 2008 йылдың 6 майындағы һуғыш инвалидтарын медицина күрһәтмәләренә ярашлы автомашиналар менән тәьмин итеү тураһындағы Указын үтәүгә бәйле шатлыҡлы мәғлүмәттәр менән таныштырҙы. Башҡортостанда был эштәр тамамланған, 320 Бөйөк Ватан һуғышы инвалиды еңел автомобиль алған, ә 99 кеше машина урынына бер тапҡыр түләнә торған 100 мең күләмендәге аҡсалата компенсация алыуҙы уңай күргән.\n70 кеше – ғаилә башлығын юғалтҡан хәрби хеҙмәткәр ғаиләһе ағзаһы, шул иҫәптән Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларҙың тол ҡатындары 2009 йылда БР Хеҙмәт министрлығы аша федераль бюджет иҫәбенән торлаҡты ремонтлауға матди ярҙам алған. Башҡортостан буйынса ремонттың уртаса хаҡы 6218 һум булып, матди ярҙамдың дөйөм суммаһы 10,7 миллионға еткән, һәм уртаса түләүҙәр күләме – 152 мең һум.\n“Һуғыш һәм хеҙмәт, Ҡораллы көстәр ветерандары тураһындағы” БР Законына ярашлы, уҙған йылда 32 мең тыл хеҙмәтсәненә социаль ярҙам саралары күрһәтелгән, шул иҫәптән: торлаҡ йортҡа һәм коммуналь түләүҙәргә ай һайын түләнә торған матди ярҙам – 111,8 миллион һум, ай һайын аҡсалата түләүҙәр – дөйөм суммаһы 137 миллион һум.\nРеспубликала РФ Пенсия фонды саралары иҫәбенә (дөйөм суммаһы 5,1 миллион һум) Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусыларға һәм тыл хеҙмәтсәндәренә Еңеү көнөнә ҡарата бер тапҡыр бирелә торған аҡсалата ярҙам күрһәтеүгә бәйле эш алып барыла (бер ветеранға 400 һум).\nВице-премьер башҡорт ветерандарына күрһәтелгән федераль законда ҡаралмаған өҫтәмә ярҙам саралары тураһында ла әйтеп үтте. Һуғышта ҡатнашыусы ҡатын-ҡыҙҙарға пенсияға 1281 һум өҫтәп түләнә, Бөйөк Ватан һуғышы инвалидтарының айырым төрҙәренә иһә, клиник билдәләренә ҡарап, яраланыу-йәрәхәтте фронтта алыуын асыҡлағанда һәм хәрәкәт итеүсе армияла булыуын документтары менән раҫлаһа, өҫтәмәләр түләнә (уның күләме инвалидлыҡтың ниндәй төркөмөнә ҡарауынан сығып хәл ителә һәм 736,58 һумдан 1473,15 һумға тиклем етә, был ярҙамды 2000-дән ашыу кеше ала).\nБөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы алдынан торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж ветерандарҙы торлаҡ менән тәьмин итеү өҫтөнлөклө мәсьәлә булып ҡала. 2005 йылдан 2009 йылға тиклем республикала 463 һуғыш инвалиды һәм ҡатнашыусыһы торлаҡ шарттарын яҡшыртҡан. Тағы ла 35 ветеранға торлаҡ һайланған, һәм әле документтары рәсмиләштереү өҫтөндә.\nБР Хөкүмәтенең ҡушыуы буйынса, ветерандарға субсидияға таныҡлыҡ тапшырылғанға тиклем, торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға мохтаж ветерандарға торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға варианттар табыу һәм алдан торлаҡ төрөн һайлау буйынса ҡала һәм район хакимиәттәре менән ҙур эштәр башҡарыла.\nБР Хакимиәте ҡарары буйынса Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарының, инвалид һәм һуғышта ҡатнашыусыларҙың тол ҡатындарының, тыл хеҙмәтсәндәренең торлаҡ шарттары тикшерелгән, аныҡ адреслы ярҙам алыуға мохтаждар билдәләнгән. Мониторинг һөҙөмтәләре буйынса торлаҡ шарттарын яҡшыртыуға 2525 ветеран иҫәпкә ҡуйылған, шуларҙан 1285 ветеранға 2009 йылда ярҙам күрһәтелгән.\nВетеран, инвалид һәм һуғышта ҡатнашыусыларға медицина хеҙмәтләндереүе менән 176 һаулыҡ һаҡлау учреждениеһы, 10 меңдән ашыу табип һәм 35 мең медицина персоналы шөғөлләнә. Шулай итеп, ветерандарҙы медицина хеҙмәтләндереүендә һаулыҡ һаҡлау учрежлениеларының 80 проценты, 65 процент табип кадрҙары һәм 83 процент урта медицина белеме булған хеҙмәткәр ҡатнаша, республика койка фондының 65 проценты ҡулланыла.\nҺуғыш ветерандарын амбулатор һәм стационар дауалау сираттан тыш башҡарыла. Стационарҙарҙа өҫтәмә туҡландырыу ойошторолған.\nБР «Башфармация» дәүләт унитар предприятиеһы Еңеүҙең 65 йыллығына ветерандарҙы кәрәкле дарыуҙар йыйылмаһы менән тәьмин итергә ниәтләй.\nБөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығына арналған раҫланған саралар планына ярашлы, Өфөлә Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары ҡатнашлығында хәрби парад, Башҡортостан Республикаһы сәнғәт оҫталары ҡатнашлығында ҙур концерт үткәреү ҡаралған. Бөгөнгө көндә байрам сараларында ҡатнашыуҙы ойоштороуҙы һорап, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарынан мөрәжәғәттәр килә.\nБайрам сараларын үткәреүгә ниндәй әҙерлек алып барылыуы тураһында планға индерелгән 72 сараның 54-енә уның ведомствоһы яуаплы булған БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министры Илдус Илешев бәйән итте. Атап әйткәндә, ул республика хеҙмәте тураһында “Башҡортостан” киностудияһы төшөргән фильмдың Еңеү көнөнә өлгөртөләсәге хаҡында хәбәр итте. Был фильмға Башҡортостандан тыш, үҙәк киноархивында табылған материалдар ҙа инәсәк. Башҡортостандың 17 эҙәрмәндәр отряды хәбәрһеҙ юғалғандарҙы эҙләү һәм исемен тергеҙеү менән шөғөлләнә. Улар Ҡыҙыл Армияның 598 хәрби хеҙмәткәрен тапҡан, ә хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнгән ике меңдән ашыу кешене архив документтары буйынса Башҡортостандан булыуын асыҡлаған.\n«Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығын билдәләгәндә иҫтәлекле ҡоролмаларҙы асыҡлау ҙа мөһим эштәрҙең береһе, — тине Илдус Илешев. – Республика территорияһында 27 иҫтәлекле урын бар. Шулар иҫәбендә — 18 ҡәберлек һәм туғыҙ мемориал. Быларҙан тыш, бөтә муниципаль берәмектәрҙән 1846 ҡәберлек һәм мемориаль ҡоролма булыу тураһында мәғлүмәт алдыҡ, мартҡа тиклем уларҙы паспортизациялауҙы тамамларға кәрәк». Вице-премьер был эшкә дәүләт һәм муниципаль органдарҙан тыш, йәмәғәт һәм йәштәр ойошмаларын да йәлеп итеү кәрәклеген билдәләне. Дөйөм алғанда эш график буйынса бара һәм ҡыйынлыҡтар юҡ.\nИлдус Илешев Һуғыш, хеҙмәт, Ҡораллы көстәр һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары ветерандары Советы рәйесе Марат Муллағәләмовҡа 112-се Башкавдивизия командиры, генерал Миңлеғәле Шайморатовҡа арналған һәйкәлдең 2010 йылдың 9 майына тиклем тамамланасағы тураһында һүҙ бирҙе, һәм Раил Сарбаев был мәсьәләне үҙенең махсус контроленә алды.\nУлтырышта шулай уҡ Өфө ҡала хакимиәте башлығы Павел Качкаев, БР хәрби комиссары вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы полковник Илдар Баһаутдинов, БР эҙәрмәндәр отряды Фонды Советы рәйесе Илдар Бикбаев сығыш яһаны.


