Классен Генрих Николаевич — Башҡорт Википедияһы\nКлассен Генрих Николаевич\nГенрих Николаевич Классен\n18.05. (31.05) 1917\nЕкатеринослав губернаһы, [], Бандорф (Орловка) ауылы\nМурясов Рахим Закиевич, Антышев Александр Николаевич\n|} Башҡорт АССР-ының\nатҡаҙанған фән эшмәкәре\nКлассен Генрих Николаевич — 18.05. (31.05) 1917 — 01.03. 2002), Украинаның Екатеринослав губернаһы, Бахмут өйәҙе, Бандорф (Орлово) ауылында (хәҙерге Украинаның Днепр өлкәһе, районы, Орлово ауылы) крәҫтиән ғәиләһендә тыуған. Күренекле ғалим-германист, Советтар Союзында сыҡҡан беренсе немец әлифбаһы авторы (Fibel), профессор, Башҡорт дәүләт университеты һәм Башҡорт дәүләт педагогия институтында(хәҙерге Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) немец теле кафедраһы мөдире, сит телдәр факультеты деканы.\n2 Ғилми һәм педагогик эшмәкәрлеге\nГенрих Классен (Heinrich Klassen) Украинаның көнсығышында Екатеринослав губернаһы(хәҙерге Украинаның Днепропетровск -Днепр өлкәһе) Бандорф (Орловка) тигән немец колонистары (менониттар) йәшәгән ауылда тыуған. Атаһы крәҫтиән була. Һуңыраҡ Генрих иҫкә алыуынса, уның ер эшкәртеп йәшәргә һис теләге булмай, уҡып, белем алырға хыяллана. Барлыҡ Украина һәм Волга буйы немецтары кеүек үк, Генрих рус телен насар белә, ләкин ул бәхетен һынап ҡарарға була.\n1936 йылда А. И. Герцен исемендәге Ленинград педагогия институтына уҡырға инә. Институтта совет германистикаһына нигеҙ һалған ғалимдар Виктор Жирмунский һәм Владимир Адмони эшләй. Улар Украинанан килгән туған теле немец теле булған Генрихҡа айырым иғтибар бирә. Ғалимдар был студенттан германистика буйынса ғалим сығырына өмөт итә. Ысынлап та, уларҙың өмөттәре аҡлана. Академик Жирмунский 1960-сы йылдарҙа вафат булғансы, Генрих Классендың немец теле диалекттары буйынса эшенең етәксеһе була\n1937—1938 йылдарҙағы репрессиялар немец колонистарын да урап үтмәй. Нахаҡҡа ғәйепләнеп, Генрихтың атаһы Николай (колхоз баҡсасыһы) менән ир туғандары(ағалары Николай, Петер) атыла.\n1940 йылда Генрих Классен йүнәлтәмә буйынса Өфөгә, сит телдәр институтына эшкә килә. Был институтта ул ваҡытта Мәскәүҙәге Морис Торез исемендәге сит телдәр институтын тамамлап ҡайтҡан, буласаҡ күренекле тел белгесе, полиглот Жәлил Кейекбаев эшләй. Һуңыраҡ студенттарына Генрих Николаевич уның менән бергә эшләгән йылдарын һәр саҡ һағынып һөйләр була.\n1933 йылда Германияла фашистар хакимлығы урынлаштырылғас, бик күп коммунистар һәм антифашистар ғаиләләре менән Советтар Союзына ҡаса. 1936 йылда күренекле немец яҙыусыһы Фридрих Вольф Өфөлә бер аҙ йәшәп китә. Билдәле булыуынса, уның улы Маркус Вольф 1960—1980 йылдар башынаса ГДР-ҙың Дәүләт именлеге хеҙмәтендә тышҡы разведка хеҙмәтенә етәкселек итә, уның аша СССР етәкселеге дәүләт именлеге өсөн ҡиммәтле мәғлүмәт алып тора. Гених Классен һөйләүенсә, Өфөгә килгәс, немец антифашистары бында немец телендә тап-таҙа итеп һөйләшкән кешеләрҙе күреп, ныҡ аптырайҙар. Уларға тауҙар араһында ятҡан, төпкөл ауылдан сыҡҡан башҡорт кешеһе Жәлил Кейекбаев менән немец телендә иркен аралашыу айырыуса ҡыҙыҡ булған.\n1941—1945 йылдарҙағы дәһшәтле Бөйөк Ватан һуғышы йылдары Генрих Классендың тормошонда ҙур һынау була. Немецтарҙы Ҡыҙыл Армия сафтарына алмай башлайҙар,ә «трудармия»ға алалар. « Трудармия» ГУЛАГ-тың бер өлөшө, унда эләккәндәрҙең хәле тотҡондарҙыҡынан әҙ генә айырыла. Генрих Классен трудармияла булғанда Ульяновск янында тимер юл төҙөй, Пермь яғында ағас киҫкәндә ул аслыҡтан һәм сирҙән саҡ үлмәй ҡала. Һуңынан Классендар ғаиләһе күп этник немецтар кеүек Алтайға спецпоселениеға ебәрелә. Генрих Классен бик ҙур ҡаршылыҡтарҙы еңеп, Славгород ҡалаһында мәктәпкә эшкә күсә.\nҺуғыш тамамланғас тә әле, немецтар ун йыл буйы тулы хоҡуҡлы граждандар булып иҫәпләнмәй. Шуға ҡарамаҫтан, Генрих Классен ғаиләһе менән Өфөгә ҡайтырға рөхсәт ала.\n1946 йылдан Г.Классен Башҡорт дәүләт педагогия институтының (1957 йылдан — Башҡорт дәүләт университеты) сит телдәр факультетында уҡыта башлай. Был осорҙа уға тиҫтә йылға яҡын тәғәйен көндө комендатураға барып, күренеп торорға тура килә. Үҙе һөйләгәнсә, лекция бөткәс, немец милләтенән булған студент ҡыҙ янына килеп, әкрен генә: « Генрих Николаевич, бөгөн комендатураға барып, күренә торған көн»,-әйтә торған булған.\n1946 йылдан башлап, Классен 25 йыл немец теле кафедраһы мөдире була.\nПервыми преподавателями кафедры немецкого языка будущего университета были Янина Владиславовна Ярмонтович, Елена Кондратьевна Брюкнер, Ольга Александровна Фе, Вера Федоровна Фредман, Нина Александровна Лупман, Елизавета Кирилловна Семенова (Цуканова), Фатима Хайдаровна Хангильдина и я . Заведующими кафедрой были Раиса Валентиновна Кох (Зинченко) (в 1938–1945 годах), Елизавета Александровна Фе (1945–1949); в 1949 году кафедру возглавил я, а в 1970 году меня сменил в этой должности Рахим Закиевич Мурясов. Во время войны на кафедре работали преподаватели московских вузов, эвакуированные в Уфу. Г.Классен\n1960-1970-се йылдарҙа сит телдәр факультетының деканы.\nОҙаҡ йылдар республикала немец теле уҡытыусыларының белемен күтәреү программаһына етәкселек итә.\n1974 йылдан Генрих Николаевич Башҡорт дәүләт педагогия институтына (хәҙерге М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) эшкә күсә. 1980 йылда ВАК уның немец диалекттары буйынса ГДР-ҙа баҫтырған хеҙмәттәрен юғары баһалай,уларҙы докторлыҡ диссертацияһына тиңләп, профессор дәрәжәһен бирә. 1980—1989 йылдарҙа сит телдәр уҡытыу методикаһы кафедраһы мөдире була. Студенттарға сит телдәр уҡытыу методикаһы буйынса лекциялар уҡый, немец теленең теоретик грамматикаһы дәрестәрен алып бара. Лекцияларҙы әкрен генә тауыш менән уҡыһа ла, студенттарҙа профессор Классен менән аралашыу күңелле хәтирәләр ҡалдырған. Уның немец акценты менән, үҙенсәлекле итеп үҙгәртеп әйткән рус мәҡәлдәрен элекке студенттары ғүмер буйы иҫләп, ҡулланып тора (мәҫәлән, «ТҺише йедһиш, дһалше будһиш, оттһаво мэстһа кһудһа йедһиш»). Генрих Классендың үҙенә генә хас сарказм менән һуғарылған юморының сәбәбен ул ваҡытта студенттар әлбиттә аңламай (был уның әсе тормош тәжрибәһенә бәйле була).\nГенрих Классен ғүмере буйы йыйған китаптарын һис йәлләмәй, яңы ғына асылған Башҡорт дәүләт педагогия институтының немец теле кафедраһы лаборатория- китапханаһына бүләк итә. Был китаптарҙы бер нисә быуын сит телдәр факультеты студенттары ҡуллана. Улар араһында Германиянан алып ҡайтылған данлыҡлы 25 томлы энциклопедия Майерс Лексикон (Meyers Enzyklopädisches Lexikon in 25 Bänden) да бар.\nҒилми һәм педагогик эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГ.Классен эшкәрткән немец телендәге китап.1958 й.\nҒилми даирәләрҙә Генрих Классен киң билдәле ғалим-германист була. 1950-се йылдарҙан башлап, ул Мәскәүҙә сит телдәр уҡытыу методикаһына бағышланған эштәрен баҫтыра башлай. Уның ҡайһы бер мәктәптә тәржемәгә өйрәтеүгә арналған тәҡдимдәре дөйөм методика китабына ла инә.\n1950—1980 йылдарҙа Мәскәүҙә «Просвещение» нәшриәтендә уның эшкәртеүендә биш китап сыға, «Эрнст Тельман» исемле китап 30 йылда алты тапҡыр яңынан сығарыла. Был китаптар араһында мәкәптә балаларҙы немец телендә уҡырға өйрәтеү өсөн тәғәйенләнгәне лә, тәүге курс студенттары өсөн әҙерләнгәне лә була. Был осорҙа ул Германия Коммунистар партияһының етәксеһе Эрнст Тельмандың (1886-1944) ҡыҙы Ирма Тельман менән хат алышып тора. Ирма Тельман атаһы тураһында хәтирәләре менән уртаҡлаша.\nПрофессор Генрих Классен немец телен туған тел булараҡ өйрәнеүселәр өсөн дәреслектәр, программалар, төрлө әсбаптар әҙерләүҙә тос өлөш индерә. РСФСР мәғариф министрлығы немец мәктәптәрен ҡайтанан тергеҙеүҙе планлаштыра. Был программала Башҡорт АСССР-ының Благовар районы ла ҡатнаша. Генрих Классен был йүнәлештә тырышып эшләй.\n1957 йылда ул Учпедгизда немецтар өсөн беренсе совет әлифбаһы сығара, ул бер нисә тапҡыр яңынан баҫтырыла. Был эш 80-се — 90-се йылдар башынаса дауам итә. «Просвещение» нәшриәтендә уның етәкселегендә бер нисә комплект немец мәктәптәре өсөн немец теле һәм әҙәбиәте буйынса айырым дәреслектәр баҫыла.\nГерманияла Генрих Николаевич Классендың совет немецтары һөйләшкән түбәнге немец теле(диалект- платтдойч) тураһындағы эштәре ҙур ҡыҙыҡһыныу уята, сөнки был диалект Германияла инде юҡҡа сыҡҡан. Улар ГДР-ҙа баҫтырыла, ФРГ менән ГДР ҡушылғас, был һөйләште өйрәнеү ҡайһы бер юғары уҡыу йорттарының уҡытыу программаһына индерелә. Мәҫәлән, М.В.Ломоносов менән Д. И. Виноградов уҡыған Марбург университетында 1993 йылда монографияһы баҫыла. Генрих Классен ҡунаҡ-профессор булараҡ Майнц университетына саҡырыла, бында бер йыл эшләй, ә 1991 йылда ғаиләһен бөтөнләйгә Германияға күсереп алып китә.\n2002 йылдың 1 мартында Кобленц ҡалаһында вафат була (84 йәштә).\nЯ вел научную работу по грамматике и диалектологии немецкого языка, по методике преподавания иностранных языков. Но самое ценное для меня – мои воспитанники, преподаватели немецкого языка, работающие во всех районах Башкирии, а также в школах других областей. Горжусь, что воспитанники факультета стали известными учеными, кандидатами и докторами наук, доцентами и профессорами, заведующими кафедрами. Мне суждено оглянуться на содержательную, относительно счастливую жизнь. Несомненно, относятся ко всем нам слова Фридриха Шиллера: «Des Leben ungemischte Freude ward keinem Menschlichen zuteil», что означает в свободном переводе: «На долю каждого человека выпадает не одна радость, она перемешивается с печалью». Нежелаемое, трудное в жизни мы стараемся оставить за скобками; радостное, приятное и счастливое мы сохраняем в своей памяти. Г.Классен \n1977 йыл- Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре\n2017 йылда Башҡортостан Республикаһы фән һәм мәғариф хеҙмәткәрҙәре күренекле тел белгесе, юғары мәктәп педагогы профессор Генрих Николаевич Классенды хөрмәтләп иҫкә алды.\nРеспубликала сыҡҡан «Бельские просторы» журналының апрель һанында Генрих Классендың юбилейына арналған материалдар урын алған.\n2017 йылдың Башҡорт дәүләт университетында Генрих Классен иҫтәлегенә арталған Немец теле аҙналығы һәм фәнни конференция үтте.\n2017 йылдың майында М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт педагогия университетында профессор Генрих Классендың 100 йыллыҡ юбилейына арналған « Сит телде уҡытыу: актуаль проблемалар һәм перспективалар» тигән фәнни-ғәмәли конференция үтте.\nЯрты быуатҡа яҡын дәүер эсендә күренекле ғалим һәм педагог Генрих Николаевич Классен Башҡортостан һәм тотош СССР юғары уҡыу йорттары, мәктәптәр, халыҡ хужалығы һәм башҡа тармаҡтар өсөн кәрәкле сит телдәр белгестәрен әҙерләүҙә ҙур өлөш индергән. Уның фәнни хеҙмәттәре, әҙерләп, нәшер иткән дәреслектәре, ҡулланмалары әле лә уҡыусылар, студенттар өсөн файҙалы белем сығанаҡтары булып ҡала.\nЭлекке студенттары Генрих Николаевич Классенды яҡшы күңелле, хәстәрлекле педагог, йомарт кеше итеп иҫкә ала.\nҒүмеренең һуңғы йылдарында Германияла йәшәгән Г.Классен үҙ яҙмышы- Рәсәй немецтары яҙмышы тураһында китап яҙа. Уны «Бер киҫәк ерҙән ҡасып», тип атай.\nҠатыны- Эрна Давыдовна Винс- Классен, Башҡорт дәүләт медицина инситутында(хәҙерге Башҡорт дәүләт медицина университеты) һәм Башҡорт дәүләт педагогия институтында немец теле уҡытыусыһы булып эшләгән. Ҡыҙы — Анна (1947 йылда тыуған).\nКлассен Николай Исаакович, 1883 йылда тыуған (Минстерберг ауылы, Таврида губернаһы), немец, башланғыс белемле, фирҡәһеҙ. Йәшәгән урыны: Орлово ауылы, Сталин (Донецк) районы, Донецк өлкәһе. Петровский исемендәге колхоздың баҡсасылар бригадиры.\n1937 йылдың 4 июнендә ҡулға алынған. УНКВД-ның Донецк өлкәһе буйынса тройкаһы сығарған хөкөм ҡарары: мөлкәтен конфискациялап, атырға. Атыу тураһында мәғлүмәт яҙылмаған.\n1960 йылда реабилитацияланған.\nКлассен Николай Николаевич, 1911 йылда тыуған, Донецк өлкәһе, Сталин районы, Орлово ауылы, немец, тулы булмаған урта белемле, комсомол ағзаһы. Петровский исемендәге колхоз шоферы. 1937 йылдың 16 июнендә ҡулға алынған . УНКВД-ның Донецк өлкәһе буйынса тройкаһы сығарған хөкөм ҡарары: 10 йылға иркенән мәхрүм итергә. 1960 йылда аҡланған .\nКлассен Петр Николаевич, 1913 йылда тыуған, Донецк өлкәһе, Сталин районы, Орлово ауылы, немец, башланғыс белемле, фирҡәһеҙ. Петровский исемендәге колхозда эшләгән. 1937 йылдың 16 июнендә ҡулға алынған . УНКВД-ның Донецк өлкәһе буйынса тройкаһы сығарған хөкөм ҡарары: мөлкәтен конфискациялап, атырға. Атыу тураһында мәғлүмәт яҙылмаған. 1960 йылда аҡланған .\nПрочь от клочка земли: страницы нашей жизни — Генрих Классен …\nWeg von der Scholle.H.Klassen.Koblenz,2001\nMeyers Enzyklopädisches Lexikon in 25 Bänden.: Amazon.de …\nУфимский автор немецкого букваря (К 100-летию лингвиста и …\nКультура — Русский интеллигент Генрих Классен\nhttps://resbash.ru/stat/2/10942 (воспоминания внука Игоря Савельева)\nИстория села Орлово (Бандорф) и судьба ее жителей. — PDF\n↑ Хәҙерге Украинаның Днепр өлкәһе.\n↑ › к-100-летию-автора-букваря\n↑ К 100-летию автора немецкого букваря\n↑ 4,0 4,1 Русский интеллигент\n↑ 5,0 5,1  Мы создавали университет\n↑ Прочь от клочка земли\n↑ 7,0 7,1 7,2 › bahndorf Бандорф\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Классен_Генрих_Николаевич&oldid=919360 ҡабул ителгән\nКобленцта вафат булғандар\nXX быуат филологтары\nЛенинград дәүләт педагогия инситуты\nМ.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты уҡытыусылары\nДнепр өлкәһендә тыуғандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:20 20 ноябрь 2019 үҙгәртелгән.


