Күп ҡалманы, түҙегеҙ... 2020 йылдың 1 ғинуарынан бушлай буласаҡ!\n9 Октябрь 2019, 18:59\nКүп ҡалманы, түҙегеҙ... 2020 йылдың 1 ғинуарынан бушлай буласаҡ! Үҙегеҙ беләһегеҙ, Рәсәй тимер юлдары иң фәҡир ойошмалар иҫәбендә түгел. Эш хаҡы ла ифрат юғары бында, социаль яҡланғанлыҡ та көслө, табыш та йылдың йылы арта бара. Шуға ҡарамаҫтан, компанияла һәр мөмкинлектән аҡса һығырға тырышалар. Ә һеҙ беләһегеҙме, билет хаҡына вокзалдағы барлыҡ хеҙмәттәр өсөн дә түләүҙәр тулыһынса индерелгән. Халыҡ белмәй, шул сәбәпле, һулаған һауа өсөн дә көн элгәре аҡса түләй. Ә инде бында килеп кергән һәр кешенән аҡса сығарыуҙың һәр төрө файҙаланала. Хатта вокзалдар эргәһендәге, ғәфү итегеҙ, бәҙрәфтәр ҙә аҙмы-күпме табыш килтерә.\nҮҙегеҙ беләһегеҙ, Рәсәй тимер юлдары иң фәҡир ойошмалар иҫәбендә түгел. Эш хаҡы ла ифрат юғары бында, социаль яҡланғанлыҡ та көслө, табыш та йылдың йылы арта бара. Шуға ҡарамаҫтан, компанияла һәр мөмкинлектән аҡса һығырға тырышалар. Ә һеҙ беләһегеҙме, билет хаҡына вокзалдағы барлыҡ хеҙмәттәр өсөн дә түләүҙәр тулыһынса индерелгән. Халыҡ белмәй, шул сәбәпле, һулаған һауа өсөн дә көн элгәре аҡса түләй. Ә инде бында килеп кергән һәр кешенән аҡса сығарыуҙың һәр төрө файҙаланала. Хатта вокзалдар эргәһендәге, ғәфү итегеҙ, бәҙрәфтәр ҙә аҙмы-күпме табыш килтерә.\nНу, беҙҙең халыҡ һәр тинде иҫәпләп өйәнгән, түләүлеһен урап үтергә, аҡсаны янда ҡалдырырға, тегендә-бында йәшенергә тырыша. Шул сәбәпле, нисек әйтергә, санитар бүлмәләре “убыткыға” эшләй башлаған. Әлеге һылтау менән компанияның 80 вокзалында был мәшәҡәтте бушлайға күсергәндәр. Ә ҡалғандары, йәмғеһе 344 тимер юл вокзалы, 2020 йылдың 1 ғинуарынан ошо бүлмәләрҙең ишектәрен бушлай асасаҡ. Бирһен Хоҙай, түҙербеҙ, көтөргә күп ҡалманы.\nХатта ышанғы ла килмәй.


Енәйәтселек-был йыйылмаһы ғәмәлгә противоправный, изгнание (хоҡуҡ боҙоу) һәм енәйәт (енәйәт) яһау конкрет шарттар булһа, билдәле бер ваҡыт. Был социаль системалар хоҡуҡи нормаларҙы боҙоу. Норма-ҡағиҙәләре, улар физик яҡтан биреү (универсаль, улар һәр саҡ һәм һәр ерҙә булды, уның объектив) йәки социаль (урыны һәм ваҡыты ҡарап билдәләнә һәм ул кеше айырылып, уның субъектив саҡтар була). Стандарттары енәйәт эштәр, маҡсаттар билдәләнгән минималь талап булырға һәм ул был ҡылығын йәмғиәттәге тәртипте тәьмин ағзаһы. Енәйәт-хоҡуҡ нормалар, көй һәм мәжбүрилек, уларҙың донъяла ойоштороу һәм хоҡуҡи тәртипте тәьмин итеүгә үҙ өлөшөн индерә. Был стандартына ҡарата, криминалистары, тип иҫәпләй был социаль норманы ҡабул итә, тимәк, айырылыу башҡа илдәр, тимәк, енәйәт кеүек, түгел, юҡ. Тәртип ҡайһы бер төрҙәре, енәйәт тамға бирә, һәм шуға күрә уларҙы тыйып була. Әммә башҡа криминалистары, тип уйлайым стандарттары объектив була, сөнки улар һәр саҡ һәм һәр ерҙә булды, нисек үлтереү-әгәр кемдер башҡа сәбәп. Әммә « башҡа сәбәп » компанияһы ҡарарға мөмкин ныҡ айырыла. Һәм уларҙы яза ҡылған сакко vanzetti үлтереү менән түгел, ә анархист өсөн агитация ла, улар унда ҡатнашҡан, эштәр органдарының бөтә сәйәси енәйәт эшен ҡарарға була тиерлек. (активистары өсөн граждандарҙың хоҡуҡтарын һәм коммунистар һәм»Black Panthers, енәйәтселек менән көрәшеү өсөн бар илдәрҙең араһында абруйы etc ҡушма штаттарҙың көнбайыш, күпкә менән репрессив (ун тапҡырға юғары процент менән биш йылға тиклем иректән мәхрүм итеү рәүешендә, европа илдәренә ҡарағанда). Төрлө статистика мәғлүмәттәрен баҫтырып аҡш, улар күрһәттеләр, ставка, ул 540 000 000 енәйәтте эшләғән 390 2-нән 4-кә тиклем тирбәлә 100 000 кеше һәм мөлкәтен көсләп бирә, йәғни ставка менән 1 000 кешегә тиклем егерме өсөн генә ҡырҡманы. Енәйәт хоҡуғы һәм криминология. француз Журналы, Хизер мак-аҡш енәйәти хөкөм системаһында тураһында уйлап Дональд суровость үтә. Уның һүҙҙәре буйынса, әлеге ваҡытта аҡш кисерә кампанияһы киң мәғлүмәт саралары, масштаблы маҡсаттар ҡуйып, закон менән енәйәтселек менән көрәш ситтә ҡалманы. Уның раҫлауынса, атап әйткәндә, был « проблема тотҡондарын америкаға түгел, ә енәйәтселек проблемаһы ». Аҡ воротников 000 миллиард доллар хаҡы йыл енәйәтселек тип баһаланы, Юстиция министрлығы мәғлүмәттәре буйынса. Енәйәтселек ошо ғибәрәт хаҡы егерме-утыҙ тапҡырға юғары, милеккә ҡаршы енәйәт (уғрылыҡ, талау, автомобилдәрҙе урлау, etc.). Китап авторы үҙ Hassid Olivier»тотороҡһоҙлоҡ һәм енәйәтселеккә. Аңланымы, ҡырҡа артыуын билдәләне өсөн эшләй 1960 араһында енәйәтселек һәм 1990 йылдарҙа ҡайһы бер европа илдәрендә, шул иҫәптән Франция, һөҙөмтәле һәм 1990 йыл кәмей. Бындай артыуы менән аңлатыла, уның һүҙҙәре буйынса, үҙгәртеп ҡоролған көнбайыш йәмғиәтенә үҙгәртелә һәм социаль-иҡтисади тормош рәүеше. Күсеү өсөн хәрәкәт аҡларға, һылтанырға мөмкинлеге теорияһының авторы, кларк һәм felson эшләй. 1990 йылда уның дүрт фактор ярашлы, текә төшөү менән үҙ эсенә ала: халыҡтың ҡартайыуы, кәмеүенә « мөмкинлек », адаптациялау, халыҡҡа ҡурҡыныс енәйәт ҡылып, ниһайәт, енәйәтселек менән көрәш сәйәсәте сиктәрендә эшләнә. Енәйәтселек кимәле рейтингка ярашлы, улар менән франциянан ҡала. Иғтибар, ҡала кеүек мөғжизәләр ҡайһы бер нәмәләр күрһәтелмәгән тораҡ пункттар-сюр, Довиль, Кандры, Шесь, Агд-Тоҡа-Париж-Пляж, сөнки айырым осраҡтарҙа, туристик ағымы бик көслө, ставкаһының артыуына килтерә ул, әммә социаль мәсьәләләре, енәйәтселек менән бәйле. 1950-х, социолог булараҡ билдәләне ойошҡан енәйәтселеккә дэниел белл « алымы, башҡалар араһында иң түбән кластарҙа ағзалары мөмкинлектәрҙе, социаль хәленә инеп, йәшереп, мобиллеге ала. » Аҡш-тың иң ҙур ҡалаһы фәҡир кварталдар, социаль ярҙам һәм дәүләт программалары әүҙем эшһеҙлек енәйәтселекте урамда етерлек. Institute of Justice Vera буйынса нью-Йорк, « эш урындары араһында сигендә, законлы һәм законһыҙ булыуын, йыш ҡына уйҙырма булып тора, йүнәлеш һәм ике беспечно киҫеп кенә, ҙур булмаған эштәр бара, ҡыҙ урлау ҙур булмаған взлом менән, ҡайһы берҙә ваҡ-төйәк эш көнө йәки был спекуляции rackets аралашыу ». Эмиль Дюркгейм, — тип әйтте, йәмғиәттә енәйәтселектең булғаны юҡ, һәм булыуы мөмкин түгел. Уның һүҙҙәре буйынса, енәйәт, кәрәк, хоҡуҡтарын үҫешһен өсөн, әммә шулай уҡ ул мөмкинлектәре булған берҙәмлеге компания: енәйәттәр һәм енәйәтселәр ҡасан эләкмәй ул. була, башҡа кешегә һөйләмәҫ, был компанияның яҡшы эшләй, сөнки уның енәйәт өсөн яза биреү. Был социаль берҙәмлеген нығытыу. Агрессив тәртип боҙоуҙар менән бәйле булып, шуларҙан өс төп физиологик системаһын яйға һала һәм биологик, серотонин системаһы, катехоламин системаһы һәм гипоталамо-гипофизарно-надпочечниковый системаһы. Был система аномалияһы, билдәле булыуынса, стресс индуцированный, йә киҫкен йәки хроник стресс йыш түбән 1831 йылдың ауыр стресс инде, Adolphe Quetelet табып, енәйәтселек-был күренеш ҙур дәрәжә ул. ир-аттар һәм йәштәргә ҡағыла. Үҙ китап, Енәйәтселек һәм именлектең булмауы, Оливье Hassad профиле енәйәтселәренең биш төрө тәҡдим ителде: « яҡын, бәлиғ булмағандар боҙоп, енәйәтсене, аҡ воротников, сауҙагәрҙәр, профессиональ террористар ». Ул, тип һыҙыҡ өҫтөнә енәйәт күпселеге үтәлмәй, тип енәйәт бәлиғ булмағандарҙы енәйәтселек үҙәге булып тора, тип енәйәтсе ағиҙел»профиль бар, атипичный, — тип факттарҙы үлсәүгә ойоштороуҙың дөйөм енәйәтселеккә, терроризмға тамырҙары һәм был-күп ҡырлы ысынбарлығының. Енәйәтселек статистикаһында тураһында һөйләй тураһында мәғлүмәт бар, тип йыш йәшендә енәйәтселек айырымлыҡтарға бәйле. Мәҫәлән, физик көс һәм башҡа төр формалары ғәмәлдәре өсөн туҡмаған, күпселегебеҙ ул енәйәтте, Австралия һуңғылар булып теркәлгән, йыш ҡына барыһы ун биш егерме дүрт йыл тиклем диапазонлы була. Иң йәшенә ни уҡ билдәләнгән булған, енәйәт өсөн, мутлыҡ, алдашыу, күпкә кәм булыуы ла белдерҙе. Йәштәгеләргә һәм йәшенә мәғәнәһендә енәйәтселәр, кеше психологияһын йүнәлтелгән агрессив тәртип ҡасан булыр мөмкин, йәки анти-социаль) criminologique әҙәбиәте контексында буйынса тәғәйенләнеүе мөмкин булмай был йәштә күптән цитироваться социаль төркөмдә енәйәтсел күренештәрҙең йоғонтоһон ҡарай һәм халҡының айырыла, әммә был сәбәп тикшереү һәм әленән-әле тағы. Һуңғы мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, шулай уҡ аҙыҡ-түлектең ҡайһы бер мышиное-хәрәкәт паралитический доза түбән, ҡурғаш кеүек, оҙаҡ ваҡытты ала һуң балаларға йоғонто яһау, тәртипкә тотоу енәйәтен илдәге тотороҡһоҙлоҡ прекурсор. Ысынлап та, бөтә йәш категориялары өсөн, ир-егеттәр, surreprésentée. Был күренеште нисек аңлатырға. Суд процесы аша статистикаһы ҡасан беҙгә күреп, беҙ аңлай, тип юҡҡа ҡатын-ҡыҙға ҡарағанда йышыраҡ ир-егет. Мөмкин булыр ине, тимәк, был һандарҙы әйтеп булмай, иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ, ир-аттар дауалауға ҡарағанда, шуға күрә һәм төрмәгә бара. Әммә был улай түгел, сәбәбе ябай, — тип, енәйәт ҡылыусы ҡатын-ҡыҙҙың әһәмиәте бәләкәй һәм, шуға күрә, йыш ҡына ябай штраф обреченный. Ҡатын-ҡыҙҙар аҙ енәйәт ҡылған, ир-егеттәргә һәм улар эшләгән, уларҙың әһәмиәте күпкә түбән була. Шул булды һәм был өлкәлә хатта, унда хөрәфәттәр теләй, тип, ҡатын-ҡыҙ ине, был күренеш улар ҡылған енәйәттәр, уғрылыҡ, әммә тағы ла бер тапҡыр, шулай уҡ был енәйәт ир-аттар башҡарған.\nБер генә енәйәт, башлыса ҡатын-ҡыҙ камил, бәлиғ булмағандар урлау. Ҡатын-ҡыҙ феноменын социологтар тип хәтерендә тотор был журнал балалар теләүе менән аңлата, шуға күрә, ҡарар сығарған судья, айырылышыу ваҡытында, ата-әсә хоҡуғы бирелә, был бәләкәй танылған, киреһенсә түгел. Шуға ҡарамаҫтан, ышаныслы, был енәйәт өсөн, сопоставимый, ҡәтғи яза бирелеүгә ҡарамаҫтан, ҡатын-ҡыҙҙар ир-егеттәргә ҡарағанда, һирәк, ҡул, һирәк ғәйепләнеп, хөкөм йөкләнеш аҙ. Әгәр ул был теория тота, шул мәғәнәлә, ҡатын-ҡыҙҙар күберәк эшләгән ҡатын-ҡыҙ енәйәте. Өсөн Икенсе донъя һуғышы ваҡытында булды был теория алыу ҡатын-ҡыҙҙарының роле тикшереләсәк киңәйтеү, уларҙың үҙ ролен арттырыу күрмәй ир-егет фронтҡа китә. Был ваҡытта, күренеп, ҡатын-ҡыҙҙар 10 20 тиклем үтәсәк енәйәтселек, иғтибар ҙа, һандарҙы дөрөҫ аңларға мөмкин. Ысынлап та, был күрһәткес, енәйәтселеккә лә урын менән юлланған ҡатын-ҡыҙҙар, ир-егеттәргә һәм ир-егет өлөшөн старт әммә элек, тимәк, үҫеш ҡатын-ҡыҙ, шул тиклем ҡатын-ҡыҙ араһында енәйәтселектең артыуы ла була. Һуңынан 1970 йылда, был ваҡытта ҡатын-ҡыҙ менән феминистар хәрәкәте һәм бойондороҡһоҙ булмай ни, беҙ күрмәгән. Ҡатын-ҡыҙ енәйәте-етди алға китеш был, эйе, ысынлап та, ҡатын-ҡыҙ һыу инеп булған күп һандағы әйберҙәр, уларҙың үҫешен аңлата был, мәҫәлән, автомобилдәргә инеүе. Бер ҡатын-ҡыҙ үтә лә, күп ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте өсөн йәмғиәте өсөн, был хәл ҡырҡа үҙгәрҙе. Әммә был үҫеүенә ҡарамаҫтан, енәйәт һәм хоҡуҡ боҙоуҙарҙың байтаҡҡа түбән пропорциональ ҡалған ҡатын-ҡыҙҙарға ҡарағанда ир-егеттәр араһында. Өсөнсө миҫал булараҡ, ошо хаталарҙы күрһәтеп, был ябай ғына факт, 1990 йылда, ҡатын-ҡыҙҙар енәйәтселек кимәленең кәмеүе шулай, эмансипация тип кәметергә була. Социология теорияһы, тимәк, һандарҙы дөрөҫ аңлатма нигеҙләнгән.\nТестостерон кимәле икән\nҠатын-ҡыҙ ир-аттар һәм айырма аңлатырға мөмкин булыр ине. шулай итеп, енәйәтселек, тик өлөшләтә генә. Тестостерон кимәле, агрессив йоғонто яһай, ҡайһы бер енәйәт мөмкинлеген аңлата. Слюнный тестостерон кимәле юғары, дәрәжәң ҙур булыу менән бергә хәүеф, енәйәтселек роль уйнарға мөмкин ул, урлау һәм уғрылыҡ. Һуғып, йәрәхәтләне, тестостерон кимәле йоғонто шулай була, тип аңлата һәм ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ әҙме ни өсөн һуғыша. Теория, үрҙә яҙып, яуап бирергә тырыштым. бының бөтәһен ир-егеттәр һәм ҡатын араһында айырма бар, әммә уға ирешә алманыҡ. Билдәле булыуынса, социаль бәйләнештәре мөһим роль уйнай, сөнки девиант тәртип йүнәлтергә мөмкинлек бирә. Кем дә белмәгән, хәҙерге ваҡытта әле аныҡ сәбәбе, ул ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында айырмалыҡтар аңлата был