Муса МОРТАЗИН - Журнал Агидель\n1917 ЙЫЛДЫҢ ОКТЯБРЕ БАШҠОРТОСТАН ТАУҘАРЫНДА\nХеҙмәтсәндәрҙең бөйөк союзын – СССР-ҙы тәшкил итеүсе милли берләшмәләр араһында бер төпкөлдә ятҡан, артта ҡалған һәм Октябргә тиклем бер кемгә лә билдәле булмаған Башҡортостанға данлы өлөш – иң тәүге милли Совет республикаһы булыу бәхете тейҙе. Тарихи, иҡтисади һәм сәйәси характерҙағы күп кенә сәбәптәр башҡорт милли-революцион хәрәкәтен ғәйәт активлаштырҙы. Ул, айырым иҡтисади-сәйәси төркөмдәрҙең ялҡынлы революцион эҙләнеүҙәре һәм үҙ-ара көрәштәре аша үтеп, үҙенең ойошоу рәүешен Совет автономияһында тапты.\nӘле был юлы Февраль һәм Октябрь түңкәрелештәре осоронда Башҡортостанда киң йәйелгән ваҡиғалар хаҡында дөйөмләштерелгән очерк яҙыуҙы маҡсат итеп ҡуймай, был мәҡәләмдә Октябрь боролошон һәм Башҡортостанда Совет власының урынлашыуын үҙемдең нисек ҡабул итеүем тураһында уҡыусылар менән фекер уртаҡлашырға һәм бер нисә ваҡиғаға ғына туҡталып үтергә теләйем. Ул ваҡиғалар: үҙем тыуып үҫкән Күбәләк-Тиләү волосында Советтар ойоштороу, шунан һуң Беренсе Башҡорт Ҡоролтайында (Ойоштороу йыйылышында) һәм Ҡаҙанда булып үткән Мосолмандар съезында бер төркөм башҡорт фронтовиктарының сығышы.\nОктябрь түңкәрелешен нисек ҡабул итеүемде һәм ҡараңғы бер башҡорт волосында Совет власының түбәнге органының ниндәй киҫкен шарттарҙа төҙөлөүен асыҡларҙан алда, империалистик һуғыш осоронда башҡорт ауылының ниндәй хәлдә булыуы тураһында бер нисә һүҙ әйтеп үтәйем.\nБашҡортостандың бөтә йәш егеттәре мобилизацияланып, Рәсәй һәм донъя буржуазияһы мәнфәғәттәре хаҡына тыуған-үҫкән иленән айырылып, меңәр саҡрым ситтә һуғыша ине. Башҡорт йәштәренең барыһы ла тиерлек окоптарға китте, ләкин ата-әсә йортонда тыныс ҡына ғүмер кисергән иркәбайҙар ҙа булды. Улар дәрәжәле кешеләрҙең – муллаларҙың, волость һәм ауыл старшиналарының балалары ине. Хөкүмәткә ҡаршы ҡарашта булып, илде “тәртипле” тотҡан атайҙарының йылы ҡанаттары аҫтында һыйынған был эшем эйәләре ҙур түрәләрҙең фатихаһы менән ҡапыл ғына хәрби хеҙмәткә “яраҡһыҙ” тип табыла ине. Һуғыштан ҡотолоп ҡалыусылар араһында фәҡирерәк ғаиләләрҙән сыҡҡан муллалар ҙа булды. Улар, дин әһеле булараҡ, батша закондары буйынса хәрби хеҙмәттән азат ителде. Һәр хәлдә был осорҙа ауылдарҙа сыуалыш ҡуптарырлыҡ кешеләрҙең сафы бик ныҡ һирәгәйгәйне, тип әйтергә мөмкин. Рус һәм башҡорт түрәләре, башҡорт байҙары һәм муллалары ҡарт-ҡоро, ҡатын-ҡыҙ, бала-саға өҫтөнән үҙҙәрен көндән-көн тулы хоҡуҡлы хужа итеп тоя барҙы. “Өлгөлө” тәртип урынлаштырылды, түрәләрҙең абруйы күтәрелде. Тиҙҙән революцион сатҡылар осор, Башҡортостанды тотош советлаштырып бөтмәҫтән элек үк иң алыҫ төбәктәрҙең береһе булған волоста тормошҡа Советтар идара итә башлар, тип уйларға урын да юҡ ине.\nҠапыл Февраль дауылының күкрәүҙәре башҡорт тауҙарын һәм ялан-ҡырҙарын яңғыратты. Батша власы ҡоланы. Урындарҙа бөтә кимәлдәрҙәге түрәләрҙең дә власы селпәрәмә килергә тейеш ине. Бер яҡтан – губерна үҙәктәренең бойороғо менән, икенсе яҡтан томана становойҙар, исправниктар, волость старшиналары өйөрҙәренең тарҡалыуы менән емерелеп, иҫке власть емереклектәре өҫтөнә яңы власть төҙөлөргә тейеш ине. Күпселек башҡорт волостарында йәш либерал муллалар һәм ауыл мөғәллимдәре – Ваҡытлы хөкүмәттең волость комитеттарында ағза булып торған кешеләр яңы власть ойошторорға тотоноп ҡараған булды.\nБыл власть революцион инеме? Башҡорт ярлылары мәнфәғәтен сағылдырҙымы? Көтөп тор! Яңы органдарға оялаған әҙәмдәр, ҡайһы берҙә үҙ ирке менән булып етмәһә лә, ваҡиғалар ҡолона әүерелеп, фәҡир-фоҡараның һәм урта хәллеләрҙең революцион ынтылыштарына ҡаршы көс хеҙмәтен үтәне. Уларҙың төп бурысы әлеге лә баяғы яманаты сыҡҡан “тәртип”те һаҡлауҙан һәм, һис бер төрлө ойоштороу эштәре үткәрмәйенсә лә, “томана” башҡорттар араһында әле бында, әле тегендә быҫҡыған революция янғынын мөмкин тиклем тиҙерәк һүрелтеп бөтөрөүҙән тора ине.\nБеҙҙең Күбәләк-Тиләү волосы ла батша вәкилдәрен алмаштырыу осорон кисерҙе. Уларҙың урынына йәш муллалар, мөғәллимдәр һәм ауылдағы ярым зыялыларҙың башҡа вәкилдәре килгәйне. Волость үҙәгендә төп ролде дини белемгә лә эйә булып етмәгән Исмәғил Солтанов уйнай. Ләкин бындай “демократик” власть күпкә сыҙай алманы. Ауылдарҙа ҡалған кешеләрҙең аңһыҙлығынан һәм һүлпәнлегенән файҙаланып (фронтовиктар ҡайтып, уларға революцион рух өрөп өлгөрмәгәйнеләр әле), бығаса хакимлыҡ иткән юғары ҡатлам “демократик юл менән” Ваҡытлы хөкүмәттең вазифалы кешеләре сифатында элекке урындарына оялап алды. Мәҫәлән, беҙҙең волостың башына йәнә элекке старшина Ишкәримов ултырған. Ул баяғы Солтановты һәм шуның һымаҡ йәш кешеләрҙе үҙенә ярҙамсы итеп тотоп, волоста йәбер-золом ҡылыуын дауам итә.\nСтаршиналарҙы һәм старосталарҙы элекке урындарына ҡайтарыу 1917 йылдың ҡара көҙөнә тиклем барҙы. Мин иһә, алыҫ һәм сит-ят яҡтарҙа оҙаҡ йөрөгәндән һуң, большевиктар биргән демобилизациянан файҙаланып, тап шул мәлдә ауылыма ҡайтып төштөм.\nАуылдан сығып китеүемә хәтһеҙ ваҡыт үткәйне. Китеүем менән ҡайтыуым араһында мәғәнәһеҙ ҡан ҡойош менән үткән осор – донъя һуғышы йылдары һәм ҡыҫҡа ғына, әммә сағыу большевистик үҙгәреш көндәре ята.\nАуылым еренә эңер араһында аяҡ баҫтым. Шул уҡ кистә үҙемә активтар һымаҡ күренгән, уйҙарымды шулар ярҙамы аша тормошҡа атҡара алырмын тип уйлаған, Күбәләк-Тиләү волосында Совет власын шулар менән ойошторорға мөмкин булыр тип ышанған иптәштәрҙе йыйҙым. Ҡот осҡос хәл: активтар тип уйлаған кешеләрем бик дәртһеҙ булып сыҡты. Солтанов етәкселегендәге “алдынғы” йәштәр, бер-береһен бүлә-бүлә, миңә, “революцион эштәр менән шөғөлләнеү өсөн шул ҡәҙәр шарттар насар, ә иҫкесә эшләүсе юғары ҡатламдың йоғонтоһо шул тиклем көслө, был тәңгәлдәге тырышлыҡтар аҡылһыҙлыҡ ҡына буласаҡ һәм революция эшенә ҡамасаулыҡ ҡына итәсәк”, тип иҫбат итергә тырыштылар. Ул саҡта мин, былар ҡурҡыуҙан шулай һөйләнәләрҙер, тип уйлағайным. Ошо һөйләшеүебеҙ бер аҙ һуңғараҡ булһа, мин был “ҡурҡаҡлыҡ”тың бөтә дәүләттәрҙә һәм милләттәрҙә осрай торған йомшаҡ холоҡло, аумаҡай интеллигенцияның һәм ярым интеллигенцияның “демократик” килешеүсәнлек тенденцияһы өлгөһө булыуын аңлар инем.