Сирмеш күле - Дәүләкән ынйылары\nҠаҙанғол ауылындағы нәҫел аралары\nНиңә “Шонтаҡ күле” тип атала\nКәмәсапҡан, Йәнбәй-Янбай, Нөкәй / Мөкәй төбәктәре\nНөкәй / Мөкәй төбәге бәйете\nФәриҙун ауылы ҡайҙан килеп сыҡҡан\nҠоръятмаҫ ауылы *\nАта-олатайҙарҙан ҡалған шәжәрәм\nБоронғо башҡорт юлы\nСирмеш күле (6)\n(Ҡаҙанғол музейы архивынан)\nАуылдың ситендә, Дим яры буйында, айырым бер йорт булған. Уның хужаһы ауылдағылар менән бик аралашып бармаған. Төп кәсебе – балыҡсылыҡ, мурҙа, йылым үргән, ҡош-ҡорт оялары, суман (талдан эшләнгән ҙур һауыт иген һалыу өсөн), шуларҙы эшләп һатыу кәсебе менән шөғөлләнеп көн күргән. Балыҡ һалыу урынын, күлде, “Сирмеш күле” тип атайҙар. Ирле-ҡатынлы батып үләләр был күлдә.\nБиктимер тирәге (6)\nҠышҡы юл – Димдең аръяғына сыға торған урын, һыу туңғас – шул ерҙән 30 метр самаһы бер ҡарт өйәнке үҫә. Шул өйәңкенең өҫкө өлөшөн һәр ваҡыт ҡорт ҡуныу, умарта ҡуйыр өсөн Биктимер исемле кеше киҫеп торған. Ваҡытында ул бик күп умарта тотҡан, бал һатыу кәсебе менән шөғөлләнгән. Ошо ерҙе “Умарта тирәге” лә, “Биктимер тирәге” лә тип йөрөтәләр.\nҠаҙанғол ауылындағы нәҫел аралары (21; 34)\n(Ҡаҙанғол музейынан, 1976 йыл)\n1. Ҡуяндар - әрһеҙ, үрсемле, тәбиғәттең ниндәй ваҡытына ҡарамаҫтан яраҡлашҡан, етеҙ, бар эшкә лә өлгөр халыҡ. Улар кәрзин, һауыт-һаба, көнкүреш яраҡтарын бик оҫта үреп эшләгәндәр.\n2. Ҡойҡалар – түҙемле, ныҡлы халыҡ. Улар тояҡтан бик оҫта итеп амулеттар эшләп, кәсеп иткәндәр. Тояҡтан эшләнгән амулет, бер ваҡытта ла туҙмаған, шуға ла ул ныҡлылыҡ, көслөлөк билгеһен йөрөткән. Ҡойҡалар үҙҙәре лә бит бер ваҡытта ла бирешмәй торған, әрһеҙ халыҡ. Был нәҫелдең бик күп оҫталары, ювелир биҙәү әйберҙәре эшләп, ошоларҙы һатып, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ яҡтарына барып, әйберҙәргә алыштырғандар.\n3. Ҫәпрәләр - ҡыҙҙары бик уңған, сабыр холоҡло, элек-электән оҙон сәсле булған; тоғро нәҫел уларға ышанырға була. Һүҙсән булып, ғәйбәт тигән нимә ят булған ҫәпрәләргә. Уларҙың хәтерҙәре бик яҡшы, зирәк. Улар араһынан бик күп сәсәндәр сыҡҡан. Тарихты бик яҡшы белеп, булған ваҡиғаларҙы һаҡлай белгәндәр. Балаҫ оҫталары.\n4. Һарт-ҫарттар. “Ҫарт – эшләгән эше шарт” – тиҙәр улар хаҡында: маҡсат ҡуйып, шарт ҡуйып эшләгәндәр һәр эште. Уларҙы алдау бик ҡыйын, шарт ҡуйып, килешеү буйынса эш хаҡын алғандар. Улар – балта оҫталары, төрлө әйберҙәрҙе, ағастан һауыт-һабаларҙы оҫта эшләгәндәр.\n5. Сәрмә - ултыраҡ тормош алып барыусы халыҡ. Атаһы өй һалһа, балаһы йыраҡ китмәгән (атай торған ауылдан йыраҡ китергә тейеш булмаған). Бәлиғ булып өйләнгәс, өй һалып, башҡа сығырға тейеш. Бер әйтем бар: “Сәрмә бәлиғ булғас, атай йортонда тормаҫ”. Дәртле халыҡ – улар араһынан бик күп йыраусылар (йырсылар) сыҡҡан. Кирбесте бик оҫта һуҡҡандар.\n6. Торна – изге ҡош, башҡорттарҙың тәңре ҡошо. Бәлиғ булып өйләнһә, торналар һөйгән йәрҙәренә тоғро булып ҡалған. Һөйгән йәре булһа, күҙ күрмәҫлек ерҙән бейектә осоп, торна ҡысҡырыр, ти, “тороҡ-тороҡ, торайыҡ, – тип. – Тоғро булам ғүмергә”, – ти икән.\n7. Көҙән – нәҫелдәре атаҡлы балыҡсылар, ниндәй күлдә ниндәй балыҡ, ҡай ваҡытта балыҡ ҡаба, шуларҙы бик яҡшы белгәндәр. Балыҡсылыҡ уларҙың төп кәсебе булған. Ау, нәрәтәне бик яҡшы үргәндәр, мурҙа, балыҡ тотоу әйберҙәрен яҡшы талдан үрә белгәндәр. Күл-йылға бүлеп шунда ау, мурҙа һалыр булғандар. Ҡатындары балыҡтан төрлө ризыҡтарҙы оҫта бешергән, балыҡты яҡшы итеп тоҙлай, киптерә, ыҫлай белгәндәр.\n8. Сыуаш – йыуантаҡ, йыуан, тиҙәр. Ирҙәренә ҡыҙыу ҡанлылыҡ хас. Ҡатын-ҡыҙҙары бик дәртле, яҡшы йырсылар, оҫта бейеүселәр булған. Уҡыуға әүәҫ нәҫел.\nЭлекке ата-бабайҙар һөйләүе буйынса, һигеҙ нәҫелде берләштергән Ҡаҙанғол ауылының тамғаһы – өҙәңге. Мәғәнәһе: урталағы тура таяҡ – башҡорт булып тыуғанһың икән, үҙ халҡыңа бер ваҡытта хыянат итмәй, тура юлдан тайпылмай, алға барыу билгеһе. Юғарыға, мәғрифәтлеккә ынтылыу. Ике яғындағы ярым ай – һаҡлау билгеһе, ул нәҫелдәр араһында һатлыҡ йәндәр булырға тейеш түгел, бер уртаға (берлеккә) берләшергә тигән мәғәнәне аңлата. Быны быуын-быуын белергә тейеш. Был әйтем һүҙҙәрҙе мәҙрәсәлә уҡығанда Исхаҡ мулла әйткән. Яппар араларында ошо уҡ тамға – өҙәңге, мәғәнәһе бер үк. Тәңре ағастары – ҡайын ағасы, аҡлыҡ, сафлыҡ билгеһе.\nҠаҙанғолдарҙың – 8 ырыуҙың – тәңре ағасы ҡайын булған, изге ағас; тәңре ҡошо – ҡарсыға, изге ҡош һаналған. Тел асҡысы төбө, йәғни, орандары – алаҫ [ут. – Редактор. Артабан: ред.].\nНиңә “Шонтаҡ күле” тип атала? (160)\nҒайсин Яхъя олатайҙың һөйләүе буйынса, Шонтаҡ күле Исмәғил ауылы янындағы иң ҙур күлдәрҙең береһе. Бик балыҡҡа бай, ваҡытында 5-6 урындан шишмә һыуҙары менән тулыланып тораған күл. Тирә-яғы ҙур тирәктәр менән уратылған булған. Һуңғараҡ шишмәләр ҡороған, ағастарын киҫкәндәр. Был хәл бигерәк тә тимер юлы үткәс, һәр бер ауылға күпмеҙер күләмдә хөкүмәткә күмер тапшырырға задание бирелгән заманда булған.\nШонтаҡ күл бәйете\nШонтаҡ күлкәйҙәре, эй, матур,\nЗәңгәр һыуың һинең тулылана,\nҺалҡын шишмәләрҙән көс алып.\nШонтаҡ күлкәйҙәре, эй, томбойоҡ\nХистәрем дә моңһоуланып китһә,\nЯрҙарына килеп хәл алам.\nШонтаҡ күлкәйҙәре һинең кеүек\nБалыҡлы ла күлдәр бар микән?\nБеҙ үҫкәнбеҙ шундай гүзәл ерҙә –\nҠәҙерҙәрен белгән бар микән?\nКүлдең исеменә килгәндә, былай тип һөйләйҙәр. Балыҡҡа бай булған күлдә ҡыш көндәрендә боҙ аҫтында балыҡтар күренеп торған, уларҙы таяҡ менән һуғып ала торған булғандар. Ә яҙ көнө, балыҡтар ыуылдырыҡ сәскәндә, ҙур-ҙур суртандар һыу өҫтөнә сығып йөҙгән, быларҙы таяҡ ҡаҙау менән алыуы бик еңел булған. Шуға ла шоң-шаңлап, таҡ-тоҡолдап һуҡҡандар. Шулай итеп, Шон-таҡ, шон-таҡ тигән тауышҡа оҡшатып, күлдең үҙен дә Шонтаҡ тип атағандар.\nКәмәсапҡан, Йәнбәй-Янбай, Нөкәй / Мөкәй төбәктәре (74)\nКәмәсапҡан тигән урындар элек ҡалын урмандар менән ҡапланған булған. Шишмә аҡҡан урында, уң яғында, өй нигеҙҙәре, ватыҡ, янған көршәк ярсыҡтары бихисап. Ошо урында Йәнбәй исемле ҡарт йәшәгән. Уның сабынлыҡтары булған. Ҡаҙанғолдар был урынды Йәнбәй-Янбай төбәге тип йөрөтәләр.\nКәмәсапҡан – Йәнбәй-Янбай ҡарттың улдары кәмә эшләгән урын (исеме шунан килә). Сәйфетдинов Ғилметдин олатайҙың һөйләүе буйынса, шишмә башында Йәнбәй ҡарттың йорттары булған. Йәнбәй төйәген, ҡарттың элек бесән сапҡан урындарын Ҡаҙанғолда белмәгән кеше юҡ. Йәнбәйҙең телһеҙ улы Нөкәй мал көткән төбәкте Нөкәй-Мөкәй төбәге тип йөрөтәләр.\nНөкәй / Мөкәй төбәге бәйете (286)\nЙәмле генә Димкәй, ай, буйҙары\nҺутлы ғына йәшел үҙәнле.\nШул ерҙәрҙә аттар көтә икән\nТелһеҙ генә Нөкәй мөкәйләп.\nЙәмле генә Димкәй, буйҙарында\nЙәш имәндәр үҫкән теҙелеп.\nБаш эйергә ҡушҡан яуыз дошман\nҒорур торған ғәзиз ҡәрҙәштәр.\nЙәнбәй / Янбай бәйете (74)\nЙәнбәй генә ҡарттың төйәге,\nОҫтаханаларға бай инең.\nЕтмеш кенә һөнәр эйәһе –\nЕтмешкә баҫҡан ир инең.\nҺай! Етмеш йәшлек оҫта һин инең,\nЙәнбәй генә ҡарттың, ай, улдарын\nТирә-яҡта хөрмәт иткәндәр,\nАлтын ғына ҡуллы, ай, улдары\nХалыҡҡа ла файҙа иткәндәр.\nЙәнбәй генә ҡарттың төйәген күреп,\nКүп кешеләр хайран ҡалғандар.\nЭшләгәндә әйберҙәрен алып,\nҠыуанғандар барса тирә-яҡ,\nШатланғандар ауыл ҡарттары.\nЯуыз ғына дошман, ай, бер килеп,\nТөйәгеңде һинең юҡ иткән.\nДөрләп кенә янған, ай, донъяңды күреп,\nЙәнбәй ҡартта нисек түҙгәндер?\nЯуыз ғына драгун нисек ҡулың барҙы\nИл ағаһын яза ҡылырға?\nБармаҡтарын ҡылыс менән сабып\nНәфрәт кенә беҙҙә уяттың.\nБәлиғ кенә булмаҫ, ай, улыңдың\nТелкәйен дә тотоп киҫкәндәр.\nДошмандарға башын эймәйсә,\nЭй ҙә батыр заттан Йәнбәй ҡарт,\nИл ағаһы Йәнбәй, һин батыр.\nЙәнбәй ҡарттың бик күп малы булған. Һуңынан теле киҫелгән имгәнгән улы ҡалған малдарын көтөп көн күрә, Шәрип менән Ҡаҙанғол аҫмаһында бер төбәк бар, малдарын һәр ваҡыт шунда көткән, теле булмағанлыҡтан аттарына “ну-кай” тигән ауаз ғына сығара алған. Уның хөрмәтенә был төбәкте Мөкәй тип йөрөтә башлағандар. Сирләп бер үҙе генә ҡалған Мөкәйҙе инәһе яҡлап бер туған апаһы Ябалаҡлы ауылына ала. Тыуған яғын һағынып, көн дә шишмә янына килеп, был ғәрип илар булған. Уның хөрмәтенә Ябалаҡлы ауылында шишмәгә Мөкәй тип уның исеме бирелә.\nФәриҙун ауылы ҡайҙан килеп сыҡҡан? (160)\nФәриҙун ауылы 1917 йылда барлыҡҡа килгән тигән ҡайһы бер мәғлүмәттәргә мин ҡырҡа ҡаршы. Был – кемдеңдер уйлап сығарыуы.\n1910 йылдарҙа Столыпин закондары сыҡҡан. Ошо ваҡытта Фәриҙун ауылы 4-5 йорттан торған ауыл ине. Уға нигеҙ һалыусы Фәрит оҙон. Ауылға Оҙон Фәрит, һонтор Фәрит исемле (ҡушаматлы) кеше нигеҙ һалған. “Фәрит оҙон” – шул һүҙҙән “Фәриҙун” ялғанып эшләнгән. Быны башҡорт осондағы кешеләр белергә тейеш.\nРеволюциянан һуң, күсеп ултырған кешеләр иҫәбенә, ауыл ҙурайҙы, был 30-сы йылдар тирәһе булғандыр. Бында фермалар төҙөй башланылар, иген келәттәре, бер контор кеүек нимәне шул 22-се йылдар тирәһендә һалғандарҙыр инде. Шул Фәрит тигән кешеләр революцияға тиклем һәр ваҡыт балыҡсылыҡ менән шөғөлләнделәр, кис мурҙа, нәрәтә һалып, иртән Дәүләкәнгә илтеп һатырҙар ине. Фәриҙун күлдәре балыҡҡа бик бай булды, бында табан, ҡара балыҡ тоторға була ине. Дәүләкәндә ниместәр [немецтар] быны көтөп, һорап алалар ине. Исмәғилдән дә бик күптәр шул шөғөл менән былашты.\nБыл бик ҙур күл, Исмәғил башҡорттарының яратҡан балыҡлы күле булған. Бында яҙын, йәйен бик күп ҡоштар, ҡыр ҡаҙҙары, аҡҡоштар һәм бихисап күп өйрәктәр булған. Шуға “Өйрәк күле” тип атағандар. Ә ауылы 5-6 йорттан булған, күлдең исеме менән “Өйрәккүл ауылы” тип аталған. Һуңынан ер алынғандан һуң, халыҡтың ай-вайына ҡарамай, уларҙы кире Исмәғилгә ҡайтаралар. Хәҙерге көндә был нәҫелдән Минигәрәевтар йәшәй. 1812 йылда Исмәғил ҡарт француз яуында ҡатнаша. Ырымбур губернаторынан ерҙе мәңгеләштереү буйынса грамота алып ҡайта. Был ваҡытта уға 56 йәштәр самаһы була.\nЯрыштауҙа әүлиә ҡәбере (6)\nБыл хәл һуғыш башланыр алдынан, 39-сы йылдарҙа булды, булһа кәрәк. Элек күлдәрҙә, Дим йылғаһының үҙендә лә, балыҡ бик шәп була ине. Мин һәр ваҡыт, күлде ситәнлек менән бүлеп, талдан үрелгән мурҙалар менән тота инем балыҡты. Йәй көндәрендә табан, ҡара балыҡ иң үтемле тауар ине. Уны әҙерәк ләмгә төрөп, һыу һалып мөгәрәпкә ҡуйһаң, ике-өс көн тере килеш һаҡларға була ине.\nАҙыраҡ йыйғас, иртәнге сәғәт 4-тәр тирәһендә тороп, уны Дәүләкәнгә илтеп һата инек. Дәүләкәндәр, көтөү ҡыуғанда эләкһәң, шундуҡ алып бөтәләр ине, баҙарға сығырға ла түгел. Бер барғанда иртән Ишдәүләтов Байбулат та осраны. Ул Йүкәлекүл яғына үҙенең нәрәтә, ауҙарын һала ине. “Нәрәтә, ау кәрәк булһа, минең Дәүләкәндә сыбыҡ осо нәҫелдәр бар, әйҙә шуларға керәйек, Сәхиулла ҡарт бәйләп һата нәрәтәләрҙе”, – тине.\nКерҙек. 80-гә етеп килгән аҡ һаҡаллы ҡарт Сәхиулла менән таныштырҙы. Бихисап ептән үрелеп бәйләнгән йылым, ау – нимә генә юҡ инде. Барыһын да күрһәтте.\nҠарсығы Мәликә исемле, ул да ҡартына ау ҡорамалдарын үрергә ярҙам итә икән.\nСәй эсеп, донъя хәлдәрен һөйләшкәс, ошо ҡарсыҡ әйтте (Байбулаттың йыраҡ ҡына булһа ла инәһе яҡлап апай тейешле кешеһе икән): “Донъялар бик болғанырға тора. Байбулат, һеҙгә лә килеп етәр сират. Ярыштауға барып, доға уҡып, хәйер һал”, – тине. Ҡайтҡас, беҙ йома көн иртүк Байбулат, тағы Фәхретдин ҡарт (ул ваҡытта йәш ине) өсәүләп шул Әүлиә ҡәберенә киттек. Теге әбей өйрәтеүенсә, тау итәгенән башлап 70 аҙым атлап барабыҙ ҙа (өҫкә табан тауға), тиҫбе тартып тәһлил әйтәбеҙ. Шулай тауға менеп еткәнсе 40 тапҡыр ултырып, тиҫбе тарттыҡ.\nБыл ҡәберлек билгеле урында, Ибрай менән Иҫке Көрмәнкәй яғында, урынлашҡан. Шунан ошо ҡәберлеккә килеп, Ҡөръән сүрәләрен уҡып, хәйер һалдыҡ.\nТеге әбейҙең әйтеүе буйынса, ул батыр үлһә лә, уның рухы йәшәй, шуға ышанып унан һораһаң, теләктәрең ҡабул булыр, ти.\nУл батыр беҙҙең иреклек, иркенлек өсөн көрәшкән, ҡыйырһытылған, етемдәрҙе яҡлап: “Миңә ышанып инанғандар ғүмерле булыр – беҙ юҡҡа көрәшмәнек”, – тигән.\nШул тау башында башҡорт ғәскәрҙәре өс көн, өс төн ҡамауҙа булған. Үҙенең бер яҡын дуҫын төндә, нисек тә ошо тоҙаҡтан сығып: “Минең ҡылысым эйелде тип, беҙҙең егеттәр ошонда ятып ҡалды тип, иламаһындар ҙа, ҡайғырмаһындар ҙа, беҙҙең яҡта дөрөҫлөк булды – беҙҙең рухты дошман бер ваҡытта ла еңә алмаясаҡ тип халыҡҡа еткер”, – тигән.\nТеге дуҫы бик ныҡ тырышлыҡ менән ҡамауҙан ҡотолоп, яраланған килеш Ибрай ауылына килеп, батыр аманатын тапшырып үлгән.\nОшо хәйер-доғалар йөрөттө микән, контузия алып та, үлем аҫтына кермәнем, иҫән ҡайттым.\nТеге ике кеше лә, Байбулат менән Фәхретдин ҡарт та, һуғыштан иҫән-аман йөрөп, бик ҡартайып вафат булдылар. Мәликә ҡарсыҡ ул ваҡытта, 39-сы йылдарҙа, шул 80-гә еткән булдымы икән, Сәхиулла ҡарттан әҙерәк өлкәнерәк кеүек күренде. Батырҙың исемен Ҫөләймән тине, Ҫөләймән әүлиәгә барығыҙ, тине.\nБерҡаҙған күле (279)\nУл күл Алғанан 1,5 саҡрым Мәкәш ауылына тиклем һуҙылған булған. Һуңғы быуатта һөрөнтө ерҙәрҙе күбәйтеү өсөн ерҙәрҙе ошо күл ярына тиклем һөргәндәр. Шунан төбөнә ләм, унан һуң ҡамыштар үҫеп, күл һаҙлыҡҡа әйләнә. Ата-бабаларыбыҙ һөйләүенсә, бында элек берҡаҙған ҡоштары – пеликандар килер булған. Балыҡ, бик күп баҡа уларҙы йәлеп иткән, күрәһең, бында һай булғанға уларҙы тотоуы бик еңел булғандыр. Һуңғы тапҡыр был ҡоштарҙы 1905 йылдарҙа күргәндәр, тип һөйләйҙәр ине.\nӘкеш тауы (279)\nАсылыкүл буйында элек кантун ваҡытында бер ихтилалда ҡатнашҡаны өсөн күп йылдар Әкеш (русса исеме – Апуш) исемле кешене эҙәрләгәндәр.\nУл үҙе тауҙарҙа землянка яһап, шунда йәшәгән, иптәштәре менән урыҫ ғәскәрҙәренә ҡапыл килеп сығып һөжүм иткән.\nБыны Асылыкүл, Дим буйында белмәгән кеше булмаған. Уға бәйле Асылыкүл буйында 6-7 исем бар: Сөйәрғол Әкеше, Мерәҫ Әкеше, Сурай Әкеше, Ҡотло Әкеше, Емерек Әкеше, Йүкә аҫты Әкеше.\nОшо кеше иптәштәре менән бесән ваҡытында ошо һаналған кешеләргә ярҙам итеп йөрөгән. Шуға уның хөрмәтенә был сабынлыҡтарҙы шулай атап йөрөйбөҙ. Ә ул йәшәгән тау Әкеш тауы тип атала. Әкеш ул ҡасҡындарҙың етәксеһе булған.\nҠоръятмаҫ ауылы* (279)\nБеҙ 1930 йылда Алға ауылына күстек. Беҙҙең атайҙар Дим буйында Ябалаҡлы ауылында йәшәгәндәр. Үҙебеҙ – төп Ябалаҡлы ауылы башҡорттары. Шунан бабайҙар ҫунарға килеп йөрөгәндәр. Ошо ауылдың Мәргән атыусы ҫунарсылары Мөхәмәҙи, Ҡара Яҡуптан Мөхәммәт, Яппар ауылының данлыҡлы ҫунарсыһы Фәйзулла булған. Ҡоръятмаҫ ҫыуының башына, ҡапҡан ҫауыт ҫалғаннар, солоҡ ҡуйғаннар.\nҠапҡанына кейек эләгер,\nСолоғона килеп ҡорт ҡуныр.\nБигерәк тә бай ҙа, матур яҡ икән,\nҠоро ғына тоҙаҡ буш ятмаҫ, – тип йырлар булғандар.\nБөрйән ырыуы (215)\nДүртөйлө ауылы риүәйәтенән сығып фекер йөрөткәндә, бөрйәндәр бында 1755 йылғы күтәрелеш осоронда батша карателдәренең эҙәрләүҙәренән ҡасып килеп ултырған. Уларҙың элекке төйәк иткән урыны – Урал аръяғы Ирәндек итәктәре, дөрөҫөрәге данлыҡлы Ябыҡҡарағай урманы. Эҙәрләүҙәр яуыз түрә, бәдбәхет Брагиндан үс алыу ваҡиғаһына бәйле була. Халыҡ Брагинды генерал тип атай. Бына шунан һуң, генерал үлһә лә, закун үлмәҫ тип, “Дим буйы Аҡбуҙат” [Дим буйы бүртә ат?] йырын йырлап, ошо яҡҡа сығып киткәндәр. Дәүләкән, Әлшәй райондарында бөрйән ырыуының алты-ете ауылы бар: Көрмәнкәй (унда бөрйәндәргә тиклем аҫаба башҡорттары йәшәгән була), Этҡол, Ибрай, Ҡыпсаҡ-Асҡар, Тәүәтәй.\nАта-олатайҙарҙан ҡалған шәжәрәм (298)\nЭлек беҙҙең ата-бабайҙар Дим буйының уң яҡ ярылап үткән юлды Боронғо башҡорт юлы тип атайҙар ине. Ул юл Ырымбур-Өфө ҡәлғәләрен тоташтырған булған (148)\nОлатайым Мөхәмәтзариф 1912 йылда, 82 йәшендә, вафат була. Уның һөйләүе буйынса, Ҡәнзәфәр бейҙең улы Дәҫтән бей Ҡырҡөйлө мең башҡорттарының ханы булған, ҡырҡ ырыу нәҫелде берләштереп идара иткән. Уның түбәһе Бигеш ауылдары булған. Бигеш элек ике өлөштән – Үрге, Түбәнге өлөштән торған. Түбән Бигеш һуңғараҡ Салауат ихтилалында ҡатнашҡан Әлбәй Мырҙағолов старшина хөрмәтенә Әлбәй ауылы тип атала башлай. Был тарихи документтар менән раҫлана. Тәүге ревизия мәғлүмәттәренә ҡарағанда, Бигеш, Әлбәй, Үзрәкбаш ауылдары Дәҫтән түбәләре тип атала (5 ревизия, 1795 йыл)\nДәрхән [Тархан] күле Дәүләкән ҡалаһына яҡын ерҙә урынлашҡан. Был матур зәңгәр күлдең зифалығына һоҡланмаған кеше булмаған. Ошо ерҙә тирмә ҡороп Дәҫтән бей ял итәр булған.\nҠәнзәфәр бей 4 улын саҡырып: “Һеҙ минең – уң ҡулым, – шунан ҡулын алға ҡулым алға һуҙып – баш бармағым – үҙем, ә ҡалған бармаҡтарым – һеҙ. Минең быуындарым нисек эшләй, һеҙ шулай булырға тейеш”, – тип, улдарына ер бүлеп биргән. Ҡырҡ нәҫелде берләштерегән Дәҫтән булған ул. Унда Яппар, Ҡаҙанғол, Шәрип, Бигеш, Ябалаҡлы, Мәкәш, Ҡоръятмаҫ, Көрмәнкәй, Дәүләкән кеүек ҙур ауылдар кергән (69).\nМинең ырыу ағасым (291)\n(Әлисә Вәкил ҡыҙына өләсәһе Ғәниева Хәҙисә\nМөхәммәтсаҙиҡ ҡыҙы һөйләгән)\nБорон-борон тип башлайым\nҺеҙ ҙә уҡып белһен, тиеп\nБыл ҡоштоң әкәмәтен.\nШулай итеп, йәшәгән, ти,\nБер ауылда Әтәсбай.\nУның кеүек зирәктәрҙе\nЭҙләп тә табып булмай.\nКөндәр буйына был әтәс\nНиндәй ялтыр-йолтор таба\nИлтеп кәртәгә элгән.\nТапҡан үҙ быуатында.\nКөҙгө, тараҡ, ҡурғаштарҙы\nӘ бер көндө, бына нимә,\nАҡ ҡашмау табып алған.\nШул табышы Әтәсбайға\nБигерәк оҡшап ҡалған.\nКәпәсен башына сөйөп,\nҮтә ғорур йөрөгән.\nБерәйһенең күҙе ҡыҙһа,\nКейеп торорға биргән.\nМай башы. Күрше ауылдан\nӘтәскә килгән бер ҡарт.\nҒәләметдин һүҙ әйтә алмай\nҠатҡан ҡалпаҡҡа ҡарап.\nӘйтеп үтергә кәрәктер:\nҠашмау үтә лә матур.\nХатта битарафтар уға\nҺоҡланып күҙен атыр.\nАптырап бер аҙ торғастын,\nҠарт аҡылына килә.\nНи тип алдашырға белмәй,\nБылай тип хәбәр теҙә.\n“Эй, әтәс дуҫ, был аҙнала\nҠыҙым кейәүгә сыға.\nБиреп торсо ҡашмауыңды\nКейергә шул сараға”.\nӘтәсбай һис ҡарун түгел,\nАҡыллы, йомарт була.\nЯҡшы теләктәр еткереп,\nҠартты оҙатып ҡала.\nБер аҙна ул бик тиҙ үткән,\nӘтәсбай әле көткән.\nАғастарға һары төшкән,\nҒәләметдин юҡ икән.\nШунда әтәс аңлап ала\nҠарттың мәкерле уйын.\nҠайҙан улай уйлап тапҡан,\nҠыҙын, ҡыҙының туйын?\nҠояш сығыу менән иртән,\nЮлға сығырға була.\nАҙ-маҙ ғына ҡапҡыларға\nТоҡҡа ашамлыҡ ала.\nТаң нуры иркәләгәндә\nЯҡшы юл теләп әтәсте\nДәртле итеп шәп-шәп атлай,\nТуҡтап ҡалды, нурлы юлды\nҘур даръя-диңгеҙ быуған.\nБаҫма ла юҡ. Нисек кенә\nСыҡҡан икән тиһеҙме?\nУйлап-уйлап торған да ул\nТоҡҡа һалған диңгеҙҙе.\nИңенә ҡабаттан элә\nТылсым тулы муҡсаһын.\nЙырлап, яңғырата үҙе\nКөҙҙөң алтын баҡсаһын.\n“Бөрлөгән”де көйләп бара,\nЙәйғор төҫлө урмандан.\n“Туҡта!” – тигән тауыш уны\nҠараһа, алдында ғына\nКүк бүре баҫып тора.\nӘтәс уны күрмәгәндәй\nҮҙ юлы менән бара.\n“Туҡта, тиҙәр! Хәҙер бына\nТотам баҫтырып, шунан…”\nҺүҙен әйттереп тә бөтмәй\nҠош уны тоҡҡа һалған.\nАры бара. Бер саҡ арттан\nАтҡа егелгән арбала\nЕлә генә аҫыл ир.\nҠошто күргәс, туҡтаны ла:\n“Ултыр! – ти – алып барам”.\nВәт яҡшы кеше осраны\nӘтәсбай ҙа шатлана.\nАрбаға менеп ултыра\nЮлда арып та ҡуйған.\nБаралар, ти, хозурланып\nТик егет кинәт әтәскә\nАрҡан менән ташлана.\nИркен, хәтфәләй болонда\nҠаты алыш башлана.\nБеҙҙең Әтәсбай дуҫ – батыр!\nЮлдан ары атланы.\nЕгетте, атты, арбаны\nҠабаттан уның юлында\n“Суҡ муйыл”ды йырлай-йырлай\nУл һуҡмаҡтан атланы.\nАуылға барып етәрәк\nҠапҡылаған, ял иткән.\nҒәләметдин йортон тапҡас,\nТуп-туры кереп киткән.\nИшек алды матур ғына,\nОло арбаҙы тора.\nӘтәс: “Ғәләметдин ағай,\nСыҡ әле!” – тип ҡысҡыра.\nКем килгәнлеген белгәс, ҡарт\nӘҙерәк ҡаушап ҡалды.\n– Мин ҡашмауымды алырға,\nКилдем бит, Ғәләметдин!\n– Бик мәслихәт, Әтәсбай дуҫ,\nУнда торма, өйгә ин.\n– Инеп торорға ваҡыт тар,\nОҙаҡҡа килмәнем мин.\nҠашмауымды алайым да\nУнан һуң ҡайтырмын, тим.\nҠарт бик ҡурҡа, Әтәсбайҙы\nБерәй кеше күрер тип.\nҠошто арбаҙға яба ла\nӨҫтөнән ҡуя ҙур бик.\nӘтәсте үгеҙ һөҙөр.\nҺөҙөп, тапап, үлтерер ҙә\nҠарттың хәүефе бөтөр.\nТик беҙҙең әтәс аҡыллы,\nАрбаҙға кереү булды.\nАсып ебәрҙе лә тоғон,\nТуйынғас башмаҡ итенән\nБүре тәҙрәнән сыҡты.\nКеше күҙенә салынмай\nҠара урманға ҡасты.\nҒәләметдин тышҡа сыҡһа,\nКүҙҙәре шарҙай була.\nНи тиһең, уның алдында\nӘтәсбай баҫып тора.\n– Бабаҡай, ҡайҙа ҡашмауым?\nМинең ҡайтаһым да бар.\n– Эй, дуҫҡайым, һиңә тигән\nИген келәттә бер лар.\nӘтәсте шунда бикләй ҙә,\nХәйләкәр уйлап ҡуя:\n“Был игенде ашап бөтһә\nҮлерлек булып туя”.\nӘйткәнемсә, беҙҙең дуҫтар\nҺатып алмай аҡылды.\nКеләт тыштан йоҙаҡланғас,\nӘтәс тоғо асылды.\nҠайтҡанда түгелмәһен, тип,\nКеләттән сыҡҡанда егет\nТағы бер рәхмәт әйтте.\nАтҡа ултырып китте.\nБыл саҡ бабай гәзит уҡып,\nӨйҙә ултыра ине.\nӘбейе, ҡото алынып:\n“Ҡара тәҙрәгә!” – тине.\nҺушы китә яҙҙы ҡарттың\nӘтәсте күреү менән.\n“Үгеҙемде лә ашаны,\nХәҙер ҡалдым игендән”.\nАсыулы ҡарт – уттан яман –\nҠошто эләктерә лә,\nҠайнар эҫе мунсаһына\nБикләргә тип килтерә.\n“Инде ҡотола алмаҫһың,\nБашыңа эҫе ҡабыр!”\nЭй, туҙынып кереп китә\nӨйөнә. Әтәс сабыр.\nКөлөп кенә ҡуя ҡарттың\nЭтлек тулы уйынан.\nАуыҙын асып ебәргәс,\nДиңгеҙ аҡты тоғонан.\nВәт тамаша! Бөтә халыҡ\nЙыйыла был тирәгә.\nНиндәй батыр килгәнлеген\nТеләй улар күрергә.\n“Кикирикүк!” әтәс тышта\nЙырын һуҙып ебәрҙе.\n“Ҡашмауҙың тарихы”н көйләп\nҒәләметдин дә, әбей ҙә,\nОялып ҡасты баҙға.\nҒорур әтәс эре генә\nУлар йортона уҙа.\nТәүҙә ултырып сәй эсә,\nБик арыған икән ул.\nТағын да хәл алыр ине\nҠайтырға ла кәрәк шул.\nҺандыҡ төбөнән ҡашмауҙы\nЭләктереп ала ла,\n“Иҫән-һау булығыҙ!” – тиеп,\nЯйлап ҡайтырға сыға.\nБер ауылдан үткән саҡта,\nӘтәскә осрай егет.\nҠунаҡ итеп ебәрә ул,\nКүстәнәс бирә төрөп.\nДим буйҙарына еткәнсе\nБүре оҙата бара.\nҠашмауҙы күреп, һандуғас\nЙырынан туҡтап ҡала.\nШулай ҡайтып етә әтәс\nҮткән ике көн эсендә\nДуҫтарын бик һағына.\nУлтырып доға ҡылалар,\nӘтәсбай хәбәр һөйләй.\nБер ситтәрәк Тауыҡбикә\nСебештәргә йыр көйләй.\nӘгәр күрергә теләһәң\nБеҙҙең яҡтарға килеп сыҡ\nЮлды бик тиҙ табырһың.\nҺыйынған гүзәл ауыл.\nТирә яғы иҫ китерлек,\nУл урмандары, тауы!\nКүктә яна йондоҙҙары,\nГөрләп йәшәп ятабыҙ.\nХәҙергә хуш! Әтәс менән


