“Амкодор” Башҡортостанда завод төҙөй\n17 Июнь , 16:24\nПетербургта уҙған халыҡ-ара иҡтисади форумы барышында инвестиция ниәттәре тураһында килешеү төҙөлдө.\n16 июндә Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумы барышында Башҡортостан Хөкүмәте, Беларусь Республикаһының “АМКОДОР” холдингы һәм Башҡортостан Республикаһының Үҫеш корпорацияһы араһында инвестиция ниәттәре тураһында килешеү төҙөлдө. Документҡа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры Андрей Назаров, Башҡортостан Республикаһының Үҫеш корпорацияһы директоры Наил Ғәббәсов һәм “АМКОДОР” асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Директорҙар советы рәйесе Александр Шакутин ҡул ҡуйҙы.\nИнвестор Өфө районында йыйылған игенде эшкәртеү өсөн ҡорамалдар етештереү һәм Өфө ҡалаһы биләмәһендә етештереү-сервис үҙәге төҙөү буйынса инвестиция проекттарын ғәмәлгә ашырырға ниәтләй.\n– Ике проект буйынса инвестиция күләме 2,5 миллиард һум тәшкил итә. Комплекс төҙөлөшөн 2023 йылда тамамлау планлаштырыла. Тап беҙҙең төбәктең Белоруссия холдингының етештереү эшмәкәрлеген үҫтереү өсөн майҙансыҡҡа әүерелеүенә бик шатбыҙ. Берлектәге тышҡы сауҙа эшмәкәрлеген үҫтереү йәһәтенән билдәләнгән пландар юҫығында был йүнәлештә хеҙмәттәшлекте киңәйтеү айырыуса мөһим, – тине Андрей Назаров.\nБашҡортостан Республикаһының Үҫеш корпорацияһы инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу буйынса эштең координаторы тип билдәләнде.\n– Башҡортостан иҡтисадҡа ысын идара итеү тормошҡа ашырылған иң яҡшы төбәктәрҙең береһе. Бында халыҡ һөҙөмтә алыу менән ҡыҙыҡһына, бөтә ҡарарҙар йылдам ҡабул ителә. Шуға күрә бөгөн һәр инвестор бизнесты үҫтереү өсөн шарттар булдырылған ергә ынтыла, – тине Александр Шакутин.\nМәғлүм булыуынса, былтыр декабрҙә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Беларусь Республикаһына сәфәре барышында “АМКОДОР” холдингы майҙансығында булғайны. Унда ике республиканың хеҙмәттәшлеге тураһында килешеүгә өлгәшелде.


Атыш (шарлауыҡ) — Башҡорт Википедияһы\n54°33′20″ с. ш. 57°16′15″ в. д.HGЯO\nБыл терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Атыш (мәғәнәләр).\nАтыш(Атыш-Сумған) — Башҡортостан Республикаһы Белорет районындағы ер аҫты шарлауығы. Тәбиғәт ҡомартҡыһы (1965). Көньяҡ Уралдың туристарҙы йәлеп итеп торған күренекле урыны. Бейеклеге - 6 м.\nБелорет районында Ләмәҙ йылғаһының уң ярында, Елмерҙәк һырты армыттарында урынлашҡан.\nАтыш йылғаһы туғай буйлап Атыш яланын үткәс, ҡаяға барып терәлә лә, ер аҫтына китә ( сума). Атама "Атыш йылғаһы сумған" тигәндән килеп сыҡҡан.\nАтышсумған һәм Ағуй уҙған ер аҫты йылғалары (Атыштан төньяҡҡа табан 3 км һәм 1,5 км алыҫлыҡта йырынға инеп китәләр) ҡушылыуынан барлыҡҡа килгән һыу ташҡыны, Ләмәҙ йылғаһы кимәленән 4 м бейеклектә урынлашҡан мәмерйәнән (бейеклеге 4,5 м, киңлеге 6 м) урғылып сыға.\nАтыштың ер аҫтына сумған ере - 276 метр, сыҡҡан ере 174 м бейеклектә. Шулай итеп, дөйөм алғанда, йөҙ метр тирәһенә түбәнәйә.\nҺикәлтәһе аҫҡы карбон тоҡомдарынан (эзбизташтар) ғибәрәт. Ҡая аҫтында барлыҡҡа килгән ҡаҙандан (диаметры яҡынса 20 м, тәрәнлеге 7 м) Атыш йылғаһы ағып сыға, унда ҡыҙыл балыҡ йәшәй. Ландшафтары ҡайын, йүкә, аҡ шыршы урмандарынан тора, 100 йәшлек имәндәр осрай.\nАтыш-Сумғандың элекке йырҙалары барлыҡҡа килтергән атыш мәмерйәләре төркөмө бар: Дальняя, Нежная, Заповедная (Медвежья), Верхняя, Атышская, Сифонная һәм Атыш мәмерйәһе. Былар барыһы ла Атыш йылғаһының Ләмәҙ йылғаһына барып ҡушылған боронғо үҙәне булып тора.\nВикимилектә Водопад Атыш темаһы буйынса медиафайлдар бар.\nАтыш // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\nВодопад Атыш (рус.)\nВодопад Атыш — Наш Урал (рус.)\nВодопад Атыш Справочная статья (рус.)\n«Атышская кругосвекта». Описание маршрута выходного дня. 2012 йылдың 26 май көнөндә архивланған. (рус.)\n↑ Водопад Атышсумган\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Атыш_(шарлауыҡ)&oldid=1050366 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 02:35 9 август 2021 үҙгәртелгән.


Ҡатын-ҡыҙға ни кәрәк? Йәки ир-аттарға ҡулланма » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n– Беҙ кем?\n– Беҙгә ни кәрәк?\n– Ҡасан кәрәк?\n– Хәҙер үк! (интернет селтәрендә киң таралған көләмәс).\nҠатын-ҡыҙ – үҙе бер донъя. Матур, ябай һәм бер үк ваҡытта ифрат ҡатмарлы ла тойола. Тойола ғына, ә ысынында – ул ныҡ ябай. Үҙенә нимә кәрәген гүзәл зат бик яҡшы белә. Тик был турала ҡысҡырып әйтмәй. Ҡатын-ҡыҙға иренән өс нәмә кәрәк (тун, машина, фатир тип уйлаусылар ҙа барҙыр). Ә ул бары һөйөклөһөнөң йылыһына, рәхмәтенә, ҡурсалауына мохтаж.\nИр-аттар үҙ-ара партнер, дуҫ булараҡ аралаша. Аралашыуҙа һәр ваҡыт күпмелер ара һаҡлай. Ә ҡатын-ҡыҙ – башҡасараҡ. Уларҙың яҡын аралашҡан, йәнеләй күргән, һәр серен белгән кешеләре бар. Уларҙан тыш, дуҫ-әхирәттәре бихисап. Сөнки ҡыҙҙар аралашыуҙан, бер-береһе менән фекер алышыуҙан кинәнес, көс ала. Нескә затҡа кемгәлер яҡын, файҙалы, кәрәкле булыу мөһим.\nҒаилә терапевы Вирджиния Сатир әйтеүенсә, әсәгә балаһын көнөнә кәмендә һигеҙ тапҡыр ҡосаҡларға кәрәк. Баҡтиһәң, әгәр унан да әҙ булһа йә иһә бөтөнләй яратмаһа, иркәләмәһә, бала үҙен кәрәкмәгән тип тоя икән. Әсә эргәһендә өйөрөлә, мыжый, ризаһыҙлыҡ белдерә. Тимәк, балаға әсә тәненең, күңеленең йылыһын тойоу ышаныс, тыныслыҡ бирә. Автор был кәңәш өлкәндәр өсөн дә урынлы тип таба. Шул уҡ хәл ир менән ҡатын мөнәсәбәттәренә лә ҡағыла. Әйтәйек, ирҙең эшкә китер алдынан, ҡайтҡас ҡатынын ҡосаҡлауы, бергә киске табын артында матур итеп һөйләшеүе, иғтибар бүлеүе (бер ыңғайҙан телевизорға, компьютерға, телефонға текләп ултырмауы!), һөйөклөһөнөң көнө нисек үткәнен, нимә шатландырғанын, борсоғанын һорашыуы, ғөмүмән, битараф булмауы ҡатын-ҡыҙҙың күңелен май кеүек иретә.\nАңлашыла, көнө буйы эштә булып, күп кешеләр менән аралашып, төрлө мәсьәләләрҙе хәл итеп арып ҡайтҡан ир өйҙә, тыныс мөхиттә ял итергә теләй. Шуға уның кисен һөйләшмәй, тиҙ генә ашап, диванға ауғыһы ла киләлер. Әммә нисек кенә арыуға ҡарамаҫтан, һөйөклөгөҙгә, балаларығыҙға аҙ ғына булһа ла ваҡыт (коллегаларығыҙ менән тотош көндө үткәрһәгеҙ, өйҙәгеләр бит һеҙҙе көнө буйы күрмәгән!), иғтибар бүлегеҙ, йылығыҙҙы бирегеҙ! Яҡындарығыҙға ул ныҡ кәрәк!\nЕгет менән ҡыҙ өйләнешә. Хәҙер ир һәм ҡатын булараҡ, өйҙә һәр кемдең үҙ эше, вәкәләттәре бар. Әгәр ата йортонда ҡыҙ бала өйҙәге эште әсәһе, апай-һеңлеләре менән берлектә башҡарһа, бынан ары улар тулыһынса кәләш иңенә һалына. Егеткә килгәндә, әгәр ул өйләнгәнсе ата-әсәһе менән йәшәһә, быға тиклем әсәһе башҡарған эштәрҙе һөйөклөһө үтәгәнен күрә. Тәү ҡарашҡа, артыҡ бер нәмә лә үҙгәрмәгән кеүек.\nӘйтәйек, ул ата-әсәнән айырым (дөйөм ятаҡта, казармала, фатирҙа) йәшәп, шунан өйләнһә, тәү осор кәләшенең тырышлыҡтары (шул уҡ ашарға бешереү, кер йыуыу, үтекләү, өйҙө тәртиптә тотоу, ботинкаларын таҙартыу) уны сикһеҙ шатландырыр. Ғаилә башлығы кәләшенә ихлас рәхмәтле булыр. Бер аҙ ваҡыт үтеүгә, ҡатынының өй эштәрен башҡарыуы ир өсөн ғәҙәтигә әүерелә. Ул элеккесә шатланмай ҙа, рәхмәт тә әйтергә онота. Ә ҡайһы саҡ шелтәләп тә алыуы ихтимал (ни өсөн костюмым әҙер түгел; ашҡа тоҙҙо тағы бер нисә ҡалаҡ өҫтәп булмай инеме). Эйе, бәхәсһеҙ, өй эше – ысынлап та, ҡатындың ғәҙәти, ул башҡарырға тейеш бурысы. Әммә эшләнгән эш күҙгә күренмәй. Ниңә тиһегеҙме? Мәҫәлән, ашарға бешерелгән булһа – ашайҙар. Ә бына бешерелмәһә – шунда уҡ күренә. Эйе, өйҙө йыйыштырһаң, һәр нәмә үҙ урынында, яҡты, бөхтә. Көн дә бер үк нәмәне үтәү ҡатын-ҡыҙҙы арытып та, ялҡытып та китә. Шул саҡ иренең: «Рәхмәт, ҡәҙерлем, киске аш бигерәк тәмле булды!» йәки «Һин үтекләгән күлдәктәрҙе кейһәм, тәнем ҡулыңдың йылыһын тойғандай була» тигәндәйерәк бер-ике һүҙе лә (әҙерәк шыттырырға ла мөмкин бит!) гүзәл затты дәртләндереп, ҡанатландырып ебәрә. Рәхмәт һүҙе ишеткән ҡатындың хатта көнө буйы эшләп арыуы ла онотола! Ни бары бер-ике һүҙ!!! Шул рәхмәт, маҡтау, дәртләндереү ҡатынға үҙенең яратылыуы, ҡәҙерле икәнлеге тураһында һөйләй бит!\nҠатын-ҡыҙ сабып барған атты ла туҡтатырҙай, янып торған өйгә лә инерҙәй тойолһа ла, барыбер көсһөҙ зат булып ҡала. Һәр ҡатын-ҡыҙҙың эсендә ҡыйыуһыҙ, ҡурҡаҡ, нескә генә бәләкәй ҡыҙсыҡ йәшәй. Шуға ла беҙ нисек кенә көслө, һәр нәмәне үҙебеҙ атҡарырҙай ҡыйыу күренһәк тә, күңелебеҙ түрендә һәр саҡ «ир-ат беҙҙе хәстәрләһен, ярҙам итһен, ҡурсалаһын» тигән теләк йөрөтәбеҙ.\nМәҫәлән, ҡатынға эштә бер аҙ тотҡарланып, һуңға ҡалырға тура килде, ти (ҡышын ҡараңғы иртә төшә). Ул: «Минең менән барыһы ла яҡшы, тик эштә тотҡарланам», – тип иренә хәбәр итә. Әммә эстән генә: «Их, һуң булып китте, ҡаршы алһын ине», – тип уйлай. Ә ире: «Ярай!» – ти ҙә үҙ эше менән була. Туҡталыш өй эргәһендә генә, урамдар яҡты, кешеләр үткеләп йөрөй. Ысынлап та, хәүефләнерлек түгел, әммә шул мәл ир иренмәй генә сығып ҡатынын ҡаршылаһа, һөйөклөһө сикһеҙ шат буласаҡ бит! Иренең был эшен ул шундай ҙур итеп баһалаясаҡ.\nҠатын-ҡыҙҙың ҡурсаулы булыуы тигән төшөнсәгә уның хәүефһеҙләнмәүен, борсолмауын да индерергә мөмкин. Мәҫәлән, әгәр теге йәки был хәл килеп сыҡҡан осраҡта ир, ярай, кәләш үҙе хәл итер әле, тигән ҡарашта булһа, ул ҡатыны алдында ир булараҡ үҙ дәрәжәһен, хөрмәтен төшөрә. Сөнки тормош юлында килеп сыҡҡан проблемаларҙы үҙе хәл итә алған көслө зат янында ғына ҡатын-ҡыҙ үҙен ҡурсаулы, тыныс тоя.