\n…Һөйләшеү төн буйына барҙы һәм тәүге, әйтергә кәрәк, ҙур булмаған еңеү менән тамамланды. Унда ҡатнашҡан элекке ике фронтовик, беҙҙең тырышлыҡтарыбыҙ һәләкәткә алып барһа ла, беҙ волоста Совет идараһы органын төҙөү өсөн йәнебеҙҙе фиҙа ҡылырға ла әҙербеҙ, тип белдерҙе.\nБыл төндә миндә артабан эш итеү планы тыуҙы. 30 октябрҙә (1917 йыл) Советтарҙың волость съезын асырға ҡарар ителде. План шунда уҡ ғәмәлгә ашырыла башланы. Ибраһим Мортазин (ВКП(б) ағзаһы, ул 1920 йылда Польша фронтында батырҙарса һәләк булды) һәм тағы ике-өс иптәш менән бергәләп, бер кемгә лә өндәшмәй генә ауылдарға сығып киттек һәм, аҙна эсендә егермеләгән ауылда булып, волость съезына һайлауға әҙерлек алып барҙыҡ.\nҮҙебеҙ барып етә алмаған ауылдарға буласаҡ съезд тураһында фронтовиктар аша хаттар ебәрҙек, съезға вәкилдәр һайлау тураһында үтенес белдерҙек.\nВолосҡа ҡарлығып, тауышым бөтөп ҡайтып төштөм. Волость идаралығының “демократик” ағзаларын йыйып, көтөлмәгән хәбәр һалдым: волость съезы була! Солтанов һәм уның ҡуштандары башта аптырап ҡалды. Унан туҙып киттеләр. Беренсенән, уларҙы ҡатнаштырмайынса, ҙур эш башлап йөрөйбөҙ. Икенсенән, съезд тейешле ваҡытта, тейешле тәртип менән саҡырылмай, шуға ул законһыҙ һәм, аҙаҡ килеп, уларса, съезд, әлбиттә, үткән съезд башлаған эште ҡуйыртасаҡ ҡына. Ул съезда төрлө ауылдарҙан килгән вәкилдәр власть башына старшиналар менән старосталарҙы кире ҡайтарыу менән бергә улар эргәһенә революционерҙарҙы ла һайланы. Ә был съезд, бәлки, үҙенсә эш итеп, тегеләрҙе бөтөнләй һөрөп сығарыр ҙа урындарына ойоштороп йөрөүсе фронтовиктарҙы үткәрер.\nНисек кенә булмаһын, эш эшләнгәйне инде…\nИртәгеһенә иртәнсәк волость идараһына, төркөм-төркөм булып, делегаттар һәм ҡыҙыҡһыныусан ауылдаштар йыйыла ине инде.\nХалыҡ идараға килеп тулды. Ойоштороусылары булмаһа ла, үҙҙәренән-үҙҙәре төркөмләшеп, әммә парламент тәртиптәре ҡанундарының бөтә нескәлектәрен һаҡлап тигәндәй, һәр кем үҙ ишен табып урынлашты: фронтовиктар – бер башҡа, хәллерәктәр, ярлы-ябағанан айырылыбыраҡ, икенсе тирәлә, фәҡир-фоҡара үҙҙәре бер ситтәрәк ойоҡһой.\nВолость идараһының “демократик” ағзалары ла килеп етте. Улар, уңайһыҙланып, үҙҙәрен нисек тоторға, нимә эшләргә белмәй.\nДүрт йөҙ самаһы кеше йыйылғас, тоттом да үҙем съезды асыҡ тип иғлан иттем. Президиум тәҡдим ителде. Уға минән һәм фронтовик иптәштәремдән башҡа Солтанов һәм ҡайһы бер “демократтар” ҙа индерелде. Мин исемлекте уҡып бөткәс, улар тауыш-тынһыҙ ғына, ишек-тәҙрәләргә ҡарана-ҡарана урындарына килеп ултырҙылар.\nМин һөйләй башланым. Ауыл йыйылыштарында һөйләгән һүҙҙәремде һөйләйем: илдә власть алмашыныуы тураһында, волоста Совет идаралығы төҙөү тураһында. Ошоларға ҡушып, Башҡортостандың автономиялы йөмһүриәт итеп төҙөләсәге һәм Бөтә Башҡортостан съезына – Ҡоролтайға хәҙер делегаттар һайлау буласағы хаҡында ла әйтеп үттем.\nХалыҡ иғтибар менән һәм йотлоғоп тыңланы… Ҡапыл артҡы рәттәрҙә тауыш ҡупты. Күтәрелеп ҡараһам, күҙем старшина Ишкәримовтың миҙалына төштө. Бер үк ваҡытта шартлатып тәҙрә асҡан тауыш ишетелде: Солтанов ҡуштандары менән ашыға-ашыға тәҙрәнән сығып ҡаса ине.\nШул арала старшина тирәһендәге кешеләр һөжүм итергә яһанды.\nИшкәримов “егеттәре” аҡырыша-ҡысҡырыша президиум өҫтәленә яҡынлашып килә. Шау-шыу, этеш-төртөш китте. Председателлек итеүсенең ҡыңғырауы өҙлөкһөҙ зыңғырлай. Ишкәримовсылар ана-бына килеп етә. Берәй нәмә эшләргә кәрәк…\nШул саҡ мин, әҙәп һаҡлау тураһында уйлап тормай, өҫтәлгә һикереп мендем дә ҡысҡырып ебәрҙем:\n– Кемдәр ярлылар яҡлы – һулға сығығыҙ! Йәшәһен Совет власы!\nФронтовиктар шунда уҡ президиум өҫтәле эргәһенә ташланды һәм ҡуйындарында йәшереп тотҡан ҡоралдарын сығарҙы. Халыҡ араһында электр тогы үттеме ни! Тып-тын булып ҡалды. Ишкәримовтың әшнәләре шунда уҡ ҡулға алынды һәм бикләп ҡуйылды. Мөхтәрәм Ишкәримов әфәнде бер ҡулы менән ҡиммәтле миҙалын, икенсеһе менән сапан салғыйын тотоп, бинанан сығып тайҙы, йүгереп барып кырандасына ултырҙы ла, атына шартлата һуғып, йән-фарман саптырып китеп барҙы. Ишкәримов аттарына быға тиклем дә, Күбәләк-Тиләү волосында тәүге совет һайлауын үткәргәндән һуң да был тиклем ҡаты туҡмау эләкмәгәндер ул.\nСъезд Ишкәримов көткәнсә һәм уның хеҙмәттәштәре юрағанса тамамланманы. Съезд беҙҙең бөтә тәҡдимдәрҙе лә ҡабул итте. Советҡа беҙҙең төркөмдән дә, урындағы ярым интеллигенция араһынан да кешеләр инде. Ырымбурҙа үтәсәк Бөтә Башҡортостан Ҡоролтайына делегаттар һайланды. Уларҙың береһе мин инем.\nҠоролтай башҡорттар төҙөгән ҡәлғәлә – тарихи Каруанһарайҙа үтте һәм татар буржуазияһы вәкилдәренең, уларҙың йырын йырлаусыларҙың башҡорт милли революцион хәрәкәтен өҙлөкһөҙ талауҙары шарттарында барҙы. Фронтовиктарҙан торған беҙҙең большевиктар төркөмө үҙен ныҡ тотто һәм ерҙәрҙе национализациялау мәсьәләһендә актив сығыш яһаны. Ләкин башҡорт йәмғиәте тормошондағы был яңы кешеләрҙең ярһыу активлығы һәм революцион үҙгәртеп ҡороуҙарҙы ғәмәлгә ашырыу өсөн ҡайнар сығыш яһауҙары ғына съездың илде революционлаштырыуҙан алыҫ торған элементтар (муллалар, хәлле башҡорттар, старшиналар) тарафынан төҙөлгән ҡарарҙарына йоғонто яһарлыҡ түгел ине шул.