Силәбе өлкәһендә Ҡоншаҡ метеоритының киҫәге табылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСиләбе өлкәһендә Ҡоншаҡ метеоритының киҫәге табылды\n17:57, 29 июля 2015 Йәмғиәт\nФото: Силәбе тыуған яҡты өйрәнеү музейының матбуғат хеҙмәте\nСиләбе эргәһендә ярты быуат элек төшкән метеориттың киҫәген тапҡандар. Силәбе өлкәһенең Башҡорт йәштәре союзы хәбәр итеүенсә, 1949 йылдың 11 июнендә ергә төшкән Ҡоншаҡ метеоритының киҫәктәре һирәк осраусы экспонаттар тип иҫәпләнә. Уларҙы Силәбе ҡалаһының тыуған яҡты өйрәнеү музейында күрергә мөмкин.\nXX быуатта дөйөм ауырлығы 200 килограмлыҡ 20-гә яҡын метеорит киҫәктәрен йыйғандар, ләкин 1960 йылда улар бөткән, тип һөйләнеләр музейҙың матбуғат хеҙмәтендә. Былтыр һәм быйыл геологтар иһә йәнә шундай киҫәктәрҙе тапҡан.\nҒалимдарҙың мәғлүмәттәре буйынса, 66 йыл элек шартлаған Ҡоншаҡ метеоритына 720 миллион йәш. Уның киҫәктәре Ҡоншаҡ районы биләмәһенә генә түгел, урындағы Сыбаркүлгә лә төшкән.\nТеги: тыуған яҡты өйрәнеү,ҡоншаҡ метеориты


Даланың даланлы уланы » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Рубрикалар » Даланың даланлы уланы\nДаланың даланлы уланы\nХәйбулла районында Башҡортостандың халыҡ шағирыҠәҙим Аралбайҙың юбилей кисәләре үтте\nШағирҙы яҡындан беләм тиһәң, тыуған ерен барып күр, тиҙәр. Күренекле шағир, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ҡәҙим Аралбай үҙенең етмеш йәшлек юбилей тантаналарын тыуған ерендә – Хәйбулла районында билдәләүен белгәс, беҙ ҙә уның арбаһынан урын алдыҡ. Аттар шәп, арбалағылар тағы ла күркәмерәк – Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Азамат Юлдашбаев, күренекле шағир, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ирек Кинйәбулатов, филология фәндәре докторы, профессор, күренекле яҙыусы Тимерғәле Килмөхәмәтов һәм мин, юбиляр менән юлда юлдаш, серҙәш һәм табындаш булырға ихлас ризалашып, юлға сыҡтыҡ.\nХәйбулла далаһы тәү ҡарашҡа ҡырыҫ күренһә лә, бара-бара уның ни тиклем бәрәкәтле һәм киң күңелле, күгенең ни тиклем бейек икәненә инандыҡ. Әйткәндәй, дала ғына түгел, был ерҙең әпәкәйен ашап, һыуын эсеп буй еткергән шағирының да ни тиклем ябай, ер кешеһе, тыуған яғы йырсыһы икәнен аңланыҡ, уның күңел бөтөнлөгөнә, шиғри оҫталығына һоҡландыҡ.\nТыуған йортһоҙ тыуған ауыл\nТаңатарҙы күптән күргем килде. «Аҡ тирмә» поэмаһын уҡығас та. Үткән быуаттың һикһәненсе йылдарынан уҡ. Шағирҙың тыуған ауылы ул.\nИнде һинең исемең\nПаспортымда ҡалды йәшәргә...\nАна шул осорҙа беҙҙең ауылдан ете саҡрымда ятҡан Биҙәүләт ауылы ла Таңатар яҙмышына дусар булғайны. Яҙыусы Кәбир Аҡбашевтың ауылы ул. Киләсәкһеҙ ауылдар. Тик ул саҡта был мөһөр баҫҡан «аҡыллы» баштар, был төбәктән күпме кешене тамырһыҙ, өйһөҙ, илһеҙ ҡалдырыуҙан тыш, күпме талантты, аҡыл-зиһенде һындырыуҙарын аңламағандыр. Әҙип кисерештәрен йөрәге аша үткәреп, күңелендә мәңге йәшәткән ауылын шағир башҡаларҙың күңелендә лә терелтеүгә һәләтле, үлергә ирек ҡуймауын башына ла килтермәгән ул саҡта етәкселәр. Тик шағир һүҙ, фекер менән генә йәшәтә шул бөткән ауылын.\nТыуған йортһоҙ тыуған ер, тыуған ауылһыҙ тыуған ил...\nНи бары бер «түрә» әйткән һине –\nКиләсәге мөсһөҙ ауыл тип;\nТаңатар бер үҙе ситтә ята,\nИдара итеү уға ауыр, тип.\nЫрымбур сигендә ята икән Таңатар. Һалҡын, шөкәтһеҙ далала. Хатта иге-сиге күренмәгән дала ниңәлер миңә үсексән ҡыҙға оҡшағандай тойолдо. Илай, үсегә, холҡон күрһәтә башлаһа, йыр-доға менән дә йыуатып булмаҫ кеүек. Мыжыманы былай ҡыҙ.\nОло юлдан төшкәс, ҡылған араһынан һуҙылған күренер-күренмәҫ, соҡор-саҡырлы юлдан күп тә барманыҡ, бер нисә йорт күренде.\nБөтөнләй бөтмәгән әле утар. Алтмышынсы йылдарҙа бөткән ауылды 1989 йылда Айытбай ағай Ырымбур өлкәһенән ике улы, ҡыҙы һәм кейәүе менән ҡайтып тергеҙә. Әле унда дүрт йорт ултыра. Әйткәндәй, Айытбай ағай үҙе Баймаҡ районынан. Таңатарҙың кейәүе икән.\n– Үҙ кеше ул бында. Йәш сағы бында үтте. Һәр өйҙө, һәр һуҡмаҡты, һәр инеште белә, – тип таныштырҙы уның менән Ҡәҙим ағай.\nУл беҙҙе ҡаршы алды. Һәм тоғро дуҫтары – эттәре лауылдап килеп сыҡты. «Китегеҙ, сит кеше түгел улар», − тип уларҙы тынысландырғас, беҙҙең менән килеп күреште.\n– Юлдан күҙҙе алмай көтәм. Ҡәҙим ҡайта тигәнде ишеткәс, бында һуғылмай китмәҫ ул, тип ултырам.\n– Адамовканан күсеп килеп, бер йәй эсендә күтәрҙеләр ошо дүрт йортто, – Ҡәҙим ағай ихлас йылмайып һөйләй хәбәрен.\n– Урындағы етәкселек, был ауылды тергеҙәбеҙ, фермерлыҡты үҫтерәбеҙ, ҡайт, ярҙам итербеҙ, тип бик өмөтләндергәс, ҡайттыҡ та төштөк шул, – Айытбай ағай уға ҡушыла.\n– Тәүәккәл икәнһегеҙ, – Тимерғәле ағай утар хужаһын дәртләндереп ебәрҙе.\n– Тик бына заманды аңларлыҡмы ни, йорт һалып ҡалдыҡ та... Ҡәҙим электр линияһы үткәреүҙә ярҙам итте. Хәҙер хыялдар ҙа, вәғәҙәләр ҙә онотолдо. Үҙебеҙсә көн күрәбеҙ инде.\nУрамда, бында бар дала урам, дөрөҫөрәге, өй алдында трактор, бер нисә еңел машина күренә. Ике егет, иҫке «Волга»ны ҡырынайтып һалып, «диагноз» ҡуя алмай хитлана. Беҙҙең яҡҡа иғтибар биреүҙе кәрәк тип тә тапманылар.\n– Трактор үҙегеҙҙекеме? – Тимерғәле ағай һаман ҡыҙыҡһыныуын белдерә.\n– Арендаға алып торҙоҡ. Әйтәм дә, үҙебеҙсә көн күрәбеҙ инде.\n– Ҡәҙим ағай, нигеҙегеҙ алыҫмы бынан? – мин шағирға төбәлдем.\n– Теге оста. Ана, трансформатор аръяғында, бөгөн барып булмаҫ, урағансы күҙ бәйләнер. – Шағир ҡарашы йорт урынына төбәлде. – Айытбай, һин теге стеланы алып ташланыңмы?\nБаҡһаң, бер нисә йыл элек утар хужаһы шағирҙың тыуған нигеҙе урынына «Был урында күренекле шағир Ҡәҙим Аралбайҙың тыуған йорто торҙо» тигән яҙыулы тимер стела эшләп ҡуйған булған. Был юҡ-бар ауыл түгел, йәнәһе.\n– Ташланым. Бер юлаусы оло юлдан төшкән дә аят уҡып ултыра. Нишләп ултыраһың, тим. Бына әруах рухына аят уҡыйым, ти. Һин нимә, был ҡәберлек түгел, тигәс, аптырап ҡалды. Һуңынан стеланы алдым, тере кешене рәнйетеп, тип... Иҫтәлекле урын эшләмәксе инем дә, килеп сыҡманы.\n– Ҡәҙимгә һәйкәлде баш ҡалала ҡуйырҙар әле, – тип көлкөгә борҙо хәбәрҙе Ирек ағай.\nТаңатарҙар әйтеүенсә, бөгөн ауылдың йәме − бик бейек булмаған ағас. Сабирйән олатайҙың баҡсаһында үҫә ине, тиҙәр.\n– Беҙҙең дә ағастар бар ине лә, мал бөтөргән, зәғиф кенә булып ултыралар хәҙер, − тип ҡуйҙы шағир.\nҠоҙоҡ янына киләбеҙ. Уныһы буралап эшләнгән, боронғоса, сылбырҙы әйләндереп, һыу алаһың. Ҡәҙим ағай түҙмәне, күнәкте аҫҡа төшөрөп ебәрҙе.\n– Үткән йылғы ҡоролоҡта ла ҡороманымы? – тип ҡуйҙы Азамат.\n– Юҡ, бәрәкәтле ҡоҙоҡ. Ҡәҙимдең дуҫтары килеп, ауыҙ итеп тора бит, – тип йылмая Айытбай ағай. Ҡоҙоҡ уның бер ғорурлығы, күрәһең. – Ҡәҙимдең үткән ҡайтҡанында сәсәниә, ғалимә Розалия Солтангәрәева ҡоҙоҡҡа доға уҡып, бер ус тәңкә ташлауы ла килешкәндер.\n– Мә, тәмләгеҙ әле, ҡалай тәмле беҙҙең һыу, – Ҡәҙим ағай күнәктән һыу уртлай, үҙе ихлас йылмая. – Теште ҡамаштыра, зиһенде яҡтырта был.\nТәмләмәйенсә булдыра алмай юлдаштары. Минең иҫкә «Аҡ тирмә»нән өҙөк төшә.\nАуыл үлгән, тиһең,\nӘ ул һиңә\nҠарап ята күҙе мөлдөрәп:\nТүбән оста ҡоҙоҡ – һаман тере,\nҺыуы тора бура төбөндә!\nДалалағы ҡоҙоҡ, батыр йәндәй,\nЮлсыларға һыуын һаҡлаған...\nҠоҙоҡтан һыу эсеп алғас, хужаның өйгә саҡырыуына ла ҡарамай, нисектер ҡайҙалыр ҡабаландырырға тотондо Ҡәҙим ағай.\n– Һыуыңдан ауыҙ иттек, Айытбай. Ергәндә апайым көтә, әйҙә, әйҙә һин дә беҙҙең менән! – тине.\nӘйтерһең, бында уның ҡалғыһы килмәгән кеүек тойолдо миңә. Ҡайтҡанда һораштыра ҡуйғайным да, сәңгелдәгең эленгән ағастың ҡороғанын күреү еңел түгел ул, тип ҡуйҙы шағир.\nТаңатар шулай ҙа бәхетле, тип ҡуям тағы. Илебеҙҙең бик тә күркәм кешеләрен үҙенә саҡырып, дала елен татыта тора ул. Ҡәҙим тигән ир улына ижад бәрәкәте биргән һутлы ер, әсе ел, татлы һыу шулай саҡыра үҙенә. Рауил Бикбай, Тимер Йосопов, Динис Бүләков, Хәсән Назар, әле беҙ... – күп данлыҡлы кешеләр булған бында.\nШөкәтһеҙ, һалҡын дала... Утарҙан сыҡҡанда ҡояш офоҡҡа тәгәрләй ине. Шишмә һыуы шулай күңелде йомшарттымы, еле лә йылы, яғымлы күренде. Беҙҙең килеүгә шатланғанмы, данлыҡлы улының ҡайтыуына һөйөнөүеме, йөҙөнә алһыу-ҡыҙғылт кершән яғып, һылыуланып-наҙлап оҙатты дала. Уңған, мөләйем ҡыҙ кеүек.\nҠырыҫ ерҙә йәшәһәләр ҙә, бында ла тормош ҡотло, кеше бында ла ҡот-ергә йәбешеп йәшәй, донъя көтә. Ауыл урамдарынан үткәндә (Таңатарға табан) күпме эре мал осраны, ҡош-ҡорт урам тулы.\nҠәҙим ағайҙың Ергән ауылында йәшәүсе Хәфизә апаһының ихатаһы ла байлыҡ менән тулы, табындары һығылып тора ине. Шағирҙың пачуты хәтәр, шайтан алғыры, туған-тыумасалары өҙөлөп кенә тора. Иң ҡәҙерле ҡунаҡ ул беҙгә, килгәндәрен көтөп кенә алабыҙ, тип ҡаршы алды улар. Байрамға бар яҡындары − сабый баланан өлкәндәргә тиклем − барыһы ла йыйылғайны. Нәҫеленең данын күтәргән шағир хаҡында бик күп йылы һүҙҙәр әйтелде, ул беҙгә маяҡ, тип тә билдәләнде. Әйтелгәндәрҙән ике фекерҙе теркәгем килде.\n– Яратҡан кисеү-йылғаларында балыҡ тотоп, хәтфә үләндәрендә тәгәрәп үҫте Ҡәҙим, – тип һөйләне Хәфизә апай. – Әсәй яңғыҙы ҡараны, еңел дә булмағандыр. Тик Ҡәҙим бик тырыш булды. Шул тиклем тырыш булды. Ана шул ныҡышмалылығы, уңғанлығы уны бейеклектәргә күтәргәндер ҙә тим бөгөн.\nӘле уйлайым да, шуға иғтибар итәм: ҡустым ирекле үҫте, нимә теләй, шуны эшләне. Тик ул бер ҡасан да насар юлға барманы, ҡайһы бер бәйһеҙҙәр, бөтәһе лә мөмкин, тип упҡынға ла тәгәрәй. Ә Ҡәҙимгә иреклеге ирекле фекерләргә, тәүәккәл булырға өйрәтте. Шуға ла ул атайһыҙҙар араһында терәкһеҙ һәм ҡурҡаҡ булманы, үҙенә ышанып йәшәне. Шуға мин уның ил алдында әйткән һәр һүҙенә ышанам, дөрөҫ әйтмәнеме әллә, тип шикләнмәйем.\nХаҡтыр апаһы, Ҡәҙим Аралбай ҡайҙа ғына эшләмәһен, ярайһы уҡ юғары вазифалар ҙа биләне ул, ҡайҙа ғына кәрәк саҡта кәрәк һүҙен әйткәндә лә халыҡтың күҙенә ҡарап барҙы. Тормошҡа, халыҡ яҙмышына, ижадҡа яуаплы ҡарауы уны бөгөн илдең күренекле улы иткәндер ҙә.\nХәфизә апайҙың сабыр ғына, артыҡ ҡупыртмай ғына һөйләүе лә мине хайран итте. Бала саҡта ни тиклем ауырлыҡ күреп үҫеүҙәрен юлдаштарым, осрашыуҙа шағирҙың замандаштары һөйләүенән күпмелер беләм дә инде.\nТаңатарҙан үҙенең йәтеш кенә «Ока»һында килеп еткән Айытбай ағай бына нимәләр бәйән итте:\n– Ҡәҙим миңә ҡоҙа ул. Таңатарҙа йәш саҡта йәшәп киттем, уның менән аралашып торҙоҡ. Юлда бер мәл, һикһәненсе йылдарҙа был, Ырымбурға ҡайтып барғанда «Йылайыр» совхозының китап магазинына индем. Бәхетемәме, ҡоҙамдың «Аҡ тирмә» исемле китабы сыҡҡан, шуны һатып алдым. Юлда уҡ уҡып сыҡтым, бында Таңатар, уның яҙмышы, кешеләре тураһында һүҙ бара. Уҡып сыҡҡас до того йөрәк һыҙланы, түҙерлек түгел. Юлда ҡайтышлай, түҙмәй Таңатарға инеп, һыу төшөп, ултырып хәл алып тынысландым. Шиғриәттең көсө иҫ киткес була икән ул. Ныҡ тетрәндем. Урындағы совхоз Таңатарҙы тергеҙергә, яңы бригада асырға уйлай, тигән хәбәрҙе ишеткәс тә бына бында юлландым. Ҡәҙимдең шиғриәте алып ҡайтты мине Таңатарға!\nУйҙа, һүҙҙә генә терелтмәгән шағир, тимәк, ауылын. Һүҙ көсө оло көс шул. Ауыл элеккесә гөрләп, балҡып тормай. Һаман әле Таңатар бер үҙе ситтә ята. Шулай ҙа унда усаҡта ут яна, мөрйәнән төтөн сыға бит. Ҡоҙоҡ та ҡоромаған!\n«Ут эсенә мин инергә әҙер»\nРайон үҙәге Аҡъярҙағы кисәлә минең илағым килде. Ҡәҙим ағайҙың да, сабыр, хистәрен бауырына баҫа белгән шағирҙың да, күҙҙәренән тамған тамсыны ла шәйләгәндәй булдым. Кеше яҙмыштарының хәтәрлеге һәм шул хәтәрлектәрҙе еңә алған кешенең көсө уйландырған, илаттырғандыр, бәлки.\nСәхнәгә Әсә сыҡты. Улын етәкләгән. Һуғыштан һуң ауыр йылдар. Ҡулдарында – үләндәр. Был тәбиғи ҙә. Аслыҡ йылдарында күҙ терәп торған аҙыҡ ул. Малай әсәһенә һыйынған да нимәлер һораша. Ҡасан атай ҡайтыр икән, ти. Уның мәңге ҡайтмаҫын әсәһе белә, тик сабыр ғына: «Ҡайтыр ул, һин үҫ әле, беҙ уны онотмаһаҡ, ҡайтыр ул. Тик күңелдәрҙән генә юғалмаһын», – тип ҡуя... Ул менән Әсә Шағир янына килә. Етмеш йәшлек Ҡәҙим малай Ҡәҙимде ҡосаҡлап ала. Их шул малайға заманында ошондай ир-аттың йылыһы, ҡосағы етмәгәндер ҙә. Шағир, уны йыуатырға, йылытырға теләгәндәй, оҙаҡ шулай тора бирә әле...\nҠырҡ берҙә тыуғандар быуыны,\nУттарҙан, йоттарҙан быуылып,\nБулғандыр торалмай ятылған\nСаҡтар ҙа – аяҡ-ҡул һыуынып...\nӘбделғәлим Мырҙағәли улы ауылда беренселәрҙән булып ҡырҡ берҙең июлендә фронтҡа китә. Ни бары бер генә хаты килә. Унда, һағынышлы сәләмдәрен күндергәндән, хәл-әхүәлен белдергәндән һуң, иң аҫҡа «Ҡәҙимемә атаһынан ҙур сәләм» тип улын ғүмер буйы йылытыр, атайлы иткән бер кәлимә, изге бер юл да яҙып ҡуя. Ә инде декабрь айында «ҡара ҡағыҙ»ы килә. Тимәк, ул яуҙа батырҙарса һәләк булғанда ла тағы ла бер улы булыуын, оло Ер шарынан уның дауамы булып Рәжәп, Зиннур ағаларына эйәреп Ҡәҙиме лә атлаясағын белеп йығылған.\nХалыҡ шағиры Мостай Кәрим бер тәбрик һүҙендә былай тип яҙғайны: «Уның атаһы изге яу ҡырында ятып ҡалды. Әгәр ғүмеренең һуңғы минуттарында мин Әбделғәлим һалдат эргәһендә булһам, ул, моғайын, ошондай васыят әйтер ине:\n– Иҫән ҡайтһаң, улымды табып, уға яҡты сырай күрһәтергә тырыш, – тиер ине.\nУға ишеттерерлек әмәлдәр булһа-булмаһа ла, бөгөн мин шулай яуаплар инем.\n– Әбделғәлим ҡоралдаш! Улыңа Иле лә, Тупрағы ла, Халҡы ла ҡараңғы сырай күрһәтмәй. Хөр рух, ҡанатлы хис, етди фекер менән йәшәй һәм ижад итә ул».\nАтай тип өндәшер кеше булмауын шул хәлдә ҡалған кеше генә аңлайҙыр. Атайһыҙ үҫкән малайҙарҙың күбеһе бөгөн йә бандит та, йә мәүеш, күкһел… Элек атайһыҙлыҡ булғанда ла илһеҙлек, терәкһеҙлек булмаған. Ил, Заман атай булған ул дәүер малайҙарына. Шуға Ҡәҙим ағай кеүек кешеләр ил, заман улы булып үҫкәндәр ҙә, шул әләмде ғүмере буйына лайыҡлы күтәреп бараларҙыр ҙа.\nҒүмереңде, атай, дауам итәм,\nБер һыҡтаныу минән ысҡынмаҫ,\nУт эсенә мин инергә әҙер,\nУт эсенән тик бер ҡысҡырһаң, – тип шуға шағир өндәшә лә, оран да һала ала. Ил ҡысҡырһа ла, ул ут эсенә инергә әҙер.\nҺуғыш осоро балаларының бала сағы бик ауыр үтә. Атайһыҙ һәм икмәкһеҙ үҫкән быуын. Әсәйҙәренең уңғанлығы ҡаты ҡыштарҙы ла, ауыр һуғышты ла йырып сығырға ярҙам иткәндер.\n– Әсәйем Фәрхиямал Рәхмәтулла ҡыҙы менән өлкән ағайым Рәжәптең арымаҫ ҡулдары, ныҡлы иңдәре ауыр йылдарҙы үткәрергә ярҙам итте. Һыйырҙарға ҡушылып әсәй-ағайҙың һабан тартҡанын, аслыҡтан нимә тотоп ашарға белмәй йөрөгән саҡтарҙы эске һыҙланыу менән иҫкә алам, – тип шағир бөгөн. – Иҫ белгәндән алып, беҙҙең өйҙә ҙур сепарат торғанын хәтерләйем. Ул олатайҙан мираҫ булып беҙгә ҡалған. Бөтә ауыл унан файҙалана торғайны. Бер осор колхоз фермаһына ла алып торҙолар. Оҙаҡ хеҙмәт итте ул. Һуңынан, Өфөлә йәшәгәнемдә, апайымдарға ҡайтҡанда уны таралған килеш күргәс, тамағыма төйөр ултырғайны. Бер оло иптәш, дуҫ юғалғандай тойолдо...\nТимерғәле Килмөхәмәтов бер осрашыуҙа, балалар йортона алырға килгәндәрен Ҡәҙим һөйләгәндә үҙемдең дә күңелем тетрәнгәйне, тип әйткәйне. Әйткәндәй, Тимерғәле ағай үҙе лә ҡырҡ беренсе йылғы һәм атайһыҙ үҫкән оло шәхес.\nЫсынлап та, шағирҙың әсәһенә, бәләкәстәреңде балалар йортона бир, тип уларҙы алырға ла киләләр. Хәфизә, Зиннур, Ҡәҙим эштең ниҙә икәнен белгәс тә, Таналыҡ буйына ҡаса. Көнө буйы шунда булып, эңер төшкәс, һаҡ ҡына ҡайталар. Фәрхиямал апай ҙа, нисек кенә ауыр булмаһын, был уйҙан баш тарта, бауырҙы ярып сыҡҡан балаңды тамағы туҡ, өҫтө бөтөн булһын тип кенә нисек ят ҡулдарға тапшырмаҡ кәрәк? Күңеле бөтөн булмаҫ та...\nБер күҙ менән беҙ әсәйгә баҡтыҡ,\nБер күҙ менән – уттың күҙенә...\nКиләсәккә ышанып йәшәгәс, тормош ауырлығы һиҙелмәй ул.\nСығыу ваҡыты 25-10-2011, 09:47 | Ҡаранылар: 2290\nБалдан татлы тиһәләр ҙә...\nАғиҙелдең урта ағымында Ҡол Дәүләт менән өс көн


