Силәбеләр беҙҙә ҡунаҡта - Журнал Агидель\nСиләбеләр беҙҙә ҡунаҡта\nӘҙәбиәтебеҙгә Абдулҡадир Инан, Ҡадир Даян, Ғәлимов Сәләм, Кәтибә Кинйәбулатова кеүек мәшһүр әҙиптәрҙе биргән Силәбе ерендә бөгөн дә шиғри һүҙҙең, әҙәби ижадтың тымып торғаны юҡ. Силәбе, Магнитогорск ҡалаларында, Арғаяш, Ҡоншаҡ, Сосновка райондарында әҙәби саралар даими үткәрелеп тора. Өлкәлә «Уралым» тигән башҡортса гәзит сығып килә, ижадсылар өсөн Ғ. Сәләм исемендәге әҙәби премия булдырылған. Сосновка районында «Камин янында» исемле әҙәби түңәрәк эшләй. Магнитогорск ҡалаһы әҙәбиәтселәре беҙҙең Учалы, Әбйәлил райондары ижадсылары менән тығыҙ бәйләнештә. Бөгөн һеҙҙең иғтибарығыҙға күршеләрҙең ижад емештәренән бер шәлкем тәҡдим итәбеҙ.\nБеҙгә ниндәй бүләк кәрәк,\nБаш ватып уйланабыҙ.\nМатур төҫлө, килеш хаҡлы –\nБик оҙаҡ һайланабыҙ.\nБерәй бүләк әгәр төшһә,\nУны беҙ яратмайбыҙ.\nИхлас күңел – бик ҙур бүләк,\nШуны бит аңламайбыҙ.\nЙылы һүҙҙәр ишетеүе,\nЯҡты ҡараш, саф йөрәк,\nЙәшәү бәхетен тойоуы –\nШунан башҡа ни кәрәк?\nХоҙай биргән иң ҙур бүләк –\nУл беҙҙең ғүмеребеҙ.\nШул ғүмерҙең ҡәҙерен белеп\nЙәшәргә тейештер беҙ.\nӘй, ғүмеркәй үҙәндәре\nУҙа ла уҙа инде.\nОло юлдың туҙандары\nТуҙа ла туҙа инде.\nҠояшҡайым күк йөҙөндә\nҠанат йәйгән ҡош ҡына:\nКөнсығыштан балҡып тыуа,\nКөнбайышта ул ҡуна.\nЕтешеп булмай көндәрҙең\nЕлдәй үткән яйына.\nКөҙөн, ҡышын ҡаршылайбыҙ,\nТуйып бөтмәй йәйенә.\nҒүмеркәйем, аҡ ҡошҡайым,\nАҙ ғына туҡта әле.\nҮтәсәктәр бар әле.\nТик таң ата ла кис була,\nВаҡыт бер ҙә туҡтамай.\nЙылдарым гөрләп үтһә лә,\nЙөрәк һис тә ҡартаймай.\nЙәш йөрәккәй тынысланмай,\nТормоштан ниҙер көтә.\nҮҙ яйы менән ғүмерем\nҺаман да үтә... Үтә...\nСосновка районы, Султай ауылы.\nБүләккә бирҙе атайым\nМиңә башҡорт ҡурайын.\n– Уйнап өйрән, ил ишетһен\nИртә менән ҡояш ҡалҡа,\nЙыр һуҙа ла йылмая.\nМоңайып йөрөмәгеҙ, тип\nЙылы нурҙарын ҡоя.\nКөсөк менән бесәйем\nКискә тиклем уйнаны.\nУларҙы ныҡ йүгертеп\nАрытҡан йөн йомғағы.\nАҫылдарҙан аҫыл ташы –\nТәңре биргән көс хаҡында\nҺәр милләт араһынан\nБалҡый был мунсаҡ,\nӘйтерһең дә, мәңге яныр\nМәңге һүнмәҫ гүзәллеккә\nНаҙлы туташ, сит юлдарҙан\nБулсы һин алыҫ.\nРух һис һүнмәҫ, күңелеңдә\nБулһа саф намыҫ.\nӨфөлә беренсе тапҡыр\nНиһайәт тә, күрҙем һине,\nКүҙ ҡамашты ихлас балҡыштан.\nЫсынлап икәнһең дә һин.\nШау сәскәле бөйөк илем Гөлбостан!\nКәйефемде һис кенә лә боҙманы.\nУрамдағы ығы-зығы, шау-шыу ҙа\nИлһамланған күңелемде ҡырманы.\n«Зауыҡ» өсөн генә килмәнем\nМегаполис, һуҡыр бер тин кәрәгең!\nбыл һауа, тиеп\nСиләбенән рухташ яҡтар әйҙәне.\nӘллә ҡайҙан нурҙар сәсеп,\nМатур мәсет – Ләлә-тюльпаның.\nҒорур ҡалҡан булып\nСалауат тигән данлы уланың.\nДинебеҙҙе ташламай йәшәйек әле,\nТелебеҙҙе онотмай йәшнәйек әле.\nТыуған илгә ҡайтмай\nҒаилә усағы, әйҙә, янһын гел баҙыҡ,\nМөхәббәтебеҙҙе һаҡлайыҡ наҙлап.\nБыл йомғағым мине\nАлда юл сатында\nБарҙыр хикмәтле лә\nХәйерле юл ауыр,\nҺағыш, кинәнес тә –\nТик һис үкенмәйем –\nУрманда бер кемгә лә таныш булмаған йән эйәһе йәшәгән, ти. Уны Һантыйбикә тип йөрөткәндәр икән. Һантыйбикә урмандағы башҡа ҡоштарға ла, хайуандарға ла бер нисек тә оҡшамаған. Шулай ҙа уның хаҡында йәнлектәр бер-береһенән ишетеп белгәндәр, ти.\nҺантыйбикәнең үҙенә генә хас бер үҙенсәлеге булған: ул кемде генә күрһә лә, көлә икән. Терпегә ул: «Һин аяҡлы сәнскес», ә айыуға: «Һин ҡамыт аяҡ, килбәтһеҙһең», – ти икән. Уныңса ҡуян оҙонғолаҡ, ә ишәк –- һантый. Беҙҙең Һантыйбикәбеҙ ваҡыты-ваҡыты менән Ҡояштың үҙенән дә көлә: үҙе шундай ҙур һәм эҫе, әммә ул кескәй генә болотто ла иретә алмай, имеш!..\nУл ана шулай көндәр буйы башҡаларҙан көлөп йөрөр булған. Һантыйбикәнең бындай ҡылығына урмандағы йәнлектәрҙең асыуҙары килгән, ә аҡыллыраҡтары иһә уға иғтибар итмәгәндәр, ти.\nБер көндө Һантыйбикә урман буйлап килә икән. Бара торғас уның алдында ҙур йылға барлыҡҡа килгән. Ул шул тиклем ҙур, хатта икенсе яры күренмәй ҙә икән. Шуныһы ҡыҙыҡ: йылғаның исеме Ғүмер тип атала, ти. Һантыйбикә йылғаға яҡын килһә, унда әллә кемдең көлкөлө ҡиәфәтен күргән: ҡош та түгел, хайуанға ла оҡшамаған.\nТуҡталған да Һантыйбикә: «Кем икән был?» – тип оҙаҡ уйға батып торған. Башы тегенең әллә ниндәй оҙонса, ауҙы ҡыйшайыбыраҡ тора, ә күҙҙәре төрлө яҡҡа ҡарайҙар икән. Шундай әкәмәтте күреп, Һантыйбикә әй эсен тырнап көлә башлаған. Ярҙағы менән уҙышмаҡ, һыуҙағы ла көлә икән. Был хәлдән беҙҙең заттың бик ныҡ асыуы килгән һәм ул, тегегә тондорам, тип үҙе һыуға ҡолаған. Әллә йөҙә белмәгән, әллә берәй ботаҡҡа эләккән, бәлки, уны йылғалағы теге нәмәкәй батырғандыр. Тик уныһын Алла үҙе генә белә инде.\nКөлөп тор ҙа көтөп тор, тигән боронғолар. Ә һеҙ, дуҫтар, нисек уйлайһығыҙ?\nБер заман урман буйлап Аҙашма исемле терпе китеп бара икән. Юлы бешкән алмалары ҡыҙарышып торған алмағас янынан үтә, ти. Ағастың иң бейек ботағында Минтимә исемле һайыҫҡан ултыра. Терпенең шул тиклем дә алма тәмләп ҡарағыһы килгән. Тик ергә ҡойолған емештәр булмағас, ул һайыҫҡандан ярҙам һораған. Тегеһе шатланып риза булған һәм иң тәмле емеште өҙөп төшөргән. Аҙашма иһә хатта рәхмәт әйтергә лә онотоп, алманы йөкмәп өйөнә ашыҡҡан. Минтимәнең асыуына тейгән был ҡылыҡ: «Минһеҙ шул байлыҡҡа эйә булыр инеме ул?» Ләкин һайыҫҡан зарланып та өлгөрмәгән, алмағас дауам иткән: «Нимә тип һин үҙ оҫталығың менән маҡтанаһың? Минең йомартлығым булмаһа, ул алманы ҡайҙан алыр инең?» Унан һуң йомарт был алмағасты үҫтергән Ер тауыш биргән. Әгәр ул көс-ҡеүәт бирмәһә, алмағас үҫер инеме был ерҙә? Ул арала бәхәскә Күк тә ҡушылып киткән: Ҡояш һәм Йыһан булмаһа, Ер ҡайҙан ҡөҙрәт алыр ине?..\nӘ терпе шатланып һаман алға йүгереүен белгән. Алға барған һайын күк йөҙө ҡараңғылана барған, ҡояшты болоттар ҡаплаған, ел сығып, ямғыр ҡоя башлаған, ти. Аҙашма юлдан яҙып, аҙашып киткән. Быны ул баяғы һайыҫҡан ултырған алмағас янына ҡабат килеп сыҡҡас аңлаған. Аҙашма тағы ла Минтимәгә мөрәжәғәт итеп, өйгә юлды күрһәтеүен үтенгән. «Мин һиңә баяғы ярҙам иткәйнем инде, ә һин рәхмәт тә әйтмәнең, шуға аҙашып йөрөйһөң бына», – булған тегенең яуабы. Аҙашма, ысынлап та, рәхмәт әйтергә онотҡанын иҫләп кенә торғанда, уны һайыҫҡан бүлдергән: «Мине түгел, алмағасты бәхиллә, уның алмаһын мин бит өҙөп кенә бирҙем...» Терпе Алмағасҡа йүгереп килгәс, уныһы Ер-әсәгә баш эйергә ҡушҡан – унан һут ала бит алмағас. Ер-әсә иһә Терпене ҡөҙрәтле күктәргә, Ҡояш ғалийәнәптәренә йүнәлткән...\nШул саҡ мөғжизә килеп сыҡҡан. Әллә Аҙашманың рәхмәтен Күктәр ишеткәнме, кинәт кенә ел тымған, ямғыр туҡтаған, Ҡояш йылмайып ебәргән. Тағы ла алмалар тейәп, бәхетле Терпе ҡайтып киткән.\nйәки ниңә һандуғас шулай матур һайрай\nБорон-борон заманда урман буйлап сәйер бер ҡош китеп барған, ти. Бөтә ҡоштар ҙа осоп йөрөй, ә был – ерҙән атлап бара. Уны Төлкө күреп ҡалған да: «Тотоп ашайым әле. Әллә ни һый түгел инде, ләкин тәғам бит әле», – тип уйлаған ул. Алдына сығып ултырған, ләкин ҡош төлкөгә иғтибар ҙа итмәй икән. Күрмәй, тимәк. Шунда ул ҡошҡа өндәшергә булған: «Әй, ҡошсоҡ, ҡайҙа китеп барыуың?» Ә тегенең ҡашы ғына ла һелкенеп ҡуйһасы! «Бәй, ул өҫтәүенә һаңғырау ҙа икән!» – тип уйлап ҡуйған төлкө. Йәл булып киткән уға был ҡошсоҡ. Ҡанатынан етәкләп, өйөнә алып ҡайтып киткән. Шулай итеп улар бергә йәшәй башлаған, ти. Бер йыл торғас, яҙғы бер матур иртәлә ҡошсоҡ юҡҡа сыҡҡан. Тышҡа сыҡҡандыр ҙа, берәй йыртҡысҡа ем булғандыр, тип уйлаған Төлкө. Тик уны бер кем дә тотоп ашамаған, үҙе сығып киткән. Бәлки, Төлкө менән йәшәү оҡшамағандыр уға йә ул ашаған ризыҡтар хуш килмәгәндер, кем белә.\nТағы ла китеп бара, ти, беҙҙең ҡошсоғобоҙ урман буйлап. Ә ҡаршыһына Айыу килә. Аптырап туҡтап ҡалған, ти, Айыу уға ҡарап: сәйер ҡош юл буйлап түгел, ә эләгә-һөрлөгә ташлыҡтан атлай! «Осоп китмәһә, тотоп ашайым!» – тип уйлаған Айыу. Ә ҡошсоҡ осорға уйламай ҙа, хатта Айыуға иғтибар ҙа итмәй, ти! Айыуға был бик ғәжәп күренгән. «Һуҡырҙыр ул, күрәһең», – тигән фекергә килгән Айыу. «Ни өсөн, ҡошҡай, һин ерҙән тәнтерәкләйһең, ҡанаттарың һынғанмы әллә?» – тигән, ти, Айыу. Яуап бирмәгән ҡошсоҡ, хатта ишетмәгән дә һымаҡ. Шунан һуң Айыуға ла ҡошсоҡ йәл булып киткән, уны күтәреп, өйөнә алып ҡайтҡан. Бергә йәшәй башлаған, ти, улар, емеш-еләк, бәшмәк йыйғандар, бал ҡорттарын туҙҙырып, бал йыйғандар, тик ҡошҡай һаман бер ни өндәшмәгән. Айыу уны һәр яҡтан ҡурсалап ҡына торған. Ләкин һаҡлап тота алмаған, киләһе яҙҙа ҡошсоҡ ғәйеп булған. «Берәй йыртҡыс тырнағына эләккәндер», – тип уйлап ҡуйған Айыу. Ләкин ҡошсоҡ иҫән-һау булған. Бәлки, Айыуҙың йәшәү рәүеше оҡшамағандыр уға, ҡоштар өңдә йәшәмәй бит. Нисек булһа ла, сығып киткән инде.\nУрман буйлап китеп бара ҡошсоҡ, ә ҡаршыға бер туп ҡоштар осоп килә икән. Уны күреп ҡалып, ҡоштар түбәнәйгән, осар заттың ерҙән йөрөп ятыуына ғәжәпләнгән: «Ни өсөн һин, дуҫҡай, осоп йөрөмәйһең, ә ерҙән йөрөйһөң? Сирләйһеңме, әллә ҡанатың зәғифме?» Ә ул һаман атлап бара, ишетмәй ҙә. Һуҡыр ҙа, һаңғырау ҙа тиңдәштәре йәл булып киткән ҡоштарға, уны эләктереп алғандар ҙа, күккә күтәреп, ояларына осоп киткәндәр, ти. Уларға – һандуғастарға ныҡ оҡшаған был йән эйәһен улар ҡурсалап ҡына йөрөткәндәр. Шундай уҡ суҡыш, ҡанаттар, тик бына тауышын ғына ишеткәндәре юҡ. Шулай итеп улар көҙгә тиклем йәшәгән, ти. Һалҡындар төшкәс, ҡараһалар, бер иртәлә ҡошсоҡ юҡ икән. Аптырашҡан ҡоштар: йыртҡыс тырнағына эләккәнме, әллә оянан йығылып төшкәнме?\nӘ был ваҡытта Ҡошсоҡ бик юғарыла осоп, һандуғастар ғына түгел, урманда бер кем дә ишетмәгән матур йырҙы һайрап йөрөй икән. Ҡоштар тағы ла аптырауға төшкән: «Ул беҙҙе алдап ҡына йөрөгәнме, шәфҡәтлегебеҙ өсөн шулмы рәхмәте?» Ни булған, тип төпсөшә башлаған, ти, ҡоштар тубы дәррәү. Ул саф ҡоштар телендә яуап биргән: «Мин үҙемдең дуҫтарым – Төлкө менән Айыуға рәхмәт әйтергә барып ҡайттым, ә хәҙер рәхмәтемде һеҙгә лә еткерергә, тип килеп еттем». Шунан ҡошсоҡ уларға һағышлы үткәндәрен бәйән иткән, ти: «Мин бик иртә етем ҡалдым һәм шул сәбәпле, үҙемдең туған телемде белмәй үҫтем. Юлымда төрлө йәнлек-ҡоштар осрап торҙо, кеме мәрхәмәтлек күрһәтте, ә кеме суҡышыма таш та ҡыҫтырғыланы. Һеҙҙе, шундай туған һәм моңлоларҙы осратҡансы, шулай йәшәп яттым. Туған телемдең ниндәй икәнлеген белмәгәс, шымырға тура килде. Ошо йылдар эсендә, әллә күпме телдәр өйрәнһәм дә, ысынлап һуҡыр һәм һаңғырау булыуҙың ни икәнен аңланым мин. «Ә ни өсөн һин Төлкө менән Айыуҙан ҡастың?» – «Сөнки, – тип яуаплаған Һандуғас, – әгәр улар минең ысынлап һуҡыр һәм телһеҙ түгел икәнлегемә төшөнһәләр, алдаҡсы, тип һанап ашап ҡуйырҙар ине. Уларҙың фиғелен аңлап бөткәйнем инде мин. Шуға ла уларҙан киттем. Ә бына һеҙҙең менән осрашҡас, бигерәк тә телегеҙҙе өйрәнгәс, мин ысынлап күрә башланым һәм тауышым асылды. Хәҙер мин үҙ һандуғас телемдә һайрай алам, ә туған телеңдә һөйләшеү шундай рәхәт икән!»\n– Һыу, һыу! Әсәй!\nСарсап иҫенә килде Марат. Бер йотом һыу, ти, телен саҡ ҡыбырлатып, һыу, тип шыбырлай. Үҙе ниндәйҙер ҡараңғылыҡта: үлеме, тереме? Тамаҡ төбөнән ғыжылдай тауышы, ҡысҡыра кеүек, тик берәү ишетмәй. Ни ваҡыт ятҡандыр, тәне һиҙмәй... Шул саҡ әсәһен иҫенә төшөрҙө, ярлыҡау һораны. Бәй, әсәһе өҫтән ҡарап тора, ниңәлер башын сайҡай, бармаҡ янай. Бына ул юҡҡа сыҡты – Марат тағы ла упҡынға осто.\n...Ана, урман ситенә еңел машина килеп туҡтаны. Машинаның ишеген асыуға, хужаның эте урманға сапты. Иркенлекте тойоп һыпырта ғына! Һы, нимәлер табып алды ла абалап өрә башланы. Фәнүр тәмәке көйрәтеп, машинаһының янында уйҙарға бирелеп тора бирҙе лә эте артынан китте.\nНи күрә: берәүҙең һушһыҙ кәүҙәһе. Һис танырлыҡ түгел. Пульсын табырға тырышып, ҡапшап ҡараны ла, кеҫә телефонын алып, «Тиҙ ярҙам» саҡырҙы... Кемдеңдер бит ғәзиз кешеһе, эҙләйҙәрҙер, тип уйланы. «03» килеп етеүгә, Фәнүр уларға телефон номерын, йәшәү ерен әйтеп, этен эйәртеп, машинаһына ыңғайланы.\nФәнүр үҙе төпкөл ауылдан. Бала сағынан эшһөйәр, уҡыуға әүәҫ булды. Ҙур ғаиләлә үҫһә лә, һәр саҡ кешегә ихтирамлы, ярҙамсыл ине. Ауылдан сығып киткәнгә 35 йыл үткән. Күрше ауылға йөрөп уҡыны, аҙаҡ – институт. Ҡатынын да әлеге вузда тапты, һөйөштөләр, өсөнсө курста яҙылыштылар. Йыйылышып, һәр береһенән тәмлекәстәрен бер өҫтәлгә йыйып, күмәкләшеп сәй эстеләр, шулай ҡыҙыл туй булды.\nЯҡшы уҡыған өсөн ҡатыны менән икеһен дә ҡалала ҡалдырҙылар. Шәүрәһе лабораторияла эш башланы, Фәнүр – цехта. Ябай инженер, мастер, начальник, өлкән инженер – ауыл егетенең эш һикәлтәләре. Малайҙары Шамил вузда уҡып йөрөй.\nТик бер көн килеп ҡырау һуҡты уларҙың һөйөү гөлөнә! Ғаиләне донъя аҫтын өҫкә әйләндерҙе. Фәнүрҙең һөйөклө ҡатыны Шәүрә, ҡапыл ғына малайы менән ирен ҡалдырып, баҡыйлыҡҡа күсте.\n...Фәнүр ҡартайҙы, сәсе бер төндә ап-аҡ булды, күҙҙәре төпкә батты, көн дә ҡайғыһын араҡы менән йыуҙы. Эшкә саҡ барып ҡайта, улы менән өнһөҙ генә ашайҙар. Шунан улы уҡыу менән була, ә Фәнүр шешә ҡосаҡлай. Эшендә яңғыҙаҡ ҡатындар саба артынан, күршеләге ҡатындар ҙа күҙләй. Фәнүр аҙыҡ-түлек алғанда зәм-зәм һыуын да онотмай. Улы бер көн бик тә әсенеп атаһына:\n– Их, әсәйем ҡайтһа ине бер көнгә, беҙҙе ул ғына бергә бәйләгән икән! Ә һине, атай, улай уҡ көсһөҙ, тип уйламағайным. Беҙ икәү генә, күп бала булһаҡ, ни эшләр инең? Әсәйем килеп күрһәсе һинең нисек аҫҡа тәгәрәүеңде. Әсәйемде араҡыға алмаштырҙың бит. Һинең өсөн өҙөлөп торған кеше юҡ, башҡаларға фатирың, аҡсаң ғына кәрәк, – тине.\nФәнүрҙе көн буйына шул һүҙҙәр борсоп торҙо: «көсһөҙ, тәгәрәй».\nЭсеүҙе ҡуйып, башын күтәреп ҡарай башланы, ысынбарлыҡта донъя шул көйө, имеш. Ҡатын-ҡыҙҙар шылтырата. Фәнүр ҡотолорға уйланы әрһеҙ ҡатындарҙан. Уйлап тапты: һәр кис алам-һалам кейеп сығып китә, битенә бысраҡ һөртөп йөрөй. Шулай барып эләкте «бомж»дарға. Йөрөй торғас, тегеләр быны үҙ итеп ҡабул итте. Бер йәш ҡатынды осратты, көн дә балауыҙ һыҡҡан һылыуҡай менән танышырға теләге лә ҙур ине.\nКемдәр генә юҡ! Юғары белемле белгестәр, ябай кеше, эске яратыусы, үҙ исемен дә белмәгән «башын юғалтыусы», еңел кәсеп эҙләп йөрөгәндәр, ҡол урынына һәптәнләүселәр, әзмәүерҙәй ирҙәр, һөйөү эҙләгәндәр, фатирһыҙ ҡалыусылар, осраҡлы эләккәндәр... Йәш ҡатын менән һөйләшергә яҡынлашҡайны, бер ир тороп баҫты, яҡын юллама, ул минеке, тине.\nБер көн барыһы ла байрам итеп, мыңғы иҫергәс, Фәнүр эсмәй, түгеп ултырҙы, ҡатынға ымлап, сығып китте. Төнгө урам буйлап оҙаҡ йөрөнөләр. Баҡтиһәң, йәш ҡатын ире үлгәс, оло йәштәге ҡәйнә менән ҡайны елкәһендә ултырырға теләмәй, эш эҙләп ҡалаға юлланған. Тик эш эҙләргә өлгөрмәгән, вокзалда барлыҡ аҡсаһы менән паспортын, урлатҡан. Ҡайҙа барһын, шул саҡ ошо мужик уны ошо «төйәк»кә килтергән. Әйткән: «Мин – һинең хужаң!» Бер кеше менән һөйләшергә ярамай! Ҡасып ҡараған, кире тотоп алып килгән, ныҡ итеп кешеләр алдында туҡмаған, бер кем яҡлашмаған. Бына шулай подвал кешеһенә әйләнгән Нәйрә. Әле лә ҡайтып етмәһә, «ир» уянғас, тағы ла уны туҡмаҡ көтә.\nФәнүр, тағы һөйләшербеҙ әле, тип Нәйрә менән хушлашып ҡайтып китте. Бер аҙна буйына уйланды Фәнүр. Меҫкен ҡатын йәл... «Бәлки, өйгә алып ҡайтып, йәшәп ҡараһа? Тик малай нисек ҡабул итер?»\nБына шулай яһалма «бомж» булып ике ай йөрөнө, хатта малайы һиҙенә башланы:\n– Атай, һин эсеүҙе ташлап, ҡый багында эҙләнеүгә күстеңме, йыуыныу бүлмәһенән һаҫыҡ еҫ килә ләһә? – тине.\nФәнүр был юлды ташларға ҡарар итте. Ныҡ эскәнен көттө теге имәнес ирҙең, аҙаҡ шыпырт ҡына Нәйрәгә өндәште:\n– Минең менән бараһыңмы, әллә һаман ошонда йәшәйһеңме? Өндәшмәгәйне, һөйрәкләп тигәндәй, ҡулынан тотоп алып сығып китте лә барҙы.\n– Беҙ ҡайҙа барабыҙ? Теге тапһа, мине үлтерә бит.\n– Миңә ышанһың, бараһың! Юҡ икән, юҡ...\nНәйрә эйәрҙе. Шыпырт ҡына атлап килделәр, бар булған өҫкө кейемен, әйберҙәрен ҡыйлыҡҡа ташлап, подъезға инделәр. Нәйрә:\n– Беҙ урлашырға килдекме, тотоп алһалар? – тип шыбырланы.\n– Юҡ, шым! – Ауыҙына бармағын терәп ымланы Фәнүр.\nФәнүр ишекте асҡысы менән асып, алға юл күрһәтте, Нәйрә ҡурҡып артҡа сигенде. Фәнүр уның ҡулынан тартып индерҙе лә шым ғына ишекте бикләне.\nЙыуыныу бүлмәһендә япма тартып, йыуынып бөткәс үрелеп халат алып кейҙе лә Нәйрәгә: – Йыуын, мин хәҙер, – тине һәм кухняға үтте, газ тоҡандырҙы, сәйнүк ҡуйҙы. Йоҡо бүлмәһенән мәрхүмә Шәүрәнең халатын алып, еҫкәп (күңеленән хушлашып), таҫтамалын йыуыныу бүлмәһенә индерҙе лә:\n– Йыуынып бөткәс, кейерһең, – тип ҡушты.\nҮҙе аш бүлмәһендә өҫтәл әҙерләне. Нәйрә ваннанан сығып, аптырап ҡарап, шым ғына һораны:\n– Бында беҙҙе бер кем дә белмәйме?\n– Ә хужалары ҡайҙа?\nФәнүр Нәйрәгә өҫтәл артынан урын күрһәтте. Шунан ишекте ябып, аңлата башланы. Нәйрә иҫе китеп тыңлап ултырҙы. Нәйрәнең башында бер генә уй: «Нисек бар нәмәң була тороп, бомж булып йөрөмәк кәрәк? Үҙенең оло ҡайны-ҡәйнәһен ташлап сығып китеүҙәрен, киләсәктә бер кем эҙләмәйәсәген, балалар йортонда үҫкәс, кемгә кәрәге бар?» – тигән уйҙар йүгереп үтте башынан.\nСәй эсеп бөткәс, өҫтәлде йыйыштырҙы ла Фәнүр тиҙ генә үҙенең, Нәйрәнең кейемдәрен төрөп, ташлап килде. Нәйрә сынаяҡтарҙы йыуып ҡуйҙы. Фәнүр йоҡо бүлмәһен ишеген асып Нәйрәгә, Шәүрәһенең урынын күрһәтте.\n– Мин иртә менән эшкә китәм, бер кешегә лә ишек асма, өйҙә бул, Шамилдың асҡысы бар. Хәҙер – әүәй!\nБашы яҫтыҡҡа тейеү менән йоҡоға сумды. Тик Нәйрә генә төнгө ҡалаға ҡарап, уйҙарға батты. Киләсәге нисек булыр? Тағы ниндәй мажаралар көтә? Үҙенең бәхетһеҙ булып тыуғанын, барлыҡ үткән юлын иҫенә төшөрөп, балауыҙ һыҡты.\nТаң атҡан, ҡояш апаруҡ күтәрелгән. Нәйрә күҙҙәрен асып тирә-яҡҡа ҡарап, кисәге үткән төнгө ваҡиғаны тағы бер мәртәбә башынан үткәреп, һикереп торҙо. Йыуынып алды. Аш бүлмәһендә сәй эсеп алғас, һыуытҡыстан ит киҫәге табып, бешерергә ҡуйҙы. Биҙрәгә һыу ҡойоп, барлыҡ бүлмәләрҙең саңын һөртөп, иҙәндәрҙе йыуып сыҡты. Бәрәңге таҙартты, эҙләй торғас, он табып, һалма йәйҙе. Шул саҡ ишек асҡан тауыш ишетеп, аш бүлмәһенә инде лә, тын алырға ҡурҡып, ултыра бирҙе. Шамил үҙенең бүлмәһенә үткәс, аш бүлмәһендә ҡатып ҡалған ҡатынды күреп, һүҙ ҡушты:\n– Атай, һин өйҙәме? Һеҙ кем булаһығыҙ?\n– Таныш булайыҡ, мин Шамил булам.\n– Атайым миңә бер нәмә лә өндәшмәне, ул бөгөн иртә ҡайтып, тәмле ужин бешергән, тип уйлаһам. – Шамил яйлап өҫтәл эргәһенә ултырҙы: – Аш еҫе хатта подъезға таралған.\nФәнүр ҡайтып инде. Шамил атаһына:\n– Атай, өйҙә кеше барлығын иҫкәртергә кәрәк ине, – тигән булды.\n– Нәйрә, һин ҡайҙа? Ҡалай өйгә нур ингән!\nНәйрә ҡыйыуһыҙ ғына аш бүлмәһенән күренде.\n– Мин бешерҙем, әйҙәгеҙ өҫтәлгә.\n– Таныш бул, Нәйрә апайың.\n– Ә беҙ таныштыҡ, тик ниңә алдан әйтмәнең?\nШым ғына һыйландылар. Шамил ҡайҙалыр сығып китте, Нәйрә һауыт-һабаны йыуып, бар нәмәне урынына ҡуйып, һаҡ ҡына баҫып ҡунаҡ бүлмәһенә сыҡты. Фәнүр телевизор ҡарай. Нәйрә лә телевизорға текләне. Фәнүр боролоп ҡараны ла, тағы телевизорға текләп, ултыра бирҙе.\nКүпмелер ваҡыт үткәс, Фәнүр Нәйрәгә:\n– Әйҙә, сәй эсеп алайыҡ, – тине.\nСәй эстеләр, Фәнүр һүҙ башланы:\n– Ҡатыным менән юғары уҡыу йортонда бергә уҡығайныҡ. Бергә эшләнек, малай тыуҙы, фатир алдыҡ. Шәүрә ҡапыл ауырып, әрәм булды. Эскелек һаҙлығына батып барғанда, малай иҫкә килтерҙе. «Бомж» булып йөрөп, «әҙер ир» эҙләгән ҡатын-ҡыҙҙарҙан ҡотолдом. Мин һине күреү менән аңланым: һинең ауыр хәлгә тарығаныңды йәлләнем дә. Аңлаһаң мине, бергә йәшәйек, юҡ икән, «теге яҡҡа» юлды беләһең.\nӨйҙәш йәшәй башланылар. Паспорт яңыртып, эшкә урынлашты Нәйрә. Шамил яҡшы ҡабул итте Нәйрә апайын. Шамилға кәләш алып бирҙеләр, туй үткәрҙеләр. Йәй бергәләшеп яңы һатып алған баҡсала эшләйҙәр, ял итәләр. Нәйрәнең ҡайны-ҡәйнәһенә ҡунаҡҡа ла баралар. Эш-көштә балалар ярҙам итә. Барыһы ла бәхетле кеүек, тик Фәнүр ҡыйын саҡтарында Шәүрәһенең ҡәберенә барып урай, аяттар уҡыта.\nКеше һәр саҡ бәхетте үҙ ҡулдары, үҙ аҡылы менән таба. Ә бер батып, бер ҡалҡҡан саҡта тормош донъяһында йөҙөп китәләр, батырға теләгәндәр иһә аҫҡа, һыу төбөнә китә...\nБына бөгөн табылған Марат кеүек ишеләр. Марат та тыңлаусан, әсәй елкәһендә иркә үҫкән кеше.\nӘсәһе Маратҡа ун һигеҙ йәшенә мотоцикл алып бирҙе, әрменән ҡайтыуын көттө. Тик һаулығы ҡаҡшағайны, күп тә тормай вафат булды. Марат бер үҙе тороп ҡалды, өйләнмәгән, ауылда эш юҡ. Кәсеп эҙләп сығып китте ҡалаға. Эш табалмай, әсәһенән ҡалған аҡсаны бөтөрөп, харам табыш эҙләүселәргә юлығып, асарбаҡланып, үҙ-үҙен юғалтты. Дауаханала иҫенә килмәй, зыяратҡа әсәһе янына юл алды. Уны исемһеҙҙәр ҡәберлегенә күмделәр. Ә исемһеҙ ерләнгәндәр бихисап, тимәк, үҙҙәрен юғалтыусылар ҙа бик күп. Эй, тормош, тормош, күпме һынауҙар ҡуяһың кеше алдына!