Шарап – шайтандан, йәки Эскелек – үҙең һатып алған сир » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Социаль мәсьәлә » Шарап – шайтандан, йәки Эскелек – үҙең һатып алған сир\nШарап – шайтандан, йәки Эскелек – үҙең һатып алған сир 28.02.2017 // Социаль мәсьәлә\nСтудент саҡта бер һабаҡташым: “Башҡаһы-башҡа, әммә мин эскесе булып китеүҙән ҡурҡам”, – тигәйне. Эсмәгән кеше нисек эскесе булһын, тип һүҙен мәрәкәгә борғас, ул ҡыҙ: “Атайым төшөрөргә әүәҫ. Туғандар араһында ла эсеүселәр күп. Йәшәй торғас, бәлки, мин дә мауығып китермен, ә аҙаҡ был бәләнән ҡотола алмаҫмын тип борсолам...” – тип бик тә ғәжәпләндергәйне.\nШөкөр, ул лайыҡлы тормош кисерә, ғаилә ҡороп, балалар тәрбиәләй, донъя көтә. Мәгәр уның хәтерҙә уйылып ҡалған һүҙҙәрендә дөрөҫлөк бар: эскелектән ҡурҡыу зарур. Ҡурҡыу ғына түгел, спиртлы эсемлектәргә ҡарата үҙеңдә һәм яҡындарыңда ытырғаныу, нәфрәт тойғоһо тәрбиәләү мөһим, сөнки ҡәһәрле ғәҙәт йәшен-ҡартын да, байын-ярлыһын да аямай, күптән замана афәтенә әүерелгән.\nЭх, эсәбеҙ, эсәбеҙ...\nЙөҙгә яҡын кешене һәләк иткән Иркутск фажиғәһе ошо хәҡиҡәтте тағы берҙе иҫбатланы: яҡты донъя менән хушлашыусылар араһында төрлө социаль ҡатлам кешеләре булғанлығы билдәле. Бөтәһе лә ҡәһәрле “фанфурик” эсеп кенә ағыуланмаған – кибеттән башҡа төрлө алкоголле эсемлектәр һатып алғандары ла булған.\nЭскелек – сир. Ул “йоҡһа”, дауалау ҡатмарлы, ҡотолоу юлы юҡ, тип әйтһәң дә була. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был күренеш беҙҙең ил менән тығыҙ бәйле, “Рәсәй” һәм “араҡы” һүҙҙәрен синоним итеп ҡараусылар ҙа юҡ түгел.\nХәйер, рәсми сығанаҡтар белдереүенсә, һуңғы йылдарҙа илебеҙҙә алкоголле эсемлектәр аҙыраҡ ҡулланыла: 2011 йылдан 2016 йылға тиклем, мәҫәлән, спиртлы эсемлектәр күләме бер кешегә йылына 18 литрҙан 12,8 литрға тиклем төшкән. 2017 йыл башында был күрһәткес 10 литр тәшкил иткән. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы тәҡдим иткән норма буйынса иһә йылына бер кешегә уртаса 8 литр спиртлы эсемлек тура килергә тейеш.\nТейеш нәмә күп шул ул... Ысынбарлыҡ иһә күпкә аяныслыраҡ. Дөрөҫөн әйткәндә, “аҙыраҡ эсә башлағандар” тигән мәғлүмәткә лә шикләнеп ҡарайыҡ, сөнки рәсми мәғлүмәттәр легаль спиртлы эсемлектәрҙең тауар әйләнешен иҫәпкә ала, ә легаль булмаған сығанаҡтар аша күпме алкоголь һатыла?! Шул иҫәптән, “фанфуриктар”, йәшерен цехтарҙа ҡойолған араҡы ишараты һәм башҡалар.\nРәсәйҙә көслө алкоголле эсемлектәрҙе ҡулланыу кешеләрҙең күпләп үлеүенә килтерә һәм ғүмере ҡыҫҡалығының төп сәбәптәренең береһе булып ҡала. Алкоголь проблемаһы илдәге йәшәү сифатын эскеселәр өсөн генә түгел, ә башҡа граждандар өсөн дә ифрат түбәнәйтә. Сөнки алкоголле эсемлек ҡулланыуға бәйле енәйәттәр, бәхетһеҙ осраҡтар, юл-транспорт ваҡиғалары барыһының да ғүмерен хәүеф аҫтына ҡуя, шулай уҡ алкоголь элек-электән Рәсәй ғаиләләре тарҡалыуының төп сәбәптәренең береһе булып тора. Алкоголь менән артыҡ мауығыу арҡаһында, барлыҡҡа килгән һәм көсәйгән хроник сирҙәр хаҡында әйтеп тораһы ла түгел, эскесе рәсәйҙәрҙән тыуған ауырыу балалар – үҙе бер оло тема... Хатта социаль мөхитте камиллаштырыу кеүек ҡәҙимге мәсьәләләрҙе хәл итеү ҙә был проблемаға бәйле: мәҫәлән, ихатаға матур эскәмйә ҡуйыу, йорт алдында түтәл булдырыу кеүек мәҙәни ынтылыштар алдан уҡ “ҡуймағыҙ, алкаштар йыйыла”, “барыбер эскән йүнһеҙҙәр тапап бөтөрә” кеүек ҡаршы фекерҙәргә юлыға.\nБәләнең тамыры ҡайҙа?\nТарихи сығанаҡтар буйынса, илебеҙ алкоголле эсемлектәр ҡулланыуҙың 1913 йылғы күләменә (ошо ваҡыттан рәсми иҫәп алып барылған) үткән быуаттың 60-сы йылдарында кире әйләнеп ҡайтҡан. Бының сәбәбе – башта власҡа килгән большевиктар “ҡоро закон” өсөн көрәшһә, 1923 йылдан һуң илдә тағы ла араҡы менән сауҙа итеү рөхсәт ителгән. Ғөмүмән, 1924 – 1992 йылдарҙа СССР-ҙа алкоголле эсемлектәр етештереүгә һәм һатыуға дәүләт монополияһы индерелгәне билдәле, әммә был легаль булмаған араҡы етештереүгә, көмөшкә ҡойоуға һәм уның менән сауҙа итеүгә бер ваҡытта ла кәртә була алмаған.\nСовет власы эскелеккә ҡаршы нисек кенә көрәшмәһен, 1960 – 1980 йылдарҙа илдә алкоголле эсемлектәр ҡулланыу күләме өс тапҡырға артҡан. Беренсенән, быға кешеләрҙең матди хәле яҡшырыу булышлыҡ итһә, икенсенән, илдәге социаль мөхит тә быға туранан-тура этәргән. Уйлап ҡарайыҡ:\n1. Араҡы, шарап, һыра заман технологиялары ярҙамында сәнәғәт тармағында күпләп етештерелә башлағас, уны һатып алыу мөмкинлеге күпкә киңәйгән.\n2. Социаль тәьминәттең юғары кимәлдә булыуы (эш, пенсия, фатир – дәүләттән) яуапһыҙлыҡты арттырған, эскеселәр йылдар буйы эшләһә лә, уларҙы ебәрмәгәндәр, “дөрөҫ юлға” баҫтырырға тырышҡандар.\n3. Күптәр үҙҙәренең потенциалын тормошта ҡуллана алмағанға, дәрт-дарманын сарыфламағанға эскегә һалышҡан. Мәҫәлән, Хрущев ваҡытында шәхси эшҡыуарлыҡ бөтөнләй тиерлек юҡҡа сығарылған, артелдәр ябылған. Ҡайһы берәүҙәргә генә баҙарҙа яңғыҙ килеш сауҙа итергә рөхсәт бирелгән. Бюрократия көсәйгән.\n4. Бәғзеләр ғаилә проблемаларын хәл итә алмағанлыҡтан эсә башлаған, сөнки тап ошо йылдарҙа ғәҙәти патриархаль ғаилә нигеҙҙәре ҡаҡшаған, тулы булмаған ғаиләләрҙә тәрбиәләнгән балалар йә нәҫелдән килгән, йә аҙаҡ хасил булған ғәҙәт буйынса эскелек менән мауыҡҡан.\n5. Йәшәү мөхите йылдан-йыл депрессивҡа әүерелә барған: ауылдар бөткән, йәштәр ҡалаға ылыҡҡан, ә ҡалалар бер төрлө, шыҡһыҙ типовой микрорайон төҙөлөшө иҫәбенә үҫешкән.\n6. Алкоголгә ҡаршы көрәш дәүләт тарафынан тейешле кимәлдә алып барылмаған, ул ғына түгел, эскелек дәүләт һәм партия аппаратында ла сәскә атҡан.\nАлкоголгә ҡаршы иң ҙур кампания Горбачев власҡа килгәс, 1985 – 1990 йылдарҙа йәйелдерелә. Спиртлы эсемлектәр ҡулланыуҙың рәсми күрһәткестәре кинәт түбәнгә тәгәрәй, был граждандарҙың һаулығында һәм илдәге демографик хәлдә ыңғай сағылыш таба. Әммә киҫкен саралар, программаның төптән уйланып бөтөлмәгән булыуы башҡа проблемалар тыуҙыра: легаль булмаған алкоголле эсемлектәр етештереү тармағы сәскә ата, үҙгәртеп ҡороу осоронда ойошторолған енәйәтселек ифрат көсәйә. 1990 йылдар башында Горбачевтың тырышлығы тамырынан юҡҡа сыға, тиһәң дә була.\n...Ошо урында ауылыбыҙҙағы Дәриға апайҙың ғаилә тарихы иҫкә төштө. Бала сағымды йәмләгән матур кешеләрҙең береһе булып иҫтә ҡалған был инәй – урыны ожмахта булһын! Ап-аҡ йөҙлө, итәғәтле апайҙың балалары бихисап ине. Ҡыҙҙары бер-бер артлы кейәүгә сығып, оянан ситкә китһә, улдары барыһы ла ауылда төпләнде. Төпләнде тиеү артыҡтыр ҙа – сабыр булмышлы әсәһе янында донъя көттөләр. Һәммәһенең ҡулы оҫта: барыһы ла йымлап эшләнгән йылы, матур быйма баҫты, уларҙы юллап ауылдан ғына түгел, сит яҡтарҙан да килделәр, әммә гөрләтеп йәшәрлек оҫта ҡулы, килемле һөнәре, кешелекле булмышы булыуҙанмы ни, йорттарына “йәшел йылан” инеп оялағас... Ауыҙына бер тамсы шарап ҡабып та ҡарамаған изге күңелле инәйҙең улдарының барыһын да тиерлек ошо зәхмәт ылыҡтырҙы, улар тап ошо сәбәптән төрлө йылдарҙа, бер-бер артлы фани донъянан китте. Хәйер, был ваҡытта мин бала ғына инем әле. Үҫеп, донъяның ағын-ҡараһын айыра башлағас, әсәйемдән Дәриға апайҙың яҙмышы хаҡында ҡыҙыҡһындым: “Эскенән ни тиклем алыҫ торған кешенең балалары ҡайҙа яңылышҡан?” Ул Дәриға инәйҙең ире иҫ киткес мөһабәт кәүҙәле, матур кеше булыуын, әммә дыуамал холҡо алдан йөрөүен, һуғышта бер ҡулын юғалтып ҡайтыуын, күңелен эскегә һалыуын һөйләне. Сабыр булмышлы ҡатыны уны нисек бар шулай ҡабул иткән, бер-бер артлы балалар тапҡан. Эсеүҙе йәшәү рәүешенә әйләндергән ире, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, үҙ миҫалында улдарының киләсәген билдәләп ҡуйып, шул эскелек арҡаһында яҡты донъянан китеп барған...\nБеҙ шаһит булған осор\nЕльцин 1992 йылда үҙенең Указы менән алкоголь етештереүгә һәм һатыуға дәүләт монополияһын ғәмәлдән сығара, илебеҙҙе түбән сортлы ялған алкоголь баҫып ала, араҡыға хаҡ күтәрелә. Шуға күрә 1993 йылда уҡ алкоголле эсемлектәрҙе етештереүгә, һаҡлау һәм күмәртәләп һатыуға дәүләт монополияһы тергеҙелә. 1998 йылда ошо мәсьәләне көйләүсе дәүләт комитеты бөтөрөлә. Тик был реформаларҙың файҙаһын ғына тойоусы булмай, сөнки илдең идара итеү системаһы көрсөк кисерә, енәйәтселек, коррупция сәскә ата... Ундай шарттарҙа эскелеккә ҡаршы көрәш ҡайғыһы кемдә булһын?! Әлбиттә, хәлде үҙ мәнфәғәтендә файҙаланыусылар тиҙ табыла: контролдә тотолмаған шәхси етештереү цехтары күпләп асыла, унда, башҡа әйберҙәр менән бер рәттән, шулай уҡ контрафактлы сифатһыҙ араҡы-шараптар ҡойола.\nҺөҙөмтәлә 1990 йылдарҙағы иҡтисади, сәйәси, социаль көрсөк шарттарында Рәсәйҙә көслө алкоголле эсемлектәр ҡулланыу күләме рекорд кимәленә етә. 2000 йылдар башында был күрһәткес бер аҙ кәмеһә лә, һыра сәнәғәтенең үҫешеүе һөҙөмтәһендә, Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһының рәсми мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә таҙа спиртты ҡулланыу күләме бер кешегә йылына 12 литрға етә, ә эске статистика буйынса (легаль һәм легаль булмаған әйләнеште иҫәпкә алып) был һан 18 литр тәшкил итә.\n2009 йылда Рәсәй Хөкүмәте йәмғиәтебеҙҙең алкоголь һаҙлығына батып барыуына ҡаршы ҡаты саралар күрә башланы. Властар ҡушыуы буйынса алкоголле эсемлектәрҙе рекламалау тыйылды, акциздарҙың хаҡы күп тапҡырға артты, араҡыға минималь хаҡ күтәрелде. Алкоголле эсемлектәрҙе һатыу ваҡыты ла сикләнде: хәҙер күңел асыусылар араҡы йә һыраны махсуслаштырылған кибеттәрҙә, көндөҙгө сәғәттәрҙә генә һатып ала. Әйткәндәй, төбәктәрҙең был ваҡытты ҡыҫҡартыу хоҡуғы бар.\nЭскән килеш рулгә идара иткәндәргә штрафтар күләме һәм яза ваҡыты байтаҡҡа арттырылыу менән бер рәттән, илдә сәләмәт тормошто пропагандалау, спортҡа иғтибарҙы арттырыу йәһәтенән бихисап эш башҡарыла, спорт объекттары күпләп төҙөлә.\nӘммә... Был сараларҙың, һис шикһеҙ, һөҙөмтәһе бар, тик әлегә ҡыуанырлыҡ түгел. Телевидение каналдарынан, Интернет селтәренән ағылған мәғлүмәттең, виртуаль донъяла эскән геройҙарҙың күплеге кешеләргә, бигерәк тә йәштәргә, йоғонто яһамай ҡалмай. “Ана бит, эсәләр, байрам итәләр, нимәһе бар уның?” тигән алдаҡсы инаныу мейелә нығына бара, эскелектең ҡәҙимге күренеш икәнлегенә ышаныс өҫтәй. Сәләмәт тормошто пропагандалауҙы дәүләт кимәленә күтәреү, йәмәғәт урындарында спиртлы эсемлектәр ҡулланыуҙы тыйыу һәм башҡа саралар урынлыраҡ булыр ине лә бит... Әлегә иһә сиктән-сиккә бәргеләнеү күренештәре лә юҡ түгел. Мәҫәлән, бынан өс йыл элек, 2018 йылда Рәсәйҙә үтәсәк футбол буйынса донъя чемпионаты уҙғарыласағын күҙ уңында тотоп, илебеҙҙә һыра рекламаһын әлегә тыймаҫҡа ҡарар иттеләр. Әйтергә кәрәк, һыра алкоголизмы беҙҙең йәмғиәт өсөн – таралған күренеш, һаулыҡҡа ифрат ҙур зыян килтереүсе эсемлекте күптәр, зыянһыҙ тип уйлап, литрлап һемерә.\nӨҫтә яҙылғандарҙың барыһы ла илебеҙҙәге алкоголгә ҡаршы сәйәсәттең рәсми хронологияһы булды, тип әйтергә мөмкин. Әммә миҙалдың да ике яғы булған кеүек, был проблеманың да башҡа юҫығы бар – һүҙ контрафактлы алкоголле эсемлектәр хаҡында. Даны таралған “фанфуриктарҙы” ғына алайыҡ. Составында спирт булған төрлө үләндәр төнәтмәһе йә иһә косметика саралары медицина процедуралары һәм көнкүрештә ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән. Был рәсмиләштерелгән күренеш булғанға, 100 миллилитрлы шешәләрҙе теләһә ҡайһы магазинда, теләһә ҡайһы ваҡытта табырға һәм һатып алырға мөмкин. Хаҡы уртаса 20 – 25 һум тирәһе. Әлбиттә, араҡы менән сағыштырырлыҡ түгел – уның иң арзанын алыр өсөн дә кеҫәлә кәмендә 200 һумдан күберәк аҡса булырға тейеш. Ә күңелен эскегә һалғандарҙың, көн дә тамаҡ сылатҡандарҙың ҡайҙан ундай “байлығы” булһын? Шуға “фанфурик” ифрат популяр ҙа. Һатыусылар ҙа иҫәр түгел – төнәтмәне ни өсөн алғанды бик яҡшы аңлай һәм... бер һүҙһеҙ һатып ебәрә, сөнки “фанфуриктар”, тәүге сиратта, килем сығанағы.\nСоставына төрлө химикат ҡушылған “фанфуриктар”, әлбиттә, һаулыҡҡа иҫ киткес ҙур зыян килтерә, йөрәккә, бауырға көсөргәнеш төшә. Күҙҙәре һуҡырайғандар, бауыр сирҙәренә дусар булғандар бихисап, әммә арзан “эсемлеккә” ихтыяж кәмемәй, эсеүселәр булған һәм әле лә бар. Ошонда өҫтәп, “буласаҡ” тип һис тә яҙғы килмәй, сөнки кеше барыбер яҡшыға ышана, изгелеккә өмөт итеп йәшәй. Эскеселәр гәзит уҡып ултырмай, уҡыған хәлдә лә, ошо мәҡәләләге факттарҙан ҡото осоп китмәйәсәк, быға тиклем дә эскән һәм артабан эсәсәк тә. Эш икенселә – беҙ эсмәгәндәрҙе аралап ҡалыр өсөн көрәшергә тейеш! Кемдер киләсәге хаҡында уйланып, үҙе артынан башҡаны ла эйәртә икән, эскегә ҡаршы үҙендә һәм яҡынында ытырғаныу тәрбиәләй икән – бына ул һөҙөмтә!\nӘ алкоголдең наркотикка тиң матдә икәнлеге хаҡында төрлө илдәрҙең абруйлы ғалимдары күптән яр һала. Британия белгестәре, мәҫәлән, төп наркотиктарҙың һәм алкоголдең кешегә тәьҫир итеү кимәленә бер нисә йүнәлеш буйынса тикшереү үткәргән. Был исемлектә – матдәгә өйрәнеү кимәле, организм өсөн эҙемтәләре, йәмғиәткә һәм тирә-яҡ мөхиткә килтергән зыяны, ғаиләне тарҡатыуҙағы роле, дарыуҙарға, социаль хеҙмәттәргә һәм төрмәлә тотоуға киткән дәүләт сығымдары.\nТикшереү һөҙөмтәләре буйынса шул асыҡланған: наркомандар ҙурыраҡ зыянды үҙҙәренә килтерһә, эскесе йәмғиәт өсөн күпкә ҡурҡынысыраҡ һәм сығымлыраҡ. Наркомандар тиҙерәк һәләк була, ә алкоголь организмды төрлө яҡлап һәм оҙаҡлабыраҡ тарҡата, эскесе йәмғиәт өсөн файҙаһыҙ субъектҡа әүерелә, енәйәтселек, үлем кимәле кеүек күренештәрҙең нигеҙен билдәләй.\nСуррогаттан һәләк булғандарҙың иҫәбен алып барыу мөмкин түгел. Дауаханаға интоксикация менән эләккән кешеләргә, ғәҙәттә, киҫкен ағыуланыу билдәләрен бөтөрөргә ярҙам итәләр, ә пациент йылдар буйы эсеп аҙҙырған хроник сирҙәренән үлеп китә. Ғәҙәттә, ундайҙарҙың дауахана карточкаһында “йөрәк-ҡан әйләнеше системаһы патологияһы, бауыр сире һәм башҡа ауырыуҙар сәбәпсе” тип билдәләнә. Тағы бер үҙенсәлек – “фанфуриктарҙы” ауыл ерендә һәм социаль яҡтан түбән баҫҡыста торғандар күпләп эсә.\nИркутскиҙағы ваҡиға диңгеҙҙәге бер тамсы һымаҡ ҡына – “фанфуриктарҙы” һатҡандар һәм һатасаҡтар, алғандар һәм аласаҡтар, сөнки ихтыяж барҙа тәҡдим дә бар. Кеше һаулығында аҡса эшләгән эшҡыуарҙарҙы намыҫһыҙлыҡта ғәйепләргә мөмкин, әлбиттә, әммә, икенсе яҡтан, улар был шыйыҡса менән рәсми сауҙа итә, был шыйыҡса көнкүреш һәм медицина тәғәйенләнеше өсөн етештерелгән тауар бит!\nШулай ҙа Иркутскиҙағы хәлдән һуң илдә сауҙа өлкәһенә иғтибар артты, кибеттәрҙә шикле шыйыҡсаны һатыу тыйылды, күп кенә вазифалы кешеләргә штрафтар һалынды. Ғәйеплеләр ҙә табылды, отчеттар яҙылды, тикшереү тамамланды... Мәгәр сауҙа барыбер туҡтамай. Ҡыҙыҡ өсөн, үҙем бер нисә кибетте, дарыухананы байҡап сыҡтым – косметик саралар менән бер рәттән, борос төнәтмәһе, медицина спирты ла һатыуҙа бар.\nОшо материалды әҙерләгәндә Башҡортостан буйынса Эске эштәр министрлығының мәғлүмәттәренә лә күҙ һалдым. Хәйер, үҙегеҙ ҙә ведомство сайтында ҡарай алаһығыҙ: “фанфуриктар”ға ҡаршы көрәш даими алып барылған һәм әле лә дауам итә, төрлө райондарҙа һәм ҡалаларҙа көн дә тиерлек рейдтар уҙғарылып тора.\nМәҫәлән, былтырғы күрһәткестәрҙе алайыҡ. 2016 йылда хоҡуҡ һаҡлау органдары тарафынан республикала спиртлы продукция әйләнеше өлкәһендә 7 меңдән ашыу тикшереү үткәрелгән, 300 мең литр алкоголле һәм составында спирт булған продукция законһыҙ әйләнештән тартып алынған. Өфә, Бәләбәй, Салауат, Стәрлетамаҡ ҡалаларындағы суррогат етештерелгән йәшерен цехтар ябылған, 49 енәйәт эше асылған, 2100 административ хоҡуҡ боҙоу осрағы теркәлгән, 8 миллион 100 мең һумлыҡ штраф һалынған.\nБыл йүнәлештәге эш, әлбиттә, дауам итә, рейдтар үткәрелә, ғәйеплеләр табыла, язаһы бирелә...\nЕл тирмәне менән көрәшеү булмаһын\nҺығымта – эскелеккә ҡаршы көрәш рухы һәр кешенең үҙ башында булырға тейеш. Шуныһы ҡыуаныслы: эскелектең стратегик бәлә икәнлеген аңлаған, кешеләрҙе тура мәғәнәһендә айыҡ фекерләргә саҡырған кешеләр бихисап. Улар иҫәбендә Башҡорт дәүләт университетының социология һәм философия факультеты уҡытыусыһы, профессор Гүзәл Вилданова ла бар. Гүзәл Булат ҡыҙы фекеренсә, эскелектең тамыры ғаилә традицияларына (балалар ата-әсәләренең шатлыҡлы йә ҡайғылы ваҡытта мотлаҡ алкоголь ҡулланғанын күреп үҫә), был насар ғәҙәттең киң пропагандаланыуына (кино, театр, рекламала ҡәҙимге күренеш итеп күрһәтелә, аҙыҡ-түлек магазиндарында икмәк-һөт араһында һатыла), иҫерткес эсемлектәрҙең иркен һатылыуына барып тоташа.\n– Бер кешене лә алкоголизмдан көсләп ҡотҡарып булмай. Сәбәптәре күп: физик бәйлелек, рухи бушлыҡ, үҙеңде таба алмау, файҙалы шөғөлөң булмау һәм башҡалар, – ти ул. – Әлбиттә, профессиональ табиптарҙың дауаһына эскән кешенең ихтыяр көсөн, йәшәү теләген ҡушып, упҡындан сығыу юлдарын табырға мөмкиндер ҙә, бәлки. Әммә эскелеккә ҡаршы көрәш кеүек эшмәкәрлек тәүге сиратта әлегә бер тапҡыр ҙа араҡы татып ҡарамаған йә булмаһа эскелек упҡынына табан рюмка күтәреп беренсе аҙымын яһаған йәштәргә арналырға тейеш.\nНисек кенә булмаһын, һәр кем ғүмере өсөн үҙе яуаплы. Ысынлап та, эскесе үҙ хәленән үҙе ялҡып, ысын күңелдән дауаланырға теләк һәм ынтылыш күрһәтмәйенсә, уға бер нисек тә ярҙам итеп булмай. Әммә шуны иҫтә тотайыҡ: Аллаһы Тәғәлә бер генә тапҡыр биргән ҡәҙерле ғүмерҙе сағыу, ҡыҙыҡлы, матур итеп үткәрергә, мул, бәрәкәтле, ҡотло тормош кисерергә, лайыҡлы йәшәргә һәм эшләргә һәр әҙәм балаһы хыялланалыр ул. Тик был ынтылыштар араһында араҡыға урын юҡ. Шуға ла “шатлыҡты шарап менән йыуам” тигән шайтан уйын башығыҙҙан баштан уҡ ҡыуығыҙ...\nАлкоголь тураһындағы мифтар\n1. Рәсәйҙә шарап эсеү – борондан килгән йола.\n2. Аҙ ғына миҡдарҙағы алкоголь файҙалы.\n3. Алкоголь организмды йылыта.\n4. Йоҡоға талдыра.\n5. Иммунитетты яҡшырта.\n6. Ҡыйыулыҡ өҫтәй.\n7. Алкоголизм сирен булдырмай.\n8. Ирҙәрҙең енси күҙәнәктәрен боҙмай.\n9. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың енси һаулығына зыян килтермәй.\n10. Эскән ҡатын бер йыл эсмәһә, һау сабый тыуҙырыуы ихтимал.\nБыл инаныуҙарҙың береһе лә ысынбарлыҡҡа тап килмәй!\nСәкинә Н. апай һөйләгәндәрҙән:\n“Ауылыбыҙҙа өс ҙур магазин бар. Унда күрәләтә тороп “фанфурик” менән сауҙа иткәндәрен абайлағаным юҡ, әммә бер шәхси магазиндың хужаһы, эш сәғәттәренән тыш, йортонан легаль булмаған араҡы һатҡанын беләм. Ҡәҙимге шешәләргә ҡойолған шыйыҡсаның хаҡы – 150 һум. Һыра ла бар. Тәүлек әйләнәһенә эшләгән кибет һымаҡ был эшҡыуарҙың йорто – эсергә эҙләгәндәр гел шунда бара. Ауылдаштар, власть вәкилдәре, әлбиттә, хәлде белә, әммә ҡыҫылырға ашыҡмай. Аҡсалары күп, әммә бәхеттәре теүәлме икән? Өлкән ҡыҙы ғаиләһе менән ҡалала көн күрә, нисек йәшәйҙер, әйтә алмайым. Уртансы улы күрше ҡасабала төпләнде, ул да эшҡыуар, төҙөлөш материалдары менән һатыу итә. Ә кесе улдарынан рәт юҡ – эсергә әүәҫ. Үҙе ише ҡыҙға өйләнеп, бергәләп байрам итә-итә йәшәп яталар, етмәһә, бер-бер артлы бала табалар. Тәүҙә уның тормошон рәтләйек тип ата-әсәһе тырышып ҡараны, йәшәргә йорт та хәстәрләнеләр, дауаланырға ла алып барҙылар, тик файҙаһы булманы. Ҡул һелтәнеләр шунан. Эскелек үҙ ғаиләһенә туранан-тура ҡағылһа ла, был эшҡыуар еңел табылған аҡсанан һаман баш тартырға уйламай”.\n“Эсергә мәктәптә уҡығанда уҡ өйрәндем. Өйҙә түгел, дуҫ-иш араһында. Урамға сығып, күмәкләшеп һыра һемереп йөрөүҙән ҡыҙыҡ таба торғайныҡ.\nТехникумда уҡып һөнәр алдым, туғандар арыу ғына предприятиеға эшкә урынлашырға ярҙам итте. Эш хаҡым ҙур булды, машина һатып алдым, атай-әсәй фатир хәстәрләргә ярҙамлашты. Донъям түңәрәк ине, үҙемде бик бәхетле тойҙом. Кеҫә тулы аҡса, дуҫтар быуа быуырлыҡ. Аҙна һайын кәйеф-сафа ҡорабыҙ, тегене “йыуабыҙ”, быны “билдәләйбеҙ”... Бер генә ялды ла эскеһеҙ күҙ алдына килтерә алманым. Эш боҙғаным да булды, тик туғандар бәләнән йолоп алып ҡалды.\nШундай “күңелле” тормош менән йәшәгәндә, яҡшы ғына ҡыҙҙы осратып өйләндем. Әллә мөлкәтемә ҡыҙыҡты, әллә үҙем оҡшаным... Мәгәр эсеүемде ташламаным, ҡатынымды ла, балаларҙы ла аҙ ҡыйырһытманым. Булды инде төрлөһө лә... Тәүҙә эштән ебәрҙеләр. Эскәнемә ҡаршы көрәшкән атай менән әсәй ҙә арыны – ҡул һелтәне. Бер аҙҙан ҡатыным да балаларҙы алып ҡайтып китте... Әле эсәмме? Эсәм. Ниндәй генә дауалар кисермәнем, ҡайҙа ғына барманым, әммә эшһеҙ ятҡаным юҡ – Себер ҡыҙырам. Унда тормош шарттары ҡырыҫ, эш ауыр. Эсеү ҡайғыһы китә, әммә яҡшы ашаталар, кейем бирәләр, мунсаға йөрөтәләр. Ике-өс ай мул ғына аҡса эшләп алам да ял итәм. Бер өлөшөн балаларға ебәрәм, ҡалғанын йәнем теләгәнсә туҙҙырам. Әйткәндәй, Себерҙә кемдәр эшләй тип уйлайһығыҙ? Минең кеүек эскеселәр етерлек. Ике-өс тәүлек буйы поезда ҡайтҡанда, байҙарса байрам ҡора күбеһе... Бер шешә, мәҫәлән, 1500 һум тора, проводниктар йәшереп һата. Ҡайтып еткәс, аҡсалы саҡта “дуҫтар” күбәйеп китә... Араҡы ла эсәбеҙ, башҡаһын да... Әлегә тормошомдо үҙгәртергә теләгем дә, мөмкинлегем дә юҡ. Нисек килеп сыға, шулай йәшәйем”.\n“Атайым эсте, әсәйемде ҡыйырһытты, беҙгә лә көн күрһәтмәне. Шуға ла эскелектән биҙеп, “ауыҙыма бер тамсы ла араҡы ла алмаясаҡмын”, тип үҫтем. Әммә был бәлә мине барыбер урап үтмәне: яратып кейәүгә сыҡҡан ирем дә эскелек ҡолона әүерелде. Башта барыһы ла яҡшы кеүек ине: белемле, эше яҡшы, татыу ғаиләнән. Мине лә ҡәҙерләп кенә торҙо. Эшендә үрләгәс, дуҫ-иштәре артты, теге йәки был сәбәп өсөн табын ойоштороп, кәйеф-сафа ҡороуҙары йышайҙы.\nДәғүә белдерә башлағас, иремдең тағы бер насар яғы асылды – иҫерек килеш миңә ҡул күтәрҙе, балаларҙы ҡурҡытып бөттө. Тәүҙә тетрәндем, иланым, әммә ул үҙгәрер, аҡылына килер, тип уйланым. Аптырай инем: йортобоҙ ялтлап тора, кейеме таҙа, ашарға әҙер – нимә етмәй уға?\nБер мәл ҡәйнәм килеп, мине эттән-эткә һалып, әрләп ҡайтып китте. Улының мажаралары хаҡында ишеткән икән. Уның эскегә һалышыуында ла мине ғәйепләне: ирҙе ир иткән дә, хур иткән дә – ҡатын, имеш... Ә ул ир мине тыңлаймы һуң? Аҡсаһы бар, дуҫтары күп – ҡайтып та тормай, эсеп тик йөрөй. Һүҙ әйтеп булмай – талаш сыға...\nҠыҫҡаһы, айырылышырға ҡарар иттем. Эскелек ҡолона әүерелгән кешене бер нисек тә еңеп булмай, үҙенең теләге булмаһа. Балаларҙы яңғыҙ тәрбиәләү еңел түгел, әммә ыҙғыш араһында үҫтереү ҙә насар. Ә элекке ирем һаман эсә, ҡартайған ата-әсәһен йонсота. Барлы-юҡлы мөлкәтен дә һатып бөткән, теләһә ниндәй әтрәгәләмдәр менән аралаша хәҙер, әүәлгесә затлы эсемлектәр түгел, мөйөш һайын һатылған “фанфуриктар” эсә. Ул сирле кеше икәнлеген аңлайым, әммә уны дауаларлыҡ, уға түҙерлек хәлем дә, теләгем дә юҡ”.\nИмя от 20.03.2017, 02:37