Заводтың киләсәге өмөтлө\n14 Сентябрь 2021, 17:32\n“Үлсәү ҡорамалдары заводы” йәмғиәте Сибайҙа үткән “Урал аръяғы-2021” Бөтә Рәсәй инвестһабантуйында ҡатнашты.\nИнвестһабантуйҙа “Экспортты һанлаштырыу” темаһы буйынса “түңәрәк өҫтәл”де Рәсәй экспорт үҙәге, Башҡортостан Республикаһының тышҡы иҡсади бәйләнеш һәм конгресс эшмәкәпрлеге буйынса Дәүләт комитеты ойошторҙо. Үлсәү ҡорамалдары заводы Башҡортостан Республикаһының Экспортҡа ярҙам итеү үҙәге менән хеҙмәттәшлек итеүҙең ыңғай миҫалы күрһәткесе булараҡ саҡырылды.\nЗавод “Экспорт форсажы” программаһы буйынса уҡыуҙар үткән предприятиеларҙың береһе. Уңышлы уҡыуҙарҙан һуң, йәмғиәт Беларусь менән 1,3 млн. һумлыҡ килешеү төҙөнө. Завод та үҙенең ауыл хужалығы, сәнәғәт ҡорамалдары менән төрлө ҡала, сит ил күргәҙмәләрендә ҡатнаша. Сентябрҙә республика Башлығы Радий Хәбиров етәкселегендәге делегация бизнес-миссия менән Ҡаҙағстан Республикаһына барасаҡ. Унда Белорет үлсәү ҡорамалдары заводы ла ҡатнашасаҡ.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, “Экспорт форсажы” программаһы 2019 йылдың 3 декабрендә старт алды. Бушлай уҡыуҙар “Халыҡ-ара кооперация һәм экспорт”, “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ, шәхси эшҡыуарлыҡ башланғыстарын хуплау” милли проекттарына ярашлы башҡарыла.