Башҡортостан төбәктәре Украина ҡасаҡтарын ҡабул итә. - Юлдаш\nМәхмүтов Зәки Ағиҙел ҡаты аға - ТХЙ\nҺыу буйҙары - Мәмдүнә Зарипова көйө һәм һүҙҙәре. - Йәнберҙина Римма\nҺуң инде - Тайсин Илсур\nБашҡортостан төбәктәре Украина ҡасаҡтарын ҡабул итә.\nБашҡортостан төбәктәре Украина ҡасаҡтарын ҡабул итә. https://bash.news/yuldash/3267_bashkortostan-tebektere-ukraina-kasaktaryn-kabul-ite\nУкраинала граждандар һуғышы көсәйә. Ҡалалар бомбаға тотола. Кешеләр ғүмер буйы йыйған мал-мөлкәтен ҡалдырып, тыуған ерҙәрен ташлап китергә мәжбүр...\nБашҡортостан төбәктәре лә Украина ҡасаҡтарын ҡабул итә. Республика хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығынан белдереүҙәренсә, Луганск һәм Донецк өлкәләренән килеүселәр араһында “ҡасаҡ” статусына эйә булырға, ваҡытлыса йәшәү урыны һәм эшкә рөхсәт алырға теләүселәр бихисап. Учалы районынан хәбәрсебеҙ Гәүһәр Мозафарова әҙерләгән яҙмала был хаҡта бәйән ителә.\nСтәрлетамаҡ ҡалаһында ла Украина ватандаштарын көтәләр. Бында хәрби хәрәкәттәр барған дәүләттән күсеп килергә теләүселәр өсөн ваҡытлыса йәшәү урыны булдырылған. Халыҡтан кейем-һалым, башҡа кәрәк-яраҡ йыйыу банкы ойошторолған. Әле ҡалаға килеүселәр һаны 100-ҙән ашыу. Уларҙың күбеһе туғандарында һәм дуҫтарында йәшәй. Буш торған фатирҙарына ҡасаҡтарҙы индереүселәр ҙә бар, ти Стәрлетамаҡтың халыҡты социаль яҡлау үҙәге директоры Лилиә Атйетәрова.\n“Украина ҡасаҡтары Рәсәй гражданлығын алыу мөмкинлегенә эйә”,- тип белдерҙе Федераль Миграция Хеҙмәте етәксеһе Константин Ромодановский. Был фекерҙе Федераль Миграция хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығының Өфө ҡалаһы Октябрь районы бүлеге етәксеһе, эске эштәр хеҙмәте майоры Руслан Шәйхетдинов та раҫланы.\nУкраинала даими йәшәүсе Рәсәй граждандары йәки Рәсәйҙә төпләнергә хоҡуҡ алған Украина ватандаштарына, низағ арҡаһында беҙҙең илгә һыйынған һәм рәсми рәүештә ҡасаҡ статусы алыусыларға пенсия түләү ҡаралған, ти Рәсәй Пенсия фондының Башҡортостандағы бүлексәһе етәксеһе Фоат Хантимеров.\nУкраина ҡасаҡтарына Рәсәйҙә тейешле медицина хеҙмәте лә күрһәтеләсәк, - ти Рәсәй дәүләт Думаһы депутаты Сәлиә Мырҙабаева.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең 95 йыллығына Республиканың һуҡырҙар өсөн махсус китапханаһы «Беҙҙең өйҙөң йәме» китабын Брайль шрифтында сығарҙы. Бынан 60 йыл элек яҙылған әҫәрҙең темаһы әле лә көнүҙәк. Унда башҡорт малайы Йәмил менән фронт һыҙығынан ҡотҡарылған украин ҡыҙы Оксананың дуҫлығы һүрәтләнә.\n“21-се быуатта барған һуғыштан ҡасҡан һәм Рәсәйгә, Башҡортостанға килеп һыйынған кешеләр менән беҙ ҙә уртаҡ тел табырбыҙ, дуҫ һәм татыу йәшәрбеҙ. Һис шикһеҙ балалар – беҙҙең иғтибар үҙәгендә. Күктән яуған бомбалар, көнө-төнө яңғыраған шартлау тауыштары, янғындар балаларҙың нығынып етмәгән психикаһына йоғонто яһамай ҡалмай, әлбиттә. Шуға ла кескәй Украина граждандарына реабилитация талап ителә," - ти Башҡортостан республикаһы Мәғариф министры Әлфис Ғаязов.


