Боронғо донъя тарихы кафедраһы. Ҡасан ҡуйылғаны ла билдәһеҙ иҫке мебель: өҫтәлдәр, ултырғыстар, шкаф, тумбочка ... Стеналарҙа боронғо грек, фарсы, ҡытай, швед, урыҫ, немец ғалимдарының тарих саңы ҡунған һүрәттәре. Иҙәндәге линолеум да күп тапалыуҙан ашалып, урыны менән бетоны күренеп ята. Кафедраның исеме есеменә тап килһен өсөн шулай эшләнгән, тиерһең. Иҫке өҫтәл артында сал төшкән сәстәре ныҡ ҡына һирәгәйгән, һорғолт күҙҙәре ҡалын быяла артына ышыҡланған ҙур ҡолаҡтары тырпайыбыраҡ торған киң генә яурынлы олоғайып барыусы ир кеше яҙышып ултыра. Ҡараштары етди, йыйырсыҡтар телгеләгән маңлайы йыйырылған, ара-тирә ишетелгән машина, коридорҙа үтеп-һүткән тауыштарға ҡолаҡ һалмай, башын бер аҙ алға эйгән килеш, ручкаһын ҡағыҙ бите буйлап йүгертә. Эйе, ошо кафедраның күптәнге мөдире Билал Миһранов мөкиббән китеп, ғилми симпозиумда яһаясаҡ сығышы өҫтөндә эшләй. Сал тарих боролоштарында аҙашып, бер нисә сәғәт ҡуҙғалмай, донъяһын онотоп ултыра ул.\nТик ни хәл? Бер мәл уның яурынына кемдер һаҡ ҡына ҡағылғандай итте. “Кабинетта бер үҙем бит, әллә нервылар шаярамы?” Профессор сәйер хәлгә иғтибар бирмәй, мейеһендә урғылған фекерҙәрен ҡағыҙ битенә төшөрөүен белде. Бер аҙҙан уның күҙ ҡабаҡтары үҙенән-үҙе һелкенә башлап, тәне буйлап еңелсә ток үткәндәй булды. Бындай хәл Миһрановты битарафлыҡтан тамам арындырҙы, күңелен көслө ҡурҡыу тойғоһо биләп алды. Ни ҙә булһа ҡылырға кәрәк тип, башын ҡайҡайтҡайны, күҙ алдындағы мөғжизәнән эйәге төшөп китеп, киң ирендәре ҙур итеп асылды.\n...Тәҙрә яҡтыһы барып етмәгән ҡараңғы мөйөштә томанмы, шыйыҡ төтөнмө солғанышында әллә йән эйәләре, әллә мультфильмдарҙа ғына күренә торған фигуралар әллә хәрәкәт итә, әллә ниндәйҙер илаһи ҡөҙрәт менән осоп йөрөй. Йылдың ҡайһы миҙгеле икәнен дә абайларлыҡ түгел: ҡыш тиһәң, ҡары күренмәй, йәй йәки яҙ тиер инең, күҙгә салыныр-салынмаҫ ағас кеүек предметтарҙа япраҡ әҫәре юҡ. Әллә таҡтанан, әллә балсыҡтан ҡоршалған йорт кеүек ҡаралтылар ҙа шәйләнә. Ана, ҡайһылыр ихата эсендә йән эйәләре күренә, бала-саға уйнай...\nПрофессор иҫе китеп күҙәтеп ултырған мөғжизәнән арына төшөп, үҙенең ҡайһы быуатта, ниндәй ҡәүем тормошон тамаша ҡылып ултырыуын асыҡларға тырышты. Төшмө был, әллә өнмө? Әллә ул тарих туҙанында соҡсона торғас, күҙенә күренә башланымы? Үҙен һынап ҡарарға була, тәнен семтеп алырға иткәйне, ҡулдары буйһонманы. Тәне буйлап тағы ла тулҡындар үткәндәй булып, йәнһүрәттәр ҡапыл экрандағы кеүек бер-бер артлы алмашына башланы.\n...Дөйәләр каруаны килә. Иң алдағыһының арҡаһына, ике үркәс араһына ултырған кәзә һаҡаллы, башына сәллә ураған ир, ҡулын болғай-болғай, ниҙер ҡысҡыра шикелле, ауыҙы ҙур итеп асыла. Күп тә үтмәй, төрлө яҡтан йүгерешкән кешеләр каруанды уратып ала. Каруансылар дөйәләрен сүктереп, ергә төшә лә тауарҙарын таратып һалып, сауҙа итергә тотона...\nВәт һиңә бушлай тамаша! Миһранов үҙ аңында, ваҡиғаларҙың үҙ кабинетында кинолағылай алмашынғанын да самалай кеүек. Самалай ғына, әммә үҙен тоймай, уның ағзалары, аяҡ-ҡулы хужаһының ихтыярына буйһонмай.\n...Бик күп кеше йүгерешә. Ҡулдарында күҫәк, уҡ-ян һәм башҡа ҡорал-яраҡ тотҡандар. Улар өҫтөнә ҡап-ҡара булып әллә ҡойон-ғәрәсәт, әллә ниндәйҙер билдәһеҙ есем килә. Ә юҡ, яу, ҡап-ҡара кейемле ғәскәр инеп килә бит.\n– Билал Сәхиевич! – Кабинет хужаһының аҡ күлдәгенең өҫкө төймәләрен ысҡындырған, галстугын сисеп ҡулына тотҡан килеш күҙҙәрен мөйөшкә төбәп, ҡатып ҡалғанын күреп, ҡурҡышынан Аҡсәскә – секретарша ҡысҡырып ебәрҙе: – Билал Сәхиевич!!!\nМиһранов, енәйәт өҫтөндә тотолған кешеләй, тертләне. Яурындарын һелкеткеләне лә асыулы ҡарашын cекретарына төбәп, ҡәнәғәтһеҙлеген еткерергә ашыҡты:\n– Ниңә яр һалаһың? Әллә аҙаштыңмы? – Профессор тиҙ генә галстугын һәрмәп алып, өҫтәле аҫтына йәшерҙе.\n– Билал Сәхиевич! Улығыҙ шылтырата, – аҡланғандай һөйләнде Аҡсәскә. – Унда ниҙер булған шикелле.\nМиһранов, кисерештәренән һаман айный алмай, иҫерек кешенекеләй хәрәкәттәр менән һул яҡ тумбочка өҫтөндә торған телефон трубкаһын күтәрҙе һәм буш ҡулы менән секретарына сығыу юлын күрһәтте: йәнәһе, ҡамасаулама!\n– Ни булды, Рәшит? – тине ул арыған тауыш менән.\n– Атай, әсәйҙе “скорый” менән больницаға алып киттеләр. – Улының да тауышы борсоулы яңғыраны. – Давлениеһы ныҡ күтәрелгән.\n– Нисек... “больницаға?” – Кабинет хужаһының арыған тауышы ҡапыл ҡатыланып китте. Буш ҡулы менән сәсен һыйпаған булды. – Әсәйең ни иртән генә һин дә мин ине лә баһа! – Кисерештәре тулыша барған Миһранов тороп уҡ баҫты.\n– Уныһын, атай, һинең үҙеңдән һорарға кәрәк! – Рәшиттең дә тауышы ҡырыҫланды. – Һеҙ икәүләп бүлешә алмағанды мин ҡайҙан беләйем?\nБилал Сәхиевич улының кәйефе ҡырыла башлауын һиҙеп, тиҙ генә йомшарҙы.\n– Ярай, Рәшит, шылтыратыуың бик урынлы булды әле, – тине ул мөмкин тиклем яғымлыраҡ тауыш менән. – Борсолма! Мин әсәйеңдең хәлен барып белешермен.\nЯуап булманы, теге башта трубканың шапылдап һалыныуы ишетелде. “Малай беҙҙең аралағы конфликтты шым ғына күреп йөрөй икән, – тип уйға батты Миһранов, өҫтәлендәге ҡағыҙҙарын йыйыштыра-йыйыштыра. – Артабан бындай хәлгә юл ҡуйырға ярамай”. Пинжәген яурынына элә-элә, профессор алғы яҡҡа сыҡты. Аҡсәскә ҡулына йәшел пластмасса биҙрә тотоп, тәҙрә төптәрендәге гөлдәргә һыу һибеп йөрөй ине. Билал Сәхиевичты күреп, туҡталды.\n– Мин больницаға барып киләм, – башын күтәрмәй генә һөйләндe Миһранов. – Тиҙ генә әйләнә алмам.\n– Ярай һуң. – Аҡсәскә үҙ эше менән булып китте.\nУниверситет алды буп-буш. Сөнки студенттарҙың сессияһы тамам, барыһы ла өйҙәренә таралышҡан. Ишек алдына сыҡҡас, тирә-яғына күҙ һалғайны, ҡара “Волга”ның был яҡҡа боролоуын күрҙе. “Ректор, – тип уйлап алды Миһранов, – эх, уның күҙенә салынмаҫҡа ине бит”. Ул тиҙ генә һыртын биреп, шәп-шәп атлай башлағайны:\n– Профессор Миһранов! – тигән ғыжылдабыраҡ сыҡҡан талапсан тауыш уны туҡтарға мәжбүр итте. – Билал Сәхиевич!\n“Волга”нан ауыр кәүҙәһен көс-хәл менән ҡуҙғатып, университет ректоры Таһир Ахунов сығып килә ине. Профессорға, әмергә буйһоноп, уға ҡаршы атлауҙан башҡа сара ҡалманы. Иҫәнләштеләр. Берәй шелтә ишетәсәген һиҙенеп, Миһранов нисек яуап ҡайтарырға әҙерләнде. Һәм яңылышманы.\n– Мин һеҙҙең “Вестник МГУ”-лағы мәҡәләгеҙҙе уҡып сыҡтым, – тип йылмая биреберәк һүҙ башланы Ахунов. Уның киң бите тағы ла киңерәк йәйелеп, шешмәк күҙ ҡабаҡтары тамам ҡыҫылды. – Асыштарығыҙ, тиемме, байтаҡ, ләкин, – ректор көләслеген юя һалып мәғәнәле пауза яһаны, – улар, минеңсә, бәхәсле.\n– Ғәфү итегеҙ, Таһир Заһирович, ниндәй асышым бәхәсле? – тип ҡыҙыҡһынды кәйефе ҡырыла төшкән Миһранов. – Беләһегеҙме, мин ашығам. Ҡатынды больницаға алып киткәндәр.\n– Шулаймы ни? – тип ихлас ғәжәпләнде Ахунов. – Улай булғас, барып әйләнегеҙ шул. – Ул һул беләген күтәреп, сәғәтенә күҙ һалды. – Мин һеҙҙе, Билал Сәхиевич, теүәл өстә ректоратта көтәм. Килештекме?\n– Килештек. – Миһранов оҙон-оҙон баҫып, урамдың ҡаршы яғына сыҡты ла Пушкин урамындағы дауаханаға ҡарай атланы.\nҠатынының төнө буйы тиерлек кухняға бер инеп, бер сығып йөрөүен һиҙеп ятты ул. "Тимәк, нервылар көсөргәнешлеге арҡаһында йөрәгенә ниҙер булған", тигән һығымта яһаны профессор. Нәсимәһенең ҡапыл дауаханаға эләгеүе уны әле бер нисә минут элек кенә кисергән тәрән тәьҫораттарҙан бер аҙ арындырһа ла ҡәҙимге хәленә ҡайтара алманы. Миһранов берсә ҡатыны, берсә бая күҙәткән төшмө әллә өнмө менән бутала-бутала, уйҙарға батып атлауын белде. ‘’Төш булмаҫ, тип анализларға тотондо ул бар зиһенен эшкә егеп, эш өҫтәле артында уның бер ҡасан да йоҡоға талғаны булманы. Был версия отпадает, тигән булды ул, ҡасандыр тәфтишсенән ишетеп ҡалған һүҙҙе иҫенә төшөрөп. Күҙенә күренде тиер ине, уныһы ла ҡолаҡҡа ятмаҫ һүҙ. Нисек була инде ул күҙгә күренеү? Уның ни рәүешле барлыҡҡа килеүен ниндәй формала кеше мейеһендә йәки күҙе алдында сағылыш табыуын бер кем дә асыҡламаған’’. Хәйер, Миһранов ҡына шулай уйлай.\n"Туҡта, туҡта! – тип атлап барған еренән ҡапыл туҡтап, ниҙелер юғалтҡандай, хәтер һандығында соҡсонорға керешеп китте профессор. – Кафедраһы бит ‘’Боронғо донъя тарихы’’ тип атала. Уның боронғо йылъяҙманан ниҙе лә булһа шулай аяҡҡа баҫтырып күрһәтеүе ғәжәп хәлме ни? Мөмкин. Һис шикһеҙ, тип әйтеп булмай, әммә ихтимал.\nФекерҙәре ошо рәүешле төйөнләнгәс, Миһранов үҙендә ниндәйҙер еңеллек тойҙо. Ләкин тантана оҙаҡҡа һуҙылманы, килеп тыуған бушлыҡты ниндәйҙер ҡөҙрәт менән Нәсимәһе биләп алды. Эйе, һуңғы осорҙа ирле-ҡатынлы Миһрановтар араһынан тағы ла ҡара бесәй үтте. Тағы ла, сөнки бик йыш булмаһа ла, бындай хәл ҡабатланып тора. Барыһына ла Нәсимәнең көнсөллөгө ғәйепле. Имеш, уның Билалы ҡатын-ҡыҙ затына бер ҙә битараф түгел, ғишыҡ-мишыҡ уйнарға ярата. Ә был юлы Мәскәүҙән аспирантура тамамлап ҡайтҡан Анна Михайлова артынан өҫтөрәлә, имеш. Алтмышҡа яҡынлап килгән ирҙе, бығаса бер ҡасан да ҡатын-ҡыҙ артынан һөйрәлеүсе тигән даны сыҡмаған Билалды, нисек итеп енси тотанаҡһыҙлыҡта ғәйепләмәк кәрәк? Был һис кенә лә профессорҙың башына һыймай.\n– Һиңә Мәскәүҙән яңы любовница килгән икән, – тип һүҙ башланы Нәсимә бер-ике тәүлек элек киске ашҡа ултырғас, иренә күтәрелеп ҡарамай ғына.\nАуыҙына килтергән ҡалағын Миһранов кире тәрилкәһенә ҡуйҙы. Был хәбәргә уның ғәжәпләнеүенең сиге юҡ ине! Ни тип яуап ҡайтарырға белмәй, ғаилә хужаһы бер килке иҫәңгерәп ултырҙы. Өҫтәл һуғып ҡысҡырырға мөмкин, тик уның бер ҙә тауыш сығарғыһы килмәй.\n– Чего молчишь? – тип урыҫсалап ебәрҙе Нәсимә. – Сказать нечего?\n– Нимә һөйләгәнеңә үҙең ышанаһыңмы һуң? – Миһранов ташып барған нервыларын көскә тыйып һүҙ башланы. – Мине кем тип беләһең?\n– Я тебя знаю тридцать лет! – Ҡатын сәйле шәшкеһен ‘’дыңҡ’’ иттереп өҫтәлгә ҡуйҙы ла тороп уҡ китте. – Знаю, что ты кобель! – Һуңғы һүҙҙәр иламһырап әйтелде.\n“Арлан”. Быныһы саманан тыш! Башына ҡайнар ҡан бәргән Миһранов ултырғысын артҡа этәрҙе лә, ҡапыл тороп, ҡатынының халат яғаһынан эләктерҙе.\n– Һин кемде мыҫҡыл итеп маташаһың? – тине ул, һәр һүҙен теш араһынан сығарып. – Мин һине бының өсөн...\nНәсимә артығын ысҡындырыуын самаланымы, әллә ҡыҙған саҡта иренең үҙ-үҙен белештермәүен иҫенә төшөрҙөмө:\n– Билал! Ебәр! Үлтерәһең бит, – тип яман сарбайлап ебәрҙе. Яңы ғына зәһәр сәскән күҙҙәре шунда уҡ йыуашланды.\nТауышҡа Рәшит килеп сыҡты ла, ата-әсәһен өлкәндәр өсөн килешмәгән хәлдә күреп, ҡарлыҡҡан тауыш менән:\n– Ҡатын-ҡыҙға ҡул күтәреү – ирҙәр ҡылығы түгел, – тине. – Хәҙер үк ҡулыңды ал, атай!\nТамаҡ ҡайғыһы китте. Теләр-теләмәҫ тыңлаған аяҡтарын көс-хәлгә шылдырып Миһранов балконға сыҡты. Берсә төнгө һауаға, берсә машина уттары йым-йым иткән шаулы урамға ҡарап, тыныслана алмай байтаҡ аҙапланды. “Ысынлап та, берәйһе берәй нәмә еткерҙеме икән? – тип яуап табырға тырышты ул. – Ғәйбәт һөйләргә, ләстит һатырға яратҡандар күбәйҙе. Уның бит Михайлова менән бер ниндәй ҙә мөнәсәбәте юҡ. Эйе, ҡатын бик һылыу, йәш саҡта барыһы ла шундай була торғандыр. Тик уның ире, балаһы бар. Фән менән етди шөғөлләнергә тырышыуы ла күренеп тора. Әле кандидатлыҡ диссертацияһын тамамлай".\nТөп таяныс булырға тейешле ҡатыны, киреһенсә, гел генә мәшәҡәт тыуҙыра ла тора. Арлан, имеш. "Эх Билал, Билал, тип үҙ ғүмерендә инде нисәнсе тапҡыр үкенес тойғоһо кисерҙе Миһранов. Был ҡатынға өйләнеп, хата ебәрҙеңме икән ни? Йәшлек тилелеге менән икегеҙҙең ике төрлө кешеләр икәнлеген һиҙмәй ҡалғанһың шул. Бына һин, кисәге крәҫтиән улы, утыҙ йыл тарих менән шөғөлләнәһең, асыштар яһаның, фән докторы булдың. Әллә нисә китап булырлыҡ хеҙмәттәр ижад иттең. Нәсимәңдең шуларҙың береһен, исмаһам, тотоп ҡарағаны, баһа бирергә тырышҡаны булдымы? Тимәк, һин уны ғалим булараҡ бөтөнләй ҡыҙыҡһындырмайһың”.\nҺуңғы һығымталар профессорҙың мейеһенә уның ихтыярынан тыш килеп юлыҡты. Ниндәй ҡөҙрәт менән? Уның был хаҡта уйланғаны ла булманы ла баһа! Нәсимә – тел һәм әҙәбиәт уҡытыусыһы, тарих, уның да боронғоһо менән ни эшләп ҡыҙыҡһынһын инде? Юҡты уйлайһың һин Билал, тип үҙен тынысландырырға тырышты ул.\n– Билал! Һин бөгөн йоҡларға йыйынмайһыңмы ни? – Балкон ишеген асып, үҙенә бер ни булмағандай йылмайып ҡарап торған ҡатынын ишетеп, Миһранов ысынбарлыҡҡа ҡайтты.\nКиң карауатҡа урын йәйелгәйне. Ванна бүлмәһенә үтеп, бит-ҡул-аяҡтарын йыуғас, Билал Сәхиевич урынына килеп ятты. Нәсимә лә эшен бөтөрөп, утты һүндерҙе лә иренә һылашты.\n– Ну, Билал! – тигән булды ул иркә тауыш менән иренең ҡолағына бышылдап. – Үпкәләнеңме ни? Ғәфү ит инде мине, сирлене.\nМиһрановтың хәтере ҡалһа, оҙаҡҡа һуҙыла, бер-ике көн үтмәй тороп, ҡәҙимге хәленә ҡайта алмай яфалана.\n– Сирләһәң, больницаға мөрәжәғәт ит! – тине ул, арҡаһын ҡуйып ятҡан килеш. Үҙен мәсхәрә иткән кеше менән һөйләшкеһе килмәй уның. – Был тәңгәлдә мин һиңә ярҙам итә алмайым.\n– Шулай... – Нәсимәнең тауышы ҡырыҫланды. – Йәш мәрйәләр янында йөрөгәс, беҙгә, ҡарттарға, почет юҡ инде ул.\nБилал Сәхиевич әсе яуап ҡайтарыуҙан тыйылды. Хужабикә киҫкен хәрәкәт менән урынынан торҙо ла ҡаты баҫып, йоҡо бүлмәһенән сығып уҡ китте. Ҡайҙа йөрөгәндер, әммә иртә менән Миһранов йоҡоһонан уянғанда, ул өйҙә булмай сыҡты.\nТөрлө уйҙарға батып атлай торғас, профессор дауаханаға килеп терәлгәнен һиҙмәй ҙә ҡалған. Пушкин урамындағы халыҡ телендә ‘’түрәләр больницаһы’’ тип аталған бинаға ҡатыны бәләкәйҙән йөрөһә лә, Билал бик кәрәк саҡта ғына аяҡ баҫа. Дауахана юлын тапарға яратмай ул, ниндәй генә сырхауҙы ла аяҡ өҫтө үткәрергә тырыша.\nҠабул итеү бүлмәһенә инеп, ҡатынының ҡайһы ҡатта, нисәнсе палатала ятыуын белеште. Ул тупһа аша атлағанда, Нәсимә беләгенә энә ҡаҙалған килеш ниндәйҙер шыйыҡ дарыу ҡабул итеп ята ине. Ишектән таныш кәүҙә күренеү менән уның һылыу йөҙө ҡояштай балҡып китте.\n– Һин миңә асыуланма инде, Билал, – тине ул, хәлһеҙ тауыш менән эргәһенән урын күрһәтеп. – Ултыр, арығанһыңдыр.\nМиһранов һүҙһеҙ буйһондо, ҡатыны сикһеҙ дәрәжәлә йәл булып китте. Нәсимә шунда уҡ уның ҡулынан эләктереп алды ла һыйпарға кереште.\n– Асыуланма миңә, Билал, – тип ишетелер-ишетелмәҫ бышылданы үҙе. – Үҙем дә һиҙмәй ҡалам шул. Беләһең бит инде.\n– Ярай, ярай. – Бындай эскерһеҙ мөнәсәбәттән ирҙең күңеле тамам ирене. – Бер бөгөн түгел бит.\n– Нисек көнләшмәйһең?! – Ауырыу аҡланыуын дауам итте. – Гел ҡатын-ҡыҙ араһындаһың бит.\nТегеһен-быныһын иҫкә төшөрөп, ҡатынының күңеле тамам бушағансы байтаҡ ҡына ултырып ташланы Миһранов. Күңеле тамам тынысланғандай булып сыҡты ул палатанан. Дауалаусы табип ҡатынында невроз барлығын, уны борсомаҫҡа кәрәклеген әйтте, ҡиммәтле дарыуҙар яҙасағын да белдерҙе.