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АТАЙ НИГЕҘЕН ҺАТМАҒЫҘ, ЙӘҒНИ СИТТӘ ЭШЛӘГӘН УЛАНДАРЫБЫҘҒА МӨРӘЖӘҒӘТ - 2020 - Мәҡәләләр\nАТАЙ НИГЕҘЕН ҺАТМАҒЫҘ, ЙӘҒНИ СИТТӘ ЭШЛӘГӘН УЛАНДАРЫБЫҘҒА МӨРӘЖӘҒӘТ\nХәҙер эш булмауҙы сәбәп итеп тә, яҡшы тормош эҙләп тә ауылын ташлап сығып киткәндәр бик күп. Һөҙөмтәлә ауыл урамдары тынып ҡалған. Атай-әсәй ҡуйынында иркәләнеп үҫкән балаларҙың, ғаиләләр йылыһын һаҡлаған тыуған йорттоң ишектәренә бик күптән асылмаған йоҙаҡтар эленгән. Атай ҡулдарының ҙур өмөттәр бағлап һалған нигеҙҙәре әкренләп серей.\nӘ һеҙ, тыуған ерегеҙҙе ҡалдырып киткәндәр, сит тарафтарҙа һаулығығыҙҙы, бөтә көсөгөҙҙө биреп эшләп тапҡан аҡсағыҙға ҡыйбат хаҡҡа ер һатып алып, йорттар һалаһығыҙ. Һеҙ һатып алған ул биләмә ниҙәр генә кисермәгәндер. Бәлки, тап һеҙ ҡорған нигеҙҙә кеше ғүмерҙәре өҙөлгәндер, ниндәйҙер аяныслы ваҡиғалар булғандыр ( беҙҙең халыҡта ҡан ҡойолған урында йорт нигеҙе ҡормау йолаһы бар). Ә һеҙ, бер нигә ҡарамайынса, һатып алған биләмәгеҙҙә сүп-сар өйөмдәрен таҙартып, ташлы ерҙәренә тупраҡ ташып һалып, баҡса үҫтерергә, донъя көтөргә, сит ерҙә нисек кенә булһа ла тамыр йәйергә ынтылаһығыҙ. Ә был саҡта, шағирыбыҙ әйткәнсә, икмәккә май итеп һыларлыҡ уңдырышлы тупрағыбыҙ, балаларын көткән әсә кеүек, тын ғына, сабыр ғына һеҙҙе көтә.\nҺеҙ, башҡорт балалары, ерегеҙҙән яңы айырылып, шаулы-күңелле, уңайлы тормоштан башығыҙ әйләнеп, үҙегеҙсә кинәнеп йәшәргә өйрәнә башлаған ваҡытта, ситтәр йоҡламай. Һеҙ ынтылған рәхәт тормошто улар күптән үҙ быуынында татыған. Татыған һәм... туйған. Төпкө аңда ятҡан тойғо - кеше булмышының асылы ерҙә икәнен аңлау тойғоһо уянған хәҙер уларҙа. Бигерәк тә хәҙерге коронавирус афәтенән һуң уларҙың күҙҙәре нығыраҡ асылды. Хәҙер ҙур ҡалаларҙа йәшәгән халыҡтар күпләп ауылдарҙағы буш торған өйҙәрҙе һатып ала башланы. Дөрөҫ, улар хәҙергә был өйҙәрҙе ваҡытлыса ял урыны өсөн дачалар итеп файҙалана. Ләкин, әйҙәгеҙ, төптән уйлап, киләсәккә күҙ ташлайыҡ. Кеше ҡайҙа ғына йәшәмәһен, барыбер йәшәүҙең асылы - үҙен туйындырыусы, йәшәтеүсе ер икәнен аңлаясаҡ. Хәҙер һеҙҙең ташландыҡ йорттарығыҙҙы һатып алған пенсионер йәшендәгеләрҙең киләсәктә ейән-ейәнсәрҙәре ошо ергә ныҡлы хужа булып, һеҙ тыуып-үҫкән ерҙә гөрләтеп, донъя көтәсәк. Ә һеҙҙең, һағынып, тыуған нигеҙҙе күреп китер өсөн генә ҡайтҡан уландарҙың, үҙ ауылығыҙ урамдарынан иркенләп үтергә лә хоҡуғығыҙ булмаясаҡ...\nӘ бит ошо еребеҙҙе, Уралыбыҙҙы һаҡлап, ата-бабалар нисек көрәшкәнен, халҡыбыҙ башынан ниндәй ғазаптар үткәнен тарихтан яҡшы беләбеҙ. Беләбеҙ, ләкин маңҡортлоҡҡа барып, онотабыҙ. Ә оноторға хаҡыбыҙ юҡ! Ауыл-ауыл яндырылған ерҙәр, һеҙ бөгөн аҡса тип сапҡан Себергә аяҡ-ҡулдары бығаулы йәйәү һөрөлгән, тыуған тупрағын ятҡа бирмәҫ өсөн яуға сапҡан тотҡондар, "Уралым" тип әйтмәҫ өсөн теле ҡырҡылған милләттәштәр ҡаны рөхсәт итмәй беҙгә быны. Хаҡыбыҙ юҡ быны оноторға!\nЭйе, заман башҡа, заң башҡа. Эйе, донъя көтөргә, йәшәргә, хәҙерге заман менән тиң атларға кәрәк. Ә йәшәүҙең асылы барыбер бер: ул - Тыуған ер. Шуның өсөн дә, милләттәштәрем, һеҙгә өндәшәм: "Ташламағыҙ тыуған ерегеҙҙе, атай нигеҙен ситтәргә бирмәгеҙ!" Бөгөн аҡса эшләп, ситтә йәшәһәгеҙ ҙә, ауылдарҙағы нигеҙегеҙҙе ҡоротмағыҙ. Олоғайғас булһа ла барыбер кире ҡайтырһығыҙ. Үҙегеҙ ҡайтмаһағыҙ, балаларығыҙ, ейәндәрегеҙ ҡайтыр. Уларҙың тыуған ер тип ҡайтыр атай нигеҙҙәре булһын.\nЯҙылған: 13.08.20 | Ҡаралған: 558


