Тынғыһыҙ хеҙмәт өлгөһө » Табын\nСветлана Морозова 1950 йылда Алыҫ Көнсығышта Тавричанка ҡасабаһында шахтер ғаиләһендә тыуған. Атаһы һуғыш ветераны Георгий Моргунов Башҡортостандың Архангел районыныҡы. 1943 йылда Бөйөк Ватан һуғышына алына. Өфөлә йәш егеттәрҙе дошман тылына ебәрергә әҙерләйҙәр. Тейешле урынға барып етер саҡта уларҙың самолетын фашистар утҡа тота. Ҡаты яраланған Георгий госпиталгә эләгә. Дауаланып сыҡҡан һалдат хеҙмәтен Алыҫ Көнсығышта япондарға ҡаршы һуғышта дауам итә. Һуғыш бөткәс, тыуған яҡтарына ҡайта ул. Галина исемле ҡыҙға өйләнеп, киренән Алыҫ Көнсығышҡа китә. Шахтер булып эшләй. Ләкин һуғыш яралары үҙен һиҙҙертә башлағас, 1954 йылда Башҡортостанға ҡайталар. Архангел ауылында һөт эшкәртеү заводында эшләй.\n1967 йылда Георгий Васильевичты Красноусол һөт заводының директоры итеп тәғәйенләйҙәр һәм шул уҡ йылда ҡыҙы Светлана урта мәктәпте тамамлай. Улар ғаиләһе менән Красноусолға килеп төпләнә. Светлана Георгиевна электрик һөнәрен һайлай һәм Стәрлетамаҡ ҡалаһына училищеға уҡырға инә. Һөнәр алып сыҡҡас, Стәрлетамаҡ химия заводында эшләй. Ә 1972 йылда, ата-әсәһенән районда электр селтәрҙәре төҙөлөүен ишетеп, Красноусолға ҡайта.\n"1974 йылдың мартында ра-йонда ГРЭС-тың оператив-диспетчер төркөмө булдырылды. Мине һәм Е.В.Зверевты диспетчер итеп ҡуйҙылар. Ул ваҡытта беҙ Красноусолдағы һәм Ҡарағайҙағы подстанцияларҙы хеҙмәтләндерҙек. Фидерҙар бик оҙон, терәүҙәре имәндән эшләнгән ине. Юғары вольтлы линиялар йырындар һәм урмандар ситенән үтә торғайны, сөнки ауыл хужалығы ерҙәрен сүпләргә ярамай. Һуңғараҡ линиялар ҡыҫҡартылды, уларҙы хеҙмәтләндереү ҙә еңелләште. Техника ныҡ иҫкергән: "ГАЗ-51" – 1956 йылғы, "УРАЛАЗ-ЗИС" машинаһы 1955 йылғы ине. Ҡарағай подстанцияһындағы "ГАЗ-51" машинаһы 2 ай эшләһә, 2 ай ремонтта булды. Шулай уҡ бында ат бар ине, уны Г.В.Никифоров ҡараны. Бесәнде үҙе әҙерләне. Был ат эскән кешеләрҙе яратмай сығынлай торғайны. Ҡарағай участкаһының контораһы Һабай ГЭС-ынан килтерелде.\n1982 йылда Яңғыҙҡайын подстанцияһы эшләй башланы. Ә 1983 йылда Ғафури РЭС-ының бинаһы һәм Красноусолда тағы 1 подстанция төҙөлдө. Яңы подстанцияның эшләй башлауы районды электр менән тәьмин итеүҙе күпкә яҡшыртты. 1985 йылда Бурлы подстанцияһы сафҡа индерелде”, - тип хәтерләй Галина Морозова.\nОҙаҡ йылдар диспетчер, начальник урынбаҫары булып эшләгән Галина Георгиевна хаҡлы ялға иҫәп алыу төркөмө инженеры булып сыға. Уларҙың ғаиләһен энергетиктар ғаиләһе тип әйтергә лә мөмкин. Светлана Георгиевнаның улы Дмитрий 8 йыл РЭС-та диспетчер булып эшләй. Әлеге көндә Петровский РЭС-ында (Ишембай районы) начальник. Икенсе улы Евгений оператив-күсмә бригада электромонтеры. Тормош иптәше Владимир Михайлович та РЭС-та 5-6 йыл мастер булып эшләгән. Һеңлеһе Тамара Георгиевна Татарченко ла 12 йыл диспетчер булып эшләп хаҡлы ялға сыҡҡан. Уның улы Сергей Татарченко әле РЭС-та баш инженер булып эшләй.Үҙ эшенә яуаплы ҡараған, һөнәрен яратып башҡарған Светлана Георгиевна йәштәрҙе лә өйрәткән, төплө белеме, ҙур тәжрибәһе менән ихлас уртаҡлашҡан. Әлеге көндә хаҡлы ялда балаларының ҡәҙер-хөрмәтендә бәхетле ҡартлыҡ кисереп ғүмер итә маҡтаулы хеҙмәт ветераны.


Төбәк халҡы «Башавтотранс» автобустарында банк картаһы һәм телефон ярҙамында иҫәпләшә ала // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәк халҡы «Башавтотранс» автобустарында банк картаһы һәм телефон ярҙамында иҫәпләшә ала\n17:44, 30 июня 2016 Иҡтисад\nТөбәк халҡы «Башавтотранс» автобустарында банк картаһы һәм телефон ярҙамында иҫәпләшә ала Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 30 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Олеся Серёгина/.\nЯҡын арала республикала «Башавтотранс» автобустарында банк картаһы менән иҫәпләшергә мөмкин буласаҡ. Предприятие 15,75 миллион һумға 750 мобиль терминал һатып алырға ниәтләй.\nЯңы терминалдар ярҙамында транспорт һәм банк картаһы буйынса иҫәпләшергә мөмкин. Иҫәпте «Банк Онлайн» һәм банкоматтар аша тулыландырырға була. Бынан тыш, «Башавтотранс» автобустарында, NFC технологияһын ҡулланып, телефон ярҙамында ла иҫәпләшергә мөмкин буласаҡ.\nТиҙҙән республика халҡы исемле карталар ҙа һатып ала аласаҡ. Ошо карталар буйынса «Башавтотранс» предприятиеһының рәсми сайтында үҙеңә кәрәкле автобустар маршрутын күҙәтеп барырға мөмкин.\n«Бындай системалар барлыҡ пассажир ташыусыларҙа ла эшләр, шулай итеп, пассажирҙарға юл хаҡын түләгәндә уңайлыҡтар булдырылыр, тип ышанабыҙ», — тип билдәләнеләр предприятиеның матбуғат хеҙмәтендә.\nТеги: башавтотранс,пассажир ташыусылар


Өфөлә ике көн дауамында барған онкология сирҙәрен дауалауҙа заман ҡаҙаныштарына арналған халыҡ-ара конференция тамамланды\nСара сиктәрендә үткән симпозиумда Япония, Рәсәй, Норвегия, Ҡытай ғалимдары сығыш яһаны. Донъяның төрлө төбәктәренән килгән ғалимдар яман шеште дауалауҙа алдынғы алымдар тәҡдим итте. ШОС һәм БРИКС саммиттары алдынан ойошторолған форум онкология өлкәһендә тәжрибә уртаҡлашыу мәктәбе булып та тора.\nОнкологик сирҙәрҙе кәметеүҙә яңы алымды Японияның Айчи университеты профессоры Казуо Умезава ун өс йыл дауамында ҡуллана. Билдәле ғалимдың DHMEQ молекулаһының онкологик сирҙәргә ҡаршы көрәштә роле хаҡында сығышы донъя ғалимдары араһында ҙур ҡыҙыҡһыныу уятты. Яман шеште кәметеүҙә һәм был ысулды тотош Ер шарында ҡулланғанда, кешелекте яман сирҙән һаҡлап ҡалырға була ,ти, ғалим.\nКазуо Умезава, Японияның Айчи университеты профессоры: «Минең препарат Рәсәйҙә һәм башҡа илдәрҙә ауыр сирҙәрҙе дауалағанда ярайһы һөҙөмтә бирәсәк, тип уйлайым».\nБразилия ғалимы Андреа Биаготти ла докладында DHMEQ молекулаһын ҡулланыу ысулдарының һөҙөмтәлелеген иҫбатланы. Хәҙерге ваҡытта бөтә ҡитғаларҙа таралған танау ҡыуышлығындағы полиптарҙы дауалауҙа ул ошо ысулдың файҙаһы хаҡында һөйләне. Медицина ғалимдарының онкология буйынса тәжрибә уртаҡлашыуы Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә аяуһыҙ сирҙе еңеү өлкәһендә яңы баҫҡыс буласаҡ.\nШамил Ганцев, Башҡорт дәүләт медицина университетының онкология фәнни-тикшеренеү институты директоры: «Бөгөн Башҡортостанға килеп тәжрибә уртаҡлашыусы ғалимдарҙы ваҡыт тарлығы ла, саҡрымдар алыҫлығы ла ҡурҡытмаған. ШОС һәм БРИКС саммиттары сәйәси осрашыуы алдынан медицина майҙанында фекер алышыу, тәжрибә уртаҡлашыу оло мәғәнәгә эйә. Алдынғы ҡарашлы коллегаларыбыҙға сикһеҙ рәхмәтлебеҙ».


Республикабыҙҙың йылға һәм күлдәре электән һәр төрлө балыҡҡа бай. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса уларҙа әле 40 төр ләп балыҡ йәшәй, уларҙың 12 - һе һирәк осраусы балыҡтар иҫәб енә инә.Баҡһаң, беҙҙә бағыр, ҡырпа, йәйен, бикре, уҡбалыҡ һә м башҡа балыҡтар бар икән. Мин үҙем, мәҫәлән, 12 килограмм т артҡан 105 сантиметрлыҡ йәйенде күргәнем булды. Ҡайҙа тиһеге ҙме Кисә Федоровка районының Бала - Сытырман мәҙәниәт йорто нда үткән балыҡсылыҡ буйынса республика кәңәшмәһе ваҡытында\nойошторолған күргәҙмәлә. 4,5 килограмм, 55 сантиметр оҙонл оғондағыкарп, 4 кило, 73 сантиметрлыҡ суртан, 4,8 кило, 64 с антиметрлыҡағасаҡ, 4,5 кило, 62 сантиметрлыҡ һыла балығы сем инарҙа ҡатнашыусыларҙың иғтибарын йәлеп итмәй ҡалманы, әлбит тә. Әйткәндәй, кәңәшмәлә ҡатнашыусылар бындай күрһәткестәрҙ е ниндәйҙер сик тип иҫәпләмәй. Сөнки тәрән йылғаларға бай Б ашҡортостанда балыҡ хужалыҡтарын үҫтереү һәм уны килемле ите ү өсөн бөтә мөмкинселектәр ҙә бар. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ: бөг өн республика территорияһында 325 комплекс тәғәйенешле мели оратив быуа, 300-гә яҡын күл һәм 5 ҙур һыуһаҡлағыс иҫәпләнә.\nӘммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бындай мөмкинселектәр тулыһынса фай ҙаланылмай әле. Ә бит сит илдәрҙә балыҡсылыҡ тармағы юғары килемдәр килтерә. Мәҫәлән, Америка Ҡушма Штаттарында һәүәҫкә рҙәр өсөн балыҡ тотоу ойоштороуҙан килгән килемде нефть тар мағыныҡы менән тиңләйҙәр. Америка халҡының 33 проценты балы ҡ тотоуға даими йөрөй һәм бының өсөн аҙ аҡса түкмәй. Ә бит б еҙҙә лә балыҡ ҡармаҡларға яратыусылар байтаҡ. Рәсәйҙә, мәҫәл ән, яҡынса иҫәпләүҙәр буйынса 15 миллионға яҡын һәүәҫкәр ба лыҡсылыҡ менән шөғөлләнеүсе бар.\nСелбәрә үрсетеү һәм балыҡ һатыу ҙа килемле шөғөл. Мәҫә лән, Семинар үткән "Балыҡ" Федераль дәүләт предприятиеһ ы ташландыҡ быуаны тергеҙеү өсөн 200 мең һум бүлгән. Балыҡ\nһәм селбәрә үрсетеп, уларҙы һатып , предприятие йылына 2 ми ллион һумдан ашыу аҡса эшләй. Предприятие директоры Наиль Хә бибуллин һүҙҙәре буйынса, быйыл хужалыҡтың рентабеллеге 30 п роцентҡа күтәрелерегә тейеш.


Торна һәм оригами эшләү өсөн ҡағыҙ\nОрига́ми (япон. 折り紙, «бөкләнгән ҡағыҙ») — япон ҡағыҙ менән эшләй торған биҙәнеү-ҡулланма сәнғәте. Был сәнғәтә бик күп алымдар ҡулланып төрлө объекттар эшләргә мөмкин. Объекттар бөкләгәндән һуң формаһын һаҡлай торған махсус ҡығыҙҙан эшләнә. Һүҙлектәр, телешоуҙар оригами ҡағыҙҙан эшләнгән торналар, кәмәлер, самолеттар тип кенә аңлата, әммә ҡағыҙ бөкләүҙең яңы технологиялары яңы моделдәрҙе һәм хайуандарҙы һәм эшләргә мөмкинлек бирҙе.\nИң тәүҙә япондар оригамины бер бит ҡағыҙҙан эшләгәндәр. Һуңыраҡ модулле оригами эшләргә өйрәнәләр. Бының өсөн төрлө киҫәктәрҙән айылым модулдәр әҙерләнә, һуңынан бер ҙур модулгә йыйыла. Шулай уҡ, оригаминан төрлө математик формалар эшләргә мөмкин.\nБарлыҡҡа килеү осоро билдәһеҙ. Ҡағыҙ төрөү сәнғәте Ҡытайҙа I быуат — II быуатта барлыҡҡа килгән. Япониға VI быуатта ғына барып еткән. Беренсе моделдәр бик ябай булған, улар эшләгән әйбергә яҡынса ғына оҡшаған булған. Ҡағыҙ бөкләп эшләгән нәмәләрен кешеләр башҡа кешеләргә уңыш килтерә торған символ итеп бирер булған. Мәҫәлән, синто самурайҙары яңы өйләнешеүселәргә уңыш теләп, туй ваҡытында күбәләк кеүек биҙәлгән күҙлек кейеп сакэ (эсемлек) менән байрам итер булған.\nГермания, Испания кеүек башҡа илдәрҙә лә ҡағыҙ бөкләү традициялары булыуы билдәле. 1490 йылда Европала ҡағыҙҙан эшләнгән кәмә картинаһы быны иҫбатлай. 1440 йылда ҡығыҙҙан ҡумталар эшләнә. Һәм ниһайәт, 1845 йылда Kan no mado ҡағыҙ бөкләп яһалған беренсе китап моделе тураһында яҙа.\nКешеләр оригами менән ҡыҙыҡһына башланы. 1954 йылда япон оригамасыһы Акира Йошизоа ҡағыҙҙан модель эшләү өсөн оригами ҡағиҙәләрен яҙып сыға. Уның оригами инструкциялары хәҙер ҙә барлыҡ итдәрҙә лә ҡулланыла.\nҠағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nОригами өсөн төрлө ҡағыҙ төрө ҡулланыла.\nБилдәле оригами оҫтаһы Питер Енгел, оригами өсөн ҡағыҙ квадрат формаһында яңы һәм йоҡа булырға тейеш тип иҫәпләй. Оригами өсөн төрлө размерҙа киҫелгән төҫлө ҡағыҙҙар һатыла. Оригама эшләүсе моделдең өлөштәре төрлө төҫтә булһын өсөн, ике ҡатлы, йәки биттәре төрлө төҫтә булған ҡағыҙ менән эшләй. Шулай уҡ махсус тестуралы, металлаштырылған, рәсемле ҡағыҙҙар була.\nКүп кешеләргә оригами менән шөғөлләнеү оҡшай. Энгель ике яғынан ҡағыҙ йәбештерелгән алюмин фольганан эшләнгән оригами тураһында яҙа. Был ысул сэндвич тип атала. Оригами өсөн ҡағыҙ һәр ваҡыт бар. Ҡыҙыҡлы һәм уникаль моделдәр эшләү өсөн офис ҡағыҙы, обойҙар, салфеткалар, карточкалар һәм ҡағыҙ аҡсалар ярай.\nИнструменттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nКүп кенә оригамисылар ҡағыҙҙы ҡаты өҫтәлдә бөкләй, ҡайһы берҙәре ҡағыҙҙы ҡулда бөкләй. Традицион оригами яһаусылар оригами ҡулдан ғына эшләнергә тейеш тип иҫәпләй. Хәҙерге заман оригама яһаусылары моделдең бәләкәй деталдәрен эшләү өсөн пицет, скрепкалар ҡуллана.\nКешеләр күр төрлө оригами эшләйҙәр, шуға күрә яңы төр оригами барлыҡҡа килеп тора\n↑ 1,0 1,1 1,2 Beech, Rick (2003).\n↑ Donna Serena da Riva.\n↑ Margalit Fox (April 2 2005).\n↑ 4,0 4,1 Engel, Peter. (1994).\n↑ «Types of Origami» 2015 йылдың 5 ноябрь көнөндә архивланған..\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Оригами&oldid=1066970 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:20 1 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