16:11, 20 февраль 2018 версияһы\n377 байт өҫтәлгән , 2 года назад\n13:29, 20 февраль 2018 версияһы (төҙәтеү)\nә (→Бүленеү һәм үрсеү)\n16:11, 20 февраль 2018 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\n== Бүленеү һәм үрсеү ==\nҒәҙәттә прокариоттар икегә бүленеп үрсей. Башта күҙәнәк оҙоная,. Уртанан унда әкренләп арҡыры бүлге яһала,. ә һуңынанҺуңынан бала күҙәнәктәр айырылып китә йәки үҙенсәлекле төркөмдәр — сылбыр, пакет һ. б. хасил итеп бәйләнгән хәлдә ҡала (бактерияларҙа).\nУңайһыҙ шарттарҙа күп бактериялар споралар хасил итә: нәҫелсәнлек материалын йөрөтөүсе цитоплазманың бер өлөшө айырыла һәм күп ҡатлаулы ҡалын капсула менән ҡаплана. Күҙәнәк «кипкән» кеүек була — матдәләр алмашыныу процестары туҡтала.\nТуҡланыу — тере организмдарҙың үҙ тәндәрен туҡлыҡлы матдәләр һәм энергия менән тәьмин итеү ысулы.\nБактериялар, энергия алыу өсен, төрлө органик һәм неорганик ҡушылмаларҙы һәм ҡояш нурҙарын файҙаланалар. Күпселек бактериялар — гетеротрофҙар (грекча «гетеро» — төрлө һәм «трофос» — туҡландырам), йәғни улар әҙер органик мәтдәләр менән туҡланалар йәки башка организмдарҙа, шул иҫәптән кешелә лә, паразитлыҡ итәләр. Күҙәнәктәре күперсектәр менән тоташҡан ҡайһы бер колониаль бактериялар үҙенә бер төрлө епле структуралар барлыҡҡа китерә. Бындайй колониялар, хәрәкәтләнеп, вак тере организмнарны (бактерияләрне, иң түбән төзөлөшлөләрҙе һ. б.) эләктерәләр, уларҙы солғап алалар һәм ҡайнаталар.\n'''Туҡланыу ысулы буйынса бактерияларҙың төркөмдәре'''\nАвтотроф (грекча «авто»—үзем һәм «трофос»— туҡландырам) бактериялар аҙ. Уларҙың бер өлөшө, хемосинтезға һәләтле булып, үҙ тәнен төзөү өсөн кәрәкле органик матдәләрҙе неорганик мәтдәләрҙән барлыҡҡа китерә. Бының өсөн улар неорганик ҡушылмалар оксидлашҡанда айырылып сыҡҡан энергиянән файҙалана. Ҡайһы бер прокариоттар неорганик молекулаларҙан органик молекулаларҙы [[фотосинтез]] процессында ҡояш нурҙары энергияһе иҫәбенә барлыҡҡа китерә.\n[[Кислород]]ҡа ҡарата мөнәсәбәте буйынса, бактериялар аэробтарға һәм анаэробтарға бүленә. Аэробтар — фәҡәт кислородлы тирәлектә генә йәшәй ала торган бактериялар. Анаэробтар кислородһыз тирәлектә йәшәй. Бынан тыш, кислородлы һәм кислородһыз тирәлектәрҙә лә йәшәй алыусы бактериялар төркөмдәре билделе.▼\n'''Гетеротрофтар''': сапротрофтар, симбионттар, паразиттар һәм йыртҡыстар.\n'''Автотрофтар''':фототрофтар һәм хемотрофтар. .\n▲[[Кислород]]ҡа ҡарата мөнәсәбәте буйынса, бактериялар аэробтарға һәм анаэробтарға бүленә. Аэробтар — фәҡәт кислородлы тирәлектәмөхиттә генә йәшәй ала торган бактериялар. Анаэробтар кислородһыз тирәлектә йәшәй. Бынан тыш, кислородлы һәм кислородһыз тирәлектәрҙә лә йәшәй алыусы бактериялар төркөмдәре билделе.\n== Бактериялар әһәмиәте ==\nТәбиғәттә бактериялар гәйәтғәйәт киң таралған. Улар, тупраҡта урынлашып, унда органик мәтдәләрҙе — үлгән хайуан һәм үҫемлек ҡалдыҡтарын тарҡатыусылар булып тора. Органик молекулаларҙы неорганик молекулаларга әүерелдереп, бактериялар планета өҫтөн серек ҡалдыҡларҙан таҙарталар һәм [[химик элемент]]тарҙы биологик әйләнешкә керетәләр.\nКеше тормошонда ла бактерияларҙың роле ғәйәт ҙур. Мәҫәлән, күп кенә аҙык һәм техник продукттарҙы табыу әсеткес бактерияларҙан башҡа мөмкин булмаҫ ине. Бактерияларҙың тереклек эшсәнлеге нәтижәһендә әсегән һөт, кефир, сыр, ҡымыҙ, шулай ук ферменттар, спирттар, лимон кислотаһы яһала. Аҙык продукттарын тоҙлау, шулай ук, бактериялар эшсәнлегенә бәйле.\nҮҫемлек һәм хайуан организмында йәшәп, уларға билдәле бер файҙа килтереүсе бактериялар ҙа осрай. Улар симбионттар (латинса «сим» — бергә, «биос» — тереклек) тип атала.\nМәҫәлән, бүлбе бактериялары. Улар, ҡуҙаҡлы үҫемлектәрҙең тамырҙарына урынлашып, уны мөхит булараҡ файҙаланалар. Органик матдәләре менән туҡланалар. Шул уҡ ваҡытта, тупраҡтағы һауанан [[азот]]ты үҙләштереп, үҫемлекте азот берләшмәләре менән тәьмин итәләр.\nҮҫемлек ҡороғандан һуң, тупрак азотҡа байып ҡала. Был процесс бактериялар ҡатнашлығында ғына була ала.\nҮҫемлек һәм хайуан организмында йәшәп, уларға билдәле бер файҙа килтереүсе бактериялар ҙа осрай. Улар симбионттар (латинса «сим» — бергә, «биос» — тереклек) тип атала. Мәҫәлән, төйөрсек бактерияларе. Улар, ҡайһы бер үҫемлектәрҙең тамырҙарына урынлашып, тупраҡтағы һауанан [[азот]]ты үҙләштерергә һәләтле һәм, шул рәүешле, был үҫемлекте тереклек эшсәнлеге өсөн кәрәкле азот менән тәэмин итә. Үҫемлек ҡороғандан һуң, тупрак азотҡа байып ҡала. Был процесс бактериялар ҡатнашында ғына була ала.\nБактерияларҙың зарарлылары ла күп. Уларның төрлө төрҙәре аҙыҡҡа үтеп, үҙендә барғанматдәләр мәтдәләралмашыныу алмашы нәтижәһендәһөҙөмтәһендә , кеше өсөн ағыулы мәтдәләрматдәләр бүлеп сығара һәм аҙыкты боҙа. Патоген (грекча «патос»— ауыру һәм «генезис»— килеп сығыу, тыуыу) бактериялар айырыуса ҡурҡыныслы. Улар кешелә һәм хайуандарҙа үпкә ялҡынһыныуы, [[туберкулез]], аппендицит, [[сальмонеллёз]], чума, ваба һ. б. шундай ауыруҙар китереп сығара. Бактериялар үҫемлектәрҙе лә зарарлай.\nПатоген (грекча «патос»— ауырыу һәм «генезис»— килеп сығыу, тыуыу) бактериялар айырыуса ҡурҡыныслы. Улар кешелә һәм хайуандарҙа үпкә ялҡынһыныуы, [[туберкулез]], аппендицит, [[сальмонеллёз]], чума, ваба кеүек ауырыуҙар килтереп сығара. Бактериялар үҫемлектәрҙе лә зарарлай.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/782824 ҡабул ителгән