\nҠоролтай башҡорт халҡының милли берҙәмлеге юлын һайланы һәм уның социаль төркөмдәргә бүленгәнлеге тураһындағы мәсьәләне алып ташланы. Шулай ҙа ул башҡорт милли революцион хәрәкәте тарихында ҙур роль уйнаны. Төбәк һаман да әле Дутов ҡул аҫтынан ҡотҡарылмаған, ә Каруанһарайҙа Милләт мәжлесенә һәм Мосолман хәрби шураһына (советына) тоғро булған һәм татар буржуазияһы мәнфәғәттәрен сағылдырған татар офицерҙары командалығында мосолман хәрби частары торған бер саҡта большевистик пропаганда утында сыныҡҡан фронтовик революционерҙарҙың да ялҡынлы һүҙе ишетелмәй ҡалманы.\nБашҡорт революционерҙары төркөмө Ҡаҙанда үткән һәм Бөтә мосолмандарҙың хәрби съезы тип аталған йыйында Каруанһарайҙағыға ҡарағанда ла кәмерәк эш башҡара алдыҡ (мин унда Ырымбурҙан туп-тура барып эләккәйнем). Кадет-эсерҙарҙан торған контрреволюцион күпселек съезда беҙгә парламент өҫтөнлөгө алырға мөмкинлек бирмәне. Ләкин беҙ үҙебеҙҙең тынғыһыҙ большевистик активлығыбыҙ менән, үҙебеҙҙең сығыштарыбыҙ һәм урындарҙан ҡысҡырыуҙарыбыҙ менән ул күпселектең берҙәмлеген байтаҡ ҡаҡшаттыҡ. Элекке Ҡаҙан мырҙалары янына ҡунаҡ йәки тамашасы сифатында килеп тулған урындағы буржуа коридорҙарҙа, бина ишеге төптәрендә беҙҙе бер үк һорау менән туҡтата торған булып китте: “Беҙ – мосолман, һеҙ – мосолман, ниңә инде динһеҙ большевиктар хәбәрен һөйләп йөрөйһөгөҙ?” Ошондай һүҙҙәрҙән һуң, татлы телләнеп, сәләмәтлегебеҙ, мохтажлыҡтарыбыҙ һәм теләктәребеҙ тураһында һорашырҙар һәм бик тә бик ҡыҙыҡһындырырлыҡ ярҙамдарын тәҡдим итерҙәр ине.\nБашҡорт большевиктары был “дуҫтарҙы” тыңлайҙар ҙа иртәгеһенә, Ҡаҙанда йәшәүсе иптәштәргә ҡушылып, яңы көс менән буржуазияның тетмәһен тетәләр…\nБуржуазия ойошторған контрреволюцион съезд беҙҙең сығыштарыбыҙҙы иғтибар менән тыңлар, тип өмөт итмәй инек. Беҙҙең фекерҙәр күптән инде болғана башлаған һәм үҙҙәрен иҙеүселәрҙең, уларҙың “конституцион”, “демократик” съезының ауыҙын ябырға мәжбүр иткән ҡала ярлылары араһында яҡлау тапты.


"Башҡортостан": "Йүнселдәр юлында яһалма кәртәләр булмаһын"\nОшо көндәрҙә Белорет районында “Дәүләт, муниципаль һәм коммерция күмәртәләп һатып алыуҙары — бәләкәй эшҡыуарлыҡта предприятиеларҙың конкурентлығын күтәреүсе фактор. Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүҙә дәүләт ярҙамы — иҡтисади үҫештең реаль нигеҙе” тигән темаға семинар ойошторолдо.\nУнда туғыҙ төбәктән эшҡыуарҙар, Белорет, Бөрйән райондарының, Сибай ҡалаһының муниципаль һәм дәүләт учреждениеларында күмәртәләп һатып алыу менән шөғөлләнеүсе белгестәр, ауыл хакимиәте башлыҡтары ҡатнашты. Кәңәшмәлә ҡатнашыусылар Башҡортостан эшҡыуарҙарының хоҡуҡтарын яҡлау буйынса тулы хоҡуҡлы вәкил Рафаил Вәғит улы Ғибаҙуллин менән осрашты.\nРайон хакимиәте башлығы Владислав Миронов эшҡыуарлыҡ өлкәһендәге яңылыҡтар, тармаҡтың үҫеше, ҡаҙаныштар менән таныштырҙы. Ул металлургияның, металл, ағас эшкәртеү һәм туризмдың төбәк өсөн төп йүнәлештәр булыуын билдәләне. Хакимиәт башлығы әйтеүенсә, районда бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары юғары үҫеш алған һәм республика кимәлендә һәйбәт күрһәткестәргә өлгәшкән. Район биләмәһендә 772 урта һәм бәләкәй предприятие, 2712 шәхси эшҡыуар теркәлгән. Был предприятиеларҙа 13,7 мең кеше, йәғни эшкә яраҡлы халыҡтың 21 проценты эшләй. Бизнес өлкәһе урындағы бюджетты 22 процентҡа тулыландыра.\nЭшҡыуарлыҡта проблемаларҙың йышайыуын, илдең социаль-иҡтисади үҫешенә был тармаҡтың насар йәлеп ителеүен иҫәпкә алып, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың тәҡдиме менән Эшҡыуарҙарҙың хоҡуғын яҡлау буйынса тулы хоҡуҡлы вәкиллек институты булдырылғайны.\nРафаил Ғибаҙуллин семинарҙа ҡатнашыусыларҙы Эшҡыуарҙарҙың хоҡуғын яҡлау буйынса тулы хоҡуҡлы вәкиллек институтының эшмәкәрлеге, бурыстары, йүнәлеше менән таныштырҙы. Белорет районында эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә ҙур иғтибар бүленеүен, улар менән хакимиәт араһында тығыҙ бәйләнеш булдырылыуын билдәләне.\nРафаил Вәғит улы эшҡыуарҙарҙың хоҡуғын яҡлауға бәйле төрлө буталсыҡ, ҡатмарлы хәлдәргә юл ҡуймау маҡсатында республикала “Бизнес — коррупцияға ҡаршы” йәмәғәт процедуралар үҙәгенең филиалы төҙөләсәге һәм яңы институттың эшмәкәрлеген киләсәктә һөҙөмтәле үҫтереү өсөн ҡала, райондарҙа эшҡыуарҙарҙың хоҡуғын яҡлау буйынса тулы хоҡуҡлы вәкилдең йәмәғәт ярҙамсылары булдырылыуы хаҡында белдерҙе. Йәмәғәт ярҙамсылары шәхси ҡабул итеүҙәр, осрашыуҙар үткәрәсәк һәм үҙ вәкәләттәренә ярашлы эшҡыуарҙарҙың хоҡуғын яҡлаясаҡ. Улар урындағы власть органдары менән тығыҙ бәйләнеш булдырырға, хакимиәт башлыҡтары менән берлектә координацион советтарҙа ҡатнашырға, проблемаларҙы тикшерергә, фекер алышырға тейеш.\n— Күп осраҡта эшҡыуарҙар, хаҡлыҡ эҙләп, хоҡуҡ һаҡлау органдарын урап сығырға һәм һуңғы сиктә тулы хоҡуҡлы вәкиллеккә мөрәжәғәт итергә мәжбүр. Шуға күрә лә бөгөн тулы хоҡуҡлы вәкиллек институты менән хәл ителергә тейешле иң мөһим мәсьәләләрҙең береһе – административ кәртәләрҙе бөтөрөү, эшҡыуарҙар мәнфәғәтен ҡайғыртыусы һәм яҡлаусы механизм булдырыу, — тине Рафаил Ғибаҙуллин.\nҮҙ сығышынан һуң бизнес-омбудсмен Әбйәлил, Архангел, Балаҡатай, Белорет, Йылайыр, Ҡыйғы, Салауат, Учалы, Хәйбулла райондарының һәм Сибай ҡалаһы эшҡыуарҙарының хоҡуғын яҡлау буйынса йәмәғәт ярҙамсыларына танытмалар тапшырҙы.\nСараның ғәмәли өлөшөндә “БашЗаказ” әҙер бизнес-ҡарарҙар үҙәге проектының етәксеһе, дәүләт һәм коммерция күмәртәләп һатып алыуҙар белгесе Виктор Васильев эшҡыуарҙарға күмәртәләп һатып алыуҙа, электрон сауҙала һәм тендерҙарҙа ҡатнашыу буйынса кәңәш бирҙе.\n«БашЗаказ» проектын ойоштороусы, инвестициялау белгесе Руслан Сыртланов бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү өсөн дәүләт тарафынан ҡабул ителгән саралар тураһында һөйләне. «Ваҡыт менән идара итеү» тренингы ойошторолдо.