Онлайн-сауҙа тауарҙары ҡиммәтләнә » Башҡортостан гәзите\nОнлайн-сауҙа тауарҙары ҡиммәтләнә\n8-08-2017, 00:45 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға\nРәсәй Федерацияһы Интернет сауҙаһы компаниялары ассоциацияһы (АКИТ) етәксеһе Алексей Федоров киләсәктә граждандарҙың сит ил Интернет-магазиндарында һатып алған тауарҙарына өҫтәмә хаҡҡа һалым (НДС) һалынасағы тураһында хәбәр итә. Граждандар, онлайн-ритейлерҙар (Интернет аша ваҡлап һатыу ойоштороусылар) кеүек үк, 18 процент күләмендә НДС түләй башлаясаҡ. Әлегә Рәсәй Федерацияһы граждандары айына бер тапҡыр хаҡы бер мең евронан, ауырлығы 31 килограмдан артмаған тауарҙы пошлинаһыҙ ала, ә артыҡ хаҡ өсөн 30 процент, артыҡ ауырлыҡ өсөн һәр килограмға дүрт евро һалым түләй.\nАКИТ мәғлүмәттәренә ярашлы, былтыр Рәсәй граждандары сит ил интернет-магазиндарынан 301,8 миллиард һумлыҡ 233 миллион дана посылка алған. Тотош ил күләмендә иһә интернет-сауҙа күләме 920 миллиард һумға етеп, уның 33 проценты сит илдәргә тура килә. Быйыл, фаразлауҙарҙан күренеүенсә, сауҙа күләме бер триллион һумдан артасаҡ. Сит илдәр менән сауҙаның йылдамыраҡ үҫеүе сәбәпле, уның өлөшө 50 проценттан артып китеүе ихтимал. Интернет-сауҙаның илдәр буйынса структураһы түбәндәгесә формалаша (проценттарҙа):\nТаблицанан күренеүенсә, Ҡытайҙан күберәк, әммә арзаныраҡ тауар килә, АҠШ һәм ЕС илдәре ҡиммәтлерәк тауар менән сауҙа итә.\nТауар төрлөлөгө интернет-сауҙала түбәндәгесә формалаша (проценттарҙа):\nКөнкүреш техникаһы һәм\nӨҫ кейеме\t24\nАяҡ кейеме\t12\nКосметика һәм парфюмерия\t7\nАвтомобиль деталдәре\t7\nБашҡа тауарҙар\t18\nРәсәй Федерацияһында онлайн-ритейл лидеры – Alibaba холдингына ингән Aliexpress (Ҡытай) интернет-гипермаркеты. Унда 35 мең кеше эшләп, капиталы 266 миллиард доллар тәшкил итә. Ҡытай интернет-магазиндарында, Рәсәй сауҙа селтәре менән сағыштырғанда, бер үк тауарҙы уртаса 60 процентҡа арзаныраҡ хаҡҡа алырға мөмкин. Ҡытайҙар һуңғы йылдарҙа тауар сифатын яҡшыртыуға ла ҙур иғтибар бирә һәм был йәһәттән донъя стандарттарына яҡынлаша.\nРәсәйҙә интернет-сауҙа үҫешен хаҡтарҙы формалаштырыу системаһы тотҡарлай. Был өлкәләге лидерҙар Ҡытай, АҠШ һәм ЕС илдәрендә максималь сауҙа өҫтәмәһе закон нигеҙендә сикләнгән: Ҡытайҙа норма уртаса – 25 процент, Америка Ҡушма Штаттарында – 17, ЕС илдәрендә 12 процент тәшкил итә. Рәсәй Федерацияһында иһә, 2006 йылдың 26 июлендә ҡабул ителгән “Конкурентлыҡты яҡлау тураһындағы” 135-се федераль законға ярашлы, сикләнгән сауҙа өҫтәмәһе ҡулланыу тыйыла.\nФедерация Советында 31 мартта ойошторолған парламент тыңлауҙарында сенатор, Аграр һәм аҙыҡ-түлек программаһы буйынса комитет рәйесе урынбаҫары Сергей Лисовский мәғлүмәттәренә ярашлы, илдә реаль сауҙа өҫтәмәһе 300 процентҡа тиклем етә. Ғәмәлдәге закондар сауҙа селтәрендәге хаҡтарҙы көйләүҙе бөтөнләй тәьмин итмәй һәм, киреһенсә, уларҙы сикләүһеҙ арттырыуға юл аса. Сауҙа селтәре, бының менән генә сикләнмәйенсә, инфляцияға һылтанып, хаҡтарға өҫтәмәләрҙе артабан арттыра, әммә был осраҡта ла кәметеп күрһәтелгән рәсми инфляция кимәлендә түгел, ә реаль инфляциянан да юғарыраҡ нисбәттәрҙә. Хаҡтарҙы көйләүҙең нигеҙе – уларҙың формалашыу принциптарын билдәләгән закондар. Был эште – дәүләт ҡулында булырға тейешле мөһим функцияны сауҙа өлкәһенә тапшырыу хаҡтарҙың туҡтауһыҙ һәм сикһеҙ үҫеүенә, коррупция схемалары, “откат” системалары формалашыуға һәм иҡтисадты тарҡатыуға алып барғанын күп йылдар дауамында күҙәтәбеҙ.\nБыл шарттарҙа ватан тауарҙарының сифаты ла кәмей, уларҙың донъя кимәлендә лә, ил баҙарында ла конкурентлыҡҡа һәләтһеҙлеге интернет-сауҙа өлкәһендә айырыуса асыҡ күренә. Әгәр ашығыс саралар ҡулланылмаһа, Рәсәй интернет-ритейлы, статистиканан күренеүенсә, хатта Рәсәйҙең үҙендә лә сит ил, иң тәүҙә Ҡытай селтәрҙәре тарафынан тулыһынса ҡыҫырыҡлап сығарылып, барлыҡ позицияларын юғалтыуы ихтимал.\nРәсәйҙә айырым даирәләр сит илдәрҙең, айырыуса Ҡытайҙың сауҙа экспансияһына ҡаршы тороуҙа протекционизм ысулдарын ҡулланыуҙы талап итә, ләкин илдә сауҙа протекционизмы сәйәсәте үткәреү өсөн көслө иҡтисад, донъя баҙарында конкурентлыҡҡа һәләтле, заманса технологиялар нигеҙендә етештерелгән, юғары сифатлы продукцияның ҙур массалары кәрәк – беҙҙә ул юҡ. Федераль таможня хеҙмәте менән Федераль һалым хеҙмәте иҫәпләүенсә, интернет-сауҙа аша үткән тауарҙарға өҫтәмә хаҡҡа һалым (НДС) индереү бюджетҡа йыл һайын кәмендә 100 миллиард һумлыҡ табыш килтерәсәк, киләсәктә ул табыш артасаҡ. Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығында иһә икенсерәк фекерләйҙәр: НДС индереү ил эсендәге конкурентлыҡ мөхитен ватан тауарҙары файҙаһына үҙгәртеүгә йүнәлтелгән, йәғни асыҡтан-асыҡ протекционизм күренеше булып тора. Рәсәй граждандарын интернет-сауҙа өлкәһендә сикләү – киләсәкһеҙ идея.


Мәктәптәрҙә теш табибтары ла эшләй башланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n15 сентября 2020 — 12:57 ГТРК «Башкортостан»\nУҡытыусылар менән бер рәттән мәктәптәрҙә теш табибтары ла эшләй башланы. Башҡортостан башлығы Радий Хәбировтың тәҡдиме буйынса быйыл республиканың белем усаҡтарында 65 стоматология кабинеты асылған. Уларҙың һанын тағы ла арттырырға кәрәк, тине төбәк етәксеһе. 13 йәшлек Вилена хәҙер теш табибынан һис тә ҡурҡмай. Стоматология кабинеттарына йөрөргә шөрләгән балалар юҡ түгел, әммә табиптарға күренеп тороу мөһим, ти Вилена.Ысынлап та, Прибельский ауылы мәктәбендә асылған стоматология кабинетына инәһе килеп кенә тора. Табиптар йылмайып ҡаршы ала, һөйләшеүҙәре лә яғымлы.Мәктәптәрҙә стоматология кабинеттары “Ҡанатлан”/Взлетай проекты сиктәрендә барлыҡҡа килә башлаған. Асыҡланыуынса, республикала йәшәүсе балаларҙың 80 проценты теш ауырыуҙары менән яфалана. “Сәләмәт йылмайыу” программаһы ошо күрһәткесте кәметеүгә йүнәлтелгән дә инде. Тикшереү менән бергә уҡыусылар менән аңлатыу эштәре алып барыла. Балаларға тештәрҙе нисек дөрөҫ тәрбиләргә лә өйрәтәләр. Белгестәр әйтеүенсә, сирҙе дауалағансы, уны профилактикалау күпкә яҡшыраҡ. Уҡыусыларҙың йыл әйләнәһенә табиптар күҙәтеүе аҫтында булыуы, ауырыуҙы булдырмаҫҡа булышлыҡ итәсәк. Был үҙенсәлекле проектты ата-әсәләр ҙә хуплай.Әйткәндәй, Прибельский мәктәбендәге теш табибына күрше ауылдарҙан уҡыусылар, балалар баҡсалары тәрбиәләнеүселәре лә йөрөй. Көнөнә 15-ләгән бала ҡабул ителә. Әлбиттә, ҡайһы бер райондарҙа белгестәр етмәй. Шуға был ҡытлыҡты бөтөрөү йәһәтенән дә эштәр алып барыла. Радий Хәбиров был эште тағы ла әүҙемләштерергә ҡушты. Яҡын арала ауылдарҙағы тағы ла 70 белем биреү учреждениеһында теш табиптары барлыҡҡа килеүе ихтимал. 2020 йылдың тәүге өс айында ғына 11 меңдән ашыу уҡыусының тештәре тикшерелгән. Һәр өс баланың икәүһенә дауалау кәрәклеге асыҡлаған. Тимәк, мохтажлыҡ ҙур, һөҙөмтәләр ҙә бар. Шуға киләсәктә 500-ҙән 700 гә тиклем кеше йәшәгән ауыл биләмәләрендәге мәктәптәрҙә стоматология кабинеттарын асыуҙы дауам итергә кәрәк, тип белдерҙе республика башлығы.


Мәктәп ҡаланан “ҡартыраҡ”... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » Мәктәп ҡаланан “ҡартыраҡ”...\nМәктәп ҡаланан “ҡартыраҡ”... 08.03.2019 // Белем һәм тәрбиә\nӘммә тормош бында уй-хыялдарға байыраҡ.\nОктябрьский ҡалаһындағы 4-се мәктәптең тарихы үткән быуаттың егерменсе йылдарына барып тоташа. Ялҡынлы Октябрь революцияһынан һуң Иҫке Зәйеттә башланғыс мәктәп асыла. 1946 йылда ҡала статусына эйә булған Октябрьский яҡын-тирәләге дүрт ауылды үҙенә “йотоп”, киңәйгәндән-киңәйә генә.\n“Аҡһаҡаллы” гимназия хәҙерге мәлдә — заман талаптарына тулыһынса яуап биргән, электрон белем биреүҙе индереү буйынса программаны тормошҡа ашырыуға ҙур көс һалған мәғариф учреждениеһы.\n— Гимназияла капиталь ремонт үткәреп, ағас тәҙрәләрҙе яҡшыһына алыштырҙыҡ, — ти гимназия директоры Рәсимә Усманова. — Бөтә кабинеттар ҙа йыһазландырылған, бик матур спорт залыбыҙ бар. Ә Хәрби Дан музейы — беҙҙең ҙур ғорурлығыбыҙ.\n300 бала белем алған абруйлы гимназияның иркен, яҡты коридорҙары буйлап үтәбеҙ. Тәнәфес башланыу менән ул балаларҙың шат, күтәренке тауышына күмелде, шуҡтар һәм шаяндарға аралашыу өсөн бынан да ҡулайлыраҡ мәл юҡтыр. Гимназистарға буш ваҡыттарын ҡайҙа, нисек үткәрергә тип аптырап йөрөйһө юҡ. Кластан һәм дәрестән тыш башҡорт телендә уҙғарылған фәһемле, тәрбиәүи саралар, театр студияһы, “Гөлнәзирә” башҡорт фольклор төркөмө, йәш журналистар түңәрәге, йыл һайын тамашасыларҙы йыйған “Ҡурай” байрамдары, “Изгелек” дәрестәре — барыһы ла йәш быуынды гармониялы шәхес итеп тәрбиәләүгә ҙур өлөш индерә. Заманса йыһазландырылған кабинеттарҙа белем алыу өлкән быуындың төшөнә лә инмәгән, күҙ алдына ла килтерә алмаған оло бәхет икәнен кескәйҙәр аңламайҙыр ҙа, әммә уларҙы олимпиадаларға, конкурстарға бөтә йәнен бирерҙәй булып әҙерләгән, һәр яҡлап ярҙам иткән уҡытыусыларының фиҙакәр хеҙмәтен улар баһаламай булмаҫ. Араларында Рәсәй һәм Башҡортостандың мәғариф отличниктары, атҡаҙанған уҡытыусы тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ булған тәжрибәле, талантлы остаздары ла етерлек.\n— Уҡыусыларыбыҙҙың уңышы — беҙҙең өсөн иң ҙур баһа, — ти Рәсимә Миңлебай ҡыҙы. — Сығарылыш уҡыусыларының ҙур өлөшө тәүге йылда уҡ илебеҙҙең төрлө юғары уҡыу йорттарына уҡырға инә. Һәр береһенә аҡ юл теләп, ҙур өмөттәр бағлап, ғорурланып һәм бер аҙ моңһоуланып, ун йыл буйы ҡаҙандай ҡайнаған белем усағынан оҙатабыҙ.\nХәрби Дан музейын барлыҡҡа килтереүгә ифрат ҙур хеҙмәт һалған З. Торгашова, “Йылдың йәш уҡытыусыһы” ҡала конкурсында еңеүсе, физика уҡытыусыһы А. Антонова, төрлө ижади бәйгеләрҙә гимназия, ҡала данын яҡлаған И. Исәргәкова һәм башҡа талантлы һөнәр эйәләренең эш тәьҫирлеген балаларҙың олимпиадаларҙа күрһәткән һөҙөмтәһенә ҡарап та баһаларға мөмкин. Мәҫәлән, Ирина Исәргәкованың уҡыусылары, башҡорт теле һәм әҙәбиәте, Башҡортостан тарихы һәм мәҙәниәте буйынса үткәрелгән олимпиадаларҙа, ғилми-ғәмәли конференцияларҙа, “Мостай уҡыуҙары”нда, “Урал батыр”, “Тере шишмәләр”, “Йәш йондоҙҙар” бәйгеләрендә әүҙем ҡатнашып, приздарға лайыҡ булған, гимназия йылъяҙмаһына матур өр-яңы биттәр өҫтәгән.\nУрындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү программаһына ярашлы, былтыр көҙ бер миллион 900 мең һумдан ашыуға төшкән спорт майҙаны асылыуына гимназия директоры һөйөнөп бөтә алмай. “Республика ҡаҙнаһынан бер миллион һум субсидия алыуға өлгәштек, 660 мең һумын — бағыусылар, 150 меңен муниципалитет бирһә, 155 меңен ата-әсәләр, уҡытыусылар үҙҙәре йыйҙы. “Ил төкөрһә, күл була” тигәндәй, күмәкләп дәррәү тотонһаң, иң ауыр эште лә аҙағына еткереп була, — ти Рәсимә Миңлебай ҡыҙы. — Әле балалар унда конькиҙа шыуа, йәйен ул футбол, волейбол ярыштары ҡыҙған күңелле майҙанға әүереләсәк”.\nТәүәккәл етәксегә тынғы бирмәгән күптәнге уй-хыялы хаҡында ла хәбәрҙар булдыҡ.\n— Гимназияла киностудия асырға ҙур теләгебеҙ бар. Проектын эшләп, грантҡа материалдар ҙа ебәрҙек. Нисек кенә булмаһын, хыялыбыҙҙан баш тартырға уйыбыҙ юҡ, — директорҙың ихтыяр көсөнә, ҡайһы саҡта аҡылдан да юғарыраҡ торған ҡыйыулығына нисек икеләнмәк кәрәк — эшлекле ҡатын-ҡыҙҙың тәбиғәте шундай.\n“Яҙғы бал”ға әҙерләнәһегеҙме? 22.03.2019 // Белем һәм тәрбиә\n25 майҙа Өфөлә һигеҙенсе йыл рәттән “Яҙғы бал” үткәрелә....\nИл күрке Исмәғилев 22.03.2019 // Белем һәм тәрбиә\nЫрымбур ҡалаһында башланғыс класс уҡытыусылары әҙерләгән педагогия техникумын 1936 йылда Кесе...


Уйын Өлкәндәр Өсөн Бушлай Гей – Бушлай Онлайн Секс Уйындар\nУйын Өлкәндәр Өсөн Бушлай Ваҡыт Порно Һеҙ Үҙгәртергә Гей\nБындай уйын яңы һаны менән енси, сөнки ул үҙен яҡшы тоя һәм күренә, был мәсьәлә генә ваҡыты булмаһын, һайлау процесында урынына кешеләрҙең ҡасан өлкәндәр уйын порно видео ҡарай башланы. Килә беҙҙең сайт менән, һеҙ улар тураһында оноторға мәжбүр итә, һеҙҙең яратҡан гей-секс. Был уйын өлкәндәр өсөн Бушлай тип атала, һәм ул хардкорный порноигр ҙур коллекция бар, һәм һеҙ улар һеҙгә ныҡ мәжбүр мәжбүр кончать шулай, аттарыбыҙ һымаҡ. Бөтә был уйын уйнап туранан-тура һеҙҙең үҙенең браузер, загрузки йәки кисектереп тора. Һәм былар бөтәһе лә бушлай. Аҙ икән, һеҙгә иҫәп яҙмаһы булдырҙы ла, был уйынды нисек уйнайҙар бөтә., Йәғни тыш, һеҙ тейеш, тип дәлилләп, 18 йылдан күберәк һеҙ, һеҙ бер нәмә лә эшләргә тура килә. Уйын барыһы ла бушлай, һәм улар иң ҡыҙыҡлы һәм әҙер интерактив порно һеҙҙең бөтә тәжрибәһен тәҡдим итә, улар аласыз алырға интернет.\nБыл html5 коллекцияһына индерелеүе генә беҙ-уйын, һәм шуның өсөн был сайтты потрясающий күп функциялы буласаҡ. Беренсенән, был сайтта барыһы ла йырлата мөмкин теләсә ниндәй төҙөлөшө. Бик яҡшы уйын булды пн эшләп был браузерный, Mac, Android һәм iOS, сөнки беҙҙә барыһы протестировать бара, тип белдерҙе улар. Продвинутый уйын графигы һәм шул уҡ ваҡытта күпкә күберәк. Ниндәй күңелһеҙ һәм монотон раят ҙур, беҙ шул тиклем күнеккән, бөтә енси flash уйынға сыға башланым., Реалистик был персонажы башҡарған, хәрәкәтенең дөрөҫ һәм һәйбәт анатомически ағымы менән, тауыш уйындар һәм хатта тетрәндерҙе. Дөйөм алғанда, беҙ тәҡдим идеаль мөхит, өйрәнгән унда һеҙҙең хыялдар ала үҙенә.\nУйын Өлкәндәр Өсөн Иң Яҡшы Коллекция Өсөн Гей\nУйын, бында беҙҙе кем булды, ниндәй хыялдар менән йә һыныу бара, улар һеҙ яҡшы оргазм өсөн кәрәк булыуы мөмкин. Төп категориялар булып донъяны беҙҙең бөтә гей-һәм ҡайһы бер порно, ул специфичный өлкәһе өсөн уйын. Раят беҙҙең сайтта стиль беҙ бөтә төрҙәрен тәҡдим итә. Һеҙ уйнап секс-уйын менән симулятор, ул тойорға мәжбүр итһә, һеҙ нимә, теге, кем менән трахаться. Pov уйыны торғонлоҡ процесына индереү мөмкинлектәрен тойоу, шул факт һәм, күп төрлө булыуы һәм азатлыҡ өсөн gnu переключение пробование һеҙҙең позиция, һеҙҙең идеаль енси сессия булдырырға мөмкинлек бирәсәк., Иң һуңынан беҙҙә күп уйын булды rpg енси темалар төрлө. Гейне уларҙың уйын процессы нигеҙләнгән ҡайһы бер симулятор-танышты, унда һеҙ аватар ойошторолдо, төрлө персонаждар менән бәйләнеш төрө булып карталар ә аҙаҡ бөтә донъя асыҡ. Әлеге уйын башҡа уйындар менән барырға ҡайһы бер процесс, һәм һеҙҙең миссия үтәй мәжбүр квест ул бөтә күренеште, персонажды һеҙ элек трахнуть алмай. Хатта беҙҙең ҡайһы бер уйында буласаҡ һәм, симуляция тәҡдим иткән фантастик, һыныҡ сценарийға нигеҙләнгән, уҡыусы һәм уҡытыусының осрашыуы кеүек, бер енесле ғаиләләр никахты һәм башҡа бик күп нәмәләр яһайҙар.\nШуныһы ҡыҙыҡлы: был беҙҙең сайтта, был шулай икән, был тәҡдим беҙҙе бик күп уйынын сексуаль пародийный. Трахнуть ҡайһы бер персонаждар һеҙ алмайсы был уйын фильм, сериал, һәм аниме йәки йәнһүрәт булмаһын, хатта, ғәфү итеү кеүек гея була. Беҙ шулай уҡ гендер булды һәм уйындар бар. Бар күпкә күберәк. Бик күп, һанап барыу өсөн дауам итә, тип, беҙ булған. Үҙ аллы ғына өйрәнһә коллекцияларында, һеҙҙең менән бик күңелле булды.\nБөйөк Платформалары Өсөн Порноигры\nБыл бушлай гей-ололар өсөн яҡшы уйын өсөн бөтә пользовательский тәжрибәһе кәрәк буласаҡ. Сөнки беҙ тәҡдим кросс-платформа уйын, беҙ шулай ҡайғыртабыҙ тыш, сайттар эшләү өсөн теләсә ниндәй төҙөлөшө. Был уйындар аша үтә һәм еңел таба ала икән, ә һеҙ ул нығыраҡ оҡшай бара һығыҙ, беҙҙең өсөн яҡшы ойоштороусы булыуы менән айырылып сөнки китапхана ҡорал тип ҡарарға. Уйын уйнау өсөн, ябай уйнатып төймәһенә баҫығыҙ. Барыһы өсөн загружаться секунд һанап, берләшмәләрҙе һәм ҡайһы бер функцияларын шулай уҡ раят бар бит, ул һеҙҙең менән бәйләнешкә башҡа уйынсыларына мөмкинлек бирә. Порнофильм сайтында беҙгә оҡшаны, ләкин урын алһын порно ҡарап, һеҙ уны контролдә булды., Наслаждайся интерактив гей-уйындар бөгөн кис!