Стәрлетамаҡ районында балалар йорттарында әрбиәләнеүселәр фестивале үтте.\nТыуған илгә һөйөү менән һуғарылған йыйын икенсегә уҙғарыла. Уны Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы, Патриотик тәрбиә һәм йәштәрҙе хәрби хеҙмәткә әҙерләү үҙәге Стәрлетамаҡ районы хакимиәте менән берлектә ойошторҙо. Фестивалдә ҡатнашыусылар пейнтбол буйынса көс һынашты. Уйын олимпия системаһы нигеҙендә ойошторолдо. Флагты ҡулға төшөрөүселәр еңеүсе тип иғлан ителде. Ярышта көс һынашыусылар араһында былтырғы еңеүселәр ҙә бар ине. Данил Ғәлиев быйыл да дартс уйынында иң мәргәне тип танылды.\nҮҫмерҙәр ялан кухняһында бешерелгән һалдат бутҡаһын да тәмләп ҡараны, хәрби техника менән яҡындан танышты. Ҡаяға үрмәләп, поход ҡоролмаларын һынаны. Фестивалдең маҡсаты - йәштәрҙә илһөйәрлек рухын тәрбиләү. Ойоштороусылар ҡуйылған бурыс теүәл үтәлде тип билдәләй.


28 Ноябрь 2018, 14:02\nИмәндәш ауыл биләмәһе “Урындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһы”нда әүҙем ҡатнашыусыларҙың береһе булып тора. Уңайлы мөмкинлекте ҡулдан ысҡындырмаҫҡа тырышып, ике йыл рәттән был программала ҡатнашып, былтыр 1 миллион 500 мең һумға “МТЗ-82” тракторы, быйыл иһә ротор - ҡар көрәгес-өрҙөргөс (560 мең һумлыҡ) һатып алыуға өлгәшкәндәр. Йәнә ауыл биләмәләренә йыл да республика ҡаҙнаһынан бүленгән, йәғни “Президент” аҡсаһына тракторҙы көрәк (140 мең һум) менән дә йыһазландырғандар. Был трактор һәм ротор менән ҡыш көндәрендә ауыл урамдары ҡарҙан таҙартылһа, йәйгеһен иһә сүп-сар йыйыу һәм башҡа эштәр ойошторола.\nТехниканы тулыһынса комплектлау өсөн арба ғына етешмәй, ауыл биләмәһе башлығы Әхнәф Ноғайғолов быныһын да хәл иткән.\n- 305 мең һумға торошло яңы арба һатып алыу мәсьәләһе аукционға ҡуйылды, - ти Әхнәф Әхиәр улы.\nЯтып ҡалғансы – атып ҡал, тигәндәй, Имәндәш ауыл биләмәһе халҡы йәнә йыйынға йыйылып, “Урындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһы”нда ҡатнашырға һәм янғын һүндереү автомашинаһы һатып алырға ҡарар иткән. Уның хаҡы 1 млн. 450 мең һум тора. Проектта ҡатнашып, еңеп сығып, хөкүмәттән ярҙам алыуға өлгәшеү өсөн, әлбиттә, инициатив төркөмдөң дә әүҙем булыуы талап ителә. Был тәңгәлдә Илдар Мәхмүтов етәкселегендәге Имәндәш ауылы старостаһы Марат Ибраһимов, Мөнирә Рәшитова, Рәзилә Зөбәйҙуллина, Салауат Түзбәковтарҙан торған инициатив төркөм бик уңышлы эшләгән. Сираттағыһында ла ошо уҡ төркөмдөң эште атҡарып сығырына ҙур өмөт бағлайҙар. Бары тик инициатив төркөм ағзаһы М.Ибраһимов урынына Ринат Ибраһимов һайлап ҡуйылған. Шулай уҡ ауыл хакимиәтенең эштәргә идара итеүсеһе Илфат Үтәгәновтың да тырышлығы тос булған.\nИмәндәш ауыл биләмәһе башлығы Ә.Ноғайғолов был программаны хуплап ҡабул итеүсе биләмә ауылдары (9 ауыл) халҡына, ярҙам ҡулы һуҙыусы хөкүмәткә, инициатив төркөмгә, бағыусылар Айрат Ҡунафинға (10 мең һум аҡса биргән), “Урожай” ЯСЙ-е етәксеһе Нәжип Хисаметдиновҡа (5 тонна иген биргән – 40 мең һумлыҡ), район Советы депутаттары Әхмәт Аҫылбәковҡа (5 мең һум), Рөстәм Әбдрәхимовҡа (5000), Әлфир Исхаҡовҡа (3000), 1-әр мең һум аҡса биргән ауыл Советы депутаттарына, ауыл старосталары һәм мәктәп директорҙарына ҙур рәхмәтен белдерә.\nИмәндәштәрҙең проектта еңеп сығыуын һәм янғын һүндереү автомашинаһы алыу уй-пландарының тормошҡа ашыуын теләйбеҙ.


Өфө ҡалаһы ҡала округы Хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафиндың ҡотлауы\nХөрмәтле өфөлөләр һәм ҡунаҡтар!\n12 июнь көнө беҙ өс әһәмиәтле датаны билдәләйбеҙ – ул Рәсәй Федерацияһының дәүләт суверенитеты Декларацияһын ҡабул итеүгә 29 йыл тулыуы, Салауат Юлаев тыуыуына 265 йыл һәм Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалыуға 445 йыл.\nҠала хакимиәте исеменән һәм үҙемдең исемемдән һеҙҙе ҡайнар ҡотлайым! Беҙ республикабыҙҙың, тыуған төбәгебеҙҙең күп быуатлы тарихы, бай рухи һәм мәҙәни мираҫы менән хаҡлы рәүештә ғорурланабыҙ.\nӨфө үҫә, үҙгәрә. Быйыл 9 июлдән 14 июлгә тиклем беҙ 53-сө йәйге халыҡ-ара балалар уйындарын ҡаршы алабыҙ. Беҙгә донъяның төрлө илдәренән ҡунаҡтар киләсәк. Ярыштарҙа мең ярымдан артыҡ кеше ҡатнашасаҡ. 2021 йылда баш ҡалабыҙ умартасылыҡ буйынса «Апимондия» халыҡ-ара конгрессын ҡабул итәсәк. Өфө үҙендә донъяның иң яҡшы умартасыларын йыясаҡ.\nБеҙ был көндө илдең алға киткән ҡалаларҙың берһе булараҡ лайыҡлы ҡаршы алабыҙ, иҡтисади һәм мәҙәни элемтәләрҙе нығытабыҙ. Беҙгә әле бергә бик күп эштәр башҡараһы бар. Һәм беҙ Башҡортостан, бөтә Рәсәй менән алға барабыҙ.\nҺеҙгә, туғандарығыҙға һәм яҡындарығыҙға ныҡлы сәләмәтлек һәм именлек теләйем! Һеҙҙең барлыҡ игелекле эштәрегеҙ һәм башланғыстарығыҙ илдең, тыуған республикабыҙҙың һәм уның баш ҡалаһының алғы үҫешенә ярҙам итһен!\nОрджоникидзе районы башҡорттары ҡоролтайының улытырышында ҡатнашырға саҡырабыҙ\n«Йәш ғаилә – 2019» конкурсына йомғаҡ яһалды\nӨфө Яңы 2020 йылды ҡаршыларға әҙерләнә\nӨфөлә «Хәүефһеҙ һәм сифатлы юлдар» программаһы сиктәрендә 2019 йылдың июль айында көньяҡ йүнәлештә сығыу юлында Ағиҙел йылғаһы аша яңы күпер төҙөлә башланы.


Декада тамамланырға 4 көн генә ҡалды! Ашығығыҙ!\n5 Июль 2018, 17:52\nҠала һәм район, шул иҫәптән беҙҙең “Ауыл уттары” һәм “Зилаирские огни” гәзиттәренә, 2018 йылдың икенсе ярты йыллығына ташламалы хаҡ менән яҙылыу тамамланыуға 4 көн генә ҡалды. Башҡортостан Республикаһының почта бәйләнеше Федераль Идаралығы һәм “Республика Башкортостан” ДУП-ы БР Нәшриәт йорто иғлан иткән акция тамамланыуға табан бара.\nХөрмәтле уҡыусыларыбыҙ, әгәр һеҙҙең арала, дуҫтарығыҙ, туғандарығыҙ, хеҙмәттәштәрегеҙ араһында ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында икенсе ярты йыллыҡҡа гәзитебеҙгә яҙылырға өлгөрмәгән кешеләр булһа, беҙҙең АКЦИЯ хаҡында иҫтәренә төшөрөүегеҙҙе һорайбыҙ!Бергә булдыҡ! Бергә ҡалайыҡ!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КӘЗӘ АҪРАҒАН, ШӘЛ БӘЙЛӘГӘН МОХТАЖЛЫҠТА ЙӘШӘМӘҪ - 2021 - Мәҡәләләр\nБашҡорт халҡының сигеү, ҡорама ҡорау, бәйләм бәйләү, кейеҙ баҫыу, матур-матур кейемдәр тегеү, биҙәүестәр яһау кеүек ҡул эштәре традицияларын дауам иткән, шуның менән рухи мираҫыбыҙҙың юғалыуына юл ҡуймаған оҫта ҡуллы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ бик күп Башҡортостанда. Улар әсәй-өләсәйҙәребеҙ тәжрибәһен үҫтереп, дауам итеп кенә ҡалмай, ә юғары кимәлдәге оҫталыҡтарын күрһәтеп, төрлө конкурстарҙа ҡатнаша, призлы урындар яулай, халҡыбыҙҙың онотолоп барған кәсептәрен бөтә республикаға, илгә, донъяға таныта. Мәләүез ҡалаһында йәшәгән Гөлсимә ИҪӘнҒолова - шундайҙарҙың береһе. Уның исеме Башҡортостандың шәл бәйләү оҫталары араһында яҡшы таныш. 2017 йылдан алып республика конкурстарында ҡатнаша. Тәүгә ҡатнашҡан йылда уҡ ул конкурстың төп призын яуланы. Унан һуңғы йылдарҙа ла һәр саҡ уға уңыш йылмайҙы: 2018 йылда "Селтәрле шәл" номинацияһында - беренсе урын алды, 2019 йылда "Шәл бәйләү традицияларын һаҡлағаны өсөн" номинацияһында билдәләнде. Былтыр иһә уның селтәр шәлдәре тағы ла Гран-приға лайыҡ булды. Ошонда урынлы һорау тыуа: конкурс ҡына билдәле иттеме уны? Эйе, был тәңгәлдә, һис шикһеҙ, уның да роле баһалап бөткөһөҙ. Шул уҡ ваҡытта был конкурсҡа Гөлсимә үҙе оҫталыҡтың иң үренә еттем тигән фекергә килгәс кенә барыуын да йәшермәй. Әйҙәгеҙ әле, бөгөн беҙ оҫтаның серле лә, бай ҙа күңел донъяһына сәйәхәт ҡылып, уның шәл бәйләү нескәлектәре менән танышайыҡ.\nЮрауҙары юш килә\n.Гөлсимә Иҫәнғолова сығышы менән Федоровка районы Бала Сытырман ауылы ҡыҙы. Бәләкәйҙән шәл бәйләү кеүек, уны шал да, үәл дә тиҙәр, ижади эштең һауаһын һулап, был шөғөлдөң бөтә ауырлығын һәм нескәлеген үҙ күҙҙәре менән күреп үҫә. Биш-алты йәш булғанда уҡ ауылдаштары уның отҡорлоғон, бармаҡтары тилберлеген күреп, тиҙҙән уның бик оҫта шәл бәйләүсе буласағын юрай. Ысынлап та, юрағандары юш килә уларҙың - ҡыҙ башланғыс класта уҡығанда уҡ ололар менән бер рәттән ултырып шәл ситтәре бәйләй башлай. Әсәһе иләп өлгөртмәһә, күрше-тирәлә йәшәгән апай-инәйҙәргә бәйләшеп, аҡса эшләргә лә форсат таба. Был шөғөлгә ҡыҙыҡһыныуы, теләге шул тиклем ҙур була, кис ултырырға йәки ҡул эше өмәһенә ингән ололарға ҡарап, был шөғөлдөң айышына үҙаллы төшөнә ҡыҙ. Дебетте матур итеп аяларға ла, иләргә лә тап ошондай ҡулалмаш эш башҡарғанда өйрәнә. "Беҙ үҫкәндә бөтә ауыл шәл бәйләй ине. Бер көн - бер өйҙә, икенсеһендә икенсе өйҙә өмә менән кәзә мамығын эшкәртә торғайнылар. Уны яңғыҙың да эш итергә мөмкин, әлбиттә, әммә күмәкләп эшләһәң тиҙ ҙә, күңелле лә. Шәлдең матурлығы уның биҙәктәренә генә бәйле түгел. Уны бәйләп башҡа ябынғансы бик оҙайлы һәм яуаплы эш талап ителә ине. Дебеттең матурлығы кәзәнең нисек ашауына, тәрбиәләнеүенә, тарапмы-ҡырҡыпмы алыныуына ла ҡарай. Йыуып киптерелгән дебетте тәүҙә төйөрөн ҡалдырмай ғына күпертеп аялайһың йәки шапылдатаһың. Иләп ҡатлағас, сиратаһың. Был эштәрҙең барыһы ла өмә ваҡытында бер-береңде маҡтау, хуплау, дәртләндереү һүҙҙәре менән үтә. Кемдеке матурыраҡ килеп сыға, унан өйрәнергә, уға тиңләшергә, уныҡына оҡшатырға тырышаһың. Юғиһә, иләнгән еп тигеҙһеҙ килеп сыға. Төрлөсә булғас, шәл дә матур булмаясаҡ, шуға күрә иләүгә айырым оҫталыҡ талап ителә ине", - ти Гөлсимә Фәнил ҡыҙы үҙенең алыҫта ҡалған бала саҡ хәтирәләренә бирелеп.\nШәл бәйләү оҫталығы уға өләсәһенән күскән. Мәрхәбә Ғәйнетдин ҡыҙы Тимербаеваны ла заманында Стәрлебаш, Федоровка яҡтарында оҫта шәлсе, тип белгәндәр. Дебетен ҡырҡлы еп ҡалынлығында тигеҙ генә итеп иләп, нәҙек кенә энә менән бәйләгән. Иләп бара, ҡулы аҫтында мамығы ҡабарып бара, тип әйтәләр ундайҙар хаҡында. Бөтә оҫталар кеүек һан артынан ҡыумаған, йылына матур итеп өс-дүрт шәл бәйләһә, шуға ҡәнәғәт булған. Шәл бәйләү оҫталығына ҡыҙҙарын, аҙаҡ ейәнсәрҙәрен өйрәткән.\nГөлсимә Фәнил ҡыҙының шәл бәйләү оҫтаһы булып китеүенә тағы дүртенсе класта уҡығанда булған ваҡиға ла үҙ өлөшөн индергәндер. Уҡытыусыһы Рәйфә Вәлиева уҡыусыларына ҡул эше алып килергә ҡушҡас, ҡыҙ бөтә күңелен һалып, семәрләп-биҙәкләп ҡурсаҡ шәле бәйләп алып бара. Уның эшен мәктәптә бик оҡшаталар, хатта ки район күргәҙмәһенә алып баралар. Унда Гөлсимәнең ижад емеше беренсе урын яулай. Ошо бәләкәй генә еңеүе уның ижад ҡомарын, сәмен уята - шәл бәйләү эшенә тағы ла илһамланыбыраҡ, дәртләнеберәк тотонорға этәргес була. Ғөмүмән, был шөғөлөн бер ҡасан да ташламай ул. Өфөлә медицина училищеһында уҡығанда ла, уны тамамлап, дауаханала медсестра булып эшләгәндә лә ҡул эше һәр ваҡыт эргәһендә була.\nҺөнәрле булыу - гәүһәрле булыу\nБыл хәҡиҡәткә күп тапҡырҙар инанған инде Гөлсимә. Туҡһанынсы йылдар башында-уртаһында бөтә ил финанс көрсөгөнә терәлеп, эш хаҡы яртышар йылға тиклем тотҡарланған йәки әйберләтә йә аҙыҡ-түлек магазинына талон менән бирелгән осорҙа яратҡан шөғөлө кәсепкә әйләнеп китә һәм ҙур ярҙам була. Тап ошо шәл бәйләй белеү һәләте арҡаһында башҡалар кеүек йылдар буйы ҡулаҡсаһыҙ ултырмай Иҫәнғоловтар ғаиләһе.\n- Өләсәйем, әсәйем менән бергә бәйләгән шәлдәрҙе бергә ҡушһаң, Ер шарын урап сығырға булыр ине, моғайын. Йылына 30-40-шар шәл бәйләгән ваҡыттар булды бит. Былар, билдәле инде, барыһы ла йоҡо иҫәбенә эшләнде, - ти Гөлсимә. Әле лә ҡул эшенә күберәк төнгө мәлдә ултыра. Барыһы ла йоҡларға ятып, һиллек урынлашҡас, ҡулына ала ул бәйләмен. Илаһи тынлыҡта иң матур биҙәктәрен һала ул шәл ситтәренә. Яратҡан шөғөлө уға рухи таяныс кеүек. Ауырыған ваҡытында яңы һулыш өрә, ҡайғыһын тарҡата, шатлығын ишәйтә. Шуға ла үҙ асылын таба алмай, бәргеләнеп-һуҡҡыланып йөрөгәндәргә яратҡан шөғөл табырға, айырыуса ҡул эше эшләргә, бәйләргә кәңәш итә оҫта: "Был бик мөһим", - тип иҫәпләй ул, сөнки үҙ булмышын тапҡандар ғына оло маҡсат ҡуйып йәшәй ала, тормоштоң ваҡ мәшәҡәттәренән, ығы-зығыһынан өҫтөн була.\nЙоланы һаҡлау кәрәк\nИң оҫта кеше генә шәлдең уртаһы менән ситен бергә бәйләй тигәндәрен ишеткәнем бар. Әммә Гөлсимә Иҫәнғолова был фекерҙе хупламай, улай ғына ла түгел, ул быға ҡырҡа ҡаршы: "Быны мин башҡорт шәле технологияһын боҙоу, тип уйлайым. Шәлъяулыҡ борон-борондан биш элементтан торған: бер урта, дүрт сит. Уны әсәйҙәребеҙ ҙә, өләсәйҙәребеҙ ҙә айырым бәйләгән һәм бәйләп бөткәс кенә дүрт эргәһен уртаға тоташтырған. Шәлдең был этабы ла яуаплылыҡ, оҫталыҡ талап итә. Дүрткел булғанда ғына ул матур һәм оҫта итеп бәйләнгән тип иҫәпләнә. Һуңғы осорҙа баҙарҙа Интернеттан тәҡдим ителгән өлгөләр ҡулланылған төрлө биҙәкле шәлдәр, үәлдәр осрай башланы. Быны ла мин традицион технологиянан ситкә тайпылыу, тип ҡабул итәм, сөнки беҙҙең үҙебеҙҙең быуаттар төпкөлөнән килгән "бесәй табаны", "һалма", "шыршы", "тау-биҙәк" тип аталған нағыштарыбыҙ бар. Ошо биҙәктәрҙән тыш, мин йәнә үҙем уйлап тапҡан һәм "ҡауыша алмаған йәрҙәр" тип атаған семәрҙе яратам. Республика конкурсын ойоштороусыларҙың тап ошо нескәлектәргә иғтибар итеүен айырыуса хуплайым", - ти ул.\n"Башҡорт шәле" бренды\n"Рәсми рәүештә нығытылмаһа ла, башҡорт шәленең бренды күптән бар һәм уны Рәсәйҙә меңәрләгән шәлъяулыҡ араһында ла танырға мөмкин. Оҙаҡ йылдар шәл баҙарында булыуым менән шуны әйтә алам: беҙҙең шәлдәр йылылығы, йомшаҡлығы, оҙаҡҡа етеүе, йылдар үткән һайын бешеләнеп, тағы ла нығыраҡ йылы булыуы һәм һоро төҫө менән айырыла. Быны бөтә төбәк шәлселәре лә яҡшы белә. Башҡортостан ерлегендәге кәзә дебетенән бәйләнгән шәл оҡшаһа, йыш ҡына уның хаҡына ҡарап тормайҙар, һатыулашмай ғына башлыса үҙенә, яҡын кешеһенә, буласаҡ килененә бүләккә генә алалар. Алыпһатарҙар иһә күпселек осраҡта арттырып һатыр өсөн йылҡылдап торған Волгоград мамығынан бәйләнгәненә өҫтөнлөк бирә. Мин дебетте Ейәнсура яғына барып, ҡулда шыуып торғанын, бөтәрләнмәгәнен үҙем һайлап алам. Волгоградтыҡы кеүек йылҡылдап тормай, әммә башҡорт тоҡомло кәзәнеке йылы һаҡлай, дауалау көсө лә бар. Йәмғиәттә башҡорт дебет шәленә ҡыҙыҡһыныуҙы арттырыу, "Башҡорт дебет шәле" брендын булдырыу, халыҡ оҫталарының һөнәри кимәлен үҫтереү, тәжрибә уртаҡлашыу, эшлекле бәйләнеш булдырыу йәһәтенән конкурстар ойошторолоуы бик тә отошло тип уйлайым", - ти мәҡәләбеҙ геройы.\nГөлсимә Иҫәнғолова шулай уҡ башҡорт шәленең киләсәген башҡорт тоҡомло кәзәләрҙе үрсетеүгә бәйләй. Хрущев заманынан ҡалған "Кәзә мал түгел" тигән әйтем төптө дөрөҫ түгел, тип иҫәпләй. Ысынлап та, заманында тап ошо дебет шәл бәйләп һатып, күпме кеше балаһын уҡытты, кейендерҙе, өйләндерҙе, йорт һалды. Хәҙер көлкө һымаҡ булып күренһә лә, был ысынбарлыҡҡа тура килә. "Кәзә һауғандан һыйыр һауған һөт һорап килгән" тигән әйтем дә бар бит халҡыбыҙҙа. Был, әлбиттә, шартлыса әйтелгән. Шулай ҙа кәзә аҫраған мохтажлыҡта йәшәмәҫ тигәнде туранан-тура аңлата ул. Ә Гөлсимә Иҫәнғолова кеүек мамыҡты ебәккә әйләндерә белгән оҫта ҡуллы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ булғанда, башҡорт шәленең даны оҙаҡ йылдарға етер әле...\nЯҙылған: 22.01.21 | Ҡаралған: 323