Әсә йөрәгенә һыя бар донъя\n22 Ноябрь 2018, 19:50\nТәбиғәт тарафынан бары тик ҡатын-ҡыҙҙарға ғына бирелгән иң ҙур бәхет ул – балаларға ғүмер биреү... Әсә булыу сикһеҙ бәхет тә, шул уҡ мәлдә әйтеп аңлатҡыһыҙ ҙур яуаплылыҡ та... Сабыйын ҡулына алған мәлдән алып гүзәл зат үҙе өсөн генә йәшәүҙән туҡтай, бынан кире инде уның бар уйы, бар йәшәү мәғәнәһе балаһына барып тоташа.\nМораҡта йәшәүсе Гөлнара Иҙрисованы, дөрөҫөн генә әйткәндә, биш бала әсәһе тип уйларлыҡ та түгел. Был ханымдың үтә йәш күренеүе уның һомғол буйлы, етеҙ хәрәкәтле, һөйкөмлө булыуында ғына түгел, әлбиттә. Төп сәбәп, күрәһең, шунда - бәхетле әсә һәм һөйөклө тормош иптәше булыу уның йөҙөндә нур булып сағыла һәм уны йәш тә, матур ҙа күрһәтә.\nАта-әсәһенең яңғыҙ ғына ҡыҙы булған Гөлнара бала саҡтан ишле ғаилә хаҡында хыяллана. Тормош иптәше Зөфәр Сәфәрғәли улы ла уның был хыялына ҡаршы килмәй. Бөгөнгө көндә уларҙың бер улдары, дүрт ҡыҙҙары бар. Иң өлкәндәре Динарға 15 йәш, Өфө ҡалаһының 107-се лицейында белем ала, инглиз телен төптән өйрәнә. Бәләкәйҙән скрипкала уйнарға өйрәнгән һәләтле үҫмер яратҡан шөғөлөнә лә ваҡыт таба – оркестрға йөрөй. Иделия Мораҡ 1-се урта мәктәбенең 3-сө, Ильдана 1-се класында уҡый. Ҡыҙҙарҙың тәүгеһе Мораҡ балалар сәнғәт мәктәбендә өҫтәмә белем алһа, 5 йәштән скрипкала уйнаған һәм бейергә өйрәнгән Ильдана район мәҙәниәт һарайында бейеү менән шөғөллә. Илларияға әлегә 4 йәш кенә булһа ла, ағай- апайҙарына эйәреп уҡырға-яҙырға өйрәнгән, инглизсә апаруҡ һүҙҙәрҙең тәржемәһен дә белә. Оя төбө – Исминәгә 2 йәш, теле иртә сыҡҡан сабый үҙ аллы булыуы менән хайран ҡалдырҙы.\n- Нисә йәш булыуына ҡарамаҫтан, һәр бала – шәхес, уның үҙ уйҙары, хыялдары, тормошҡа үҙ ҡарашы бар. Үҙ көсөнә ышанып, маҡсатлы, тәүәккәл булып үҫһендәр өсөн беҙ уларға ҡарата тыйыуҙар ҡулланмайбыҙ, бары тик тура юл күрһәтеп кенә ебәрәбеҙ. Үҙ һәләттәрен үҫтерһендәр өсөн уйынсыҡтарға, кәрәкле материалдарға аҡса йәлләмәйбеҙ. Өйҙә булған ваҡыттарында улар һәр ваҡыт һүрәт төшөрә, пластилиндан төрлө һындар әүәләй һ.б. Обойҙарҙағы “һүрәттәр” күҙегеҙгә салынғандыр, улар – Иллария менән Исминәнең ижад емештәре, - ти Гөлнара Миңлевар ҡыҙы.\nБәхетле бала саҡ нигеҙе – ата-әсәле булыуҙа. Иҙрисовтар ул-ҡыҙҙарының бала сағы бәхетле үтһен өсөн ваҡыт йәлләмәй, йәйгеһен һәр ял һайын райондың теге йәки был еренә сәйәхәткә сығалар, ҡышын бергәләп саңғы шыуалар. Шуныһын да һыҙыҡ өҫтөнә алыу зарур - был ғаиләлә һаулыҡҡа иғтибар ҙур, спорттан тыш, дөрөҫ туҡланыуға ла ҙур әһәмиәт бирәләр – иртәләре төрлө файҙалы бутҡалар менән башлана һәм артабан да өҫтәлдә күберәк тәбиғи ризыҡтар урын ала.\n- Бер килке һаулығым ҡаҡшап алғандан һуң, әсәнең һау-сәләмәт, көр күңелле булыуы ғаилә өсөн ни тиклем дә мөһим икәнлеген аңланым, - ти көн һайын кәмендә 1 сәғәт самаһы ваҡытын спорт менән шөғөлләнеүгә бүлгән әсә.\nӨлгөр кеше өлгөр инде - ваҡыты ни тиклем тығыҙ булыуына ҡарамаҫтан, Гөлнара шәхес булараҡ үҫергә лә яйын таба, визаж буйынса махсус курстар үтеп, күңеленә ятҡан эш менән шөғөлләнә – район ҡатын-ҡыҙҙарына тағы ла матурыраҡ, һөйкөмлөрәк булырға ярҙам итә.\nӘйткәндәй, әсә исемен ғорур йөрөткән, үҙенең тәбиғәттән бирелгән бурысын лайыҡлы үтәгән Гөлнара Миңлевар ҡыҙы көҙҙөң тәүге айында “Әсәлек даны” миҙалы менән бүләкләнде.


Казино 2016 Бөйөк британия | 20 FREE SPINS | Үрге Сайтында Слот\nУйнарға Яңынан-Яңы Уйындар & Өйрәтеү Иҫ Киткес Бонустар Был Казино 2016 Бөйөк британия – Алырға £Бушҡа 5\nКазино 2016 Бөйөк британия тәьмин итә, бик стимулирующий һәм прибыльный онлайн уйындары өсөн уйынсыларҙы ла иҫән-һау мохиттә. Уйынсылар ә href=”http протоколы://www.topslotsite.com/play/” маҡсат=”Көй”>яңы 2016 казино ставкалы аҡсағыҙ һаҡланһа портал аша реаль аҡсаны файҙаланыу һәм тиҙ яулап ала. Казино уйындары бөйөк британияның иҫ киткес күп тәҡдим, шулай уҡ уйынсыларға уйын сайттарын тикшерҙе.\nИдеаль казино 2016 Бөйөк британияла уларға бер казино бай булыу ғына түгел, ә акция һәм бонустар. Мобиль сайт һәм мобиль версияһы шулай уҡ бонустар. уйынсылар бындай ваҡытта теләһә ниндәй казино бездепозитный аласыз наслаждаться уйнай..\nҺеҙгә Әкиәт Слот 2016 Юҡҡа алдынғы бөйөк британия казино & Аҡса Утарға – Зарегистрировалась Әле!\nҺеҙгә 100% Приветственный Бонус Тиклем £200 + Һеҙгә 100% Бонус тиклем £буйынса 50 понедельник\nКазино 2016 Бөйөк британия тәҡдим итә безлимитный өсөн бонустар уйынсыһын ла индереп, Интернет һәм мобиль уйынсылар. Ай-һай, был бушлай бонус бер генә тапҡыр бирелә яҙыу менән казино башҡа депозита 2016. Был бонус рәүешендә булырға мөмкин бушлай синов, кредит казино йәки ябай наличные. Теләсә ҡайһы осраҡта, уйынсылар ҡуллана ала, бының өсөн: уйнарға уйындар реаль аҡса һәм выиграть аҡсалата приз.\nКешеләрҙе генә ярата уйын автоматтары һәм уйнарға, уның бөтә ваҡыты, шулай уҡ хоҡуҡҡа эйә бонус слот буйынса бер нисә тапҡыр. Күп төрҙәре даими уйынсыһы аҡсалата премия ала ала, шул иҫәптән:\nДепозит буйынса ябай Кэшбэк\nБонус на зыян cashback\nАҙналыҡ һәм айлыҡ сюрприз бонус.\nҮрге сайтында Слот, тип фаразлай уйынсылары тикшерелергә тейеш 2016 казино өсөн яңы фекерҙәр, һуңғы курста өсөн бонустар һәм акцияларҙы ҡала.. Казино сайтында тикшереү, лицензияға эйә булды һәм призлы власы органын ойошторорға тәҡдим миллион уйынсылары көйләнә джекпот. Лото уйыны ҡомарлы уйынсы өсөн бик ҡыҙыҡлы тәжрибә һәм даими онлайн турниры.\nҘур уйын уйнап нью-бөйөк британия бездепозитный Мобиль казино!\nКазино 2016 Уйын ҡомарлы уйынсы бөйөк британия күп төрҙәре тәҡдим итә. Рулетка уйнарға мөмкин булмаған депозит уйынсы., Покер һәм ҡомарлы уйындар һәм башҡа бик күп Блэкджек. Казино һәм уйын программаһы менән теләсә ниндәй платформа сифатына бәйле график интерфейс, унда бездепозитный был яңы сайт эшләп казино.\nПрограмма түбәндәге сайтта бик популяр платформой бер нисә, шуларҙың иң яҡшы Слот:\nДиктор һәм башҡаларҙың да уйынына.\nБыл тыш, шулай уҡ ҡомарлы уйын яратыусылар араһында бик популяр интернет-компанияһы иҫәбенә эшләнгән мобиль igt слот. Уның уйынса күп варианттары булыуы, түләүҙәр ҡабул казино хәүефһеҙ эш ҡасан етә. 2016 Бөйөк британия. Кеҫә телефоны ла күп кенә варианты тәҡдим казино биллинг, уйынсылар өсөн тағы ла ябай әйберҙәр эшләү өсөн.\nКазино уйын автоматтары уйынсыларҙың ҡарап төрлө төрҙәре бар. 2016 Бөйөк британия. Емеш-еләк иң кәрәкле уйынсыларҙың береһе булып тора бөйөк британия классик слот. Джекпот слот иң яҡшы вариант һәм прогрессив фирма һәм башҡа слот.\nУҡығандан Һуңғы Фекерҙәре Казино 2016 Бөйөк британия казино яҡшы уйнай.!\nЫсын уҡыусыларыбыҙ ниндәй фекерҙә тейеш уйынсылары казино 2016 Бөйөк британия, тәү сиратта был аҡса һәм инвестициялар үҙ ваҡытында. Казино, ул хужа тейешле лицензия һәм киң ҡоласлы уйындар ҡушыла торған пробовать. Бынан тыш,, уйынсылар шулай уҡ тоторға тейеш күҙҙәре сайттарында рулетке 2016 интернетта, әгәр теләһәләр, ҡайһы бер үрге уҡтаным число ғәмәлдәр үҙ смартфон һәм планшеттарҙа.\nҺуңғы фекерҙәр, хатта тапшыралар промо-кодтар һәм башҡа ҡыҙыҡлы мәғлүмәт казино 2016 Бөйөк британия итә торған уйынсыларға яһарға һайлау яҡшы онлайн мауығыу уйындар һәм утарға күберәк аҡса.\nҠарағыҙ Әле Яңы Казино 2016 Өсөн, Яңы Уйындар & Бонустар!\nҺуңғы казино 2016 Бөйөк британия был бик яҡшы ысул өсөн уйынсылар алыу өсөн үҙ ҡулдары яңы уйындар, шулай уҡ иҫ китәрлек бонустар. Был казино тәҡдим итәләр матур үҙгәрештәр британия онлайн мауығыу уйындар яратыусыларҙы.\nЯңы 2016 Казино | Үрге Сайтында Слот


Башҡортостанда февралдең тәүге аҙнаһы аномаль йылы була\n1 Февраль 2021, 14:25\nФевралдең тәүге аҙнаһында Башҡортостанға йылы һауа массалары килә. Федераль метеосайттар мәғлүмәте буйынса, 1-6 февралдә республиканың үҙәк райондарында көндөҙ һауа +2 градусҡаса йылына, шаршамбы көндө генә минус 5-кә тиклем һалҡынайтыуы ихтимал. Төндә -12-нән 0-гә тиклем, был иһә боҙлауыҡ барлыҡҡа килеү ихтималлығын арттыра. Епшек ҡар, елдең тиҙлеге секундына 17 метрға етеүе көтөлә. Ҡыштың өсөнсө айы башында ошондай һауа торошо беҙҙең төбәккә хас түгел, ғөмүмән, марттың тәүге яртыһының климат нормаһына тап килә.\nФевралдең икенсе аҙнаһы башында, 7 февралдән, Өфөлә һыуыта башлай. Көндөҙ – минус 10-дан саҡ ҡына юғарыраҡ, төндә 5-7 градусҡа һалҡыныраҡ була. Республикала ошондай һауа торошо һуңғы ҡыш айының уртаһына тиклем һаҡлана.


Хәбәрҙәр: Ҡытайса ахыры заман.\nҠытайса ахыры заман.\nXXI быуат ахыры заманыны, бәлки, шулайҙыр: дүшәмбе, Ҡытайҙың Харбин ҡалаһын ҡаплап алған ҡара һөрөм арҡаһында, 10 метрҙан бер нәмә лә күренмәне. Ҡала урамдарында һәм автотрассаларҙа юл хәрәкәте туҡтап ҡалды. Харбин властары балалар баҡсалары һәм мәктәптәре эшен туҡтатып торҙо. Ҡытайҙың төньяҡ-көнсығышындағы был ҡалала килеп тыуған ауыр хәл тиҫтәләрсә авиарейсты кисектерергә мәжбүр итте.\nҠаланың һауа таҙалығын контролдә тотоу станцияһы мәғлүмәттәре буйынса, дүшәмбе Харбин һауаһындағы зарарлы матдәләр Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау стандарттарынан 40 тапҡырға тиерлек артҡан. Кеше һаулығы өсөн айырыуса ҡурҡыныслы булған 2,5 микрон ҙурлығындағы өлөшсәләрҙең бер куб метрҙағы миҡдары 900 микрограмдан ашып киткән.\nБелгестәрҙең фекеренсә, ҡара һөрөмдөң барлыҡҡа килеүе Харбинда һәм төньяҡ-көнсығыш Ҡытайҙа яғыу мәле етеү менән бәйле. Йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуҙары таралыуына алып килгән ваҡ өлөшсәләр күмер яғып эшләүсе электр станциялары сығарып ташлаған ҡалдыҡтарҙа бар.\nХөкүмәттеке булмаған Health Effects Institute ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, эре ҡалаларҙың индустриаль үҫеше арҡаһында һауаның тейешле норманан артыҡ бысраныуы 2010 йылда ғына ла Ҡытайҙа миллион ике йөҙ мең кешенең ғүмерен киҫкән.


Баш ҡалала режиссер Рифҡәт Исрафиловҡа Халыҡтар дуҫлығы ордены тапшырылды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n10:48, 13 сентября 2021 Мәҙәниәт\nФото: М.Ғафури исемендәге Башҡорт драма театры\nМ.Горький исемендәге Ырымбур дәүләт өлкә драма театрының художество етәксеһе, Рәсәйҙең халыҡ артисы Рифҡәт Исрафилов Халыҡтар дуҫлығы ордены менән бүләкләнде. Быйыл күп йылдар М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрына етәкселек иткән һәм башҡорт театрының йылъяҙмаһына сағыу биттәр яҙған күренекле режиссерға 80 йәш тулды.\nРифҡәт Исрафилов Ырымбур театрының Өфөләге гастролдәрен ябыу сараһында бүләкләнде. Указға 2021 йылдың 10 сентябрендә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡул ҡуйҙы. Награданы йәкшәмбе Башҡортостандың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова тапшырҙы.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ырымбурҙар Өфөгә һуңғы йылдарҙа сәхнәләштергән иң шәп спектаклдәрен алып килде. 9 сентябрҙә гастролдәр Ырымбур театрының визит карточкаһына әүерелгән «Капитан ҡыҙы» менән асылды.