Хазина менән булған мажара барырға әҙер 7×7. Был-иң береһе яҡшыларҙың Бонусный Онлайн Слот темалар бар, ғәжәйеп ҡорал. Урта диңгеҙ яры буйында урынлашҡан, һәм күк менән аҡ диңгеҙ ҡомло пляждар таҙа. Был проект һәм МРГ эшләй, булдырырға иң яҡшы дан Бонусный Онлайн Слот сәнәғәте. You can even win up to £200,000 bonus prize by the end of your round. Башлап ебәреүсе ул булды. 2016 һәм шул ваҡыттан алып базаһы ҙур уйынсылары яуланы. Ул аныҡ һәм асыҡ тауыш эффекты булған, барыһы ла яҡшы һөҙөмтәләре өсөн визуаль. 16 төрлө ысулдарын өсөн, еңеү яуланы. Сөнки ул үҙе сумка ултырған караптар һәм пираттарға упаковывать, үҙ эштәрен башлау өсөн яҡшы мажаралар береһе. Бонусный Онлайн Слот.\n7 Ҡушылдығы Һунар Өсөн Сокровища×7 был бер-берҙән-бер бонус онлайн слот\nБыл - уйын автоматтары эшләп график интерфейс ябай һәм бик яҡшы булыр ине, темаға тап килгән өсөн. Экранда, һеҙ диңгеҙ ярында күргән ике таблица. Таблица Беренсе 7×7 өҫтәл төрлө йәшник, гравюра, шул тема менән бәйле алмазов, ынйы, эшләпә ҡорал, гөбөргәйел, йөҙөк, хатта караптар караптар ҡорал һәм флагы. Башҡа өҫтәл, уның ҡайһы бер ағас ишектәргә һорау билдәһе менән түбәндәге н. Бар 12 дөйөм ишек.. Һәр тармаҡ 7×7 выигрыш сумма ҡумта бар, уға яҙылыу. Варианттарын, шул иҫәптән булараҡ/уйынсылары һәм тауыш биреү өсөн уңайлы һүндерелә автозапуск. Был түләү ставкаларын йәки RTP мөмкин тиклем максимум етә. 89.90% башҡалар менән сағыштырғанда, уларҙы ҙур Бонусный Онлайн Слот.\nРаят барыһы тураһында\nРаят бик еңел бирелә слот. Ике таблица, шул, була ул 49 һәм тартма 12. Ставкаһын билдәләргә тәҡдим итә. һеҙгә ебәрергә булдым, баҫыу + һәм – вариант. Шунан һуң,, һеҙ тейеш, һайларға 7 буласаҡ 12 ҡап. Һәр тәҙрә символы откраивать. Әгәр тап символы 7×7 селтәре, ҡыр бүлеү булған, булды һәм буласаҡ символдары исемлегенә китаптағы. Еңгән өсөн, китаптағы һәр горизонталь символы булған бөтә кәрәк, вертикаль һыҙаттар йәки диоганаль. Тимәк, бөтә 7 юлда символы булырға тейешлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.. Әгәр ҙә икән телисез өсөн һайлау 7 үҙе тартма, булһын һеҙ нажмите был вариант бәлки, был һеҙҙең өсөн программа һәм Автоигра.\nМауыҡтырғыс графигы, раят тауыш эффекты мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡ-был нәмә был һүрәтләү уйын автоматтары итеп. Выигрыш ҙур потенциал тағы ла бер сәбәп, был иң яҡшы һалыу береһе Бонусный Онлайн Слот.


Archives for Ноябрь 2nd, 2018 | Йәншишмә - Page 2\nАрхив записей за 2 ноября 2018\nНаписал в 2 ноября 2018, 07:35\nКөҙ – муллыҡ миҙгеле. Беҙҙең мәктәп баҡсаһында ла, һәр йылдағыса, мул ғына уңыш үҫтерелде. Бигерәк тә кишер, кәбеҫтә, помидор, сөгөлдөр кеүек йәшелсәләр уңды. Шуға IX – XI синыфтар араһында йыл һайын ойошторолоп килгән «Уңыш» байрамын гөрләтеп үткәреп ебәрҙек. Иң беренсе беҙ баҡса йәшелсәләренән ашнаҡсы апайҙар әҙерләгән тәмле аштан ауыҙ иттек. Шунан инде мәктәп баҡсаһы мөдире, …\nContinue reading ‘«Уңыш» байрамы’ »\nҠыш һалҡын булмаясаҡ\nНаписал в 2 ноября 2018, 07:30\nКүп кенә көҙгө һынамыштар күрһәтеүенсә, быйылғы ҡыш һалҡын булмаясаҡ, тип фаразлай халыҡ синоптигы, Мәләүездәге мәктәп уҡыусыһы Наилә Яҡупова. «Көҙөн япраҡтар тиҙ ҡойолоп бөтә икән, ҡыш – ҡаты, оҙаҡ ҡойолмаһа, ул ҡыҫҡа була. Хәҙер беҙ шуны күҙәтәбеҙ: тәүге ҡырау был аҙнала ғына төштө, ағастарҙың күбеһе йәшел», – ти ул. Ҡыҙ белдереүенсә, Башҡортостанда һалҡындар тиҙ генә башланмай. …\nContinue reading ‘Ҡыш һалҡын булмаясаҡ’ »\nҠырағай хайуандар асыҡмаясаҡ\nНаписал в 2 ноября 2018, 07:25\nМораҙым тарлауығында хеҙмәткәрҙәр ҡышҡа 25 өҫтәмә туҡландырыу майҙансығы әҙерләгән. Йөҙҙән ашыу мал аҙығы миндеге, 1 тоннанан ашыу тоҙ һәм 1 тонна иген фуражы йыйылған. Мал аҙығы даими һалынып торғас, ҡырағай хайуандар һәр саҡ туҡ була инде.\n«Сәскәләр» һәм «Йәшелсәләр» ярышы\nНаписал в 2 ноября 2018, 07:20\nӘҙел мәктәбендә шаулап-гөрләп «Алтын көҙ» байрамы уҙҙы. Ҡыҙҙар, малайҙар йәшелсә-емештәрҙән төрлө-төрлө ҡыҙыҡлы әйберҙәр эшләп алып килгәйне. Ниндәйҙәре генә юҡ! Ҡабаҡтан яһалған елкәнле кәмәлә йөҙөүсе матростар ҙа, йәнһүрәт геройҙары ла, һуғандан сусҡа ла, картуфтан терпеләр ҙә, кишерҙән жираф та, баландан һәм алманан төрлө-төрлө композициялар ҙа бар ине.\nЙәшенмәк уйнарға ярата\nНаписал в 2 ноября 2018, 07:15\nНәҫер Бер ҡараһаң, ҡояш алһыу ғына булып офоҡта уяна. Ҡулсатырҙы өйҙәге сөйгә элеп тышҡа сығаһың, ә ул – юҡ. Болот артына йәшенә лә һалған. Уйым-уйым булып күктә ағылған болоттар араһынан ҡояшты эҙләп табаһың да бармаҡ янайһың: «Тапҡанһың шаярыр мәл! Һиңә ышанып ҡулсатырһыҙ сыҡтым!» Шәп-шәп атлап көҙгө эштәрең буйынса үҙ юлыңдан китәһең. Ә ҡояш аяҡ аҫтыңдағы …\nContinue reading ‘Йәшенмәк уйнарға ярата’ »\nИжад бәйгеһенең офоҡтары киңәйә\nНаписал в 2 ноября 2018, 07:10\nХалыҡ яҙыусыһы Таңсулпан Ғарипова исемендәге призға үткәрелгән конкурс республика кимәленә күтәрелде. Алтын көҙҙөң сыуаҡ бер көнөндә Сибай интернат-гимназияһында республиканың төрлө район һәм ҡала мәктәптәренән килгән йәш ҡәләм тибрәтеүселәр йыйылды. Ҡасандыр ҡалабыҙҙа, аҙаҡ төбәктә, әле килеп республика кимәлендә Салауат Юлаев премияһы лауреаты һәм Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Таңсулпан Ғарипова исемендәге призға уҙғарылған ижад бәйгеһе – уҡыусыларҙың иң …\nContinue reading ‘Ижад бәйгеһенең офоҡтары киңәйә’ »\nСәсәндәр, аҡындар, ашуғтар сыҡты сәхнәгә\nНаписал в 2 ноября 2018, 07:05\nӨфөлә икенсе тапҡыр Бөтә Рәсәй сәсәндәр фестивале үтте. Был республикабыҙҙа 2020 йылда уҙырға тейешле Бөтә донъя фольклориадаһына әҙерлек тә булып тора. Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең концерт залы фойеһында биҙәүестәрҙән күргәҙмә эшләне. Бәйгегә төрлө төбәктәрҙән – Яҡутстан, Марий Эл, Коми республикаларынан, Ханты-Манси автономиялы округынан, төрлө район-ҡалаларҙан 60-лап һүҙ оҫтаһы килде. Сәсәндәр, аҡындар, …\nContinue reading ‘Сәсәндәр, аҡындар, ашуғтар сыҡты сәхнәгә’ »\nТеатр донъяһы буйлап\nНаписал в 2 ноября 2018, 07:00\nШаҡша биҫтәһенең 47-се моделле китапхана хеҙмәткәрҙәре балаларға ниндәй генә уйындар, күргәҙмәләр, кисәләр үткәрмәй.


Башҡортостан Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында йорттарҙы сафҡа индереү буйынса икенсе урында тора // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n12:02, 22 мая 2019 Иҡтисад\nБашҡортостан Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында йорттарҙы сафҡа индереү буйынса икенсе урында тора Фото: Ксения Калинина\n2019 йылдың ғинуар-апрель айҙары йомғаҡтары буйынса, Башҡортостан Волга буйы федераль округы төбәктәре араһында йорттарҙы сафҡа индереү буйынса икенсе урында тора. Беренсе урында – Татарстан, өсөнсөлә – Түбәнге Новгород өлкәһе. Йән башына торлаҡты сафҡа индереү буйынса Башҡортостан өсөнсө урынды биләй, тип хәбәр итә Башҡортостанстат.\nСтатистика мәғлүмәттәренә ярашлы, 2019 йылдың ғинуар-апрелендә Башҡортостан биләмәһендә финанслауҙың бөтә сығанаҡтары иҫәбенә дөйөм майҙаны 660,5 мең квадрат метрлыҡ 8 318 фатир файҙаланыуға тапшырылған. Был — 2018 йылдың ғинуар-апреленә 134,1%. 1000 кешегә иҫәпләгәндә, 163 квадрат метр торлаҡ сафҡа индерелгән.\nТорлаҡ төҙөлөшө структураһына килгәндә, халыҡтың үҙ иҫәбенә һәм кредит ярҙамында төҙөгән торлаҡ өлөшө 64,6% тәшкил иткән (уҙған йылдың ғинуар-апрелендә – 80,4%). Улар дөйөм майҙаны 426,4 мең квадрат метр 3755 шәхси йорт һалған (2018 йылдың ошо уҡ осорона ҡарата 107,6%). Төҙөүселәр — республиканың юридик кешеләре — атап үтелгән осорҙа 234,1 мең квадрат метр торлаҡты сафҡа индергән. Әлеге күрһәткес буйынса 2018 йылдың ошо уҡ осорондағы кимәл 2,4 тапҡырға артҡан.\nТеги: төҙөлөш, статистика