Халыҡ-ара балалар уйындарының почётлы ҡунаҡтары менән осрашыу - Правительство Республики Башкортостан\nХалыҡ-ара балалар уйындарының почётлы ҡунаҡтары менән осрашыу\n10 июлдә Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Өфөлә башланасаҡ LIII Йәйге Халыҡ-ара балалар уйындарының почётлы ҡунаҡтары менән осрашты.\nСарала Рәсәйҙең спорт министры урынбаҫары Сергей Косилов һәм Олимпия уйындары чемпиондары – Дәүләт Думаһы депутаты Александр Карелин, Рәсәйҙең Олимпия комитеты секретары Анастасия Давыдова, Спорт көрәше федерацияһы Президенты Михаил Мамиашвили һәм Рәсәйҙең Олимпия комитеты башҡарма комитеты ағзаһы Александр Попов ҡатнашты.\n– Бөгөн Өфөлә LIII Йәйге Халыҡ-ара балалар уйындары башлана. Беҙҙең шатлыҡты уртаҡлашырға килгәнегеҙ өсөн рәхмәтлебеҙ, – тине Радий Хәбиров. –Донъяның 29 дәүләтенән 84 ҡала командаһы килде. Бөгөн Өфө – Халыҡ-ара балалар спорты башҡалаһы. Йәш ҡатнашыусылар өсөн һеҙҙең кеүек билдәле спортсылар менән осрашыу бик мөһим.\nТөбәк етәксеһе ҡунаҡтарға артабан Башҡортостанда үтәсәк әһәмиәтле спорт саралары тураһында бәйән итте. 2021 йылда Өфө ҡатын-ҡыҙҙар хоккейы буйынса донъя чемпионатын ҡабул итә. 2022 йылда волейбол буйынса донъя чемпионаты этабы үтәсәк. Бынан тыш республика 2021 йылда грек-рим көрәше, ирекле алыш һәм ҡатын-ҡыҙҙар көрәше буйынса донъя беренселеген ҡабул итергә теләгән дәғүәселәр рәтендә. Шулай уҡ милли спорт төрҙәре буйынса «Евразиада» уйындарын үткәреү буйынса һөйләшеүҙәр алып барыла.\nТөбәктә спорт инфраструктураһын үҫтереүгә ҙур иғтибар бүленә. Атап әйткәндә, волейбол һәм көрәш һарайҙары төҙөү күҙаллана.\n– Республикала халыҡ-ара әһәмиәттәге ваҡиғалар үтеүе беҙҙең өсөн бик мөһим, – тине Радий Хәбиров. – Сөнки ошондай ҙур сараларҙан һуң спорт секцияларына балалар күпләп килә.\n– Ҡунаҡсыл Башҡортостан ерендә булыуыбыҙға бик шатбыҙ. Һеҙҙең менән бығаса бик күп саралар ойошторҙоҡ, – тине Сергей Косилов. – Уларҙың һәр береһе иң юғары кимәлдә үтте, шуға һәр саҡ һеҙҙең республикаға килге килеп тора.\nОсрашыуҙа ҡатнашыусылар республика етәксеһенә ҡунаҡсыллығы өсөн рәхмәт белдерҙе, төбәктә спортты үҫтереүгә бүленгән ҙур иғтибарҙы айырым баһалап, Халыҡ-ара балалар уйындарының юғары кимәлдә үтәсәгенә тулы ышаныстарын белдерҙе.


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / Эссе "Твой светлый облик вечно в памяти"\nБР муниципаль районының Учалы районы\nИманғол ауылының Советтар Союзы Геройы\nЖәүҙәт Ғөмөрҙаҡ улы Сөнәғәтуллин\nисемендәге урта белем биреү мәктәбе\n“ Яҡты һыны мәңге хәтерҙә ”\n(минева Г5лнара М9хм7т 3ы2ыны4 эшэ\nТыуған яғым тәбиғәтенең бөйөклөгөнә һәм илаһилығына таң ҡалам мин. Ерҙең өҫтөн дә, аҫтын да мәнгелек сер донъяһы итеп яратҡан Аллаһы тәгәлә. Уралыбыҙ, Башҡортостаныбыҙ күпме сер һаҡлай үҙендә. Күңелемә яҡты хис – тойғолар уятып, моңдар бөркөп тора был ерҙәр.\nБейек - бейек, түбәһе күккә тейгән ғорур тауҙар, зифа ҡайындар, ҡышҡы һалҡындарҙы аяғүрә баҫып ҡаршылаған мәңге йәшел ҡарағай - шыршылар, шифалы көскә эйә шишмәләр, ҡуйында урынлашҡан, һандуғасы моңона сумған Ҡобағош ауылы.\nМин күккә бағып, уйға сумам. Яҡты йондоҙ... Ул аяҙ күкте биҙәп яна. Бөтә тәбиғәт, кешеләр уның менән һоҡлана. Ә был йондоҙҙоң ғүмеркәйе күпме? Ҡыҫҡамы ул? Әллә сикһеҙме? Мин күктә балҡып янған, һуңынан эҙ ҡалдырып һүнгән йондоҙҙарҙы күргәнем бар. Ҡайһы бер кешеләр ҙә шул яҡты йондоҙға оҡшап, бик яҡты балҡыйҙар ҙа, кинәт һүнеп, мәңгелеккә китәләр. Тик уларҙан да яҡты эҙ ҡала.\nБөйөк шәхестәребеҙҙең береһе – башҡорт әҙәбиәте белгесе, фольклорсы, филология фәндәре кандидаты Марат Хәләф улы Минһажетдинов ҡаңҡылдашып ҡыр ҡаҙҙары оя ҡорған, тәбиғәт муйыл сәскәһенә төрөнгән мәлдә, 1934 йылдың наҙлы майында донъяға һөрән һалған.\nЗат – зәүере атай яғынан да, әсәй яғынан да абруйлы, зиһенле, ғорур һәм ишле булған. Халыҡта ундайҙарҙы ҡалын нәҫелле тиҙәр һәм йәмғиәт өсөн әһәмиәтле, мөһим мәлдәрҙә, һынаулы замандарҙа улар артынан эйәрәләр, уларға өмөт бағлайҙар.\nӘсәһе Мәүзифа Мәғәфүр ҡыҙы заманына күрә уҡымышлы, ифрат аҡыллы, көслө рухлы башҡорт ҡатыны. Ысын әсәлек тойғоһона эйә, үҙ ғаиләһе өсөн дә, халҡыбыҙ өсөн дә өлгө, булған. Шундай әсәй генә халҡыбыҙҙың – ҡотон, телен һаҡларлыҡ, киләсәген ҡулына алырлыҡ, рухлы, белемле, эшлекле улдар, инсафлы, күркәм холоҡло ҡыҙҙар үҫтерә алалыр.\nАтаһы Хәләф Минһажетдин улы – халҡына аң – белем таратыуҙы үҙенең ғүмерлек һөнәре, яҙмышы итеп һайлаған мәғрифәтсе булмышлы кеше.\nБаһаларын белгән, үҙ - аллы, егәрле, үҙҙәрен тыуған ерҙә хужа итеп тойған ғорур һәм яуаплы кешеләр. Нәҫелдән ошондай һәләттәргә эйә булған бала бына шундай ғаиләлә шәхес булып формалаша. Әсәй һүҙенә, атай васыятына тоғро Марат тырышып, күңел биреп уҡый. Мәктәп, педучилище йылдары оло торналарҙың балаларына юл күрһәтеү өсөн, үҙҙәренең ҡауырһындарын сәсеп ҡалдырған, ә улар йондоҙҙарға әйләнеп, юлды яҡтыртҡан Ҡош юлына әйләнгән.\nОшо юл торҡолдашып торналар йылы яҡҡа киткән бер мәлдә, 1954 йылдың алтын көҙөндә, Марат Минһажетдиновты Башҡорт дәүләт институтына алып килә.\nИлһамланып аса ул институт ишеген. Ҡош юлында ҡаурый – ҡауырһындарын йондоҙ итеп балҡытҡан остаздары эҙенән оса. Егет студент йылдарында уҡ фәнни эш менән бирелеп шөғөлләнә һәм үҙенең аналитик фекер ҡеүәһен иҫбатлай. Бишенсе курста уҡып йөрөгәндә үк аспирантураға инә. Буласаҡ уҡытыусыларҙы уҡыта алыуына ышанып, университетта эшкә ҡалдыралар. Эйе, уҡытыусылар уҡытыусыһы булыу – икеләтә бурыс. Студеттар күңелендә фәнеңә, туған телгә, балаларға һөйөү тәрбиәләй алһаң, улар ошо эште мәктәптәрҙә дауам итәсәк. Шәхесте тик шәхес кенә тәрбиәләй ала.\nӘҙәбиәт уҡытыусыһы үҙенең кешелек сифаттары менән башҡаларҙан бер ни тиклем юғарыраҡ торорға бурыслы, сөнки ул – быуындар бәйләнешен өҙмәй һаҡлаусы, туған телде ҡурсалаусы, милләттең йөҙө. Ул шәхестең күңелен тәрбиәләй, рухын үҫтерә, матурлыҡҡа табынырға өйрәтә.\nҺәҙиә Дәүләтшинаның тормошон һәм ижадын өйрәнеүе лә – уның ғәҙеллеккә үтә ныҡ һиҙгер булыуын, системаның ҡыҫымына эске протесын белдерә. Шуға күрә ғәҙеллек даулаған ғалимға аяҡ салыусылар күбәйә, баҫым йылдан – йыл арта.\nФольклористика буйынса эшләйһе лә эшләйһе бар икәнен күреп, эшкә сума. Башҡорт халыҡ әкиәттәрен системаға һала.\nУйҙарымда мин уны халҡымдың үлемһеҙ легендаһындағы торнаға оҡшатам. Ул бит беҙҙе халҡыбыҙ күгендәге балҡып яныусы йондоҙҙар итеп күрергә теләгән. Уның халҡыбыҙ, милләтебеҙ, тарихи үткәндәребеҙ тураһындағы һабаҡтары изгелек, йылылыҡ булып күңелдәргә һеңде. Йөрәгем, күңелем менән ышанам: беҙ, бала торналар, ул биргән яҡтылыҡҡа ынтылырбыҙ, тормошта аҙашмаҫҡа тырышырбыҙ.\nӘ күктә яҡты йондоҙҙар балҡый...\nАлға барам һин башлаған юлдан:\nҠулда теҙген, маяк – йондоҙҙар.\nМаяғымды болот ҡаплағанда,\nУҡытыусым, минең алдымда\nҺис кенә лә аҙаштырмаҫ йондоҙ –\nКөслө рухлы яҡты һының бар!\n( Р. Иҫәнғолова)\nАминева Гульнара Махмутовна\nНомер материала: ДБ-013153\nСценарий проведения Фестиваля исследовательских работ "Наука. Технология. Искусство."\nРабочая программа музыкального кружка "ДоМиСолька"\nВнеклассное мероприятие по теме "Символика России"\nИсследовательская работа "Обрядовые куклы "Крупеничка""


“Сода” компанияһы акцияларын дәүләткә ҡайтарыу буйынса тәүге суд ултырышы үтте | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n15 октября 2020 — 12:53 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә “Сода” компанияһы акцияларын дәүләткә кире ҡайтарыу талабы буйынса тәүге суд ултырышы үтте. Ҡуштау тирәләй сыҡҡан ыҙғыштан һуң Рәсәй Президенты Владимир Путин компанияны тикшерергә ҡушҡайны. Һөҙөмтәлә генераль прокуратура хосусилаштырыу барышында етешһеҙлектәр булыуын асыҡланы. Башҡортостан Арбитраж судында үткән был процесс киң йәмәғәтселектә ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Мәғлүмәт сараларының күп булыуы ғына ла быға асыҡ дәлил. Башҡорт Сода компанияһы акцияларына бәйле хәлде Владимир Путин шәхси күҙәтеүҙә тота. Тап Президент ҡушыуы буйынса сентябрь башында Генераль прокуратура компания активтарына арест һалғайны. Күләмле тикшереүҙәр башланыу менән хосусилаштырыуҙа бихисап етешһеҙлектәр асыҡланды. 2013 йылда Сода предприятиеһын рентабеллеге түбән Каустик менән берләштереү һөҙөмтәһендә республика ҡарамағындағы 62 процент акция 38 процентҡа тороп ҡала. Һөҙөмтәлә төбәк бюджеты ҙур юғалтыу кисерә. Ул мотлаҡ республикаға ҡайтарылырға тейеш тип белдергәйне Радий Хәбиров. Шулай уҡ Башҡоттостан 34 миллиард һум зыян күләмен дә түләтеп алырға иҫәп тота. Процесс сиктәрендә тәүге тыңлауҙар һөҙөмтәһе көтөлгән ҡарар менән тамамланды. Суд акцияларҙы дәүләткә ҡайтарыу талабын ҡәнәғәтләндерҙе. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Башҡортостандағы иң ҡеүтле предприятиеларҙың береһе, Сода компанияһы тирәләй низағ август урталарында Ҡуштауҙа ҡаҙыу эштәре башланғас ҡатмарлашты. Йәмәғәтселек тәбиғәтте яҡлап сыҡты, Шиханға айырым һаҡланған тәбиғәт биләмәһе статусы бирелде.