Рудик Исҡужин Башҡортостан Президенты советнигы итеп тәғәйенләнде // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРудик Исҡужин Башҡортостан Президенты советнигы итеп тәғәйенләнде\n10:50, 18 октября 2013 Сәйәсәт\nБашҡортостан президенты Рөстәм Хәмитов үҙ бойороғо менән Рудик Исҡужинды республика Президенты советнигы вазифаһына тәғәйенләне.\nРудик Ғәзиз улы Исҡужин 1950 йылдың 28 июлендә БАССР-ҙың Күмертау районы Таймаҫ ауылында тыуған.\nСССР-ҙың Юғары Ҡыҙыл байраҡлы Дәүләт именлеге комитеты мәктәбен, Ҡыҙыл байраҡлы Дәүләт именлеге комитеты институтын тамамлаған.\nХеҙмәт эшмәкәрлеген 1969 йылда һәүерташ комбинаты технигы (Силямяе ҡалаһы, Эстон ССР-ы) булып башлай. 1972-1992 йылдарҙа Ҡораллы Көстәрҙә хеҙмәт итә. Төрлө йылдарҙа электр селтәрҙәре техник-релейщигы (Күмертау ҡалаһы); «Махсуслаштырылған Мәғлүмәт һәм Именлек агентлығы» фирмаһы директоры (Мәскәү ҡалаһы); «Халыҡ-ара Иҡтисади Хеҙмәттәшлек» компанияһының программалар етәксеһе (Мәскәү ҡалаһы); «Газпром» Рәсәй акционерҙар йәмғиәтенең тулы хоҡуҡлы нефть операторы, Яҡын һәм Урта Көнсығыш илдәрендә «Транснефть» акционерҙар компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең программалар етәксеһе; Сит илдәр менән Эшлекле хеҙмәттәшлек үҙәге компанияһы вице-президенты; РФ Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһының ярҙамсылар төркөмө етәксеһе; «Машиноимпорт» генераль директоры урынбаҫары; «Берҙәм Рәсәй» партияһының Генераль советы секретары советнигы булып эшләй.\n2004 йылдан 2013 йылға тиклем Рудик Исҡужин Рәсәй Федераль Йыйылышы Федерация Советы ағзаһы булды.


Ғалимдың исеме мәңгеләштерелһен » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Хәтер » Ғалимдың исеме мәңгеләштерелһен\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарары нигеҙендә билдәле ғалим-төркиәтсе, яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре Жәлил Ғиниәтулла улы Кейекбаевтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған сараларға әҙерләнеү һәм уларҙы үткәреү тураһында бойороҡҡа ҡул ҡуйылды.\nЮбилей тантаналарында уға арнап халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция үткәреү, шулай уҡ профессорҙың ғилми хеҙмәттәре йыйынтыҡтарын, «Урман әкиәттәре» китабын баҫтырып сығарыу ҡаралған. Әлбиттә, оло ғалимыбыҙҙың хеҙмәттәре был йәһәттән тейешле кимәлдә баһаланасаҡ.\nӘммә, мине генә түгел, бик күп йәмәғәтселекте күптән үк борсоған бер мөһим мәсьәлә буйынса үҙемдең ҡайһы бер тәҡдимдәремде әйтеп үтмәксемен. «Йәшлек» гәзитендә ошо йылдың 22 февраль һанында донъя күргән «Ил улдары үлмәй» тигән мәҡәләһендә мәғариф ветераны Рәйсә Фәйзуллина БДУ-ға Жәлил Кейекбаевтың исемен биреү тураһында һүҙ ҡуҙғата һәм уның хеҙмәттәрен күп яҡлап баһалай. Бынан күп йылдар уҡ журналист һәм ғалим Ризван Хажиев та был теманы күтәреп сыҡҡайны.\nТөрки донъяһында, сит илдәрҙә лә үҙен танытҡан бөйөк ғалим Жәлил Ғиниәт улы Кейекбаевтың исеме миңә яҡын да, ҡәҙерле лә. Сөнки уның «Туғандар һәм таныштар» романына иң беренселәрҙән булып идея-эстетик планда анализ яһап, диплом эше яҡлағайным.\nҮкенескә күрә, ғалим ул йылдарҙа арабыҙҙан киткәйне. Миңә уның лекцияларын да тыңлау бәхете эләкмәне. Шулай ҙа университетта уҡыу йылдарында уны йыш осратҡаным, күп осраҡта студенттар араһында, таныштары менән әңгәмәләшеп торған сағында күрергә тура килгәйне. Башҡорттар араһында иң беренселәрҙән булып фән докторы, профессор исемен алыуы уға ҡарата ғорурлыҡ тойғоһо уята. Уның шәкерте һәм дуҫы, ТАССР-ҙың атҡаҙанған фән эшмәкәре, филология фәндәре докторы, профессор М. Зәкиев үҙенең «Дәртле йыр» тигән китабында бына нимә ти: «Тел белеме − бик ҙур ижтимағи әһәмиәткә эйә булған фән. Жәлил Кейекбаев бына ошо фән өлкәһендә күп эш башҡарып, ысын мәғәнәһендә батырлыҡ күрһәткән. Башҡорт халҡы уны тыуҙырып үҫтерҙе, совет илендә ул алдынғы мәҙәниәткә, ғилемгә эйә булды һәм бик күп хеҙмәттәр ижад итеп, башҡорт халҡының ғорурлығы булырлыҡ шәхестәр рәтенә баҫты. Жәлил Ғиниәтович бер башҡорт теле генә ғалимы түгел, ул − рустар, германистар, тюркологтар-монголистар, уғыр-финселәр һәм башҡалар алдында үҙенең хеҙмәттәре менән дан ҡаҙанған, улай ғына түгел, халыҡ-ара исеме булған ғалим… Ж. Кейекбаев менән башҡорт халҡы ысын-ысындан да ғорурланырға хаҡлы».\nТатар ғалимының һүҙҙәренә аңлатма биреү кәрәкмәҫ, моғайын. Үҙе иҫән саҡта юғары дәрәжәләргә эйә булған ысын ир-азаматтарыбыҙҙың береһе, башҡорт тел ғилемен сит илдәрҙә лә танытҡан олуғ, мәшһүр ғалимыбыҙҙың исеме Башҡорт дәүләт университетына бирелеп мәңгеләштерелһә, бик яҡшы булыр ине. Тағы ла университет бинаһы алдында бюсы ҡуйылһа, һис тә артыҡ булмаясаҡ. Буласаҡ студенттар, йәш ғалимдар башҡорт халҡының күренекле улы Жәлил Кейекбаев рухынан өлгө алып, ғилми асыштарында сағылыш табасағына иманым камил.\nжурналист, Сәғит Мифтахов исемендәге\nСығыу ваҡыты 25-10-2011, 09:42 | Ҡаранылар: 2162\nУл һалған нигеҙгә таянабыҙ


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИҢ ЯҠШЫ ҠОШСОЛАР - БАШҠОРТТАР! - 2018 - Мәҡәләләр\nИҢ ЯҠШЫ ҠОШСОЛАР - БАШҠОРТТАР!\nЕгет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, тигән әйтем, моғайын да, юҡтан барлыҡҡа килмәгәндер. Боронғо тарихҡа байҡау яһағанда, ата-бабаларыбыҙ элек-электән ат үрсеткән, ағас эшкәрткән, солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән, ер эшкәрткән, балыҡ тотоп, уның тәңкәләренән елем эшләгән, ҡул эшенә оҫта булған, хатта йыртҡыс ҡоштарҙы ла ҡулға эйәләштергән. Был хаҡта башҡорт этнографияһы аҡһаҡалдарының береһе, 40 йыл ғүмерен башҡорттарҙың тормош-көнкүреш мәҙәниәтен өйрәнеүгә бағышлаған тарих фәндәре кандидаты Мирза МУЛЛАҒОЛОВтан да яҡшыраҡ белгән кеше юҡтыр, моғайын. Сөнки 2013 йылда уның "Башҡорттарҙың ыласын һунары" тип аталған китабы донъя күрә. Бөгөн Мирза ағай менән һунар ҡоштары хаҡында әңгәмәләшәбеҙ.\nКүптән түгел Ҡырғыҙстанда үткән Бөтә донъя күсмәндәр уйындарында ҡырғыҙҙар, ҡаҙаҡтар: "Башҡорттар, һеҙҙә бит элек ҡош өйрәтеү, ҡош менән һунар итеү, хатта батша ғәскәрҙәрен һунар ҡоштары менән тәьмин итеү киң таралған булған, ни өсөн ошо шөғөлдө оноттоғоҙ?" тип аптырағандар. Һеҙ ошо хаҡта китап та яҙғанһығыҙ, тимәк, ошо һүҙҙәрҙе дәлилләрлек сығанаҡтарҙы ла беләһегеҙ. Башҡорттар тураһында ниндәй ғалимдар шулай тип яҙып ҡалдырған?\n- XVIII быуаттың бик күренекле кешеһе ғалим-зоолог, бөтөн донъя ҡоштарын өйрәнеүсе немец сәйәхәтсеһе Альфред Брем ҡош менән һунар итеү буйынса башҡорттарҙы бик өҫтөн урынға ҡуя. Икенсе немец ғалимы, географ һәм этнолог Фридрих Рацель XIX быуаттың башында, һунар ҡоштарын әҙерләүҙә башҡорттар оҫталыҡ буйынса иң юғары урында тора, тип ҡыҫҡа ғына һөйләм яҙа. Әммә тарих өсөн был һөйләм дә бик ҡиммәтле. Шунан Санье тигән итальян ғалимы башҡортто маҡтап яҙып ҡалдыра. Ул да шул уҡ фекерҙе ҡабатлай. Рус сәйәхәтселәренән Иван Иванович Лепехин башҡорттарға ҙур иғтибар бүлә.\nӨфө дини семинария уҡытыусыһы, яҙыусы Василий Зефиров, башҡорттарҙың ҡош һунары тураһында түбәндәгеләрҙе яҙып ҡалдыра: "Мы ехали впереди всей длинной, скрипучей кавалькады; табуны гнали по сторонам. Проехав небольшое ущелье гор, старшина крикнул что-то сыновьям своим и помчался со мною вперед. Огромное озеро, среди зеленой степи, открылось перед нами и, кажется, задыхалось от миллиона уток и гусей. Крик их, крик страха и негодования, давал нам знать, что они нас видят; но этого-то и хотелось старшине. Нам привезли ружья.\n- Стреляй, - кричал мне старшина.\n- Да разве можно что-нибудь убить? Ружья не хватит.\n- Стреляй, - закричал он почти с сердцем. И мы враз из шести ружей пустили оглушительный звук, без всякой цели. Птица вся поднялась с озера и густой тучей понеслась в поле; мы поскакали вслед за ней. Вдруг четыре сокола и беркут, спущенные с привязок, врезались, как смертоносные пули, в эту перепуганную стаю. Но надобно видеть, чтобы понять эту картину. Ловкость и сила соколов одушевляли и веселили меня; но беркут, этот крылатый волк, был ужасен в своих действиях; я даже думал было выстрелить в него, когда он на лету, почти над моей головой, растерзал гуся и пустился за другим, за третьим, за четвертым и так далее. Увидев, что соколы уже не могут управиться с разлетающейся птицей, он молнией облетел все пространство побоища, сбил ее в одну стаю и снова упивался кровожадным удовольствием: бить крылом и терзать когтями.\nВ час все было кончено. С последней птицей соколы пали на землю, но беркут все еще носился в воздухе и тогда уже спустился, когда ему показали гуся, облитого кровью.\n- Что, хазрет, видел ли ты когда такую охоту? - спросил меня старшина.\n- Нет, друг, даже и не предполагал, что можно передушить сотни птиц так скоро и так весело".\nБашҡа халыҡтарҙа ҡош менән һунар итеүҙе шулай ентекле итеп яҙыусы юҡ. Бында шуға ла иғтибар итергә кәрәк, бөркөт менән ыласын - бер-береһенә дошман ҡоштар, әммә һунар ваҡытында улар бер команда булып эш итә: ыласындар ҡош тубын тарҡата башлағас, бөркөт уларҙы тағы бер урынға туплап, ҡыра башлай. Бына ошонда ла башҡорттарҙың оҫталығы күренә - бер-береһенә дошман ҡоштарҙы дуҫ, бер-береһенә ярҙам итерлек итеп тәрбиәләүгә өлгәшкәндәр. Был, әлбиттә, еңел эш түгел.\nШунан тағы бер нәмәгә иғтибар итергә кәрәк: ҡош һунары менән элек батшалар ҙа ҡыҙыҡһынған. Рәсәй натуралисы, ботанигы, табип һәм сәйәхәтсеһе, сығышы буйынса немец Эдуард Эвресмандың бер материалында батша һарайына һунар өсөн ҡоштарҙы Ағиҙелдең аҡ ҡаяларынан алыуҙары тураһында мәғлүмәт бар. Иҙел буйлап ҡаялар бар, әммә аҡ ҡаялар Бөрйәндә, Монасип эргәһендә генә. Уларҙан ыласындарҙы, дөрөҫөрәге ыласындар класынан иң ҙур әһәмиәткә эйә ҡошто - шоңҡарҙы алғандар. Элек был хаҡта бабайҙар ҙа һөйләй торғайны, әммә тикшеренеү темам ул булмағас, ул саҡта иғтибар итмәнем.\nШуға ҡарамаҫтан, бөгөн был йәһәттән ҡырғыҙҙар, ҡаҙаҡтар күпкә алда бара...\n- Заманында Ленинградҡа командировка ваҡытында архивта, "Ҡош ярҙамында һунар итеү буйынса беренсе урында ҡаҙаҡтар тора", тигәс, бер ҡаҙаҡ ғалимы менән бәхәсләшеп киттем. "Улай булғас, кемдәр, ниндәй сит ил ғалимдары һеҙҙең турала яҙып ҡалдырған?" тип һораным. Бер генә кешене лә белмәй. Ә мин беләм. Шунан, ҡоштоң балаһын нисек алаһығыҙ, тип һорайым. Ыласын, мәҫәлән, ҡаяла оя ҡороп, балаһын ҡаяла сығара.\nҠаҙаҡтар ҡош балаһын алыу өсөн биҙрәгә таш тултыралар ҙа, уны арҡанға бәйләп, ҡош ояһы турыһына тиклем төшөрәләр һәм ян-яҡҡа һелкетәләр. Таштар шалтырай башлай, ҡош балалары ҡурҡышып, ояларынан сыға һәм аҫҡа ҡолай. Ҡая аҫтында бер нисә ҡаҙаҡ көтөп тора. Ҡолаған ҡоштарҙың тота алғанын тота, тота алмағандары ергә бәрелеп, һәләк була. Ҡош тиһәң дә, уларҙа ла йөрәк бар. Ҡайһы берҙәренең йөрәге төшөп еткәнсе үк ярылыуы мөмкин. Ояла ла бер бала ла ҡалмай. Башҡорттарҙа иһә ҡош балаларын алыусы ҡаясылар була, йөрөп, үрмәләп ала, унан башҡа икенсе бер миһырбанлы ысул бар. Уның асылы шунда: ҡая башында ике бағана ҡағып, шуға сикһеҙлек рәүешендә арҡанды урап, ҡаясыны яйлап төшөрә баралар. Был ысулдың ыңғай яғы нимәлә: ҡош балаһын алырға төшөүсе ояла мотлаҡ бер баланы үрсем өсөн ҡалдыра. Сөнки был ҡоштар бик яй үрсей. Сағыштырып ҡараһаҡ, башҡорттарҙың ысулы менән ҡаҙаҡтарҙыҡын бер рәткә ҡуйып булмай. Башҡорттарҙың ысулы күпкә өҫтөн һәм ҡош ярҙамында һунар итеү халҡыбыҙҙың борон-борондан килгәнлеге, ул ғына ла түгел, ниндәй генә кәсептә булмаһын, беренсе урынға тәбиғәтте һаҡлауҙы ҡуйыуы хаҡында һөйләй.\nШулай ҙа башҡорттарҙа был һөнәрҙең башы нисәнсе быуаттарға барып тоташҡаны билдәлеме?\n- Татар-монголдар ул ваҡыттағы башҡорт дәүләте территорияһына 13-сө быуатта килә. Шул ваҡытта уҡ улар башҡорттарҙың ҡош һунары буйынса оҫта икәнлеген белгән һәм шуға күрә ҡош балаларын үрсетеп, өйрәтеп тапшырыу һалымын һалалар. Башҡорттар һалымды ҡошлата түләйҙәр.\nЭлек һунар өсөн ҡарсыға, ыласын, бөркөттө өйрәткәндәр. Хәҙер ни өсөн бөркөткә өҫтөнлөк бирәләр? Тап Зефиров яҙған ажарлығы өсөнмө, әллә башҡа ҡоштар юҡмы?\n- Ҡоштарҙың барыһы ла бар, әммә бөркөттөң атамаһы уҡ өйрәтеүсегә абруй өҫтәй. Икенсенән, ул йола ҡошо, борондан башҡорттоң ғөрөф-ғәҙәтенә бәйле традицияларҙы үтәгәндә, бөркөттө файҙаланғандар, уны ололағандар. Уҡтың ҡанаттарын да бөркөт ҡаурыйынан эшләгәндәр. Өйрәтеүгә килгәндә, бер ҡошто ла өйрәтеү еңел түгел. Заманында Ғафури районында бер һунарсыла булдым. Ул ваҡытта башҡорттарҙың транспорт ҡорамалдары буйынса материалдар йыя инем, бер шундай миҫалға осраным. Бабай менән һөйләшеп ултырабыҙ, "Бына, бөркөт бар ине, - ти - ҡая аҫтына алып барып күмдем". Шунда ла иғтибар итмәнем. Ә бит нишләп ул бөркөттө ҡая аҫтына алып барып күмгәнлеге тураһында төпсөшергә, һорашырға тейеш инем. Бөркөттө ҡая аҫтына күмеү ҙә күп нәмә тураһында һөйләй, үҙенә күрә ниндәйҙер сере бар.\nБашҡорт халҡы үҙ ирке менән Рус дәүләтенә ҡушылғас, меңдәрҙең: "Беҙ ҡушылдыҡ, хәҙер еребеҙ ҙә булды, бөркөттәребеҙ ҙә булды", - тип яҙып ҡалдырыуы ла бөркөттөң хужалыҡта ер кеүек үк мөһим әһәмиәте тураһында һөйләй. Минеңсә, был һунар менән бәйле булырға тейеш.\nЫрымбур ҡалаһына нигеҙ һалған губернатор Кириллов: "Малдарығыҙ иркен йөрөй, бүре һуҡмаймы һуң?" - тип һорағас, башҡорттар: "Бүреләрҙе ҡырып бөтөрҙөк инде", - ти, әммә нисек икәнен әйтмәй. Минеңсә, улар был йыртҡыстарҙы бөркөттөр ярҙамында ҡырған булырға тейеш.\nӘ һунар ҡоштарын нисек әҙерләйҙәр, нисек һунарға өйрәтәләр?\n- Командировкаларым ваҡытында миңә бер бабай менән ҡош һунары тураһында әңгәмәләшергә тура килгәйне. Һунар алдынан үҙең дә төн буйы йоҡламайһың, ҡошҡа ла йоҡларға ирек бирмәйһең һәм ашатмайһың. Ас һәм йоҡламаған ҡош һунарға әүәҫ була. Кем тырыш, ныҡыш - шул ғына һөҙөмтәгә эйә.\n"Минеңсә, хатта шундай ғәҙәт тә булғандыр, моғайын: егеттәр кәләш алғанға тиклем ҡош өйрәтергә тейеш була. Беренсенән, егеттә ниндәйҙер кимәлдә талапсанлыҡ, егет ҡомары тәрбиәләнә. Икенсенән, ул ҡошто өйрәтә - был үҙе бер оҫталыҡ, дан. Ҡыҙҙар тап шундай ҡошсо егеттәргә тормошҡа сығырға тырышҡан да инде. Аталары ла уларҙы шундай егеттәргә биргән. Ысынлап та, был ғәҙәт башҡортто тәртипле итеп тәрбиәләгән. Ваҡыттарын теләһә нисек уҙғарғанға ҡарағанда, улар файҙалы эш менән шөғөлләнә. Егеттәр бер-береһе менән оҫталыҡ буйынса ярыша", - ти Мирза Ғиләжетдин улы. Бәлки, был һүҙҙәрҙә хаҡлыҡ барҙыр, сөнки бер генә хайуан, ҡош-ҡорт, шул иҫәптән бал ҡорто ла кире ғәҙәттәрҙе, насар еҫтәрҙе яратмай. Ә башҡорттар борон-борондан тәбиғәт балаһы булған һәм тәбиғәттәге тереклекте ҡулға эйәләштереп, үҙенә өйрәтеп донъя көткән. Бәлки, бөгөн онотолған шөғөлдәрҙең береһе булған һунар ҡоштарын өйрәтеүҙе ҡабаттан тергеҙергә кәрәктер?\nЯҙылған: 06.11.18 | Ҡаралған: 276