Республика аграрийҙары бесән әҙерләү буйынса планды үтәүгә яҡынлашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспублика аграрийҙары бесән әҙерләү буйынса планды үтәүгә яҡынлашты\n9:26, 23 августа 2011 Иҡтисад\nБашҡортостандың бөтә райондары ла әүҙем рәүештә мал аҙығы әҙерләү менән шөғөлләнә. Йәмғеһе 2454 мең тонна сенаж һалынған, был планлаштырылғанға ҡарағанда 12 процентҡа күберәк. 792 мең тонна бесән тупланған, планға ҡарата был 91%. Баҡалы районында тупаҫ мал аҙығы – планлаштырылғанға ҡарағанда ике тапҡырға, Архангел, Ҡыйғы, Көйөргәҙе, Тәтешле, Туймазы, Шишмә райондарында 1,5 тапҡырға күберәк әҙерләнгән.\nБР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, республиканың 44 районында силос һалыу эштәре алып барыла. Мәсетлелә силос траншеялары 206 процентҡа тултырылған. Бер шартлы мал башына районда 28,6 центнер мал аҙығы берәмеге тура килә. Республика буйынса уртаса алғанда был һан 22,7 центнерға тиң.


Фажиғәгә нимә сәбәпсе? (Чернобыль АЭС-ындағы фажиғәгә - 30 йыл) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Фажиғәгә нимә сәбәпсе? (Чернобыль АЭС-ындағы фажиғәгә - 30 йыл)\n07.04.2016 Фажиғәгә нимә сәбәпсе? (Чернобыль АЭС-ындағы фажиғәгә - 30 йыл)\nЧернобыль АЭС-ындағы фажиғәгә күп фактор сәбәпсе. Быға РМБК-1000 атом реакторының конструкцияһы, идара итеү системаһы, хеҙмәтләндереүсе персоналдың хаталы эш итеүе – улар бик күп күп. Ә бына һөҙөмтәлә – кешелек донъяһындағы иң ҙур техноген һәләкәт.\nӘйҙәгеҙ иптәштәр, ошо яҙмала авария алдынан булған хәлдәрҙе тасуирлайыҡ.\nАлдан әйтәбеҙ - яҙма ентекле уҡыуҙы һәм аңлауҙы талап итә.\nЯбайлап әйткәндә атом реакторы ул ҙур самауыр. РМБК – “Реактор большой мощности канальный” эсендә графит кирбестәр эсендә бер нисә уран яғыулыҡлы ТВЭЛ – йылылыҡ бүлеүсе элементлы ТВС – йылылыҡ бүлеүсе йыйылмалар урынлаша. Ядро яғыулығы каналдар эсенән торбаларҙа үткән һыуҙы ҡайната һәм парға әйләндерә. Пар иһә машзалда торған турбиналарҙы хәрәкәткә килтерә. Турбина вал менән генераторға тоташҡан. Генераторҙан иһә электр тогы етештерелә һәм трансформатор аша РУ (распределительные устройства) аша электр селтәренә тоташа – ҡулланыусыларға оҙатыла. ЧАЭС-та асыҡ бүлгес ҡоролмалар ОРУ 350, 750 кВ көсөргәнештә эшләгән.\n1986 йылдың апрель аҙағында яңы ғына, 1984 йылда сафҡа индерелгән 4-се энергоблокта ППР – планлы-иҫкәүтеү ремонты үткәрергә ҡарар ҡабул итәләр. Ғәҙәттә был мәлдә ҡоролмалар регламентҡа ярашлы һәм айырым программарға ярашлы һынала. Шуларҙың береһе булып турбогенератор роторының өйрөлөү режимын тикшереү булып торған.\nБыл режим мәлендә реактор туҡтатыла, ҡайнар пар килеүе ябыла һәм турбина менән бергә тоташҡан генератор үҙенән-үҙе, инерция буйынса өйөрөлөп электр тогы етештерә. Шунан был ток тышҡы селтәргә бирелмәй һәм станцияның үҙенең кәрәк-ярағына тотонолорға тейеш. Атап әйткәндә уның менән ПЭН туҡландырыу электр насостары һәм ГЦН төп циркуляция насостары хәрәкәткә килә. Улар реакторҙы һыуытҡан һыуҙы һурҙыра һәм туҡтарға тейеш түгел.\nБыға тиклемге һынауҙарҙа ротор-генератор үҙенән-үҙе өйрөлгән мәлдә селтәр көсөргәнеше кәрәккәндән тиҙерәк кәмеүе күҙәтелгән. Ә бына 25 апрелдә яңыртылған вибрация күҙәтеү системаһы сафҡа индерелергә тейеш булған.\n25 апрель. Һынау өсөн реакторҙың ҡеүәте 22-31 процентҡа, 700-1000 МВт-ҡа тиклем төшөрөлөргә тейеш. Төндә, сәғәт 4 тула тигәндә (аварияға тиклем бер тәүлектәй ваҡыт бар) ҡеүәт 50 процентҡа, 1600 МВт-ҡа тиклем кәметелгән. Программаға ярашлы САОР - реакторҙы авариялы һыуытыу системаһы һүндерелгән.\nМиллионлы блок һиҙелерлек рәүештә электр энергияһын етештереүҙе кәметкәс, көндөҙгө сәғәт 2 тирәһендә “Киевэнерго” диспетчеры ҡеүәтте тағы ла төшөрөүсе тыя. Был приказ төнгө сәғәт 11-гә тиклем дауам итә.\nЯртылаш ҡеүәттә, 1600 мегаватта ете сәғәт буйы эшләгән реактор эсендә “ксенондан ағыуланыу” барлыҡҡа килгән. Төптә ксенон газының радиоактив изотобы тупланған һәм кире ҡеүәтте арттырыу өсөн 1-2 тәүлек көтөргә кәрәк. Төнгә ҡарай “ағыуланыу” тамамланып, операторҙар ҡеүәтте кире төшөрә башлағастар, реактор төпкөлөндә тағы ла ксенон барлыҡҡа килә башлаған – йәнә лә “ағыуланыу” башланған. ОЗР оператив реактивлыҡ запасы кәмеп кире күтәрелгән.\nИке сәғәт дауамында реакторҙың ҡеүәте программаға ярашлы 700 мегаватҡа тиклем төшөрөлгән. Аҙаҡ ни өсөндөр тағы ла 500 Мвт-ҡа тиклем кәмегән. Төнгө беренсе ярты тирәһендә ЛАР локаль автоматик регулятор системаһынан автоматик дөйөм ҡеүәт регуляторына күскән саҡта СИУР – реактор менән идара иткән баш инженер ҡеүәтте тота алмай. Һөҙөмтәлә ул 30 мегаватҡа төшкән.\nИнженерҙар реакторҙың ҡеүәтен кире тергеҙергә ниәтләй һәм идара итеүсе йотоусы стержендәрҙе күтәрә башлай. Һөҙөмтәлә ҡеүәт арта, бер нисә минуттан ул 160-200 Мегаватҡа барып етеп тигеҙләнә. Ә реактор эсендә ксенон арта башлаған, ОЗР оператив реактивлыҡ запасы кәмегән. РР ҡул менән идара итеү стержендәрен күтәреү дауам иткән.\n200 МВт ҡеүәт мәлендә өҫтәлмә рәүештә ГЦН төп циркуляция насостары ҡабыҙылған һәм бөтәһе һигеҙ агрегат һыуҙы этәрә башлаған. Һынау программаһына ярашлы уларҙың дүртәүһе һәм ике ПЭН туҡландырыу насостары тышҡы селтәр шиналарынан өҙөлөргә һәм улар пар ябылған турбогенераторҙың үҙенән-үҙе өйөрөлгән мәленән барлыҡҡа килгән электр тогынан эшләргә тейеш булған.\nҺигеҙ ГНЦ насосы ҡыуған һыу реактор аша үткәс, пар башлыҡҡа килеүе кәмегән. Аппарат 200 МВт ҡеүәттә эшләгәс, , актив зонаға һалҡын һыу урынына ҡайнары үтә башлаған\n1:23:04. Эксперимент башланған. Насостар тышҡы селтәрҙән эскеһенә, туҡтатыла башлаған генераторға тоташҡан. Ошо сәбәпле актив зона аша үткән һыу ҙа кәмегән. Пар реактивлыҡ коэффициенттының ыңғай булыуы һөҙөмтәһендә реакторҙың ҡеүәте үҙенән-үҙе артыу хәленә барып еткән.\n1:23:39. СИУР пульттағы АЗ-5 авария һаҡланыу кнопкаһына баҫа. Был мәлдә идара итеүсе йотоу стержендәре реактор төбөнә шылып, реактор туҡтарға тейеш булған. Ләкин стержендәрҙең уңышһыҙ конструкцияһы һәм ОЗР оператив реактивлыҡ запасының кәм булыһы һөҙөмтәһендә АЗ-5 тап киреһен эшләй – реакторҙың ҡеүәте ҡапыл арта. Был автомобилдә барғанда тормоз урынына газ педаленә баҫҡан кеүек була.\nШаһиттар әйтеүенсә бер-ике ғәләмәт көслө гөрһөлдәү теркәлгән һәм сәғәт 1:23:47—1:23:50 ваҡыт күрһәткәндә реактор тулыһынса юҡҡа сыҡҡан булған.


"Иң яҡшы умартасы" оҫталыҡ конкурсының федераль этабы | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\n"Иң яҡшы умартасы" оҫталыҡ конкурсының федераль этабы\nРәсәйҙең иң яҡшы умартасылары Башҡортостанға килә. Өфөлә 15-17 августа Бөтә Рәсәй һөнәри оҫталыҡ конкурсының "Иң яҡшы умартасы" номинацияһында федераль этабы уҙғарыла. Республика хөкүмәте премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов ошо турала ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Документҡа ярашлы, яҡын арала бәйгене ойоштороу комитеты төҙөлә. Сараны уҙғарыуға вице-премьер Ирек Мөхәмәтдинов яуаплы.


Алмабикә әбей, ҡарыуы ҡайтып, аҡ төшөп күҙҙәре томанлана башлағас, ҡалала йәшәгән ҡыҙына күсеп китергә уйланы. Эй, уның да өс иргә торорлоҡ, янып торған саҡтары бар ине!\n...Ул бынан утыҙ-ҡырҡ саҡрым алыҫлыҡта, Ирәндек ашаһында ятҡан Билән ауылында колхоз мәктәбенең бишенсе синыфын ғына тамамлағайны. Алмабикәнең атаһы, йәне-тәне, бар булмышы менән дингә бирелгән Уйылдан ҡарт:\n«Биш синыф бөтөп, күҙе ҡағыҙ танырлыҡ булғас, ҡыҙ балаға шул еткән! Башын аҙҙырып, ниңә ауыл ҡыҙына артыҡ ғилем? Уның урыны – түрбашта, ҡашығаяҡ араһында, – тине лә ҡыш өҫтөнән уны мәктәптән ауылға алып ҡайтты. – Ана, ҡустыһы уҡыр – үҙе ир бала, Алмабикәгә ҡарағанда отҡорораҡ та, ете-һигеҙ йәшендә дүрт ғәмәл әрәхмәтикәңде яттан сығарып ултыра. Үҙемә оҡшаған, мин дә мәҙрәсәлә шәп шәкерт инем»...\nТигеҙ йәшеллек уртаһындағы оҙон күлде Ологүл тип йөрөтәләр. Ҡуйы толомдарын һыуға һалындырған муйыл, талдар, әҙ генә елгә лә ҡушылып йырларға торған шиҡандаҡ ҡамыштар уратҡан был күлдән тыш, Дим туғайында эреле-ваҡлы күлдәр һәттәй үк: Шымакүл, Уҫаҡлыкүл, Алтынкүл, Ярсүгермәк, Түңәрәккүл... Әммә иң дәүе, иң күрмәлеклеһе – Ологүл. Ике башы менән дә әҙ генә Димгә етмәй туҡтаған ул, һәм күренеше менән һис кенә лә күлгә оҡшамаған. Ҡарттар һөйләүенсә, ҡасандыр Дим ошонан аҡҡан. Йылдар үтеү менән йылға үҙенә яңы юл алған, иҫке үҙәк Димдән айырылған һәм «үле йылға» булып ҡалған. Ошо үле йылға яҙ һайын терелә лә үҙенең ҡасандыр ысын йылға булыуын иҫенә төшөрә: юлын быуып ятҡан ҡоршауҙарҙы емереп, тышауҙан арынған йәш тай шикелле сабырһыҙланып, ҙур һыуға табан уҡтала. Туғайлыҡтарҙағы ваҡ-ваҡ күлдәр, ҡар һыуҙары ағып төшөп, ярҙары мөлдөрәмә тулғас, йәндәй күргән туғандарына ашыҡҡандай, уға табан атлыға. Аҫау айғырҙай ҡотороноп, Дим дә ярҙарынан ташып сыҡҡас, киң туғайҙар, болондар урынында ажарлы бер даръя барлыҡҡа килә. Өйөрөлөп-өйөрөлөп, ярһып, хатта ҡайһы саҡ яһилланып аҡҡан был ҙур һыуға һоҡланып та, бер аҙ һағайып та баға кешеләр. Тик берәү ҙә зарланмай: тәбиғәттең сая был ҡылығы үҙ һәм яҡын башҡорт балаһына. Шуға күрә лә күрше ауылдарға йомоштары төшһә, эһ тә итмәй, кәмәгә ултырып сығып китәләр. «Аллаға шөкөр, таҙара күлебеҙ, балыҡҡа байый»,– тип һөйөнөп туя алмайҙар.