Кем ғәйепле депутатмы, түрәме?\nҠала шураһы депутаттары Башҡортостан президентына мэр өҫтөнән ялыу яҙған.\nУлар ҡала башлығының эш урынында булмауын хәбәр итә, тип яҙа Регнум агентлығы. Агентлыҡ хәбәр итеүенсә, президент исеменә телеграммала ҡала шураһы депутаттары Валерий Федоровты эскелек менән мауығыуҙа ғәйепләй. Ҡала хакимиәтендә иһә был телеграммалағы факттарҙы ошаҡ тип белдергәндәр. Валерий Федоров тәүлектәр буйына эш урынында ҡала, бындай ялыуҙарҙы бик үк сәләмәт булмаған кешеләр яҙа тип белдергән хакимиәттәге бер вәкил. Хакимиәттә эшләгән бер белгес әйтеүенсә, ялыу яҙған депутаттарҙы улар элек мәхкәмәгә лә биргән булған. Мәхкәмә уларҙың мәжбүри рәүештә махсус клиникала дауа үтергә тейешлеге тураһында ҡарар сығарған. Әммә улар дауаланмай, һаман да ялыу ижад итәләр тип белдергән мэриялағы бер белгес.\nРеспублика башҡалаһында коррупция күренештәре артыуы күҙәтелә. Өфө ҡалаһы прокуратураһында әйтеүҙәренсә, һуңғы осорҙа уҡытыусылар, табиптар, балалар баҡсаларында эшләүселәр араһында ришүәтселек күбәйгән. Былтыр, мәҫәлән, ошондай ике йөҙгә яҡын осраҡ булған. Бер осраҡта Өфөләге ойошмаларҙың береһендә эшләгән арбитраж идарасы ҡулға алынған. Ул 500 мең һум күләмендә ришүәт алып тотолған.\nКүптән түгел ошондай осраҡ Башҡорт дәүләт педагогия университетында асыҡланды. Унда бер уҡытыусы ришәүәт алыуҙа ғәйепләнә. Психология уҡытыусыһын Өфө ҡалаһы эске эштәр идаралығының иҡтисади енәйәттәр менән көрәш бүлеге хеҙмәткәрҙәре уны 13 мең һум ярым ришәүәт алған саҡта ҡулға алған. Был сумманы студенттар уҡытыусыға психология буйынса имтихан өсөн йыйған.