Килдеғолдар изге Рамаҙан айында мәсет төҙөй башланы » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Килдеғолдар изге Рамаҙан айында мәсет төҙөй башланы\nКилдеғолдар изге Рамаҙан айында мәсет төҙөй башланы\nИзге Рамаҙан айы Бөрйән районы Килдеғол ауылы халҡына ҡыуаныслы яңылыҡ килтерҙе. Беренсенән, ауылдаштар изге айҙа игелекле ғәмәлдәр эшләп ураҙа тотһа, икенсенән, мәсет төҙөлә башланы.\nМәсет - мосолмандар өсөн изге йорт. Тыуған ауылыбыҙҙа иман йортон төҙөү идеяһын үткән йылда Вил Яхин күтәреп сыҡҡайны. Һәр ихатанан аҡса йыйып, күмәк көс менән 25 мең һум аҡса тупланды. Ауылдаштарыбыҙ ярҙамы менән уға бура үткән яҙҙа буралып ҡуйылғайны.\nБыл йортто төҙөүҙең төп ойоштороусылары – Вил Яхин, имам-хатиб – Вәкил Көмөшбаев. Мәсет үҙидаралығының (мәхәллә) 16 ағзаһы бар. Уларҙың һәр береһенә тәғәйен бурыс йөкмәтелгән. Әлеге мәлдә нигеҙ һалыу эштәрендә мәхәллә ағзалары - Ильяс Баязитов һәм Кузиморат Үмәров етәкселек итә.\nИзге айҙа ауылдың күркәм урынында иман йортона нигеҙ ташы һалына ла башланы. Был эштә Урал Яхин һәм Марс, Фидан һәм Әлфир Миндеғоловтарҙың ярҙамы бик ҙур.\nКәрим Исҡужин мәсеттең бураһынан ҡалған ағасты эшкәртеп һатып, 5 тонна цемент алып ҡайтты, Ринат Ҡунафин һәм Илдус Билалов бетон иҙгес менән тәьмин итте, Гөлсинә Ҡунафина сөй һәм башҡа кәрәк-яраҡтарҙы осһоҙ хаҡҡа, йә бушлай бирҙе.\nЗөлфәр Мөхәмәтйәнов, Рафиҡ Исҡужин һәм Айрат Билалов шәхси тракторҙары менән, ә Радик Ҡасимов һәм Роберт Мәхмүтов «Урал» колхозы техникалары менән ҡырсын ташыны, ә Нияз Яхин ҡырсынды тейәп торҙо.\nОло эште башлағандан алып һәр саҡ ярҙам итергә әҙер тороусыларҙың булыуы ҡыуаныслы. Рәйлә Миндеғолова һыуға сарсап йөрөгән эшселәрҙе минераль һыу менән һыйлаған. Радик Ҡорманғолов буш ваҡытында эшселәргә ярҙам итешергә һәр саҡ әҙер. Уҡыусы балалар ҙа, каникул тип тормай, таш тейәшеп тырышлыҡ күрһәтә.\nШулай ҙа әле башҡараһы эштәр бик күп – мәсеттең стеналарын күтәрергә, башын ябырға, манараһын төҙөргә, эске эштәре һ. б.\nКилдеғолда төҙөләсәк яңы мәсет ауыл халҡын иман нурҙарына ҡойондороп, тик тура юл ғына күрһәтеп торасағына өмөт ҙур.\nСығыу ваҡыты 9-06-2016, 14:12 | Ҡаранылар: 569\nҮткәл ауылына ҡот ҡайтты, бәрәкәт артты!\nӘ беҙҙең ауылда... (17 июнь)\nБер айҙа – яңы мәсет!\nФәнилдең тормошҡа ашҡан хыялы\nБелоретта – яңы мәсет\nҺуңлап килгән аҡыл\nҮәт, ҡыҙыҡ! (14.09.2018)\nТаңым нуры инең\nТәүге һөйөү шундай ҡыҫҡа булды\n«Уҡыусың рәхмәтле булһын»\n«Салауат Юлаев» - «Локомотив»! Кем-кемде?\nҮәт, ҡыҙыҡ! (31.08.2018)


«УТ ЙОТҠАН ЗӨЛФИӘ» » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n«УТ ЙОТҠАН ЗӨЛФИӘ»\nСаялыҡ һәм тапҡырлыҡ, баҫалҡылыҡ һәм зирәк аҡылдың бер кешелә һыйышып йәшәүенең өлгөһө ул. Ошондай ҡатындарға «сабып барған атты туҡтатыр, янып торған өйгә инер» тигән билдәләмә бирәләр. Теле менән дә әүрәтер, аҡылы менән дә арбар, донъя йөгөн дә тигеҙ тартыр, иренә лә ярар, балаларын да матур бағыр. Әлбиттә, уны бар яҡтан да өлгө итеп ҡуйырға ла, бөтмөрлөгөнә мәҙхиә йырларға ла йыйынмайбыҙ. Уңған ҡатындарыбыҙ гөлләмәһендә үҙенсә генә балҡыған, нур һибеп яҡтырған бер сәскә ул. Эсендә дөрләр утын, сәмен, саялығын самалап: «Анау һеҙҙең ут йотҡан киленегеҙ...» – тип тел шартлатыуҙары ла юҡҡа түгелдер.\n... Зөлфиә Өмөтбаеваның уҡытыусы һөнәрен һайлауына атаһы, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Нурфәиз Зәбир улының күптәнге хыялы сәбәп булғандыр. Ғүмерен төҙөлөш эшенә бағышлаған Нурфәиз олатай менән Зәйтүнә инәйҙең алты балаһының һәр береһе тиерлек төҙөүсе һөнәрен үҙ иткән. Зөлфиә лә апай-ағайҙары һымаҡ күптән инде төҙөүсе булырға ниәтләгән. Әммә утты, һыуҙы кискән уҙаман иркә, һөймәлекле ҡыҙын уҡытыусы йә табип итеп күрергә теләй.\nЗөлфиә ата һүҙен кире ҡаҡмай, Сибай педучилищеһына имтихан бирергә бара һәм тап ошо ваҡытта «ҡала балаларын уҡырға алмаҫҡа» тигән фарман сыға. Ауылға уҡытыусылар кәрәк, ә ниндәй ҡала балаһы ауылға барырға риза булһын, тигән изге ниәтте күҙ уңында тотоуҙары аңлашыла, ләкин...\nКүпте күргән һуғыш ветераны, байрам костюмына орден-миҙалдарын тағып, был фармандың бөтөнләй урынһыҙ икәнен кәрәкле кешеләргә аңлатырға бара – уның яратҡан ҡыҙына һәм башҡа ҡала балаларына ла педучилище ишектәре асыла. «Атай-әсәйемдең миңә дөрөҫ йүнәлеш биреүенә рәхмәтлемен, сөнки эшемде бик яратам һәм башҡа һөнәр эйәһе итеп үҙемде күҙ алдына ла килтермәйем», – ти Зөлфиә...\n...«Ҡала ҡыҙының ауыл мәктәбенә йүнәлтмә һорап эшкә ҡайтыуына Баймаҡ районы башҡарма комитеты рәйесе Әмир Зәкир улы Сәйғәфәровтың ғәжәпләнеүен бөгөнгөләй хәтерләйем», – ти Зөлфиә.\nҠәйнә-ҡайныһы Бибиниса менән Рәхимйән Исхаҡовтар Төркмән ауылында абруйлы, эшһөйәр, татыу ғаилә булып танылған. Зөлфиә ошо ишле нәҫелгә килен булып төшә. Ҡайнағаларына, килендәштәренә хөрмәт күрһәтеүе, үҙе бер эштән дә ҡурҡмауы менән ихтирам яулай. Ауылға ғына хас йорт-ҡура мәшәҡәттәрен бик үк төшөнөп етмәгән ҡала ҡыҙына белдекле килен булып китеүе анһат та булмағандыр. Ул әле лә беренсе тапҡыр тауыҡ йолҡҡанын көлөп иҫкә ала.\nТәүге балаларын көткән мәлдә Рим Рәхимйән улын ике йылға армия сафына алалар. Зөлфиә һағыныуына түҙә алмай, Волгоград өлкәһенә, иптәшенең хеҙмәт иткән еренә юллана. Ләкин көн боҙолоу сәбәпле, самолет Кавказдағы бер ҡалаға төшә, һәм дүрт көн буйы һауаға күтәрелергә рөхсәт ителмәй. Хәҙерге көн дә Зөлфиә шул ваҡиғаны хәтерләп, үҙ-үҙенә аптырай. Нисек яңғыҙы сит ергә барырға баҙнат иткәндер?..\nМәҡәләнең тулы вариантын журналдың 3-сө һанында уҡығыҙ.


Бер-береңә булған ихтирам – алтын бәрәбәренә\n24 Июль 2018, 12:20\nОло Ҡыҙылбай ауылынан бәхетле пар алтын датаһын билдәләне. Динә һәм Ғәли Йәрмөхәмәтовтар бөгөн дә бер-береһен ихтирам итеп, татыу йәшәй.\nУлар 1968 йылда икеһе лә урта мәктәп уҡытыусылары итеп ебәрелгән Үрге Ҡыйғы мәктәбендә осраша. Был ваҡытҡа Степной ауылы егете Ғәли Таһир улы Әләгәҙ мәктәбенең етенсе класынан һуң Дыуан техникумын тамамлаған була. Ул намыҫ менән армияла хеҙмәт итеп ҡайта һәм Мордовия дәүләт университетында химия һәм биология уҡытыусыһына уҡып сыға.\nӘ Динә Ғәйнулла ҡыҙы Йыланыш ауылында тыуған. Бөрө педагогия институтын тамамлап, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыу-сыһы һөнәрен үҙләштергән.\nИке йәштең бер-береһен оҡшатыуы тиҙ арала оло тойғо булып үҫешә. Бер айҙан инде улар туй яһай. Ир менән ҡатын бер нисә йыл Дыуан районында эшләй. Ләкин йәш ғаилә тыуған яғына тартыла. Бына шулай итеп уларҙы Ҡорғатҡа ебәрәләр. Ғәли Таһир улын директор итеп ҡуялар, ә Динә Ғәйнулла ҡыҙы уҡытыусы була.\nҺигеҙ йылдан Йәрмөхәмәтовтар Оло Ҡыҙылбай ауылына эшкә күсә. Бер йылдан уларға ике фатирлы өйҙән фатир бирәләр.\nҒәли Таһир улы биш йыл завуч, 20 йыл директор булып эшләгән. Улар өсөн мәктәп эш урыны ғына түгел, ә икенсе өйҙәре була. Бар көстәрен, тырышлыҡтарын улар мәктәпкә бирә. Эшсәнлектәре менән коллегалары һәм ауылдаштарының ихтирамын яулап алалар.\nҮҙ балаларын һөйөүҙә, инсафлы кешеләр итеп тәрбиәләгәндәр. Юғары белем алырға, тормошта үҙ юлдарын табырға ярҙам иткәндәр.\nБыйыл Ғәли Таһир улына 80 йәш тулды, ә Динә Ғәйнулла ҡыҙы 75 йәшен ҡаршы алды. Ҙур ғаилә табынына Йәрмөхәмәтовтарҙың ныҡлы союзын баһалаған һәм улар менән һоҡланған иң яратҡан, яҡын кешеләре йыйылды.\n– Ғаилә бәйләнештәре ныҡлы булһын өсөн, бер-береңә ҡарата ихтирам тойғоһон һәр ваҡыт беренсе урынға ҡуйырға кәрәк. Ул – бәхетле никахтың нигеҙе, – тип татыу тормоштоң серен аса юбилейҙарын билдәләүсе пар.