Башҡортостан Президенты Хакимиәтенә һәр кем бара ала // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты Хакимиәтенә һәр кем бара ала\n14:00, 28 июля 2011 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Хакимиәте унда барырға теләүселәр өсөн хәҙер тәүлек әйләнәһенә асыҡ. Унда төндә лә барырға мөмкин. Бының өсөн алдан яҙылырға ла, документтар күрһәтергә лә кәрәкмәй. Республика Президентының рәсми сайтында БР Президенты Хакимиәте буйлап виртуаль тур махсус хеҙмәте булдырылған.\nИнтернет ҡулланыусылар алтынсы ҡаттың ентекле планы менән таныша ала, 3D-панорамаһын ҙурайтып, холл, коридор, ултырыштар залы, рәсми делегацияларҙы ҡабул итеү залы һәм Рөстәм Хәмитовтың ҡабул итеү бүлмәһен енетекле ҡарай ала.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠӘНЗӘФӘР БЕЙ, ҺИҢӘ НИСӘ ЙӘШ? - 2019 - Мәҡәләләр\nҺуңғы йылдарҙа мең ырыуы башҡорттары араһында үҙ тарихын өйрәнеүгә ҡыҙыҡһыныу артты. Ырыуҙаштарҙы иң ҡыҙыҡһындырғаны - ырыуҙың етәксеһе Ҡәнзәфәр бей. Сөнки уның тураһында, бигерәк тә тыуған төйәге һәм йәше тураһындағы мәғүмәттәр бик аҙ. Уның йәшәү осорон күрһәткән башҡорт шәжәрәләренә күҙ һалайыҡ. Ҡәнзәфәр бейҙең ейәне Ҡудашев Янбахты төҙөгән шәжәрәнән: "…Его (Муса-бей) сын Казанфари. Он виделся с Каракильмет-бием. Каракильмет виделся с Гарей-бием. Гарей-бий был старше Каракильмета, а Казанфари-бий был моложе"(Башкирские родословные. Уфа. Китап. 2002. Выпуск 1). Документтарҙан күренеүенсә, Гәрәй бей 1546-1558 йылдарҙа Башҡортостанда Ноғай урҙаһының идара башлығы етәксеһе булған. Ҡаракилмәмәт (Ҡара Кил Мөхәмәт) ХVII быуат башында Башҡортостанда шулай уҡ Ноғай урҙаһының урындағы идара башлығы булған һәм 1631 йылда үлгән.\nХVI быуат баштарында ҡалмыктар башҡорт ерҙәренә баҫып инә һәм шул уҡ ваҡытта Рус батшаһы Ҡаҙан ханлығына походтар башлай. Ноғай мырҙалары, ҡурҡып, Кубанға күсенә һәм мең башҡорттарын үҙҙәре менән китергә өндәй. Бына шул ваҡытта Ҡәнзәфәр бей тоҡомдаштарын үҙ илендә ҡалырға саҡырып, күтәрелеп сыға. Ырыуҙаштары уны тыңлап, үҙ ерендә тороп ҡала. 961 йылда (1554-1555 һижри йылы - Авт.) мең ырыуы башҡорттары Ҡәнзәфәр бей етәкселегендә Рус батшаһының Ҡаҙандағы идара башлығына барып һөйләшеүҙәр үткәрә, шуның һөҙөмтәһендә улар үҙ теләктәре менән Рус дәүләтенә инәләр һәм жалованная грамота алалар (Научное издательство "Башкирская энциклопедия", 1996.) Ҡәнзәфәр бейҙең дүрт улы булыуы тураһында бер нисә шәжәрә бар. Уларҙың береһе Ҡәнзәфәр бейҙең улдарының 1567 йылда Мәскәүгә барыуы тураһында. "Прежде всего у Казанфари-бия есть четыре сына. Первый - Кужабахты, 2-й - Худайбахты, 3-й - Кудаш, 4-й - Дистан…".\nШулай итеп, юғарыла килтерелгән дәлилдәргә ҡарағанда, Ҡәнзәфәр бей яҡынса ХVI быуаттың икенсе яртыһында һәм ХVII быуаттың башында йәшәгән, тип һығымта яһарға мөмкин.\nӘ бына ғилми баҫмаларҙа һәм шәжәрәләрҙә Ҡәнзәфәр бейҙең тыуған йылын һәм төбәген иҫбатлаусы бер генә дәлил дә табылмағайны. Ләкин көтмәгәндә 2019 йылдың февраль айында ҡырыкөйлө-мең ырыуы етәксеһе, Мең ырыуҙары советы ағзаһы Хәлиуллин Филүс Исмәғил улы миңә Шишмә районы Ябалаҡлы ауылына килеп, Ҡәнзәфәр бей тураһындағы материалдар менән танышырға тәҡдим итте. Был көтөлмәгән хәбәр мине ғәжәпләндерҙе һәм шатландырҙы ла. Март айында мин Ябалаҡлы ауылына юл тоттом. Ябалаҡлы ауылы имам хатибы Вәликәев Салауат Ҡорбанғәле улы һәм ауылдың хөрмәтле кешеләре Ҡәнзәфәр бей, шулай ук ауылдың шәжәрәләре тураһында күп кенә мәғлүмәт бирҙе. Мәҫәлән, Дәүләкән районы Иҫке Шәрип ауылында тыуған Ғәлина Ғәйшә Муллабай ҡыҙы 1970 йылда Дәүләкән районы Ҡаҙанғол ауылында тыуып үҫкән, әлеге көндә Ағиҙел ҡалаһында йәшәгән тарихсы-уҡытыусы Мөхәмәҙғәлин Рәүеф Ғәфүр улына тышлығына "Ҡотлояр мулла бәйеттәре" тип яҙылған егерменән артыҡ ҡалын дәфтәр тапшыра. "Минең башҡа ышаныслы кешем юҡ, һиңә ошо боронғо яҙыуҙы тапшырам, бында беҙҙең Ҡәнзәфәр бейҙән башлап боронғо ата-бабаларыбыҙҙың тарихы яҙылған. Өфөгә барһаң, ошо ҡулъяҙмаларҙы берәй уҡымышлы кешегә тапшыр", - ти ул. Рәүеф, тәрбиәле кеше булараҡ, Ғәйшә Муллабай ҡыҙының үтенесен һис кисекмәҫтән үтәй. Өфөгә барып, ул ваҡытта "Ленинец" гәзитенең бүлек етәксеһе булып эшләгән Юрий Узиковҡа материалдарҙы тапшыра. Юрий Александрович материалдарҙы ҡабул итеп ала һәм тәржемә итеп, матбуғатта баҫтырып сығарырға вәғәҙә бирә. Ләкин был материалдар матбуғатта баҫылмай һәм төп нөсхә шулай итеп юғала. Рәүеф Ғафур улында уның күсермәләре генә ҡала һәм уларҙы миңә күрергә насип булды.\nХәҙер Ҡотлояр мулланың Ҡәнзәфәр бейгә арналған шәжәрәләренә һәм ҡайһы бер бәйеттәренә туҡталайыҡ: "Хөрмәтле бөйөк, һәм аҡыл эйәһе, һәм уҡымышлы Ҡәнзәфәр бей тыуҙы Ябалаҡ ауылында 939 миләди йылында. Аллаға дан булһын, уға тиңдәш башҡа юҡ. Мусабей улы Ҡәнзәфәр бейҙе 1012 йылдың рамазан айының 10 августында мәңгелек йортҡа ҡуйҙы. Урынын Мәьүала ожмахында ит. Яҙҙы Әсфәндийәр мулла, был ҡыяғаҙға күсерҙе Ҡотлояр мулла 1912 йылда". Шәжәрәне Әсфәндийәр мулла үҙе күсереп яҙғанмылыр, уныһы билдәһеҙ. Ҡотлобулатов Әсфәндийәр мулла 1856 йылда Дәүләкән районы Иҫке Шәрип ауылында тыуған. Ҡаҙанда "Ҡасимиә" һәм Өфөлә "Ғосмания" мәҙрәсәләрен тамамлаған күренекле шәхес, указлы мулла. Уның улы Ҡотлояр 1892 йылда шул уҡ ауылда тыуған һәм Өфө, Дәүләкән мәҙрәсәләрен тамамлаған белемле сәсән, йырсы, мөғәллим, Иҫке Шәрип ауылында имам-хатиб булып торған.\nҠарғалы ауылының имам-хатибы Салауат Вәликәев һәм ҡырыкөйлө-мең ырыуы етәксеһе Филүс Хәлиуллин, шулай уҡ ҡарттарҙың әйтеп ҡалдырыуынса, Ҡәнзәфәр бей Ябалаҡлы ауылы эргәһендәге зыяратта ерләнгән. Икенсе версияға ҡарағанда, шул уҡ урында Ҡәнзәфәр бейҙең төпсөк улы Ябалаҡлы ауылы старостаһы Хәжәр ерләнгән. Быларҙы асыҡлайһы бар әле. Ҡотлояр мулланың бәйетенә ҡарағанда, Ҡәнзәфәр бейҙең өс ҡатыны һәм биш улы булған. Иң кесе улы Хәжәр нисәнсе ҡатынынан булғандыр, хәҙергә уныһы билдәһеҙ. Әйтелгәндәрҙе раҫлау өсөн Ҡотлояр мулланың бәйетенән бер нисә өҙөк килтерәйек.\nВаҡытында бик әүәл,\nМең дәүләте булғандыр,\nТулы һыулы Күк иҙел,\nАсылы, Ҡандра һыуҙары,\nҠалын ҡара урмандары,\nКиртләс киткә тауҙары,\nОшо ерҙе төйәк иткән,\nТирә-яҡта дан тотҡан,\nДонъя көткән шул ерҙә,\nҺис нужа күрмәгән.\nИң өлкәне матуры,\nБуй-һындары етеү менән, Уҡ-һаҙағын алғандыр.\nВасыятын әйтә һалып,\nИң кесеһе Хәжәре,\nБыл бәйет Ҡәнзәфәр бейҙең тыуған йылын һәм ауылын асыҡлай. Бәлки, ырыуыбыҙҙың етәксеһе тураһындағы материалдар тағы ла кемдәрҙәлер һаҡланалыр? Беҙгә хәбәр итеүегеҙҙе һорайым. Ҡотлояр мулланың шәжәрәһенә ҡарағанда, 2022 йылда ырыу етәксебеҙ Ҡәнзәфәр бейҙең тыуыуына 490 йыл тула. Был датаны тейешенсә ҡаршы алып үткәреү һәм уның исемен мәңгеләштереү ырыуҙаштарыбыҙҙың бурыстарының береһе.\n"Мең ырыуы" төбәк-ара йәмәғәт берләшмәһе советы рәйесе.\nЯҙылған: 20.08.19 | Ҡаралған: 380


12 Апрель 2011, 18:04\nБер ваҡыт ҡояш менән Ел осраша һәм, кем көслөрәк, тип бәхәс ҡора.– Мин көслө һәм ҡөҙрәтле, – ти Ел. – Еңел генә ғәрәсәт һәм ел-дауыл килтереп сығара алам. Хәҙер һиңә үҙемдең иң көслө икәнлегемде иҫбат итәсәкмен. Ана, плащ кейгән бер ир килә. Бер өрөүем менән уның плащын систереп аласаҡмын.\n– Мин көслө һәм ҡөҙрәтле, – ти Ел. – Еңел генә ғәрәсәт һәм ел-дауыл килтереп сығара алам. Хәҙер һиңә үҙемдең иң көслө икәнлегемде иҫбат итәсәкмен. Ана, плащ кейгән бер ир килә. Бер өрөүем менән уның плащын систереп аласаҡмын.\nҺәм Ел ныҡ итеп өрә башлай. Ул бер тапҡыр өрә, ике, өс. Һәр өргән һайын тыны көсәйгәндән-көсәйә бар. Тик ир плащына ныҡ итеп йәбешә. Ләкин Ел тынысланмай, асыуланып, тағы ла нығыраҡ иҫергә һәм өйрөлөргә тотона. ҡот осҡос буран сыға. Ә ир плащына нығыраҡ тотона һәм уны бер ҙә ысҡындырғыһы килмәй. Ниһайәт, Елдең хәле бөтә. Бер аҙ тынысланғас, күктә ҡояш күренә. Ул юлсыға мөләйем йылмая һәм үҙенең наҙлы нурҙары менән йылыта. Тәүҙә ир ҡояшҡа бик иғтибар итмәй. Тик ҡояш нурын һибеүҙән туҡтамай. Ул ирҙе үҙенең мөхәббәтле һәм тылсымлы йылы нурҙары менән һаҡ ҡына иркәләй. Ир ҡояштың нурҙарына йылына һәм уға ҡарап матур итеп йылмая ла, яңы ғына үткән ғәрәсәт хаҡында онотоп, өҫтөндәге плащын һала.\n– Бына, күрәһеңме, – ти ҡояш Елгә, – наҙлылыҡ, мәрхәмәтлелек, изгелек, шәфҡәтлелек, түҙемлек һәм мөхәббәт һәр саҡ ярһыулыҡтан, ғәрәсәттән, ҡотороноуҙан юғарыраҡ.


Петербургта – халыҡ-ара иҡтисад форумы\n16 Июнь , 16:10\nБөгөн Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров XXV Петербург халыҡ-ара иҡтисад форумында ҡатнаша. “Форумда эш башлайбыҙ. Пландар ҙур” тип яҙып сыҡты Радий Фәрит улы үҙенең сәхифәһендә һәм киләсәккә пландары менән уртаҡлашты. Түбәндә республика етәксеһенең тезистарын тәҡдим итәбеҙ. Корпорация Туризм.РФтуризм.рф\n“Бөгөн «Автодор» дәүләт компанияһы идараһы рәйесе Вячеслав Петушенко менән беҙҙең республикала юлдар төҙөү буйынса мегапроекттарҙы тикшерҙек.\nМедицинала – һуғыш ветерандарына клиник госпиталь төҙөүҙе планлаштырҙыҡ. Мөһим мәсьәлә – уны йыһазландырыу, был тәңгәлдә яңы кимәлгә күтәрелергә теләйбеҙ. Беҙгә иң заманса госпиталь кәрәк. Ветерандарҙың, шул иҫәптән локаль бәрелештәрҙә ҡатнашыусыларҙың сәләмәтлеге хаҡында хәстәрләү – иң мөһим мәсьәлә.\nМәғарифта – Өфөлә 360 урынлыҡ математик лицей-интернат төҙөү проекты өҫтөндә эшләйбеҙ.\nИнфраструктура өлкәһендә – Халыҡ-ара иҡтисади форумда “ДОМ.РФ” (торлаҡ өлкәһе үҫеше финанс институты) менән Өфөлә Ағиҙелдең һул яғын һыу менән тәьмин итеү объекттарын төҙөү проекты буйынса килешеү төҙөргә уйлайбыҙ.\nТуризмды үҫтереү өсөн, атап әйткәндә, «Туризм.РФ» корпорацияһы менән инвестициялар тураһында килешеүҙәргә ҡул ҡуйырға уйлайбыҙ.\nФорумда донъя кимәлендәге Евразия ғилми-белем биреү үҙәгенең вуз-ара студенттар кампусы проектын күрһәтәсәкбеҙ.\nВаҡыт тығыҙ, осрашыуҙар күп, бурыстар ҙа. Эшләйбеҙ.”\nХәйерле сәғәттә! Эшегеҙҙә юғары уңыштар теләйбеҙ, Радий Фәрит улы!


Башҡортостан халҡы урындағы башланғыстар программаһына ҡушылып, 500 миллион һумдан ашыу аҡса йыйған | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 декабря 2016 — 15:43 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостан халҡы урындағы башланғыстар программаһына ҡушылып, 500 миллион һумдан ашыу аҡса йыйған.\nРеспублика башлығы Рөстәм Хәмитов билдәләүенсә, йыл аҙағына тиклем ошо программа нигеҙендә яҡынса 500 проект тормошҡа ашырыласаҡ. Был республика юбилейына лайыҡлы бүләк. Һәр проект өсөн уртаса 1 миллион һумға яҡын сығым йәлеп ителгән. Республика башлығы фекеренсә, бындай проекттар кешеләрҙе үҙҙәре йәшәгән ауыл-ҡасабаларҙа тормошто яҡшыртыуға дәртләндерә.