Моң даръяһына сумып ҡара! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Моң даръяһына сумып ҡара!\nМоң даръяһына сумып ҡара! 16.06.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nБашҡорт балаһы йыр менән үҫә. Борондан был тәбиғи күренеш булған. Юҡҡа ғына башҡорт халыҡ йырын башҡара алған кеше башҡа халыҡтарҙың әҫәрҙәрен дә, юғары сәнғәт өлгөһө һаналған операны ла еңеллек менән йырлай, тип әйтмәйҙәр, cөнки тәбиғи рәүештә башҡорт халҡының боронғо йырҙары иң юғары ноталарҙы ала, киң диапазонды ла барлай. Бының, баҡтиһәң, бер ниндәй ҙә ҡатмарлылығы юҡ – бары тик тәбиғи моң, боронғо тамырҙар ҡеүәте.\nБына ошолар хаҡында ла уйландым мин Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, профессор Фәрзәнә Сәғитованың юбилейы уңайынан ойошторолған “Моң менән донъяны тултырғанда” ижад кисәһенән һуң. Байрам Шәүрә Сәғитованың “Ҡоштар ни хаҡында моңлана?” концерт-әкиәтенең прологына яҙылған көй менән башланып китте: Башҡортостандың Милли музыка ҡоралдары оркестры (художество етәксеһе — Линар Дәүләтбаев) башҡарҙы. Йәш кенә ҡыҙ бала бар тирә-яғынан, Йыһандан килгән моңдарҙы тыңлап, был донъяға килеүенән тәрән ҡыуаныс тойғоһон кисерә, шул уҡ ваҡытта ошо хистәр уның күңеленән йыр булып урғыла.\nКонцерт тулыһынса Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙының уҡыусыларының сығышынан төҙөлгәйне. Башҡортостандың халыҡ артистары Римма Амангилдина, Миңзифа Исҡужина, Йәмил Әбделмәнов, Татарстандың халыҡ артистары Зөлфиә менән Жәүит Шакировтар, популяр йырсы, Татарстандың атҡаҙанған артисы Лилиә Букеева сығышы тамашасы тарафынан бик йылы ҡабул ителде. Йәшерәк быуын йырсыларынан Искәндәр Ғәзизов, Лилиә Биктимерова, Гөлназ Асаева, Ришат Төхвәтуллин, Айгиз Ханов, Рифат Шәрәфетдинов, Рәфис Сирусин, “Премьер” вокаль төркөмө кисәлә һәр береһе үҙ тауышы менән килеп инеп, сағыу бер гөлләмә тыуҙырҙы. Халыҡ-ара конкурстар лауреаты Алена Завьялова, Алина Вәлишина, Әлфиә Сәйетова тамашасыларҙы ҡеүәтле тауыштары менән арбаны. Ә бына Алмас Сирусин, Алмас Хөсәйенов кеүек егеттәрҙе мин үҙем өсөн астым. Ҡайҙан килә был йәш кенә егеттәрҙә тауыштары менән оҫта идара итә белеү, моң көмбәҙҙәрен байҡау һәләте?! Иҫ китмәле йәштәр үҫкән бит!\nФ. Сәғитованың ейәндәре Шәүрәнең, Буранбайҙың, Зәлифәнең сығыштары музыка сәнғәтенә, һүҙ сәнғәтенә булған ғаилә традицияларын һәр быуын үҙ ижадында дауам итеүен күрһәтте. Уҡыусыларың менән бергә балаларың да быуындан быуынға күсеп килгән профессиональ сәнғәткә үҙ өлөшөн индереүе үҙе үк йәшәү бәхете түгелме ни?! Буранбай Ф. Туғыҙбаеваның “Алма йыя ҡатын” шиғырын ана нисек оҫта ятланы! Апалы-һеңлеле Шәүрә менән Зәлифәнең М. Лермонтовтың “Маскарад” драмаһының вальсын фортепианола башҡарыуы музыка сәнғәте Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙының вариҫтарына төрлө жанрҙа балҡыуын күрһәтте лә инде.\nЭлегерәк башҡорт халыҡ йырынан һуң операның нимәһен тыңлайһың инде уның, тип уйлаған саҡтарым булды. Был да үҙенә күрә донъя йыр сәнғәтен аңлауҙағы үҙемсә бер юлым булған, тип анализлайым хәҙер. Операны яратыр өсөн ысын оҫта башҡарыусыны тыңларға кәрәк. Опера жанрын миңә Дмитрий Хворостовский асты. Бынан 20 самаһы йыл ғүмер уҙҙы уны тыңлай башлауыма. Өфөлә концертын ҡарағандан һуң операға мөнәсәбәтем дә үҙгәрҙе. Үҙебеҙҙә лә бит бынамын тигән опера йырсылары бар. Юбилей кисәһенең икенсе өлөшөндәге опера артистарының сәхнәләге виртуоз сығышын ҡарап, күңелдә аңлатып бөткөһөҙ тантана урынлашты. Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Илһам Вәлиев – “Алтын битлек” премияһы эйәһе. Был кистә ул сәхнә хужаһы булыуын иҫбатланы. Халыҡ-ара конкурс лауреаттары Лилиә Халиҡова, Регина Звегинцева, Руслан Сәйфетдинов, Гөлнара Вәлиева, студенттар Гөлшат Ғирфанова, Динар Фәйзуллин хәҙер инде опера сәнғәтендә үҙҙәрен ана нисек ышаныслы тота. Башҡортостандың халыҡ артистары Йәмил Әбделмәнов, Фәнәүи Сәлихов кеүек мәшһүр сәхнә артистарына ышаныслы алмаш үҫеп килә.\nЕ. Евтушенконың “Ашыҡма” шиғыры халыҡ күңелендә урын алған. Заманында ошо шиғырға А. Бабаджанян яҙған йырҙы Анна Герман башҡара торғайны. Руслан Сәйфетдинов был әҫәргә үҙ моңон һалды: ниндәй нескәлек, ниндәй тәрәнлек! Авторҙарҙың йөрәк үтенесен үҙ теле менән еткерҙе йырсы!\nЭдуардо ди Капуаның “О, sole mio” әҫәренән егеттәр йыр тажы ҡойҙо. Уны Фәнәүи Сәлихов, Илһам Вәлиев, Руслан Сәйфетдинов, Рәфис Сирусин, Айгиз Уйылданов, Азамат Дауытов, Алмас Сирусин, Алмас Хөсәйенов башҡарҙы. Кисәгә Башҡортостандың халыҡ артисы Олег Ханов уҡыған М. Лермонтовтың “Демон” поэмаһынан өҙөк тә үрелеп кенә инеп китте. Татарстандың атҡаҙанған артисы Рөстәм Асаев башҡарған Р. Рождественский шиғырына А. Бабаджанян яҙған “Рәхмәтлемен” йыры барлыҡ уҡыусыларҙың остазына рәхмәт һүҙе лә булып яңғыраны. Йырсы үҙ моңо менән бар кисерештәрен, мөнәсәбәтен еткерҙе.\nДж. Вердиҙың “Травиата” операһынан табын йырын башҡарған Илһам Вәлиевте, Лилиә Халиҡованы, Гөлнара Вәлиеваны был миҙгелдә күрергә генә түгел, тойорға ла кәрәк ине. Ниндәй тамаша ҡорҙо улар сәхнәлә! Афарин, сәнғәт оҫталары! Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының оркестры (баш дирижеры — Артем Макаров) менән берлектә был сығыш тамашаның бәҫен, юғары кимәлен күрһәтте. Я. Ҡолмой һүҙҙәренә З. Исмәғилев яҙған “Былбылым” йыры хаҡында ла ошо уҡ һүҙҙәрҙе әйтеп була. Илһам Вәлиев, Лилиә Халиҡова, Ришат Төхвәтуллин, Гөлнара Вәлиева сағыу ҡиммәтле йыр тажының аҫылташтары кеүек балҡыны.\nКисәнең башына әйләнеп ҡайтам (режиссеры – А. Зөбәйҙуллин, сценарий авторы – С. Асҡарова). Унда уҙған быуаттың 60-сы йылдарында Фәрзәнә Сәғитова башҡарған йыр яңғыраны. Был моңдо ишетеп, дөрөҫөн әйткәндә, сара башланған саҡта йөрәк һыҡрап ҡуйғайны, нишләп кенә йырламаны икән Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы тип. Концерт аҙағына ошо һыҙланыу баҫыла төштө, ул бөгөн дә йырлай – балалары, уҡыусылары йөҙөндә, уның йыры дауам итә! Уның менән эшләгән әңгәмәне ҡабатлау кеүек булһа ла, ошо фекерҙе яңынан әйтмәй булдыра алманым!..\nПрофессор Фәрзәнә Фәтҡулла ҡыҙы Сәғитоваға.\nКүкрәгеңде ярып йыр сыҡҡанда,\nТүҙеп була микән йырламай?\nУл урғыла бөтә булмышыңдан,\nҺис нимәгә ерҙә ҡарамай.\nӨнөңдә лә боронғо моң сыңлай,\nТөштәрҙә лә шул йыр ауазы.\nӘйтерһең дә, күңел баҡсаһына\nКилеп оялаған ҡыр ҡаҙы.\nМоңландыра, бейеклеккә әйҙәй,\nЙыр сөңгөлө көйләй үҙенә.\nКүкрәгеңде ярып моң килгәндә,\nЙырламайса ҡара, түҙ генә!..\nТәбиғилек үҙенекен итә,\nАсылыңдан булмай ул ҡасып.\nБәхетлеһе итеп тамғалай Күк,\nМоңло бер йән итеп яралтып.\nБәхетлеләр генә шул моң аша\nЕре, Һыуы менән бер бөтөн.\nЙырың тулҡын булып ҡайтһын өсөн\nЙөрәгеңдә уны йөрөттөң.\nҠан тамыры аша күскәнгәме\nҠеүәт бирә был йыр кешегә.\nЙөҙәр ауаз булып ҡайтҡанлыҡтан,\nШатлығынан илһам йәш түгә!\nЗаман рухы булып килә бер йыр –\nҺеҙҙең тауыш бит ул, Алиһә!..\nһис булмай ул,\nУл йыр булмаҫ ине, юғиһә.


Сәсер алдынан орлоҡтарҙы тикшерергә кәрәк\nӘлеге ваҡытта ғәмәлдәге хоҡуҡи сиктәр дәүләт менән хужалыҡ итеүсе субъекттарҙың үҙ-ара мөнәсәбәттәре характерын һиҙелерлек үҙгәртте һәм ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәренә ҡарата ҙур ҡануни лояллек арҡаһында орлоҡсолоҡ өлкәһендә бик үк яҡшы сағылманы. Контролләүсе орган булараҡ, Россельхоз-надзор 294-ФЗ һанлы Федераль закон менән сикләнгән, ул тикшереүҙәрҙе өс йылға бер тап-ҡырҙан да йышыраҡ уҙғармауҙы күҙ уңында тота. Шуның менән бергә бөтә ауыл хужалығы та-уар етештереүселәре лә сәсеү башланыр алдынан тикшерелмәй. Шул уҡ ваҡытта “Башкирский референтный центр Россельхознадзора” һәм “Россельхозцентр”ҙың БР-ҙағы филиалы кеүек ойошмалар асылда хужалыҡтарға үҙ орлоҡтарын тикшереү бурысын йөкмәтә алмай, сөнки улар дәүләт хеҙмәттәре күрһәтеү сиктәрендә фәҡәт хужалыҡтар биргән заявкалар буйынса ғына орлоҡтарҙың сәсеү һәм сорт сифаттарына һынау үткәрә. Орлоҡ материалдарының артабанғы әйләнешендә (фасовкалағанда, транспортировкалағанда, һатҡанда, һаҡлағанда, файҙаланғанда) уның сифат характеристикалары өсөн туранан-тура хужалыҡ итеүсе субъекттар яуап бирә. Орлоҡтарҙы сәсеү өсөн ҡулланыусы ауыл хужалығы тауар етештереүсеһе алдан уларҙың сорт һәм сәсеү сифаттарын тикшерергә бурыслы, ә был йыш ҡына үтәлмәй һәм уңышты юғалтыуға килтерә.\nРоссельхознадзорҙың Баш- ҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы йыл һайын контроль-күҙәтеү эшмәкәрлеге барышында асыҡланған боҙоу- ҙарға мониторинг үткәрә. Орлоҡтарҙы һаҡлау һәм уларҙы сорт һәм сәсеү сифаттарын раҫлаусы документтарҙан башҡа ҡулланыу ҡағиҙәләрен боҙоу төп боҙоу булып килде һәм булып ҡала. Шуның менән бергә, әйтергә кәрәк, крәҫтиән-фермер хужалыҡтары етәкселәренең күпселеге “Орлоҡсолоҡ тураһында” Федераль закон талаптары тураһында беренсе тап-ҡыр ишетә, уларҙың фекеренсә, иң мөһиме, орлоҡ булһын, ҡал-ғаны инде үҙенән-үҙе үҫәсәк. Ә бит орлоҡ сифаттарының төп күрһәткестәрен белеп, орлоҡто сәсеү нормаһын көйләргә, шуның менән уңыш йыйыу ваҡытына оптималь күләмдә продуктив һабаҡтар алыуға ирешергә мөмкин.\nОрлоҡтарҙың етешмәү мөмкинлеген һәм уларҙы башҡа субъекттарҙан индерелеү ихтималлығын иҫәпкә алып, уларҙың сорт һәм сәсеү сифаттарын раҫлаусы документтары булырға тейешлеген дә иҫтә тоторға кәрәк. Әйтергә кәрәк, әлеге ваҡытта “Орлоҡсолоҡ тураһында” законындағы (242-ФЗ һәм 248-ФЗ һанлы Федераль закондар редакцияһында) үҙгәрештәр менән бәйле орлоҡ партияларының ярашлылығын раҫлау ғариза биреүсе менән сертификация буйынса органдар араһындағы килешеү мөнәсәбәттәрен гражданлыҡ-хоҡуҡи көйләү сиктәрендә тик ғариза биреүсе инициативаһы буйынса (ирекле) ғына бойомға ашырыла. Йәғни, әгәр ғариза биреүсе орлоҡтарын ирекле сертификация аша раҫлаһа, ул саҡта улар ярашлылыҡ сертификаты һәм сортына ярашлылыҡ сертификаты менән тәьмин ителгән булырға тейеш. Башҡа осраҡта ауыл хужалығы үҫемлектәре орлоҡтары партияларын һатыу түбәндәге шарттар- ҙа рөхсәт ителә: а) сорт Дәүләт реестрына индерелгән; б) орлоҡтарҙың, сорт сифаттарын раҫлаусы документ булараҡ, апробация акты бар; в) орлоҡтарҙың сәсеү сифатын раҫлаусы һынау протоколы бар. Шуның менән бергә орлоҡтарҙың сорт һәм сәсеү сифаттары ауыл хужалығы үҫемлектәре орлоҡсолоғо өлкәһендә норматив документтар талаптарына тап килергә тейеш.\nКүпселек эксперттарҙың баһалауынса, Рәсәй баҙары сифат-һыҙ продукция менән шығырым тулған. Законһыҙ әйләнештә билдәһеҙ сығышлы, сәсеү сифаттары шикле, кондицияһыҙ орлоҡтар йөрөй. Шул сәбәпле илебеҙҙең орлоҡсолоғо илдең аҙыҡ-түлек именлеге өсөн юғары хәүеф зонаһы булып иҫәпләнә. Унан тыш, Бөтөн донъя сауҙа ойошмаһына рәсми рәүештә ингән Рәсәй орлоҡтар-ҙың сит илдәрҙән, осһоҙ сорттарын индереүҙе тыя алмаясаҡ һәм артабан улар үҙ илебеҙҙең орлоҡ материалын баҙарҙан ҡыҫырыҡлып сығарасаҡ. Ошо хәүефтәрҙе кәметеү өсөн, әле бөгөн үк был тармаҡта конкуренцияға һәләтле булыр өсөн әлеге өлкәлә эффектлы дәүләт идаралығы инструменттары талап ителә. Килеп тыуған хәл-шарттар маҡсатлы төбәк селекция-орлоҡсолоҡ сәйәсәте талап итә.\nкүҙәтеүе дәүләт инспекторы.