Килен булған ҡыҙға бирелгән өгөт | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Килен булған ҡыҙға бирелгән өгөт\n« Ҡатын –ҡыҙ менән күрешеү\nМосолман ҡатын-ҡыҙ кейеме »\nКилен булған ҡыҙға бирелгән өгөт\nБыл хикәйә — бик мәшһүр һәм дә бик ғибрәтле дәрес биргән дини хикәйәлер. Аҡыллы йәш әсәләргә һәм килен булып төшәсәк ҡыҙҙарға тәрбиә дәресе алыр өсөн ныҡ кәрәкле, ифрат файҙалы мәғәнәүи әҫәр.\nБыл хикәйә шундай бер ҡыҙға бағышланған ки, атаһы — бөтә кешеләрҙе үҙенең әмерендә тотҡан ҡәүем башлығы, вазифалы етәксе. Әсәһе — бик аҡыллы, тормошто тәрән белгән бер мөьминә. Етәксе ҡатын, мәҙәни ғаиләлә тәрбиә алған ханым, сабыр әсә!\nАна шул әсә ҡыҙына биргән ун өгөт хикәйәһен уҡыясаҡһығыҙ.\nЯҙыу — беҙҙән, уҡып ғибрәт алыу — һеҙҙән, тәьҫир-йоғонтоһо Йәнәбе хаҡтандыр.\nМәшһүр мөхтәрәм зат Харистың ҡыҙы Әсмәгә килен булып китәсәк көнөндә әсәһе Өммәя тарафынан ошо рәүештә өгөт-нәсихәттәр бирелде:\n— Ҡара, балам, һөйөклө ҡыҙым, мине бик яҡшы тыңла. Нәсихәт һәр кешегә тейештер, өгөт һәр кеше өсөн файҙалылыр. Әгәр бер кешенең, әҙәпле үә тәрбиәле булыуы йә иһә бөйөк әҙәм балаһы булғанлыҡтан, һәр ваҡыт һөйөклө үә иғтибарҙа булыуы сәбәпле, өгөт-нәсихәткә ихтыяж булмаһа, һинең дә нәсихәткә ихтыяжың булмаҫ ине.\nЛәкин ғәмәлдә улай түгел. Нәсихәт һәр кешегә тейешлелер. Нәсихәт белмәгәнгә өйрәтер, белгәнгә хәтерләтер.\nҺөйөклө ҡыҙым! Әгәр ҡыҙ, әсә һәм атаһының бай булғанына күрә, егеткә кейәүгә бармаҫ булһа, һин һис бер ваҡыт кейәүгә сығыуға мохтаж булмаҫ инең. Сөнки атаң бик бай, бик шөһрәтле, шәфҡәтле үә дәрәжәле заттан. Һин шулай бер бөйөк әҙәмдең ҡыҙылыр!..\nАллаһ ҡуйған ҡанундарға ярашлы, тормош сәхнәһенә аяҡҡа баҫыу ваҡыты еткән һәр бер ҡатын да — ир, һәр ир ҙә ҡатын менән уртаҡ бер ғаилә ояһы ҡорорға мохтаж итеп яратылған. Был — Аллаһ ҡануны. Был ҡанунды һис бер кеше боҙа алмаҫ. Был Ҡиәмәткә ҡәҙәр шулай буласаҡ.\nЭй, минең йөрәк парәм, бер бөртөк ҡыҙым, күҙ нурым — балам! Хәҙер һиңә әйтәм!.. Һин ул затҡа (иреңә) хеҙмәтсе бул ки, ул һиңә тоғро- ышаныслы булһын. Һин уға ер бул, ул һиңә күк булһын, һин иреңә өй бул, ул һиңә терәк булһын.\nҺөйөклө ҡыҙым! Хәҙер мине яҡшылап тыңла, һиңә бәғзе кәңәштәр бирәсәкмен. Был кәңәштәрҙе күңелеңә һалып, ятлап алып, ваҡыты килгәс тә еренә еткереп башҡарасаҡһың. Был кәңәштәрҙең кәрәклеге ғәйәт мөһим.\nӘйткәндәремде үтәһәң, ирең менән гүзәл бер хәлдә шатлыҡ менән тулы ғүмер кисерерһең, бәхетле үә сәғәҙәтле булырһығыҙ. Беҙ ҙә (һәр ике ғаилә лә: иреңдең ғаиләһе һәм беҙҙең ғаилә) хозур-рәхәт эсендә һеҙҙең менән бәхетле булырбыҙ. Башҡаса булһа (йәғни әйткәндәремде, өгөттәремде тыңламайынса, үҙ көйөңә йөрөһәң), һәр ике ғаилә лә хозурһыҙ булыр. Һин дә Йәһәннәм тормошонда йәшәрһең.\nҠыҙым! Хәҙер инде һиңә ун өгөт-нәсихәт бирәсәкмен, яҡшы тыңла. Быларҙы һис башыңдан сығарма:\n1. Ҡәнәғәт була бел, уҙ хәлеңә шөкөр ит.\nЙәғни ирең өйгә ни алып ҡайтһа ла, ашар ризыҡ булһынмы, кейем булһынмы — уны иң гүзәл бер халәттә йылы итеп ҡабул ит. Иреңә рәхмәт әйтеп, ризалыҡ күрһәт. Бәхетле бер ғүмер кисереүҙең беренсе юлы — үҙ хәлеңә шөкөр итеүҙер. Хәленә шөкөр итмәгән, үҙ ҡаҙаныштарына ҡәнәғәтләнмәгән кеше күңеле хозурлыҡ рәхәтен тоймаҫ.\n2. Иреңә итәғәт ит, ҡушҡандарын эшлә, ҡушмағандарын эшләмә.\nЙәғни ирең менән кәңәш иткәндә һәм һөйләшкәндә, ул һинең уның ҡаршыһында итәғәтле булғаныңды, уның ҡушҡандарын яҡшы бер рәүештә тыңлап еренә еткерәсәгеңде аңлаһын. Шулай итһәң, Аллаһы Тәғәлә һинән разый булыр һәм йортоғоҙ шатлыҡ менән тулыр.\n3. Ирең күрәсәк ерҙәргә ныҡ иғтибар ит.\nЙәғни өйөңдөң эсен, тышын бик таҙа тот. Бысраҡ, ерәнгес нәмәләрҙе иреңдең күҙенә күрһәтеүҙән һаҡлан.\n4. Насар еҫ килгән урындарҙы яҡшы ҡара, таҙарт.\nЙәғни иреңдең танауына һаҫыҡ еҫ килерлек урындарҙы ныҡ таҙарт. Өҫ-башыңды бөхтә тот. Еҫ килеүе мөмкин булған ерҙәргә ҡулың етһен, уларҙы пакландыр. Иреңдең танауына даими хуш еҫтәр килһен. Сөнки һаҫыҡ еҫтәр һине иреңдең иғтибарынан мәхрүм итер, һинән биҙеүенә сәбәп булыр. Шуны ла яҡшы бел ки, таҙартыу һәм пакландырыуҙың иң һәйбәт ысулы кешенең үҙенә иң хуш килгән һыу менән булғанылыр.\n5. Аш-Һыуҙы ваҡытында тәмле итеп әҙерлә.\nЙәғни ашау сәғәтен бер минутҡа ла һуңлатма. Өйрәнгән аш сәғәте ҡасан булһа, шул заманға ризыҡтарыңды әҙерлә. Килеп ингән көйө ашъяулығыңды йәй. Шуны яҡшы бел ки, аслыҡ кешене уттай ҡыҙҙырыр, ярһытыр.\n6. Иреңдең йоҡо ваҡытын, ҡасан уянасаҡын яҡшы бел.\nЙәғни нисә сәғәттә йоҡларға ятырға өйрәнһә, шул сәғәткә ятаһы урынын, мендәр-түшәген әҙерлә. Сөнки йоҡоһоҙ булыу кешене ҡамасаулы итер. Нервылары ҡаҡшаған ҡыҙыу кешелә һөйөү хисе аҡрынлап юҡ булыр.\n7. Иреңдең байлығына һәм әйберҙәренә бик диҡҡәтле бул.\nЙәғни иреңдең малын һәм башҡа нәмәләрен бик яҡшы һаҡла. Сөнки уның малы — һинең малың. Иреңдең байлығын урынлы ҡулланып, исрафҡа юл ҡуйма. Был да һөнәр һәм үә ҡәҙер белеү, тимәктер.\n8. Иреңдең туған-тыумасаларына хөрмәт күрһәт.\nЙәғни иреңдең туғандарына һәм яҡындарына иғтибарлы булыуың — иреңдең күңелен күреү, уларға хөрмәт күрһәтеүең — иреңә хөрмәт күрһәтеү, тимәктер. Был иһә кешеләрҙең ҡиммәтен үә ҡәҙерен белеүҙе аңлатыр.\n9. Иреңдең серҙәрен һис кемгә һөйләмә.\nЙәғни иреңдең бәғзе серҙәрен белһәң дә, һаҡ бул: был ишеткән серҙәрҙе һис кемгә һөйләмә. Әгәр һөйләһәң, уны түбәнһетерһең үә һиңә булған ышанысын юғалтҡан булырһың. Бының арҡаһында ғаилә нигеҙе емерелгән булыр.\n10. Иреңдең дингә уңай һәр әмерен еренә еткереп үтә.\nЙәғни иреңдең дингә ярашлы һиңә әйткән һәр әмерен башҡарыуҙа ялҡауланма. Һис кенә лә ҡаршы килеү кеүек холоҡ-фиғелең булмаһын. Әгәр бындай ғәмәлдәрең булһа, һиңә ҡаршы үс тотоп, һуңынан дошманлыҡ итеүе бар.\nҺиңә асыуы ҡабарһа, үҙенә бик яйһыҙ һәм ғазап булыр, ҡулыңдан һис бер нәмә килмәҫ.\nШуны ла яҡшы бел ки, ирең хәсрәтле булған ваҡыттарҙа һин шатлыҡлы булыуҙан, ул шатлыҡлы булған мәлдә, үҙең кәйефһеҙ күренеүҙән ныҡ һаҡлан. Сөнки уның хәсрәтле уә ауыр ваҡытында һинең ҡыуаныслы күренеүең, уның шатлыҡлы ваҡытында һинең кәйефһеҙ йөрөүең уның хыялдарын уртаҡлашмау кеүек насар уй туйҙырыр. Был иһә кеше күңелен аңламай торған, тәрбиәнән мәхрүм ҡалған бәндәләрҙә генә була торған бер хәлдер. Был һинең кеүек мәҙәни ғаиләлә тәрбиә алған аҡыллы һәм аңлаусан ҡатындарға һис килешмәҫ.\nБалам! Иреңә ни ҡәҙәр ҙур хөрмәт һәм ҡәҙер күрһәтһәң, үҙеңде шул тиклем һөйҙөрөрһөң, ҡушҡандарын ни ҡәҙәр ихлас эшләһәң, һүҙҙәрен тыңлаһаң, шул ук дәрәжәлә һөйөү һәм хөрмәт күрерһең.\nБалам! Тағы ла шуны яҡшы бел: был өгөттәремде еренә еткереп, кәрәгенсә ғәмәл ҡыла белеүең үҙ шәхси теләк үә мәшәҡәттәреңде ташлап, иреңдең теләктәрен еренә еткереү өсөн кәрәклелер. Иреңдең теләктәрен үҙ теләктәреңдән алдараҡ эшләһәң, был өгөттәремде башҡарған булырһың.\nӨгөттәргә Ислам ҡанундары йәһәтенән асыҡлама:\nЭй, ғаилә ҡосағында йәннәт тормошонда йәшәргә теләгән ханымдар һәм килен буласаҡ йәш ҡыҙҙар!\nБыл өгөттәрҙе ҡыҙына күндергән ғәзиз әсә, ошо кәңәштәрҙе ғүмер буйына үрнәк итеп тотҡанда ғына ғаилә ҡосағында Йәннәт тормошо булыуын ҡыҙына аңлатҡан. Ғаилә ҡосағында татлы һүҙ менән ғүмер кисереү үә шул ғаиләлә гүзәл идара итә белеү өсөн, һәр аҡыллы ханымғ йә иһә кейәүгә барасаҡ һәр йәш ҡыҙға был өгөттәр ашар икмәк үә эсәр һыу кеүек кәрәк булыр.\nҮҙ ҡаҙаныш-табыштары менән ҡәнәғәт булып ғүмер кисереү, ипле һүҙ, көләс йөҙ менән йәшәр өсөн һәр ғаиләгә фарыз ғәмәлдер.\nИренә итәғәт итеү — өйөндә ләззәтле бер тормош кисерергә теләгән ҡатын өсөн мәжбүри шарттыр.\nИренең күҙе төшөрлөк холоҡ-фиғеленә иғтибар итеү — ирҙе үҙеңә бағлау, ғаилә ҡосағына тартыуҙыр.\nӘллә күпме сибәр йөҙлө, матур кәүҙәле йәш ҡатындарҙы беләбеҙ, таныйбыҙ, улар бысраҡлыҡтары һәм башбаштаҡлыҡтары арҡаһында ирҙәре тарафынан һөйөлмәгәндәр һәм айырылышҡандар.\nБер көн магазинда тора инем. Шул саҡ бер йәш егет килде. Аҙ һөйләшкәндән һуң, уға шулай тинеләр:\n— Тыңла әле, ҡатының менән айырылышырға тейеш түгел инең. Йәш, һылыу, гүзәл ине. Унан башҡа гүзәлде һис табалмаҫһың, — тинеләр. Йәш егет шулай аңлатты:\n— Ағай, мин айырылыуым менән унан ҡотолдом. Йөҙө гүзәл, үҙе матур, әммә ,ҡатын-ҡыҙ сифаттары юҡ ине. Холҡо насар, бысраҡ булды. Иртән өйҙән сығыр инем, кис өйгә ҡайтыуыма бөтә өй туҙҙырылған хәлдә: мендәр-юрғандар йыйыштырылмаған, эт ояһы кеүек бысраҡ булыр ине. Бәғзе көндәрҙә, төш ваҡыты өйгә ҡайтһам, иртән ҡалған һауыт-һаба йыуылмаған була, ҡатыным шул бысраҡ өҫтәлдә төшкө ризыҡты әҙерләй ине.\nБыл йәш әҙәм тағы ла күп ғазаптарын аңлатты. Әммә шул саҡ «үҙе йығылған — иламаҫ» тигән халыҡ мәҡәле хәтеремә килде һәм был хикәйәләге өсөнсө өгөттө хәтерләнем. Тимәк, аҡыллы әсә үҫтергән ҡыҙға әйләнергә кәрәк булып сыға. Ҡатын алғанда, уның нәҫел-нәсәбен, ата- әсәһен белергә, тикшерергә кәрәк. Хуш китерлек сибәр ҡыҙҙарға әйләнеүҙән тыйылырға тырышырға кәрәк,\n...Үҙенән һаҫыҡ еҫ сығып торған ҡатын, ни ҡәҙәр гүзәл булһа ла, кешене биҙҙерер. Ризыҡ бешергән майлы таба-табаҡтар янында майлы кейем менән ирҙе ҡаршылау — аҡыллы ханымдың эше түгелдер.\nҺөйкөмлө ҡатынға өйләнгән берәүҙе беләм. Һораным: «Һин өйөңә бик бәйле кешеһең, сәбәбе нимәлә?» — тинем. Туғандары һүҙгә ҡушылып әйтте, уның ҡатыны бик эшсән, хужалыҡты оҫта алып бара торған таҙа ханым, тинеләр. Инде өйләнгәндәренә 10— 15 йыл, матур йәшәйҙәр, тинеләр.\nҠатыны кисен ире ҡайтасаҡ сәғәткә бар эшен бөтөрөр, кейенеп- яһанып ирен көтөр. Һәм ире ҡайтҡас, уның ҡаршыһына ултырып хәл-әхүәлен һорашыр, яҡшы мөғәмәлә итер. Хатта өй эштәрен бөтөрә алмаған булһа, ире күрмәгән хәлдә уларҙы тиҙ генә атҡарыр ине.\nАшау ваҡытын, йоҡо ваҡытын яҡшы белеү ҙә татыу тормош өсөн бик әһәмиәтле. Мәҙәни-тәрбиәле ғаилә тормошо — Йәннәт тормошолор. Ҡатындың иренә бәйле булыуы уның ғәҙәтенә ингән.\nИреңдең малын-байлығын һаҡлау — балаларыңдың киләсәген хәстәрләү ул, сөнки ирҙең малы — балаларыңдың малы. Өйҙә ирҙең байлығын һаҡлау кәрәген белмәгән ҡатын киләсәктә йылы ғаилә ҡосағында йәшәүҙең ҡиммәтен белмәҫ. Ирҙең малын һәм байлығын һаҡларға өйрәнеү һәм был юлда тоғро, дөрөҫ ғәмәл итеү һәр ҡатындың бәхетле булыуы өсөн шарттыр.\nИрҙең туғандарына хөрмәт күрһәтеү — аҡыллы ҡатын өсөн иң тура юл. «Гөлөн һөйгән энәһенә төртөлөр», — тигән ата-бабаларыбыҙ. Ирҙең туғандарын һөйөү үә хөрмәт күрһәтеүҙе белмәгән ҡатын хозур рәхәт эсендә йәшәү ҡағиҙәләрен белмәй. Гөл һөйөлөр ҙә, энәләре һөйөлмәҫме? Энәһен һөймәгән гөлдөң хуш еҫенән мәхрүм ҡалыр. Ирҙең ҡәрҙәштәренә хөрмәт күрһәтеүҙе белмәгән хаяһыҙ ҡатын иренең күңелен яулап ала алмаҫ, иренең һөйөүендә иремәҫ. Киреһенсә, иренең нәфрәте артыр, һөйөүе юҡҡа сығыр. Был инде аҡыллы ҡатындың көнитмеш юлы булмаҫ.\nИрҙең серен һис бер кемгә һөйләмәү — уның ышанысын яулау ул.\nИрҙең бәғзе серҙәрен белеп тә, уларҙы һаҡламаған ҡатынды тоғро ҡатын тип әйтеп булмаҫ. Иренең серҙәрен күңел тәрәнлектәрендә һаҡлауҙы белгән аҡыллы ҡатындар ғаилә усағында хозур һәм имен йәшәрҙәр. Ирҙең серен һаҡламаған ғәйбәтсел ҡатындар ирҙең нәфрәтенә ирешерҙәр, күңелен өшөтөрҙәр, ғаиләһенә ышанысын юғалтырҙар. Ышанысһыҙ ғаилә оҙаҡ имен тора алмаҫ. Тимәк, был өгөт тә ҡатын-ҡыҙ өсөн кәрәкле үә мөһимдер.\nИрҙең дингә ярашлы һәр әмерен үтәү Ислам ҡанундарын үтәүгә тиң.\nИр һүҙен тыңламаған ҡатындар Йәһәннәмдә утын буласаҡтар. Ҡатындың ире унан риза булараҡ үлһә, ул ҡатын Йәннәткә инер. Йәннәткә инәсәк ҡатындар — ир һүҙен тотҡан, ирҙең дингә уңай әмерҙәрен еренә еткереп үтәгән ҡатындарҙыр. Иренең йөҙөнә ҡарап, һүҙен тыңламаған ҡатындарҙы Йәһәннәм уты көтә.\nШуның өсөн ҡыҙҙарын кейәүгә бирергә ваҡыты еткән һәр әсә, ошо мөһим ғаилә өсөн файҙалы булған өгөттәрҙе ҡыҙына күндереүе менән үҙенең аҡыллы әсә булғанлығын дәлилләр. Ата-бабаларыбыҙ: «Әсәһенә ҡарап, ҡыҙын ал», — тигәндәр.\nҺәр әсә ҡыҙына яҡшы үрнәк булырға тейеш. Ҡыҙҙарға бик иғтибарлы булырға һәм уларҙың тәрбиәһе (уҡытыу) менән һис арымай- талмай даими шөғөлләнергә кәрәктер.\nЭй, Аллаһҡа һыйынған әсәләребеҙ һәм дә ҡыҙҙарыбыҙ! Ҡулығыҙҙағы был китапта һеҙгә тормошта юл яҡтылығы бирәсәк бик күп донъяуи үә дини мәғлүмәттәр барҙыр. Ниәтебеҙ — һеҙгә файҙа килтерһендәр. Ислам ғаиләһенең иң бөйөк бер терәге булған әсәләр һәм әсәлек ниәтендә булған йәш ханымдар бәхетле ғаилә ҡосағында йәшәһәләр, һәм бында беҙҙең дә кескенә өлөшөбөҙ булһа, үҙебеҙҙе бик сәғәҙәтле һанар инек. Ҡәрҙәштәрем, был өгөттәрҙе үҙегеҙ уҡып аңлағанса һәм ҡәнәғәтләнгәнсә, дуҫтарығыҙға, арҡаҙаштарығыҙға ла тәҡдим итегеҙ. Улар ҙа уҡыһын. Был да һеҙҙең өсөн сауаптыр.\nБашҡортса дини календарь. 2013 йыл\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 30.06.2017 в 00:01, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.\nСАЙТТЫҢ ЙӨКМӘТКЕҺЕ - 20 474 views\nДоғалар - 17 651 views\nЙәсин - 17 323 views\nҺынамыштар, ышаныуҙар - 9 255 views\nТәрбиәле бала - 4 110 views


11 Апрель , 09:13\nАҙна нисектер сәйер килер. Өмөтһөҙ тип һаналған эштәр алға китер, ә етди проекттар, киреһенсә, һөҙөмтә бирмәҫ. Был көндәрҙә бер кемде лә тәнҡитләмәгеҙ. Шәмбе икенсе яртығыҙ менән һүҙгә килешеүегеҙ ихтимал.\nТәү урынға финанс мәсьәләләре сығыр. Был аҙнала күберәк аҡса эшләү мөмкинлеге тыуыр. Үтәй алмаҫтай вәғәҙәләр бирмәгеҙ. Сәләмәтлегегеҙгә ҡарата айырыуса иғтибарлы булығыҙ. Күберәк йоҡлағыҙ, ял итегеҙ.\nЭштәге хәлдәрҙе сит кешеләргә һөйләмәгеҙ. Был хеҙмәттәштәрегеҙ менән араларҙың боҙолоуына килтереүе ихтимал. Матурлыҡ салонына барығыҙ, прическағыҙҙы үҙгәртегеҙ. Балаларығыҙҙың тәртибе хафаланыу тыуҙырыр.\nЯңы өлкәлә белем алыуға ынтылырһығыҙ. Яҡындарығыҙ ҡасандыр биргән вәғәҙәгеҙҙе үтәүегеҙҙе талап итер. Ғаиләләге мөнәсәбәттәр киҫкенләшер. Һатып алған әйберегеҙ уңышлы булыр. Алыҫ юлға\nЭштә аҡсаға бәйлеаңлашылмаусанлыҡтар килеп тыуыр. Кәрәкмәгән ергә ҡыҫылмаһағыҙ, барыһы ла яҡшы тамамланыр. Дуҫтарығыҙ менән мөнәсәбәттәр көйләнер. Аҙна аҙағында туғандарығыҙ менән бәхәскә инмәгеҙ.\nДөйөм алғанда осор һәйбәт килер.Аҙна башында яҡшы хәбәр ишетеп ҡыуанырһығыҙ. Көтөлмәгән сығымдар тыуыр. Туҡланыуға иғтибар бирегеҙ, майлы, тоҙло ризыҡтарҙан баш тартығыҙ. Иң уңышлы көнөгөҙ - йома.\nЮридик бәхәстәрҙе еңел көйләйалырһығыҙ. Тантаналы саралар күп булыр. Һөйгәнегеҙ менән сәйәхәтегеҙ яҡшы уҙыр. Һаулығығыҙға ҡул һелтәп ҡарамағыҙ. Йәрәхәттәр алыуығыҙ, йоғошло ауырыуҙар эләктереүегеҙ ихтимал.\nКемдер эштәге еңеүе, кемдер бизнестағы уңышы менән ғорурланыр. Аҡса мәсьәләһе борсомаҫ. Тик үҙегеҙҙә хәлһеҙлек, арыусанлыҡ тойоу кәйефегеҙҙе төшөрөр. Әҙерәк эшләп, күберәк ял итергә тырышығыҙ.\nАҙ таныш булған кешеләрҙең шелтә-тәнҡиттәрен тыңламағыҙ. Улар һеҙҙән көнләшә генә. Яҡын дуҫтарығыҙ ниндәйҙер сюрприз эшләп шатландырыр. Һөйәгенегеҙ хис-тойғоларын йәшермәҫ,тәҡдим дә яһауы бар.\nЭске һиҙемләүегеҙ күп кенәпроблемаларҙы уңышлы хәл итергә ярҙам итер. Фатирығыҙҙа мебель алыштырырһығыҙ. Диетаға ултырыу сәләмәтлегегеҙгә ыңғай йоғонто яһар. Шәхси тормошоғоҙҙа үҙгәрештәр юҡ.\nХеҙмәт бурыстарын баш күтәрмәйенсә башҡарырға тура килер. Яңы романтик осрашыуҙар көтөлә. Балаларығыҙҙы уңыштары өсөн маҡтағыҙ. Кешеләргә изгелек эшләгеҙ - үҙегеҙгә әйләнеп ҡайтыр. Ял көндәрендә сәйәхәткә юлланығыҙ.\nТирә-йүндәгеләрҙең, айырыуса яҡындарығыҙҙың кәңәшенә ҡолаҡ һалырға кәрәк. Был осорҙа еңел алданыуығыҙ мөмкин. Кәрәкмәгән әйбер һатып алыуға аҡсағыҙҙы сарыф итмәгеҙ. Аҙна уртаһында башығыҙ ауыртып алыр.