Күсмә медицина модулдәре – автопоездар юлда\nТөпкөл ауылдарҙа йәшәгән кешеләргә үҙ сәләмәтлеген ваҡытында тикшертеү мөмкинлеге бик юҡ. Ошоно иҫтә тотоп, республикала “Сәләмәт республика – сәләмәт төбәк” акцияһына старт бирелде. Бөтөн райондарҙы ла үҙ эсенә алған проект тәүгеһенән тормошҡа ашырыла. Ул ауыл халҡына медицина ярҙамы алыу мөмкинлеген арттырыуға йүнәлтелгән. Башҡортостанда 22 күсмә медицина модуле – 5 маршрут буйынса автопоезд эшләй. Ул күсмә “Сәләмәтлек үҙәктәре”н, флюорография һәм маммография модулдәрен үҙ эсенә ала.\nБыл акцияға ярашлы, республикала 24 мең кеше ҡаралып та өлгөргән. 80-дән ашыу социаль сир асыҡланған. Улар араһында яман шеш, шәкәр диабеты, артериаль баҫым күтәрелеү осрағы, туберкулез, киҫкен миокарда инфаркты бар.\n“Сәләмәт республика – сәләмәт төбәк” акцияһына беҙҙең район да ҡушылды. Уның сиктәрендә Стәрлетамаҡ ҡалаһының 2-се һанлы дауаханаһы, Стәрлетамаҡ ҡала балалар дауаханаһы, һанлы флюорография кабинеты, Күмертау ҡала дауаханаһының күсмә автопоездары белгестәре иң тәүгеләрҙән булып Аҡкүл ауыл биләмәһе халҡының һәм балаларҙың сәләмәтлек торошон тикшерҙе. Автопоездарҙың эсендә 3 кабинет, уларҙың береһендә – лабораторияла пациенттан биохимия анализы алынып, ҡандағы шәкәр, холестерин кимәле тикшерелә, һөҙөмтәһе шундуҡ әҙер була, икенсеһендә – ЭКГ үткәрелә, ауырлыҡ, буй үлсәме билдәләнә, артериаль баҫым үлсәнә, күҙ баҫымы, тын алыу функцияһы тикшерелә, өсөнсөһөндә иһә кабинеттарҙа алынған һөҙөмтәләргә ярашлы, медицина профилактикаһы табибы һаулыҡ торошонда тайпылыштар булғандарға кәңәштәр бирә, дауаланыуға тәҡдимдәр яҙа, артабан белгестәргә тикшерелеүгә йүнәлтә. Ә балалар өсөн тәғәйенләнгән автопоезда балалар психологы эшләне, балаларҙың психик, физик сәләмәтлеге тикшерелде, ҡан анализы алынып, ЭКГ үткәрелде. 19 майҙа эш башлап, артабан пациенттарҙы ҡабул итеүҙе 22-23 майҙа дауам иткән күсмә “Сәләмәтлек үҙәктәре”ндә биләмәләге 220 өлкән кеше һәм 60 бала үҙ һаулығын тикшерткән, 202 пациент флюорография үткән.\nАкция сиктәрендә шулай уҡ Дарьино табиплыҡ амбулаторияһында (22 майҙа) Красноусол үҙәк район дауаханаһының табип-терапевы Елена Ринат ҡыҙы Бәхтейәрова етәкселегендә педиатр Регина Шамил ҡыҙы Мырҙагилдина, ҡатын-ҡыҙҙар консультацияһы акушеркаһы Земфира Хәмзә ҡыҙы Фәтҡуллина, табип-хирург Руслан Салауат улы Зәйнуллиндан (район дауаханаһында ошо көндәрҙә эш башлаған, тамырҙары менән Бәләкәй Үтәш ауылынан), шулай уҡ урындағы амбулаторияның табип-стоматологы Марат Мөбәрәк улы Йәғәфәровтан торған табиптар төркөмө лә пациенттарҙы ҡабул итте. Уларға Дарьино амбулаторияһының шәфҡәт туташы Елена Николаевна Әмирханова ярҙам итте. Амбулатория лаборанткаһы Нурия Ирғәле ҡыҙы Хәбибуллина табип ҡабул итеүенә килеүселәрҙән ҡан һәм башҡа анализдар ҙа алды, артериаль баҫымдарын да тикшерҙе. Тәүге көндө невролог, кардиолог, гинеколог өс тиҫтәгә яҡын кешене ҡабул иткән, артабанғы көндәрҙә хирург (32 кеше), кардиолог (29), терапевт (72), акушерка 75 кешенең сәләмәтлеген тикшергән.\n-Республика башлығы вазифаһын башҡарыусы Радий Фәрит улы Хәбировҡа халыҡ сәләмәтлеген ҡайғыртыуы өсөн рәхмәт, - тине пациенттарҙың береһе һәм башҡалар ҙа уға ҡушылды.\nМедицина автопоездары артабан районыбыҙҙың Еҙем-Ҡаран ауыл биләмәһе кешеләренең сәләмәтлеген тикшерҙе, сиратта - Сәйетбаба, Яңғыҙҡайын ауыл биләмәләре.


Рөстәм Хәмитов әйтеүенсә, ауыл эше йәштәр өсөн дә ылыҡтырғыс булырға тейеш. Әммә хеҙмәт хаҡының түбән булыуы арҡаһында был тармаҡ ҙур һорау менән файҙаланмай. Уны арттырыу өсөн хеҙмәт етештереүсәнлеген күтәреү мөһим. Шуға күрә кадрҙар ҙа юғары әҙерлекле булырға тейеш, Компетенциялар үҙәге ауыл хужалығы эшсәндәренең белемен камиллаштырыу, һөнәри оҫталығын арттырыу өҫтөндә эшләйәсәк. Бынан тыш, йәштәрҙе аҡсалата дәртләндереү саралары менән дә ҡыҙыҡһындырыу күҙаллана.


Ҡоторған бесәй кешегә ташланған\nБөрөлә берәҙәк бесәйҙе йәлләп ашатырға теләгән йәш пар бәләгә тарый яҙа. Улар бесәйҙән көскә ҡасып ҡотола. Әле ҡала урамдарында карантин иғлан ителгән. Был ҡоторған хайуандарға бәйле бишенсе осраҡ. Шул уҡ ваҡытта, белгестәр сирҙең йылдан-йыл аҙайыуын билдәләй.\nДамир Хузин, Башҡортостан ветеринария идаралығы бүлек етәксеһе: «Ҡотороҡ сиренә бәйле осраҡтар ҡарауһыҙ хайуандар араһында йыш осрай, быныһы иһә быйыл бесәйҙәр араһында теркәлгән өсөнсө осраҡ. Күптәр урамда берәҙәк хайуандарҙы йәлләп өйөнә алып ҡайта, ашата. Был хәүефле, ауырыу эт-бесәйҙәр кешегә зыян килтереүе ихтимал».


Йорт хайуандары өсөн заманса оя | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nЙорт хайуандары өсөн заманса оя\n25 октября 2018 — 16:48\nӨфөнөң йәш ғалимдары йорт хайуандары өсөн заманса оя эшләгәндәр. Йылытыу, елләтеү системалары, хәрәкәт датчиктары һәм башҡа үҙенсәлекле приборҙар — былар барыһы ла бер ҡумтала урынлашҡан. Уның ярҙамында йорт хайуандары кәм тигәндә 1 ай самаһы үҙ аллы йәшәй ала.\nСиттән ябай ҡумта булып күренһә лә, уның тиҫкәгә яҡын төрлө фунциялары бар. Йорт хайуандары өсөн тәғәйенләнгән ояла йылытыу, һауа алмаштырыу, ашатыу системалары, хәрәкәт датчиктары, йәғни йәнлек үҙ аллы йәшәй алһын өсөн бар уңайлыҡтар ҡаралған. Был оя өҫтөндә йәш ғалимдар өс ай самаһы эшләй.\nТөрлө микросхемалар, датчиктар әҙерләйҙәр, хатта уның өсөн махсус программа ла яҙалар. Был оя автоном режимда кәмендә 1 ай самаһы эшләй ала. Иң мөһиме аҙыҡты теүәл һалырға, ти уйлап сығарыусылар. Әгәр ҙә эшкә китһәгеҙ, йорт хайуанын онлайн режимда видео күҙәтеү аша ҡарарға мөмкин.\nБыл проект Рәсәй кимәлендә ойошторолған “Шустрик” конкурсында беренсе урын, ә халыҡ-ара ярышында алтын миҙалға лайыҡ була. Проект етәксеһе әйтеүенсә, улар бының менән генә туҡтарға йыйынмайҙар. Оҙаҡламай йәш ғалимдар был проектҡа патент алырға ла уйлай. Бәлки тап улар уйлап сығарған оялар оҙаҡламай бөтә донъяла ҙур танылыу яулар.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ӨФӨБӨҘ КИМӘЛЕ ТАҒЫ БЕР БАШҠА КҮТӘРЕЛДЕ - 2016 - Мәҡәләләр\nӨФӨБӨҘ КИМӘЛЕ ТАҒЫ БЕР БАШҠА КҮТӘРЕЛДЕ\n17 - 18 июнь баш ҡала тағы ла ҙур кәңәш майҙанына әүерелде - унда Рәсәй ҡалалары союзының иң яҡшы муниципаль тәжрибәләренең IV форумы үтте. Уның эшендә илебеҙҙең 68 ҡалаһынан, 45 муниципаль районынан, 48 субъекттан барлығы 40-тан ашыу кеше, шулай уҡ БДБ илдәренән, Ҡытай Халыҡ Республикаһынан, Көньяҡ Кореянан, Бөйөк Британиянан вәкилдәр ҡатнашып, уның статусын халыҡ-ара кимәлгә сығарҙы.\nРәсәй ҡалалары союзы бынан 25 йыл элек ойошторолоп, ошо ваҡыт арауығында урындағы үҙидаралыҡты үҫтереү менән шөғөлләнә. Бөгөн уның составында 91 муниципаль берәмек булһа, шуларҙың 69-ы - Рәсәй субъекттары үҙәге булып тора. Союздың төп бурысы - ағза-ҡалаларҙың ыңғай тәжрибәһен өйрәнеү, дөйөмләштереү һәм таратыу, мегаполистарҙың ыңғай имиджын булдырыу, илдең социаль-иҡтисади үҫешендә ҡалаларҙың ҡеүәтен файҙаланыу өсөн федераль органдарға ярҙам итеү. Быға тиклем бындай саралар Пенза, Грозный, Пермь ҡалаларында уҙғарылһа, эстафетаны быйыл Өфө ҡабул итте. Алға китеп шуны ла әйтергә кәрәк - беренсе тапҡыр Рәсәй ҡалалары союзының күсмә кубогы булдырылып, уны алдағы өс ҡала вәкиле бергәләп Башҡортостандың баш ҡалаһы хакимиәте башлығы Ирек Ялаловҡа тапшырҙы.\nФорумдың бай һәм йөкмәткеле тығыҙ программаһы фекер алышыуға ғына ҡайтып ҡалманы. Өфө ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов белдереүенсә, йыйылыусыларҙы ҡоро һүҙ менән генә "һыйлап" булмай, улар - үҙ эштәренең оҫталары, практиктар, нисек кенә матур һөйләгәндә лә, ҡайҙа нимә ҡыйыш ятҡанын шунда уҡ күреп ҡалалар. Шуға ла 12 секция ултырышынан тыш, ҡунаҡтар 7 маршрут буйынса ҡаланың Торлаҡ-коммуналь хужалығы, төҙөлөш, мәҙәниәт, именлек һ.б. өлкәләре буйынса эшмәкәрлеге менән урындарҙа танышты һәм ҡәнәғәт ҡалды.\nБында шуны ла билдәләп китергә кәрәк: Өфө территорияһында 20-нән ашыу тәжрибә ҡулланыла һәм уларҙың бер нисәһе федераль кимәлдә юғары баһаға лайыҡ булып, башҡа төбәктәргә лә таратыуға тәҡдим ителгән. Ғөмүмән, форум - үҙенә күрә тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығы ла. Һәм ҡатнашыусылар бында Ирек Ишмөхәмәт улының бер фекере менән тулыһынса килеште: "Беҙ дәғүәселәр түгел, ә коллегалар. Барлыҡ яңы һәм ыңғай тәжрибәне бушлай, бүләк итеп ҡабул итергә әҙербеҙ". Ысынлап та, аҡыл ғына түгел, тәжрибә лә бүлешкәндән арта ғына.\nСара сиктәрендә былтыр көҙҙән Иң яҡшы муниципаль тәжрибәләр интерактив картаһы сайтында башланған тауыш биреү һөҙөмтәләре буйынса еңеүселәр ҙә билдәләнде. Унда тауыш биреүгә тиклем 250 тәжрибә өлгөһө урынлаштырылһа, 4-се форумға тиклем тағы ла шул сама өҫтәлгән. Тәүге 250 тәжрибә араһынан иң-иңдәр был юлы бүләкләнһә, ҡалған эштәр араһынан еңеүселәр киләһе форумға асыҡланасаҡ.\nБыл юлы Өфө ике номинацияла еңеү яуланы. "Мираҫ" йыр һәм бейеү фольклор ансамбле "Рәсәй ҡалаларының мәҙәни үҙенсәлеген һәм оҡшашлығы" номинацияһында 1319 тауыш йыйһа, "Хәҙерге иҡтисади хәл-торошта муниципалитет өсөн һөҙөмтәле ҡарарҙар" номинацияһында шул уҡ атамалы тәжрибә 1382 тауыш йыйған.\nБынан тыш, форум сиктәрендә төрлө килешеүҙәргә ҡул ҡуйылды. Өфө Ҡытай Халыҡ Республикаһының Хэфэй ҡалаһы менән туғандаш-ҡала мөнәсәбәттәре булдырыу тураһында меморандум, шулай уҡ Силәбе өлкәһенең Силәбе ҡалаһы хакимиәте менән - дуҫлыҡ һәм хеҙмәттәшлек, Татарстан Республикаһының Ҡаҙан ҡалаһы менән туризмды үҫтереү өлкәһендә хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөнө. Шулай уҡ ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов Оксфорд (Бөйөк Британия) ҡалаһы Лорд-мэрының урынбаҫары Рэй Хамберстоун һәм Оксфорд ҡалаһы хакимиәте башлығы урынбаҫары Тим Сандлер менән осрашып, Өфөнөң социаль-иҡтисади үҫеше, уның тарихы, мәҙәниәте менән таныштырҙы һәм ҡалалар араһында мәғариф, фән, спорт, мәҙәниәт өлкәһе буйынса хеҙмәттәшлек перспективалары тураһында фекер алышты.\nФорумға Саха-Яҡут республикаһынан "Наслег" проекты ағзалары - муниципалитеттарҙың йәш башлыҡтары ла килгәйне. Ғөмүмән, сахалар сарала үҙҙәренең стилләштереп тегелгән милли кейемдә булыуҙары менән һоҡланыу уятып ҡына ҡалманы, ә үҙ хәрәкәттәренең төп маҡсаты ауыл ерендә йәштәрҙең ҡеүәтен тормошҡа ашырыу өсөн аныҡ шарттар тыуҙырыу, әүҙем эшмәкәрлекте дәртләндереү, муниципалитеттарҙың йәш башлыҡтарына тәжрибә, граждандар, юридик мәсьәләләр буйынса бушлай мәғлүмәт биреү кеүек маҡсаттарҙы күҙаллауы менән дә ыңғай тәжрибә булып хәтерҙә уйылды. "Наслег" вәкилдәре, Рәсәй ҡалалары союзы етәкселегенә ауыл-ҡасаба биләмәләрен дә үҙ ҡарамағына алып, улар менән дә эшләргә кәрәк, тигән мәсьәлә күтәрҙе һәм ыңғай яуап алды.\nҒөмүмән, форумда ҡатнашыусылар фекеренсә, Өфө муниципаль тәжрибәләрҙе тормошҡа ашырыу буйынса ла, яңылыҡтар менән дә, аныҡ эштәр менән дә, бындай кимәлдәге сараларҙы үткәреү буйынса ла планканы бик юғарыға күтәрҙе һәм эстафетаны артабан ҡабул итеп алыусыларға ошо кимәлде тотоуы еңелдән булмаясаҡ.\nЯҙылған: 04.07.16 | Ҡаралған: 519