Өфөлә танылған бейеүсе Рәшиҙә Туйсинаның юбилей концерты үтте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә танылған бейеүсе Рәшиҙә Туйсинаның юбилей концерты үтте\n10:11, 12 мая 2012 Йәмғиәт\nКисә Өфөлә танылған бейеүсе, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, Салауат Юлаев һәм Ғ.Сәләм исемендәге премиялар лауреаты Рәшиҙә Туйсинаның концерты үтте. Тантаналы сара бейеүсенең 70 йәшлек юбилейы айҡанлы үткәреледе.\nБеренсе булып Рәшиҙә Туйсинаның визит карточкаһына әйләнгән легендар «Заһиҙә» бейеүе башҡарылды: был номер менән ул тәүгә Кремледең Съездар һарайында сығыш яһаған.\nМәшһүр бейеүсене юбилейы менән Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов ҡотланы.\n— Рәшиҙә Туйсина – танылған сәхнә оҫтаһы, үҙенең күп йыллыҡ ижады һәм һәләте менән ул бейеү аша башҡорт ҡыҙының матурлығын, аҡылын, һомғоллоғон күрһәтә алды, — тине республика башлығы. – Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең даны билдәле яҡташыбыҙҙың исеменә бәйле. Башҡорт бейеүен үҙенсәлекле энергетика айырып тора. Йыш ҡына республиканан ситтә йәшәүсе кешеләр башҡорт мәҙәниәте һәм уның быуаттар төпкөлөнән килгән тарихы хаҡында сәнғәтте яҙмышы һәм төп һөнәре итеп һайлаған бейеүселәребеҙҙең оҫталығы ярҙамында белә. Рәшиҙә Туйсина Ғәскәровтың бейеү мәктәбен, уның бай традицияларын үҫтереүгә күп көс һалған, башҡорт хореографияһын бейеү сәнғәтенең юғары өлгөләре менән байытҡан. «Гөлнәзирә», «Зарифа», «Шаян ҡыҙҙар» һәм башҡа бейеүҙәрҙә һеҙ тыуҙырған башҡорт ҡыҙының ҡабатланмаҫ образдары менән барыбыҙ ҙа һоҡланабыҙ.\nЮбилей концертында Стәрлетамаҡ бейеү театры артистары, башҡорт эстардаһының билдәле башҡарыусылары, Ф.Ғәскәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле бейеүселәре, Өфө сәнғәт училищеһы студенттары ҡатнашты.\nТеги: концерттар,юбилейҙар,рәшиҙә туйсина


Сулпан Билалованың баш ҡалала асылған күргәҙмәһендә тәүге тапҡыр Голландиянан килтерелгән рәсемдәр ҡуйылған // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nСулпан Билалованың баш ҡалала асылған күргәҙмәһендә тәүге тапҡыр Голландиянан килтерелгән рәсемдәр ҡуйылған\n13:20, 23 июля 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 23 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nӨфөнөң «Болоттар» заманса сәнғәт үҙәгендә Сулпан Билалованың «Таш йыйыусылар» тип аталған шәхси күргәҙмәһе асылды. Сулпан Билалова — билдәле башҡорт рәссамы, хәҙер Мәскәүҙә йәшәй. Рәсәйҙең Рәссамдар союзы ағзаһы, Шәйехзада Бабич исемендәге дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты.\n«Беҙ барыбыҙ ҙа тәбиғәт балалары, таштар иһә беҙҙе ғүмер буйына оҙатып йөрөй, — ти рәссам. — Күргәҙмәнең исеменә тәрән мәғәнә һалынған: минең өсөн таштар йыйыу мәле етте, был эштәрҙең барыһы ла ошо коллекцияға тупланыуы осраҡлы түгел».\nӨфөләге күргәҙмәгә ҡуйылған эштәрҙең яртыһы Башҡортостанда төшөрөлгән. Автор нәфис рәүештә гүзәл бала саҡ донъяһын һүрәтләй. Улар араһында «Иҫке ҡоҙоҡ», «Таш йыйыусы», «Әсәй бишеге» — «Атай бишеге», «Ҡояш аҫтындағы батшалыҡ», «Тауыҡ», «Дегәнәк» картиналары бар. Баш ҡала тамашасыһына тәүге тапҡыр тәҡдим ителгән был рәсемдәр музыка, әҙәбиәт, тәбиғәт күренештәренән алынған тәьҫораттарға бағышланған.\nКүргәҙмәне асыуҙа рәссамдар, сәнғәт белгестәре, шулай уҡ Норвегиялағы арт-галерея директоры Юстинус Ван Нистелроой ҡатнашты. Ул картиналарҙы Голландиянан Башҡортостанға килтереүҙе ойошторорға ярҙам иткән.\nСулпан Билалованың күргәҙмәһе 31 авгусҡа тиклем дауам итә. Рәссам менән интервьюны «Электрогазета»ның киләһе сығарылышында уҡығыҙ.


Бәләбәйҙә XVI «Илһам шишмәләре-2017» төбәк-ара шиғриәт фестивале старт алды - Культурный мир Башкортостана\nБәләбәйҙә XVI «Илһам шишмәләре-2017» төбәк-ара шиғриәт фестивале старт алды\nКесе йома, 09 февраль 2017\nБеренсе этапта, 27 февралгә тиклем, муниципалитет һәм ижади берекмәләр кимәлендә рус, башҡорт, татар йәки сыуаш телдәрендә яҙышҡан иң яҡшы үҙешмәкәр шағирҙар асыҡлана. Әҫәрҙәр «Бәләбәй хәбәрҙәре» гәзите редакцияһына ебәрелә. Икенсе этапта, 1 марттан 21-нә тиклем, жюри конкурс эштәрен ҡарай һәм дәғүәселәрҙән ете лауреат һәм дипломант билдәләй. Эштәр түбәндәге номинациялар буйынса ҡабул ителә: «Шағир һәм ваҡыт»; «Иртәгәбеҙҙе һаҡларбыҙ» (Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Экология йылы уңайынан); «Фестивалде асыу»; «Ал елкәндәр» (йәштәр шиғриәте); «Мөхәббәт ул — шундай изге хис » (һөйөү лирикаһы); «Шиғырҙар йондоҙҙар һәм раузалар кеүек үҫә...» (Марина Цветаеваның 125 йыллығына); «Балалар өсөн яҙам»; «Яратырға, өмөтләнергә һәм йәшәргә» (мөмкинлектәре сикле авторҙар, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары һәм локаль һуғыштарҙа ҡатнашҡандар өсөн махсус номинация); «Ул көндәрҙең даны тынмаҫ!» (Бөйөк Ватан һуғышында еңеүселәрҙең батырлығын данлаған авторҙар өсөн махсус номинация); «Тиҙ үҫешеүсе биләмә — уңыш биләмәһе!» (Рәсәй моноҡалаларынан хеҙмәт кешеһен һәм тыуған төйәген данлаған шағирҙар өсөн махсус номинация).\nФестивалдең финалы апрель уртаһында уҙа. Бәләбәй социаль-иҡтисади яҡтан тиҙ үҫеүсе биләмә булараҡ еңеүсе шағирҙарҙы ҡабул итә. Программала дипломдар һәм аҡсалата премиялар тапшырыу ҡаралған. Ошо ваҡиға айҡанлы «Илһам шишмәләре-2015» фестивалендә ҡатнашыусыларҙың әҫәрҙәре тупланған «Йәйғор» альманахы донъя күрәсәк.\nЙола буйынса, милли әҙәбиәткә ҙур өлөш индергән, данлыҡлы шағир Фәтих Кәримдең ижадын пропагандалаған күренекле әҙәбиәтселәргә, шағирҙарға, ғалимдарға әҙәби премия тапшырыла. Награданы 1999 йылда Бәләбәй районы хакимиәте булдырған. Ошо йылдар эсендә Башҡортостандан, Татарстандан һәм Сыуашстандан 59 кеше Фәтих Кәрим исемендәге премияға лайыҡ булған.


Башҡортостандың 15 ауылы «Айыҡ ауыл» конкурсының финалына сыҡты\n29 Февраль 2020, 20:30\nРеспубликаның 15 тораҡ пункты «Айыҡ ауыл» конкурсының финалына сыҡты.\nБаһалама комиссия ағзалары өс көн дауамында 47 ауылдың презентацияһы менән танышты һәм уның һөҙөмтәһе буйынса 15 ауылды һайлап алды. Улар араһында - Асҡын районы Ҡарткиҫәк ауылы; - Баймаҡ районы Йылым ауылы; Баҡалы районы Ҡамай ауылы; Бәләбәй районы Знаменка ауылы; Балаҡатай районы Түбәнге Үтәш ауылы; Белорет районы Ботай ауылы; Бөрйән районы Тимер ауылы; Дәүләкән районы Иҫке Көрмәнкәй ауылы; Дыуан районы Һикәяҙ ауылы; Дүртөйлө районы Һыуыҡҡул ауылы; Йәрмәкәй районы Пионерский ауылы; Ейәнсура районы Башҡорт Үргене ауылы; Ҡыйғы районы Мәсәк ауылы; Күгәрсен районы Үрге Мөрсәләй ауылы; Учалы районы Ҡобағош ауылы. Ултырышта башҡа һорауҙар ҙа ҡаралды. Ленара Иванова яуаплы һәр министрлыҡ һәм ведомствоның докладын тыңланы. Шулай Һаулыҡ һаҡлау министрлығы вәкилдәре белдереүенсә, улар бәйгелә ҡатнашҡан ауылдар халҡының һаулығын тикшергән, төрлө анализдар үткәргән, урынға табиптар һәм наркологтар сыҡҡан. Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы йәштәр араһында айыҡлыҡты һәм сәләмәт тормошто пропагандалау буйынса саралар, флеш-мобтар, күп һанлы спорт ярыштары ойошторған. Мәҙәниәт министрлығын ла шулай уҡ төрлө саралар һәм концерттар аша айыҡлыҡты пропагандалаған. Гәзит-журналдар, телевидение, радио һәм интернет был сараларҙы төрлө яҡлап яҡтыртып барҙы.\nӘ 1 мартта бәйгенең финалына сыҡҡан ауылдар өсөн тауыш биреү башлана. Тауыш биреү 10 мартҡа тиклем дауам итәсәк һәм уның һөҙөмтәләренә таянып, ойоштороу комитеты еңеүсене билдәләйәсәк. Иң-иңдәрҙе тәбрикләү тантанаһы 19 мартта “Башҡортостан” дәүләт концерт залында үтәсәк. Ҙур сарала һәр ауыл күргәҙмә ойошторасаҡ, аҙаҡ республика артистары һәм бәйге финалсылары ҡатнашлығында ҙур концерт буласаҡ.\nБәйгенең еңеүсеһе – 500 мең һум, икенсе урындағы – 250 мең һум, өсөнсө урын яулаған ауыл 150 мең һум аҡса һәм Хөкүмәт грамоталарын аласаҡ. Башҡа ҡатнашыусыларға 25-әр мең һум дәртләндереү бүләге һәм рәхмәт ҡағыҙҙары тапшырыласаҡ. Иң әүҙем ҡатнашыусылар, ойоштороусылар ҙа төрлө бүләктәр менән билдәләнәсәк.\nИң айыҡ ауылды һайлап алыу өсөн тауыш биреү 1 мартта Голос РБ сайтында https://golos.openrepublic.ru/ асыласаҡ. Һәр ауылға уңыштар теләп ҡалабыҙ!


Бейей-бейей оҫтарабыҙ | Йәншишмә\nНаписал в 8 февраля 2018, 18:05\nТелевизорҙан «Байыҡ» бейеү конкурсын ҡарарға яратам. Һай, оҫталар, шәп бейейҙәр! Беҙҙең Арҡауылда ла сәнғәт мәктәбе бар. Пианинола, гармунда, ҡурайҙа уйнарға, һүрәт төшөрөргә өйрәтәләр.\nМин өсөнсө йыл инде унда шөғөлләнәм. Етәксебеҙ Гөлназ апай матур бейеүҙәр һала. Байрам концерттарында ҡатнашам. Атай-әсәйҙәр ҡарарға килә. Шатланып, рәхмәт әйтеп ҡайталар. Етәксебеҙ, һеҙҙе «Байыҡ»ҡа ла алып барам, ти. Ҡыҙҙар төркөмө сығыш яһап ҡайтты инде, маҡтағандар үҙҙәрен. Беҙ, малайҙар ҙа, һынатмаҫҡа тырышасаҡбыҙ.\nТаһир ФӘССӘХОВ, III синыф уҡыусыһы.\n« Ҡыҙыҡлы дәрес\nНиңә дуҫ түгелдәр? »


Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › "Башҡорт теле дәрестәрендә Вотум уҡытыу программаһын ҡулланыу"\nҺеҙҙең иғтибарға “Башҡорт теле дәрестәрендә Вотум уҡытыу системаһын ҡулланыу” исемле темаға эш тәжрибәмде тәҡдим итәм.\nБөтәбеҙгә лә билдәле, 2011 йылдың 1 сентябрендә Рәсәй мәктәптәренең башланғыс кластарында яңы федераль дәүләт стандарттары индерелде.\nЯңы быуын стандартының төп маҡсаты – уҡытыу сифатын күтәреү. Элек мәктәп белем биреү үҙәге булһа, хәҙер иһә уҡытыусы баланы тормошта маҡсат ҡуйып, уны үтәүгә ирешергә, мәғлүмәт табыу юлдарын өйрәтергә тейеш. Бала ҡуйылған маҡсатын ғәмәлгә ашырыу планын төҙөргә, фекерен асыҡ итеп еткерә белергә, һаулығын һаҡлау юлдарын да өйрәнеп сығырға тейеш мәктәптән. Китапты аҙағынаса яттан һөйләп, күнекмәләрҙе дөрөҫ итеп дәфтәренә күсереп кенә бала уҡыу алдынғыһы була алмай. Төрлө проблемаларҙы, мәсьәләләрҙе ижади сисеү юлдарын тапҡан уҡыусыларҙы тәрбиәләргә кәрәк беҙгә дәрестәрҙә.\nXXI быуат уҡытыусыһы иң һуңғы мәғлүмәткә, инновацияларға эйә булырға тейеш. Шуға күрә, башҡорт теле дәрестәрендә электрон ресурстарҙы ҡулланыу – актуаль мәсьәләләрҙең береһе булып тора.\nБашҡорт теле дәрестәрендә электрон ресурстарҙы ҡулланыу түбәндәге\nмаҡсаттарҙы тормошҡа ашырыуҙы күҙ уңында тота:\nуҡыу сифатын күтәреү;\nуҡыусыларҙы үҙ аллы эшләргә өйрәтеү;\nяңы электрон ресурстарҙы үҙләштереү;\nуҡыусылар менән электрон белем биреүҙең мөмкинлектәрен файҙаланыу;\nбелем биреү процесын мауыҡтырғыс итеп үткәреү;\nЯңы стандарт талаптарына ярашлы, беҙ уҡыусыларҙы яңы мәғлүмәти арауыҡта ориентирлашырға өйрәтергә тейеш. Шул уҡ ваҡытта стандарт булмаған мәсьәләләр сисергә, командала эшләй белергә, эште үҙ аллы планлаштырырға һәм анализларға өйрәтеү ҙә – беҙҙең бурыс.\nВотум системаһы Мәскәү ҡалаһының Мәғариф Департаменты ярҙамында эшләнгән. Проект авторы – Заболотнев Николай Вениаминович. Вотум системаһын дәрестә ҡулланыу өсөн уҡытыусының компьютер булыуы ғына етә. Был система нығытыу, ҡабатлау дәрестәрендә ҡулланыу өсөн ныҡ отошло. Һәр уҡыусы үҙенең пульты ярҙамында тест һорауҙарына яуап бирә. Берәй һорау аңлашылмаһа, уҡыусылар үҙҙәренең пульты аша уҡытыусыға белдерә ала. Тест һорауҙарына яуап биреп бөтөү менән, һәр уҡыусы үҙ баһаһын белә ала.\nВотум системаһын ҡабатлау, нығытыу дәрестәрендә ҡулланыу ныҡ отошло, тип уйлайым. Сөнки уҡытыусының эштәрҙе тикшереүгә ваҡыты китмәйәсәк, тимәк теманы үтеүгә, яңы тема өҫтәндә практик эшкә йә иһә үткәнде системалаштырырға ваҡыт күберәк бүленәсәк. Был әлбиттә уҡыусыларҙың белем кимәлен үҫтереүгә ыңғай йоғонто яһамай ҡалмай.\nРахматуллина Сария Хабировна\nНомер материала: ДВ-394559\nКонтрольные вопросы, темы рефератов, методические указания к выполнению практической работы по теме "Банковская система РФ" дисциплина Финансы денежное обращение и кредит специальность 38.02.01\n"Өзіңе сенімді болу" өзін-өзі тану сабағы\n"Біз бір-бірімізді түсінеміз бе ?" психологиялық сабақ 5 сынып\n"Өмірім менің таңдауым" өзін-өзі тану сабағы


Батырҙар эсемлеге | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n24 июня 2016 — 17:01\nЙылдан-йыл ҡымыҙ эшләүселәр һаны арта бара. Ә бәғзе берәүҙәре иһә шифаханаларҙы йыл әйләнәһенә яңы һауылған бейә һөтөнән әҙерләнгән ҡымыҙ менән тәъмин итә. Рүсимә Вахитова Руслан Ахуновтарҙың йылҡысылыҡ фермаһында алдынғы һауынсыларҙың береһе. Бында бешелгән ҡымыҙҙы халыҡ яратып ала. Элекке совхоздан ҡалған ферма биналары нигеҙендә барлыҡҡа килгән хужалыҡта 300 баштан ашыу йылҡы малы аҫырала, шуларҙың 100 башы – һауын бейәләре.Бейәләрҙе барлығы өс һауынсы һауа, ә ҡымыҙҙы уның бөтә серҙәрен белгән хужабикә үҙе бешә. Шифалы эсемлекте етештергәндә һәр минуты ҡәҙерле, ти ул.Башҡорт тоҡомло бейә һөтөнән бешелгән ҡымыҙ айырыуса шифалы, ти хужалар. Шуға ла еңел ҡымыҙҙы, башлыса, балалар шифаханалары һатып ала. Батыр булам тиһәң дә, матур булам тиһәң дә – ҡымыҙ эс тиҙәр беҙҙең халыҡта. Бер көн эсендә хужалыҡта 500 шешәгә яҡын шифалы эсемлек тултырыла. Һуңынан улар ҡала-район шифаханаларына оҙатыла.Йүнсел хужалар ҡышҡылыҡҡа аҙыҡты ла үҙҙәре әҙерләй. 400 гектар ерҙең 150-һе йылҡы малына бесән эшләү өсөн ҡалдырылған. Сифатлы ҡымыҙ бешеү өсөн ваҡытыңды ла, көсөндө лә йәлләргә ярамай. Ә бөгөнгө көндә бары тик һәйбәт ҡымыҙҙан ғына килем алырға мѳмкин, ти Ахуновтар.