Радий Хәбиров: «Интернетта төп маҡсаттар булдырыусы — дәүләт» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n15:17, 14 июня 2019 Йәмғиәт\nФото: Айбулат Аҡбутин\nӨФӨ, 2019 йыл, 14 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Рушана Ибраева/.\nӨфөлә «Digital Ҡоролтайҙа» конференцияһында цифрлы революция тураһында фекер алышыу бара. Башҡортостандың баш ҡалаһына цифрлы медиа лидерҙары һәм илдә мәғлүмәт исемлеген билдәләгән кешеләр килде.\nРеспублика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы ла аудитория алдында сығыш яһаны һәм көндәлек тормошта интернеттың роле хаҡында фекере менән уртаҡлашты. Радий Хәбиров әйтеүенсә, ул социаль селтәрҙәргә бик күп файҙалы ҡоралдарҙың береһе тип ҡарай. Мәҫәлән, властар Өфөлә йәшәүселәрҙең ял көндәре алдынан аэропорт юлының ябылыуына, шул сәбәпле ҙур тығын барлыҡҡа килеүенә ризаһыҙлыҡ белдереүен ишетте һәм ремонт эштәре графигына төҙәтмәләр индерелде.\n«Дәүләттең социаль селтәрҙәр һәм уларҙа маҡсаттар булдырыусылар йөҙөндә партнёры барлыҡҡа килде, — тине Радий Хәбиров. — Унда ғәмәлдәребеҙҙең дөрөҫлөгө һәм дөрөҫ булмауы сағыла».\nРеспублика етәксеһе иҫәпләүенсә, хәҙер маҡсаттар, фекерҙәр интернетта барлыҡҡа килә, ә гәзиттәр үҙ позицияларын юғалта.\nШул уҡ ваҡытта дәүләт интернетта төп маҡсаттар булдырыусы булып ҡала, тип ышана Радий Хәбиров һәм бында кимәл буйынса тиң уйынсы юҡ. MediaMetrics компанияһына нигеҙ һалыусы Герман Клименко ла уны хупланы, уның әйтеүенсә, интернетта профессионалдар осоро башлана. Бынан тыш, һәләтле блогерҙар йыш ҡына дәүләт менән хеҙмәттәшлек итә башлай, сөнки иң ҙур мөмкинлектәр – тап дәүләт структураларында, шул иҫәптән финанс яҡтан да. Дәүләттең бурысы – бер нимәгә ҡарамаҫтан, үҙ функцияһын үтәү.\nРадий Хәбиров интернетта үҙ фекерен белдереүселәрҙе лә хупланы.\nБөтә Рәсәй йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү үҙәгенең генераль директоры Валерий Федоров мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәй халҡының 18% бөтөнләй интернет ҡулланмай, 62% көн һайын селтәрҙән файҙалана. Иң әүҙем ҡулланыусылар 24 йәшкә тиклемгеләр — 84%, 30-45 йәшлектәр — 35%.\nТеги: «Digital Ҡоролтайҙа»


“Кешеләрҙе яҡларға тейешбеҙ” » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Сәйәсәт » “Кешеләрҙе яҡларға тейешбеҙ”\nРәсәй Федерацияһының Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров “Башинформ” агентлығында үткән матбуғат конференцияһында шулай тине.\nЗариф Закир улы, яҙғы сессияла закондар сығарыу эшмәкәрлегенә йомғаҡ яһап, үҙе шәхсән биш закон проекты эшләүҙә, тағы 23-өндә авторҙаш булыуын, 53-өнә төҙәтмәләр индереүҙә ҡатнашыуын билдәләне.\nДепутат әйтеүенсә, һәр закон кешенең йәшәү рәүешен яҡшыртырға тейеш. Был йәһәттән үткән осорҙа шаҡтай ыңғай күренештәр бар. Мәҫәлән, бөгөн күп функциялы үҙәктәр халыҡҡа уңайлы хеҙмәт күрһәтә. Әммә бығаса райондарҙа уларҙа дәүләт пошлинаһын түләү өсөн махсус урындар булманы. Ошо сәбәпле ауылдан килеүселәрҙең күп ваҡыты сарыф ителде.\nКәмселекте бөтөрөү маҡсатында, үҙәктәрҙең үҙендә үк түләүҙе башҡарыу өсөн махсус закон ҡабул ителгән. Ә ул нисек тормошҡа ашырыла һуң? Зариф Закир улы МФЦ-лар буйынса тикшереү үткәреп, республикала был эш тейешле кимәлдә башҡарылмауын асыҡлаған. Әлеге ваҡытта саралар күрелә.\nДепутат тормошобоҙҙа йыш осраған күңелһеҙ күренештәрҙе закон тарафынан көйләү йәһәтенән комитеттың һөҙөмтәле эшмәкәрлеге хаҡында бәйән итте. Мәҫәлән, белем биреү өлкәһендә ҡыуаныслы һөҙөмтәләргә өлгәшелгән. Мәғлүм булыуынса, XI класты тамамлағандарға Берҙәм дәүләт имтиханы ойошторған өсөн уҡытыусыларға өҫтәмә аҡса түләнһә лә, туғыҙынсынан һуң дөйөм дәүләт имтиханы алыусыларға бындай саралар ҡаралмағайны. Зариф Закир улы комитеттың ошо мәсьәләне күтәреп, уңышлы ҡабул ителеүе хаҡында белдерҙе. Яңы закон 2019 йылдың 1 ғинуарынан үҙ көсөнә инә. Шулай уҡ туған телдәрҙе яҡлау, был юҫыҡтағы законды камиллаштырыу буйынса ла шаҡтай мөһим эштәр башҡарылған.\nДепутат бөгөнгө матбуғат саралары хаҡында ла үҙ фекерен еткерҙе. “Райондарҙа күп йөрөгәс, халыҡ менән аралашҡас, белеп, күреп торам: интернет заманы булһа ла, өлкән быуын башлыса гәзит-журнал уҡый. Шуға үҙем мохтаждарға ваҡытлы матбуғат сараларына подписка бүләк итәм. Бүтәндәр ҙә ошондай алым менән, беренсенән, халыҡты ҡыуандырһа, икенсенән, баҫмаларҙың тиражын арттырыуға ҙур өлөш индерер ине”, – тине ул.\nЮл ҡағиҙәләре боҙған өсөн штраф быға тиклем дөйөм ҡаҙнаға китһә, киләһе йылдан улай булмаясаҡ. Депутаттарҙың тырышлығы менән хәҙер был аҡса бары урындағы юлдарҙы төҙөкләндереүгә йүнәлтеләсәк.\nКонференцияла ҡатнашыусылар Зариф Закир улының социаль селтәрҙәр менән дуҫлығы хаҡында ла ҡыҙыҡһынды.\n– Башлыса “Бәйләнештәр” сайтында, “Фейсбук”та ултырам, – тине ул. – Тәүҙә ярҙамсым бар ине, әммә был алым оҡшаманы. Хәҙер тулыһынса үҙем күҙәтәм.


Хеҙмәт баҙары балалар өсөн нимә тәҡдим итә? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n18 июня 2019 — 19:05 ГТРК «Башкортостан»\nЙәй берәүҙәр өсөн көтөп алынған ял мәле булһа, икенселәргә − аҡса эшләү осоро. Бигерәк тә, мәктәптән бушаған уҡыусылар каникул мәлдәрендә эшләп ҡалырға тырыша. Хеҙмәт баҙары балалар өсөн нимә тәҡдим итә? Ҙур иғтибар һәм етди йөҙ менән балалар ғүмерҙәрендә тәүге тапҡыр хеҙмәт килешеүе төҙөй. Уларҙың хатта хеҙмәт кенәгәһе лә бар. Уҡыусылар ошо рәүешле каникул мәлдәрендә мәктәптәрендә тупланған ремонт бригадаларына яҙыла. Ҡыҙҙар тәүге тапҡыр эшкә урынлашһа, егеттәрҙең ремонт бригадаларында эшләү тәжрибәһе бар. Ремонт бригадаларында 14 йәше тулған уҡыусылар үҙ теләктәре, әммә ата-әсә ризалығы менән инә ала. Уларҙың төп эше – мәктәп биләмәһен матурлау. Ҡыҙҙар күберәк китапханасыға ярҙамлаша: яңы килгән китаптарға мисәт һуға, кәрәкле яҙыуҙарҙы индерә, китап кәштәләрен тәртипкә килтерә һәм саңдан таҙарта. Ә егеттәр, башлыса, мәктәп участкаһында эшләй: түтәлдәр ҡаҙа, сүп утай, һыу һибә. Эш ваҡыты көнөнә ни бары бер сәғәт. Уҡыусыларға хеҙмәт хаҡы эшенә ҡарап түләнә. Уның күләме 8 көнгә яҡынса бер мең тирәһе. Һәр бригадаға бер уҡытыусы беркетелгән. Тап улар балаларҙың нимә һәм нисә сәғәт эшләгәнен табелгә теркәп бара. Был балалар ҙа каникулдарын файҙалы үткәрергә ниәтләнгән. “Экологично” тип аталған проект сиктәрендә егет-ҡыҙҙар кешеләргә сүп-сарҙы сорттарға бүлеү тәртибен өйрәтәсәк. Шулай итеп, улар үҙҙәренең белемен дә арттыра, тәбиғәткә файҙа килтерә һәм аҡса ла эшләй. Өфөнөң мәшғүллек үҙәгендә лә эш эҙләп килгән йәштәрҙе осратырға мөмкин. Интернетта эш тәҡдим итеүселәр күп, әммә үҙәктә генә ышаныслы вакансиялар табырға мөмкин, ти егеттәр. Әммә ойошмалар уҡыусыларҙы эшкә алып бармай тиерлек, сөнки ҡанун яғынан сикләүҙәр күп. Шулай ҙа балаларға хеҙмәт тәрбиәһе биреү теләге булған етәкселәр ҙә юҡ түгел.