0Теләһәгеҙ тоярға джунгли мажаралары һәм тоярға, нисек әгәр һеҙ прыгал булараҡ, хайуандар, шул саҡта һәм унда? Үҙен һынап был ҡарарға бик шәп булды һәм күңелле супер уйын- Джек-джунгли эшләнелгән концепция уйындар. Һеҙҙе буласаҡ һыуҙарға кире үҙ иртә көндәрҙә бала саҡ, һеҙ нисек встретить бик восхищать һәм жажда мультфильм клип бынан йәштәге- мажаралары Маугли мотивтары буйынса китаптар джунглей Редьярд Киплинг.\nКонцепцияһы уйындар Эшләүсеһе, бөйөк британия һәм Германия Төркеме Gauselmann. Команда стратегияһы копейку омтыла мөмкин уйын автоматтары бәйләнешенә нигеҙләнгән яңы знаком темаға, улар шул тиклем яһаныҡ өсөн Джек-джунгли. Был мгновенное бирә уйынсыларға теләк уйнарға. Шулай уҡ был бирә маркетолог уникаль мөмкинлектәре маркетинг. Blueprint уйындар ойошторҙоҡ шул тиклем күп уйындары захватывающий, нисек оффлайн, шулай уҡ онлайн слотов өсөн глобаль баҙар казино.\n" 5 йыйыу барабанов, алдан уҡ тупланған тирә-яҡ джунгли өсөн мелкие сара китаптар, бүләктәр Джекпот, ысын исеме бирергә- Джек-Джунгли. Ул бар 20 линияларын.\nҺәр персонаж уйындар эйә булһа, бүләк йәки башҡа плеер. Улар кешене йә изге эштәр, әгәр һеҙ ищите слон утопает уртаһында һеҙҙең барабана, ҡәҙәр 4 барабаны мгновенное превращаются " ҡырағай символдары. Шулай уҡ, әгәр һеҙ тапҡан маймыл восхождение өҫтөндә барабанами, улар ала потянуть тоторға улар өсөн ҡырағай символдары наборный. Шулай уҡ ҡыҙыҡ үҙенсәлеге-бонус тәҡдим ителгән Каа йәки ҡырағай уйындар. Ул зафиксировать үҙ урынында, был иң ҡиммәтле уйынсыға бүләк бирә һайлап алыу мөмкинлеге-се 3 кәрен, донъя һәр тәьмин итә, төрлө төрҙәре бонусов мөмкин булған йә бушҡа арҡа йәки өҫтәмә ҡырағай символдары, проявляющийся был слот. Береһе кәрзине булыуын, шулай уҡ атаһыҙ уйынды тамамларға.\nДиапазон ставкаларын башлана сө £0.20 тиклем £бер 500 спид. Ҡулланыла торған символдар, нигеҙҙә, уйында логотипы, менән бер рәттән, горящие файлами, ваза менән еләк-емештәр, һәм ҡырағай эҙҙәре.\nАраһында һәм башҡа тәҡдим ителә торған бонусов на приз алыу һәм серияһы Багира. Һеҙ шулай уҡ атаһыҙ утарға аҡсалата приз тиклем 1000 бер тапҡыр һеҙҙең ставкалары аша Маугли, ул даими касается был алма, һәм теләсә ҡайһы береһе алма осраҡлы асып был бирә аҡсалата приз. Һеҙ шулай уҡ атаһыҙ урнаштырырға был аҡсалата приз өсөн ҡуныу, әгәр Һеҙ бигүк ҡәнәғәт премия биреү. Ай-һай, был мөмкин, шулай уҡ килтерергә юғалтыуға килтереүсе һеҙҙең яңы ғына эшләнгән, призлы аҡса.\nДжек-джунгли-был дөрөҫ туҡталышы өсөн утолить һеҙҙең барлыҡ уйын жажда. Барыһы да тиерлек уйындар blueprint уйындар яуланы күп бүләктәр, уларҙы нисек командаһы дизайнерҙар даими омтыла протолкнуть ижади биләмәләре алыу бындай слотов булып торған выгодные операторҙары өсөн казино, һәм ҡыҙыҡ өсөн, уйынсыларҙың бер үк ваҡытта. Һәм улар бик блестящий менән эште Джек-джунгли.


Порно Симпсондар Уйыны: Уйын Өсөн Бушлай Платформа Секс\nПорно уйын симпсондар: бөгөн теркәлгән!\nЭй, шунда! Рәхим итегеҙ porn, "simpsons" эконом ваҡытта һәм эконом: портал ҡыҙыҡһыныусан, шул арналған, "Simpsons" өсөн яңы тема һәм мөмкинлек бирәсәк һезгә ҡарарға бөйөк секс-bliss уйын. Был сайт тәүге тапҡыр 2018 йылдың авгусында эшләй башланы, әммә исеме беҙҙең башта беҙ етештергән эксклюзив 2016 йылдың башында башлаған. Шул ваҡытта һыу көсө менән беҙ барған көс-кәр менән, класс материалдары запасын тупларға, улар һеҙ мотлаҡ шартлатырға мейеһе. Булыр, тип ышанам. әгәр һеҙ кемде ҙә булһа, кем уйындар юғары баһалаған һәм һоҡланыу тойғоһо айырыуса ҙур симпсондар сездә булһа, һеҙ тейеш, тикшерергә был урында абсолют! Ни өсөн, һеҙ һорарға?, Сөнки беҙ шул уҡ ваҡытта ҡайһы бер әйберҙәр яһау менән рухланып, улар беҙҙә бар, һәм ярай, ябай ғына әйтеп биргән, тип порноигр конкурсында беҙҙең күпкә арта. Бер нисә минут эсендә, күреү ағзалары һәм өстөнлөктәре һеҙ бында: был ғәжәп әйберҙәрҙе, ул беҙҙең бөтә подписчиктарға мәжбүр напрягаться секундта һанап була. Һәм ни өсөн алыҫыраҡ китергә түгел, үҙеңде ҡарарға ла шулай ине, шуның өсөн дә был тауыш? Беҙ ҙур үҙгәреш индерелде, ҡайһы бер күптән түгел шул, беҙҙең уйынды нисек эшләй, һеҙҙе күреп һәм башҡа яҡтан шәп булыр ине! Тураһында, һәм әгәр һеҙ күберәк белергә теләйем – түбән уҡыуын дауам итә!, Мин һеҙҙең хаҡта һөйләй, - тип тәҡдим итә ала порноигр "Симпсондар".\nСкачивать уйнарға теләмәгән? Порно из вирусы тураһында хәстәре-уйында тематик йүнәлештәр? Ярай, был яҡшы яңылыҡ, сөнки шул ваҡытта тиклемге, әлегә һеҙҙең браузер, эҫе һәм сексуаль хәрәкәткә порноигра һеҙ ҡайһы бер, "simpsons" уйынына бирелә ала. Сәбәбе ябай: һеҙҙең скачивать бер ни кәрәк түгел! Беҙ башлап ебәрелгән бөтә исемдәр браузерный аша беҙҙең программа менән тәьмин итеү, ә был, тимәк, шул тиклем ваҡытын, һеҙҙе әлегә Chrome, Safari, йәки Firefox Edge, йәғни һеҙҙең менән бер ниндәй ҙә проблема булырға, наслаждайся өсөн контент, ул беҙҙең эсендә була., Ябай ғына иғтибарға, был баҫма сағыштырмаса күптән булырға тейеш: Firefox версия һеҙ ҙә үтмәй, 10 йыл элек сығарҙы ул! Эйе, беҙҙе быға тағы ла уңайлыраҡ итеү һәм уйын браузерный: билдәле булһын, тип, һеҙ аласаһы бушлай инә һәм simpsons порноигра бөтөнләй теркәлмәгән. Дөрөҫ: был проект freemium, һеҙ ҡайҙа нимә өсөн түләргә лә кәрәк түгел! Һеҙ индергән өлөш ҙур булмаған үҙ парын өҫтәмә ярҙамы менән һатып алырға мөмкин, әгәр теләһәгеҙ, әммә был мотлаҡ түгел, бөтә атамалар йыйылмаһы өсөн наслаждаться, булмаясаҡ ул беҙҙә., Беҙ теләйбеҙ һеҙгә иҫбат итеү, һәм беҙгә был тармаҡты тауарҙары булыр тип эстән белеп, һеҙҙең өсөн эргәһендә тота. Иҫ киткес яҙылған ҡайһы бер секс-уйын: һеҙ беләһеңме, был мәғәнәгә эйә!