Яратҡан эш- күңел торошо ул\n8 Сентябрь 2020, 14:08\nСентябрҙең тәүге йәкшәмбеһендә нефть һәм газ сәнәғәте хеҙмәткәрҙәре һөнәри байрамын билдәләп үтте. «Мәләүезгаз» ойошмаһында бөтәһе 200-ҙән ашыу кеше эшләй. Халыҡҡа газ үткәреү менән бәйле барлыҡ хеҙмәттәр күрһәтелә.\nОйошма начальнигының производство-техник хеҙмәтләндереү буйынса урынбаҫары Рәйлә Мортазина был өлкәлә 1984 йылдан алып эшләй. Хеҙмәт юлын слесарҙан башлап киткән ханым әлеге вазифаһына күтәрелгәнсе байтаҡ тәжрибә туплап өлгөрә.\nУл эшкә килгән йылдарҙа районға газ үткәреү йылдам бара, саҡрымдарға һуҙылған селтәрҙәрҙе хеҙмәтләндереү байтаҡ көс һәм тырышлыҡ талап итә. Ул йылдарҙа был тармаҡ буйынса эшләгән йәш хеҙмәткәрҙәргә ҡытлыҡ була, белемле, тырыш ҡыҙ үҙен эш оҫтаһы итеп таныта. Тәүге газ селтәре төҙөү, йорттарға зәңгәр яғыулыҡ биреү, шуның менән бергә уларға шатлыҡ өләшеү, рәхмәт һүҙҙәре ишетеү... Ул саҡтарҙы айырым бер йылылыҡ менән иҫкә ала бар ғүмерен яратҡан эшенә бағышлаған Рәйлә Лотфулла ҡыҙы. Күпселек ир-егеттәр эшләгән өлкәлә ҡатын-ҡыҙ булып ҡалыу, гүзәл затҡа ғына хас сифаттар һаҡлау ҙа мөһим. «Ҡул аҫтында эшләгәндәрҙең ҡайһыһына кешесә мөнәсәбәт күрһәтеү, уларҙы ишетеү һәм аңлау мөһим»,- ти Рәйлә Мортазина.\nУның тырышлығы менән райондың байтаҡ ауылдарына газ селтәре һуҙылған, халыҡҡа йәшәү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырылған. Яуаплы хеҙмәте Рәсәй кимәлендәге Маҡтау грамотаһы менән билдәләнгән.\nБөгөн хеҙмәт ветераны хаҡлы ялға китергә йыйына. «Йәштәргә лә урын бирергә кәрәк, улар ҙа был өлкәлә үҙ эшенең оҫтаһы булырға, тәжрибә тупларға тейеш»,- ти Рәйлә Лотфулла ҡыҙы. Бер үкенесһеҙ, тыныс күңел менән тормош китабының өр-яңы битен асырға йыйына. Һайлаған һөнәрендә бәхетле, кешеләр өсөн изгелек эшләгәндәрҙең күңелендә үкенес булмай тойғоһо булмайҙыр ул.


Ҡар кешеһе... Алып-Алпамышамы?\n29 Ноябрь 2019, 19:30\nФәнгә "ҡар кешеҺе" булып ингән кешегә оҡшаш йән эйәһен төрлөсә атайҙар. Фәнни телдә уны "ҡар кешеҺе", "айыукеше", "тибет йети"йы тип йөрөтәләр. Һүрәтләгәндә ҡырағай йәнлеккә, хайуанға оҡшаталар Һәм "зверь", "животное" һымаҡ һүҙҙәр ҡулланалар. Берәүҙәр уны Гималай тауҙарында, ҡар һыҙатынан юғарыраҡ урында йәшәй, тип иҫәпләҺә, икенселәр был йән эйәләренең барлығын бөтөнләй инҡар итә.#Шоңҡаржурналы\nФәнгә "ҡар кешеҺе" булып ингән кешегә оҡшаш йән эйәһен төрлөсә атайҙар. Фәнни телдә уны "ҡар кешеҺе", "айыукеше", "тибет йети"йы тип йөрөтәләр. Һүрәтләгәндә ҡырағай йәнлеккә, хайуанға оҡшаталар Һәм "зверь", "животное" һымаҡ һүҙҙәр ҡулланалар. Берәүҙәр уны Гималай тауҙарында, ҡар һыҙатынан юғарыраҡ урында йәшәй, тип иҫәпләҺә, икенселәр был йән эйәләренең барлығын бөтөнләй инҡар итә.\nЙетиҙарҙың барлығына ышанған ғалимдарҙың анализлауынса, ошоға тиклем тауҙарҙың ҡар һыҙатынан юғары урындарында табылған ҙур эҙҙәрҙе яҡынса 7 фут (2,13 метр) оҙонлоҡтағы гоминид ҡалдырған һәм был эҙҙәр кешенекенә бик оҡшаш. Ҡар кешеһенең барлығына ышанмаусылар иһә был эҙҙәрҙе айыуҙыҡы тип иҫбатларға тырыша. "Айыуҙар ҙа әҙәм һымаҡ ике аяҡта, кәүҙәһен вертикаль тотоп йөрөй ала", – ти улар. Шулай уҡ эҙҙәрҙең ҡыр кәзәләренеке, бүре һәм ҡар леопардыныҡы, тауҙан төшкән ҡар, таштыҡы булыуы ихтимал, тип өҫтәйҙәр. Башҡа ғалимдар ҡар кешеһе тураһындағы имеш-мимеште "матур легенда"ға, урындағы халыҡтың ауыҙтел ижадына, буддизм диненә ҡайтарып ҡала. Буддистар, Гималай тауының иң өҫкө өлөшөндә үлгәндәрҙең рухтары һәм өрәктәр, аҫҡыһында "йети"ҙар йәшәй, тип иҫәпләй. Моғайын, улар өрәктәрҙең сәйер, серле кеше булып йәшәй алыуына инаналыр.\nБыл феномендың тәүге тапҡыр документлаштырылыуы 1921 йылда эверест тауының 21000 фут (6,4 километр) бейеклегендә теркәлгән. Эверест тауына экспедицияға етәкселек иткән полковник, альпинист Говард-Бери сәйер эҙҙәр тапҡан һәм был хаҡта рәсми белдергән. Йөк ташыусы урындағы тибет кешеләре: "Былар – меч-кангми эҙҙәре", – тигән. Яҡынса тәржемә иткәндә, ул һүҙҙәр "ҡар кешеһе" ("канг" – ҡар, "ми" – кеше), ә "меч" – ерәнгес, уҡшытҡыс еҫ аңҡытыусы тигәнде аңлата. Ошонан "ҡар кешеһе" тигән һүҙ киткән дә инде.\nДонъяның матбуғат саралары шунда уҡ сенсация яһаһа ла, заманында был күренешкә етди фәнни тикшереү үткәрелмәй. Уның ҡарауы, ҡар кешеһе тураһында гәзит биттәрендә йөҙәрләгән хәбәрҙәр, шаһиттар күрһәтмәләре донъя күрә башлай. Моғайын, был феноменға ғилми күҙлектән 1951 йылдың 8 ноябрендә эрик Шиптондың эверест тауҙарында төшөргән фоторәсемдәр серияһынан һуң ғына тотонғандарҙыр. Ул һәм дуҫтары Майкл Уорд, Сен Тенсинг Менлунг Гласир тигән урындан алыҫ түгел 22000 фут (6705 метр) бейеклегендә сәйер эҙҙәрҙе фотоға төшөрә. Иң асыҡ эҙҙең ҙурлығы 12,5 х 6,5 дюйм (31,25 х 16,25 сантиметр) була. Ошо фотографиялар гигант гоминидтың, ысынлап та, йәшәүе мөмкинлеген иҫбатлай һәм сасквоч, бигфут һымаҡ йөнтәҫ маймыл-кешеләрҙе өйрәнеүгә юл аса.\nДауамы "Шоңҡар" журналының ноябрь һанында:


Был аҙнала белем усаҡтарында «Һау бул, башланғыс мәктәп!» кеүек байрам тантаналары ла үтә\nФатима Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһының 4 «Б» синыфы уҡыусылары ла бай йөкмәткеле концерт программаһын әҙерләй. Шулай ҙа малай-ҡыҙҙар тәүге уҡытыусыһы менән бер ҙә хушлашырға теләмәй.\nМатематика дәресендә таҡтаға сығып ҡатмарлы мәсьәләләрҙе эшләргә теләүселәр һәр ваҡыттағыса күп. Фатима Мостафина исемендәге 20-се ҡала башҡорт гимназияһының 4-се «Б» синыфы уҡыусылары теүәл фәндәрҙе генә түгел, тел һәм әҙәбиәт дәрестәрен дә ярата. 26 уҡыусының унауһы тик «бишле» билдәләренә генә уҡый. Малай-ҡыҙҙар яңыраҡ Бөтә Рәсәй тикшереү эштәрен дә уңышлы тапшырған. Икеләр бөтөнләй юҡ.\n4-селәрҙең класс етәксеһе Зөһрә Ҡазыханова ла балаларҙың уңыштарына сикһеҙ шат. Уҡытыусы һөнәрен һайлауына ул бер ҡасан да үкенгәне булмаған. 1994 йылда педагогия институтын тамамлап, белем усағына эшкә урынлаша. Егерме йыл эсендә йөҙҙән ашыу балаға башланғыс белем бирә, уларҙы тырыш һәм ныҡышмал булырға өйрәтә, һөҙөмтәлә уҡыусылары район-ҡала, республика конкурстарында ла алдынғылыҡты бирмәй. Әйткәндәй, талантлы педагог уҡытыуҙа яңы алымдар ҡулланыу яҡлы.\nЗөһрә Ильяс ҡыҙы 2012 йылда «Йыл уҡытыусыһы» республика конкурсының район этабында ҡатнашып та, үҙен һынап ҡарай. Икенсе урын яулай. Уҡытыусы бөгөн дә тынғыһыҙ эшмәкәрлек алып бара, һәр ваҡыт эҙләнеү өҫтөндә. Уның авторҙашлығында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән төҙөлгән методик ҡулланмалар ҙа бар.\nДүртенселәр әле «Һау бул, башланғыс мәктәп!» байрам тантанаһына әҙерлек менән мәшғүл. Тәүге уҡытыусыһына, ата-әсәләренә рәхмәт һүҙҙәрен улар шиғыр-йырҙар, бейеүҙәр аша еткерәсәк. Иң мөһиме, малай-ҡыҙҙар киләсәктә лә тик яҡшы билдәләргә генә уҡып, белем тауына бергә дуҫ һәм татыу күтәрелергә вәғәҙәләй.