Һәр ғәмәл бер епкә теҙелә\nҺәр ғәмәл бер епкә теҙелә13.03.2019\n“Зәүхиә, бер мәҡәләңдә ялған араҡы тураһында яҙ әле. Ҡайһы бер ауылдарҙа шул сифатһыҙ шыйыҡсаны һатып, халыҡты ағыулап, үлемгә еткереп ятыусылар бар. Барып йөҙҙәренә бәреп әйтеү ҙә файҙа бирмәй, бәлки, үҙҙәренең гонаһ ғәмәлдәре тураһында уҡыһалар, уйланырҙар”, – тип шылтыратҡайны бер яҡташым.\nӘлбиттә, “тылсымлы таяҡҡа” эйә булһам, һис шикһеҙ, мин ул араҡыны ғына түгел, ғөмүмән, бөтөн насар ғәмәлдәрҙе юҡҡа сығарыр инем. Үкенескә, ундай “таяҡ” миндә юҡ – ҡәләмем генә бар. Яҙып ҡарайым әле: бәлки, кемдер эсергә яраҡһыҙ, кешенең һаулығына зыян килтергән, хатта ғүмерҙе өҙә торған эсемлекте һатыуҙан туҡтар, үкенер, тәүбә ҡылыр. Ошо ғәмәле менән үҙ яҙмышын ғына түгел, ә яҡындарының да тормошон яҡшы яҡҡа үҙгәртер, сөнки кемдеңдер иҫәнлегенә белә тороп зыян килтереү енәйәт яһауға тиң, тип уйлайым.\nҒөмүмән, нисек шундай түбәнселеккә төшөргә мөмкин? Бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙар, әсәйҙәр был эшкә бара алғандарына иҫең китерлек. Үҙебеҙҙең дә балалар үҫә бит. Иртәгә ялған араҡы һатҡан кешенең үҙенең балаларына ла кемдер ағыу тәҡдим итәсәк: тормошта бумеранг законы үтәлмәйенсә ҡалмай, изгелек кенә изгелек булып ҡайта.\nӘсе күҙ йәштәре үҙенә генә түгел, ҡәһәр булып балаларына, яҡындарына төшә. Яза ниндәй булырын бер кем дә алдан белмәй. Ә был ғәмәлде ҡылыусыларҙың аҡылы камил түгелдер тип иҫәпләргә ҡала, сөнки кемдеңдер ғәзизенә алйытҡыс эсемлек эсертеп, уның яҡындарының күҙ йәштәрен түктертеп, әле тормошҡа йүнләп аяҡ баҫмаған йәштәрҙе юлдан яҙҙырып аҡса эшләү аҡылға һыя торған эш түгел. Ул хәрәм байлыҡтың изгелеген, рәхәтен күреү мөмкинлеге лә бик шикле.\nБеҙ бит йәш артҡан һайын аҡыллыраҡ, зиһенлерәк булырға тейешле заттар. Һәр ҡылығыбыҙ, һүҙебеҙ йәштәргә үрнәк булырға тейеш. Балаларҙы иһә үҙеңдекенә, ситтекенә бүлергә ярамай. Теләһә ҡайһы бала алдында ла оло кеше үрнәк күрһәтеүе, һүҙен уйлап һөйләүе зарур. Уйын-көлкө менән әйтелгән һүҙ ҙә мәғәнәле, кинәйәле булһын ул. Беҙҙең балаларҙы ситтән килеп бер кем дә тәрбиәләмәҫ. Былай ҙа уларҙы дөрөҫ юлдан сығарырға күп һорамаған заманда, тәү сиратта беҙ үҙебеҙ хилаф эштәрҙән ситләшһәк, был бары изгелеккә булыр.\nБалаларҙы юлдан яҙҙырыусыларҙы фаш итергә, туҡтатырға, аңламаһалар, тейешле органдар аша язаға тарттырырға тейеш һәр бер зиһене булған кеше. Әлбиттә, яңғыҙ ғына был эште атҡарып булмай. Һәммә ауылда ла алдынғы ҡарашлы, сая, аҡыллы ҡатындар бар, йәмәғәт ойошмалары ла эшләй. Улар ошо проблемаға күберәк иғтибар йүнәлтһә ине: яҙмышыбыҙҙы намыҫһыҙ әҙәмдәр бәхетһеҙ итергә тейеш түгел. Был советҡа ингән ҡатындар ауыл халҡына зыян килтереүсе, балаларҙы юлдан яҙҙырыусы кешеләрҙең ғәмәлдәре тураһында тейешле органдарға хәбәр итһен, йыйылышҡа саҡырып һөйләшергә вәкәләте булһын, уларҙың күҙ уңынан ауылдағы бер ҡырын эш тә ситләп үтмәһен ине ул. Ни өсөн халыҡ түҙеп, сыҙап ятырға тейеш? Иртәгә һуң булыуы бар.\n“Ниңә был турала урындағы полиция хеҙмәткәрҙәренә әйтмәйһегеҙ?” – тип ҡыҙыҡһындым яҡташымдан. “Әйтеп ҡарайбыҙ, файҙаһын күрмәйбеҙ, уларға ышаныс юҡ”, – булды яуап. Полиция хеҙмәткәрҙәре контрафакт араҡы һатыусыларҙы ваҡытында фашлап, яуаплылыҡҡа тарттырһа, законһыҙ сауҙа менән шөғөлләнергә форсат бирмәһә, халыҡ улар тураһында бүтән төрлө фекерҙә булыр, рәхмәт һүҙҙәре генә әйтер ине.\nАраҡы... Күпме күҙ йәштәре түктергән, күпме бәхетһеҙлек килтергән эсемлек. Шуның арҡаһында емерелгән ғаиләләр, өйләнмәгән ирҙәр, тыумаған балалар, өҙөлгән ғүмерҙәрҙе һанап бөткөһөҙ... Араҡыға киткән аҡса – бушҡа, юҡҡа киткән аҡса, араҡы эсеп үткән ғүмер ҙә шулай уҡ.\n“Инде ирҙәр ҙә ҡалманы, эсеп, үлеп бөтөп баралар, иҫәндәре лә яйы сыҡҡан һайын эсергә генә тора. Эш юҡҡа һылтаналар, ә теләгән кеше ситкә барып та эшләп ҡайта, мал тота, әмәлен таба”, – тип һөйләне артабан танышым. Эйе, беҙ, ҡатындар, иргә арҡа терәп тормош көтөргә тырышабыҙ, бала табабыҙ, ауырлыҡтарҙы, шатлыҡтарҙы бергә үтергә тейешбеҙ тип уйлайбыҙ. Яйы сыҡҡан һайын шешәгә үрелгән ир менән, әлбиттә, был хыялдар юҡҡа сыға. Ирмен тигән ир иң тәүҙә аҡһаҡал дәрәжәһенә етеп йәшәүҙе маҡсат итеп ҡуйырға тейеш тә бит... Араҡыға һатылған ғүмер был планға яраҡһыҙ шул.\n“Ауылдарҙа ҡатын-ҡыҙҙар ҙа эсергә әүәҫләнде, йәш ҡатындар ҙа йыйылышып эсә”, – тигәс, ҡыйын булып китте. Шул аҡсаға балаларға шөғөлләнергә берәй файҙалы әйбер алып, һөнәргә өйрәтһәгеҙ, был ғәмәлегеҙ өсөн киләсәктә ни хәтлем сауап, шатлыҡ аласаҡһығыҙ! Донъяға тыуған һәр бала талантлы, фантазия һәм теләк кенә кәрәк. Бер йыйылғанда – бер шөғөл, икенсегә – икенсе, сараны өйҙән өйгә йөрөп үткәрергә була. Балаларға ла ҡыҙыҡ, ҡунаҡҡа йөрөгән һымаҡ. Ҡамырҙан ғына ла ниндәй генә фигуралар яһап, киптереп буярға, матур картиналар яһарға мөмкин. Ошоно аңламаған ҡатындарҙан, һеҙ шул араҡы эсеп, буш һүҙ һөйләп ултырыр өсөн тыуҙығыҙмы был матур донъяға, тип һорағым килә. Иртәнсәк ни күҙҙәрегеҙ менән балаларығыҙға ҡарайһығыҙ?\nБашҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хабиров республика буйынса күп кенә райондарҙа араҡы, спирт һатылыуы тураһында хәбәрҙар: контрафакт араҡы һатып байыусылар, эсеп һәләк булыусылар проблемаһын геноцидҡа тиңләй, ҡурҡыныс күренешкә ҡаршы республика буйынса ҡәтғи саралар үткәреләсәк, тип вәғәҙә итә. Ошо юлдарҙы яҙғанда, хыялланып, ғөмүмән, беҙҙең яҡтарҙа араҡыһыҙ туйҙар, төрлө мәжлестәр үткәреү алға китһен ине, тип уйланым. Сертификатһыҙ ҙа, сертификатлы ла араҡы өҫтәл түрендә булмаһын ине. Ҡыҙыҡлы ярыштар, күңелле уйындар, бейеүҙәр, йырҙар менән үрелеп барһын байрамдарыбыҙ. Ә бына ҡанды ҡыҙҙырып ебәреү өсөн иҫертмәй, тилертмәй торған ҡымыҙ эселһен ине. Ул дәрт-дарман да, көс-ҡеүәт тә, күңел көрлөгө лә бирә. Иртәгеһенә баш төҙәтергә кәрәк түгел, киреһенсә, хәлләнеп, сәләмәтләнеп тораһың, сөнки тәнеңә иҫ киткес файҙалы, сихәтле, саф ризыҡ инә. Бейетә лә, йырлата ла, эшләтә лә. Үҫеп килгән быуынға ла ыңғай үрнәк. Әйткәндәй, яҡшы хеҙмәт хаҡы түләнгән, социаль пакет ҡаралған яҡшы эш урындарына, нигеҙҙә, йәштәрҙе алалар. Эсеү өсөн ҡаты яза бирә торған, шунда уҡ эштән бушатҡан урындар ҙа бар. Ошо хаҡта ла уйланыу мөһим.\nБашҡортостанда иһә файҙалы эсемлек – ҡымыҙ етештереүҙе арттырыу, уны пропагандалау, маҡтаулы ғаиләләрҙе дәртләндергән бәйгеләр булдырыу, айыҡ тормош алып барған ауылдарға гранттар биреү булһын ине.\nАллаһы Тәғәлә биргән ғүмерҙе юҡҡа сарыф итеп йәшәгән кешеләр, һис шикһеҙ, үҙҙәре ғәйепле. Ғөмүмән, яҡты көнөбөҙҙө изге ғәмәлдәр менән биҙәһәк тә, хәрәм эштәр менән ҡарайтһаҡ та – былар бары тик башыбыҙға килгән уйҙарҙы тормошҡа ашырыу нәтижәһе. Хилаф уйҙы изгегә бороп ебәреү кешенең үҙенән тора. Ниәттәрҙең тормошҡа ашыуы һөҙөмтәләре, муйынсаҡтағы ынйы мәрйендәр теҙелгән кеүек, беҙҙең ғәмәлдәребеҙгә үрелә. Ғәмәлдәр изге булһа, уларҙың нуры үҫеп килгән быуынға яҡты маяҡ, тормошта дөрөҫ йәшәргә изге фатиха булып торасаҡ. Ә үҙебеҙ иҫән саҡта изге ғәмәлдәребеҙ бәлә-ҡазаларҙан, гонаһлы эштәрҙән кәртә, Аллаһы Тәғәләнең ярлыҡауы булып тора. Бер үк тапҡан малыбыҙ хәләл, ашағаныбыҙ хәләл ризыҡ булһын!


Тимер юлды һалған инәй\nХеҙмәт ветераны Сания Зәкирйән ҡыҙы Хөснөтдинованың бар ғүмере Сибай ҡалаһы менән бәйле. Ирәндек итәгендә ыҡсым ғына таусылар ҡалаһының барлыҡҡа килеүендә уның да өлөшө бар.\nСания инәй Баймаҡ районының Күсей ауылында тыуған. Атаһы һуғышта ятып ҡалғас, 1944 йылда әсәһе Сәфәрбикә Сәфиулла ҡыҙы Сибайға килеп, Алтында эш башлай. 1945 йылда 8 йәшлек Санияны ла олатаһы Сибай ҡасабаһына алып килә.\n—Мин күлдәктә тыуғанмын. Беҙ 10 өйҙә өйҙәш булып йөрөнөк. 1947 йылда Алтын ауылының 1 Май урамында ҡыуыш ҡороп йәшәнек. Шунан фронтовик Абдуллин Рәхимйән ағайға быҙау биргәйнек, ул беҙгә кәҫтән землянка һалып бирҙе. Уның иҙәнен һыйыр тиҙәге менән шыйыҡлап, мейесте көл менән аҡлағаныбыҙ иҫтә ҡалған. Әсәйем, Хәлиҙә һеңлем һәм мин шунда йәшәй башланыҡ. Әсәй торф та ҡырҡты, тимер юлда ла эшләне,—тип хәтирәләргә бирелде Сания инәй.\nСания Зәкирйән ҡыҙы 11 йәшендә Алтын мәктәбенә уҡырға бара. Башланғыс белемде Сәлимә Исмәғил ҡыҙы Собханғолова бирһә, 5-6 кластарҙа уларҙың класс етәксеһе Сәлимә Сафа ҡыҙы Өмөтбаева була.\n—Уҡытыусыларым көслө булды, беҙгә тәрән белем бирҙеләр. 6 класс белемемә шөкөр ҡылам, артабан уҡып булманы. 1955 йылдың май айында мин, 18 йәшлек ҡыҙ, Башҡорт баҡыр-көкөрт комбинатының руднигына тимер юл эшсеһе булып эшкә төштөм. Бында ҡатын-ҡыҙҙар бик күп ине, улар ир-егеттәр менән бер рәттән бар эште башҡарҙылар. Үҙебеҙ шпалдарҙы ташып һалабыҙ, рельсты юл менән тигеҙләп, ҙур сөйҙәр менән ҡатабыҙ. Рельстарҙы бер-береһе менән тоташтырабыҙ, кәрәкһә домкрат менән күтәреп, ҡырсынташ һалабыҙ. Кран машиналары һуңыраҡ килеп сыҡты, шуға тиклем бар эште ҡул менән башҡарҙыҡ. Беҙ һалған рельстар буйлап иң тәүҙә күмер яғып йөрөүсе поездар ебәрелде, һуңынан электровоздар килде. Бик күңелле эшләй торғайныҡ,—тип һөйләй Сания инәй.\n1968 йылда ул карьер төбөнә проба алыусы (пробоотборщик) булып күсә. Оҙаҡ йылдар тырыш хеҙмәт өлгөһө күрһәткән Сания Хөснөтдинова 1985 йылда карьерҙан өҫкә сыға, йәғни душ бүлмәһен йыйыштырыусы булып эшләй башлай. 1987 йылда биш балаға әсәй булған Сания инәй хаҡлы ялға сыға.\nУның тормош иптәше Рәйес Фәрит улы ла рудникта эксковаторҙа бик маҡтаулы эшләгән. Комбинаттың үҙешмәкәр коллективында шөғөлләнеп, йырлаған, бейегән һәм ҡурайҙа уйнаған. Улар Сания инәй менән 40 йыл бергә йәшәп, өс ҡыҙ һәм ике ул тәрбиәләп үҫтергәндәр. Тәүҙә Хөснөтдиновтар ғаиләһе Алтында торһа, аҙаҡ Ҡамышлы-Үҙәк ҡасабаһынан өй һатып алғандар. Үкенескә күрә, ғаилә башлығы был донъяларҙан иртә китә. Бөгөнгө көндә Сания инәй балаларының хәстәренә төрөнөп, ейән-ейәнсәрҙәрен тәрбиәләшеп йәшәй. Шулай итеп, ҡалабыҙҙың үҫешенә тос өлөш индереүсе Хеҙмәт ветераны Сания Зәкирйән ҡыҙы Хөснөтдинованың хеҙмәте лә оло маҡтауға лайыҡ.\nҺүрәттә: тимер юл эшсеһе Сания инәй Хөснөтдинова бергә эшләгән


Тәлмәрйен менән Гөбөргәйел/Рәмзәнә АБУТАЛИПОВА » Журнал\nЖурнал для детей » Тылсымлы һандыҡ » Әкиәттәр » Тәлмәрйен менән Гөбөргәйел/Рәмзәнә АБУТАЛИПОВА\nТәлмәрйен менән Гөбөргәйел/Рәмзәнә АБУТАЛИПОВА\nБаҫылды : 2-06-2014, 15:12 |\nИсеме: Тәлмәрйен менән Гөбөргәйел\nАвтор: Рәмзәнә АБУТАЛИПОВА\nТөймәләй генә ыуылдырыҡ йылға ситендәге һыуҙа үҫте-үҫте лә елберләк йөҙгөслө, ялбыр ҡойроҡло сүмесбашҡа әүерелде. Күпмелер ваҡыт үткәс, йөҙгөс-ҡойроғонан арынды һәм, тәлмәрйен ҡиәфәтенә инеп, ярға сыҡты.\n– Уррра!!! Мин – Тәл-мәр-йен!!! Теләйем икән – һыуҙа, теләйем икән – ерҙә йәшәйем! – тип шатланып һикергеләне.\nТамам арығас, ул ял итеү өсөн матур биҙәкле таш өҫтөнә менеп ҡунаҡланы.\nБыл ни ғәжәп!? Таш ҡапыл һелкенеп ҡуйҙы ла телгә килде:\n— Әллеү-әллеү! Төш, арҡамды ауырттыраһың бит!\nТәлмәрйен ҡомға мәтәлләп барып төштө лә:\n— Һин... Һин... кем ул? – тине ҡурҡышынан тотлоғоп.\n— Гөбөргә-йел! – тине таш телгә килеп.\n— Вәт ҡыҙыҡ! Ташмы – таш, ә үҙе һөйләшә!\n— Ә һин кем?\n— Мин – Тәл-мәрйен!\n— Исемең ҡалай матур!\n— Әйҙә, бергә уйнайыҡ!\n— Әйҙә һуң, ҡыуып тот! – тине Тәлмәрйен һәм яҡындағы ҡыуаҡлыҡҡа ҡарай һикерҙе.\nГөбөргәйел уның артынан ынтылды... Тик, күпме тырышмаһын, һикереү түгел, ерҙән дә айырыла алманы... Арҡаһындағы таш ҡабырсағы уны ергә тартты.\nСәмләнгән Гөбөргәйел илай-илай әсәһе янына шыуышты:\n— Әсәй, сисендер мине! Минең дә һикергем килә!\n— Ҡабырсаҡ-туның – һинең таш ҡалҡаның. Ул барҙа һиңә бер ниндәй йыртҡыс януар-ҡош ҡурҡыныс түгел!\n— Барыбыр миңә таш тун кәрәкмәй!\n– Арҡаһындағы ҡабырсаҡтан ҡотолоу өсөн Гөбөргәйел ныҡ итеп һелкенергә тотондо. Бер саҡ таш ҡабырсаҡ ысҡынып китте лә ... йылға яры буйлап тәгәрләне! Шатлығынан Гөбөргәйел Тәлмәрйен артынан юрғаланы.\nГөбөргәйелбикә уның артынан шыуышты:\n— Туҡта! Харап булаһың бит!\nГөбөргәйел уның һүҙҙәрен ишетергә лә теләмәне.\nШул саҡ ҡапыл дәү селән күренде һәм күҙ асып йомған арала Тәлмәрйенде эләктереп тә алды... Гөбөргәйел әсәһе яғына һикерҙе. Селән уны ла ҡыуып етте... Тик яланғас Гөбөргәйелдең ниндәй йән эйәһе икәнен аңлай алмай, бер аҙға икеләнеп ҡалды. Шул арала Гөбөргәйелбикә улын таш ҡабырсағы аҫтына йәшереп тә өлгөрҙө…\n— Әсәй, минең ҡабырсағымды берәйһе алып китмәнеме икән? – тине Гөбөргәйел бышылдап ҡына.