\nАныҡ график визуалләштереү\n- Беҙҙең өсөн ифрат мөһим, үземде булдырыу өсөн беҙ таҙа уйын, әммә был ғына түгел графика ультрасовременный аңлата: тимәк, беҙ дөрөҫ үҙенсәлекле эстетика "Симпсондар". Беҙ йөҙ сәғәт буйы эшләй, аңлап, нимә эшләргә был персонаждары үҙенсәлекле һәм беҙ, тип һанау дөрөҫлөккә беҙҙең менән килешеү ауыр айырып була реаль. Ысынлап та, берҙән-бер, был мөмкин бирелеп, йәғни, беҙгә, ә ул юҡ, - был факт шул, тип беҙгә трах була, ә оригиналда ул юҡ!, Команда шулай уҡ рәссам ҡулы аҫтында беҙҙәр булмаһа, шуға күрә эштәрҙе тиҙ арала эшләп була, ә беҙҙең 3D – рендеринг – беҙ ҡуйған бурыстарҙы үтәү өсөн заказ-эштән һәр саҡ әҙер. Возиться корпоратив һәм бында беҙ яратып ҡулланылған һүҙҙәр: ғына белә, - тип аныҡлыҡ беҙҙең әйтеүенсә, восхитительный, әгәр әйтә алмайым күберәк. Был ҙур әһәмиәткә эйә, һәм мин инандым, тип, теләһә кем ҡарай, айырманы күрмәй – көн һәм төн!, Шул хаҡта онотоп, шул һеҙҙең берегеҙ лоху, насар графикаһы менән яҙыла торған урындар: ябай, "Simpsons" засовывать порноигры задница үҙ итә, һәм беҙ һеҙҙе күрһәтәйек, тип, ысын шулай килешәм. Рәхәт башлағас, беҙ һеҙҙең аккаунт булдыра ала!\nБонусный эсендә бушлай видео\nБыл порноигра "Симпсондар" беҙ һеҙҙән күберәк биреү, башҡа урындарға ҡарағанда. Беҙҙең бөтә уйындарҙа беҙҙең генә түгел, бик күп видео һәм бушлай инеүҙе бонусный әммә, улар һеҙ түгел, башҡа платформа таба. Был шулай чертовски дөйөм суммаһы яҡынса йәки видео һәм меңдән ашыу эш сәғәте бик татлы булып тора. Үҙ көсө менән башҡара улар (һәм башҡалар), һәм, намыҫ әйткәндә, улар күпкә яҡшыраҡ сыға, тип көтәбеҙ беҙ., Бик оҙаҡ көткән булған был, әммә беҙ ысын күңелдән ышана һәм һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт, - тип, һәр кем был төр киң мәғлүмәт саралары менән ҡыҙыҡһыныу, уны аҡылдан. Әлеге ваҡытта видео эсендә 300 беҙ, һәр йылдағыса 100 яҡын һәм сығарыу планлаштырыла. Скачать был яңы ике аҙнаға! Шулай беҙ егеттәр менән эшләйем, улар эш менән шөғөлләнә ИЕ тауышлы. Аныҡ тәҡдимдәр эшләргә һуң, уның һүҙҙәренә тиҫтәләгән йөҙ һыйҙырыу чертовски символы тапшырылды, һәм беҙ уның әйткәндәренә мәжбүр индерергә мөмкин. Йондоҙло әйбер – нән тыш, онлайн уйындар хәҙерге дәүерҙә ххх күрҙек беҙ яратабыҙ!\nКиләсәктә яҡты уйын Симпсондар порно\nБеҙ бында йыйылған почивать лавра килә: бөтә лә, әлегә тиклем эшләп SPG тип, фантастик булып тора, беҙ шул кимәлдә алыҫ түгел, унда булырға теләр ине. Ауыр конкуренция ла бар, әммә был карапта йөҙөп дауам булыу-булмауға ҡарамаҫтан, беҙ йәки тынғы юҡ. Видео менән сексуаль киләһе йылда беҙ күп темаһын планлаштырып була mmorpg Симпсондар, разблокировать төрлө заданиелар үтәү өсөн бүләк сифатында – чертовски крутая! Шулай уҡ беҙ табыштың йыйыу конкурстың бер нисә тел менән внутриигровый, футболка, сәнғәте һәм башҡа күп һанлы әҫәрҙәре махсус приз сифатында., Яңылыҡтар бүлеге беҙҙең менән ҡалығыҙ, әгәр һеҙгә оҡшамаһа, был яңғырай кеүек: беҙ һеҙгә уларҙың һутлы нескәлектәрен биреү буйынса саралар ингән.\nШул иҫәпкә, тип, һеҙ, уҡыйҙар инде, ти порноигры "Симпсондар" түгел, иҫ киткес яңғыраны? Әгәр һеҙ склоне ризалашып, дөрөҫ эшләп бөтә, һәм был иҫәп яҙмаһы булдырҙы кисәһен башлайбыҙ! Увидим симпсондар буйынса икенсе яҡтан был йүнәлештә секс-йәннәт уйын.


Моңһоҙ күңелдә ҡот булмай\n13 Июнь 2019, 21:33\nМилли холоҡ, милли үҙенсәлек тигәнерәк төшөнсәләр килеп сыҡһа, күптәрҙең ҡолаҡтары ҡарп итеп ҡала. Бәғзе берәүҙәр бындай төшөнсәне бөтөнләй ҡабул итә алмай, икенселәренең был хаҡта белгән өҫтөнә белгеһе килеп ҡыҙыҡһыныуы арта. Ҡайһылай ғына булмаһын, был мәсьәләгә ҡарата битарафтар юҡ. Ә бит ниндәй генә милләт тураһында һүҙ алып барһаң да – милли үҙенсәлектән башларға кәрәк. Билдәле булыуынса, милләт булмышы – тәбиғи ҡанун. Кешелек донъяһы күпме йәшәй, шул тиклем үк үҙенең туған теле, традициялары, үҙенсәлектәре менән милләттәр ҙә йәшәйәсәк.\nМилләткә ҡағылған ошо үҙенсәлектәр юғалһа, милләт ҡото юғаласаҡ һәм иң аянысы - йәшәүҙән туҡтаясаҡ тигән һүҙ. Тышҡы ҡиәфәтен генә һаҡлаған айырым кешеләр, шул милләт вәкилдәре йәшәр, әммә инде милләт булып түгел. Мәҫәлән, мишәрҙәрҙе төҫтәре, холоҡтары, һөйләшеү үҙенсәлеге яғынан башҡа милләттәрҙән айырып була, әммә улар бөгөн милли берәмек түгел. Ә күпме рухи байлыҡ юғалды улар менән ҡуша. Моң, традиция, милли фәлсәфә, милли аштар, бейеүҙәр, халыҡ медицинаһы һәм башҡа һәм башҡалар. Күпме милләт юҡҡа сыҡҡан, күпме рухи байлыҡ юғалған. Ә башҡорт халҡы ошо яҙмышҡа дусар ителһә? Шуға табан барабыҙ түгелме ни? 2009йылда ЮНЕСКО атласына туған телебеҙ юғалып барған телдәр иҫәбенә индерелгән бит. Үҙ-ара, хатта ике башҡорт һөйләшкән саҡта ла таҙа башҡорт телендә һөйләшмәгәс…\nБер ваҡыт батша һарайына таныш булмаған кеше килгән һәм: “ Мин утыҙ тел беләм. Бында аҡыллыларҙың да аҡыллылары йыйылған. Улар ҡайһы телдең минең туған телем икәнлеген белә ала – шул кешегә мин мең алтын бирәм. Әгәр әйтә алмаһа – ул миңә мең алтын тейеш буласаҡ,” - тигән.


23 июндә Һамар өлкәһе башҡорттары «Йыйын» байрамына йыйылды. Оло Чернигов районы Имәләй ауылында үткән милли байрам Һамар ерендә тыуып үҫкән, Башҡорт азатлыҡ хәрәкәте етәкселәренең береһе, дәүләт эшмәкәре, милләтебеҙҙең бөйөк шәхесе Харис Йомағолов иҫтәлегенә арналды. Йыйында Башҡортостан вәкилдәре лә ҡатнашты.\nОло Чернигов районына Республика Матбуғат һәм киң коммуникациялар агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедов етәкселегендәге рәсми делегация барҙы.\nҒөбәй Дәүләтшин, Һәҙиә Дәүләтшина, Рәшит Ниғмәти кеүек күренекле әҙиптәрҙе биргән Һамар өлкәһе сараға килгән һәр бер ҡунаҡты оло ихласлыҡ, киң күңел, асыҡ йөҙ менән ҡаршы алды.\nЗәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәте оло Йыйында ситтә йәшәгән милләттәштәребеҙҙе китап һатыу күргәҙмәһе менән һөйөндөрҙө. Сарала ҡатнашыусылар башҡорт телендә баҫылған нәфис, балалар әҙәбиәте, фотоальбомдар, мәктәп һәм мосолман календарҙарын күпләп алып ҡыуанды.\nЙыйын майҙанында милләттәштәребеҙ менән күрешеп, яҡындан аралашырға форсат биргәндәре, асыҡ йөҙ менән ҡаршы алғандары өсөн «Китап» нәшриәте Оло Чернигов районы хакимиәте башлығы Тамара Пероваға, Һамар өлкәһе губернаторы Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Надежда Осиповаға, Оло Чернигов районы Украинка ауыл биләмәһе башлығы Владимир Кратовҡа оло рәхмәтен белдерә.\nХалҡыбыҙҙың аҫыл ул һәм ҡыҙҙарын биргән Оло Ырғыҙ, Кәмәлек буйҙары оҙаҡ йылдар шулай шат тауыштарға күмелһен, туған телебеҙҙә сыҡҡан китаптарҙы алып, еребеҙгә илһөйәр һәм телһөйәр быуын тәрбиәләһен, рухлы замандаштар үҫтерһен.