Яза (Хикәйә) » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Яза (Хикәйә)\n15.12.2018 Яза (Хикәйә)\nГөлфиә ап-асыҡ итеп үҙенә төбәп өндәшкән һүҙҙәрҙән тертләп уянып китте. Ҡыҙыл эңерҙә күҙенә эленгән йоҡоһо шулай һаташтырып ҡуйҙы. Хәйер, һаташырһың да! Инде күпме ваҡыт койкала хәрәкәтһеҙ ята ул. Ап-аҡ түшәм-стеналы палатаның дүрт мөйөшөнән башҡа, асыҡ күк йөҙөн, бер-ике генә ағас ботағы осон күрерлек шәрә тәҙрәнән башҡа бер ни ҙә юҡ. Төштәге тауыш ысын булып, бына-бына ире бүлмәгә килеп инер кеүек. Берсә ишек яҡтауына яурынын терәп, берсә яланғас тәҙрә тышынан бөҙрә сәстәрен елберләтеп, йылмайып ҡарап торор, тип көттө. Тик Сәлимде башҡа бер ҡасан да күрмәҫенә ышана алмай ҡатын. Ауыр юл фажиғәһенән һуң аҙна тирәһе иҫһеҙ ятҡас, тән яраларынан да көслө һыҙландырып, ни тиклем хаталаныуын аңланы, яҙа юлдан барыуы бер ғәйепһеҙ ирен үлемгә килтереүенә көндән-көн тәрәнерәк һыҡранды. Сәлимдең йәнһеҙ тәнен ҡәбергә һалғанды үҙ күҙҙәре менән күреп хушлашһа, бәлки, былай һаташып көтмәҫ тә ине. Иренең намыҫын аяҡ аҫтына һалып тапап, хыянатҡа ашыҡҡанда, ошолайтып ятырмын, балаларым етем ҡалыр, тип һис тә уйламағайны бит. Ер емереп эшләп йөрөгән аталарын да, иркәләп туя алмаҫтай әсәләрен дә бер кистә юғалтҡан улдары һыуынып ҡына бөттө инде. Әле кескәйҙәр ярай, ә үҫә төшкәс: "Атай ҡайҙа?" – тиһәләр, нимә тип аңлатыр? Ил ауыҙына иләк ҡаплап булмай, берәйһе мотлаҡ һүҙ еткерер...\nГөлфиә ауыр гергә аҫып ҡуйылған аяҡтарын ҡасан да булһа ергә терәп атлап китер көндө көтөп, үҙен төрлө һорау менән кимереп, хатта төн менән көндө лә бутап ҡуя. Йәйге ҡыҙыу эш мәлендә, ошо тынсыу бүлмә эсендә үлем менән яғалашып, инде миңрәүләнеп, кеше көнлө булып ятыуына үҙе ғәйепле икәнен аңлай. Фажиғәлә Сәлим түгел, Гөлфиә үҙе үлһә, дөрөҫөрәк булыр ине, тип тә ҡуя. Ә еңел генә үлемгә хаҡлымы һуң ул? Ҡылған эшенең бар әсеһен йөрәгенән үткәреп, күрер көндәре алда булған икән әле. Оҙаҡ ятыуҙан ойоп һыҙлаған янбашы, арҡа буйҙары иҫ юйып, мамыҡ тултырылған тоҡсай шикелле тойола башланы. Ҡыйғас ҡаштарҙың береһе урталай емерелеп, яйһыҙ тоташтырылыуҙан һынған ҡанат һынындай, төпкә батҡан ҡара күҙҙәрҙе һаҡлап ҡатҡан. Йылмайыуҙан соҡорланып торған бит алмаһын да, эҙ ҡалдырып, ниҙер умырып үткән. Үҙ-үҙенән ҡурҡып, көҙгөгә ҡарауҙан ҡасһа ла, ҡулдары менән ҡапшап ҡына ла төҫмөрләй йөҙөн Гөлфиә. Исмаһам, билен тотоп ултырып, бынау тәҙрә аша булһа ла урамға ҡарау хаҡында хыяллана башланы. Тымыҡ көндә һалынып, елдә елберләп, ә төндәрен ҡала фонары яҡтыһында серле тойолған тирәк япрағын үҙенә иптәш кеүек күрҙе Гөлфиә. Онотҡанда бер килеп киткән туғандары менән дә аралары һалҡынайған кеүек. Шулай булмай ни: күпме хәсрәт, мәшәҡәт, ә иң ауыры, оят яҡты улар йөҙөнә. Бер-бер артлы ғына тапҡан улдары ла игеҙәктәй үҫеп килә ине, йөҙҙәрен төҫмөрләп, йылмайтып күҙ алдына баҫтырып ҡараһа ла, гел генә киреһе – илап ярһыған саҡтары иҫенә төшөп тик тора. Нишләй икән бәләкәстәре? Моғайын, йоҙаҡҡа бикле өй тирәһен көнөнә бер булһа ла ҡайтып урап, өмөтләнеп кенә өләсәләренә кире китәләрҙер...\nТәҙрә төптәрендәге гөлдәрен таратып алмаһалар, һыуһыҙ ҡороп ҡына шиңделәр инде. Апаһы бүләк иткән үрмәгөл ни хәлдә икән? Бер ботағы кейәү, икенсеһе һин– бер-берегеҙҙән айырылмай үрелешеп үҫегеҙ, тип кинәйәләп биргәйне бит әле өйҙәренә күскәндә. Бәхет гөлө тип тә йөрөтәләр уны халыҡта. Ике оя тауыҡ баҫырға ултырғайны, себештәре сығып, инде күрше-күләнгә таралып та бөткәндер инде. Һәр көн иртә-кис һауған Миләше, быҙауын ҡушып иреккә сығарып ебәргәнгә хушһынып, ҡырағайланып та бөткәндер. Күрше-күлән, туған-тыумаса, дуҫ-дошманы тел осонан төшөрмәй, үҙен көн һайын төрләндереп һөйләп, ялҡып та бөттөләрме икән?\nВаҡыт төнгә тәгәрәһә лә, Гөлфиәнең күҙҙәренә тамсы ла йоҡо эленмәне.\n...Етенсе кластан алып бер-береһе өсөн йән атҡан Гөлфиә менән Сәлимдең гөрләтеп йәшәп китеүенә ауылдаштары һоҡланып туя алманы. Күҙ ҙә ҡаш һылыу Гөлфиәгә пар Сәлим гүйә силәгенә күрә ҡапҡас ҡына шул. Эшләһә, һәр икеһенең эше, хөкүмәт биргән өр-яңы өйҙәре бар. Бәхетле парға бәхет өҫтәп, бер-бер артлы ике улдары тыуып ҡыуандырҙы. Атай булған Сәлим тағы ла ҡанатланып, башкөллө эшкә сумды. Төнләтеп ҡайтып, Гөлфиәне уятмай ғына ашап, иртән тағы ла йыйынып урман юлында булырға ғәҙәтләнде. Ҡәҙерлеһенең бар теләгәнен алдына һалырға теләп, эш хаҡынан ҡиммәтле тун, затлы йөҙөккә лә өлөш сығарҙы, заманса мебель менән өйҙө шыплап тултырып, тағылмалы матайҙы ишек алдына ултыртҡас та, тағы ла олораҡ хыялдар менән янып, эшкә атлыҡты ғаилә башлығы.\nКөндәр буйы балалары менән генә булған Гөлфиә, өй тирәһендәге эш-көштө бөтөрөп, телевизорға төбәлеүгә ғәҙәтләнде. Сериал артынан сериал, мөхәббәтле йәрҙәрҙең осрашыу күренештәре, моңло сихри көй... Гөлфиә күңеленә ингән уйҙарҙан ғына ла ләззәтләнеп, үҙен һыуға сарсаған гөлдәй тойҙо. Ҡаш һикертеп, күҙ ҡыҫып, күптән магазин тирәһенә сыҡҡанын һағалап ҡына торған Рәүилгә, тыйыла алмай, яуап йылмайыуы бүләк итте. Шуны ғына көткән ир йораты тиҙҙән үҙ теләген тормошҡа ашырҙы. Тыйылған емеш татлы, тип юҡҡа әйтмәйҙәр икән, был икәү йәшертен осрашыуҙарҙы һағынып тилмерҙе. Эштән һуңлап ҡайтҡан Сәлимдең ғәҙәтенән кинәнгән икәү шашып, хатта көндөҙ ҙә аулаҡҡа ашҡынды.\nМатайға атланып, күл буйына сапҡан икәүҙе был юлы Сәлим үҙ күҙҙәре менән оҙатып ҡалды. Кеше хәбәрен ишетһә лә, ышанмаған ир эш кейемен тупһаға быраҡтырҙы ла, матайына үрелде. Әле буяу еҫе лә китмәгән "Планета", хужаһының ҡаты баҫыуына ҡабаланып, ер емерерҙәй үкереп алға атлыҡты. Күл ситендә ҡосаҡлашып, ниндәйҙер әкәмәт табып ихахайлап, бер-береһенә ҡарап көлөшөүҙәрен күреп, һарыуы ҡайнаны. Йәнен бирергә әҙер Гөлфиәһенә ҡул күтәреү түгел, ауыр һүҙ ҙә әйтергә ҡыймаған Сәлим, тамаҡ ҡырып ҡына ҡосаҡты айырҙы.\n"Нишләүең был, Гөлфиә?! Әйҙә, ҡайттыҡ!" Ҡаш аҫтынан бөркөлгән уҫал ҡараш Рәүилгә ҡасан да булһа осрашып аңлашыуҙы ишараланы.\nБар зәһәрен юлға төшөргәндәй, елдән дә етеҙ барырға теләгән Сәлимде һәм уның артына сытырайып күҙен йомоп йәбешкән Гөлфиәне артмаҡлаған матай, үҙ юлын ҡаршы һыҙатҡа бороп, ҡаршы килгән машина менән йөҙмә-йөҙ төкөштө. Бер нисә секунд... Машина эсенә башы менән йәнселгән Сәлим һәм кабина аша ҡаҡ асфальтҡа осҡан Гөлфиә...\nКүҙен асҡанда янындағы аҡ халатлыларҙы күреп, хәлдең айышына төшөнә алмай аҙапланды Гөлфиә. Укол артынан укол, система ҡаҙауҙары, һыҙлауҙарҙы баҫыр төймәләр... Илаулап шешенеп аяғы осонда ултырған әсәһен йыуатыр һүҙ ҙә, ҡосағына алыр әмәл дә тапмай түшәктә тик ятты. Күҙҙәренән тамсы йәш тә сыҡмай, ә түшендә көс еткеһеҙ таш ятҡандай тойҙо ул үҙен. Һыуһауҙан кипкән ауыҙын сылатыр өсөн дә, аҫтына ярау һауыты ҡуйыр өсөн дә ярҙам кәрәк. Бер йотом һыуға зар булып тилмер инде! Кемдер һындырманы, үҙен-үҙе яҙыҡ юлға ташлап, иренең ғүмерен ҡыйҙы. Үҙ уйҙары менән үҙен яфалап ятҡанында, палатаға ауылдашы Әминә инергә рөхсәт һораны. Әхирәт тә түгелдәр, хатта аралашҡандары ла булманы шикелле, нишләп килде икән? Шулай ҙа ризалыҡ белдереп, баш ҡаҡты. Бала саҡтан ҡул суҡтары зәғиф Әминә йөҙгә лә һылыу түгел. Йылмайып ҡараған тиҫтеренән ялтанып, стена яғына боролоп ҡуйҙы. Зәғифләнеп ятыуына ҡыуанып, мин генә түгел, һин дә хәҙер минең ише, тип әйтә кеүек күренде. Тик Әминә ундай уйҙа түгел.\n– Гөлфиә, беләм, хәлең ауыр, тик һин бирешмә, йәме? Мин дә элек оҙаҡ ҡына больницала ята торғайным, ваҡыт үткәреүе бында ҡыйын, һинең осраҡта һыҙланып, етмәһә, тора ла алмауың бигерәк ауырҙыр. Мин ваҡытты китап уҡып үткәрә инем, ҡулдар эшкинмәгәс, яҙа ла, бәйләй ҙә алманым, үҙең беләһең... Бына, матур ғына китап алып килдем, бәлки уҡырһың? Балнис тамағы ла ялҡытып китә, үҙем бешергән бәлеш әпкилдем, сәй эсерһең, Гөлфиә...\nҠатындың күҙ алдына мәктәп йылдарынан бер күренеш килеп баҫты. Хеҙмәт дәресендә ҡамыр төрҙәрен өйрәнеп, кухняла ҡамыр әүәләйҙәр.Әминәнең дәрестә юҡлығынан файҙаланып, Гөлфиә, зәғиф ҡулдар нисек икмәк баҫҡанын ҡыланып күрһәтә-күрһәтә класташ ҡыҙҙарҙың һынын ҡатырғансы көлдөргәйне. Ә ул был мәлдә дауаханала ята ине.\n– Гөлфиә, борсолма, малайҙарың ауырымай, өләсәләрендә алмаш-тилмәш ҡуна ҡалып уйнайҙар, ти. Малыңды Фәхри күршең, үҙем ҡарайым, тип әйткән. Гөлдәреңде киленең үҙенә алған, ҡайһыларын таратҡылаған, бигерәк күп бит!...\nӘминә бар уйҙарын уҡығандай, тыныс ҡына хәбәрен һөйләп, хәленә еңеллек үргәндәй итте. Йомшаҡ ҡына баҫып ишеккә йүнәлгәс, оҙағыраҡ янында ҡалдырғыһы килде. Ҡырҡыу еҫле дауахана палатаһы эсендә Әминә күстәнәсенең еҫе танауын ҡытыҡланы...\nЙәйҙә ҡазаланған Гөлфиә сабыр ғына көҙҙө лә еткерҙе. Яралары йөй ҡалдырып уңалды, тик күңел ғазаптары көндән-көн арта барҙы. Бер аҙ ултыра ла башланы. Әминә ҡалдырған китапты ҡат-ҡат уҡып сыҡты. "Ғүмер бер генә"– китаптың исеменән үк яратып, Әминәгә рәхмәттәр яуҙырҙы. Көнө менән көнө оҡшаш, айына айы иш булғанға, Гөлфиә көҙ етеүен япраҡ иптәшенең һарғайыуынан ғына һиҙемләне. Быҫҡаҡ ямғырҙар яуғанда күҙҙәренән ҡайнар йәш түкте.\nБыуындары йомшарып, ер ҡатыһын онотҡан аяҡтарын иҙәнгә терәп, көн дә гимнастика яһап арыны, инвалид терәүҙәрендә тәүге һуҡмаҡтарға әҙерләнде. Гөлфиәне тағы ла ҡыуандырып, туғандары осрашыуға улдарын алып килде. Тағы ла берәү килеп хәлен белер, тигән өмөтө аҡланманы: Рәүилдең Гөлфиәлә эше лә, уйы ла булманы.\nҺалҡын ноябрь аҙаҡтарында дауахана тупһаһын коляскала булһа ла аша атларға насип көн етте. Һалҡын ел ағастарҙы байтаҡ яланғасландырған. Тик иң бейектәге япраҡтар ғына бирешмәй, ана өҙөләм, бына өҙөләм, тигәндәй елберләй. Биш ай буйына аунаған палата ишеген ҡаты ябып, Гөлфиә ишеккә йүнәлде. Ҡырҡыу һалҡын һауа, йәйҙән бирле саф һауа күрмәгән ҡатындың танау, тамаҡ юлдарын ҡурыштырҙы. Һаран ямғырҙарҙан һуң шаҡырайтып туңдырған һыуыҡ ҡарһыҙ ер өҫтөн ҡул яҫылығы һыймалы ярыҡтар яһап һырлаған.\n"Ер тишеге... Ғәрлегемдән ер тишегенә инерҙәй булдым тигән һүҙ бар. Ошо ер еге хаҡындамы икән? Мине йотор ер сикәнеп сигендеме әллә?"– Гөлфиә һаман үҙ ғәйебенә яза эҙләне. Көҙҙөң ҡаты һыуығына бирешмәй, ағастың иң түрендә бер бисараға иптәш булған япраҡ остоғо, буш палатаға текләүҙән фәтүә тапмай, тилмереп ҡараған Гөлфиәгә зар булып аҫҡа осто. Аяҡтарын урап ултырған одеял өҫтөнә килеп төшкән ҙур ғына ҡоро япраҡты ул таныманы: һалҡын ғына алып асфальтҡа һелтәне.\nӘ Гөлфиәнең бәхет гөлө сит ҡулдарҙа ирәйеп китә алманы. Мөхите уңайлы булһа ла, нишләптер пары кибеп ҡороғас, яңғыҙ һабағы үрмәләр үр табалмай, япраҡһыҙ ғына ғүмер һуҙҙы. Шөҡәтһеҙ генә урын биләп ултырған гөлгә бер көн килеп хужабикә үҙ хөкөмөн сығарҙы – ҡайсы менән төптән шартлатып ҡырҡып та ҡуйҙы.


Республикала яңы фундаменталь хеҙмәт донъя күрҙе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n07 ноября 2016 — 16:08 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликала яңы фундаменталь хеҙмәт донъя күрҙе.\nКүп томлы Башҡорт энциклопедияһының дүртенсе өлөшө ташҡа баҫылды. Был юлы ла унда төбәктең иҡтисади һәм ижтимағи белешмәләренән тыш, төрлө шәхестәр һәм географик нөктәләр тураһында мәғлүмәт тупланған. Ете томдан торған Башҡорт энциклопедияһының дүртенсе өлөшө киң ҡатлам уҡыусылар өсөндә әһәмиәтле. Китапты белешмә сығанағы ғына итеп ҡарарға кәрәкмәй. Тупланмала йыйылған мәғлүмәттәр, төрлө документтар һәм архив материалдарынан нигеҙләнгән. Яңы томдың тиражы өс мең дана. Был юлы китапҡа, ике меңдән ашыу ғилми статья тупланған. Ә барлығы ете томда, ун ете мең мәҡәлә буласаҡ. Уларҙың өстән бере, теге йәки был шәхес эшмәкәрлегенә бәйле. Беренсе Башҡорт энциклопедияһы ни бары 2014 йылда ғына баҫтырылған. Бөгөнгө көндә дүртенсе баҫма донъя күрҙе. Ә һуңғы етенсе том 2017 йылдың аҙағында сығарыласаҡ.Әлегә иһә Башҡортостан энциклопедияһының алтынсы томына тиклем электрон варианты әҙерләнгән. Яңы томдарҙы әҙерләүҙә, Башҡортостан ғалимдары фәнни тикшеренеүҙәр алып бара.


Иҡтисад // Тышҡы бәйләнештәр\nЧех бизнесы тағы ла Өфөлә\nРәсми сәфәр менән Өфөгә килгән Чехия Республикаһының вәкәләтле делегацияһы күп эштәр башҡарырға һәм киләсәккә тағы ла күберәк эштәр планлаштырырға ниәтләй. Асылда иһә, был сәфәрҙе рәсмиҙән бигерәк эшлекле тип атарға мөмкин, сөнки килеүселәрҙең күбеһе бизнес вәкилдәре булып тора. Уларҙың экспозициялары Өфөнөң Нефтселәр Мәҙәниәт һарайында үткән "Чехия - һеҙҙең партнерығыҙ" тигән күргәҙмәһендә урынлаштырылды.\nӨфөлә бындай күргәҙмә беренсе тапҡыр ғына үтмәй, тәүгеһе бынан дүрт йыл элек үткәрелгәйне. Чех күргәҙмәһен ҡабаттан ойоштороу факты үҙе генә лә "дебют"тың яҡшы һөҙөмтәләре хаҡында һөйләй. Экспорт-импорт операциялары күләменең тотороҡло үҫә барыуы ла быны иҫбатлай. Хәйер, һуңғыһы ғөмүмән Рәсәй - Чехия мөнәсәбәттәренә ҡарай. Былтырғы һөҙөмтәләр буйынса ике ил араһындағы үҙ-ара сауҙа иң юғары нөктәгә - 8,445 миллиард долларға етте. Был бынан бер йыл элеккегә ҡарағанда бер миллиард долларға күберәк. Беренсе квартал күрһәткесе өс миллиардтан ашып китте инде. Тышҡы сауҙа сальдоһы - ыңғай: беҙ Чехияға индергәнгә ҡарағанда күберәк продукция сығарабыҙ. Ә бына экспорт структураһын яҡшыртаһы ине. Чехияға беҙҙең экспорттың күп өлөшө энергия ресурстарына һәм сеймалға тура килә. Шул уҡ ваҡытта беҙ Чехиянан юғары өҫтәмә хаҡ менән тауарҙарҙы индерәбеҙ: машиналар, ҡорамалдар, транспорт саралары, киң ҡулланыу тауарҙары һәм башҡалар. Иҡтисадтың үҙенең структураһы шундай...\nХәҙер Чехия предприятиелары менән үҙ-ара файҙалы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереү өсөн тап уңай ваҡыт. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры Юрий Пустовгаров әйтеүенсә, Рәсәй үҙ үҫешенең яңы этабына аяҡ баҫа, уға эшҡыуарлыҡты дәүләт яҡлауы хас буласаҡ. Федераль кимәлдә урта һәм бәләкәй бизнестың эшен еңеләйтеүсе яңы закондар ҡабул ителәсәк. Республика ла ошондай программа әҙерләйәсәк.\nЧехия яғына килгәндә, көнсығышҡа хәрәкәт - ул уның принципиаль позицияһы.\n- Ғинуар айынан Чехия Республикаһы Евросоюзда рәйеслек итәсәк. Экспорт өлкәһендә беҙ көнсығышҡа юл тотасаҡбыҙ, Башҡортостандағы күргәҙмәбеҙ тап шуны раҫлай ҙа инде, - тине ЧР Парламенты Сенатының Иҡтисад, ауыл хужалығы һәм транспорт буйынса комитеты рәйесе Иван Адамец.\nЧехия банкирҙары ла көнсығыш йүнәлешенә ҙур перспективалар бағлай. Мәҫәлән, 2007 йылда Чехия экспорт банкыһының бөтә кредит договорҙарының яртыһынан ашыуы Рәсәйгә экспортты финанслауға ҡағылды. Финанс күрһәткестәренә анализ яһағанда, банктың 33 процент кредит портфеле - "Рәсәйҙеке". Етмәһә, Мәскәү аҡрынлап икенсе планға күсә бара - алға төбәктәр сыға. Быға, башлыса, илебеҙҙә тышҡы иҡтисади вәкәләттәрҙе үҙәктән алыу булышлыҡ итә.\n"Чехия - һеҙҙең партнер" күргәҙмәһенә Чехия иҡтисадының төрлө өлкәләре: машиналар эшләү, энергетика, төҙөлөш комплексы һәм башҡа өлкәләр вәкилдәре килде. Предприятиеларҙан ағып сыҡҡан бысраҡ һыуҙарҙы таҙартыу буйынса заманса технологиялар, ауыл хужалығы һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәте өсөн яңы ҡарарҙар тәҡдим ителә. Экспозиция Өфө халҡының да иғтибарын йәлеп итә. Ниндәй ҡатын-ҡыҙ чех бижутерияһы хаҡында белмәһен?! Мәҙәниәт йортоноң икенсе ҡатында инде уларҙың йәнең теләгәнен һайлап ал.\nӘйтергә кәрәк, рәсми рәүештә бөтә саралар күргәҙмәгә тура килтерелһә лә, программа бик киң, һәм был бер нисә көндө Башҡортостанда Чехия Республикаһы көндәре тип атарға мөмкин. Мәҫәлән, күргәҙмәне асҡан көндө тағы бер мөһим ваҡиға үткәрелде: "Фармстандарт-ӨфөВИТА" акционерҙар йәмғиәтендә лиофилизирланған препараттар производство участкаһы файҙаланыуға тапшырылды. Был проектты бойомға ашырыуҙа Чехияның "FAVEA Engineering" компанияһы ҡатнашты. Хәҙер витамин заводында гормональ препараттар, шул иҫәптән үҫеү гормоны - ростан етештереләсәк, ул илебеҙҙә башҡа бер ерҙә лә сығарылмай һәм тик сит илдә генә аналогтары бар.\nЧехия Республикаһы делегацияһы шулай уҡ республика етәкселеге вәкилдәре менән осрашты. Ә бөгөн программаның төп өлөшө - сауҙа-иҡтисади конференцияһы үтәсәк. Чехия һәм Башҡортостан бизнесы вәкилдәре ике яҡ өсөн дә мөһим проблемалар буйынса "түңәрәк өҫтәлдәр" үткәрәсәк. Чехия делегацияһының рәсми өлөшө Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙа Дәүләт Йыйылышы Рәйесе Константин Толкачев һәм ҡайһы бер комитеттар вәкилдәре менән осрашасаҡ. Ләлә-Тюльпан мәсетенә барып, Рәсәй мосолмандары Үҙәк Диниә назараты рәйесе Тәлғәт Тажетдин менән осрашыу ҙа планлаштырыла.