Теҙген бушаһа, шыма юл да ярҙам итмәҫ » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Теҙген бушаһа, шыма юл да ярҙам итмәҫ\nТеҙген бушаһа, шыма юл да ярҙам итмәҫ\nйәки Ҡатын-ҡыҙҙы ниңә әрмегә саҡыралар?\n"Левада-үҙәк" халыҡтан тағы бер “мөһим” нәмә тураһында һорашыуҙар ойошторған. “Миллион һумды намыҫлы ғына эшләп буламы?” – тип һорағандар. Бик күптәр әлеге һорауҙы ишеткәс тә, көлөп ебәргән тиме шул. Яуап биреүселәрҙең 73 проценты киҫкен рәүештә: ”Юҡ, әлбиттә!“ – тигән. Йәнә ете проценты “әллә-ә” һымағыраҡ итеп яурынын һелкеткән.\nҒөмүмән алғанда, беҙҙә бай замандаштарға кире ҡараш йәшәй. Айырыуса ярлылар (быға аптырарға түгел) һәм оло йәштәгеләр ҡаршы. Бәлки, миллионерҙар булмаһа, яҡшыраҡтыр? Улай тиһәң, донъя байҙары араһында үтә хәйерсе булып торайыҡмы? Бәлки, донъялағы абруйҙы байҙар менән түгел, ә аҡыллы түрәләр менән яуларғалыр?\nТүрә тигәндән, 21 майҙа Дмитрий Медведев етәкләгән Министрҙар Кабинетының эшләй башлауына бер йыл тулды. Ошо уңайҙан РИА – Яңылыҡтар агентлығы ла үҙенсә һорашыу ойошторған. Политологтар, эксперттар, беҙҙеңсә әйткәндә, шул өлкәлә әҙме-күпме белгестәр, хөкүмәт эшмәкәрлегенә һығымта яһап маташҡан, байтағы кире тәьҫораттарын әйткән. Ил министрлыҡтары башлыҡтарын йыл дауамында сәйәси партиялар ҙа арыу ғына һүкте. Коммунистар партияһы ағзалары, мәҫәлән, әлеге хөкүмәттең эш һөҙөмтәһе көрсөккә алып барасаҡ, тиһә, “Ғәҙел Рәсәй”, тап шулай булған хәлдә ышаныс юғалтыу сәбәпле отставка талап итергә мөмкин, тигән фекерен еткерә.\nБыл осраҡта нимә эшләргә һуң? Хөкүмәткә етеҙерәк, һөҙөмтәлерәк, дөрөҫөрәк эшләргә тырышырға кәрәкме? Кәрәк саҡта сыбыртҡы ла шартларға тейеш. Үҙ яйына ебәрҙеңме…\nҠатын-ҡыҙға “хут” бирһәң\nИх, ҡатын-ҡыҙ уҫалланды-ыы, ниңә уларға хут бирергә инде, тип көрһөнөп ултыра, ти, элегерәк ҡатынын “бейеткән” бер бабай, хәҙерге донъя йөгөн тартҡан, күп нәмәлә ирҙәрҙе уҙҙырып ебәргән сая ҡатындарға ҡарап. Нишләйһең, һәр кем тигеҙ хоҡуҡлы.\nРФ Дәүләт Думаһы депутаттары бөтөнләй тигеҙләмәксе. Закон сығарыусылар ҡатын-ҡыҙға, ир-егеттәр менән бер рәттән, әрмелә хеҙмәт итеү мөмкинлеген бирергә тәҡдим итә. “Хәрби бурыс һәм хәрби хеҙмәт тураһында” законға тейешле үҙгәрештәр әҙерләнеп, илебеҙҙең Оборона министрлығына ебәрелгән дә инде. Закон проектының “в” пунктында яҙылыуынса, “хәрби иҫәптә тормаған, 18 йәштән 27 йәшкәсә ҡатын-ҡыҙҙар теләгенә ҡарап” хеҙмәткә барырға мөмкин. Әлбиттә, бөгөн дә контракт буйынса хәрби медицинала, элемтәлә хеҙмәт итеүсе гүзәл заттар осрай, әммә ир-егеттәр кеүек яҙлы-көҙлө саҡырылып барһалар, нисектер килешмәгән кеүек. Ҡатын-ҡыҙҙың урыны әрмелә, оборонала түгел. Илгә дошман килһә, ирҙәр менән бергә күкрәк киреп сығыуын сығыр, тик әлегә депутаттарҙың был башланғысының фәтүәһе юҡ кеүек. Етмәһә, әрменән ҡасып ҡалыусы егеттәр һаны арта, сөнки әйләнә-тирәгә әҙерәк күҙ һәм ҡолаҡ һалһаң, хеҙмәткә барам, тип янып йөрөүселәр юҡ кеүек.\nӘйткәндәй, шул уҡ Оборона министрлығы тирәләй барған ғауғала ҡатын-ҡыҙҙар исем-аты ла яңғырай бит. Был ведомствоның Мөлкәт мөнәсәбәттәре департаментының элекке башлығы Евгения Васильеваны йәнә бер урлашыуҙа шик аҫтына алғандар. Һүҙ министрлыҡтың Фин ҡултығы ярындағы 11 мең квадрат метр ерен һәм ниндәйҙер биналарҙы, хаҡын ике тапҡыр кәметеп, законһыҙ һатыу тураһында бара. Участканы һатыуға бойороҡто элекке министр Анатолий Сердюков үҙе имзалаған, ә алыш-биреш менән Евгения ханым шөғөлләнгән.\nҠатын-ҡыҙ хаҡында һүҙ сыҡҡас, шуны ла әйтеп үтмәй булмай: Германия канцлеры Ангела Меркель ошо көндәрҙә Венгрия алдында үҙенең абруйын шаҡтай төшөргән. Меркелдең оппоненты, Пеер Штайнбрюк исемле әфәнде, Венгрияны ”диктатор режимы” урынлаштырғаны өсөн Евросоюздан сығарырға кәрәклеген әйткәс, Ангела ханым аптырап ҡалған да: ”Эйе, илде дөрөҫ рельстарға баҫтырыуға көс һалырға кәрәк, тик хәҙер үк унда кавалерия индерергә кәрәкмәйҙер”, – тигән. Был һүҙҙәр Венгрияла бомба ырғытыуға тиң һөҙөмтә биргән. Премьер-министр Виктор Орбан да яуапһыҙ ҡалырға теләмәгән һәм Германияның Венгрияға 1940 йылдарҙа танк рәүешендә кавалерия индереүен билдәләгән, канцлерҙың сәйәсәтен Гитлерҙыҡы менән сағыштырыуҙан да тартынмаған.\nҮрҙә телгә алған бабайға уфтанырлыҡ та шул – “көсһөҙ зат”тың көсө хәҙер донъяға таралған. АҠШ-тағы 9 йәшлек кенә ҡыҙ “Макдоналдс” президентын ғәм халыҡ алдында әрләгән. Бала компанияның төрлө уйынсыҡтар менән балаларҙы ҡыҙыҡтырып, файҙаһы булмаған ризыҡты ашарға йәлеп итеүенә ризаһыҙлыҡ белдергән. “Макдоналдс”тың нимә икәнен һирәктәр белмәйҙер. Ул – әҙ-мәҙ генә йәшелсә һәм күбеһенсә майлы ит (итме әле ул) ризығынан, әсе соус-майонездарҙан торған бутербродтар, майҙа йөҙҙөрөп ҡурылған картуф.\nХанна Робертсон исемле ҡыҙ “Макдоналдс”тың акционерҙар йыйылышына коммерция булмаған ойошмала йөрөгән әсәһенә эйәреп килгән. Сығыш яһағанда хатта ҡысҡырып-ҡысҡырып ебәргән, ти, уҫал ҡыҙ.\nБына шулай, кем әйтмешләй, ҡатын-ҡыҙға хут бирһәң, әллә ниҙәр эшләр. Баяғы әрме тураһында уйлағанда, ул яңылыҡ бер кемгә лә ҡыҙыҡ булмаҫ төҫлө. Әллә шул ысул менән армияны тулыландырмаҡсылармы?\nБер яҡтан, ҡатын-ҡыҙға нисәгә ярылырға һуң? Демографик соҡорға тәгәрәйбеҙ, тип тә ҡурҡыталар. Унан сығыр өсөн бит туранан-тура гүзәл заттың тырышлығы һәм теләге кәрәк тәһә! Ана, Рәсәйҙең һаулыҡ һаҡлау министры Вероника Скворцова тыуымдың кәмейәсәген фаразлаған. Уға яуап итеп, Демография, миграция һәм төбәк үҫеше институтының күҙәтеү советы рәйесе Юрий Крупнов төп проблеманың социаль-иҡтисади өлкәлә булыуын белдергән. “Әгәр ҙә беҙ тиҙ үк ентекле демографик сәйәсәт программаһы төҙөмәһәк, ошо йөҙ йыллыҡ аҙағына илдә 60 – 70 миллион ғына кеше ҡаласаҡ”.\nХәҙер бына уйлап ҡараһын инде депутаттар – ҡатын-ҡыҙға әрмелә йөрөргәме (табыласаҡ “романтик” һылыуҙар), карьера эшләргәме (тик намыҫлы юл менән генә, анау үрҙә телгә алған Васильевалар кеүек булырға, Аллам һаҡлаһын), әллә демография мәсьәләһен яҡшыртыу мөмкинлектәрен хәстәрләргәме?\nРәсәйҙең оборона министры Сергей Шойгу әрмене үҙ “көйөнә” үҙгәртеп ҡороуҙы дауам итә. Унда нимәләр булып ятҡанын теүәл генә төшөнөүе лә еңел түгел. Шулай ҙа тиҙҙән хәрби хеҙмәттәге ҡайһы бер персоналды призывниктар алмаштырасағы аңлашылды. Элекке министр Анатолий Сердюковты уйлап еткерелмәгән реформаға дусар итеүе өсөн бер булып әрләүселәр хәҙер шатлыҡтан нимә эшләр икән?\nШойгу тиҙ арала хәрби хеҙмәткә ҡарағанда альтернатив граждан хеҙмәтен (дауаханаларҙа, интернат йә ҡарттар йорттарында эшләүселәр) өҫтөн ҡуйыусыларҙы хәрби частарҙа хужалыҡ эштәренә – әрме кухняһына, медсанбаттарға, келәткә – йәлеп итеүҙе күҙ уңында тотҡан закон проектын әҙерләргә ҡушҡан. Һалдаттар альтернатив хеҙмәтте һайлаусыларҙы өнәп етмәй һәм ҡурҡаҡҡа иҫәпләй, әгәр ҙә закон сыҡһа, был “бабайлыҡ”тың көсәйеүенә килтерәсәк, тигән фекерҙә хәрби частар етәкселәренең ҡайһы берәүҙәре. Мәҫәлән, һалдаттар частан ҡасан теләй, шунда сығып йөрөй алмай, ә “альтернативщиктар” – ирекле. Тәүгеләре уларҙы тәмәке, эсемлек артынан ғына ла йүгертергә мөмкин. Әйткәндәй, альтернатив граждан хеҙмәте – хәрби хеҙмәтте алмаштырған айырым төр. Ул Рәсәйҙә бигүк таралыуын таралмаған. Шулай ҙа былтыр 900-гә яҡын кеше ошондай хеҙмәтте һайлап, ғариза биргән.\nТағы ла әрме яңылыҡтарына килгәндә, буласаҡ һалдаттар, һөйөнсө! Һеҙгә “нано” ойоҡбаштар кейҙерәсәктәр. Ошо көндәрҙә армияла хәрби кейем программаһын бойомға ашырыу барышында тәжрибә ойоҡбаштары алынған. Үҙебеҙҙекеләр, йәғни рәсәйҙекеләр эшләп сығарған изделиелар 12 төрҙә һәм һыу үткәрмәй торған сифатҡа эйә, имеш. “Тын ала торған”, йәғни үҙенән-үҙе һауа алмаштырған ойоҡбаштарҙы 48 сәғәт буйынса сисмәй кейеп йөрөргә мөмкин. Тағы ла уны эшләүселәр илебеҙҙе һаҡлаусыларға компрессион төрҙө лә тәҡдим итә. Улары инде аяҡҡа ныҡ һәм динамикалы көсөргәнеш төшкәндә кейә торғаны. Үәт, исмаһам, шәп! Хәҙер әле запаста келәттәрҙә ятҡан меңдәрсә метрлаған силғау тауары сереһә лә була.\nРәсәй ҡораллы ғәскәрҙәренең Генераль штабы хеҙмәткә яңы алынған һалдаттарҙы уҡытыу ваҡытын оҙайтырға ҡарар иткән. Улар дүрт ай уҡыясаҡ һәм артабан да хәрби әҙерлек буйынса практик дәрестәр һаны артасаҡ. Быға хәрби әҙерлек буйынса күрһәткестәрҙең насар булыуы сәбәпсе. Һалдаттарҙы быйыл февраль һәм мартта ҡапыл ғына хәрби уҡыуҙарға йыйыу тап шуны күрһәткән дә инде. 28 мартта Владимир Путин үҙе самолеттан таңғы сәғәт 4-тә Ҡара диңгеҙҙә уҡыуҙар булғанын хәбәр итеп, һалдаттарҙы арыу ғына йүгерткән. Бындай тикшереүҙәр 20 йыллап булмаған. Айырыуса танк, машиналарҙан атыуҙы яҡшы үҙләштереү бурысы тора.\nСығыу ваҡыты 31-05-2013, 11:29 | Ҡаранылар: 915\nШундай һөнәр бар – Тыуған илде һаҡлау