Рөстәм Хәмитов Латвия Республикаһы делегацияһы менән эш осрашыуы үткәрҙе // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Латвия Республикаһы делегацияһы менән эш осрашыуы үткәрҙе\n10:42, 27 марта 2012 Сәйәсәт\n26 мартта Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Латвия Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы Илсеһе Эдгарс Скуя етәкселегендәге Латвия Республикаһы делегацияһы менән осрашты, тип хәбәр иттеләр республика башлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nОсрашыу барышында Латвия һәм Башҡортостан араһында тауарҙар әйләнешен үҫтереү мәсьәләләре һәм хеҙмәттәшлек итеү өсөн перспективалы йүнәлештәр тикшерелде.\nРөстәм Хәмитов Эдгарс Скуяны республиканың 2011 йылдағы төп эш һөҙөмтәләре менән таныштырҙы. Башҡортостан Президенты һүҙҙәренсә, төбәктә еңел сәнәғәт һәм туризм кеүек республика өсөн яңы тармаҡтарҙы үҫтереү буйынса әүҙем эш алып барыла.\n— Беҙ ауыл хужалығы позицияларын нығытыу өҫтөндә эшләйбеҙ, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Үткән йыл һөҙөмтәләре буйынса беҙ Рәсәй Федерацияһында ауыл хужалығы продукцияһы етештереүсе биш иң ҙур төбәк иҫәбенә индек һәм бөгөн был йәһәттән тағы ла тырышыбыраҡ эшләйбеҙ. Шуға күрә Башҡортостан яҡшы үҫешә. Ағымдағы йылдың үткән ике айы темптарҙың төшмәүен күрһәтте, сәнәғәт производствоһы үҫешеүен дауам итә.\nБашҡортостан Президенты республикала инвесторҙар йәлеп итеү йәһәтенән яңы ҡануниәт булдырыу буйынса ҙур эштәр алып барылыуын билдәләне.\n— Беҙгә килеп, заводтар, предприятиелар төҙөгән, яңы эш урындары булдырған инвесторҙар өсөн етди ташламалар тәҡдим итәбеҙ. Бөгөн беҙ Рәсәй Федерацияһының үҫешкән территориялары менән бер рәткә торҙоҡ, һәм артабан да ошо йүнәлештә дауам итәсәкбеҙ. Бынан тыш, инновациялар йәлеп итеү, инновацион продукция етештереү йәһәтенән беҙ Рәсәйҙең10 иң яҡшы төбәге иҫәбенә инәбеҙ. Һәм, әлбиттә, бындай асыҡ, яҡшы эш шарттарын булдырыу беҙҙең өсөн мөһим, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды төбәк башлығы. – Хөкүмәтебеҙҙе асыҡ, ғәҙел, коррупцияға бирелмәгән тип позициялайбыҙ. Был бик мөһим. Бөгөн илдең һәм донъяның төрлө нөктәләренән күп кенә тауар етештереүселәр Башҡортостанға көс һәм ресурстар йүнәлтеү төбәге булараҡ ҡарай.\nБашҡортостанда мең ярым тирәһе латыш йәшәй. Республика Президенты һүҙҙәренсә, төбәктә тигеҙ милли сәйәсәт алып барыла.\n— Был йәһәттән барыһына ла ҡулыбыҙҙан килгәнсе ярҙам итәбеҙ, һәм артабан да был эште дауам итәсәкбеҙ. Мин үҙем яңыраҡ Башҡортостандың Архангел районында, Максим Горький ауылында булдым. Унда латыш тарихи-мәҙәни үҙәге эшләй. Быйыл Мәҙәниәт йортона ремонт үткәрергә һәм уны сафҡа индерергә һөйләштек. Унда әлеге үҙәк урынлаштырыласаҡ. Был эште 2012 йылда башҡарып сығасаҡбыҙ, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.\nЭдгарс Скуя иҫәпләүенсә, Латвия менән Башҡортостан араһында яҡшы үҫешкән хеҙмәттәшлек итеү йүнәлештәре бар ҙа инде.\n— Латвия Республикаһы Башҡортостанға бында йәшәүсе латыштарға мөнәсәбәте өсөн бик рәхмәтле, — тип билдәләне Илсе. – Улар бында үҙҙәрен яҡшы тоя. Миңә үҙемә өс йыл элек улар менән Лиго байрамын билдәләргә насип булды (латыш халыҡ байрамы, 23 һәм 24 июндә билдәләнә). Һәм барыһының да – башҡорттар, татарҙар, рустар, латыштарҙың – уны бергәләп билдәләүен күрҙем. Архангел районындағы латыш мәктәбе лә Президент һәм республика етәкселеге ярҙамы менән эшләй. Бының өсөн һеҙгә айырым рәхмәт әйтәбеҙ.\nТеги: бр президенты осрашыуҙары, рөстәм хәмитов, халыҡ-ара бәйләнештәр


Өфөлә янғында зыян күргән ике айлыҡ ҡыҙҙың әсәһе табылды\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, сабый тән бешеү үҙәгенең реанимация бүлегенә ике аҙна самаһы элек килтерелгән. Ғәҙәттән тыш хәл ваҡытында өс бала әсәһе ҡурҡышынан шаңҡып ҡалған. Өлкән балалар фатирҙан сығып өлгөрә, ә эстә ҡалған сабый уттан зыян күрә.\nҺуңынан ҡатын дауаханаға ятыуҙан баш тарта. Уның ҡайҙа булыуы тураһында мәғлүмәт бирелмәй. Республика буйынса эске эштәр министрлығының матбуғат хеҙмәте бөгөн әсәнең табылыуы тураһында хәбәр итте. Белгестәр ҡатынға психологик ярҙам күрһәтергә йыйына. Бәлки ул яңы тормош байлап ебәреү йәки Молдавияға ҡайтып китеү өсөн матди ярҙам да алыр.


Янғын кешелек тарихы дауамында әҙәм балаһы өсөн иң ҡурҡыныс һәм шәфҡәтһеҙ ҡаза булып ҡала. Йылъяҙмалар кескәй генә осҡондан ялҡын хасил булып, күҙ асып йомғансы таралған ут тотош ҡалаларҙы юҡ иткән йән өшөткөс фажиғәләр хаҡында һөйләй. Халыҡ «Уттан ҡалмай, бурҙан ҡала», тип белмәй әйтмәгән. Донъяла йыл һайын 90 меңгә яҡын кеше утта янып һәләк була. Янғындарҙың 80 проценты һаҡһыҙлыҡ арҡаһында торлаҡта, ҡаралты-ҡураларҙа сыға, тип билдәләй «Тармаҡ-ара институт» мәғариф учреждениеһының «Янғын хәүефһеҙлеге» кафедраһы уҡытыусыһы Вячеслав Николаевич ТАНГАЕВ. Уның оло бәләнән һаҡланыу ҡағиҙәләрен хәтеребеҙҙә яңыртыуы бигерәк тә әле, төбәгебеҙҙә янғын хәүефһеҙлеге айлығы барғанда, бик урынлы.


Мөғжизәгә ышанаһығыҙмы? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » Мөғжизәгә ышанаһығыҙмы?\nҺәр Яңы йылды иң яҡты хыялдар, өмөттәр менән көтөп алабыҙ. Тап ул көтөлмәгән бәхет, мөғжизә алып килер кеүек. Уҙғанында ниндәйҙер маҡсатыбыҙға өлгәшә алмаһаҡ та, мотлаҡ яңы йылда тормошҡа ашыр тип өмөтләнәбеҙ. Ғөмүмән, бармы ул мөғжизә? Әллә барыһы ла беҙҙең фантазиябыҙ ғынамы? Бөгөнгө аҙна һорауы: һеҙ мөғжизәгә ышанаһығыҙмы?\nГөлназ САФИНА, студент:\n– Мөғжизәгә ышанам. Алда мине, ысынлап та, иң матур, иң-иң шәп яңылыҡ көтә кеүек. Бәлки, ул яңылыҡ миңә мөхәббәт булып килер, бәлки, уҡыуымда ниндәйҙер шәп уңыштарға өлгәшермен, бәлки, ғаиләбеҙҙә һөйөнөслө ваҡиғалар булыр. Тормошом яңы башлана ғына әле, мөғжизәләргә бай булыр, тип ышанам. Шунһыҙ ҡыҙығы юҡтыр ул.\nИлдар ИҪӘНДӘҮЛӘТОВ, эшсе:\n– Һуңғы ваҡиғаларға ҡарағанда, яңы йыл бер ниндәй ҙә мөғжизә вәғәҙә итмәй бит әле. Көн дә әле бер нәмәгә, әле икенсеһенә хаҡ артыуы тураһында ғына ишетәбеҙ. Эш хаҡы артыу түгел, ҡулайлаштырыу тип, ҡыҫҡартыу менән генә янайҙар. Бер ҡыуандырырлыҡ хәбәр юҡ. Бар кеше, нимә менән барып бөтөр был, тип аптырауға ҡалған. Миңә ҡалһа, мөғжизәгә артыҡ ышанмайым да. Донъя тыныс булһа, тормош һәүетемсә дауам итһә, кешеләрҙең үҙҙәрен тәьмин итә алырлыҡ эше, йәшәр урыны булһа, шул еткән.\nҒәйфулла НОҒОМАНОВ, пенсионер:\n– Беҙҙең йәштә һәр яңы көн – үҙе мөғжизә. Иҫән-һау булыуың, туғандарыңдың именлеге, балаларыңдың барыһы ла һәйбәт булыуы – бына шул мөғжизә инде. Ағастарҙың япраҡ ярыуы, сәскәләрҙең хуш еҫе, ҡоштар һайрауы, шишмәләр сылтырауы, ҡояш яҡтылығы, йондоҙҙар балҡышы – мөғжизә түгелме ни?! Беҙҙең был донъяға килеүебеҙ, йәшәүебеҙ үҙе мөғжизә ул. Шуның ҡәҙерен белеп, һәр көнгә шөкөр итеп йәшәй белеү мөһим.\nРәсимә ВӘЛИЕВА, уҡытыусы:\n– Мөғжизә бар ул, бар. Ғәҙәттә, иң ауыр саҡта мөғжизә көтәбеҙ. Минең менән дә шулай булды. Өс йыл элек бик ҡаты ауырыным. һауығырыма туғандарым да, табиптар ҙа ышанманы. Бына шул ваҡытта ниндәйҙер юғары көс мине халыҡ табибына барырға мәжбүр итте. Төрлөһөнә лә түгел, тап берәүһен айырып күрһәтте, шул кешегә барырға тейешлегемде аңғартты. Бына шунан аяҡҡа баҫып киттем, Аллаға шөкөр. Шунан һуң нисек мөғжизәгә ышанмайһың инде?!\nСығыу ваҡыты 26-12-2014, 17:08 | Ҡаранылар: 1118\nӨсөнсө бала өсөн – 4,5 йыл


"Багира, Джип , Розалина - мин түгел" . Александра Комарова үҙенең ролдәре тураһында\nБилдәлелек был актрисаға бик иртә килә. Башҡорт дәүләт драма театрында уның ҡатнашлығында үткән "Бибинур, ах, Биби нур" спектаклен уңышлы тип әйтеү генә аҙ булыр, моғайын. Бил дәле булыуынса, спектакль Рәсәй дәүәлт премияһына лайыҡ бул а һәм Төрөк телендәге театрҙар араһындағы Икенсе Халыҡ - ара\nконкурсының төп призын яулай. Былай ғына түгел, ул хатта "А лтын маска" номинацияһына үтә. Бөгөн иһә Саша Комарова Башҡо рт милли театрҙың әйҙәүсе актрисаһы булараҡ билдәле.\n-Үҙеңдең сәхнәгә тәүге сығышынды онотоп буламы ни инде . - тип ул үҙенең фекерҙәре менән уртаҡлаша.- Хөрмәт Үтәшев, Олег Ханов, Гөлли Мөбәрәкова менән бергә уйнаған саҡтар оло тәжрибә генә түгел, ә тормош һабаҡтары ла бирҙе.\nӘлбиттә, тәүге тапҡыр тамашасыларҙың таныуын, үҙеңә иғтибар ҙың күп булыуын да татырға тура килде.\n- Ә бына артист кешегә матур булыу талап ителәме\n- Әлбиттә, сөнки беҙ мәңге иғтибар үҙәгендә. Әммә был тал ап һөнәр сифаттарының береһе тип иҫәпләйем.\n- Саша, ә үҙегеҙҙең ял көнөн нисек башлайһығыҙ" - Бына бөгөн минең ял көнөм. Мин уянғас та кофе эсеп алдым,\nһуңынан ваннала яттым. Әлбиттә, тик ыңғай хәлдәр тураһында ғына уйларға тырыштым. Һуңынан яйлап урам буйлап йөрөнөм. - Сәхнәлә һин төрлө ролдәрҙе башҡараһың. Ә бына уларҙың нин дәйҙәре һиңә яҡыныраҡ - Уларҙың барыһы ла тиерлек минең өсөн ҡәҙерле. Әкиәттәрҙе бик яратам. Бына Багира ул аҡыллы, тәжрибәле ҡатын. Ул ярата\nбелә. Ә бына Розалина иһә яртаҡан һайын, көслөрәк була бар а. Джил иһә үҙенең яратҡан, һөйә белгәнен дә белмәй мөхәббәт\nутында яна. Улдарҙың һәр береһе бик йөкмәткеле ҡыҙыҡлы роль .\nһуңынан ваннала яттым. Әлбиттә, тик ыңғай хәлдәр тураһында ғына уйларға тырыштым. Һуңынан яйлап урам буйлап йөрөнөм. - Сәхнәлә һин төрлө ролдәрҙе башҡараһың. Ә бына уларҙың нин дәйҙәре һиңә яҡыныраҡ - Уларҙың барыһы ла тиерлек минең өсөн ҡәҙерле. Әкиәттәрҙе бик яратам. Бына Багира ул аҡыллы, тәжрибәле ҡатын. Ул ярата белә. Ә бына Розалина иһә яртаҡан һайын, көслөрәк була бар а. Джил иһә үҙенең яратҡан, һөйә белгәнен дә белмәй мөхәббәт\nСаша Комарова үҙенең Милли театрҙа эшләүе менән бик ғорурла на. Сөнки унда татыу һәм йүнәлешле коллектив эшләй, ти ул. Б еҙ бер ғаилә кеүекбеҙ.\n"Мин бында бик оҙаҡ йылдар, башым эшкә сумып хеҙмәт иткем к илә.


Хәйбулла районында ҡояш электр станцияһын төҙөү тамамлана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nХәйбулла районында ҡояш электр станцияһын төҙөү тамамлана\n14:22, 4 октября 2016 Иҡтисад\n«Хевел» компанияһының ҡояш модулдәрен етештереү буйынса Яңы Чебоксар заводы Хәйбулла районында Бүребай ҡояш электр станцияһының икенсе сираты өсөн ҡорамалдар тейәүҙе тамамланы. Районда ҡояш электр станцияһының дөйөм ҡеүәте 20 МВт тәшкил итәсәк. Был хаҡта Башҡортостан Сәнәғәт һәм инновация сәйәсәте министрлығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.\nБыйыл июнь-сентябрь айҙарында Бүребайҙа төҙөлөүсе объектҡа 80 меңдән ашыу ҡояш модулдәре килтерелгән. Яңы объектты ноябрь аҙағында уҡ файҙаланыуға тапшырыу күҙаллана. Бүребай ҡояш электр станцияһының беренсе сиратын төҙөү былтыр октябрҙә тамамланды. Март айында станция электр энергияһы һәм ҡеүәттең күмәртә баҙарына сыҡты.\nБөгөн төбәктә Бүребай һәм Бөгөлсән ҡояш электр станцияларының беренсе сираты эшләй. Бынан тыш, тағы ла өс объект: Бүребай ҡояш электр станцияһының — икенсе, Бөгөлсән ҡояш электр станцияһының икенсе һәм өсөнсө сираты төҙөлә.\nТеги: төҙөлөш,ҡояш электр станцияһы