«Юлдаш» ағастары ултыртыла » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » «Юлдаш» ағастары ултыртыла\n29.04.2019 «Юлдаш» ағастары ултыртыла\nТирә-яғыбыҙҙы йәшелләндереү, йәмләндереү маҡсатында ағас ултыртыу кеүек сауаплы эште «Юлдаш» радиоһы коллективы йыл да башҡарып килә.\nБеҙҙең коллектив ағас ултыртыу сараһын һуңғы өс йылда 9 май алдынан махсус акция формаһында үткәрә. 2015 йылда Иглин районының Меңйетәр ауылында Бөйөк Ватан һуғышында башын һалған яугирҙарға һәм ветерандарға арналған обелисктың тирә-яғына алмағастар ултыртылды. 2016 йылда “Юлдаш” радиоканалы “Бер кем дә онотолмаған” тип аталған оло акция ойошторҙо. Уның барышында радио хеҙмәткәрҙәре, билдәле артистар һәм Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булғандарҙың туғандары Орел өлкәһенә барып ҡайтты. Акция ваҡытында хәбәрһеҙ юғалған тип һаналған тиҫтәләгән яугирҙың исемдәре асыҡланып, уларҙың Орел ерендә ҡәберлектәре билдәләнде. Яҡындары ошо ҡәберлектәр эргәһенә радио хеҙмәткәрҙәре менән бергә Башҡортостандан килтерелгән ылыҫлы ағастар ултыртты, күркәм аллеяға нигеҙ һалынды. Был ҡәберлектәрҙе тәрбиәләүсе урындағы халыҡҡа рәхмәт йөҙөнән матур концерт ҡуйылды.\nЫсынлап та, йылдар үтһә лә, ҡәһәрле һуғыш һалған яралар һаман уңалмай. Үҙ иленең тарихын, атай-олатайҙарҙың батырлығын бөгөнгө быуын белеп йәшәргә тейеш. Тап ошо маҡсатты күҙ уңында тотоп, былтыр ҙа “Юлдаш” радиоһы коллективы Бөйөк Еңеү алдынан “Еңеү алмағастары” ултыртты. Был акция Архангел районының Максим Горький ауылында урынлашҡан “Шәфҡәтлелек” исемле ҡарттар һәм инвалидтар йорто биләмәһендә үткәрелде һәм тотош бер оло емеш баҡсаһына нигеҙ һалынды.\nЙортта 120-нән ашыу кеше йәшәй. Улар араһында тыл хеҙмәтсәндәре, бала сағын һуғыш урлаған замандаштарыбыҙ байтаҡ. Хәҙер уларҙың йыл да яҙын алмағастар сәскәһенә ҡыуанып, көҙҙө уларҙың емештәрен тәмләп үткәрәсәгенә иманыбыҙ камил. Әйткәндәй, был изге эшкә ҡушылыусылар хаҡында ла әйтеп үтеү мөһим. Улар – Башҡортостан ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтының Кушнаренко емеш-еләк культуралары һәм виноград буйынса селекция үҙәге һәм Борай районының емеш ағастары үҫентеләре менән шөғөлләнеүсе “Алмағас” фермер хужалығы башлығы Ғәлиә Муллаян ҡыҙы Мөғәллимова.\nБыйыл да беҙҙең коллектив ағас ултыртыуҙан ситтә ҡалырға йыйынмай. Мәғлүм булыуынса, Башҡортостанда ағас ултыртыу айлығы иғлан ителде. Ул 20 апрелдән 20 майға тиклем үтә. Республика Хөкүмәтенең ошо турала ҡарары ла донъя күрҙе. Республика буйынса ағас ултыртыуҙың берҙәм көнө тип 27 апрель билдәләнде. Был көн “Ағас ултырт – тормош бүләк ит!” тигән исем аҫтында үтә. Экологик өмәлә беҙҙең коллектив Шишмә урмансылығы участкаһында ҡарағай ағастары ултыртасаҡ. Шишмәләге “Юлдаш” ҡарағайҙары ла гөрләп үҫер, халыҡсан радионы тыңлаусылары менән бәйләр бер матур күренеш булыр. Сараны «Бәйләнештә» сәхифәһендәге «Юлдаш» төркөмөндә күҙәтеп бара алаһығыҙ.\nАвтор: А. Нуриев


Республикала «Тыуған урам» программаһы эшләй башлай\n4 Март 2019, 19:56\nРеспублика Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров Башҡортостан Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә төбәктә «Тыуған урам» программаһын ғәмәлгә ашыра башлауҙары хаҡында белдерҙе.\nУның асылы шунда: һәр үҫешкән ауылда үҙәк урамға булһа ла асфальт түшәлергә тейеш. «200 метр йәки 1,5 саҡрым булһынмы, ауылда йәшәүселәр яҙлы-көҙлө осорҙа үҙҙәрен уңайлы тойһон өсөн ул асфальт япмалы булырға тейеш. Йәй көнө лә, сөнки юлдағы туҙан кер киптерергә лә мөмкинлек бирмәй», — тип билдәләне Радий Хәбиров. Республика етәксеһе һүҙҙәренсә, «Тыуған урам» программаһы 2024 йылға тиклем иҫәпләнергә һәм ниндәй урамға асфальт түшәргә кәрәклеген ауыл халҡы сходтарҙа үҙҙәре хәл итергә тейеш. Программаның үтәлеше өсөн яуаплы итеп Башҡортостан Хөкүмәте вице-премьеры вазифаһын башҡарыусы Рәиф Әбдрәхимов тәғәйенләнде.\nРадий Хәбиров республиканың төньяҡ-көнбайыш ауыл биләмәләре башлыҡтары менән семинар-кәңәшмәлә ошондай программа тураһында әйткәйне.\nБашҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты рәйесе Тимур Мөхәмәтйәнов һөйләүенсә, республикала бөтәһе 11 мең саҡрымдан ашыу автомобиль юлына ваҡ таш һибеп сығырға кәрәк. Шуның 8 меңдән ашыуы — урам-юл селтәре, 3000-е — инә торған юлдар. Бының өсөн 5,7 миллиард һум кәрәк. Иглин, Ҡырмыҫҡалы, Баймаҡ һәм Яңауыл райондарында ихтыяж ҙур.\nРадий Хәбиров уларҙы юлдарға һибеү өсөн ҡом һәм ваҡ таш карьерҙарын бушлай файҙаланыу буйынса пилот райондар итеп эшләргә ҡушты. Юл ведомствоһы башлығы Башҡортостан етәксеһенән быйыл автомобиль юлдарын төҙөкләндереүгә бюджеттан өҫтәмә 540 миллион һум (һәр районға 10 миллион һум) бүлеү тураһында мәсьәләне ҡарауын һораны. Был 1000 саҡрымдан ашыу автомобиль юлын төҙөкләндерергә мөмкинлек бирергә тейеш. Радий Хәбиров хөкүмәткә ошо мәсьәләне тикшерергә һәм аҙна эсендә уға төҙәтмәләр индерергә ҡушты.


«Үзе ябай, үзе бөйөк» - Новости с/ф - Каталог файлов - Миякинская библиотека\n«Үзе ябай, үзе бөйөк»\n… Тағы килер көҙҙәр… Ә шуларҙың\nМинһез килер береһе бер ваҡыт.\nӘ шунан һуң инде һәр ваҡыт…\nБашҡорт шиғриәтендә яҡты эҙ ҡалдырған ҙур шағир Назар Нәжми үзенең йырлы – моңло ижады менән айырылып торзо. « Кеше ғүмере – бер күҙ асып йомған ара ғына», - тип әйтһә лә, ул шиғриәтте аҫыл поэмалары, шиғри йыйынтыҡтары, драмалары менән байытып, йыр исемен үлемһеҙ итте.\nШағир Назар Нәжми ҙә арабыҙҙа юҡ. Сыуаҡ, ҡояшлы яҡты көҙ башында, 1999 йылда арабыҙҙан китте ул.\nҺәр йыл Башҡортостандың халыҡ шағиреның яҡты исемен һаҡлап, 5февраль көнө тыуған көн үткәрелһә, 6 сентябрьдә хәтер кисәһе узғарыла.\nБеҙ ҙә район китапхана уҡыу залында 9сы синыфтар өсөн «Үзе ябай, үзе бөйөк» исемле музыкаль дәрес үтҡәрҙек.\nНазар Нәжми шиғырзарына, уның шиғриәт донъяһына битараф булыу мөмкин түгел… Сөнки ул – ғашик шағир. Ергә, илгә, кешеләргә, тәбиғәткә ғашыҡ. Уның йырзары ла, моңдары ла мәңгелек йәшлек, мәңгелек мөхәббәт һәм мәңгелек яз тураһында.


Өфөлә юлды тәғәйенләнмәгән урында сығыусы үҫмерҙәр ҡатнашлығында ике авария теркәлде\nКомсомол урамында 9-сы модель автомобиле 11 йәшлек ҡыҙҙы бәреп йыға.\nБаланың аяғы йәрәхәтләнә, ләкин уны дауаханаға һалыу талап ителмәй. Ә Бикбай урамында юл аша йүгереп сығып барыусы 8 йәшлек малай «Форд Транзит» микроавтобусы аҫтында ҡала. Башы һәм таз һөйәктәре зыян күргән уҡыусы дауаханаға оҙатыла. Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт автоинспекцияһынан хәбәр итеүҙәренсә, уҙған тәүлектә республикала барлығы 115 юл-транспорт ваҡиғаһы теркәлгән.


1 Сентябрь 2018, 08:22\nКәрешкә филиалы һаналған Татлыбай башланғыс мәктәбенә быйыл тәү башлап уҡырға дүрт бала—Асия , Аида, Сәғит һәм Эвелина бара. 2-се класта—7, 3-сө класта 3 бала белем аласаҡ. Берләшкән класты тәжрибәле уҡытыусы Алһыу Fабдулла ҡыҙы Ишмуллина уҡыта. Ул уҡыусыларының уҡыуҙа тырыш, йәмәғәт тормошонда әүҙем булыуҙарын, район кимәлендә үткән төрлө конкурстарҙа еңеүҙәр яулауҙары хаҡында бәйән итте.\nМәктәпле ауыл—бәхетле ауыл тигән һүҙҙәрҙе йыш ишетергә тура килә хәҙерге заманда. Үкенескә ҡаршы, ауыл мәктәптәренә оптимизация еле ҡағылды һәм был өлкәлә бик күп мәғариф учреждениелары үҙгәреш кисерҙе. Ҡасандыр Баймаҡ районының Татлыбай ауылында ла 11 йыллыҡ белем усағы гөрләп торҙо. Һуңынан ул 9 йыллыҡҡа күсерелде. Биш йыл элек бында башланғыс кластарҙы ғына ҡалдырҙылар.\nБар эштә лә уңған татлыбайҙарҙы бер генә нәмә борсой: белем усағын һаҡлап ҡалырға һәм үҫтерергә.\n—Ата-әсәләрҙең ярҙамы менән яңы төҫ алған мәктәбебеҙ, төҙөкләндерелгән ихатабыҙ 1 сентябрь—Белем көнөндә балаларҙың шат тауыштары менән туласаҡ һәм бында йәнә күңелле, ҡыңғыраулы тормош башланасаҡ,—тип һөйөнә филиал мөдире Гөлсинә Һиҙиәт ҡыҙы Әбделкәримова.


Баш ҡалала бер әбей магазин ҡыйығына осоп төшкән\n29 Октябрь , 10:08\nУл иҫән ҡалған һәм тиҙ арала дауаханаға оҙатылған.\nФото:Өфө буйынса Граждандарҙы яҡлау идаралығының матбуғат хеҙмәте\n28 октябрҙә көндөҙ ҡаланың мәғлүмәт-диспетчер үҙәгенә ошо хәл тураһында хәбәр иткәндәр. 80 йәшлек әбей Октябрь проспектының 81/2-се йортоноң беренсе ҡатында урынлашҡан магазин ҡыйығына ҡолап төшкән.\nУрынға Өфө Граждандарҙы яҡлау идаралығының Эҙләү-ҡотҡарыу отряды, ашығыс ярҙам, полиция хеҙмәткәрҙәре килеп еткән.\n«Ҡотҡарыусылар зыян күргән әбейҙе аҫҡа алып төшкән һәм медицина хеҙмәткәрҙәренә тапшырған. Яҡынса мәғлүмәт буйынса, был хәл дүртенсе ҡатта булған. Ашығыс ярҙам бригадаһы уны дауаханаға илткән», — тип хәбәр иттеләр Граждандарҙы яҡлау идаралығының матбуғат хеҙмәтенән.


13 мартта Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров эш сәфәре менән Күмертау ҡалаһында булды. Төбәк етәксеһе ҡалала эшләп килгән сәнәғәт предприятиелары менән танышты.\nРадий Хәбиров «МПП-Күмертау» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә булды. Унда BUDI BASA брендлы йомшаҡ уйынсыҡтарға төрлө кейем комплекттары, аксессуарҙар етештерелә.\n2019 йылда «МПП-Күмертау» йәмғиәте "Күмертау" социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһенең резиденты булған. Былтыр предприятие 513,5 квадрат метр майҙанда производство йәйелдереү өсөн бина алған. Унда капиталь ремонт үткәргәндәр, кәрәкле тегеү ҡоролмалары һатып алынған. Пандемия ваҡытында барлығы 40 яңы эш урыны барлыҡҡа килһә, әле штатты икеләтә арттырыу ҡарала.\nРеспубликаның еңел сәнәғәтенә дәүләт ярҙамы программаһына ярашлы, «МПП-Күмертау» йәмғиәте тегеү ҡоролмалары һатып алыу өсөн субсидия бүленгән.\n- Иҫ киткес: Мәскәүҙәге "Шереметьево" аэропортының бизнес-залдарында осратырға мөмкин булған иң популяр брендлы йомшаҡ уйынсыҡтар беҙҙә, Күмертауҙа, сығарыла, - тине республика Башлығы. - Күренеп тора, предприятие артабан да үҫешергә әҙер.\n“Күмертау” социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһенең тағы бер резиденты - "Баш-Деним" предприятиеһы.\nОйошма балалар һәм үҫмерҙәр өсөн LIGAS бренды аҫтында джинсы әйберҙәр, шулай уҡ төрлө махсус кейемдәр тегә. Коронавирус пандемияһы осоронда йәмғиәтте битлектәр, бер тапҡыр ҡулланыла торған һаҡланыу костюмдары менән тәьмин иткән. Компания 18 йылға яҡын Краснодарҙа эшләгән, 2019 йылда "Күмертау" социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһендә үҙ резидентын булдырған. Былтыр ошо ҡалала ҡуртымға бина алып, унда теген цехы асҡандар. "Инвестиция сәғәте"ндә проект уңышлы яҡланып, дәүләт ярҙамы алыуға өлгәшкәндәр. Эштең дөйөм хаҡы - 30 миллион һум, ул ике йылда тормошҡа ашырыласаҡ, яңы 30 хеҙмәт урыны булдырыу ҡаралған.\n"Баш-Деним" продукцияларын Rich Family федераль селтәре гипермаркеттарында, Wildberries интернет-магазинында һатып алырға мөмкин. Киләсәктә балалар һәм үҫмерҙәр кейемдәрен йылына 60 мең тегеү планлаштырыла.\n- Мин һәр саҡ республикабыҙҙа джинсы кейемдәр тегелеүен теләй инем. Һәм бына ошо хыял да тормошҡа аша, - тине Радий Хәбиров. - Бының өсөн икенсе төбәктәрҙән перспективалы егеттәрҙе ҡайтарҙыҡ. Еңел сәнәғәтте үҫтереү буйынса республика программаһына ярашлы, уларға бар яҡлап ярҙам күрһәтәбеҙ.\nРадий Хәбиров “Күмертау” йылдам социаль-иҡтисади үҫеш биләмәһе резиденты статусын алған "Балыҡ питомнигы" йәмғиәтендә лә булды.\nПредприятие директоры урынбаҫары Рөстәм Вәлиев белдереүенсә, улар бағыр балығын үрсетеү менән шөғөлләнә. Былтырҙан алып дөйөм күләме 6,7 миллион һум тәшкил иткән инвестпроекты тормошҡа ашырыу менән шөғөлләнәләр. Уға ярашлы, яңы 12 эш урыны булдырылған, продукция етештереү артҡан.\n2021 йылда өс тонна ыуылдырыҡ, ҡайнар һәм һалҡын технология буйынса ыҫланған ете мең, еңелсә тоҙланған өс тонна бағыр етештереү, шулай уҡ тере һәм туңдырылған 124 тонна балыҡ һатыу планлаштырыла.\nЭш сәфәре аҙағында Радий Хәбиров урындағы йүнселдәрҙең эштәре менән танышты.\nШәхси эшҡыуар Рөстәм Абдрахманов 2017 йылдан гитара яһау менән шөғөлләнә. Уның ассортиментында был музыка ҡоралының ете төрө, шул иҫәптән Jumbo, дредноут, фолк һәм башҡалар бар. Айына 150 гитара сығарыла, ә һораусылар артҡандан-арта. Эшҡыуарҙың был кәсебен киңәйтеү мөмкинлектәре әлегә юҡ, бының өсөн эш урындарын арттырыу, өҫтәмә ҡорамалдар һатып алыу талап ителә.\nРеспублика Башлығы Рөстәм Абдрахмановты "Инвестиция сәғәт"енә саҡырҙы, унда гитара эшләү оҫтаһының проблемалары ҡараласаҡ.\n- Предприятиеғыҙ бәләкәй булыуға ҡарамаҫтан, үҫеш мөмкинлектәрегеҙ аныҡ һәм ҙур. Һеҙгә кәрәкле ҡорамалдар һатып алырға ярҙам итәсәкбеҙ, - тине Радий Фәрит улы.\nҠалаға сәфәре аҙағында төбәк Башлығы башҡорт тирмәләре эшләгән Азамат Юлдыбаев менән осрашты. Алты кешенән торған предприятие тиҙ арала үҫешә. Эшҡыуарға Күмертау ҡалаһы хакимиәтенән дә субсидия ярҙамы күрһәтелгән. Йүнсел диаметры дүрт - ун метрлыҡ йәйге һәм ҡышҡы тирмәләр эшләй. Һорағандарға үҙе алып бара, ҡороп бирә. Тирмәне ҡуртымға ла алырға мөмкин.\nАзамат Юлдыбаев республикала "Йыл эшҡыуары-2018" тип танылған һәм "Бизнес-Уңыш-2018" милли премияһы финалисы булған.