Уҙған шәмбе ойошторолған «Йәшел Башҡортостан» берҙәм республика акцияһы сиктәрендә 1,5 млн ағас ултыртылған. Был хаҡта Башҡортостандың урман хужалығы министры Марат Шәрәфетдинов Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров үткәргән аҙналыҡ оператив кәңәшмәлә белдерҙе.\n«Ағас ултырт – ғүмер бүләк ит!» девизы аҫтында үткән акцияла 112 меңдән ашыу кеше ҡатнаша, улар иҫәбенә мәктәп уҡыусылары, студенттар, ирекмәндәр, хеҙмәт һәм һуғыш ветерандары, дәүләт һәм муниципаль власть органдары вәкилдәре, ойошма һәм предприятие эшселәре, урындарҙағы халыҡ инә.\nҠала һәм ауылдарҙа 164 тематик аллея барлыҡҡа килде, махсус биләмәләргә 109 мең ағас ултыртылды.\n–Беҙ ҡалаларҙа эре үҫентеләр ултыртырға килештек. Тәү маҡсат – тиҙ һөҙөмтә, уларҙың үҫкәнен унар йыллып көтөргә тура килмәйәсәк. Мәҫәлән, Өфөлә 2,5 мең эре үҫенте ултыртылды. Йәғни тиҙ арала бәләкәй генә урмандар барлыҡҡа килде, – тине Радий Хәбиров. – Был йәһәттән Өфөнөң мөмкинлектәре ҙур. Йыл һайын 5-10 мең эре үҫенте ултыртырға мөмкин. Ғөмүмән, ҡалаларҙа йәшеллеккә, ағастарға ихтыяж ҙур. Беренсенән, матурлыҡ, икенсенән, экология һәм, ғөмүмән, биләмәләрҙе үҫтереү йәһәтенән заманса тенденция. Шуға ла урман ултыртыу менән беҙ яҙ шөғөлләнәсәкбеҙ, ә ҡалаларҙа был эште йылына ике тапҡыр – яҙлы-көҙлө атҡарасаҡбыҙ.