Система » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Система\nСистема 03.09.2013 // Әҙәбиәт\nТашҡайҙарға соҡоп яҙҙым алғыш:\nЙәнем эстәрендә сүкенем дә\nКүңелемдә бәпләп йөрөнөм...\nЭйе, беҙ — башҡорттар. Төрки телле, ислам динле, сикләнгән булһа ла үҙ дәүләтселегенә эйә милләт. Донъя мәҙәниәте хазиналығына ингән әллә ни ҙур ҡаҙаныштар менән маҡтана алмаһаҡ та, үҙ милләтебеҙ һәм меңәр йылдар арауығында тыуҙырған менталитетыбыҙҙы, рухи талаптарыбыҙҙы ҡәнәғәтләндерерлек ҡиммәттәребеҙ ҙә аҙ түгел. Башҡортостан-ватаныбыҙ — шулай ҙа ярты мең йыл самаһы Рәсәй дәүләте эсендәге дәүләт ул, һәм беҙҙең халҡыбыҙҙың яҙмышы ана шул ил мәҙәниәте, уның сәйәсәтенән айырылғыһыҙ. Тотош донъяға танылыу алған урыҫ әҙәбиәте, уның юғары сәнғәтенең йоғонтоһонан тыш, халҡыбыҙ менталитетын бөгөн күҙ алдына ла килтереп булмай. Был йоғонтоноң, дөрөҫ, кире яҡтары ла юҡ түгел. Беҙ — сабырыраҡ, тотанаҡлыраҡ халыҡ, Европа мәҙәниәтенән айырылғыһыҙ урыҫ культураһының ҡайһы бер йүнәлеше, йола-ғәҙәттәре беҙҙең өсөн ситен. Асылда, урыҫтар ҙа, беҙҙең кеүек, инаныс, дөрөҫлөк һәм өмөт кеүек төшөнсәләрҙе ярата.\nҮкенескә ҡаршы, Рәсәйҙең ХХ быуат аҙағы һәм ХХI быуат башындағы сәйәси һәм иҡтисади ығы-зығы эсенән сыға алмай ыҙаланыуы уның рухи һәм мәҙәни донъяһын баш түбән әйләндереп ҡуйған кеүек булды. Рәсәйҙең аҡыллы кешеләре, ғалимдар ватаныбыҙҙың ҡайһы ҡиблаларға йөҙ тотоуын баһалай алмай. Беҙ Европаның йәшәү ҡағиҙәләрен ҡабул итергә тейешме, Азияныҡынмы? Иң ҡыҙығы шунда: беҙгә уларҙың береһе лә оҡшамай. Дөрөҫөрәге, оҡшай ҙа ул, тегеләр беҙҙе бик үк ҡабул итеп бөтмәй. Әллә Көнбайыш ХХ быуат буйы эске сәбәптәр һәм тышҡы агрессия арҡаһында миктәгән, ниндәйҙер әхлаҡи ҡиблаларын юғалтҡан, әммә мораль һәм матди юғалтыуҙар кисереп тә дәүләтселеген һаҡлап ҡала алған бер аҙ бер ҡатлы, бер ни тиклем текәрәк һәм үҙһүҙле дөйөм совет кешеһе тигән идеалға ынтылып ҡырталашҡан илдең эске ныҡлылығынан көнләшәме?\nБеҙҙекеләр, ярар ҙа, яҙмышыбыҙ икенсе төрлө, "у нас особый путь" тип, үсегеберәк позаға баҫа. Ысынлап та, Евразиатмы беҙҙең ил, әллә Азиопамы? "Особый путь, особая миссия" төшөнсәләренә килгәндә, был берәү өсөн дә ят төшөнсә түгел. Бөтә илдәр ҙә, һәр төр милләт халҡы үҙен уникаль мәҙәниәт һәм менталитетлы тип һанай ҙа баһа. Шул иҫәптән беҙ, башҡорттар ҙа. Донъя беҙҙе таныймы-юҡмы — уныһы икенсе мәсьәлә. Әммә һәр бер уникаль милләт кеүек, беҙ ҙә, үҙебеҙҙең милли амбицияларҙы ҡәнәғәтләндереү өсөн булһа ла, кемлегебеҙҙе бүтәндәргә танытырға тырышып ҡына торабыҙ. Был — дөрөҫ йүнәлеш, сөнки депрессияға бирелгән, үҙен булдыҡһыҙ тип таныуға ризалашҡан милләт юғалыуға дусар була.\nБеҙ ҙә үҙенсәлекле милләт, бүтән халыҡтарҙың ХХI быуатҡа килеп еткәндә туплаған йәшәйеш тәжрибәһе, техник яҡтан үҫеше, иҡтисади бойондороҡһоҙлоғо беҙҙең өсөн буй етмәҫлек ҡаҙаныштар булып күренһә лә, уның ҡарауы, рухи ҡиммәттәребеҙ тәрәнерәк тип йыуанабыҙ. Беҙ Европа һәм Азия араһындағы коридор хәлендә йәшәйбеҙ кеүек күренә миңә. Ә коридорҙа йәшәү бик үк уңайлы түгел бит инде ул. Рәсәй үҙе лә ана шул коридор кеүегерәк. Европа менән Азия араһындағы транзит юлды ла хәтерләтеп ҡуя.\nЭш нимәлә һуң? Бер ҡараһаң, урыҫтар ҙа, беҙ ҙә — уйсан халыҡ. Ни өсөн мандый алмайбыҙ? Эш, минеңсә, беҙҙең милләттәр үҫеше һәм тарихында йәшәүҙең нигеҙҙәренә анализ биреүсе, ҡаҙаныш һәм юғалтыуҙарҙың сәбәбен асыҡлап, һығымталар яһаусы, артабан хәрәкәт итер өсөн йүнәлеш биреүсе төплө философтарыбыҙ булмауҙа. Донъя ҡоролошо һәм йәшәү принциптарын аңлау һәм ҡулланыуға ныҡлы нигеҙ һалырлыҡ аналитиканың юҡлығы беҙҙе бына нисә быуаттар инде тик халыҡтарыбыҙ барлыҡҡа килтергән ижад менән туҡланырға, халыҡ ижад иткән һәм йәшәйеш тәжрибәһе аша инанған ҡиммәттәргә генә нигеҙләнеп һәм таянып, гел артҡа әйләнеп ҡарай-ҡарай үҙебеҙҙе йыуатырға һәм илһамланырға мәжбүр итә. Беҙ, башҡорттар, халҡыбыҙҙың художестволы фекер юғарылығынан уңһаҡ, урыҫ милләте, теоретик һәм аналитиктарҙан былай, әҙәбиәтселәренән генә уңды, тип әйтергә мөмкин. Толстой, Достоевский, Островский, Салтыков-Щедрин, Чехов, Гоголь, Грибоедов һәм башҡалар, шулай ҙа, нисек кенә талантлы фекер эйәләре булмаһын, халыҡты үҙ артынан эйәртеүгә өлгәшә алманы.\nБеҙ — ялҡау. Әҙәби образдарҙан фәһем алырға, һығымталар яһарға, үҙгәрергә, нимәнелер үҙгәртергә йыбанабыҙ. Уҙған быуаттың 90-сы йылдары башында бар мөлкәтебеҙҙе, тотош быуат буйы ҡан, тир түгеп туплаған малыбыҙҙы, хатта ки, ҙур ватаныбыҙҙы ваучер тигән фантикка алдандырып тартып алғанда ла, ана шул ялҡаулыҡ һәм күндәмлегебеҙ ауыҙыбыҙҙы асып ҡалырға мәжбүр итте.\nАртабан да. Приватизация, шәхси милексенең хоҡуҡтарын ғына нығытыуға йүнәлтелгән закондар сығарыусы парламенттарҙың бәйелһеҙлегенә лә ауыҙлыҡ кейҙерә алманыҡ. Халыҡ мәнфәғәтен яҡларға тейешле парламенттар депутаттары араһында тик чиновниктар, үҙ яғын ғына ҡайырыусы олигархтар, уҙа китһә, власть органдарының күстәнәсенә ымһынған ярамһаҡтар ғына булыуына, ә халыҡтың нужаһын, уның эске кисерештәрен туранан-тура белгән, халыҡ араһынан сыҡҡан вәкилдәрҙең булмауына, Дәүләт Думаһы ҡәнәфиҙәренә ришүәтселәрҙең һәм үҙ шәхси мәнфәғәтен генә ҡайғыртыусыларҙың ҡунаҡлауына ла ҡул һелтәп ҡараныҡ. Ә хәҙер... 20–25 йыл эсендә халыҡтың тел-тешһеҙлеген яҡшы төшөнгән каста бығаса һис мөмкин булмаған, дәүләттекенә параллель яңы система төҙөүгә өлгәште. Был система дәүләт ҡоролошо системаһы менән йәнәшә йәшәй, камиллаша, ул үрмәксе ауы кеүек нескә һәм тотороҡло. Бер урындағыһын, йыртып ебәрһәң, күҙ асып йомған арала икенсе бер аулағыраҡ ерҙә сырмаҡланырға тотона. Уны рәсми телдә коррупция тип атайҙар.\nӘ коррупцион үрмәксе ауын бер өйөргә тупланған кландар сырмаҡлай. Өйөрҙөң ҡағиҙәһе ябай: һин йә өйөрҙөң кешеһе, йә юҡ. Өйөр эсендәге индивидтарҙың урыны төрлө булыуы мөмкин, ябай “шөрөп”тән алып босҡа тиклем. Дәүләт системаһындағы бөтә төр структуралар параллель системаға ят түгел. Шул уҡ дәүләт учреждениеһында, полиция, прокуратура, юрисдикция, сауҙа, хеҙмәтләндереүҙең бөтә тармаҡтары, юғары власть чиновниктары, иҡтисадсы, депутат, башҡарыусы хеҙмәтен үтәүселәр, медицина, уҡыу-уҡытыу өлкәһе, ҡыҫҡаһы — өйөр-кландар торғаны менән дәүләт структураларының күләгәһе ул. Теге йәки был шәхестең ҡиммәте ана шундай төркөмдәрҙең береһенә ҡатнашлығың булыу-булмау менән баһалана ла инде.\nДөрөҫ, кландарҙың ҡағиҙәләре ҡаты. Инициативалы булыу, шәхси азатлыҡҡа ынтылыу хыялынан һин азат булырға тейешһең. Уның ҡарауы, йылы йәки юғары вазифа, уңайлыҡтар, һәйбәт эш хаҡы, орден-миҙалдар, премиялар һәм юғары исемдәргә өмөт итә алаһың. Талантлы, булдыҡлы булыуың мөһим түгел. Тик енәйәтсел, амораль, цивилизация үҫешенә тормоз булған өйөрҙөң йәшәү ҡағиҙәләренә генә тоғро бул. Был күләгәләге система үҙ өйөрөнә теләһә кемде индермәй. Ундағы субординация ла түләнеүҙе талап итә. Һәр түбәндәге баҫҡыс үрҙәрәк баҫҡысҡа йомошо төшкәндә суҡышына ем ҡымтып ҡына ишек ҡаға ала.\nМахачкаланың мэры Әмир Сәйетовты ҡулға алыуҙары булды, уның үрмәксе системаһын хеҙмәтләндереүсе туғандары, юғары урындарҙа эшләгән кешеләрҙән торған клан матбуғат саралары аша Сәйетовтың ниндәй аҡыллы етәксе булыуы хаҡында саң ҡағырға ла тотондо. Йә булмаһа "Росбанк" етәксеһе Владимир Голубков? Финанс, банктар системаһында "тир түгеүселәр" уның ришүәт алыуын провокация тип ышандырырға тотонманымы ни? Ә элекке оборона министры Сердюков эшләгән дәүерҙәге ҡараҡлыҡтар? Ул уғрылыҡ миллиондар менән генә түгел, миллиардтар менән иҫәпләнә. Нишләтә икән кеше ул тиклем аҡсаны? Ҡомһоҙмон, нәфселемен тигәс тә, сиге булырға тейештер ҙә инде ҡомһоҙлоҡтоң! Ә "Сколково"ның 750 мең доллар аҡсаһын кеҫәһенә һалырға баҙнат иткән депутат Илья Пономарев?\nБындай хәлдәрҙең мәғәнәһен аңлар өсөн системаның эсендә йөрөү мөһим түгел. Теге йәки был ваҡиға ваҡыты-ваҡыты менән матбуғат биттәренә үҙе килеп инә. Ни өсөнмө? Кландарҙың бер килеп бер-береһенең мәнфәғәтенә дәғүә итеү осраҡтары барлыҡҡа килә, һәм ул ҡаршылыҡты "по понятиям" хәл итеү мөмкин булмай башлаһа, конкуренттар, бер-береһен рәсми закондарға ярашлы һәм "халыҡ нәфрәтенә таянып", киң билдәлелек сараһы булған матбуғатҡа сығарып булһа ла, юҡҡа сығарыуға өлгәшергә мәжбүр була. Ә көрәш алымдары күптән һыналған. Большевизмдың сәйәси һәм иҡтисади майҙанға ашҡынған осорҙағы көрәш ысулдары камиллаша барһа ла, төп принциптары шул уҡ. Улар, армия уставындағы кеүек, аныҡ һәм тайпылышһыҙ — власҡа һәм ҡаҙнаға хужа булыу. Ә былар, алдараҡ әйткәнемсә, дан, мал, нан талабын тәьмин итә. Кеше өсөн, ҡыҫҡа ғына ғүмерле йән эйәһе өсөн, тағы нимә кәрәк?..\nТамаҡ туҡлығы, дан-шөһрәт, кеҫә ҡалынайтыу ысулдары һәм мөмкинлегенә эйә булыу — бәғзеләрҙең йәшәү идеалы ана шундай матдилыҡтан ары китә алмай әле. Рухи ҡиблаларға ынтылыш күңел көсөн талап итә шул. Ул юл ауыр һәм оҙон.\nТик шуныһы... Алдараҡ телгә алынған "по понятиям" ҡанундарын ҡабул итмәгән, үҙ фекерле, ижадсы булып ғүмер итеүгә ынтылған кешеләр ҙә етерлек. Уларына йәшәү еңел түгел. Уларҙы дәүләт системаһы ла, кландар системаһы ла ситләтә. Ҡылған эштәреңдең баһаһын күрмәмеш-белмәмешлеккә дусар итә.\nҠайҙан һәм ни өсөн барлыҡҡа килде был үрмәксе ауҙары? Дөрөҫ, ундай тар мәнфәғәттәр төркөмдәренең тарихы оҙон. Йәмәғәт, феодаль, социализм формациялары ла уларҙан азат булманы. ХХ быуат аҙағы — ХХI быуат башында ул технологияһы ныҡлы уйланған коррупцияға, тимәк, амораль һәм ҡотолғоһоҙ бәләгә әүерелде. Сәбәбе уҙған быуаттың 90-сы йылдарындағы реформаларҙың ғәҙелһеҙлегенә бәйле, әлбиттә. Рәсәй халҡы, нисек кенә булмаһын, ғәҙелһеҙлекте яратмай. Ғәҙелһеҙлек күптәрҙе төшөнкөлөккә бирелдерҙе һәм мораль дефицитын да барлыҡҡа килтерҙе. Күптәребеҙ мөгәрәптең иң төбөнә ҡоланы, ә башы йоморораҡ, уйсан һәм ижади фекерләүҙән мәхрүм түгел бәғзеләр, 90-сы йылдарҙың законһыҙлығынан күрмәксе, альтернатив йәшәү рәүеше эҙләргә тотондо. Һөҙөмтә оҙаҡ көттөрмәне.\nЙәнә кешегә бәхетле булыу өсөн күп кәрәкме инде тигән фекергә килгәндә... Асылда кешенең ғүмере бик ҡыҫҡа. Уны, минең инаныуымса, гел үҙ мәнфәғәтеңде генә ҡайырып, яуызлыҡ, мәкер, интригалар менән йәшәү формаһына ҡулайлаштырыуҙың, ваҡытында ләззәт тойғоһон татыу шатлығына юлыҡтырһа ла, һис мәғәнәһе юҡ. Дөрөҫ, һәр төрлө мөмкинлектәргә бай ер өҫтөндә асарбаҡланып, меҫкенләнеп, кешенекенә өңшәйеп йәшәү ҙә шәп түгел. Әммә кеше хаҡына инеү — торғаны бер гонаһ, минеңсә.\nМәҡәләнең башына "Өс иман" тип аталған шиғырымдан цитата ҡуйыуымдың мәғәнәһе шунда: беҙҙең халҡыбыҙ өсөн тотороҡло система үҙәге Ил, Тел, Ер төшөнсәләренә ҡайтып ҡала. Дөрөҫөн әйткәндә, тәүге икәүһе, бүтән милләттәр өсөн дә тәбиғи борсолоу тыуҙыра торған төшөнсәләр булһа ла, әллә ни ҙур ҡурҡыныс янамаған ҡиммәттәр. Башҡорттар өсөн бигерәк тә тел мәсьәләһе ҡырҡыу. Һуңғы егерме йылда ҙур ауырлыҡтар менән яйға һалына биреп ҡуйған был мәсьәлә ошо арала йәнә килешкеһеҙ юғалтыуҙарға килтерә башланы. Ә ер? Еребеҙ наҡыҫайғандан-наҡыҫая. Үҙ еребеҙгә булған хоҡуғыбыҙ тарайғандан-тарая. Бөгөн йәш ғаиләләр ҡалаларҙа йыһани дәүмәл хаҡындағы фатирҙы һатып ала алмай, ауылдарҙа йорт һалып инәйем тиһә, ер ҡиммәт, ата-бабаларың ҡан түгеп һаҡлаған, үҫтергән урмандарыңдан йорт һалыр өсөн ағас йығып ҡара! Утындың-утынын мең мәшәҡәттәр аша юллап әҙерләргә, дөйөм хужалыҡтағы кеүек техника булмағас, уны сығарып алыу өсөн йөҙ һыуыңды түгергә кәрәк әле. Ҡырҡ мулла, илле алла менән нигеҙләндең дә, ти. Ә ҡайҙа эшләп ғаиләне аҫрарға һуң?\nМилләттәрҙең матди һәм рухи ҡаҙанышынан яҙҙырыу, теге йәки был халыҡты үҙе теләмәгән реформаларға дусар итеү тәжрибәһенең үтә ҙур "уңыштарға" өлгәшеүенең һөҙөмтәләрен беҙ донъя сәйәсәте үҙгәрештәре аша ла күҙәтеп торабыҙ. Америка Ҡушма Штаттарының профессиональ революциялар әҙерләү мәктәбенең 60 йыллап тарихы бар. Был мәктәпте аҫрау өсөн йыл һайын 50 миллион доллар аҡса тотонола. Уны тамамлаусыларҙың төп имтиханы — теге йәки был илдә революция яһау йәки теге йәки был илде үҙенә ҡулай булмаған реформалар эшләүгә этәреү. Быны илебеҙ "Шок терапия"һы, "500 көнлөк иҡтисад программаһы", ил халҡын ваучерлаштырыу аша дөйөм дәүләт мөлкәтенән яҙҙырыу кеүек халҡыбыҙҙы бөлгөнлөккә төшөргән реформалар аша елкәһендә татыны.\nБыл революциялар бер үк сценарий менән алып барыла. Башта ниндәйҙер технологияға нигеҙләнгән мәғлүмәт атакаһы булдырыла. Әле быйылғы 2013 йылдың йәйендә генә Төркиәләге боларыштар хаҡында донъя буйлатып ниндәйҙер бәрелештәр бара тип һөйләргә тотондолар. Йәнәһе лә, халыҡ, парктағы ағастарҙы ҡырҡыуға властарға ҡаршы ризаһыҙлыҡ белдереп, майҙанға сыҡҡан. Дөрөҫөн әйткәндә, Төркиәнең АҠШ өсөн бик үк кәрәге юҡ. Төп маҡсат — Сүриә менән Иран. Осман империяһының бер остоғо булған Төркиәне Евросоюзға ла индермәнеләр. Уны, ни бары сиктәш илдәрҙе яулап, көсһөҙләндереү ҙә етә. Ә Иран менән Сүриә, ниндәй генә ҡорал көсө, мәғлүмәт һуғышы асмаһындар, бирешергә йыйынмай. Бәшәр Әсәд тә “ҡаты сәтләүек” булып сыҡты. Сүриә ҡолаһа, АҠШ Ирандың углеводород ятҡылыҡтарына бермә-бер яҡынлашыр ине лә. Мальдив утрауҙарындағы, Таиландтағы хәрби түңкәрелештәр ҙә ул ил халыҡтарының мәнфәғәте өсөн эшләнмәгәндер бит. Ә Балҡан һуң... Ундай революцияларҙың символы — юғары күтәрелгән йоҙроҡ. Ул "Идея өсөн мин үлергә әҙер" тигәнде аңлата икән.\nИҫегеҙҙәлер, Ельцин донъя иҡтисады күҙлегенән өс триллион доллар самаһы хаҡҡа баһаланған СССР уранын 11 миллиардҡа һатып ебәргәйне. Шул хаҡта тауыш күтәреп маташҡан генерал Рохлинды нишләттеләр? Шул-шул... Имештер, уны ҡатыны атып үлтерә була. Генерал чинындағы ирҙең аҡсаһына йәшәп өйрәнгән ҡатын шундай етешлектән үҙ теләге менән баш тартырға иҫәрме ни?\nАҠШ-тың үҙәк разведкаһы идаралығының "кошелегы" миллиардер Сорос бер осор Рәсәй киңлектәрендә үҙ ранчоһында йөрөгән кеүек йөрөп ятты. Хатта Өфөлә лә ниндәйҙер "Ғаиләне планлаштырыу", "Саентологтар мәктәбе", "Иегов христиандары" кеүек йәмғиәттәр эшләп алып китте. Әйткәндәй, полиграфик яҡтан бик матур биҙәлгән, саф татар теленә тәржемә ителгән китап тотҡан бер ханым минең ишекте лә ҡаҡҡайны. Иегов христиандары кеүек секталар һәм башҡа шундай ойошмалар, йәмғиәттәр өсөн Сорос әфәнде аҡса йәлләмәне. "Россияла бөгөн 140 миллион кеше йәшәй. Ә бит бында 60 миллион тирәһе кеше йәшәһә лә етер ине. Тимәк, ғаиләләргә күп бала табыуҙың һис мохтажлығы юҡ". Ғаиләне ана шулай планлаштырыу яғын ҡайырҙы был йәмғиәттәр. Шундай ҡоротҡос идеяны таратыусыларға ҙур-ҙур гранттар бирелде.\nБындай уйланылған, технологиялары һыналған системаларға ҡаршы торорлоҡ таяныс — рухи ҡәрҙәшлек идеяһына таяныуҙыр, моғайын. Рухи ҡәрҙәшлек эсенә милли үҙаң, ватансылыҡ һәм, әлбиттә, дин уртаҡлығы кеүек төшөнсәләрҙе индерергә була. Нәҡ ошо быуаттар буйы һыналған ҡиблаларға йөҙ тотоу арҡаһында беҙ барбыҙ, ХХI быуаттың милләттәр реестрында иҫәптәбеҙ. Шулай ҙа мине бер күренеш һағайтып ҡуя. Ислам динле ҡайһы бер егеттәрҙең бер ҡатлы һәм белемһеҙ булыуы. Быйыл Мәскәүҙә Дәүләтбаев фамилиялы башҡорт егетен ҡулға алдылар. Имештер, ҡорал йыйған, террор әҙерләгән. Ысын булһа, йүнһеҙлек бит был. Һаҡал үҫтергән булып, ислам исеменән тиктомалдан бер нисә кешене шартлатып ҡына донъя системаһын үҙгәртеп була тиме ни?! Динле булыу өсөн, берҙән, тышҡы ҡиәфәт кенә күрһәткес түгел, икенсенән, кешенең ғүмере бәндәләр ихтыярында түгел, ә Аллаһ ихтыярында.\nЭйе, донъя эсендә барған нәфсе аҙғынлығы һәм иҡтисад уйындары, күрәләтә ойошторолған иҡтисад кризистары технологияһын аңлау һәләтебеҙ булһа ла, йоғонто яһарлыҡ көсөбөҙ әлегә юҡ. Донъя, илебеҙ Рәсәй киңлектәрендә барған системаларҙың һәр икеһен – рәсми дәүләттәрҙең рәсми системаһын да, кландарҙың криминаль системаһын да – тик аҡыл һәм белемлелек, иҡтисади етешлек, рух ныҡлығы, аумаҡайланмау ихтыяры менән генә еңеп булалыр ул. Беҙгә байлыҡты һәм гламур тормошто, кәйеф-сафа, уйын менән мауығыуҙы йәшәүҙең төп маҡсаты тип һанаған нәфселе һәм мәкерле кешеләр менән ярышырға ярамай. Уларға күҙебеҙ ҡыҙмаһын. Маҡтаулы капитализм ҡоролошо барлыҡҡа килтергән туйып һикереүҙең тарихы һәм тәжрибәһе ҙур. Кәм тигәндә ике-өс быуат самаһы. Быларҙы хәҙер йүгереп ҡыуып етеп, йоҙроҡ күрһәтеп тыйып булмаясаҡ. Беҙҙең өсөн шуныһы ғына ҡурҡыныс: бындай ҡотороноуҙарҙың аҙағы хәйерле булмай торған. Күк кәнсәләре түҙә-түҙә лә берәр афәт ебәреп ҡуйғылай бит. Ер йөҙөндәге беҙгә тиклемге нисәмә-нисә цивилизацияның тотош һәләкәт менән юҡ ителеүе хәҙер бер кемгә лә сер түгел.\nБеҙ — тарҡау. Ойошҡанлыҡ юҡ. Башҡортостанда бынамын тигән яҡташтар ойошмалары бар. Әммә уларҙың да эшмәкәрлеге унда-һанда йыйылышыуға, байрамдар ойоштороуға ғына ҡайтып ҡала. Бындай яҡташлыҡтар изге ниәтле системаға һалынһын ине. Рухи ҡиммәттәрҙән тыш бөгөн матди ҡиммәттәр даирәһе лә барлығын, уның өҫтөбөҙгә ҡара яуҙан былай ябырылып килеүен дә онотмаҫҡа кәрәк. Кемдәребеҙҙең ниндәй нужаһы бар, ҡайһы яҡташыбыҙҙың ҡаҙаныштары республика кимәлендә баһа алырға хаҡлы? Нишләптер ойошмалар бындай хәстәрлекте үҙ өҫтөнә алмай. Ә бит кеше үҙен үҙе маҡтап йә йәлләтеп йөрөй алмай. Ике йыл самаһы ныҡ һәм етди сирҙәр менән айҡашҡанда, мин бындай битарафлыҡты үҙ елкәмдә татыным инде. Ул ауыр көндәремдә рухташлыҡ ҡанундарына тоғро кешеләр ташламаны. Дауаханаға, өйгә килеп йә шылтыратып, борсолоуҙарын белдерер булдылар. Ярай Көйөргәҙе районы хакимиәте мине иғтибарҙан ташламаны. Яҡташ хирургтар Зиннур Собханғолов менән Әхтәм Фәйзуллин, врачтар Ләлә Хәмитова, Марат Сәйетовтар таяныс булды. Һәммә-һәммә рухташтарыма рәхмәттәремде белдерәм. Әйтәләр бит: ят ярлыҡамаҫ, үҙеңдеке үлтермәҫ. Ә бүтәнсә нишләргә һуң? Бүтән системалар тик үҙ мәнфәғәте һәм үҙ ғаиләһенә хеҙмәт итә. Миңә йәнә үҙем лозунг итеп ҡабул иткән дүрт төшөнсә һынмаҫҡа көс бирә: намыҫҡа таяныу, ояла белеү, гонаһтан ҡурҡыу һәм кешеләргә мөхәббәт.\nБәндәнең йәнә бер төп таяныстарының береһе — ғаилә. Тимәк, был төп арҡаланыр ҡәлғәгә, ғаилә институтына ныҡ етди ҡарарға кәрәк. Ғаиләләге тәртип йоҙроҡ менән түгел, яҡшылыҡ менән урынлаштырыла. Етем балалар — милләттең өлгөргәнлек аттестаты юҡлыҡ, һай аҡыл һәм ярлы күңеллелек күрһәткесе ул.\nБеҙгә нишләргә һуң? Мин ҙур сәйәсәтсе һәм иҡтисад белгесе түгел. Ни бары халҡыбыҙҙың йәшәйеш ҡанундарын һәм уның булмышын яҡлаусы ҡиммәттәрҙең асылын бер ни тиклем тоҫмаллаған халҡыбыҙ хеҙмәтсеһе, ижадсы ғына. Әммә шуныһы ла хаҡ: донъя яралмышынан уҡ барған яуызлыҡ һәм изгелек көрәше гел генә яуызлыҡ еңеүе менән тамамланмай. Сабыр булыуҙан, үҙ ҡиблаларыбыҙға тоғро булыуҙан башҡа юл юҡ. Минең фекеремсә, беҙҙең милләтебеҙ өсөн төп система мәҡәләнең башына ҡуйылған өс тағанға ғына таянып йәшәү хоҡуғы һәм бар булыу мөмкинлеген яулай алыр кеүек: Илем, Телем, Ерем.\nРедакциянан: Күренекле шағирәнең публицистик сығышын уҡып сыҡҡас, һеҙҙә ниндәй фекерҙәр тыуҙы? Уларҙы гәзиттең сайтында мәҡәлә аҫтында комментарий итеп яҙа йәки ошо адрес буйынса ебәрә алаһығыҙ: bashgazet@mail.ru\nРәйлә от 03.09.2013, 22:11\nТамара апайҙың "беҙ ялҡау", - тигәненә: Беҙҙең халыҡ шул тклем битараф, күптәрҙе бер ни ҙә ҡыҙыҡтырмай, хатта үҙ яҙмыштары ла. Гәзит-журналдар ҙа алдырмайҙар бит, уҡымайҙар ҙа. Аптыраған?\nГөлнур Яҡупова от 09.09.2013, 09:26\nТамараның "Уйлы сағым" тигән шиғыр китабы бар, был мәҡәләһен уҡығас,уйлап ҡуйҙым, уйһыҙ сағы юҡтыр шағирҙың... Дин тапҡырында әйткәндәре уйылып китеп уйланырлыҡ!