"Оло" театрҙың капитаны » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » "Оло" театрҙың капитаны\n"Оло" театрҙың капитаны\nйәки Етәксе кеше ял итәме?\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Илмар Рәзин улы ӘЛМӨХӘМӘТОВ – күп яҡлы талант эйәһе. Актер, тележурналист, драматург, режиссер, “Ҡолонсаҡ” һәм “Ниточка” театр фестивалдәрен ойоштороусы, Юғары театр мәктәбе уҡытыусыһы. Һәм тағы ла тынғыһыҙ, идеялы етәксе: башта – Ҡурсаҡ театры, ике йыл инде Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры директоры “йөгөн” тарта. Уның менән ике ай дауамында осрашып аралашыу мөмкинлеге булманы, сөнки үҙен популярлаштырырға яратмаған баҫалҡы етәксе тығыҙ эш графигына үҙгәрештәр индерергә теләмәне. Барлыҡ “ҡорал”ды эшкә егеп, әңгәмәгә ризалыҡ алғас, аралашыу өс сәғәт дауам итте. Илмар Рәзин улының кабинет ишеген кисектергеһеҙ проблемалар менән әленән-әле театр хеҙмәткәрҙәре шаҡыны, телефоны ла бер туҡтауһыҙ “тауышланды”. Мин хатта был арала Париж менән һөйләшеүгә лә шаһит булдым.\n– Ошо тынғыһыҙ вазифаны үҙ иңегеҙгә алыуығыҙға ике йылдан ашыу ваҡыт үтте. Бер ҡараһаң, әле генә кеүек, шул уҡ ваҡытта байтаҡ эш башҡарылды. Театрҙағы тәүге ауырлыҡ нимә булды?\n– Тәүгеһе лә, хәҙергеһе лә бер – ваҡыт етмәү. Ҡайһы саҡта тәүлектең 24 сәғәт кенә булыуы эшкә ҡамасаулай. Тынғыһыҙ, талапсан кешемен, иртәнсәк ҡушылған эштең барышы менән кис үк ҡыҙыҡһына башлайым. Ә бит күп идеяны тормошҡа ашырыу өсөн уйларға, илһамланырға кәрәк. Быға аҙналар, айҙар талап ителә. Мөмкинлегем булһа, йылына ун спектакль сығарыр инем. Фестивалдәрҙе лә йышыраҡ ойошторорға булыр ине. Тик ижади мөмкинлектәр һәм ресурстар сикле.\nБашҡарылған эштәргә килгәндә, улар тик минең генә ҡаҙаныш түгел. Аллаға шөкөр, эргәмдә мине аңлаған, башланғыстарҙы күтәреп ала белгән талантлы хеҙмәттәштәрем бар. Беҙҙең эш һөҙөмтәһе сәхнәлә күренә. Ниндәй тетрәнеүҙәр, ҡаршылыҡтар, бәхәстәр, ауырлыҡтар аша үткәнде үҙебеҙ генә беләбеҙ. Әммә шаршау асылып, тамаша башланыу менән уларҙың барыһы ла онотола, юҡҡа сыға. Шуға күрә бер ваҡытта ла ауырлыҡтар тураһында уйланмайым. Алға маҡсат ҡуйырға ла, уға ынтылырға кәрәк. Әһәмиәтле, кәрәкле эш башҡарыуымды аңлау көс-дәрт бирә.\n– Драма актеры, Ҡурсаҡ театры директоры булған кешегә үҙенсәлекле сәнғәт төрө – опера һәм балет донъяһын аңлау, үҙ итеү ауыр булдымы?\n– Әлбиттә. Театр сәнғәте, Ҡурсаҡ театры менән бала саҡтан уҡ таныш булһам, беренсе тапҡыр балет ҡарағанда миңә 21 йәш ине. “Сильфида” ине ул. Шул уҡ йылда, 1991 йылда, опера тыңланым. Аңламаным, спектаклдең тамамланғанын көтөп ала алмай йонсоном. Драма театрын ярата инем, һаман да яратам. Ижадсы булараҡ эшләй-эшләй генә классик сәнғәтте аңлай, ярата башланым.\nӨс ижади төркөм, ҙур цехтар, оркестр – был театрҙың үҙенсәлеген, эшләү алымдарын өйрәнергә ваҡыт талап ителә. Мәҫәлән, күҙаллаған берәй идеяны балет бейеүселәре эшләй ала, әммә уны музыкаль яҡтан биҙәргә оркестрҙың мөмкинлеге юҡ. Аңламаған нәмәләр күп ине, эшләй-эшләй, мең һорауға яуап эҙләй-эҙләй, өйрәнелде. Тиҙ арала (көлә).\n– Үткән ижад миҙгелендә Заһир Исмәғилевтың “Сыңрау торна” балеты менән “Салауат Юлаев” операһының премьералары үтте. Киләһе йылдарҙа шундай милли сәнғәт өлгөләре сәхнәгә сығасаҡмы?\n– Әлеге ваҡытта баш балетмейстер Леонора Сафа ҡыҙы Ҡыуатова менән яңы балет тураһында һөйләшеү алып барабыҙ. Уҡыйбыҙ, өйрәнәбеҙ, уйлайбыҙ. Ниндәй генә классик әҫәрҙе алма, уны заманса ҡуйыу бәләкәй генә революцияға тиңләшә. Ә милли репертуар менән эшләү икеләтә ауыр. Һәр хәлдә, беҙ, милли республика булараҡ, үҙебеҙҙең композиторҙар менән эшләргә, әҫәрҙәрен сәхнәләштерергә тейешбеҙ. Ғәҙәттә, идеялар күп була, әммә уларҙы атҡарыусыһы ғына һирәк осрай. Беҙҙең дә идеялар бар, тормошҡа ашырыу өсөн көс түгәбеҙ.\n– Тәүге профессияғыҙ буйынса медицина хеҙмәткәре, артабан Өфө дәүләт сәнғәт институтының актерҙар бүлеген тамамлағанһығыҙ. Һеҙҙе курсташтарығыҙ, талантлы, киләсәкле актер булыр ине, тип иҫләй. Ни өсөн хеҙмәт юлығыҙ икенсе йүнәлеш алды?\n– Салауат медицина училищеһына туғандарымдың өгөтләүе буйынса барһам, Өфө дәүләт сәнғәт институтына үҙ теләгем менән килдем. Тик һәр ваҡыт режиссерҙар өсөн уңайһыҙ актер булдым. Улар менән үҙ фекеремде яҡлап бәхәсләштем, күп һорау бирә инем, риза булмаған осраҡта ҡәтғи булдым. Шуға күрә, актер булараҡ талантым булһа ла, карьерам килеп сыҡмаҫ ине. Быны студент ваҡытта уҡ аңланым. Һис кенә лә үкенмәйем, күңелемдә, Гамлет ролен уйнаманым, тигән әрнеү юҡ. Ә бына режиссер булараҡ сәхнәләштерергә теләгән әҫәрҙәр байтаҡ, драматург булараҡ та яҙырға идеялар бар. Бөгөнгө биләгән вазифа был хыялдарға ҡамасаулай, әлбиттә. Һәр нәмәнең үҙ ваҡыты булған кеүек, уларға ла сират етер.\n– Һеҙ талапсан етәксеме? Ниндәйҙер ҡарарҙар ҡабул иткән саҡта кеше фекеренә ҡолаҡ һалаһығыҙмы?\n– Хәл-торошҡа ҡарап. Элек, тәжрибәһеҙ саҡта, ҡыҙыу холоҡло инем. Хәҙер йәшәй-йәшәй кешеләрҙең фекерен һанларға, тыңларға өйрәндем. Етмәһә, беҙҙең эштә башҡа белгестәрҙең дә дәлилдәрен иҫәпкә алыу мотлаҡ. Мәҫәлән, өс ҡатлы йорт декорацияһын ҡабул итергә кәрәк. Мин тәүҙә инженер, цех етәксеһе менән кәңәшләшергә тейешмен. Ул артисты күтәрәме, сәхнәгә ныҡлы беркетеп буламы һәм башҡа һорауҙарға яуапты улар бирә. Икенсе миҫал: төп партияны башҡарған балеринаның тубығы ауырта. Гастролдәр графигын төҙөр алдынан икенсе кешене әҙерләргә кәрәк. Партнер менән тап киләме, физик мөмкинлеге бармы? Бер үҙем хәл итә алмайым. Ҙур театрҙың проблемалары ла ҙур булғанын бында эш башлағас ныҡлы аңланым.\n– Талантлы опера һәм балет артистарына ихтыяж ҙур, элегерәк бик күп артист башҡа театрҙарға, хатта сит илдәргә эшкә китте. Һеҙ эш башлағас, китеүселәр бармы?\n– Булды, әммә улар үкенес белдерә. Беренсенән, беҙҙә улар уйнарлыҡ яңынан-яңы спектаклдәр ҡуйыла. Икенсенән, эш хаҡы күтәрелде. Кире ҡайтыусылар бар. Конкуренция булыуы – ижади коллектив өсөн һәйбәт күренеш. Мин үҙем дә башҡаларҙың эш алымдарын өйрәнәм, һәйбәт яғын үҙебеҙгә алырға тырышам. Үҙ ҡаҙаныңда ғына ҡайнап, дан көтөп ултырып булмай бит. Әйткәндәй, беҙҙә талантлы йырсы-бейеүселәр генә түгел, үҙ эшенең оҫтаһы булған тегенселәр, рәссамдар ҙа бар, ундайҙарға ла һорау ҙур.\n– Был театрҙа спектакль сығарыу ниндәй суммаға барып баҫа?\n– Төрлөсә. Мәҫәлән, хор ҡатнаша икән, тимәк, 60 костюм тектерергә кәрәк. Улар беренсе актта – ауыл халҡын, икенсеһендә юлбаҫарҙарҙы уйнаһа, сығым икеләтә арта. Бынан тыш, төп партияларҙы башҡарған солистар бар, декорация, яҡтыртыу һәм башҡалар. Барлыҡ сығым сәхнәлә күренә. Шуға күрә дәүләт ярҙамы булмаһа, йәшәй алмайбыҙ. Мөһабәт бинаны ҡарау, транспорт сығымы ла байтаҡ.\n– Һеҙҙең ҡул аҫтында нисә кеше эшләй?\n– 600-ҙән ашыу. Уларҙың береһе генә булмаһын, механизмдың эш ритмы боҙола. Оркестрҙа – 60, балетта 60 кеше икән, уларҙың барыһы ла һау-сәләмәт булырға тейеш. Духовикта (тынлы музыка ҡоралында уйнаусы музыкант) герпес икән, ул матур итеп уйнай алмай. Ә был диагнозға “больничный” бирелмәй. Йырсы 2 – 3 сәғәт буйы тауыш менән эшләй, Аллам һаҡлаһын, тымау тейһә йәки тамағы шешһә! Балет артистары һәр көн ауыртыныу, һыҙланыу аша сәхнәгә сыға. Бынан тыш, үҙеңде һәр ваҡыт формала тоторға кәрәк. Беҙҙә батыр, ныҡышмал һәм көслө рухлы кешеләр генә эшләй ала.\nМонтировщиктар өс смена эшләй. Ут дөрөҫ ҡуйылмаһа, тамашасылар ниндәйҙер элементтарҙы күрә алмай ҡаласаҡ. Асыулы гример солистың сәсен тараған ваҡытта йолҡҡолап бөтәсәк. Бейегәндә костюмдың төймәһе өҙөлһә, ни булырын күҙ алдына килтерәһегеҙме? Күренмәгән фронт һуғышсылары, тип атайым ул һөнәр эйәләрен. Театр гардеробтан башлана, тигән әйтем шунан килеп сыҡҡан да инде. Тамашасыға беҙҙең проблемалар кәрәкмәй, ул ял итергә, юғары сәнғәт өлгөһөн ҡарарға килгән.\n– Кадрҙар буйынса проблемалар бармы?\n– Һәйбәт музыканттар һәр ваҡыт дефицит, ундайҙар күп булмай. Оркестр ҙур, күптәре оло йәштә. Ҡыллы музыканттар составы берәү генә. Ә ике состав уйнаһа, композиция байыраҡ, матурыраҡ булыр ине. Ләкин мөмкинлектәр сикле. Эш хаҡы ҙур, әммә килергә теләүселәр аҙ. Музыканттарҙы ла аңлайым: кемдең “яма”ға ултырғыһы килһен? Институтты тамамлаған талант сәхнәлә уйнарға теләй.\n– Драма театры режиссеры һеҙҙә спектакль ҡуя аламы?\n– Таланты булһа, опера сәнғәтенең үҙенсәлектәрен белһә, ҡуя ала, әлбиттә. Ә шәхсән үҙем батырсылыҡ итмәҫ инем. Етәкселек итә алам, ойоштора беләм, проблемаларҙы ла хәл итергә була. Ә бына “аһ” итерлек опера сығара алырыма икеләнәм.\n– Эш сәғәте бөтөү менән тыныс ҡына ҡайтып киткән осраҡ һуңғы тапҡыр ҡасан булды?\n– Хәтерләмәйем. Ике йыл аралыҡта, бәлки, ике тапҡыр булғандыр. Хатта ял көндәремдә лә, йоҡо туйҙырып алам да, төштән һуң эшкә киләм. Алдан әйтеп үткәнемсә, ваҡыт еткерә алмайым. Былтыр отпуск ваҡытында ике аҙна диңгеҙ буйында ял итеп, Өфөгә иртәнге сәғәт 11-ҙә ҡайтып төштөм, 2-гә эшкә саҡырҙылар. Кис етеүгә ял иткән кеүек түгел инем инде. Йөкләмәләр күп, һәр ваҡыт театр тураһындағы борсолоуҙар менән йәшәйем. Был зарланыу түгел. Сөнки вазифа тапшырылғанда бер кем дә, еңел буласаҡ, тигән вәғәҙә бирмәне. Ауырлыҡтарға үҙем дә әҙер инем.\n– Проблемалар, ғәҙәттә, кәйефте төшөрә...\n– Минең кәйефем эштә сағылмай. Әгәр тауыш күтәрелеп, эмоциялар тышҡа сыға икән, тимәк, хеҙмәткәр үҙенең ялҡаулығы менән сәбәп биргән. Ҡулымдан килгән тиклем тыныс ҡалырға тырышам. Кемгәлер асыуланып, һаулығымды бөтөргөм килмәй. Артист талантлы икән, ялҡаулыҡтан башҡа күп нәмәне ғәфү итә алам, башҡа алама ғәҙәттәренән арындырыу юлдарын эҙләйем.\nЕтәксе эше – рәхмәтһеҙ хеҙмәт. Өләсәйем һәр ваҡыт: “Изгелек эшлә лә онот. Рәхмәт көтмә”, – тип әйтә ине. уның хаҡлы булыуын хәҙер генә аңлайым. Күп осраҡта тик насар яҡты ғына иҫкә төшөрәләр.\n– Диндә булыу, ислам ҡанундары буйынса йәшәү биләгән вазифаға ҡамасауламаймы? Белеүемсә, һеҙ ике тапҡыр хажға барғанһығыҙ...\n– 2009 һәм 2010 йылда хаж ҡылдым, Аллаһы Тәғәлә сауаптарын насип итһен. Иманға килеү мөмкинлеге һәр кемгә бирелә, аңлай белергә кәрәк. Ниндәйҙер мәлдә донъяға икенсе ҡараш менән ҡарайһың. Исламды ҡабул итеү, намаҙға баҫыу – етди аҙым, дисциплина, оло хеҙмәт. Эшемә ҡамасауламай, киреһенсә, ярҙам итә. Ниндәй генә хәл булмаһын, яңғыҙ түгеллегемде беләм. Аллаһы Тәғәлә һәр ваҡыт минең менән.\n– Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт, Илмар Рәзин улы. Еңел булмаған эшегеҙҙә уңыштар насип булһын!\n– Үҙегеҙгә рәхмәт! Тамашасыларҙы үҙебеҙҙең спектаклдәрҙә көтөп ҡалабыҙ!\nСығыу ваҡыты 24-03-2018, 07:00 | Ҡаранылар: 187\nПарижда тыуған “йондоҙло” ғаилә


12 Сентября 2020, 22:20\nИюль баштары. Иртәнге һалҡында ыратырға тырышып, Сусаҡтауҙа берәү ең һыҙғанып бесән саба. Кем икән ул? Бәй, Уйылдан ҡарттың мулла улы Мөжәүир ҙәһә. Собханаллаһ, ҡайһылай күркәм егет булып киткән. Ул буй-һын, ул төҫ-баш, ул көс-ҡеүәт, һелтәгән һайын ҡалын бакуйҙы ҡайыра ла һала. Көн үҙәге етеп, ҡояш тәҡәтһеҙ ҡыҙҙыра башлағансы шулай баш ҡалҡытмай эшләне ул. Тағы бер ҡайырымдың осона сыҡты ла, салғыһын ҡуйып, ҡайынлыҡҡа атланы. Ундағы ҡыуыш эсендә томра үткәнсе ял итеп алмаҡ булды. Тамаҡ ялғап, айран эсеп алғас, егет шулай ҙа ҡыуыш эсендә оҙаҡ сыҙап ултыра алманы. Урғаҙа буйына төшөп, үгәй инә үләнен йыймаҡсы, туйғансы еләк ашап килмәксе булды.Быйыл еләк уңған. Суҡ-суҡ тәлгәштәре сапҡан һайын ҡайырым араһында түшәлеп ятып ҡала. Ни саҡлы күҙе ҡыҙһа ла, Мөжәүир уларҙы өҙөп ҡапмай. Күңеленән «эш ҡалдырғыстар» тип асыуһыҙ ғына шелтәләп ала ла, ҡолас ташлап сабыуын белә. Аллаһ бирһә, был бесән ике-өс көндән кибеп тә сығыр, унан күбәләй башларҙар. Байманлыҡҡа рәхәтләнеп, сәскә еҫе һеңгән һауаны күкрәк тултырып һулай-һулай, егет еләклеккә табан атланы.Сеү! Туҡта! Кем ул унда? Хур ҡыҙындай бер сибәркәй сүгәләп еләк йыйып йөрөй. Егет баҫҡан ерендә ҡатты ла ҡалды. Ниндәй ҡыҙ икән ул? Ҡайҙан? Ниңә быға саҡлы уны бер ҙә осратмаған? Ҡыҙҙан ҡараштарын айырып ала алмаған егет, ҡыбырларға ла ҡурҡып, һаман тора бирҙе, һоҡланһын өсөн Хоҙай яралтҡан затмы был, юғиһә? Яңы тыуған айҙай ҡыйылып киткән нескә ҡара ҡашы, ап-аҡ нәфис йөҙө, бешкән еләктәй бүлтәйеберәк торған ирендәре шундай һутлы, шундай килешле. Ҡыҙ үҙен күҙәтеүсе барын һиҙмәй ҙә, һаман еләк йыйыуын белә. Алдына төшөп ҡамасаулаған толомдарын нәзәкәтле хәрәкәт менән арҡаһына һалғанда сәс сулпылары серле сылтырай.\n("Мөжәүир хәҙрәт" китабынан)\nҠайһы ауыл ҡыҙы икән? Исеме нисек? Ғәленекеме, Йәнйегетме, әллә Фәйзулланыҡымы? Моғайын, Фәйзулла ҡыҙылыр. Сибәр ҡыҙҙар бары ошо ауылдан, ти бит өйләнергә мөҙҙәте еткән егеттәр. Эшкә лә уңған, холоҡҡа ла ирәбе тип, ошо ауыл ҡыҙҙарын күҙләйҙәр. Осҡонланып киткән күҙҙәрен һаман ала алмай торғанда, ниҙер һиҙенгәндәй, ҡыҙ тороп баҫты. Һай, буйғынаһының зифалығы! Әйтерһең, йәш ҡайынҡай. Мөжәүирҙең ғүмерендә тәүге тапҡыр ҡатын-ҡыҙ затына шулай йотлоғоп бағыуы... Еңгәйҙәре димләп ҡараған ҡыҙҙарҙың береһен дә күңеле хушһынманы. Ә был ҡыҙ! Тиңһенерме ул Мөжәүирҙе? Шундай матур. Әллә ер ҡыҙы түгелме? Әллә берәй... сихри затмы, юғиһә? Ен ҡыҙҙарын да күргәне бар уның. Тик уларҙың сибәрлеге күңелдә ытырғаныу хисе уята: еҙҙәй ерән сәстәрен ялбырлатып, сәгер күҙҙәрен бәзерәйтеп, әрһеҙ ҡыланып инеп баралар. Ә ер ҡыҙҙары иһә инсафлы. Уларҙың матурлығында илһамлылыҡ бар, гүйә, наҙ бөркөлә уларҙан.\nТирә-яғын байҡап торган ҡыҙ үҙенә кемдеңдер төбәлеп ҡарауын тамам һиҙҙе, нәҡ егет торған яҡҡа боролоп ҡараны. Әҙерәк кенә ҡаушап торҙо ла, тиҙ генә күнәген беләгенә элә һалды һәм ашығып Фәйзулла ауылына бара торған һуҡмаҡҡа тартылды. Шул саҡ Мөжәүир телгә килде:\n— Һылыу, ҡурҡма минән, — тине ипле генә итеп. — Мин Манһыр егете Мөжәүир, анауында бесән сабам.\nҠыҙ, атлауынан туҡтап, ҡыҙыҡһынып эргәһенә яҡынлашҡан егеткә ҡараны.\n— Мөжәүир? Ысынлапмы? — Ҡыҙ егеткә һынсыл ҡараш ташлағайны, уның ҙур яҡты күҙҙәренең серлелегенән арбалып, ҡойолдо ла төштө.\nШулай ҙа һыр бирмәҫкә булды, бер ни булмағандай, алсаҡ ҡына һөйләшеп алып китте.\n— Ике туған апайым Гөлзифа һеҙҙең ауылда кейәүҙә ләһә.\n— Ирйегет ағайымдамы?\n— Улайһа, һин миңә ҡоҙаса булаһың.\n— Ҡоҙасаның исемен ҡоҙаһына белеү фарыздыр?\n— Сөмбәлә булам.\n— Сөмбәлә? — Егетте был ят, ғәҙәти булмаған аһәңле исемдең яңғырашы хайран итте.\n— Йондоҙ исеме, буғай. Ниндәй матур.\n— Өләсәйем ҡушҡан. Ул гел шулай ҡыҙҙарға йондоҙ исеме ҡушырға ярата.\n— Танышайыҡ, Сөмбәлә, мин Мөжәүир ҡоҙаң булам.\n— Ә мин һине беләм. Апайым һөйләгәне бар.\n— Нимә ти? Буйҙаҡ егет, кәләш эҙләй, тимәйме?\nҠыҙ, егеттең күҙҙәрен ялтыратып, мут йылмайыуын күреп, уның һуңғы һүҙҙәренә яуап биреп тә тормай, ҡапыл ашығырга кереште.\n— Эй, Аллам, онотоп тик торам, өләсәйем мине юғалтҡандыр әле. Янына, ҡана, бара һалайым.\nҠыҙ егет яғына өҙҙөрөп бер ҡарап алды ла түңәрәк аҡландың икенсе осона юрғаланы.\n— Өләсәйем, моғайын, анау ҡушҡайын тәңгәлендәлер.\nҠыҙ артынан бара биреп, егет ҡысҡырып ҡалды:\n— Сөмбәлә, иртәгә лә бында еләккә кил! Киләһеңме? Мин көтөрмөн!\nБер күреүҙән бөтә ҡайнар йәшлек хисе менән ғашиҡ булган егет күҙҙән юғалғансы ҡыҙ артынан ҡарап ҡалды. Еләк өҙөп ҡабырға ла онотоп, ҡыуышына табан атланы.\n— Ниндәй сибәр ҡыҙ! Күҙҙәре йондоҙҙай яҡты!\nМөжәүиргә, Хоҙай Тәғәлә бөтә гүзәл затҡа тәғәйенләнгән матурлыҡты бары тик ошо берәүгә, Сөмбәләгә, бүләк иткәндәй тойолдо. Сәсендәге сулпылар сыңлауын ишеткәндәй булып, йөрәге ярһыны. Ҡыҙҙың сымыры буй-һыны, тулған айҙай нурлы йөҙө күҙ алдынан китмәне.\nФәйзулла ауылы ҡыҙы тиген, ә?! Анау тауҙы аша төшһәң, Фәйзулла инде. Уны икенселәй Шүрәле тигән исем менән дә атап йөрөтәләр.\nТауҙар ҡуйынына һыйынып ҡына ултырған Фәйзулла ауылын ҡалын урмандары заманында шүрәлеләр аҫрап ятҡан, тиҙәр. Мөжәүир, халыҡ араһында киң таралып, телдән телгә күсеп һөйләнелеп йөрөтөлгән Фәйзулла ауылына бәйле төрлө ғибрәтле хәлдәрҙе иҫләп алды.\n...Борон заманда ауылда Фәйзулла тигән бай йәшәгән. Ялсылары уға: «Бай ағай, аттарға әллә ни булды, көндән-көн йонсой, кибә, иртәнсәк тороуға аҡ күбеккә сумып, ҡара тиргә батып ҡайтып инәләр», — тигәндәр. Хәйләкәр бай шунда уҡ уларҙы төндә кемдәрҙеңдер менеп йөрөүен һиҙә. Кистән бер нисә аттың арҡаһына ыҫмала ҡойҙортоп ҡырға ҡыуа. Иртән тороп ҡараһалар, ат һайын ҡара йөн баҫҡан шәп-шәрә шүрәле ҡыҙҙары, ти. Ҡайһылары шунда уҡ өҙгөләнеп-йолҡҡоланып, аттан төшөп урман шырлығына инеп ҡаса. Ә бер шүрәле бисәһе бигерәк ныҡ йәбешкән, һис төшөрлөк рәте юҡ, ти, байғоштоң. Көнө буйы ат өҫтөндә ултыра теге. Урамда сыр-сыу килеп уйнаған бала-сағаға ҡарап, берсә илай, берсә ҡыуанып көлә, ти үҙе.\n— Ай, ике тешле Ҡайраным, — тип бер туҡтауһыҙ ҡабатлай, ти. Үҙенең имсәгенән сорлап һөтө ағып ултыра икән. Ауыл бисәләре тегене йәлләп, ыҫмалаға уҡмашҡан йөнөн ҡырҡҡылап, меҫкенде ысҡындыралар ҙа иреккә ебәрәләр.\nШүрәлеләр бынан һуң да аҡылға ултырмай, ти. Һаман да аттарға ла тейә, урманға барған егет-еләнде, ҡыҙ-ҡырҡынды баҫтыра. Оҙон бармаҡтарын һелкелдәтеп:\n— Әйҙә, ҡытыҡлаш уйнайыҡ, — тиҙәр икән.\nҠытыҡ - ҡытыҡ - ҡытыҡай,\nӘйҙә уйнайыҡ, ҡыҙыҡай!\nАна шулай көйләп бер ҡыҙҙы тотоп алған, ти, шүрәле. Тегене ҡытыҡлай башлаған икән, меҫкен ҡыҙ, тәҡәт итә алмайынса, шарҡылдап көлә лә көлә, ти. Тамам көлөп хәле бөтөп килгәндә бәхетенә бер һунарсы егет килеп сыҡҡан. Ул шүрәлегә тоҫҡап атып та ебәргән, тегеһе, ҡыҙҙы ысҡындырып, күҙ алдынан юҡҡа сыҡҡан.\nШул уҡ көндө бер шүрәле егете байҙың ниндәйҙер байрамда ат сабышына тип әҙерләп торған бәйге айғырын әлһерәткәнсе менеп йөрөп, алып килеп ташлаған, ти.\nЙәне көйгән Фәйзулла бай әйткән: «Тамам биҙрәтте ләһә был шүрәлеләр. Урманға үрт һалығыҙ. Шунда улар ҡурҡып ҡасып бөтөр». Ауыл халҡы «Урманым — йылы юрғаным», тип әллә ни күрһә лә, байҙы тыңлап риза булған, ти.\nҠара урман өс йыл буйы янған. Ҡышын туҡтап тора ла йәйен тағы тоҡанып янып китә икән. Шулай итеп, Манһыр менән Фәйзулла араһындағы йырып сыҡҡыһыҙ ҡалын урман янып бөтә. Янып бөтөр алдынан ғына шүрәлеләр урмандан ҡасҡан, ти. Илай-илай һамаҡлап, Шүрәле йылғаһы буйында ултырғандарын күреүселәр ҙә булған, ти, имеш. Береһе:\n— Мәғдәнебеҙ ҡала бит, ай. Кешеләр хужа була бит, вай, — тип илай икән.\nЫсынлап та, Ғабдулла Сәиди хәҙрәт тә:\n— Манһыр менән Фәйзулла араһы Шүрәле йылғаһының буйынан-буйына алтынлыҡ, — тигәйне. Тик ундағы алтын балсыҡ ҡом араһында түгел, ә ап-аҡ ташҡа уралып ята икән. Шулай итеп, Манһырҙан һигеҙ саҡрымда ғына ятҡан был ауыл сергә сорналған, легендаға әйләнгән урын булған. Ҡыҙҙарының да сихри серлелеге шунан киләлер, бәлки. Бер күреүҙән егеттәрҙе арбап, үҙҙәренә ғашиҡ итә ала бит, әйтәгүр.\nҠыҙҙы бер минутҡа иҫенән сығара алмаған егет иртәгеһен уны көнө буйы көттө. Ҡыҙ иртәгенән һуң да, унан ары ла күренмәне. Көтөп сабырлығы бөткән егет бында ниндәйҙер ғиллә барлығын тойоп алды. Күңеле әшкәртте. Уны бер бай ир ҡарпырға тора икән. Егет, хискә бирелеп, бер сараһын күрмәй йөрөһә, ҡыҙҙан ҡолаҡ ҡағасағын аңлай ҙа, шунда уҡ Ирйегет ағаһына хәлде аңлатып, Гөлзифа еңгәһе менән Сөмбәләнең ауылына ебәрҙе. Барыусылар шул көндә үк барыһын да һорашып белә. Мерәҫ ауылы байы ҡыҙҙы икенсе бисәлеккә һората, ошо арала әйттерергә килергә тейештәр икән. Ата-әсәһенә баса тун, баса күлдәк, бер көтөү йылҡы малы, бер нисә һауын һыйыр бирергә вәғәҙә иткән. Гөлзифа Сөмбәләне күреп һөйләшкән икән, күнгән ҡыҙ:\n— Атам-әсәм ҡушҡас, мин ни эшләй алам, — ти икән.\n— Һинең менән беҙҙең Мөжәүир ҡыҙыҡһына, әле еҙнәң менән мине күреп һөйләшергә ебәрҙе, — тигәс, ҡыҙҙың күҙ йәштәре ялтырай.\n— Тамам килешеп бөткәндәр. Беҙ тигәнсә булмаҫ шул, — тип апаһын ҡосаҡлап илаған.\nСөмбәләнең тын алышын һиҙгәс, Мөжәүир уны теге байға икенсе бисәлеккә бирҙермәҫкә булды. Үҙенең тылсым көсөн ҡулланып булһа ла, ҡыҙҙы һаҡларға тырышты.\nБына гираси холоҡло Мерәҫ байы йүнәтелеп, Фәйзуллаға килергә сыға. Әпек ауылын ғына үткәйне, ни күҙе менән күрһен, ҡаршыһына биш-алты ажар бүре килеп сыға ла, арбалағы байға ынтылырға итә. Әммә ҡурҡҡан аттар үрәпсеп саба, йыртҡыстар ҙа ҡалышмай баҫтыра башлай. Атын кире бороп, саҡ ауылына ҡайтып йығыла «кейәү».\nТеге бай икенсе тапҡыр юлға сығам тип торғанда, йәшен йәшнәп, күк күкрәп ямғыр ҡойоп яуа. Өсөнсөгә ынтылғанда егеп барам тигән күркле аты ҡасып китеп харап итә.\nБайҙың күңеленә, ул ҡыҙҙы алып уңмам, ахыры, гел тиҫкәре килә лә тора, тигән уй төшә. Ул үҙен: «Һылыулығы менән һыу буйламам әле», — тип йыуата ла, шул ыңғайы ҡыҙҙан төңөлә.\nМерәҫ байын көтөп тә, килмәй ҡалыуына ныҡ ғәрләнгән ата-әсә ҡыҙын һорап килгән Мөжәүиргә ҡуш ҡуллап риза булалар. Мерәҫ байы һымаҡ эре ҡыланмаһа ла, старатель булып эшләп, мәһәрлек йыйған була ул. Атаһы менән йәнәшә, бәләкәйерәк булһа ла, өй һалып керәләр.\nӘйттереү, оҙатыу, ҡушыу йолаларын үтеп, Мөжәүирҙең ҡарағай еҫе аңҡып торган өйөндә икәү генә ҡалғас, Сөмбәлә һүҙ башлай:\n— Һине хикмәтле, тылсым эйәһе тиҙәр. Шул ысынмы? Әллә теге Мерәҫ байын берәй нәмә эшләттеңме?\n— Теләйһеңме, һиңә лә бер кирамәт күрһәтәм, — ти. Сөмбәләнең алдында бала имеҙеп ултырған тас үҙе һымаҡ ҡатын пәйҙә булды.\n— Был һин, беҙҙең бәпесебеҙ менән, — ти. Ҡатынын ҡосаҡлап ала. — Ғүмеребеҙ, һаулығыбыҙ булһа, балаларыбыҙ күп булыр.\n— Һин тылсымлы булғас, кирамәттәр күрһәтә алғас, беҙ бик бай йәшәрбеҙ, шулаймы, Мөжәүир? — Сөмбәлә иренә һораулы ҡарай ҙа, яуап көтә.\n— Байлыҡ ни ул — бер айлыҡ, ярлылыҡ ҡына мәңгелек, — тип шаярта кирамәттәр күрһәтеүсе. — Тиҙҙән илгә байҙарҙы яратмай торган яңы хөкүмәт киләсәк. Байҙарға көн бөтәсәк.\n— Манһыр менән Фәйзулла араһында алтын йыуҙырған бай хужалар өсөн дәме?\n— Эйе, уларҙың яҙмышы үтә лә аяныслы киләсәктә. Приискыларын хөкүмәт тартып алыр. Үҙҙәрен илдән ҡыуырҙар.\nМөжәүир кәләшенең аңлы булыуына ҡыуанды. Күңелендә күптән йөрөткән уй-фекерен әйтеп ҡарарға баҙнат итте.\n— Мин үҙем иҫән саҡта Манһыр тирәһен болартып, тауҙарын аҡтарып, алтынын сүпләргә яй бирмәҫкә уйлап йөрөйөм. Ер аҫты байлығының кәмеүе кешеләрҙәге рухи байлыҡтың кәмеүенә килтерә, һынап йөрөйөм: ере байҙың милләте бай. Талантлы, һәр йәһәттән камил заттар алтын-көмөшлө ерҙә ярала.\n— Тимәк, беҙ бер ваҡытта ла бай булмайбыҙ, эйеме? — Сөмбәлә беше кәүҙәле, һәр төрлө һәнәргә маһир, камил аҡыллы иренә ышанмай ҡараны.\n— Минең иң ҙур байлығым — һин, Сөмбәлә! — тип ҡатынын ҡосаҡланы Мөжәүир, тағы өҫтәне: — Бик бай буласаҡбыҙ, сибәрем. Зәңгәр күк, Ирәндек тауҙары, йылғалар, күлдәр, еләк-емешле туғайҙар, ҡалын урмандар, Урғаҙа йылгаһы — бөтәһе лә беҙҙеке булыр, ин шәәъ Аллаһ.\n— Һин ҡыҙыҡ кеше, Мөжәүир! — тине Сөмбәлә, иренә ихтирамы артып: — Минең дә иң ҙур байлығым һин булырһың.\nСөмбәлә ире тураһында әле бик аҙ белһә лә, үҙен донъялағы иң бәхетле ҡатын итеп һиҙҙе. Уның тоғролоғона ышанды. Мөжәүир ҙә бәхетле икәнен йәшермәне:\n— Әллә Хоҙай Тәғәлә һине мин ҡарап һоҡланһын өсөн шундай сибәр итеп яралттымы?!\nУл күҙҙәре һөйөү менән мөлдөрәмә тулы кәләшен ҡайнар ҡосағына алды.