Йәйге ваҡыт — Башҡорт Википедияһы\nЯҙ көнө: ҡышҡы выҡыттан йәйгегә күсеү\nКөҙ көнө: йәйге выҡыттан ҡышҡыға күсеү\nЙәйге ваҡыт (рус. Летнее время, ингл. Daylight saving time) — билдәле сәғәт бүлкәтендә ҡабул ителгән ваҡыттан 1 сәғәт алға күсерелгән ваҡыт. Күп илдәрҙә өй-урамдарҙы яҡтыртыуға тотонолған электр энергияһын экономиялау өсөн йәйен индерелә. Көҙ көнө ваҡыт ҡышҡы ваҡытҡа кире күсерелә.\nКүпселек илдәрҙә ҡышҡы ваҡыт һәр ваҡыт бүлкәтенең астрономик ваҡытына тап килә; әммә Рәсәйҙең күпселек төбәктәрендә ҡышҡы ваҡыт бүлкәт ваҡытынан бер сәғәт алда килә; шуға ярашлы йәйге ваҡыт бүлкәт ваҡытынан 2 сәғәткә алда килә. Мәҫәлән, йәй көнө беҙ иртәнге сәғәт етелә торһаҡ, бүлкәт ваҡыты менән сәғәт биш була. Бының сәбәбе — илебеҙҙең тарихында: СССР-ҙа һәм Рәсәйҙә йәйге ваҡыт ике тапҡыр индерелде (түбәндә «Рәсәй» секцияһында ҡарағыҙ).\nРәсәйҙә 2011 йылғаса ваҡыт йәйгегә марттың һуңғы йәкшәмбеһендә төнгө икелә индерелеп килде: ваҡыт бер сәғәт алға күсерелде. Ҡышҡыға ваҡыт октябрҙең һуңғы йәкшәмбеһендә төнгө сәғәт өстә күсерелә ине. 2011 йылдың февралендә Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев йәйге ваҡытҡа күсеүҙе туҡтатыу тураһында ҡарар ҡабул итте.\n2 Хәҙерге хәлдәр торошо\n3.1 2011 йылда миҙгелле ваҡытты күсереүҙе бөтөрөү\n4 Электр энергияһын экономлау\n4.1 Сараның файҙаһы\n5 Һаулыҡҡа йоғонтоһо\nОшо боронғо һыу сәғәте йылдың һәр көнө өсөн сәғәт оҙонлоғон күрһәтә.\nҠайһы бер боронғо цивилизацияларҙа тәүлектең яҡты ваҡыты, оҙонлоғона ҡарамаҫтан, 12 тигеҙ сәғәткә бүленгән булған. Һөҙөмтәлә, йәй көнө бер үк көндөҙгө сәғәт оҙонораҡ, ә ҡышҡы сәғәт ҡыҫҡараҡ булған. Мәҫәлән, Боронғо Римда ҡулланылған һыу сәғәтендә йылдың төрлө айҙары өсөн төрлө шкала булдырылған булған. Римдың киңлегендә көн тыуғандан иҫәпләнгән өсөнсө сәғәт ҡышҡы ҡояш торошонда хәҙерге ваҡыт менән 09:02-лә башланып 44 минут һуҙылһа, йәйге ҡояш торошонда хәҙерге ваҡыт менән 06:58-ҙә башланып 75 минут һуҙылған.\nУрта быуат дәүерендә тигеҙ оҙонлоҡло сәғәт системаһы өҫтөнлөк алған; бынан һуң ваҡыт һәр миҙгелдә бер төрлө үлсәнгән.\nБенджамин Франклин таңда пушканан туп атып, Парижда тороусы бар халыҡты уятырға тәҡдим иткән.\n1784 йылдың 26 апрелендә Францияла АҠШ-ның илсеһе булып хеҙмәт иткән Бенджамин Франклин аноним хатында, Парижда тороусы кешеләр май шәмдәрен аҙыраҡ тотонһон өсөн таңда иртәрәк торһондар, тигән тәҡдим индергән.\nБыл хатта ул шулай уҡ ошондай сатирик тәҡдимдәр биргән: тәҙрә ҡапҡастарына һалым һалыу, май шәмдәрен рационлау, һәм таңда ҡалала торған халыҡты пушканан туп атып һәм сиркәү ҡыңғырауҙарын һуғып уятыу. 20-се марттан 20-се сентябргә хәтлем осорҙо бөтөнләй май шәм яндырмай сығып була, тип һанаған Рузвельт; ошолай йылыҡ яндырылған шәмдәрҙең яртыһын экономлап була, тип уйлаған ул.\nДж. В. Хадсон 1895 йылда хәҙерге йәйге ваҡыт системаһын тәҡдим итә.\nХәҙерге йәйге ваҡыт системаһын беренсе булып Джордж Вернон Хадсон, Яңы Зеландия энтомологы тәҡдим итә. Джодж Хадсондың эше сменалы булған, буш ваҡытында ул бөжәктәр коллекцияһын йыйыу менән мауыҡҡан һәм өҫтәмә көндөҙгө яҡтылыҡты юғары баһалаған.\n1895 йылда Хадсон көндөҙгө яҡтылыҡты бәрәкәт файҙаланыу өсөн ваҡытты 2 сәғәт алға күсерегә тәҡдим иткән. Ғилми берләшмәлә был тәҡдим ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған, Хадсондың был турала хаты ғилми журналда баҫтырылған.\nУильям Уиллет, Бөйөк Британияла йәшәгән күренекле төҙөүсе һәм асыҡ һауала йәшәргә яратыусы, шулай уҡ йәйге ваҡыт индерергә тәҡдим итеүселәрҙең береһе булған. Йәйге бер таңда иртә тороп, ҡояш иһә күптән ҡалҡҡанын, ә Лондон халҡы һаман йоҡлап ятҡанын күргән. Уиллет шулай гольф уйыны менән мауыҡҡан, әммә киске эңерҙә уйнарға яратмаған. 1907-се йылда Бөйөк Британияның бер гәзитендә уның был турала «Көндөҙгө яҡтылыҡты бушҡа ебәрәбеҙ» тигән мәҡәләһе сыҡҡан. Унда ул ошолай тәҡдим биргән: апрелдең һәр йәкшәмбе көнөндә ваҡытты 20 минут алға күсерегә (барлығы ваҡыт 80 минут алға күсерелә), сентябрҙә иһә сәғәтте кире күсерергә. Үҙенең үлеменә тиклем Уиллет үҙ тәҡдимен Бөйөк Британияла уңышһыҙ алға һөрөп маташҡан.\n1918 йылда ваҡытты беренсе тапҡыр йәйгегә күсереү , Капитолий (Вашингтон), АҠШ.\nЕвропала беренсе булып Уиллеттың тәҡдимен Германия файҙаланған. Беренсе донъя һуғышында был илдә яндырылған күмерҙе экономлау өсөн, 1916 йылдың 30 апрелендә Германияла йәйге ваҡыт индерелә башлай; тиҙҙән был илдең союздаштары ла быға ҡушыла. Бер нисә йыл эсендә, был практиканың файҙаһын күреп, Европаның күпселек илдәре лә ваҡытты йәйгегә бер сәғәт алға күсерә башлай. Рәсәй 1917-се йылда, ә АҠШ — 1918 ҡушыла.\nАҠШ-ла ваҡытты йәйгегә күсерергә өгөтләгән плакат.\nКүп илдәрҙә йәйгегә ваҡытты күсерергә өндәгән плакаттар сыға башлай; улар кешеләрҙең патриотлыҡ хистәренә йоғонто яһай.\nБеренсе донъя һуғышы 1918 йылда тамамланғас, Германияла йәйгегә ваҡытты күсереүҙән баш тарталар; был илдә йәйге ваҡыт ҡабат 1940 йылда, Өсөнсө Рейх хакимлығы ваҡытында индерелә. 1945 йылда һуғыш бөткәс был практика туҡтатыла, 1949 йылда (ФРГ-ла) һәм 1950 йылда (ГДР-ҙа) ҡайтанан индерелә.\nАҠШ йәйге ваҡыттан 1919-сы йылда баш тарта, 1941 йылда уны ҡабат индерә, һуғыш бөткәс уны туҡтатып тора, һәм 1974 йылда йәнә индерә.\nЯпонияла йәйге ваҡыт 1946 йылда илде баҫып алған АҠШ хакимиәте тарафынан индерелә, 1952 йылда бөтөрөлә.\nХәҙерге хәлдәр торошо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХәҙерге ваҡытта йәйге ваҡытҡа 76 ил (шул иҫәптән 10 илдең ҡайһы бер төбәктәре генә) күсеп тора. 128 илдә йәйге ваҡыт ҡулланылмай. Төньяҡ ярымшарҙа йәйге ваҡыт АҠШ-ла, Канадала, Европа илдәрендә, Рәсәйҙең бар территорияһында ҡулланыла. Төньяҡ ярымшарҙа йәйге ваҡыт Австралияла, Яңы Зеландияла, Парагвайҙа, Бразилияла, Аргентинала, Чилиҙа ҡулланыла.\nЯпония, Ҡытай, Һиндостан, Сингапур һәм шулай уҡ СССР-ҙың элекке ҡайһы бер республикалары (Үзбәкстан, Тажикстан, Төрөкмәнстан, Грузия, Ҡаҙағстан, Ҡырғыҙстан) йәйге ваҡыттан баш тарттылар.\nКүп илдәрҙә йәйге ваҡытты ғәмәлдә ҡалдырыу-ҡалдырмау тураһында ҡыҙыу бәхәс бара. Энергетиктар, спорт кейеме һәм кәрәк-яраҡтары етештереүселәр һәм сауҙа селтәрҙәре уға ыңғай килһә, һаулыҡ һаҡлау, транспорт эшмәкәрҙәре һәм фермерҙар ҡаршы килә.\nЕвропала 2002-се йылға хәтлем (хәҙерге Рәсәйҙә һымаҡ) ваҡыт йәйгегә марттың һуңғы йәкшәмбеһендә төнгө сәғәт 2:00-лә индерелгән — ваҡыт 1 сәғәт алға күсерелгән. Октябрҙең һуңғы йәкшәмбеһендә төнгө сәғәт 3:00-тә ваҡыт ҡышҡыға 1 сәғәт артҡа күсерелгән. 2002-се йылдан башлап, Европала ваҡыт йәйгегә Гринвич буйынса сәғәт 01:00-ҙә күсерелә.\nРәсәйҙә йәйге ваҡытты тәүге тапҡыр 1917 йылда Ваҡытлы хөкүмәт декретында индерә. 1931 йылда ҡышҡы ваҡытҡа күсеү туҡтатыла, барлыҡ СССР йәйен-ҡышын «декрет ваҡыты» менән, йәиһә 1 сәғәт алға йәшәй башлай. Йәйге ваҡыт ҡабат 1981 йылдың 1 апрелендә Министрҙар Советы ҡарары менән индерелә; шулай итеп, йәйге ваҡыт 2 сәғәткә алда килә.\n2008 йылда депутат Сергей Миронов Дәүләт Думаһына йәйге ваҡытты бөтөрөү тураһында закон проекты тәҡдим итә; уға ғилми тикшеренеүҙәр һөҙөмтәләре лә теркәлгән була. Был тикшеренеүҙәрҙә йәйге ваҡыт халыҡтың һаулығына кире йоғонто яһай, тип иҫбатлана. Әммә-ләкин Дума был проектты беренсе уҡыуында уҡ кире ҡаға. Оҡшаш тәҡдимдәр Думаға бынан элек тә (мәҫ. 2003 йылда) бирелгән була, тик улар гел дә кире ҡағылып торған. 2011 йылдың февралендә Рәсәйҙең президенты Дмитрий Медведев йәйге ваҡытҡа күсеүҙе бөтөрөү тураһында ҡарарға ҡул ҡуя.\nЙәйге ваҡыттан баш тартҡан ҡайһы бер илдәрҙә ябайыраҡ бер практика ҡуллана: предприятиеларҙа ваҡыт айырым килешеү нигеҙендә күсерелә. Йәйен эш иртәрәк, ҡышын һуңыраҡ башлана. Японияла мөһим осраҡтарҙа (мәҫ. имтихан тапшырғанда) эш ваҡыты ҡояш ҡалҡҡас 2 сәғәттән һуң ғына башлана.\n2011 йылда миҙгелле ваҡытты күсереүҙе бөтөрөү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2011 йылдың 8 февралендә президент Медведев йәш ғалимдар менән осрашыуҙа 2011 йылдың көҙөндә «ҡышҡы» ваҡытҡа ҡайтыу булмаясаҡ тип белдерә һәм артабан сәғәтте күсереүҙе ғәмәлдән сығарыу ҡарары тураһында хәбәр итә. Ошо ҡарар нигеҙендә «Ваҡыт иҫәпләү тураһында» тигән Федераль закон һәм хөкөмәт ҡарары ҡабуо ителде. Даими йәйге ваҡыт ҡалды.\nЭлектр энергияһын экономлау[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nйәйге ваҡытҡа күскән төбәктәр йәйге ваҡыттан баш тартҡан төбәктәр\nСараның файҙаһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЙәйге ваҡытҡа күсеүҙең кәрәклеге тураһында бәхәстәр тиҫтәләрсә йылдар буйына Европа Берләшмәһе илдәрендә, АҠШ-та һәм Рәсәйҙә бара.\nРАО ЕЭС компанияһы баһалауынса, йәйге ваҡытҡа күсеү йыл һайын 4,4 млрд киловатт-сәғәт күләмдә электр энергияһын экономиялай. Был күләмде Рәсәйҙең дөйөм халыҡ һанына (141 млн кеше самаһы) бүлһәк, Рәсәйҙең һәр гражданы йылына 31 кВт-сәғ экономлай, йәиһә һәр рәсәйленең башына йылына ни бары алтмышар һум экономия тура килә. Ҡайһы бер ғалимдар әйтеүенсә, ваҡытты күсереүҙән сыҡҡан юғалтыуҙар иҡтисади файҙаһынан өҫтөн сыға. Заманса (люминесцент, светодиод) лампаларға күсеү тамамланғас, уның файҙаһы бынан да түбәнерәк буласаҡ. АҠШ-ла, Японияла, Бөйөк Британияла үткәрелгән тикшеренеүҙәр йәйге ваҡытҡа күсеүҙең файҙаһының бик аҙ булыуын күрһәтте. Ҡайһы бер осраҡтарҙа уның кире эффектҡа килтереүе лә асыҡланды.\nЯпония, Ҡытай, Сингапур, Эстония, Ҡаҙағстан, Үзбәкстан, Тажикстан һәм Төрөкмәнстан кеүек илдәр йәйге ваҡытҡа күсеүҙән баш тартты.\nРәсәйҙә һәм донъяла үткәрелгән тикшеренеүҙәр йәйге ваҡытҡа күсеүҙең һаулыҡҡа кире йоғонтоһо булғанлығын күрһәтә. Айырыуса йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәре менән ауырыусылар, башҡа ҡаты сирлеләр, инвалидтар һәм балалар унан ғазап күрә. Статистика күрһәтеүенсә, ваҡыт күскән осорҙа:\nИнфаркт осраҡтары 1,5 тапҡырға арта.\nҮҙенә үҙе ҡул һалыусылар һаны 66 %-ҡа арта.\n«Ашығыс ярҙам» саҡырыусылар һаны ла һиҙелерлек күбәйә.\nЮлдарҙа сыҡҡан бәлә-ҡазалар һаны, производствола имгәнеү хәлдәре лә ҡырҡа арта төшә.\n↑ Интерфакс агентлығы баҫтырып сығарған яңылыҡ\n↑ B.L. Ullman (1918). «Daylight saving in ancient Rome». The Classical Journal 13 (6): 450–451.\n↑ Jérôme Carcopino. The days and hours of the Roman calendar // Daily Life in Ancient Rome: The People and the City at the Height of the Empire. — Yale University Press, 1968. — ISBN 0-300-00031-6.\n↑ George Gibbs Hudson, George Vernon 1867–1946. Dictionary of New Zealand Biography (2007-06-22). 3 апрель 2009 тикшерелгән.\n↑ G. V. Hudson (1898). «On seasonal time». Transactions and Proceedings of the New Zealand Institute 31: 577–588.\n↑ The Ohio Clock on Flickr — Photo Sharing\n↑ Тулы статистиканы ошонда ҡарағыҙ\n↑ 63422-5 номерлы закон проекты(недоступная ссылка)\nЙәйге ваҡытҡа күскән илдәр картаһы һәм ваҡытты күсереү даталары\nВаҡыт бүлкәттәре һәм йәйге ваҡыт һүрәте 2010 йылдың 26 сентябрь көнөндә архивланған.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Йәйге_ваҡыт&oldid=1053677 ҡабул ителгән