Социум // Хәүефле хәл\nАзатлыҡ тойғоһо күңелдә шатлыҡ уята. Алда беҙҙе диңгеҙ, пальма ағастары, ҡояш көтә. Ҡыуаныс солғап алған бөгөн беҙҙ е: пассажирҙар менән щығырым тулы вокзал, поезға ултырыу ваҡ ытын еткәнен белдереп яңғыраусы иғландар, йәшел "ҡабырғаһына " "Өфө - Одесса" тип яҙылған вагоныбыҙ, барыһы ла күңелде кү тәрә... Тағы бер нисә минуттан һау бул, туған ҡала, хушығыҙ, ҡәҙерле етәкселәр.\nБеҙ ултырасаҡ плацкарт вагон эргәһендә бала - саға йыйылғ ан. "Күңелле буласаҡ" тип һығымта яһаным мин. Тик ни тиклем "күңелле" буласағын күҙ алдыма ла килтермәгәнмен икән әле. Т ар коридор буйлап өлкәндәр - балаларҙы оҙатыусылар үтә. Һәр береһенең ҡулында "Балалар йорто" тип яҙылған сумка. Был яҙы уҙы күргәс, йөрәк сәнсеп алды - бына ниндәй балалар икән! Ми н уларҙың йөҙҙәренә ҡарайым, улар бер - береһенә нимә менәнд ер оҡшаш кеүек, бәлки барыһының да сәсен бер үк ҡулдар киҫкә нгәлер... Мине йәлләү һәм ниндәйҙер ғәйеп тойғоһо солғап алд ы. Балалар вагонда үҙ урындарына урынлашты, тәрбиәселәр бәҙр әф эргәһендәге купела үҙ урындарын алды.\nИке көн буйына был балалар юлдаштарына иғтибар бирмәйенсә уйнаны, тамаҡ туйҙырҙы, көлөштө. Был юл нимәһе менәндер "За стеклом" уйынын хәтерләтә ине. Балалар йортонда тәрбиәләнеү селәрҙең тормошона шаһит булырға тура килгән был ике көн күң елдә ауыр тәьҫир ҡалдырҙы. Айырыуса уларҙың тәртипһеҙ, тупаҫ һәм... ялҡау булыуҙары аптыратты.\n- Асығыҙ! - Лиана күрше ҡатынға йогурт һона.\nТеге асып бирҙе. "Зинһар өсөн" һәм "рәхмәт" һүҙҙәре ишете лмәне, әлбиттә. Ҡыҙыҡай йогуртты тәүге тапҡыр күрә һәм аса б елмәйҙер, моғайын, тип уйлап ҡуйҙым. Әммә ҡыҙыҡай ошондай уҡ һорау менән күрше ҡатынға бер нисә тапҡыр мөрәжәғәт итте - Лиананың бары тик йогурт асып мәшәҡәтләнгеһе килмәй ине. Ба лаларҙы бер тапҡыр ҡулланыла торған һауыттарҙан ашаттылар. Т әрбиәселәр вагон буйлап йөрөп балаларҙың ашап бөтөүен күҙәтт е. Ә улары иһә аштарын бутҡаға түңкәреп уны тәрилкә менән ҡа плай. Был нимәне күрһәтә Балалар туҡ. Эйе, аҙыҡ - түлек һәм кейем йәһәтенән барыһы ла һәйбәт. Был ҡыуандыра. Икенсе ним ә борсой - ул да булһа уларҙың аҙыҡҡа булған ҡарашы. Ашап ө лгөрөлмәгән йогурт, банан, колбасалар еңел генә сүп - сар һа уытына ырғытылды. Бер һүҙ менән әйткәндә, был йәһәттән балал ар йорто тәрбиәләнеүселәре "яңы урыҫ" балаларын хәтерләтте м иңә.\n- Һеҙ ҙә Сочиға бараһығыҙмы - тип миңә мөрәжәғәт итте 12 йәшлек Регина.\nПоездың Одессаға барыуына ул аптырауын белдерҙе. Хәйер, у ға барыбер ине, күрәһең, география дәрестәре балалар йортонд а бик яҡшы кимәлгә ҡуйылмағандыр. Башҡа фәндәрҙән дә эштәре бик яҡшынан тормайҙыр, ахыры, сөнки киләһе һорау минең күрше мде хайран ҡалдырҙы:\n- Һеҙ русса беләһегеҙме, - тип һораны унан мәктәп уҡыусы һы.\nНимә тип әйтәһең инде.\nЮл буйына балалар баштүбән йөрөнө тип әйтергә була, һикер ҙеләр, уйнанылар, йүгерҙеләр, бөтә вагон аша бер - береһенә яңғыратып ҡысҡырыштылар:\n- Ленка, бир ручканы! Ах һин...!\n- Һин үҙең...!\nҠыҫҡаһы, һөйләшеү һүҙҙәре бер төрлө: "теләмәйем", "тай б ынан" һәм, әлбиттә, һүгенеү һүҙҙәре.\nВагонда бәләкәй балалар ҙа бар ине, туҡтауһыҙ ҡысҡырышыуҙ ан вагонда барған пенсионерҙар баш ауыртыуынан йонсоно, пров одница ризаһыҙлыҡ белдерҙе:\n- Хоҙайым, ниндәй балалар һуң былар! Тыныслап иҙән йыуырғ а ла бирмәйҙәр. Иҫерек "вахтовиктар" менән йөрөүе еңелерәк и кән, улар исмаһам әйткәнде аңлай. Юҡ икән, милицияға тапшыры рға була.\nБарыһына ла ҡыйын һәм уңайһыҙ ине. Бары тик балалар йорто тәрбиәләнеүселәре генә үҙҙәрен тормош хужаһы итеп тойҙо. Ул арға бөтәһе лә рөхсәт ителгән. Өлкәндәрҙең шелтәләүенә уларҙ ың яуабы бер:\n- Һин беҙгә тәрбиәсе түгел.\nӘ тәрбиәселәр һуң Улар балаларының тәртибенә иғтибар бир ергә уйламаны ла. Өйрәнгәндәр. Барыһы ла иҫән, туҡ, тимәк до нъя түңәрәк. Вагон мөйөшөндә ултырып әңгәмә ҡороп тик барҙыл ар. Һуң бит балаларҙы тыныс уйындар, һүрәт төшөрөү, бик булм аһа әле үҙебеҙ үткән ҡала һәм станциялар тураһында һөйләп әү рәтергә була бит.\nТөндә шау - шыуҙан арыған пассажирҙар тәрбиәселәр янына к илеп, балаларҙы йоҡларға һалырға ваҡыт етмәнеме тип ҡыҙыҡһын ыныуына (Өфө ваҡыты буйынса сәғәт төнгө берҙәр тирәһе), тәрб иәселәрҙең береһе был балаларҙың яҙмышы бик ҡатмарлы һәм ула р йоҡларға урындағы ваҡыт буйынса сәғәт ун берҙә, тимәк тағы бер сәғәттән ятасаҡ, тип белдерҙе. Уйнаһындар.\nТөндә һәм иртән пассажирҙар вагондан баштары ауырып сыҡты . Уларға юлдарын артабан дауам итергә кәрәк. Ә балалар иһә й оҡлай ине. Улар төшкә тиклем, Одессаға барып еткәнсе йоҡлаяс аҡ.\nҠатмарлы яҙмышлы балалар. Ошондай ярлыҡ элеп ҡуйып ҡул һе лтәүе еңел, әлбиттә. Сәбәптәр ҙә күптер, аңлашыла. Тик бер н индәй белемһеҙ, башҡаларға ҡарата ихтирам тигән тойғо менән дә таныш булмаған балаларҙың киләсәге ниндәй булыр һуң