Оло юлға илтә Иҙел башы » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Оло юлға илтә Иҙел башы\nОло юлға илтә Иҙел башы 03.02.2015 // Йәмғиәт\nБелорет ҡалаһының Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһында Әҙәбиәт йылына арналған матур тантана үтте. Уны Учалы яҙыусылар берекмәһе, ҡаланың Дауыт Юлтый исемендәге китапханаһы ойошторҙо.\nИҙел башында әҙәбиәткә һөйөү, йәштәрҙе ошо серле донъяға йәлеп итеү йолаһы әүәл-әүәлдән йәшәп килә. “Урал” гәзитендә (элек – “Ҡатай эшсеһе”) әҙәби берекмә эшләй. Ҡәләм тирбәтеүселәр тәүге шиғыр, нәҫер, хикәйәләрен тап ошонда баҫтырған. Ҡасандыр Яныбай Хамматов, Зөлфәр Хисмәтуллин, Тайфур Сәғитов, Мөхөтдин Тажи, Сафуан Әлибай, Нурислам Шәйхулов, Сабир Шәрипов, Әхмәҙин Әфтәх, Дамир Шәрәфетдинов, Гүзәл Ситдиҡова, Айгиз Баймөхәмәтов, Нуриман Шаһибәков, Фәриха Вәлиуллина һәм башҡа бик күптәр ошонан оло әҙәбиәткә юл алған. Әҙәби берекмә ағзалары мәктәптәрҙә, техникумдарҙа, малсылар янында сығыш яһаған. 2009 йылдан алып берекмәне Зөһрә Үтәғолова етәкләй.\n“Урал” редакцияһы урындағы ижадсыларға китаптарын нәшер итергә лә ярҙам итә. Ғилми Сиражетдинов, Рәйес Хәлилов, Урания менән Светлана Вахитовалар, Наилә Әфтәхетдинова, Вәғиз Мәғизов, Мәнзүрә Абдуллина менән Рәсимә Сәйетғәлинаның китаптарын сығарыуға булышҡан.\nТалантлы яҙыусы Яныбай Хамматовтың тыуыуына ошо көндәрҙә 90 йыл тулды. Сараның тәүге өлөшөндә яҡташтары уны иҫкә алды, хәтирәләре менән уртаҡлашты.\nТәүге хикәйәләре һәм мәҡәләләрен башҡорт старателдәре тормошона арнаған Яныбай Хамматов романдар яҙыусы булараҡ танылыу алған. Ул – 17 роман авторы. «Бөртөкләп йыйыла алтын» пенталогияһы (1966 – 1980) ХХ быуат башынан беҙҙең көндәргә тиклем Башҡортостанда алтын сығарыу тарихын сағылдыра. Яныбай Хаммат улы тарихи тематика өҫтөндә ентекле эшләй. «Төньяҡ амурҙары» дилогияһында 1812 йылғы Ватан һуғышы ваҡиғалары һүрәтләнә, «Ҡара яу» романы башҡорттарҙың татар-монгол иҙеүенә ҡаршы көрәше тураһында һөйләй. Уның әҫәрҙәре рус, украин, азербайжан телдәренә тәржемә ителгән.\nХалҡыбыҙҙың тарихын сағылдырған “Бөртөкләп йыйыла алтын”, “Аҡман-тоҡман” тигән романдары өсөн Яныбай Хамматов ВЦСПС-тың һәм СССР Яҙыусылар союзының премияһына лайыҡ булды. Унан һуң бер-бер артлы “Йәшенле йәй”, “Юрғашты”, “Руда” романдары донъя күрҙе. 1994 йылда пенталогия республиканың Салауат Юлаев исемендәге премияһы менән баһаланды. Артабан әҙип “Йондоҙҙар нисек ҡабына?”, “Тыуған көн”, “Башҡорттар китте һуғышҡа”, “Һырдаръя”, “Ҡаханы”, “Комбриг Мортазин” исемле романдарын яҙҙы.\nРайон халҡы талантлы әҙипте онотмай, Белорет районы Советы президиумы ҡарары менән проза өлкәһендә уңышлы ижад итеүселәргә Яныбай Хамматов исемендәге премия булдырылған.\nМәғлүм булыуынса, быйыл Иҙел башы ҡыҙҙары Зөһрә Үтәғолова менән Зөлфирә Сөләймәнова Башҡортостандың Яҙыусылар союзына ағза итеп алынды, ошо көндәрҙә Зөһрәнең – “Ҡунаҡтар саҡырам”, Зөлфирәнең “Күңелем моңдары” тигән китаптары донъя күрҙе.\nЗөһрә Үтәғолова Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт ҡала гимназияһында уҡыусыларға әсә теле һәм әҙәбиәтенән белем бирһә, Зөлфирә – “Урал” гәзите редакцияһы хеҙмәткәре. Белорет районы хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Илгиз Теләүбаев уларҙы ҡотлап, уңыштар теләне.\n– Артабан да ижад ҡомарығыҙ һүнмәһен, әҫәрҙәр ижад ителһен, халыҡ яҙғандарығыҙҙы уҡып, күңелен, зиһенен байытһын, – тине ул.


ЙӨҘӨ БАЛҠЫЙ, КҮҘҘӘРЕ КӨЛӘ\n2 Декабрь 2019, 11:00\nКүптән түгел яҙмыш Гөлназ Камил ҡыҙы алдына һынау ҡуя.\nБар ғүмерен балалар тәрбиәләүгә бары тик ихлас, эскерһеҙ кешеләр генә бағышлай алалыр ул. Гөлназ Камил ҡыҙы Хәсәнова бына инде өс тиҫтә йылға яҡын балалар баҡсаһында тәрбиәсе булып эшләй. Йөҙҙәре балҡып, күҙҙәре көлөп торған апайҙарын кескәйҙәр ҙә бик ярата. Яғымлы тәрбиәсе үҙе лә биш балаға ғүмер биргән герой-әсә.\nКүптән түгел яҙмыш Гөлназ Камил ҡыҙы алдына һынау ҡуя. Ул яратҡан эшен-дә ҡыҫҡартыуға эләгә. Быны бик ауыр ҡабул итһә лә, бирешмәй. Сөнки ул һәр бер нәмәне яҙмыштың ниндәйҙер бер билдәһе итеп ҡабул итә. Тимәк, алда һине икенсе бер бурыс, яңы үрҙәр көтә тип иҫәпләй тәрбиәсе. Шулай итеп, Гөлназ Камил ҡыҙы күрше Бөрйән-Йылға ауылына йөрөп эшләй башлай. Көн һайын тиерлек тегеләй-былай йөрөргә мәжбүр булһа ла, күптән тимер атҡа атланған апай өсөн был артыҡ ауырлыҡ тыуҙырмай. Иң мөһиме унда үҙен йылмайып ҡаршы алған, тәтелдәп торған тәрбиәләнеүселәре, яратҡан эше бар.\nТырыш тәрбиәсе Ишбирҙе һәм Бөрйән-Йылға ауылдарында үткән һәр бер сарала ихлас ҡатнаша. Мәғариф һәм мәҙәниәт өлкәһендәге бер\nкисәне лә ситтә ҡалдырмай. Уның теге йәки был кисәләргә яҙған сценарийҙары бик мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡлы килеп сыға. “Дарман” ансамбленең дәртле бейеүсеһе һәм йырсыһы ла ул Гөлназ Камил ҡыҙы.\nАуылдаштары уны уңған хужабикә лә тип белә. Улар тормош иптәше Мирғәле менән бергә күп умарта тота.\n—Былтыр уңыш бик ҡыуандырмаған ине, быйыл мул булды. Баҡсабыҙҙа ла төрлө үҙенсәлекле емеш-еләк үҫтерергә тырышабыҙ. Ҡауыныбыҙ ҙа, ҡарбузыбыҙ ҙа, виноградыбыҙ ҙа бар. Ныҡ эҫе булған йылды ҡауын менән ҡарбуз бигерәк тә уңа,—ти Гөлназ Камил ҡыҙы.\nГәзитебеҙҙең алдағы һандарында әйтеп үтеүебеҙсә, Ишбирҙе егеттәре төйәк ташламай. Тәрбиәсенән бының сере тураһында фекерен дә белештек. “Беҙҙә халыҡ, цивилизациянан алыҫ булһа ла, тырышып донъя көтә. Ағас араһында йәшәгәс, өй һалып инеүе лә еңелерәк. Йәштәр шуны күрә һәм ата-әсәһенән өлгө алалыр инде. Хәҙер бит йорт аша тиерлек душ бар. Машина, трактор өй һайын. Ғөмүмән, халыҡ йәшәйем тип тырышып ята. Тәбиғәте лә үҙенә тарталыр ул,”—тип уйҙары менән ихлас уртаҡлашты Г.К.Хәсәнова.\nУның менән килешмәү мөмкин түгел. Ысынлап та, ишбирҙеләр күптәргә өлгө булырлыҡ итеп донъя көтә. Сәләмәт тормош өсөн көрәшә һәм балаларына лайыҡлы тәрбиә бирергә тырыша. Ошо ауылға килен булып төшкән йәш ҡатындар ҙа башҡаларҙан айырылып тора. Үҙҙәренә күрә әрһеҙ, тырыш һәм отҡор улар. Бында, моғайын да, Ишбирҙе ауылы халҡының йоғонтоһо ҙурҙыр.