ШАМОНИН АУЫЛЫНДА БАЙРАМ ҮТТЕ\n15 Февраль 2021, 15:35\nӨфө районы Шамонин ауылы "Айыҡ ауыл" республика конкурсының финалында ҡатнаша."Сәләмәтлек фестивале - Беҙ бергә!" исемле бик матур сара ла ошо конкурсҡа нигеҙләнеп, шаулап-гөрләп үтеп китте.(тулыһынса сайтта уҡырға!)\nБөгөнгө көндә Өфө районы Шамонин ауылы республикала билдәле ауылдарҙың береһе һанала. Яҡшы йыһазландырылған өс ҡатлы ҙур һәм яҡты мәктәп, ике балалар баҡсаһы, поликлиника, янғын һүндереү пункты, магазиндар... Рәхәтләнеп йәшәргә, тырышып эшләргә бөтә шарттар ҙа булдырылған, шөкөр.\nЯл көндәрендә "Айыҡ ауыл" республика конкурсының финал байрам сараһы үтте. Ошо сарала ауыл халҡы дәррәү ҡатнашып, конкурстың абруйлы жюри ағзаларына Шамонинда йәшәүселәрҙең тырыш, берҙәм, егәрле булыуын һәм сәләмәт тормош алып барыуҙарын иҫбатланы.\nШамонин урта мәктәбе, Шамонинда йәшәүсе әртистәр һәм Өфө районы мәҙәниәт бүлеге таланттары тарафынан ойошторолған ҙур концерт барыһына ла бик оҡшаны.\n"Аҡбуҙат" һәм "Ысыҡҡай" балалар баҡсалары тәрбиәселәре ойошторған күңелле спорт ярыштарында балалар ҙа, атай-әсәйҙәр ҙә ихлас ҡатнашты. Бер кем дә бүләкһеҙ ҡалманы.\nУрамда ҡышҡы йәрминкә гөрләп уҙҙы. Төрлө тәмлекәстәр, хужалыҡ тауарҙары һатыуға сығарылды. Саңғыла уҙышыу, атта йөрөү, уҡ атышыу ҙа һәр кемдең күңеленә хуш килде.\nСәй эсеп, бутҡа ашап та алдылар байрамда!\nМәктәп эсендә төрлө күргәҙмәләр эшләне.\nҠыҫҡаһы, сәләмәтлек һәм татыулыҡты билдәләгән байрам сараһы юғары кимәлдә үтте.\nКонкурстың финалында Шамонин ауылы еңеп сығыр, тип өмөтләнәбеҙ!


Ырымбур өлкәһендә билдәле башҡорт шәхестәренә таҡтаташ асыла | Всемирный курултай башкир\nЫрымбур өлкәһенең Мерәҫ ауылы халҡы 10 июндә Ауыл көнөн билдәләй. Матур сара сиктәрендә мерәҫтәр арҙаҡлы ауылдаштары, билдәле шәхестәр Һеләүһен Кинйә улына, Сәғит Мерәҫовҡа һәм Кәрим Иҙелғужинға таҡтаташ асырға ниәтләй. Ырымбурҙағы милләттәштәребеҙ быны Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына бағышлай.\nМәртәбәле сарала Башҡортостандан билдәле тарихсылар, журналистар ҙа ҡатнаша.\nҺеләүһен Кинйә улы 1773-1775 йылдарҙағы Крәҫтиән һуғышында ҡатнашҡан. Полковник. Кинйә абыҙ Арыҫлановтың улы.\nСәғит Ғөбәйҙулла улы Мерәҫов – 1917-1919 йылдарҙа башҡорт милли хәрәкәтен етәкләгән шәхестәрҙең береһе. 1918 йылда Силәбе ҡалаһында Башҡорт хөкүмәтен етәкләй. “Башҡорт аймағы” журналы, “Башҡорт” гәзите мөхәррире, тарихсы, фольклорсы.\nКәрим Абдулла улы Иҙелғужин – 1917-1919 йылдарҙағы башҡорт милли хәрәкәтенең күренекле эшмәкәре. 1922-1924 йылдарҙа Башҡорт халыҡ мәғарифы институтын етәкләй. “Башҡортостан” гәзитенең яуаплы мөхәррире. 1928-1930 йылдарҙа БАССР-ҙың мәғариф наркомы, яҙыусы, тыуған яҡты өйрәнеүсе.\n« В Аргаяшском районе Челябинской области сабантуй пройдет 10 июня\nКурултай утвердил список ста личностей, стоявших у истоков образования Республики Башкортостан »


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МИН БАШҠОРТ ТЕЛЕН КҮТӘРӘМ, БАШҠОРТ ТЕЛЕ МИНЕ КҮТӘРӘ... - 2017 - Мәҡәләләр\nИсмәт БИНӘР, Истанбул университетының Евразия институты директоры урынбаҫары: Үткән быуаттың 90-сы йылдарында Төркиәлә сит илдәргә сығып уҡыу ҙур популярлыҡ яуланы. Тап ошо ваҡытта Рәсәй "ишектәре" лә асылды. Беҙ, бер төркөм төрөк йәштәре, Башҡортостанға юлландыҡ. Урыҫ телен дә, башҡорт телен дә белмәй инек ул ваҡытта. Шул осорҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтында башҡорт филологияһы факультеты асылды. Мин тәүге студенттар сафында унда уҡырға индем. Институтты тамамлағас, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында аспирантурала уҡыным. Башҡорт һәм төрөк мәҡәл-әйтемдәре буйынса диссертация яҡланым. Бөгөн Төркиәнең 120 меңдән ашыу студент уҡыған иң ҙур университетында эшләйем. Төрөк йәштәренә башҡорт теленән һабаҡтар бирәм. Дәрестәремде башҡорт йырҙарын, ҡурай моңон тыңлатып башлап ебәрәм. Был төрөк студенттарына башҡорт мәҙәниәтенә ылығырға, дәрескә иғтибар, ҡыҙыҡһыныу уятырға булышлыҡ итә. Ә үҙем башҡорт йырҙарын тыңлаһам, ҡурай моңон ишетһәм, Башҡортостанды уйлап, унда үткәргән йылдарымды хәтергә төшөрөп, тулҡынланып китәм.\nИстанбул университетының филология факультетында егерменән ашыу бүлек бар. Һәр бүлек бындағы факультет ҡәҙәре, тиһәм, хата булмаҫ. Мин төрки телдәре бүлегендә "Современные тюркские языки" тигән дисциплинаны алып барам. Шулай уҡ Евразия бүлегенә лә башҡорт һәм урыҫ телдәрен индерҙек. Унда башҡорт теле дәрестәрен уҡытам.\nБашҡорт телен тәүге йылда аспиранттарға өйрәттем. Дөйөм төрки телдәре хаҡында һөйләнем, шунан ҡыпсаҡ төркөмөн ҡараныҡ та, ҡалған дәрестәрҙе "Был телде белһәгеҙ, ҡалған төрки телдәрҙе аңлаясаҡһығыҙ", тип, башҡорт теленә күсерҙем. Аспиранттарым, магистрҙарым бар. Улар башҡорт теле буйынса диссертация яҙалар. Шулай ҙа уҡыусыларымдың төп өлөшөн бакалаврҙар тәшкил итә. Улар башҡорт телен бик теләп өйрәнә.\nӘлеге ваҡытта ентекләп фән менән шөғөлләнәм. Башҡорт грамматикаһы буйынса китаптар яҙам. Төркиәт буйынса конференцияларҙа ҡатнашырға тырышам. Уларҙа мотлаҡ башҡорт телендә сығыш яһайым. Бер нисә йыл элек Ҡырғыҙстанда төркиәт буйынса ғилми конгресс үтте. Ҡырғыҙстандан бер профессор өс телдә - рус, ҡырғыҙ һәм төрөк телдәрендә сығыш яһаны ла, сығышының аҙағында: "Бына мин һеҙҙең телдә һөйләшәм, әйҙәгеҙ, берегеҙ булһа ла беҙҙең телдә өндәшегеҙ", - тип Төркиә ғалимдарына саҡырыу ташланы. Беҙҙекеләр аптырап ҡалды. Ошо ваҡытта минең докладыма сират еткәйне. Сығышымды башҡорт телендә яһаным. Ҡырғыҙ профессоры: "Һеҙ өйрәнеүгә иң ауыр булған төрки телдәренең береһен һайлағанһығыҙ, рәхмәт!" - тине һәм һоҡланыуын белдерҙе. Бына шулай, мин башҡорт телен күтәрәм, башҡорт теле мине күтәрә. Башҡорт теленән башҡа, рус телен дә яҡшы беләм. Ғөмүмән, башҡорт телен ныҡлап өйрәнәйем тиһәң, рус телен белмәйенсә булмай. Сөнки күп фәнни хеҙмәттәр рус телендә яҙылған. Ә төрөк теле менән башҡорт телен белеүем арҡаһында төрки тел төркөмөнә ҡараған бөтә телдәрҙе аңлайым, аралашам. Шуға эш буйынса анкета тултырғанда "Ниндәй телдәрҙе беләһегеҙ?" тигән графаға утыҙлаған телде яҙып ҡуям.\nБер саҡ Төркиәнән Өфөгә самолетта осоп килгәндә бер кеше менән аралашырға тура килде. Милли телдәр хаҡында һүҙ сыҡты. Ул юл буйы башҡорт теле, уны уҡытыуҙың әһәмиәте хаҡында тылҡыны. Мин: "Әйҙә һуң улай булғас башҡортса аралашайыҡ", - тинем. Ул аптырап китте һәм: "Мин башҡортмон, ләкин башҡортса белмәйем", - тине. Нисек итеп кеше үҙ туған телен белмәйенсә, уны пропагандалай ала? Беренсе өлгө - кеше үҙе. Үҙең туған телеңдә һөйләшмәй тороп, башҡаларҙы уны өйрәнергә өгөтләп буламы? Матур итеп ғаиләңдә башҡортса һөйләш, туғандарың, таныштарың, балаларың менән туған телеңдә аралаш. Әгәр һәр кем ошо ябай ғына ҡағиҙәне үтәһә, яңғырауыҡлы лозунгтарҙың кәрәге лә ҡалмай. Үҙ мөхитеңдә, үҙ ғаиләңдә, хатта урамда туған телеңдә аралашыуҙы бер кем дә тыймай бит. Башҡортостанда уҡып, белем алып, телде үҙләштереп, Төркиәгә ҡайттым, һаман да башҡортса һөйләйем, башҡортса йәшәйем. Ситтә, сит милләттәр араһында йәшәйем, тип, башҡорттар үҙҙәре лә туған телен онотмаһын ине.\nЯҙылған: 08.08.17 | Ҡаралған: 533


Республика училище, колледждарында эшсе һөнәрҙәргә ихтыяж артыуы күҙәтелә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРеспублика училище, колледждарында эшсе һөнәрҙәргә ихтыяж артыуы күҙәтелә\n31 июля 2018 — 17:36\nҠайһы бер йүнәлештәр буйынса конкурс ВУЗ-дарҙағынан да юғары, бер урынға 20-30 кешегә тиклем барып етә. Хеҙмәт баҙарында бөгөн ниндәй белгестәргә һорау ҙур һәм ни өсөн аҡ яғалылар кәмей? Тик бишле билдәләренә өлгәшкән Ләйсәнде мәктәптә уҡытыусылары 11-ҙе тамамларға өндәй. Шулай ҙа ҡыҙ үҙенә буласаҡ һөнәрҙе әленән үк асыҡларға теләп Өфөгә килә. Ҡайһы берҙәре Берҙәм дәүләт имтихандарынан ҡурҡһа, икенселәре юғары белемде мотлаҡ кәрәк, тип тапмай. Сөнки бөгөн ҡул көсө менән эшләнгәндең хаҡы яҡшы. Юғары уҡыу йортона инер өсөн Берҙәм дәүләт имтиханы һөҙөмтәләре мөһим булһа, 9-ҙан һуң килеүселәрҙе аттестаттағы баһаға ҡарап алалар. Быға тиклем юғары белем артынан ынтылыу ҡалыплашҡан булһа, бөгөн йәштәр һәм ата-әсәләр ысынбарлыҡтан, алған һөнәрҙең киләсәктә кәрәк булыуынан сығып күҙаллай. Төҙөүсе һөнәренең бер ҡасан да юҡҡа сыҡмаҫын аңлап, бөгөн тап ошо йүнәлеште һайлаусылар бихисап, араһында өлкәндәр ҙә етерлек. Юрийға мәҫәлән 33 йәш. Колледждар хеҙмәт баҙарындағы ихтыяжды иҫәпкә алып яңы йүнәлештәр ҙә аса. Бынан бер нисә йыл элек алыҫ киләсәк һөнәрҙәре тип булдырылған факультеттарҙа бөгөн конкурс иң ҙуры. Статистиканан күренеүенсә, колледж, училище тамамлаусыларҙың 80-90 проценты үҙ һөнәре буйынса эшкә урынлаша, шул уҡ ваҡытта юғары белемлеләрҙең ни бары яртыһы үҙ йәүнәлешендә эш таба.