Башҡортостан мәҙәниәте/Халыҡ артистары — Башҡорт Википедияһы\nБашҡортостан мәҙәниәте/Халыҡ артистары\nБАССР-ҙың һәм Башҡортостан Республикаһының халыҡ артистары — исемлек.\nНародные артисты БАССР и Республики Башкортостан — список.\n# А Б В Г Ғ Д Ҙ Е Ё Ж З И Й К Ҡ Л М Н Ң О Ө П Р С Ҫ Т У Ү Ф Х Һ Ц Ч Ш Щ Э Ә Ю Я\nБашҡа телдә мәҡәлә\nБашҡа сығанаҡтарға һылтанма\nАбдразаҡов Асҡар Әмир улы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994) Абдразаков, Аскар Амирович es, tt, uk БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАбдразаҡов Илдар Әмир улы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2011) Абдразаков, Илдар Амирович en, es, tt\nАбросимов Владимир Сергеевич актёр, режиссёр, РФ-тың атҡаҙанған (2007), Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2003) һәм атҡаҙанған (1998) артисы Абросимов, Владимир Сергеевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАбсатарова Гүзәл Рәшит ҡыҙы бейеүсе, РФ-тың атҡаҙанған (1998), БАССР-ҙың халыҡ(1989) һәм атҡаҙанған (1986) артисы Абсатарова, Гузель Рашидовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАбыҙгилдина Ғәшиә Баязит ҡыҙы актриса, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1963)\nАбушахманов Әхтәм Әхәт улы Абушахманов, Ахтям Ахатович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ (баш.),\nАгашкова-Коренева Ирина Георгиевна актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2005) Агашкова-Коренева, Ирина Георгиевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАҙнаҡаева Рәйлә Шәрәфи ҡыҙы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1992) Азнакаева, Раиля Шарафеевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАйытҡолов Азат Миңлеғәле улы ҡурайсы, БССР-ҙың халыҡ артисы (1991) Аиткулов, Азат Миннигалеевич tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАкимова Светлана Семёновна актриса, БАССР-ҙың халыҡ (1984) һәм атҡаҙанған (1974) артисы Акимова, Светлана Семёновна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАҡкучукова Роза Сабирйән ҡыҙы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009) Аккучукова, Роза Сабирьяновна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАллаярова Нажия Һибәт ҡыҙы йырсы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1977) Аллаярова, Нажия Хибатовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАлтынбаев Ғәли Мансур улы баянсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994) Алтынбаев, Гали Мансурович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАмангилдина Римма Зәйнетдин ҡыҙы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2012) Амангильдина, Римма Зайнитдиновна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАмантаев Рафаэль Альберт улы Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1997) һәм атҡаҙанған (1995) артисы Амантаев Рафаэль Альбертович\nАмантаева Фәниә Ғәлимйән ҡыҙы Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1997), БАССР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисы Амантаева Фания Галимьяновна\nАнисимова Нина Александровна бейеүсе, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1957), РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт хеҙмәткәре (1957) Анисимова, Нина Александровна en\nАрғынбаева Светлана Роберт ҡыҙы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2003) Аргинбаева, Светлана Робертовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАртемьев Михаил Алексеевич Артемьев Михаил Алексеевич\nАрхипова Ирина Константиновна йырсы, педагог, музыка-йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994) Архипова, Ирина Константиновна en, ca, de, es, fi, fr, he, it, ka, nl, no, pl, uk БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАрыҫланова Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы актриса, эстрада артисы, БАССР-ҙың халыҡ (1974) һәм атҡаҙанған (1969) артисы Арсланова, Закия Шайдулловна\nАсҡаров Салауат Әхмәт улы йырсы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1984) Аскаров, Салават Ахметович tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nАтнабаева Зинира Ҡасим ҡыҙы актриса, РФ-тың халыҡ (1995), РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1980), БАССР-ҙың халыҡ (1977) һәм атҡаҙанған (1972) артисы ru:Атнабаева, Зинира Касимовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБабич Рушанна актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы () Бабич, Рушанна БЭ (рус.), БЭ (баш.),\nБабичева Таңсулпан Даһи ҡыҙы актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994) Бабичева, Тансулпан Дагиевна tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБайрамғолова Нилә Ильяс ҡыҙы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997) Байрамгулова, Ниля Ильясовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБарзилович Николай Павлович цирк артисы, жонглёр, Литва ССР-ның атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1965), БАССР-ҙың халыҡ артисы (1974)\nБаязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1998) Баязитова, Зифа Гаязовна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБаянов Рим Ғәли улы актёр, БАССР-ҙың халыҡ (1980) һәм атҡаҙанған (1974) артисы Баянов, Рим Галеевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБелов Владимир Викторович йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994) Белов, Владимир Викторович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБиешу Мария Лукьяновна йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1994) Биешу, Мария Лукьяновна en, cs, fr, ro, uk БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБикбулатов Фәрит Хәйбулла улы йырсы, БАССР-ҙың халыҡ (1986) һәм атҡаҙанған (1978) артисы Бикбулатов, Фарит Хайбуллович БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБикташева Тәлиғә Миңлевәли ҡыҙы актирса, БАССР-ҙың халыҡ (1955) һәм атҡаҙанған (1940) артисы Бикташева, Талига Миннивалиевна\nХажи Бохарский, Ғәлимов Хажиәхмәт Ғирфанетдин улы актёр, РСФСР-ҙың атҡаҙанған (1957), БАССР-ҙың халыҡ (1944) артисы Галимов, Хазиахмет Гирфанутдинович , Хажи Бухарский БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nБродская Валентина Егоровна актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995) Бродская, Валентина Егоровна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nБуранбаева Сара Абдулхай ҡыҙы актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2009) Буранбаева, Сара Абдулхаевна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБәҙретдинов Ратмир Сәрүәр улы бейеүсе, БАССР-ҙың халыҡ (1977) һәм атҡаҙанған (1963) артисы\nБәкеров Филарит Абдулғәзим улы актёр, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995) Бакиров, Филарит Абдулгазимович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nБәкерова Миңниса Миңлевәли ҡыҙы актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995) Бакирова, Миниса Минивалеевна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nБәшәров Райнат Әхкәметдин улы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1997) Башаров, Ринат Ахкаметдинович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nБәхтейәров Фәйзулла Хизбулла улы актёр, БАССР-ҙың халыҡ (1983) һәм атҡаҙанған (1979) артисы Бахтияров, Файзулла Хизбуллович\nВаршавская Хана Леопольдовна актриса, БАССР-ҙың халыҡ (1981) һәм атҡаҙанған (1971) артисы\nВәдүтов Рәжәп Мулләғәле улы баянсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2008) һәм атҡаҙанған артисы (1995) Вадутов Ражап Муллагалевич\nВәлиев Камил Абдрахман улы (йырсы) йырсы, БАССР-ҙың халыҡ (1987) һәм атҡаҙанған артисы (1971)\nВәлиев Иршат Ғәли улы актёр, БАССР-ҙың халыҡ (1984) һәм атҡаҙанған (1971) артисы\nВәлиева Финә Мансур ҡыҙы актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2013) Валеева, Фина Мансуровна БЭ (рус.), БЭ (баш.),\nВәлиева Баныу Нурғәле ҡыҙы йырсы, РСФСР-ҙың (1955) һәм БАССР-ҙың (1947) халыҡ, РСФСР-ҙың (1949) һәм БАССР-ҙың (1942) атҡаҙанған артисы Валеева, Бану Нургалеевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nВәлитов Заһир Суфиян улы актёр, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1984) Валитов, Загир Суфиянович tt БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nВәлиәхмәтов Фән Ғәфис улы йырсы, Башҡортостан Республикаһының (2011) һәм Татарстан Республикаһының (2007) халыҡ, БАССР-ҙың (1989) һәм Татарстан Республикаһының (1994) атҡаҙанған артисы\nВәлмөхәмәтов Радик Сәфәрғәле улы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2011) һәм атҡаҙанған (2003) артисы Вальмухаметов, Радик Сафаргалеевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒәзиев Иҙрис Мөҙәрис улы йырсы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1993) ru:Газиев, Идрис Мударисович tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nГригорович Юрий Николаевич балет артисы, балетмейстер, СССР-ҙың, РСФСР-ҙың, Башҡортостан Республикаһының (1996) халыҡ артисы ru:Григорович, Юрий Николаевич en, be, fr, he, hy, ja, kk, la, sv, uk БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nГәрәев Радик Арыҫлан улы йырсы, РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың халыҡ артисы ru:Гареев, Радик Арсланович uk БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nГәрәев Филюс Фазлиәхмәт улы йырсы, БАССР-ҙың атҡаҙанған һәм халыҡ артисы\nҒ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҒабдрахманов Абрар Хаҡ улы ru:Габдрахманов, Абрар Хакович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nБәхти Ғайсин ru:Гайсин, Бахти Миниярович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒәбитов Риф Фәтих улы ru:Габитов, Риф Фатихович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҒәйзуллин Рәмил Мәүлит улы ru:Гайзуллин, Рамил Мавлитович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҒәйфуллина Эльвира Хәйретдин ҡыҙы ru:Гайфуллина, Эльвира Хайретдиновна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒәзетдинова Илһөйәр Ибраһим ҡыҙы ru:Газетдинова, Ильсияр Ибрагимовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒәлиев Фирҙәт Ғәзиз улы актёр, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2006) Галиев Фирдат Газизович\nҒәлиева Мәғфирә Ильяс ҡыҙы ru:Галеева, Магфира Ильясовна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nНаил Ғәлиев БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҒәлина Рафиға Арыҫлан ҡыҙы ru:Галина, Рафига Арслановна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒәлимов Вәлиәхмәт Ғирфанетдин улы Галимов, Валиахмет Гирфанутдинович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒәлин Рауил Әхтәрйән улы актёр, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1996), БАССР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисы\nҒәниев Фәдис Рәхимйән улы ru:Ганиев, Фадис Рахимьянович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҒарифуллин Рим Карам улы ru:Гарифуллин, Рим Карамович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒәйфуллина Рәсимә Риф ҡыҙы Гайфуллина Расима Рифовна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒафаров Фидан Сафа улы ru:Гафаров, Фидан Сафич tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҒүмәров Илдар Ибраһим улы ru:Гумеров, Ильдар Ибрагимович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nДәүләтбаев Фәтих Ислам улы ru:Давлетбаев, Фатых Исламович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nДәүләткирәев Айтуған Әхмәт улы Давлеткиреев Айтуган Ахметович\nДилмөхәмәтова Шәүрә Ишмулла ҡыҙы ru:Дильмухаметова-Ахмадуллина, Шаура Ишмулловна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nДилмөхәмәтов Ишмулла Ишҡәле улы ru:Дильмухаметов, Ишмулла Ишкалеевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nДмитриев Дмитрий Алексеевич ru:Дмитриев, Дмитрий Алексеевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nДонгузов Александр Анатольевич ru:Донгузов, Александр Анатольевич\nЕпифанов Владимир Николаевич ru:Епифанов, Владимир Николаевич БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nЗәкирова Римма Рәйес ҡыҙы ru:Закирова, Римма Раисовна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nЗаһитов Рәүис Хәбир улы ru:Загитов, Раус Хабирович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nЗаяц Антонина Николаевна ru:Заяц, Антонина Николаевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nЗинов Аркадий Владимирович ru:Зинов, Аркадий Владимирович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nЗыязитдинов Рим Сәләх улы ru:Зиязетдинов, Рим Саляхович\nЗыязитдинова Гөлшат Ибраһим ҡыҙы ru:Зиязетдинова, Гульшат Ибрагимовна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nЗөбәйҙуллин Айҙар Хизбулла улы ru:Зубайдуллин, Айдар Хизбуллович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nЗөбәйҙуллин Хисбулла Ғүмәр улы ru:Зубайдуллин, Хисбулла Гумерович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nЗөбәйеров Әмин Фәхретдин улы ru:Зубаиров, Абдулла-Амин Фахреевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nИҙрисов Миңдулла Сәлимйән улы ru:Идрисов, Миндулла Салимьянович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nИғдәүләтов Зәйни Сирай улы ru:Игдавлетов, Зайни Сираевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nИҙрисов Фәрит Фәтих улы ru:Идрисов, Фарит Фатихович БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nИшбулдин Хәмиҙулла Әбдрәхим улы ru:Ижболдин, Хамидулла Абдурахимович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nИлембәтов Вәлит Хәлит улы ru:Илимбетов, Валит Халитович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nИлбәков Ишморат Ҡәйүм улы ru:Ильбаков, Ишморат Каюмович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nИльясов Ғәзим Ғәлим улы Ильясов Газим Галимович\nИрсаева Нурия Исхаҡ ҡыҙы ru:Ирсаева, Нурия Исхаковна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nИҫәнғолова Гөлсөм Сабир ҡыҙы ru:Исангулова, Гульсум Сабировна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nЙәләлетдинов Вәкил Әхәр улы ru:Жалалетдинов, Вакиль Ахарович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nЙәмилов Марат Арыҫлан улы ru:Ямилев, Марат Арсланович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nКамалов Таһир Таузах улы ru:Камалов, Тагир Таузяхович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nКамалетдинова Фәриҙә Мирсаяп ҡыҙы БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nКасеев Рөстәм Рәсиҡ улы ru:Касеев, Рустам Расыкович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nКапатов Игорь Альбертович ru:Капатов, Игорь Альбертович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nКилдейәрова Флүрә Әхмәтша ҡыҙы ru:Кильдиярова, Флюра Ахметшеевна tt БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nКинйәкәев Шамил Кәлимулла улы ru:Кинзикеев, Шамиль Калимуллович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nКиреева Зоя Михайловна ru:Киреева, Зоя Михайловна\nКирәева Миңзада Мирғәле ҡыҙы ru:Киреева, Минзада Миргалеевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nКрашенинников Фёдор Павлович ru:Крашенинников, Фёдор Павлович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nКөсөков Раил Фазыл улы ru:Кучуков, Раиль Фазылович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nНәзифә Ҡадирова ru:Кадырова, Назифа Жаватовна tt БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҠалмантаева Вәкилә Ғатаулла ҡыҙы Калмантаева, Вакиля Гатаулловна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҠаҙаҡбаев Филүз Хәсән улы ru:Казакбаев, Филюз Хасанович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nҠарабулатов Рәсүл Рафиҡ улы ru:Карабулатов, Расуль Рафикович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҠобағошова Рәмилә Сөләймән ҡыҙы ru:Кубагушева, Рамиля Сулеймановна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҠудашев Рөстәм Радик улы ru:Кудашев, Рустем Радикович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҠудашев Хөсәйен Илдархан улы ru:Кудашев, Хусаин Ильдерханович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҠорбанғәлиев Марат Шамил улы ru:Курбангалеев, Марат Шамилевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nҠорбанғәлиева Суфия Шәрифулла ҡыҙы ru:Курбангалеева, Суфия Шарафулловна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nЛатипов-Догадов Владимир Геннадьевич ru:Латыпов-Догадов, Владимир Геннадьевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nЛопухова Ольга Борисовна Лопухова, Ольга Борисовна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nМәүлекәсова Гөлсинә Ғәлим ҡыҙы ru:Мавлюкасова, Гульсина Галимовна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nМәһәҙиев Риза Рафаил улы ru:Магадеев, Риза Рафаилович\nМәжитов Ринат Марсель улы ru:Мажитов Ринат Марсельевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nМакрушина Татьяна Владимировна ru:Макрушина, Татьяна Владимировна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nМаликова Гүзәл Хәсән ҡыҙы ru:Маликова, Гузяль Хасановна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nМәхмүтов Зәки Ғиззәт улы ru:Махмутов, Закий Гизатович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nМидзяева Галина Ивановна ru:Мидзяева, Галина Ивановна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nМинһажев Ғималетдин Минһаж улы ru:Мингажев, Гималетдин Мингажевич БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nМөбәрәкова Гөлли Арыҫлан ҡыҙы ru:Мубарякова, Гюлли Арслановна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nМөлөков Рөстәм Миңлерәүеф улы ru:Мулюков, Рустем Миннирауфович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nМортазин Әхәт Мотаһар улы Муртазин Ахат Мутагарович\nВәлиулла Мортазин-Иманский ru:Муртазин, Валиулла Гайназарович tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nМортазин Владислав Львович ru:Муртазин, Владислав Львович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nМусина Ольга Геннадьевна ru:Мусина, Ольга Геннадьевна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nМөхәмәтов Руслан Радаль улы ru:Мухаметов, Руслан Радальевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nНәбиуллин Рәфил Рауил улы Набиуллин Рафиль Равилович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nНоғманова Илүзә Ҡаһарман ҡыҙы ru:Нугманова, Илюза Кагармановна БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nНиғмәтуллин Мулланур Абдулхай улы ru:Нигматуллин, Мулланур Абделхаевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nОрфеева Ләлә Ғабдулла ҡыҙы ru:Орфеева, Ляля Габдулловна\nОсипов Николай Иванович ru:Осипов, Николай Иванович БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nПанов Николай Михайлович ru:Панов, Николай Михайлович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nПлатонов Валерий Игнатьевич ru:Платонов, Валерий Игнатьевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nПрибылов Владимир Васильевич ru:Прибылов, Владимир Васильевич БЭ 2016 йылдың 5 март көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nРәшитова Таңһылыу Фәрәй ҡыҙы ru:Рашитова, Сагида Фареевна БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nРәхмәтуллин Айбулат Дәүләтбай улы Рахматуллин, Айбулат Давлетбаевич БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nРәхмәтуллин Шамил Рахман улы ru:Рахматуллин, Шамиль Рахманович БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nРодионов Геннадий Степанович ru:Родионов, Геннадий Степанович БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nРобин Анна Николаевна ru:Робин, Анна Николаевна БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), БЭ 2016 йылдың 4 март көнөндә архивланған. (баш.),\nСәйетов Илдар Ширҡәт улы ru:Саитов, Ильдар Ширкатович tt БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), БЭ(недоступная ссылка) (баш.),\nСәйфуллин Риф Ғәли улы ru:Сайфуллин, Риф Галеевич БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСәлимгәрәева Рәмилә Миңлеғәли ҡыҙы ru:Салимгареева, Рамиля Минигалеевна БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСәлихов Фәнәүи Зиҡаф улы ru:Салихов, Фанави Зикафович БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСафина Миңлеғаян Миңлеәхмәт ҡыҙы ru:Сафина, Миндигаян Миндиахметовна БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСәхәүетдинова Руза Хәйҙәр ҡыҙы ru:Сахаутдинова, Роза Хайдаровна БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nҠорбанғәлиева Суфия Шәрифулла ҡыҙы Сафиуллина, Суфия Шарафулловна БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСәйфуллин Таһир Сергей улы ru:Сайфуллин, Тагир Сергеевич БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСафиуллин Марс Ғәлим улы ru:Сафиуллин, Марс Галимович БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСафиуллин Хәләф Ғата улы ru:Сафиуллин, Халяф Гатеевич БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСираева Сәүиә Ғимаҙислам ҡыҙы ru:Сираева, Савия Гимадлисламовна БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСөләймәнова Гүзәл Наил ҡыҙы ru:Сулейманова, Гузель Наилевна tt БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСолтанов Абдулла Афзал улы (25 сентябрь 1928 йыл) — үҙешмәкәр башҡорт йырсыһы, ҡурайсы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1986), Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1992), Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1996).\nСолтанов Айрат Хәмит улы ru:Султанов, Айрат Хамитович БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСолтанова Ғәлиә Кәлимулла ҡыҙы БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСлавинский Пётр Михайлович ru:Славинский, Пётр Михайлович  2019 йылдың 29 сентябрь көнөндә архивланған.\nСмаҡов Илфаҡ Мөзип улы ru:Смаков, Ильфак Музипович tt БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nСыртланов Рим Солтан улы ru:Сыртланов, Рим Султанович БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nТимеров Азамат Камил улы ru:Тимиров, Азамат Камилович БЭ (рус.), БЭ (баш.),\nТуйсина Рәшиҙә Ғилметдин ҡыҙы ru:Туйсина, Рашида Гильмутдиновна tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nТуҡаев Ғәзим Ғәҙелмотаһар улы ru:Тукаев, Газим Гидельмутагарович [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nТуҡтағолов Артур Бәҙри улы ru:Туктагулов, Артур Бадреевич [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nТотманов Рәдис Нурислам улы ru:Тутманов, Радис Нурисламович [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nТотманова Ася Валентиновна ru:Тутманова, Ася Валентиновна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nТереғолов Шамил Әхмәт улы ru:Терегулов, Шамиль Ахмедович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nУразмәтов Әхәт Сәлих улы Уразметов Ахат Салихович\nУсманов Мәғәфүр Мәхмүт улы ru:Усманов, Магафур Махмутович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nҮтәшев Хөрмәтулла Ғаззали улы ru:Утяшев, Хурматулла Газзалеевич tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nҮҙәнбаева Тәнзилә Хәмит ҡыҙы ru:Узянбаева, Танзиля Хамитовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФәйзуллин Рәфғәт Шакирйән улы ru:Файзуллин, Рафгат Шакирьянович [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФәйзуллина Лира Фәхри ҡыҙы ru:Файзуллина, Лира Фахреевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФәсхетдинов Ридик Әхмәт улы ru:Фасхитдинов, Ридик Ахметович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФәтихов Хәлит Шәйех улы ru:Фатихов, Халит Шайхович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФәтихова Лилиә Ғарифулла ҡыҙы ru:Фатихова, Лилия Гарифулловна [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФәхриев Ғәбделхәй Ғимаҙи улы ru:Фахреев, Габдельхай Гимадиевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФәхруллина Резида Рауил ҡыҙы ru:Фахруллина, Резида Равиловна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФедеряев Александр Алексеевич ru:Федеряев, Александр Алексеевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nФомина Елена Юрьевна ru:Фомина, Елена Юрьевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХәбибуллин Руслан Әмин улы ru:Хабибуллин, Руслан Аминович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХәбибуллин Ғабдрахман Сөләймән улы ru:Хабибуллин, Габдрахман Сулейманович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХәбибуллина Гөлсөм Инсаф ҡыҙы ru:Хабибуллина, Гульсум Инсафовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХәйруллина Минзәлә Ғәйнетдин ҡыҙы ru:Хайруллина, Минзаля Гайнетдиновна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХәкимова Светлана Фәрит ҡыҙы ru:Хакимова, Светлана Фаритовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХәмәҙинуров Шамил Шәрифйән улы ru:Хамадинуров, Шамиль Шарифьянович [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХанов Закирйән Хан улы Ханов Закирьян Ханович [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХанов Олег Закир улы ru: Ханов, Олег Закирович tt Олег Ханов [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХаустов Анатолий Тихонович ru:Хаустов, Анатолий Тихонович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХәсәнова Венера Ғиниәт ҡыҙы ru:Хасанова, Венера Гиниятовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХисамова Рәмзиә Ислам ҡыҙы ru:Хисамова, Рамзия Исламовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХисамова Тәнзилә Динислам ҡыҙы ru:Хисамова, Танзиля Динисламовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nМәғәфүр Хисмәтуллин ru:Хисматуллин, Магафур Хисматуллович tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХоҙайғолова Рәмилә Ниғмәтйән ҡыҙы ru:Худайгулова, Рамиля Нигматзяновна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХөсәйенов Әхәт Рәхмәтулла улы ru:Хусаинов, Ахат Рахматуллович [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nХызыров Вәхит Ғәлибай улы ru:Хызыров, Вахит Галибаевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nСөйәрғолов Муллайән Зыяитдин улы ru:Суяргулов, Мулиян Зияиитдинович БЭ 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. (рус.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған. БЭ(недоступная ссылка) (баш.), 2015 йылдың 2 октябрь көнөндә архивланған.\nЧекирова Людмила Дмитриевна ru:Чекирова, Людмила Дмитриевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nru:Шагиев, Альберт Хазарович [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nШәйҙуллина Фәйрүзә Динислам ҡыҙы ru:Шайдуллина, Файруза Динисламовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nШәмсетдинов Мөхәмәт Мөхәррәм улы ru:Шамсутдинов, Мухамет Мухаррямович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nШәмсетдинов Хәмит Мөхәмәҙи улы театр һәм кино актёры, режиссёр, юғары мәктәп уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1991), Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған артисы (2007) ru:Шамсутдинов, Хамит Мухамадеевич\nШәрипова Гөлсәсәк Тәбрис ҡыҙы ru:Шарипова, Гульчачак Табрисовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nШәфиғуллина Алһыу Тәлғәт ҡыҙы ru:Шафигуллина, Алсу Талгатовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nШевчук Юрий Юлианович ru:Шевчук, Юрий Юлианович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nШвайштейн Моисей Хаимович ru:Швайштейн, Моисей Хаимович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nШостакович Дмитрий Дмитриевич Шостакович, Дмитрий Дмитриевич БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ (баш.),\nЭ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЭйхенвальд Антон Александрович ru:Эйхенвальд, Антон Александрович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nЮлсурина Әлфиә Мырҙабулат ҡыҙы ru:Юлчурина, Альфия Мурзабулатовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nЮнысова Эльвира Әхтәм ҡыҙы ru:Юнусова, Эльвира Ахтямовна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nЮлдашев Роберт Нәжип улы ru:Юлдашев, Роберт Нажипович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nЮлтыева Нинель Дауыт ҡыҙы ru:Юлтыева, Нинель Даутовна tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nӘбдеев Нәзир Закир улы йырсы, БАССР-ҙың халыҡ (1990) һәм атҡаҙанған (1974) артисы Абдеев Назир Закирович\nӘбдрәшитова Нурзиә Әхмәт ҡыҙы актриса, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2002) һәм атҡаҙанған (2003) артисы Абрашитова Нурзия Ахметовна\nӘбделмәнов Рим Сәлимйән улы бейеүсе, РФ-тың (1998) атҡаҙанған, БАССР-ҙың халыҡ(1989) һәм атҡаҙанған (1983) артисы ru:Абдульманов, Рим Салимьянович БЭ(недоступная ссылка) (рус.)\nӘҙелшина Рәмзилә Мөхәмәт ҡыҙы актриса, БАССР-ҙың халыҡ (1986) һәм атҡаҙанған (1976) артисы Адельшина Рамзиля Мухаметовна\nӘлмөхәмәтов Ғәзиз Сәлих улы ru:Альмухаметов, Газиз Салихович Gaziz Salikhovich Al'mukhametov, tt, ja БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ (баш.),\nӘминов Рим Фәйзрахман улы актёр, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1993), БАССР-ҙың атҡаҙанған (1989) артисы ru:Аминов, Рим Файзрахманович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ (баш.),\nӘмиров Алмас Хәдис улы актёр, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2004) һәм атҡаҙанған (1999) артисы ru:Амиров, Алмас Хадисович tt БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ (баш.),\nӘхмәтвәлиев Линар Миниғаян улы актёр, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2009) һәм атҡаҙанған (2001) артисы ru:Ахметвалиев, Линар Минигаянович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ (баш.),\nӘхмәтов Морат Хөсәйен улы композитор, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (1999) артисы, РФ-тың атҡаҙанған сәнғәт хеҙмәткәре (1996) ru:Ахметов, Мурад Хусаинович\nӘхмәтова-Нәбиева Элвира Мирзанур ҡыҙы бейеүсе, Башҡортостан Республикаһының халыҡ (2010) һәм атҡаҙанған (2002) артисы ru:Ахметова-Набиева, Эльвира Мирзануровна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ (баш.),\nӘхмәтшин Айрат Әкрәм улы актёр, РФ-тың (2004) һәм БАССР-зың (1985) халыҡ, РФ-тың (1991) һәм БАССР-ҙың (1975) атҡаҙанған артисы ru:Ахметшин, Айрат Акрамович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), БЭ (баш.),\nОрфеева Ләлә Ғабдулла ҡыҙы йырсы, БАССР-ҙың халыҡ артисы (1989) Ахметзянова Ляля Габдулловна\nӘсәҙуллин Дамир Фәхретдин улы акробат, цирк артисы, БАССР-ҙың халыҡ (1984) һәм атҡаҙанған (1979), РФ-тың атҡаҙанған (1997) артисы Асадуллин Дамир Фахритдинович\nӘхтямова Ләйлә Абдрахман ҡыҙы актриса, БАССР-ҙың халыҡ (1969) һәм атҡаҙанған (1954) артисы Ахтямова Ляйля Абдрахмановна\nЯруллин Хәмит Ғатаулла улы ru:Яруллин, Хамид Гатауллинович БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nЯрцев Виктор Александрович Ярцев Виктор Александрович [ БЭ] (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nЯнбулатова Рәғиҙә Сәйетғәли ҡыҙы ru:Янбулатова, Рагида Саитгалеевна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nЯхина Әнисә Алтынтимер ҡыҙы ru:Яхина, Аниса Алтынтимеровна БЭ(недоступная ссылка) (рус.), [ БЭ ] (баш.),\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Башҡортостан_мәҙәниәте/Халыҡ_артистары&oldid=1069877 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:51 6 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.