Халыҡ-ара балалар уйындарының талисманы өсөн исем һайлау буйынса тауыш биреүҙә Батыр беренсе урында килә\n14 Февраль 2012, 13:51\n2013 йылда Өфөлә үтәсәк VI Халыҡ-ара балалар уйындарының рәсми сайтында бәйгенең талисманы өсөн исем һайлау буйынса тауыш биреү дауам итә. Айыу өсөн алты исем тәҡдим ителә.\nӘлегә Батыр исеме беренсе килә. Уның өсөн 176 кеше тауыш биргән (41,61%). Икенсе урында Топтыжка – 78 тауыш (18,44%). Тәүге үсәү иҫәбенә милли вариант – Айыухан да инә - 67 тауыш (15,84%).\nҠалған исемдәрҙең күрһәткестәре түбәндәгесә: Фимка — 52 (12,29%), Яшка — 33 (7,8%), Снежок — 17 (4,02%).\nТеги:халыҡ-ара балалар уйындарыөфө-2013


Ейәнең сүплектә йәшәрме? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Экология » Ейәнең сүплектә йәшәрме?\nЕйәнең сүплектә йәшәрме? 16.11.2016 // Экология\nЮл хеҙмәтендә эшләгән танышым, уфтанып, былай тигәйне: “Исмаһам, ҡар ҙа яумай. Ҡар яуһа, көрәр ҙә торор инең. Былай юл буйҙарын сүп-сарҙан таҙартып бер булаһың”. Ысынлап та, ҡар иреү менән юл ситтәренә ҡараһаң, иҫең китә, урман һыҙаттарын әйтеп тораһы ла түгел: ҡайҙа ҡарама пластик шешәләр, полиэтилен тоҡсайҙар... Нимә генә юҡ!\nЯрай әле уларын миҙгеленә бер-ике тапҡыр йыйып сығалар. Элегерәк ауылдарҙа хатта мәктәп балаларын сығара торғайнылар, хәҙер ауыл хакимиәттәре махсус кеше яллай. Нисек кенә булмаһын, ҡалала тәртип бар әле. Шулай булыуына ҡарамаҫтан, чиновниктар киләһе йылдан хеҙмәт күрһәткән өсөн, йәғни сүпте таҙартҡанға, түләү ҡағыҙҙарына тағы бер “юл” өҫтәмәкселәр.\n“Киләһе йылдан коммуналь ҡалдыҡтарҙы йыйған һәм эшкәрткән өсөн махсус төбәк операторҙары яуап бирәсәк. Уларҙы конкурс нигеҙендә һайлаясаҡтар. Ә беҙҙең сүпте таҙартҡанға түләүҙәр асыҡ күренеп торһон өсөн айырым “юл” өҫтәләсәк. Ул “торлаҡты ҡарау һәм йүнәтеү” түләүҙәренә индереләсәк”, — тип яҙа “Комсомольская правда” (30 октябрь, 2016 йыл). Шуны иҫкә төшөрөргә кәрәк: әле рәсәйҙәр бер квадрат метрға ике һум илле тин түләй. Чиновниктар вәғәҙә итеүенсә, хаҡтар реформаларҙан ғына артмаясаҡ. Шулай ҙа күптәр был хаҡты төбәк сүп йыйыусыларының “аппетиты”на бәйләй. Ысынлап та, беренсенән, бөтә “коммуналка”ға хаҡ үҙгәргән саҡта, берҙәм тарифҡа ингән “юл” ғына үҙгәрешһеҙ ҡаласаҡ тип уйлау бер ҡатлылыҡ. Шунан һуң ул сүпте сығарып ҡына ҡалмай, эшкәртеү ҙә күҙаллана бит әле. Эшкәртеүсе предприятиелар бармаҡ менән генә һанарлыҡ тигәндәй...\nСүпте таҙартҡан ерҙә таҙа түгел, ә сүпләмәгән урында таҙа була, тиҙәр. Эш башлаған ғына бер эшҡыуар: “Икмәкте һатыуға полиэтилен тоҡсайға һалып сығарырға ҡушалар, бысранмаһын, йәнәһе. Күҙ алдына килтерәһеңме, мейестән сыҡҡан ғына йылы ҡаласты – полиэтиленға!” – тип өҙгөләнгәйне. Күҙ алдына килтереү генә түгел, көн дә быға шаһит булабыҙ: магазин кәштәләренә икмәк һыуынып та бөтмәй килеп етә. Полиэтилен тоҡсайға һалғандан һуң ярайһы ғына ваҡыт үтһә лә.\nБулмаһа, һүҙебеҙҙе коммуналь хеҙмәт, уларға түләү мәсьәләләренән полиэтилен, пластик һауыттарҙың кеше организмына, тирә-яҡ мөхиткә ниндәй зыян килтереүенә күсерәйек. Ни өсөн нәҡ ошо һауыттарға туҡталдыҡмы? Полиэтилен тоҡсайҙар, пакеттар бынан 75-80 йыл элек барлыҡҡа килгән. Хәҙер иһә бар донъяға таралған. Уның файҙаһынан бигерәк зыяны күберәк. Хатта күп кенә түгел, ҡот осҡос күп. Уртаса алғанда бер пакетты 20 минут самаһы ғына файҙаланалар, ә иреүе быуаттар аша, ҡайһы бер ғалимдар иҫәпләүенсә, хатта 200 – 400 йылға етерлектәре лә бар. Шул уҡ ғалимдар билдәләүенсә, уны серетеүсе бактерия тәбиғәттә юҡ. Эйе, хәҙер тиҙерәк сереүсе матдәләр ҡушып ҡарайҙар. Шулай ҙа полиэтилен, пластик һауыттарҙы яндырып ҡына юҡ итеп була. Ләкин яндырған саҡта ағыулы газ барлыҡҡа килә. СО (һөрөм) кеше организмы өсөн ҡурҡыныс.\nПолиэтилен пакеттарҙың, пластик шешәләрҙең йылға-күлдәребеҙҙе бысратыуы тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Уны һәр кем күреп белә: юл буйҙары тиһеңме, йылға ярҙарымы — ҡот осҡос хәл. Донъя кимәлендә уларҙың экологияға килтергән зыянын Тымыҡ океандағы “Сүп утрауы” миҫалында ла күрергә мөмкин. Был “утрау” нәҡ полиэтилен, пластик, полипропилен һәм башҡа шундай бик тиҙ сереп бармаған әйберҙәрҙән хасил булған. Бөтә сүп ҡатнашмаһы бергә уҡмашып, Япония менән Төньяҡ Америка араһының яртыһына тиерлек һуҙылған, имеш. Эль-Ниньо ағымы 1,5 мең километрғаса төрлө пластик ҡалдығын ағыҙа, бергә уҡмаштыра. Ғалимдар билдәләүенсә, “утрауҙа” 100 миллион тоннанан ашыу пластик сүп йыйылған икән. Шуларҙың 80 проценты ярҙан һыуға эләкһә, 20 проценты караптарҙан ташлана. “Утрау” һис тарҡалырға теләмәй, ҙурая, киңәйә генә. Уның майҙаны 700 мең квадрат километрҙан ашыу. Ҡайһы береһе уны Американың Техас штаты ҙурлығына тиңләй.\nЙыл һайын донъяла 60 миллиард тонна пластик етештерелеп, биш проценты ғына юҡҡа сығарыла йәки утилләштерелә. Был билдәле, әммә Италияның “Baima Sri” компанияһы етештергән утилләштереү техникаһы бар донъя илдәренә нисек етһен?! Әйткәндәй, Рәсәй шарттарында нәҡ ошондай машиналар кәрәк. Шарттарында, тигәндән, бында тәбиғәтте күҙалламаным. Ә беҙҙең сүпте. Эйе, сүпте. Бөтә илдә лә уны полиэтиленын – полиэтиленға, металын – металға, сепрәген – сепрәккә, ҡағыҙын ҡағыҙға айырып йыялар. Шуға уларҙы утилләштереү еңел. Ә беҙҙә бөтә сүп тә бергә. Италияның алда телгә алынған машинаһы нәҡ беҙҙең ҡалдыҡтар өсөн тиерһең – барыһын айыра белә, имеш.