Республика артистары Ҡырымдағы байрамда сығыш яһаясаҡ // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nРеспублика артистары Ҡырымдағы байрамда сығыш яһаясаҡ\n16:17, 22 мая 2015 Мәҙәниәт\nИжад миҙгеле тамамланғас, Башҡорт дәүләт филармонияһы артистары өсөн йәйге һабантуйҙар мәле башлана. Яҙғы баҫыу эштәре тамамланғас, республиканың барлыҡ райондарында һәм күрше төбәктәрҙә һабан байрамы ойошторола.\nБыйыл филармонияның ижади коллективтары һәм солистары Бөтә Рәсәй һабантуйында ҡатнаша, тип хәбәр итте Башҡорт дәүләт филармонияһының матбуғат секретары Лиана Сөләймәнова. Байрам 7 июндә Ырымбур өлкәһе Һаҡмар районы Татар Ҡарғалыһы ауылында уҙа.\nБашҡортостандың халыҡ артисы Артур Туҡтағолов етәкселегендәге «Далан» фольклор-эстрада төркөмө 6 июндә — Ямал-Ненец автономиялы округының Муравленко, 7-дә — Ноябрьск, 13-дә Салехард һәм Яңы Уренгой ҡалаларында сығыш яһай.\n12 июндә, Рәсәй көнөндә, Башҡорт дәүләт филармонияһының бер төркөм артистары Ҡырым Республикаһының Белогорск ҡалаһы, 18-дә Мәскәү тамашасылары өсөн музыкаль программа тәҡдим итә.\nТеги: башҡорт дәүләт филармонияһы,һабантуй


Китапханалар төнөндә балалар өсөн ете уйын туҡталыштары эшләйәсәк // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nКитапханалар төнөндә балалар өсөн ете уйын туҡталыштары эшләйәсәк\n12:32, 15 апреля 2015 Мәҙәниәт\n24 апрелдә үтәсәк «Библиотөн-2015» акцияһын ойоштороусылар балалар өсөн махсус программа әҙерләй. Ә.Вәлиди исемендәге Милли китапханала ете уйын станциялары эшләйәсәк.\nОҫтаханала балаларға үҙ ҡулдары менән ветерандарға открытка яһау мөмкинлеге бирелә. «Яттан беләбеҙ» һәм «Ҡысҡырып уҡыйбыҙ» туҡталыштарында улар әҙәби һәләттәрен күрһәтә аласаҡ. Шулай уҡ «Балалар китабы илендә» тип аталған әҙәби викторина ла әҙерләнгән.\n«Әкиәт төшөрәбеҙ» студияһында буласаҡ рәссамдар тәҡдим ителгән әкиәттәр буйынса һүрәттәр конкурсында ҡатнашһа, театр студияһында француз телендә әҙәби темаға өҙөк сәхнәләштереләсәк. «Инглиз телен өйрәнәбеҙ» туҡталышында инглиз теле дәресе үтәсәк.\nВикториналарҙа, конкурстарҙа ҡатнашыусыларҙың барыһын да бүләктәр көтә. Уйын майҙансыҡтары ике сәғәт буйына эшләйәсәк.\n— Айырым майҙансыҡта интеллектуаль уйындар ойошторола. Бында төрлө кешеләр өсөн ҡыҙыҡлы уйындар буласаҡ, — тип аңлатма бирҙе Милли китапхананың матбуғат хеҙмәте бүлеге етәксеһе Айгөл Яппарова.\nМилли китапханалағы балалар өсөн зал киске сәғәт 7-нән 10-ға тиклем эшләйәсәк. Адресы: Ленин урамы, 4. «Библиотөн» акцияһы киске сәғәт 6-ла башлана.


Саҡмағош районында «Шамил шишмәһе» төҙөкләндерелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСаҡмағош районында «Шамил шишмәһе» төҙөкләндерелде\n12:27, 28 августа 2013 Йәмғиәт\nОшо көндәрҙә Саҡмағош районының Тамъян ауылы эргәһендә төҙөкләндереүҙән һуң «Шамил шишмәһе» ҡайтанан асылды.\nТөҙөкләндереү эштәре Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылы сиктәрендә башҡарылды. Активистар шишмә биләмәһен кәртәләне, беседка ҡуйҙы, тип хәбәр иттеләр Саҡмағош районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлегенән. Шишмәне төҙөкләндереүгә Гүзәлиә һәм Шамил Кәримовтар күп көс һалды, уларға Яңы Ҡото ауыл Советы ауыл биләмәһе башлығы Алмас Аллаяров та ярҙам итте. Урындағы халыҡтың да тырышлығын телгә алмау мөмкин түгел, улар шишмә биләмәһен төҙөкләндереү буйынса өмәләр ойоштороуҙа әүҙем ҡатнашты. Хәҙер «Шамил шишмәһе» ауыл халҡы һәм ҡунаҡтарының иң яратҡан урынына әүерелде.\nТеги: урындағы үҙидара,төҙөкләндереү


Балаңды уҡытҡың килә икән, ноутбук ал\nӨфө мәктәптәренең береһендә белем алыусы беренсе синыф уҡыусыларын етәкселек шәхси копмьютерҙар алырға өгөтләй. Был үҙгәреш тураһында ата-әсәләргә уҡыу йылы башланғас хәбәр иткәндәр. Йәнәһе лә заман техникаһын алмағандарҙы айырым уҡытасаҡтар. Шул уҡ ваҡытта ноутбуктың хаҡы ла тешләшә - 22 мең һум самаһы. Килеп тыуған мәсьәләне хәл итеүҙе һорап уҡыусыларҙың ата-әсәләре республика Президентына хат менән мөрәжәғәт иткән.\nҠыҙын быйыл уҡырға биргән әсә мәктәптәге үҙгәрештәргә ҡырҡа ҡаршы. Ноябрҙә үткән ата-әсәләр йыйылышында беренсе синыф уҡыусыларына «Бер уҡыусы бер компьютер» мәғариф программаһы буйынса дәрестәр өсөн ноутбук алырға тәҡдим иткәндәр. 22 меңлек техниканы бары тик бер магазинда алырға кәңәш итеү күптәрҙә шик уятҡан.\nАлена Александрова, беренсе синыф уҡыусыһының әсәһе: «Мин үҙем уҡытыусы, беренсе синыфта балаларҙы яҙырға һәм уҡырға өйрәтергә тейештәр, ә техника менән өлкәнерәк кластарҙа танышырға мөмкин тигән фекерҙә. Әгәр ул дәүләт программаһы икән, техника менән дәүләт тьәмин итергә тейештер. Ни өсөн был турала уҡыу йылы башланғас хәбәр итәләр?».\n30 йыллыҡ уҡытыу тәжрибәһе булған өләсәй ҙә яңы программаны үҙһенмәй. Хәллерәк ата-әсәләр уны алыр ҙа, ә бына ҡулынан килмәгәндәрҙең балаһы үҙен кәмһетелгән итеп тоясаҡ. Бынан тыш, ҡыйбатлы ноутбукты бала ватыуы, йә өйгә ҡайтышлау урлатыуы ихтимал. «Бер уҡыусы бер компьютер» мәғариф программаһы информацион технологияларҙы ҡулланып, башланғыс синыфтарҙа уҡыу сифатын күтәреүҙе күҙ уңында тота. Был турала августа үткән кәңәшмәлә лә һүҙ барҙы, тип бүлешә Өфөнөң 61-се мәктәбе директоры. Заман менән бергә атларға теләүселәр мәғариф программаһына ҡушыласаҡ.\nАндрей Кузнецов, Өфөнөң 61-се мәктәп директоры: «Мәғариф программаһы уҡытыусы менән уҡыусыларға бер селтәрҙә аралашырға, төрлө мәсьәләләр сисергә ярҙам итә. Ноутбукка килгәндә, уны һатып алыу мәжбүри түгел, теләк буйынса. Әгәр күпселек ата-әсәләр тәҡдимдән баш тарталар икән, уҡыусылар ғәҙәти программа буйынса белем аласаҡ».\nЯңы мәғариф программаһы буйынса шөғөлләнеүҙән баш тартҡан ғаилә республика Президентына хат менән мөрәжәғәт иткән. Әле был хәл буйынса тикшереү эше бара. Яңылыҡ ата-әсәләр араһында төрлө фекерҙәр уятыу сәбәпле, мәктәп етәкселеге тағы ла йыйылыш үткәрергә ҡарар иткән. «Бер уҡыусы бер компьютер» мәғариф программаһы буйынса шөғөлләнеүҙе күпселек фекере хәл ителәсәк.


Ишембай районында «Алға» махсус иҡтисади зонаһы майҙансығында эш кейеме тегеү фабрикаһы асылды\n21 Декабрь 2021, 13:37\nБөгөн Ишембай районында «Алға» махсус иҡтисади зонаһы майҙансығында тәүге производство эшләй башланы. Бында заманса тегеү фабрикаһы асылды. Проектҡа инвестицияларҙың дөйөм күләме — 680,2 миллион һум. «Аркада» компанияһы фабрикаһында эш кейемдәренең киң ассортиментын сығарыу планлаштырыла. Фабриканы асыу тантанаһында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡатнашты.\n«Бөгөн мин үҙенә бер төрлө хис-тойғо кисерәм: беренсенән, мин тыуған яғымда, икенсенән, Ишембай районы өсөн генә түгел, бөтә республика өсөн яҡшы эш башҡарҙыҡ. Ике йыл элек Башҡортостанда бизнесты үҫтереү һәм предприятиелар асыу өсөн махсус иҡтисади зона булдырыу идеяһы менән яна инек. Беҙ ныҡышмалы рәүештә алға барҙыҡ. Хөкүмәт ҡарары менән йыл ярым элек беҙҙә махсус иҡтисади зона булдырылды. Уҙған аҙнала беҙҙең махсус иҡтисади зона иң әүҙем үҫешеүсе тип танылды, йыл ярымда 10 резидент барлыҡҡа килде, бер юлы ике предприятие эшләй башланы. Тарихта бер ҡасан да бындай хәлдең булғаны юҡ ине. Шуға күрә бөгөн барығыҙҙы ла ошо әһәмиәтле ваҡиға менән ихлас ҡотлайым. «Аркада» сәнәғәт берекмәһенең директорҙар советы рәйесе Михаил Абрамович Цукерманға изге башланғыстарыбыҙҙы хуплағаны өсөн ҙур рәхмәт», — тине Радий Хәбиров.\n«Аркада» йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе Михаил Цукерман Башҡортостан етәкселегенә һәм республика Башлығына үҙҙәренең проектына ярҙам күрһәткән һәм предприятие асыу өсөн бөтә шарттар булдырған өсөн рәхмәт әйтте. Рәсәйҙә 800 эш урыны булдырылған тегеү производстволары асылғаны булманы, тип билдәләне ул. Уның һүҙҙәренсә, предприятие хеҙмәткәрҙәренә лайыҡлы эш хаҡы түләнер, улар өсөн ятаҡ төҙөлгән, эшләү өсөн яҡшы шарттар булдырылған.