Илле йылда ил үҙгәрҙе шул » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Илле йылда ил үҙгәрҙе шул\nИлле йылда ил үҙгәрҙе шул\nӘбйәлил районының Ҡаҙмаш ауылында ярты быуат элек “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” тигән осрашыуҙар башланғайны\nЙөрәге янында йөрөтөп, һис нәмәгә тиңләшмәҫтәй яфалар менән сабыйына ғүмер биргән әсәне кем менәндер сағыштырырға тырышыу урынһыҙҙыр ҙа, әҙәпһеҙлектер ҙә ул. Артабанғы тормошонда ниндәй генә ваҡиғаларға юлыҡһа ла, хатта ни сүрәттәргә инеү яҙмышына тарымаһын, Хоҙай тарафынан әсә итеп яратылған кеше барыбер Әсә булып ҡала. Уны ошо асылынан мәхрүм итерлек юғары сәбәптәр ҙә, көс тә, ай-һай, юҡтыр. Ә инде ғәзиз әсәйең атайсалың, тыуған ауылың менән бер бөтөн булғас, улар һинең күңелеңдә айырылғыһыҙ образдар булып һаҡлана. Хәйер, әлеге мөҡәддәс төшөнсәләрҙе күп ҡулланыуҙан таушалған "образ" һүҙе менән йәиһә бүтәнсә рәүештә әйтеү яраймы икән?\nТормош-көнкүреш шарттары ҡырыҫланған һайын күңелебеҙ үҙебеҙ ҙә аңламаҫлыҡ итеп болоҡһой, хистәребеҙ нескәрә барған һымаҡ. Әҙәм балаһы ғүмер баҡый барҙың ҡәҙерен белмәй, юҡ тураһында хыял итеп йәшәй. Әсәйҙәрҙе йыш хәтерләүебеҙ, ауылды һағыныуыбыҙ тураһында ғәмгә еткерергә ашығыуыбыҙ, бәлки, шунан, юғалтыу фажиғәһенән ҡотолғоһоҙлоҡтан киләлер? Мөхәббәтте юғалтыу еңел, ҡайтарыу ауыр, тигәндәй, ер йөҙөнән юйылған ауылдарыбыҙҙы һыҡтаһаҡ та терелтә алмабыҙ, әсәй-атайҙарыбыҙ ҙа һағыныу, кер төшмәҫ сафлыҡ, рух юғарылығы символы булып ҡына ҡалыр. Бойомға ашмаҫ хыялдар, үткәнде уйҙа булһа ла кире ҡайтарыу, әсә-аталарыбыҙ тормошон изгеләштереү заманында, бөгөн, уҙған менән иртәгәһе араһында, ваҡытһыҙлыҡ тантана иткән бушлыҡ осоронда йәшәү бәхетһеҙлегенә дусар булдыҡ. Әсәй, атай, тыуған яҡ, ер-һыуыбыҙ, тип үртәләнеүебеҙ һәм ошо хистәрҙең ярһыуыраҡ, бер үк ваҡытта өмөтһөҙөрәк була барыуы сәбәләнеүҙәрҙең шәхси хис-тойғоларға ғына түгел, бәлки гражданлыҡ, сәйәси проблемаға әйләнеүен аңлатмаймы икән? Әсәй-атай, тыуған ауыл тураһында аһ-зар, һағыныу, мөхәббәт тойғолары һибелгән шиғырҙар, йырҙар ғына хәҙер аҙҙыр. Әсәйҙәрҙең бөйөклөгөн данлау өсөн һүҙ генә көсһөҙ булған һымаҡ, тыуған ауылдар өҫтөнә заман менән бергә ябырылған проблемаларҙы ағинәйҙәр тигән һис вәкәләтһеҙ, матди, сәйәси мөмкинлектәрһеҙ, олоғайған ҡатын-ҡыҙҙарҙың ҡуҙғата алыуына ла ышаныс юҡ. Был да шул әленән-әле йыйылышып, бер килке зыулашып алыуҙан үтмәй. Тимәк, ауылдарға, ни хәтлем һағынһаҡ та, хисте ҡанат итеп түгел, бәлки бойомға ашырҙай уй-тәҡдимдәр менән ҡайтайыҡ.\nХәҙер бәғзе кешеләрҙең, айырыуса йәштәрҙең, аңында ла, телендә лә "тыуған ер – туйған ер" һымағыраҡ төшөнсә тамырлана барған саҡта ауылың тураһында күңелең тулып уйланыуыңды аңларҙармы? Уй-фекерҙәрең ғәҙәти зарланыу ғына булып ишетелмәҫме? Әммә ҡасандыр атайың-әсәйең нигеҙ ҡорған, һыуын үҙең дә һыулаған, барса туғандарың һуңғы төйәген шунда тапҡан ер барыбер тулҡынландырмай, әҫәрләндермәй ҡаламы һуң?\nҠаҙмаш ауылы тураһында ташҡа баҫылғанды тәү мәртәбә мин малай саҡта – Ғәли Ишбулатовтың уҡыу әсбабына индерелгән кескәй генә һүрәтләмәлә күргәйнем. Ағайыбыҙ – ҙур кеше, Өфөлә йәшәй, "Октябрь натискы" тип йөрөтөлгән Башҡортостан дәүләт китап нәшриәтендә эшләй. Урамындағы һәр соҡоро, тирә-яҡ тауҙарындағы көллө ағастары билдәле ауылың, күрше-күләндәр, яҙылып сыҡһа, харап матур икән. Ғәли ағай, беҙҙән ҡаршы яҡтағы сусаҡҡа күтәрелеп, күҙ күреме еткәндәй тарафтарҙы байҡап торған. Ҙур тип һанаған Ҡаҙмашыбыҙ унан ҡарағанда аяҡ аҫтында ғына ята. Уң ҡулда – Рыҫҡужа тип яҙылһа ла, халыҡ телендәге Субан, ҡарашыңды тураға төбәһәң, Амангилде, йәғни Туҡембәт, арыраҡ – Үтәгән. Атайымдың тыуған ауылы Әбделғәзе (Әҡембәт) һулдараҡ, тауҙар ышығында. Ғалим һәм китаптар мөхәррире Ғәли Ирғәли улы, зирәк кеше булараҡ, Сусаҡтауға бөтөнөбөҙҙән дә алдараҡ менеп, Ҡаҙмашты, уның тирәһен һүрәтләп тә өлгөргән. Беҙ ығыштарға иһә ололар юлын яҙҙырмай үтергә тырышаһы ғына ҡала.\nҠаҙмаш һымаҡ матур урында ятҡан ауыл донъяла, билләһи тип әйтәм, бүтән юҡ. Һәр хәлдә, миңә шулай күренә. Ышанмай икәнһегеҙ, үҙегеҙ килеп күрегеҙ. Ер-һыу ҡәҙерен белгән олатайҙарыбыҙ Ҡаҙмашты шул уҡ атамалағы матур йылға иркен үҙәнгә килеп сыҡҡан урынға нигеҙләгән. Көн сығышына ҡараһаҡ, ихтыярһыҙҙан теҙ быуындарыңды йомшартып, Ҡырҡты тигән бейек һырт ята. Уның суҡаҡтары асманға олғашҡан, һырттың көнбайыш яҡҡа ҡараған, тәрән үҙәктәр менән телгеләнгән битләүе шыр урман, ә көнсығыш йөҙө текә, яланғас тиерлек, сауҡалар, муйыл уйпаттарҙа ғына өйкөмләшеп үҫә.\nҠырҡты, ысынлап та, ҡырҡҡан һымаҡ, киҫкен генә Оло Ҡыҙыл йылғаһына килеп төртөлә лә, ошо урындан көньяҡҡа ҡарай юл ала торған Ирәндек башлана.\nТуҡта, Ҡаҙмаштан әллә ҡайҙа олағып китеп барам түгелме һуң? Ауылыбыҙҙың төйәкләгән урыны өйрәнгән күҙгә генә ябай күренәлер. Тирә-яҡтан уны ҡырағайлыҡ һыҙаттарын әле булһа һаҡлаусы тауҙар уратып алған. Ауыл эсендә анда-һанда һуңғы йылдарға тиклем һаҡланып ҡалған ҡарт ҡарағастарҙың булыуын иҫкә алғанда, итәгенә ауыл ҡунаҡлаған яланғас тау ҙа, ҡаршы яҡтағылары ла, көн байышындағы текә Илектеғыр ҙа – һәммәһе лә ҡарағас урманы менән ҡапланған булырға тейеш. Ғарифулла олатайым да шуны ҡеүәтләй торғайны. Хәҙер инде көнбайышҡа йәнә күҙ һал. Ундай киңлекте, шул ҡәҙәре лә матурлыҡты һеҙҙең ғүмерҙә лә күргәнегеҙ юҡтыр. Ҡаҙмашҡа юлығыҙ төшмәгәс, күреүегеҙ ҙә шикле. Эргәләрәк тауҙар йәйен йәм-йәшел. Алыҫлашҡан һайын улар күкшелләнә, шыйыҡ зәңгәр ебәккә сорнала. Һәм, ахыр килеп, әллә болоттарға, әллә асмандың үҙенә үк олғаша. Ул тауҙар, зәңгәр офоҡ артында ниҙәр бар икән? Ошо һорау ауыл ерендәге һәр малайҙың күңелен маҙаһыҙлайҙыр инде.\nэй тыуған ерҙең матурлығы! Зәңгәр тауҙарҙан беҙҙең ауылға ҡарай Ҡаҙмаш һәм Бағры тигән йылғалар ағып төшә. Ҡаҙмашты ниңә шулай тип атағандарҙыр, Хоҙайҙың үҙенә генә мәғлүм, әммә Бағрының ниндәйлеген, шаян тау йылғаһы балығының исемен йөрөткәс, аңғарғанһығыҙҙыр. Ә инде йылға буйҙары йырып сыҡҡыһыҙ ереклек, муйыллыҡ, ҡарағат!\nАуыл халҡы, бигерәк тә яңғыҙ ҡалған инәй-ҙәр, ҡарт-ҡамҡы ҡороған бер еректе, һөйрәкләп, утынға алып ҡайта. Тик муйылға ғына уларҙың ҡулы батмай – ҡоро муйыл ни, тимер менән бер, балта зыңлап ҡаҡлығып тик тора.\nХәҙер тарих яҙыусылар, ырыу тамырҙарын юллаусылар күбәйҙе бит. Бының ғәмәли әһәмиәтен, тәрбиә йәһәтенән ни ҡәҙәре мөһим булыуын бигүк аңлап еткермәһәм дә, туғанлыҡты нарыҡлау яғынан, бәлки, уның да урыны барҙыр. Ҡаҙмаш ауылының нигеҙләнеүе, халҡының көнитмеше, төрлө осорҙарҙағы хәле тураһында олуғ тарихсыбыҙ Әнүәр ағай Әсфәндиәров та, йәш, ғәжәп бөтмөр ғалим Әхтәр ҡусты Боҫҡонов та ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр бирҙе. Әнүәр Закир улы "Башҡортостанда һәм уның тирә-яғындағы ауылдар тарихы" тигән ҙур хеҙмәтендә Ҡаҙмашҡа нигеҙ һалыныуҙы ҡайһылыр айырым шәхестең әүҙемлеге менән бәйләмәй, рәсми документтарҙа ул тәү башлап 1786 йылда теркәлгән, ләкин ауыл йылъяҙмаһын әлеге йыл менән ҡырҡа сикләү ҙә дөрөҫ түгелдер. Күрше-тирәләге ауылдарҙан Ҡаҙмаш тарихҡа бер генә исемдә инеп ҡалыуы менән айырыла. Халҡының егерменсе быуаттың тәүге яртыһында хәтһеҙ булыуы, хәҙер ҡыҙғаныслы аҙайыуы ауыл өҫтөнән төрлө елдәр иҫеп үтеүе тураһында һөйләйҙер. Хәйер, ауылдар бөлгән әлеге осорҙа ла Ҡаҙмаштағы 195 шәхси хужалыҡта 635 кеше йәшәй. Бер уйлағанда, шөкөр, тиерлек.\nҠыҫҡа ғына был яҙмала мин, әүәл ғәҙәтләнгәнсә, ауылдың төрлө осорҙағы тормошо, исем-шәрифтәрен телгә алырҙай кешеләре тураһында һүҙ сурытмаҫҡа булдым. Һәр замандың ғорурланып та, үкенеп тә һөйләрлек ваҡиғалары, батырҙары һәм бахырҙары була. Ике йөҙ утыҙ йыллыҡ тарихында Ҡаҙмаш ҡалҡыныуҙы ла, бөлгөнлөктө лә кисергән, әммә шул тарихта инҡилап, Граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштары, колхозға ойошоп йәшәү, мәғрифәткә ынтылыу һымаҡ оло ваҡиғалар юйылмаҫ эҙ ҡалдырған. Был хаҡта, уйымса, ауылдаштар йыйылғанда тәфсилләп һөйләшер. Алыҫтан әйтелгән һүҙ менән уларға ҡамасауламайыҡ. Йәнә шуныһы: беҙҙән алдағыларҙан аҙаҡ тарих туҡталмаған кеүек, беҙ киткәс тә ғүмер һәүетемсә дауам итер, бөгөнгө ҡаҙмаштар юлын киләсәк быуындарға ҡалдырыр. Бары шул теләк: һәр көнөбөҙ быуындар тарихында изгелек һәм матур эштәр менән билдәләнеп ҡалһын. Сөнки Ҡаҙмаш ауылының тарихы фиҙакәр хеҙмәт, яугирҙар батырлығы, белемгә ынтылыу, ғорур йәшәү кеүек мөҡәддәс маҡсаттар менән яҙылды.\n"Мин был ерҙе матурларға тыуҙым". Шағир һүҙҙәрендә хаҡлыҡ ҙур. Һәр бер әсә балаһы был донъяға төҙөүсе, игенсе, биҙәүсе булып тыуа. Шуғалыр ҙа һәр бер ата үҙ балаһының ошо ерҙә, исмаһам, бер йорт төҙөүен, бер төп ағас ултыртыуын, үҙ моңон ҡалдырыуын теләй. Әҙәм заты һәр замандарҙа яманды яҡшыға юрап, юҡсыллыҡта муллыҡ көтөп, михнәттә рәхәтлеккә өмөт итеп йәшәгән. Һәм ҡайһы саҡ бөтә рәхәтлек-михнәтлектәребеҙҙең башы ла, сәбәбе лә, тотҡаһы ла табаныбыҙ аҫтында ятҡан ер икәнлекте онотоп ебәрәбеҙ. Ауыл ерендә йәшәп тә, үлән-сәскә еҫенә, ҡош-ҡорт сырҡылдауына, иҫкән елдең айышына илтифат бирмәгән кешеләр була. Ә беҙҙең өсөн тирә-яҡтағы һәр нәмә ғибрәтле китап булырға тейеш. Ҡара, күр, күңелеңә һал. Ҡайҙа нимә үҫкәнен, ҡайҙа ниндәй кейек төйәкләгәнен, ҡайһы йылғала ниндәй балыҡ үрсегәнен, ауылда йәшәгәс, белгестәреңдән алда һиҙергә кәрәк. "Ҡулы бар кеше ерҙә асыҡмаҫ, күҙе бар кеше аҙашмаҫ", – тип тиктәҫкә әйтелмәй.\nЛәкин… Әгәр, ниндәйҙер мөғжизә булып, ауылымдың аҡ һаҡаллы, аҡыл эйәһе ҡарттарын донъяға кире ҡайтарып булһа икән. Юҡ. Оят. Ярай әле мәрхүмдәр тереләрҙән хисап ала алмай. Тереләр, билдәле булыуынса, түрәләр һәм намыҫы алдында ғына хисап тота.\nМөғжизә булып, олатайҙар мәңгелектән әйләнеп ҡайта алһа, үҙҙәре ғүмер кисергән ерҙе таныр инеме икән? Шикләндерә. Бер нисә тиҫтә йыл элек ағас ағыҙған йылғанан бөгөн биҙрә тулып һыу сыҡмай.\nТик уйлай-уйлай, бер уйҙың осона сыға алмайым: ата-олатайҙарыбыҙ көн күргән ерҙең яҙмышы тураһында әле булһа һыҡтайбыҙ, кемдәрҙелер тәнҡитләйбеҙ, хатта ҡарғайбыҙ һәм… шунан арыға дарманыбыҙ етмәй. Мин дә ошо мәсьәләләр тураһында бер мәртәбә генә яҙманым. Әгәр ауылымдың эсәр һыуын, олатайҙарымдың изге ҡәберен, бала сағым туғайҙарын ҡурсалап ҡала алмағанмын икән, тимәк, минең һүҙем дә яуын килтермәҫ күкрәү менән бер булған.\n… Июль башында Ҡаҙмаш ауылы, ғәҙәтләнгән тынлығын юғалтып, бер килке геүләп алыр инде. Дуҫтар, танырға тырышып, дуҫтарын эҙләр. Ҡәрҙәштәр яҡынлыҡ тойғоһон яңыртыр. Ғәли Ишбулатов башлап ебәргән осрашыуҙар төклө аяҡлы булды. Ул, ауылыбыҙ сиктәрен тиҫтәләрсә йыл элек үк ашаҡлап, Әбйәлил районын, Башҡортостанды үтеп, милләттәштәребеҙ йәшәгән һәр тарафтарға барып етте.\nТәү ҡарамаҡҡа ябай ғына күренгән "Һаумыһығыҙ"ҙың күңелдәргә шул ҡәҙәре хуш килеүенең сәбәбе нимәлә икән? Бәлки, уға рәсмилек шауҡымының бигүк һуғылмауындалыр? Ихласлыҡталыр? Һәр хәлдә, илле йыл элек тоҡандырылған усаҡ, ҡуҙҙарына көл тарттырмай, йылыһын һаҡлай алған. Өшәнесле хәҙерге заманда был ифрат мөһим.\nпублицист, Рәсәй һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры.\nСығыу ваҡыты 20-06-2016, 13:33 | Ҡаранылар: 516\nЕребеҙ биҙәге юғалмаһын!


Дүшәмбе төнгә ҡарай Яңауыл ҡалаһының Яҡутов урамындағы 3 ҡатлы йорт фатирында сыҡҡан янғында 38 йәшлек ҡатындың ғүмере өҙөлдө\nДежур часҡа ғәҙәттән тыш хәл тураһында төнгө ун беренсе яртыла хәбәр итәләр. Янғын һүндереүгә 3 берәмек техника һәм 6 хеҙмәткәр юллана. Ваҡиға урынына килеп еткән ҡотҡарыусылар өсөнсө ҡаттағы фатирҙарҙың береһендә йорт йыһазы төтәүен асыҡлай.\nХәүефле зонанан 12 кеше, шул иҫәптән 4 бала эвакуациялана. Янғын төнгө ун икенселә һүндерелә. Ҡыҙғанысҡа, фажиғәлә 1979 йылғы ҡатын һәләк була. Күҙалланыуынса, ут сығыуға һүндерелмәгән тәмәке төпсөгө сәбәпсе булыу ыихтимал.