\nПолиэтилен сүптәрҙең тирә-яҡ мөхиткә зарары тураһында яҙғанда, йыл һайын бер миллионға яҡын ҡоштоң, 100 меңләп диңгеҙ йәнлегенең үлеүе хаҡында ла әйтергә кәрәктер.\nДөрөҫ файҙаланмағанда, полиэтилен кеше организмы өсөн дә бик зарарлы матдәләр бүлеп сығара. Халыҡ-ара һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ғалимдары билдәләүенсә, ағыулы матдәләр кеше организмының балансын ғына боҙоп ҡалмай, яман шеш, бауыр, түлһеҙлек, аллергия ауырыуҙарына ла килтереүе ихтимал. Шуға “һалҡын” ризыҡ, эсемлектәр өсөн сығарылған полиэтилен һауыт-һабаға эҫе, йылы аш-һыу һалырға, сәй яһарға ярамай. Полипропилен (РР) һауыттарға 100 градус эҫелектәге ризыҡ та һалып була. Ләкин улар алкоголле йәки химик элементтар ҡушылған ризыҡтарға яраҡһыҙ, сөнки был элементтар менән пропилен ҡатнашһа, фенол йәки формальдегид бүленә. Ә улар — бауырҙан, бөйөрҙән тыш, күҙҙәр өсөн зарарлы ағыу.\nБеҙ күреп белгән полиэтилен этилен газын полимерлаштырыу ысулы менән яһала. Ул ике төрлөгә бүленә: юғары баҫым аҫтында һәм түбән баҫым аҫтында. Тәүгеһендә продукция юғары сифатлы, йомшаҡ, һығылмалы булыуы менән айырыла. Һауала киптерелгән гранулаларҙан яһағанда, юғары баҫым аҫтында япманан төрлө зарарлы матдәләр мөмкин тиклем күберәк һығып сығарыла. Бындай полиэтилен аҙыҡ-түлек төргәндә, һалғанда файҙаланыла. Шуныһы мөһим, продукция иң тәүге сеймалдан ғына яһалырға тейеш.\nПолиэтилен үҙе лә өс төргә бүленә: ҡапҡа төрөү (ҡоро аҙыҡ-түлек төрөү, һалыу өсөн), “термоусадочная” (емеш-еләк, йәшелсә һаҡлау өсөн) һәм парниктар өсөн. Һуңғыһының сифаты насар. Ул ҡояштың ультрафиолет нурҙарына, һыуға тиҙ бирешә. Шуға йәшелсә үҫтереү осорона ғына етә.\nПолиэтилен ҡулланыуҙа төрлө илдәр төрлө сик булдырған. Мәҫәлән, АҠШ-та ҡағыҙ пакеттар ҡуллана торған ерҙә пластик һауыттар “эшкә егелһә”, ҙур штраф һалына. Ҡытайҙа 2008 йылдан 0,025 миллиметрҙан да ҡалыныраҡ пластик һауыттар сығарыу тыйылған. Ирландияла һәр пакет өсөн 10 процент һалым түләнә. Францияның Милли Йыйылышы бөтә төр зарарлы матдә бүлгән пластик һауыттарҙы тыйған закон сығарған.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, беҙ үҙебеҙ ҙә уйламайынса файҙаланған тоҡсай, шешәләрҙе ҡайҙа етте шунда ташлайбыҙ. Ҡалаларҙа был йүнәлештә ниҙер башҡарып, ойоштороп булһа, ауылдарҙа иһә һаман бар “эш” эргә-тирәләге сүплектәргә ҡайтып ҡала. Күп ерҙә уларҙың ҡарауһыҙ икәнен иҫкә төшөрһәк, хәлдәр тағы ла насарыраҡ икәненә инанаһың. Һуңынан, полиэтилен тоҡсайҙар, пластик һауыттар йыш ҡына ошо сүплек сиктәрен дә үтеп, ел ыңғайына тәгәрәй. Рәсмиҙәренән тыш, яҡындағы соҡор-саҡырҙар күптән ошо уҡ сүплектәрҙең “туғандары”на әйләнгән.\nБелмәйем, коммуналь түләүҙәргә яңы “юл” өҫтәү, яңынан-яңы ойошмалар асыу ғына ярҙам итерме, әгәр ҙә үҙебеҙҙең башта: “Туҡта, балаңды, ейәнеңде сүплектә йәшәтмә!” — тигән аң асылмаһа...


Материалы за Май 2016 года » Страница 3 » Башкортостан кызы\nСАМАУЫР ҺЫРТЫ БИҘӘК…\nРәйлә САБИТОВА уҡыусыны ябай ғына хәл-ваҡиғаларҙы ла тәмле тел менән һүрәтләүе арҡылы арбай. Ауылда йәшәп ижад иткән йәш яҙыусының яҙмалары һөйләгәндәренең донъяла булыуына ышандырып ҡына ҡалмай, һәр нескәлегенә тиклем күҙ алдына ла баҫтыра. ...\n«ТЫУҒАН ИЛЕ УНЫ ОНОТМАҺЫН»\nОшо һүҙҙәрҙе үҙ эсенә алған был шиғри юл – аһәңле йырҙан. Йыр батырҙарса һуғышып, «билдәһеҙ юғалды» тип нарыҡланған Зоя-Зәйтүнәнең яҡты иҫтәлегенә бағышлап яҙылған. «Онотмаһын» теләге бик урынлы, сөнки тыуған иле уны хәтергә алғаны юҡ. Һәр хәлдә...\n«Ғазап булғас, тимәк, бәхет булған»\nТаңһылыу Ҡарамышева – фәйләсүф шағирә. Күҙе төшкән һәр нөктә, һәр әйбер, һәр күренеш аша ул яҡшы менән ямандың донъяны ике яҡлап тотоп тороуы, мөхәббәт һәм нәфрәт аша ғына кешелектең йәшәү асылдарын таный алыуы хаҡында бәйән итә. Ҡояш Ҡояш ҡына,...\nОҪТА ҠУЛЛЫЛАР ҺӘР ЕРҘӘ КӘРӘК\nКейеҙҙән баҫылған балаҫта йәм-йәшел болон буйлап сапҡан ҡанатлы Аҡбуҙат, ҡараштарын аҫҡа төбәп, талғын көйгә бейергә төшкән, һын-тотоштарында саялыҡ һәм нәзәкәтлек тә, ғорурлыҡ һәм гүзәллек тә сағылған ете ҡыҙ, күҙҙең яуын алырлыҡ биҙәктәр менән...\nОФОҠТАРҘА САҠЫРҒАНДА БЕР МОҢ\nБашҡорт кинематографында режиссер менән актерҙан торған сағыу ғаиләләр әҙ түгел. Шул гөлләмәлә Зиләрә менән Руслан да – бер матур биҙәк. Көйөргәҙе районы Ермолаев ауылында тыуһа ла, Русландың бала сағы Ырымбур өлкәһендә, йәнә лә Екатеринбург...\nИРТӘЛӘГӘН УҢЫРМЫ, ТУҢЫРМЫ?\nЗамана атай-әсәйҙәре ауыҙынан бәлиғ булған балаларына ҡарата: «Өйләнергә ашыҡма, ныҡлап аяғыңа баҫ», «Кейәүгә сығырға ҡабаланма, тәүҙә уҡыуыңды бөт», – тигән теләктәрҙе йыш ишетергә тура килә. Эйе, һәр ата-әсә балаһының һөнәр алып, аяғына баҫҡандан...\nРубрика: Психолог нимә ти? / Тотош уҡырға\nНИКАХ ЙӘКИ АЛЛАҺ РИЗАЛЫҒЫНА ӨЛГӘШЕҮ\nБәлиғ булған, йәше еткән һәм аҡылы теүәл һәр кемгә никахлы булыу Аллаһ Тәғәләнең ризалығына өлгәшеү өсөн сөннәт ғәмәлдәрҙең береһе иҫәпләнә. Никахҡа ингән егет менән ҡыҙҙың йәше, милләте, дәрәжәһе тура килеүе яҡшы. Ҡыҙ баланың ғәҙәттә, һаулығына,...