Нәзилә - "Башҡортостан оҫталары" араһында! | Бурзянская Централизованная библиотечная система Республики Башкортостан\nНәзилә - "Башҡортостан оҫталары" араһында!\nвт, 03/26/2019 - 14:31 | Администратор\n22 март Хөкүмәт йортонда "Башҡортостан оҫтаһы" конкурсына йомғаҡ яһалды. Төрлө өлкәләрҙә яҡшы һөҙөмтәләргә ирешкән хеҙмәткәрҙәргә бүләктәр һәм дипломдар тапшырылды. Еңеүселәр исемлегенә 17 ойошма һәм 18 эшсе инде. Улар араһында социаль учреждение хеҙмәткәрҙәре, табиптар, газ сәнәғәте өлкәһендә эшләүселәр, слесарҙәр һәм башҡа һөнәр оҫталары бар ине.\nБеҙҙең райондан Килдеғол ауыл китапханаһы китапханасыһы Исҡужина Нәзилә Ишбирҙе ҡыҙына тейҙе был сарала ҡатнашыу бәхете. Әйткәндәй, Нәзилә Ишбирҙе ҡыҙы 2018 йылда “Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы китапханасыһы” конкурсында еңеү яулағайны.\nНәзилә үҙенең тәьҫораттары менән дә уртаҡлашып: “Сараға саҡырылыу минең өсөн бик ҡыуаныслы булды. «Әкиәттәр уҡып, үҙебеҙ йәнһүрәттәр төшөрәбеҙ» тигән проектым юл асты был бәхеткә. Китапханасы булараҡ төп маҡсатым - йәштәрҙе, балаларҙы китап уҡыуға йәлеп итеү. Бигерәк тә компьютер заманында был ҡиммәттәрҙе һаҡлап ҡалыу мөһим”, - ти.


Ышаныс хаҡы - 800 мең\nОло йәштәге ирҙе уны ҡараусы ҡатын алдарға тырышҡан. Оперативниктар фаразы буйынса, 45 йәшлек ханым пенсионерҙың ышанысына инеп, унан даими рәүештә аҡса таптырған. Дүрт ай эсендә йылғыр ҡатындың банк иҫәбенә ҙур сумма йыйылған. Әммә уға яман уйын аҙағынаса тормошҡа ашырырға яҙмаған.\nЯңғыҙ ирҙең тормошона үҙен Әлфирә тип таныштырған ҡатын көтмәгәндә килеп инә. Ярҙам итергә тәҡдим итә, дарыуҙар, аҙыҡ-түлек ташый. 93 йәшлек ирҙең ышанысын тиҙ арала яулай. Әммә ҡылған изгелектең хаҡы үтә юғары булыуын пенсионер күҙ алдына ла килтермәй. Ҡатын пенсионерҙан банк иҫәбендә булған барлыҡ аҡсаһын үҙенә күсереүҙе талап итә. Был аҙым банк хеҙмәткәрҙәрен һиҫкәндерә һәм улар 02 номерына хәбәр итә. Полиция хеҙмәткәрҙәре ҡатынды ҡулға ала. Ваҡиғаның асылына төшөнөү өсөн унан пенсионерҙың фатирында һорау алалар.\nӘлфирә ханым үҙ ғәйебен таныманы. Ул дүрт ай дауамында оло йәштәге ирҙе ҡарауы, уға ярҙам итеүе тураһында белдерҙе. Ә был аҡсаларҙы дарыу һәм аҙыҡ-түлек алыу өсөн ҡулланырға ниәтләгән. Әммә ҡатындың һүҙҙәре полиция хеҙмәткәрҙәрен ышандырманы. Бер ай элек ул ирҙең банк иҫәбенән үҙ исеменә 150 мең һум аҡса күсерһә, хәҙер был сумма 800 меңгә еткән. Банк хеҙмәткәрҙәре һиҙгерлеге менән мутлашыу кисектерелде. Ҡатын пенсионерға 400 мең һум бурысын ҡайтарырға вәғәҙәләне. Ә Әхәт Зәйнетдин улы ят кешеләрҙе йортона индермәҫкә тигән ҡарарға килде.


Йыл да Республиканың Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы идаралығы тарафынан матбуғат конференцияһын ойоштороу матур традицияға әүерелде\nОшо көндәрҙә республикала идаралыҡ етәксеһенең төбәктәр буйлап күсмә семинарҙары үтә. Уның тәүгеһе Әбйәлил районында көньяҡ-көнсығыш төбәге матбуғат саралары хеҙмәткәрҙәре ҡатнашлығында уҙҙы.\nБыйыл, үткән йылдарға ҡарағанда, юл-транспорт ваҡиғаларының һаны кәмегән,күп осраҡта авариялар водитель арҡаһында теркәлә. Юлдарҙа үлем осраҡтары ла һирәгәйгән, әммә балалар ҡатнашлығындағы һәләкәттәр, уларҙың йәрәхәтләнеү осраҡтары артҡан. Бөгөн юл инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре өсөн тәү сиратта ошондай хәлдәрҙе кисектереү маҡсатында ваҡытында аңлатыу эше алып барыу бурысы тора.\nРеспубликаның юл хәрәкәте баш инспекторы балаларҙы транспортта йөрөтөү мәсьәләһенә айырым туҡталды. Күптән түгел Ханты-Манси өлкәһендә теркәлгән һәләкәт бар кешелекте тетрәндерҙе. Төбәктә йылына 70 процент балалар тап пассажир булараҡ һәләк була. Шуға күрә автобустағы балаларҙы ГАИ хеҙмәткәрҙәрҙәренең оҙатып барыуы-төп шарт. Законды белмәү бер кемде лә яуаплылыҡтан аралай алмай, тине Динар Ғилметдинов.\nОсрашыу барышында шулай уҡ матбуғат хеҙмәткәрҙәре район-ҡалаларҙы борсоған һорауҙар менән мөрәжәғәт итә алды. Баймаҡ телевидениеһы бөгөн урындағы халыҡты борсоған регистрация-теркәү бүлегенең эшмәкәрлеге буйынса һорауға тулы яуап алды.\nКиләһе йылда юл инспекцияһының күп функциялы үҙәктәр менән хеҙмәттәшлек итә башлауы байтаҡ мәсьәләләрҙе урында, айырым ваҡытты хәл итергә мөмкинлек бирәсәк.Бөгөн юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге инспекциялары өсөн заманса эшләү ысулына күсеү-алда торған бурыстарҙың береһе булып ҡала.