Шәфҡәтле һөнәр эйәһе\n1 Май , 15:05\nМораҡ үҙәк район дауаханаһында оҙаҡ йылдар шәфҡәт туташы булып эшләгән Гөлсөм Фәүжәт ҡыҙы Әминева тураһында булыр был мәҡәлә. Үҙ эшен намыҫлы башҡарған, пациенттар, хеҙмәттәштәре араһында ла абруй һәм хөрмәт яулаған ябай ғына шәфҡәт туташының һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә эшләү стажы ла 35 йылдан артып киткән. Әллә ниндәй исем-ҡаҙаныштарынан ҡыумай, хеҙмәт баҫҡысы буйлап үрләүгә лә ынтылмай Хоҙай тарафынан бирелгән булмышына тоғро хеҙмәткәрҙәрҙең береһе ул Тәүәкән ҡыҙы Гөлсөм апай. Уның турала тулы мәҡәлә - сайтта:\nАуылдың арҙаҡлы уҙамандарының береһе Фәүжәт Солтанғәли улы менән Ҡалмаҡ ауылы ҡыҙы Рәйсә Әбделхаҡ ҡыҙы Әлмөхәмәтовтарҙың ишле ғаиләһендә өсөнсө бала булып донъяға килгән ҡыҙыҡай матур тәрбиә алып үҫә.\nАтаһы Фәүжәт олатай мәрхүмде район халҡы яҡшы белә: Башҡортостан Республикаһының Беренсе Президенты Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимовтың бала саҡ дуҫы.\n“14 йәштән тракторҙа эшләнем. Төшкә тиклем мәктәптә уҡып, төштән һуң тракторға ултыра инем. Ике йыл эшләгәс, имтихан алып, тракторсы таныҡлығын бирҙеләр. 1961 йылда бригадирҙар әҙерләү курсында уҡыным. Ҡайтҡас, комбайнға ултырҙым. Шунан комплекслы бригаданы етәкләттеләр. Шуның араһында трактор бригадаһы бригадиры булып алдым. Һуңынан шофер, тағы ла тракторист булдым. Һуңғы 13 йылда “Беларусь” тракторын йөрөттөм” тип һөйләгәндәре “Йәнтөйәктә – беҙҙең яҙмыштар” тигән китапҡа ла ингән. Бик алдынғы ҡарашлы, тура һүҙле, таҙа намыҫлы, кешелекле уҙаман ине тип хәтерләйҙәр уны тәүәкәндәр.\nОҫта итеп теүәтәйҙәр ҙә текте. Унын тураһында Үрге Һаҙ ҡыҙы – тележурналист Сәрүәр Сурина тапшырыу ҙа төшөргән.\nБына шундай ябай, әммә рухлы уҡыу, хеҙмәт культы көслө ғаиләлә тыуып үҫкән Гөлсөм апай, бер туған апалары Фәимә, Гөлсинә, ағаһы Мөнир, ҡустыһы Фәнил дә ата-әсәләре кеүек ябай хеҙмәт кешеләре. Йыр –моңға ла маһирҙар: Фәүжәт олатай мәрхүм үҙе лә оҫта гармунсы ине, балалары ла хәҙер гармунда уйнайҙар, матур итеп йырлайҙар.\n- Ҡәртәсәй тәрбиәһен күргән бала булараҡ үҙебеҙҙе ысын мәғәнәһендә бәхетле кеше тип иҫәпләйем. Бик белемле, төплө аҡыллы кеше ине. Халыҡ дауалау ысулдарын яҡшы белде, шифалы үләндәрҙе таныны. Ҡырға үлән йыйырға сыҡһа, гел эйәрҙем дә йөрөнөм. Ғүмерле булды, 93 йәшкә тиклем йәшәне. Ураҙа тотто, эштән арынманы. Ҡартайғансы ойоҡ-бейәләйҙәр бәйләп ултырҙы.\nШәфҡәт туташы һөнәрен һайлауым да Сәхипъямал ҡәртәсәйем йоғонотоһонандыр, - ти Гөлсөм апай. - Атай –әсәй ҙә һәр ваҡыт терәк-таяныс булды беҙгә. Дәрес әҙерлә тип әйтеп тә тормайҙар ине, үҙ белдегебеҙ, үҙ көсөбөҙ менән уҡыныҡ. Хатта кластағы һәйбәт уҡыған, активист ике малай, ике ҡыҙ насарыраҡ өлгәшкәндәргә өйҙәренә барып, дәрес әҙерләтә, тикшерә торғайныҡ. Уҡытыусылар ҡушҡандыр инде. Бер-беребеҙгә ярҙам итеү идеологияһы көслө ине. Әсәйем шәл бәйләп уҡытты беҙҙе, беҙ ҙә тырыштыҡ.\nУҡытыусы Рәмилә апай төрлө түңәрәктәр ойоштора торғайны мәктәптә, үҙебеҙ пьеса яҙып, сәхнәләштереп, спектаклдәр ҙә ҡуйып йөрөнөк.\nЫсынлап та, ояһында ни күрһә, осҡанында шул була, ти халыҡ. Һигеҙҙе тамамлағас, Гөлсөм апай алдында ҡайҙа уҡырға барырға тигән һорау тыумай. Класташ ҡыҙҙары менән тура Салауат медицина училищеһына юл тоталар. Бер парта артында ултырып уҡыйҙар, бер бүлмәлә йәшәйҙәр.\n- Бала саҡ дуҫтарым Шәүрә, Рабиға, Сәлимә менән мәктәп партаһы артынан уҡ яҡын әхирәттәр булдыҡ. Сәлимә яҙышыуға оҫта булды, Хәйбулла районында мәғлүмәт-аналитика бүлегендә лә эшләне.\nРабиға менән иһә алты йәштән дуҫбыҙ. Әхирәт булышҡаныбыҙҙы ул әле лә көлөп хәтерләп ала: мин уға пластмасса ҡар бөртөгө уйынсығы (элек пальтоға тегеп ебәрә торғайнылар) бүләк иттем, ул миңә буш хушбуй һауыты тотторҙо (көлә). Шунан бирле дуҫбыҙ. Рабиға шиғырҙар ҙа яҙа, тик кешегә бик күрһәтмәй.\nСалауатҡа уҡырға инергә барып, төнгө сәғәт икелә ҡайтып ингәнебеҙ хәтерҙә. Беренсегә оло юлға сыҡҡан кешеләр. Нисек ҡурҡмағанбыҙҙыр, нисек ҡурҡмағандарҙыр беҙҙе улай япа-яңғыҙ ебәрергә... Беҙҙең заманда теләгән кешегә уҡыу мөмкинлеге ҙур булды. – Гөлсөм Фәүжәт ҡыҙы хеҙмәт юлында практика (тәжрибә) мәктәбен үткән саҡтарын да һағынып иҫкә ала. – Һигеҙ кеше ҡайттыҡ Мораҡҡа. Салауат ҡыҙҙары ла бар ине. Күмәкләп концерт ҡуйҙыҡ тәүҙә. Беҙҙе дауахана етәкселеге матур ҡаршы алды.\nХирургия, ауырыуҙарҙы ҡабул итеү бүлегендә лә эшләнем. Шунан 1985 йылдарҙа бала табыу йортона ныҡлы килеп урынлаштым. Беҙҙе эшкә өйрәткән, тәрбиәләгән остазыбыҙ Мөхтәр Шафиҡ улы Мозафаров ине. Мин унда 26 йыл эшләнем, 2011 йылға тиклем.\nКлара апай Аҙнабаева акушерка ине, беҙгә уларҙың ярҙамы ҙур булды. Көнөнә бишәр бала тыуа торғайны. “кесарево” ысулы менән тапҡан ҡатындар бөтөнләй булманы тигәндәй. Һаулыҡ кимәле ныҡ булғандыр, моғайын.\nЯҙмыш ҡушыуы буйынса бер нисә йыл себер яҡтарында ла эшләргә тура килә уға. Ҡайтҡас, кире дауаханаға урынлаша. Регистратурала, неврология бүлегендә эшләп ала, хәҙер - икенсе участка медсестраһы. “Тажлы зәхмәт” пандемияһы башланғаны бирле “ҡыҙыл зона”ла эшләүе иһә айырыуса хөрмәткә лайыҡ.\n- Эйе, бик ҡатмарлы, ауырыуҙарға ла, дауахана хеҙмәткәрҙәренә лә ауыр осор булды. Бер команда булып эшләнек. - Гөлсөм Фәүжәт ҡыҙы был турала бик һөйләп, асылып бармай. Аңлашыла ла: мәкерле сир арҡаһында күпме кеше яҡты донъя менән хушлашты,күпме кешенең һаулығы ҡаҡшаны. Әммә йәшәү дауам итә, оло фиҙаҡәрлек күрһәткән табиптар, шәфҡәт туташтары йөкмәтелгән эште аңлы рәүештә, ҙур яуаплылыҡ менән атҡарып сыҡтылар. Халыҡ һаулығы һағында торғандар үҙҙәрен йәлләмәй эшләне, пандемия беҙҙе лә, медицина хеҙмәткәрҙәрен дә күп нәмәгә өйрәтте.\nГөлсөм апай дүрт бала әсәһе лә, һигеҙ ейән-ейәнсәргә өләсәй ҙә. Һәр ҡатын-ҡыҙға хас булғанса ҡул эштәренә лә оҫта. Матур итеп биҙәк һалып бәйләгән шәлдәре менән һөйөндөрә яҡындарын, төрлө-төрлө сәскәләр, йәшелсә-емеш үҫтерә.\nҠыҙҙарының барыһын да күркәм туйҙар үткәреп күҙле-башлы иткән, игеҙәктәр Гөлфиә, Әлфиә Мораҡта торалар, матур итеп донъя көтәләр, Әлфирәләре Салауатта йәшәй, улы Илнар әлегә мәктәп уҡыусыһы, һөнәр һайлау алдында тора.\nКейәүҙәре Рәмис, Азамат, Алик та ҡәйнәләре тип өҙөлөп тора, бөтә эштә лә ярҙам итәләр.\nЭшенән дә, тормошонан да ҡәнәғәт булған, Хоҙайҙың биргәненә шөкөр иткән, һәр атҡан таңға ҡыуанып ғүмер итә белгән, кешеләргә кешелекле, игелекле булған, балаларын да, ейән-ейәнсәрҙәрен дә ошо сифаттарға өйрәткән Гөлсөм Фәүжәт ҡыҙын ысын мәғәнәһендә үҙ эшенең оҫтаһы, оло йөрәкле шәфҡәт туташы тип әйтергә була.


Республикала һөт продукцияһының 15 проценты – фальсификат\nБашҡортостанда Бөтә Рәсәй халыҡ фронты төбәк бүлексәһе эксперттары «Уфимское времечко» журналистары менән берлектә һөт продукцияларының сифатын тикшерҙе. Күп ғаиләләрҙең көндәлек ҡулланған аҙыҡ-түлеге йыш ҡына фальсификациялау объектына әүерелә.\n21-нән 30 мартҡа тиклем Өфө сауҙа нөктәләрендә «Рәсәй» сырының дүрт, һыйыр майының 9, эремсектең 6 төрөнә контроль һатып алыуҙар ойошторола. Бөтә төр аҙыҡ өлгөләре лә һөттән алынмаған ҡатнашмаларҙың майлылыҡ фазаһын асыҡлау маҡсатында һынау үҙәге лабораторияһына тапшырыла. Был аҙыҡтарҙа һыйыр һөтө генә ҡулланыла. Уларҙы үҫемлек майы менән алмаштырыуға юл ҡуйылырға тейеш түгел.\nӘммә ҡайһы бер етештереүселәр дәүләт стандарттарына тура килгән продукция сығарырға ашҡынып тормай. Улар еңел юл эҙләй, рецепттарҙы үҙгәртә, тауарҙың үҙҡиммәтен кәметә. Һатып алыусыларҙың мәнфәғәттәре иҫәпкә алынмай һәм һәр ваҡытта ла сифат һәм хаҡ балансы күҙәтелмәй. Бөтә Рәсәй халыҡ фронты эксперттары фекеренсә, аҙыҡ-түлектең физик-химик анализы уларҙың күбеһе дәүләт стандарты билдәләгән тейешле талаптарға тап килмәүен күрһәтә.\nИлһам Ҡорбанғәлиев, Рәсәй ҡулланыусылар хоҡуғын күҙәтеү идаралығы белгесе: «2017 йылдың беренсе кварталына контроль һатып алыуҙарға 458 лаборатор тикшереү үткәрелде. Уларҙың 35-е фальсификациялы продукттар. Киләсәктә лә был өлкәлә күҙәтеүҙе дауам итәсәкбеҙ».


24 ғинуар — Башҡорт Википедияһы\n24 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 24-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 341 көн ҡала (кәбисә йылында 342).\n24 ғинуар Викимилектә\nЕр: Ҡатын-ҡыҙ спорты көнө.\nАҠШ: Комплимент көнө.\nАрахис майы көнө.\nҺиндостан: Ҡыҙҙар көнө.\nИран: Әсәләр көнө.\nРумыния: Берләшеү көнө.\nУкраина: Тышҡы разведка көнө.\nҺөйәнтүҙ фажиғәһе урынындағы стела\n1736: Полковник А. И. Тәвкилев Балыҡсы улусы Һөйәнтүҙ ауылын юҡ итергә бойора. Ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар менән бергә 1000 башҡорт үлтерелә, шул иҫәптән 105 ир-егет тереләй яндырыла.\n1848: Калифорнияла Колома ҡалаһы янында «алтын ығы-зығы» башлана.\n1931: Мәскәүҙә «Ромэн» сиған театры ойошторола.\n1952: ВКП (б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты бюроһы Өфөлә Ағиҙел аша автомобилдәр өсөн күпер һалыу тураһында ҡарар ҡабул итә.\nГерасимов Владимир Иванович (1925—31.05.2010), СССР шағиры. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Асҡын районы Асҡын ауылынан.\nЙосопов Фәрит Сабир улы (1925—23.01.2001), балет артисы. 1970—2000 йылдарҙа Өфө һығылмалы материалдар һәм конструкциялар заводының Мәҙәниәт һәм техника һарайының балет студияһы етәксеһе. 1955 йылда Мәскәүҙә башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. РСФСР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986), Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1949). Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры (1955).\nБәхти Ғайсин (1930—5.10.1991), музыкант-аккардеонсы, композитор. 1961—1990 йылдарҙа хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы концертмейстеры. РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1986) һәм Башҡорт АССР-ының халыҡ (1962) артисы.\nАбдраҡов Фаил Сәлих улы (1950—18.01.2010), үҙешмәкәр композитор. 1970—2010 йылдарҙа Мәләүез ҡалаһы һәм районы мәҙәниәт йорттарының художество етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1998). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Федоровка районы Юрматы ауылынан.\nДәүләтбирҙин Ғәзиз Сәлих улы (1951—2011), композитор, педагог. 2000 йылдан Башҡортостан Композиторҙар союзы ағзаһы. Свердловск ҡалаһында үткән Бөтә Союз халыҡ ижады фестивале лауреаты (1977).\nТуйкин Тәлғәт Кәбир улы (1912—2.05.1990), ауыл хужалығы эшмәкәре, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереүсе. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1955 йылдан Башҡорт АССР-ының Матрайнда (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Хәйбулла) районында яңы ойошторолған «Матрай» совхозы, 1960—1972 йылдарҙа «Башнефть» берекмәһенең Цюрупа исемендәге һәм «Тепличный» совхоздары директоры. Ленин (1957), Ҡыҙыл Йондоҙ (1944) һәм ике 2-се дәрәжә Ватан һуғышы (?; 1985) ордендары кавалеры. Хәйбулла районының атҡаҙанған сиҙәмсеһе (1974).\nВәлитова Гөлнара Әнүәр ҡыҙы (1957), сәнғәт өлкәһе ветераны, актёр һәм режиссёр. 1991 йылдан Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театры режиссёры һәм баш режиссёры, артабан Сибай ҡалаһының «Сулпан» башҡорт балалар театрының художество етәксеһе. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Мәләүез районынан.\nХәнисламов Мәхмүт Ғәлләметдин улы (1918—4.06.1971), ғалим-зоолог, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1952). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1968). Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. Сығышы менән Ырымбур ҡалаһынан.\nБайбурин Фәүзи Зәки улы (1943), хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы I ранг капитаны. Ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1990). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Шишмә районы Шишмә эшселәр ҡасабаһынан.\nКузин Александр Павлович (1948), педагог, Күмертау ҡалаһы мәктәп-ара уҡыу комбинатының 1988—2010 йылдарҙағы директоры. Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы.\nҮмәрғәлин Тәлғәт Ғәле улы (1948), ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1995), профессор (2000). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы (1998), Рәсәй Федерацияһының почётлы газ сәнәғәте хеҙмәткәре (2003), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1991).\nБаязит Дим (1909—10.10.1945), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир-яҙыусы, журналист, СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Ҡыҙыл Йондоҙ ордены кавалеры (1944).\nПопов Пётр Дмитриевич (1924—9.07.1991), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугир, уҡсылар полкының разведка взводы командиры ярҙамсыһы, гвардия сержанты. Дан орденының тулы кавалеры. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nЛэнгдон Теренс (1939), ғалим-физик. Физика фәндәре докторы (1980), профессор (1976). Рәсәй Фәндәр академияһының почётлы докторы (2003), Бөйөк Британияның Король инженерлыҡ Фәндәр академияһы ағзаһы (2002), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының сит ил ағзаһы (1991). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы лауреаты (2015). Сығышы менән Бөйөк Британияның Троубридж ҡалаһынан. 1965 йылдан Америка Ҡушма Штаттарында эшләй.\nКузьминых Александр Андреевич (1944—18.05.2009), ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (2003), профессор (2003). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған машиналар эшләүсеһе (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Благовещен районы Һынны ауылынан.\nСирғәлин Рәмил Ишбулды улы (1959), иҡтисадсы. 1996—2017 йылдарҙа Баймаҡ районы хакимиәт башлығы урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (2009). Сығышы менән ошо райондың Түбәнге Яйыҡбай ауылынан.\nМиңлебаев Ринат Йәғәфәр улы (1964), график. 1995 йылдан Рәсәй Федерацияһының Рәссамдар союзы, 2004 йылдан — Халыҡ-ара графика академияһы ағзаһы (Санкт-Петербург). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2006) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы лауреаты (1997). Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2010).\nТимербулатов Мәхмүт Вил улы (1974), ғалим-хирург, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (2004), Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһы профессоры (2016). Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендәге дәүләт премияһы (2007) һәм Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Ғ. Х. Ҡоҙаяров исемендәге премияһы (2000) лауреаты. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\n24 ғинуарҙа тыуғандар\n1875: Глеб Кржижановский (1875—31.03.1959), СССР-ҙың дәүләт эшмәкәре, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1957).\n1904: Берта Карлик, Австрия ғалим-физигы, Вена университетының беренсе ҡатын-ҡыҙ профессоры.\n1910: Андрей Тутышкин, СССР-ҙың театр һәм кино актёры, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1946).\n24 ғинуарҙа вафат булғандар\n1924: Мөхәмәтғата Мансуров, башҡорт дин әһеле, ишан, мәғрифәтсе, эшҡыуар һәм меценат.\n1943: Майский Сәхиб Нурлығаян улы, граждандар, совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1940).\n1971: Аҡтуғанов Мәхмүт Сафа улы, Советтар Союзы Геройы (1944), Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, майор.\n1984: Кирәй Мәргән, башҡорт СССР яҙыусыһы, фольклорсы ғалим. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.\n1986: Лафает Рональд Хаббард, яҙыусы һәм философ. Дианетика һәм сентология дини ағымдарына нигеҙ һалыусы.\n1999: Суфиянов Суфый Хажи улы, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, Советтар Союзы Геройы (1945).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=24_ғинуар&oldid=1107339 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 23 ғинуар 2022 в 18:36\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:36 23 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


«Атайсал»ға дәррәү яҙылдыҡ!\nИшей төпкөл ауыл булыуына ҡарамаҫтан, беҙҙең тарафҡа килеп етеүсе һәм ауылыбыҙҙа уҙғарылған байрам тантанаһында ҡатнашыусы «Атайсал» гәзите хеҙмәткәрҙәренә оло рәхмәтлебеҙ.\nАуылда бик татыу, берҙәм, рухлы халыҡ йәшәй. Быға гәзит журналистары үҙҙәре шаһит булды. Был көндө ишейҙәр бер ниндәй өгөтләүһеҙ дәррәү генә «Атайсал»ға яҙылды. Гәзит арзанлығы менән генә түгел, уҡымлы, йөкмәткеле булыуы менән халыҡта ҡыҙыҡһыныу уята. Шуға ла «Коллектив менән «Атайсал»ға акцияһына улар ихлас ҡушылды һәм яҙылыусыларҙың һәммәһе лә, йәғни 35 кеше бүләкле булды.\nСара һуңында күмәкләшеп тә, айырым да иҫтәлеккә фотоға төштөк, үҙенә күрә бер тарихҡа инеп ҡалдыҡ. Аҙаҡ иһә сәй табынына йыйылдыҡ. Күңелле йырҙар йырлап, бейеп, яҡшы кәйеф менән таралыштыҡ.\nӘйтергә кәрәк: матбуғатҡа яҙылыуҙы гәзит хеҙмәткәрҙәре үҙҙәре килеп ойошторһа, отошлораҡ та, минеңсә. Беренсенән, был—күңелле, иҫтәлекле осрашыу сараһы. Икенсенән, нәҡ ошондай сара мәлендә бик күптәр рухи аҙыҡтың мөһимлеген аңлай, башҡаларға эйәреп гәзитле-журналлы булырға ашыға.\nВенера Ҡасҡынова, Ишей мәктәбе мөдире.