БМО: Дарвин көнө.\n1925 — Ҡазах АССР-ы составында Ҡараҡалпаҡ автономиялы өлкәһе (хәҙерге Үзбәкстандың Ҡараҡалпаҡ Республикаһы) ойошторола.\nСалманов Григорий Иванович (1922—3.04.1993), хәрби эшмәкәр. Армия генералы (1979). Бөйөк Ватан һуғышында, Чехословакиялағы ҡораллы бәрелештә (1968) һәм Афғанстанда хәрби хәрәкәттәрҙә (1984—1986) ҡатнашыусы.\nЙәнекәев Рафаэль Сәлихйән улы (1932—16.08.2007), селекционер. БССР‑ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1992), СССР‑ҙың уйлап табыусыһы (1986).\nРәми Ғарипов (1932—20.02.1977), Башҡортостандың халыҡ шағиры (1992), Салауат Юлаев исемендәге премия лауреаты (1988, үлгәндән һуң). 1960 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nХөснөтдинов Рауил Исмәғил улы (1947), ғалим-химик. Химия фәндәре докторы (1989), профессор (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2001).\nШиһабутдинов Филарет Һаҙый улы (1947), СССР һәм Рәсәй графигы һәм рәссамы. 1977 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған рәссамы (2014).\nПсәнчин Айбулат Вәли улы (1967), ғалим-географ. География фәндәре докторы (2004). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2011).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=12_февраль&oldid=1014196 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 6 март 2021 в 04:50\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:50 6 март 2021 үҙгәртелгән.


Курай - Page 46 of 46 -\nКраснокама район башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитетының отчет-һайлау конференцияһы ҡоролтайҙың яңы рәйесен һайлау менән иҫтәлекле булды. Быға тиклем был йәмәғәт эшен район хакимиәте башлығы урынбаҫары...\nФин-уғыр халыҡтары фестивале үтте\nЯңауылда, Краснокама районы Николо-Березовка ауылында фин-уғыр халыҡтарының милли-мәҙәниәт фестивале үтте. Байрамға килеүселәр мари, удмурт һәм хатта вепстарҙың үҙенсәлекле мәҙәниәттәре менән таныша алды. Фестиваль Башҡортостандың...\nЯңауылдар география буйынса белемен тикшерҙе\nЙәкшәмбе Бөтә Рәсәй география диктантына Яңауыл да ҡушылды. Сара И.Ш.Мөҡсинов исемендәге гимназияла ойошторолдо, унда ике йөҙгә яҡын кеше ҡатнашты. Улар күбеһенсә уҡыусылар, уҡытыусылар,...\nХалыҡ-ара инвалидтар көнөндә Краснокама районында төрлө саралар ҡаралған\n3 декабрь Халыҡ-ара инвалидтар көнө булараҡ билдәләнә. Инвалидтар көнө һәр ерҙә тантаналы үткәрелә. Краснокама районында ла һәр йылдағыса был көндө төрлө саралар ҡаралған. Мөмкинлектәре...


Йәштәр өсөн һөнәр өйрәнеүҙә киң мөмкинлектәр асыла\n12 Май , 15:30\nРәсәй Мәғариф министрлығы колледж һәм техникумдар араһында "Профессионалитет" федераль проектына ярашлы конкурс уҙғара. Уның һөҙөмтәләре буйынса урта һөнәри белем биреү ойошмалары белем биреү - производство кластерҙары - колледж һәм тармаҡ предприятиелары берекмәләрен булдырыуға субсидия аласаҡ.\nКластерҙа яңы идаралыҡ структуралары, яңы йөкмәткеле белем биреү программалары барлыҡҡа киләсәк. Уҡытыусылар, оҫталар, тәрбиә өсөн яуаплы хеҙмәткәрҙәр, идара итеү командаһы вәкилдәре педагогика, етештереү һәм идара итеү оҫталыҡтарына өйрәнәсәк.\nСтуденттар ҡыҫҡа ваҡыт эсендә производствола ихтыяж менән ҡулланылған билдәле һөнәрҙәр буйынса белем аласаҡ. Был иһә урта һөнәри белем биреү системаһына иҡтисад талаптарына тиҙ арала көйләнергә булышлыҡ итәсәк, предприятиеларҙың кадрҙар талабын да ваҡытында хәл итергә булышлыҡ ҡыласаҡ.\nКонкурс һөҙөмтәләре буйынса 2022 йылда 70 белем биреү-етештереү кластерҙары асыласаҡ. Тағы ла 70-е киләһе йылда барлыҡҡа киләсәк.\n2022 йылда "Профессионалитет" проектында ҡатнашыуға иҡтисадтың алдынғы йәмғиәттәре һайлап алынды: машиналар эшләү, шул иҫәптән авиа һәм судно төҙөү, металлургия, ауыл хужалығы, тимер юл транспорты, химия, атом, фармацевтика, еңел сәнәғәт, руда табыу предприятиелары.\n2023 йылда проектҡа төҙөлөш, яғыулыҡ-энергетика комплексы, IT-индустрия, йыһан тармаҡтары ла ҡушыласаҡ. Кластерҙар булдырыу буйынса конкурсҡа ғаризалар 10 июнгә тиклем ҡабул ителә.\nРәсәй Федерацияһы Мәғариф министрлығының "Профессионалитет" федераль проекты 2030 йылға тиклем илдең социаль-иҡтисади үҫеше стратегик башланғыстар исемлегенә индерелгән. Ул үҙ алдына урта һөнәри белем биреү системаһында квалификациялы кадрҙар әҙерләүҙең яңы тармаҡ моделен булдырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. 2022 йылда "Профессионалитет" проекты 150 мең студентты берләштерәсәк.


Һеҙҙе изге Рамаҙан айы тамамланыу һәм Ураҙа байрамы менән ҡотлайым.\nАллаһы Тәғәлә ризалығы ѳсѳн тотҡан ураҙабыҙ, кистәрен уҡыған тәрәүих намаҙҙарыбыҙ, доғаларыбыҙ, биргән фитыр саҙаҡаларыбыҙ, хатым ҡылған Ҡѳрьәндәребеҙгә ғәмәл ҡылып йәшәргә насип булһын. Ошо Рамаҙан айы дауамында алған тәрбиә менән йыл әйләнәһенә йәшәргә, уны артабан да дауам итергә яҙһын.\nБайрам кѳндәрендә балаларҙы онотмағыҙ, уларҙы байрам менән ҡотлап, бүләктәр, тәм-том менән ҡыуандырығыҙ, үҙегеҙ менән бергә байрам намаҙына алып килегеҙ, күңелдәрендә иман орлоғо уянһын, мәсеткә—Аллаһ Тәғәлә йортона ҡарата мѳхәббәт тәрбиәләгеҙ.\nФәҡир-етемдәргә, ололарға иғтибар бирегеҙ, уларға фитыр саҙаҡаһын биреп шатландырығыҙ. Атай-әсәйҙәрегеҙҙе онотмағыҙ, барып хәлдәрен белеп, байрам менән ҡотлағыҙ. Әгәр ҙә арағыҙҙа үпкәләшеү булһа, барлыҡ асыуығыҙҙы ситкә ташлап, ғәфү итегеҙ. Ураҙа байрамы мосолмандар араһында татыулыҡты, дуҫлыҡты нығытһын.\nҠәҙерле мосолман ҡәрҙәштәр! Һеҙҙе ысын күңелдән оло байрам менән тәбрик итәм. Бѳтәгеҙгә лә һаулыҡ, күңел тыныслығы, ғаилә бәхете һәм милләтебеҙҙең абруйы артыуын теләйем. Барығыҙҙы ла 8 августа 10.00 сәғәттә «Тәҡүә» мәсетендә ғәйет намаҙы уҡыу менән башланасаҡ байрам сараһына саҡырабыҙ. Байрамға рәхим итегеҙ!\nХѳрмәт үә ихтирам менән—Сибай ҡалаһының «Тәҡүә» мәсете имамы


Яҡташ яҙыусылар ижады — Официальный сайт Районного муниципального бюджетного учреждения культуры "Баймакская межпоселенческая центральная библиотека" муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан\nҺөйөнсө! Һаҡмар ауылынан Фәнүзә Минтаһир ҡыҙы Арсланованың «Баймаҡ районы Һаҡмар ауылы» исемле китабы донъя күрҙе. Был китапта әүәлге «Һәүәнәк» совхозының 2-се бүлексәһе булып ойошторолған хужалыҡтың, Һаҡмар ауылының үҫеше, халҡының 90 йылға яҡын яҙмышы яҡтыртылған.\nӘҙәби телдә яҙылған йыйынтыҡта, документаль сығанаҡтарға, статистик мәғлүмәттәргә, халыҡ хәтеренә нигеҙләнеп, ауылдың тарихы, бөгөнгөһө һүрәтләнә. Бер быуатҡа яҡын арауыҡтағы ваҡиғаларҙы иңләй автор, ауылдаштарының яҙмыштарын тасуирлай. Китап тыуған яҡты өйрәнеүҙә, йәш быуында илһөйәрлек тойғоһо тәрбиәләүҙә әһәмиәтле ҡулланма буласаҡ.


Башҡа сикләүҙәр юҡ видеочивать - ВИДЕО Ч. Онлайн танышыу!\nБеҙҙең өсөн бөтә ч-ара рәхим итегеҙ, кем ул икенсе яртыһын эҙләйӘгәр һеҙ яңғыҙ егет, ҡыҙ, беҙ һеҙҙең менән ҡыҙыҡ чаты осрашыуы буласаҡ. Беҙҙә күп йыллыҡ тәжрибә күрһәтеүенсә, беҙҙең ғаилә бер-береһен яратты һәм бер нисә тапҡыр ресурстарынан файҙаланыусы булдырыу. Был мөмкин, һәм һеҙ бәхетле кеше булып, ул виртуаль аралашыу әлеге еңел бәхет әйләнә. Беҙҙең ресурстар - ч был классик, ундағы аралашыуҙарҙан бик ябайҙан башларға була. Ҙур ғаилә ағза булып инеү мөмкинлеге асыҡ булыуына, беҙҙ...\nкүп файҙаланыусы - тиҫтәләгән мең иена\nФинляндияла йәшәгән урыны буйынса теркәлһә, уларҙың күбеһе.\nБыл көндө дөрөҫ, ышаныслы ир-егеттә булған кешеләргә ҡайнар, сағыу музыканттар, эшҡыуарҙар саҡырылған артистарҙы ҡарап мятежный һәм амбициоз - һатыу һәм һатып алыу - ниндәй матур вәкилдәре Паулу табырға мөмкин. уңайлы системаһын һайлау, партнер. Киңәйтелгән эҙләү менән алыу параметрлы яҙырға мөмкин, шуға күрә күберәк сәскәләргә нюанс түгел барлыҡҡа килде. Был бик ҡыҙыҡлы һ...\nШәхес-ара мөнәсәбәттәрҙең нигеҙе булһа аралашыу - буласаҡ ихтыяж кеше социаль йән эйәһе, аҡыллы йән эйәһе аң-белем таратыу кеүек булды. Аралашыу - был шәхес-ара тәьҫир итешеү процестарын, һәм ул субъекттарҙың ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереүгә йүнәлтелгән был бәйләнеш ихтыяж подпитываетХәҙерге йәмғиәтте коммуникация һәм интенсив роле даими арта бара, сөнки был мәғлүмәт алмашыу интенсификация һанын арттырыу өсөн техник сараларын алмаштыра. Бынан тыш, кешеләр һаны арта, уларҙың эшмәкәрлеге м...\nЛейв де осрашыу өсөн етди мөнәсәбәт синалоа\nbr chat na desenvolvida povoação Itamogi (MG, Brasil)\nөлкәндәр өсөн бушлай таныша теркәлгән видеочить чатрулетка мөнәсәбәт танышыу өсөн етди танышыу өсөн сайтҡа ч рулетка менән ҡыҙыҡай бушлай танышыу сайттарына теркәлдем кейәүҙә таныштырҙы. юллау өсөн таныштырҙы. өлкән ҡатын-ҡыҙҙарҙы таныштырыу видео рулетка менән ҡыҙ видеочивать