13 Апрель 2018, 15:31\nӘйтергә кәрәк, балаларҙың барыһы ла ныҡ тырышты. Бәләкәстәрҙең төрлө халыҡ әкиәттәрен үҙ телебеҙҙә кинәнеп, матур итеп һөйләүе күңелдәргә май булып яғылды. Бигерәк тә 225-се балалар баҡсаһынан Асия Хөсәйенова хайран итте. Ысын әкиәтсе инде. Башҡорт халыҡ әкиәте «Зөһрә ҡыҙ»ҙы шул тиклем килештереп һөйләне һәм Гран-приға лайыҡ булды. Рәфис Кәлимуллин (191-се балалар баҡсаһы), Ғайсар Ишеғолов (166-сы), Сафина Фәйзуллина һәм Айлита Йосоповалар ҙа (209-сы) һоҡландырҙы. Коллектив сығыштар ҙа матур булды. Урыҫ халыҡ әкиәте «Теремок» буйынса 234-се балалар баҡсаһының мәктәпкәсә әҙерлек төркөмө бик етди әҙерләнгәйне. Улар жюри тарафынан һәйбәт баһа алып, ярышта артабан көсөн һынаясаҡ.


ЕҢЕҮ КӨНӨ БАЛҠЫП КИЛДЕ ТЫУҒАН ИЛЕМӘ!\nСибай ҡалаһында Бөйөк Еңеүҙең 73-сө яҙын 24 ветеран иҫән-һау ҡаршы алды. Шуларҙың бер тиҫтәгә яҡыны ғына байрам сараһында ҡатнашты. Ветерандар: Й.Ә.Ноғоманов, А.П.Зиновьев байрамға бер аҙна ҡалғас ҡына баҡыйлыҡҡа күсһә, фронтта саҡта уҡ «Хәрби хеҙмәттәре өсөн» миҙалы менән бүләкләнгән 95 йәшлек Александра Алексеевна Сидоренкова 9 майҙа гүр эйәһе булды.\nҠалала Бөйөк Еңеү көнө уңайынан саралар 8 майҙа уҡ башланды. Был көндө Советтар Союзы Геройҙары Ш.Мөхәмәтйәров (А.Матросов), Ф.Беловтың һәйкәлдәренә сәскәләр һалынды, мәктәптәрҙә, уҡыу йорттарында төрлө тематик саралар үтте.\n9 Майҙа иһә байрам саралары Мәңгелек ут обелискыһы янында тантаналы митингынан башланды. Унда Бөйөк Ватан һуғышы һәм тыл ветерандары, ҡаланың почетлы граждандары, депутаттар, предприятие, ойошма, учреждение етәкселәре, ҡунаҡтар һәм ҡала халҡы ҡатнашты. Ҡала хакимиәте башлығы Р.Ә.Афзалов, ветерандар советы рәйесе Р.Х.Иҙрисов, Сибай ҡалаһы һәм Хәйбулла районы хәрби комиссариаты начальнигы Р.Ф.Зәбиров тантанаға йыйылыусыларҙы байрам менән тәбрикләне.\n—Ҡәҙерле ветерандар! Хөрмәтле сибайҙар! Бөйөк Ватан һуғышында еңеүҙең 73 йыллығы менән ихлас ҡотлайым. 9 Май—илебеҙ тарихында иң әһәмиәтле даталарҙың береһе. Ул—хәрби дан, халҡыбыҙҙың ҡаһарманлыҡ һәм батырлыҡ, тотороҡлолоҡ һәм ватансылыҡ байрамы,—тине Рөстәм Әхмәткәрим улы, митингыны асып.—Сибай ҡасабаһынан һуғышҡа 350 кеше киткән, шуларҙың 315-е яуҙа күрһәткән батырлыҡтары өсөн төрлө миҙалдар менән наградланған, 68-е ике һәм унан да күберәк хәрби орден менән бүләкләнгән. Ҡыҙғанысҡа күрә, 200-ҙән ашыу яҡташыбыҙ тыуған яҡтарына кире әйләнеп ҡайта алмаған. Сибайҙа асылған баҡыр иретеү заводы ил ҡеүәтен арттырыуға ҙур өлөш индергән. Тылда эшләүселәр көн-төн эшләп, Еңеүҙе яҡынайтҡан. Шуға ла был көндө иң йылы һәм ихлас рәхмәт һүҙҙәре һеҙгә тәғәйенләнә, ҡәҙерле ветерандар, тыл хеҙмәтсәндәре.\nСарала ҡатнашыусылар «Мәңгелек ут» обелискыһына сәскәләр һалғандан һуң, яу яланынан әйләнеп ҡайтмаған яугирҙарҙы бер минутҡа тын ҡалып иҫкә алды.\nАртабан байрам саралары Үҙәк майҙанда дауам итте. Тантанала ҡатнашҡан 8 Бөйөк Ватан һуғышы ветеранын майҙандағы халыҡ көслө алҡыштар менән ҡаршы алды.\nҺуғыш ветерандары, ҡала етәкселеге алдынан тигеҙ сафтарға теҙелеп парад үтте. Ҡаһармандарҙың үлемһеҙ батырлығы иҫтәлегенә тантаналы марш менән уҙған ҡала мәктәптәре, уҡыу йорттары, хәрби-патриотик клуб тәрбиәләнеүселәре барыһын да һоҡландырҙы. Хәрби парад бөтөүгә «Үлемһеҙ полк» акцияһында ҡатнашыусылар ҡала урамдарынан Үҙәк майҙанға килеп етте. Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарын фотолары менән транспаранттар тотоусыларҙың һаны 3 меңгә яҡын ине.\nЙыл һайын ҡалала тыл хеҙмәтсәндәре өсөн «Ялан ашханаһы» ойошторола. Быйыл да ҡала эшҡыуарҙары берләшеп, оло быуын вәкилдәренә байрам табыны әҙерләгән. Намыҫлы хеҙмәттәре менән яулаған миҙалдарын түшенә таҡҡан инәй-олатайҙар «Анна» кафеһында «Һалдат бутҡа»һынан ауыҙ итергә йыйылды. Бында улар һыйланып ҡына ҡалманы, Сибай концерт-театр берекмәһе артистары, уҡыу йорттары студенттарының сығыштарын ҡарап ҡыуанды.\nҮҙәк майҙанда «Дан һеҙгә, ветерандар!» тип исемләнгән театрлаштырылған тамаша ауыр һуғыш йылдарын күҙ алдына баҫтырҙы, тыныс тормоштоң ҡәҙерен белергә өндәне. А.Мөбәрәков исемендәге башҡорт дәүләт драма театры, Сибай концерт-театр берекмәһе артистары, художестволы үҙешмәкәрлек коллективтарының сағыу концерты ла байрам кәйефе өҫтәне.\nБайрам саралары кис көнө лә дауам итте. «Шундай уҡ май» мәҙәни сараһында йәше лә, ҡарты ла күңел асты. Ҡояш байығас халыҡ «Хәтер шәме» акцияһына ҡушылды. Быйыл өсөнсө тапҡыр уҙғарылған сара барышында кешеләр «Мәңгелек ут» обелискыһына уйып яҙылған исемдәр янына шәмдәр ултыртып, бер минут тын торғандан һуң, уларға ут тоҡандырҙы.\nКиләсәк быуын тыныс, аяҙ күк йөҙө аҫтында йәшәһен өсөн башын һалған яугирҙарҙы оноторға хаҡыбыҙ юҡ.


Хәбәрҙәр: БМО Генассамблеяһы Палестина автономияһы статусын күтәрҙе.\nБМО Генассамблеяһы Палестина автономияһы статусын күтәрҙе.\nПалестина лидеры Мәхмүт Аббас ҡотлауҙар ҡабул итә: БМО-ның Генераль ассамблеяһы Палестинаға күҙәтеүсе дәүләт статусын биреүсе резолюцияны раҫланы. 138 дәүләт уны яҡлап сыҡты, 9-ҙы ҡаршы булды, 41-е тауыш бирмәне.\nТауыш бирер алдынан Мәхмүт Аббас сығыш яһаны. Ул Генераль ассамблеяны “үҙ мораль бурысын үтәп, Палестинаға тыуыу тураһында таныҡлыҡ” бирергә саҡырҙы.\n“Газалағы һуңғы агрессия беҙҙең азатлыҡҡа мохтаж булыуыбыҙҙы, Израилдең һуғышсан сәйәсәтенән тайпылмай барыуын күрһәтте, ә халыҡ- ара берекмә тыныслыҡҡа ынтылырға тейеш,-”тине Палестина башлығы һәм шуны ла һыҙыҡ өҫтөнә алды: “Газа секторындағы һуңғы көрсөк оккупацияны туҡтатырға кәрәклеген, Палестина халҡының үҙбилдәләнешкә хоҡуғын тормошҡа ашырырға кәрәклеген асыҡ күрһәтте.”\nМәхмүт Аббас шуны ла белдерҙе: “Палестина автономияһы партнерҙары менән хеҙмәттәшлектә БМО-ның тулы хоҡуҡлы ағзаһы булыу өсөн тырышасаҡ, ә уға эйә булғас, ойошма Уставына һәм халыҡ- ара гуманитар хоҡуҡ нормаларына таянып эш итәсәк”.\nГенераль ассамблея ҡарарын палестиналылар оло ҡыуаныс менән ҡабул итте. Күҙәтеүсе статусынан күҙәтеүсе дәүләт статусына күтәрелеү уларға БМО Генераль ассамблеяһындағы фекер алышыуҙарҙа, БМО-ның төрлө агенстволарында һәм Халыҡ- ара енәйәт судында ҡатнашыу мөмкинлеген бирәсәк.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠОШТАРҒА НИМӘ БУЛҒАН? - 2021 - Мәҡәләләр\nҠОШТАРҒА НИМӘ БУЛҒАН?\nБиологтар Башҡортостанда ҡоштар һаны кәмеүен теркәй. Социаль селтәрҙәрҙән файҙаланыусылар ҙа турғай, ҡарабаш турғай, ҡарғаларҙың аҙайыуы хаҡында белдерә. Уның шулай икәнен Башҡортостандың Орнитологтар йәмғиәте рәйесе, Биомәғлүмәт технологиялары һәм экология экспертизаһы институты директоры Виктор Валуев та раҫлай.\n"1972 йылда 9-сы класта уҡығанда сәүкәләрҙе күҙәттек. Улар шул тиклем күп ине, осҡанда болот һымаҡ, хатта бер-береһенән айырып булмай ине - төркөмдә миллиондан ашыу ҡош булғандыр. Хәҙер 200 ҡош булһа, ҙур тип иҫәпләнә, - ти ул. - Элек ихатала күгәрсендәрҙе йәшникләп тота инек, бөгөн иһә бер кварталға улар егермеләп кенә була. Турғайҙар бөтөнләй тиерлек ҡалманы, улар берәрләп кенә оса. Сыйырсыҡ, ҡарғалар һаны ла кәмене. Был хәлгә анализ яһарға кәрәк, әммә зоологтар ҡалманы, рептилияларҙы тикшереүселәр бар, ихтиологтар юҡ", - ти Орнитологтар йәмғиәте рәйесе.\nУның фекеренсә, ҡоштарҙың күбеһе ауырыу. 1981 йылдан Валуев ҡоштарҙың ҡарасҡыһын эшләй. "Әҙерләү технологияһы буйынса ҡоштоң эске ағзалары алына. 700-ҙән ашыу ҡош түшкәһенең анализы бар. Әгәр быға тиклем орлоҡ биҙе ҡарайыуының бер нисә осрағы ғына күҙәтелһә, хәҙер бөтәһенеке лә тиерлек ҡап-ҡара. Өкөләрҙең тире аҫты майы ҡалынлығы 1-2 сантиметр була торғайны, һуңғы ваҡытта уларҙың түш һөйәге ослайып сыҡҡан", - ти эксперт.\nВалуев әйтеүенсә, бының сәбәбе ҡоротҡостарға ҡаршы көслө химикат ҡулланыуҙа. "Былтыр Талбазы баҫыуында километрға яҡын ер үтеп, бер сысҡан өңөн күрмәнем. Ҡалала бәпембәне эшкәрткәндән һуң уның матдәләре ағасҡа, емешкә эләгә, һөҙөмтәлә ҡоштар зыян күрә. Әсегән миләш ашап, иҫереп йөрөгән мышар турғайҙарын күргәнегеҙ бармы? Емеш ағаста кибә һәм ҡоштар ағыуланып үлә", - ти ул.\n2017 йылда Стәрлетамаҡ халҡы ҡыҙылтүштәрҙең күпләп үлеүен теркәгән. Уларҙың ашҡаҙанында юлға һипкән реагент составына ингән химикат табылған. Ҡарҙа ашарға эҙләгән ҡоштар яңылыш реагент киҫәксәләрен ашап, ағыуланған, тип уйларға урын бар.\nБеҙ бәләкәй саҡта ҡоштар ҙур туп булып, әллә ҡайҙан тауыш биреп ҡайтҡаны хәтерҙә. Ә хәҙер уларҙың көтөүе бик бәләкәй. Ҡайһы берҙә уларҙың ҡасан ҡайтҡанын да күрмәй ҡалаһың, сөнки аҙлап-аҙлап ҡына осалар.\nСыйырсыҡтарҙың килеүе ауылда үҙе бер байрам ине. Һәр йортта тиерлек уларға оя яһап, көтөп торҙолар. Кемдекенә беренсе ҡунһа, оло шатлыҡҡа әйләнә ине. Ә хәҙер байтаҡ йылдар инде сыйырсыҡтар кеше эшләгән ояны үҙһенмәй. Йыраҡ юлдан арып килеп, бер нисә көн генә ауылда булалар ҙа, урманға осалар. Элегерәк улар үҙҙәре булмағанда эйәләшкән турғай-сәпсектәрҙе соролдатып ҡыуып ебәреп, йомортҡа һалып, балаларын сығарып, осорға өйрәткәс кенә урманға китә ине. Хәҙер ни ғәжәп - улар ауылды үҙһенмәй. Тыныслыҡ тапмайҙармы икән, тип уйлайым. Һәр йортта икешәр-өсәр машина, трактор, моторлы, двигателле эш ҡоралдары, музыка... Бәлки, шуларҙың тауышынан ҡасып китәләрҙер? Быйыл да ояһында оҙаҡ торманылар. Әле бына улар иртәле-кисле генә ауылға килеп, үҙенең моңло йырын һуҙа ла, тағы юҡҡа сығалар.\nСыйырсыҡтар ғына түгел, ғөмүмән, ауылда ҡоштар бик күренмәй хәҙер. Элек, мәҫәлән, ҡарлуғастар ҙа һәр йортҡа тиерлек эйәләшә торғайны. Бүртлеккә, бесәндән бушаған һарай баштарына балсыҡтан оя ҡороп, бала сығара ине. Күгәрсендәр тураһында әйтергә лә түгел. Улар һуңғы ун йылда ауылда бөтөнләй тиерлек күренмәй. Ҡарғалар ҙа аҙайҙы. Элек йылға буйындағы өс мөһабәт тирәктең һәр ботағында тиерлек оялайҙар ине. Ә хәҙер ағастың иң өҫкө ботаҡтарында һирәк-һаяҡ ҡына күренәләр.\nӘллә ҡоштарҙың эпидемиология һәм эпизоотология роленә бәйләп, уларҙы махсус юҡ итеүҙәреме икән? Һуңғы ваҡытта ҡоштарҙың һәм кешеләрҙең уртаҡ ауырыуҙары барлыҡҡа килде бит. Айырыуса күсмә ҡоштар йоғошло ауырыуҙарҙы таратыусы тип танылдылар. Ҡырағай ҡоштарҙың йорт ҡоштарын гельминттар менән зарарлауы ла билдәле.\nӘгәр ҙә эш, ысынлап та, шулай булһа, был бик үк яҡшыға алып бармаҫ ул. Ҡоштар - тәбиғәттең ғәжәйеп бер бүләге бит. Уларҙың кеше тормошонда һәм тәбиғәттә роле баһалап бөткөһөҙ. Урман, баҫыу, баҡса ҡоротҡостарын, ҡан һурыусы бөжәктәрҙе һәм талпандарҙы ла улар бөтөрә. Йыртҡыс ҡоштар сысҡан кеүек кимереүселәр һәм ҡый үләндәре орлоҡтары, шулай уҡ ауырыу, көсһөҙ һәм зәғиф хайуандарҙы юҡ итә. Талпан, серәкәйҙәрҙең күбәйеүен дә ҡоштар һаны кәмеүенә бәйле тип фекер йөрөтөргә урын бар. Ҡыҫҡаһы, был мәсьәләләге сер сиселмәгән әле. Һуңғы һүҙҙе, моғайын, ғалимдар әйтер.\nЯҙылған: 17.05.21 | Ҡаралған: 195