Аҙна яңылыҡтары. Мал һатып алыусы - инвестор , уны ҡараусы -идарасы, һыйыр үҙе- етештереүсе предприятие, ә дивиденттар инде һөт\nЮл һалырға кәрәкме? инвесторҙар бирегеҙ, завод төҙөргәме? инвестицияһыҙ булмай. Был һүҙ тормошобоҙға шул тиклем беректе, хатта инвесторҙарһыҙ хәҙер ҡыл да ҡыбырлатмайҙар. Нимәлер башҡарыу өсөн ҡайҙандыр ситтән килгән бай ағайҙың ҡалын кеҫәһе кәрәк. Һыйырҙан һөт һауыу өсөн дә хәҙер инвестиция талап ителә. Мал һатып алыусы - инвестор , уны ҡараусы -идарасы, һыйыр үҙе- етештереүсе предприятие, ә дивиденттар инде һөт. Был хеҙмәттәшлектән барыһы ла ота ғына. Һәр хәлдә мал тәрбиәләүҙе инвестициялау проектын уйлап сығарыусы эшҡыуар шулай тип ышандыра\nРәйхана Йомағолова Шайморатов хужалығы ҡураларында һыйыр һайлай. Малдар Гольштин тоҡомло.Тәүлегенә уларҙың һәр береһенән яҡынса 20 литр самаһы һөт һауып алына. Тәҡдимде ҡалала йәшәүсе Рәйхана ханым бик ҡыҙыҡһынып ҡабул иткән. Йыйылған аҡсаны һыйырға һалыу бик отошло алым тигән фекерҙә ул.\nҺыйыр кәзә түгел, балконда аҫрап булмай. Шуға ла мал ҡураһын ташлап сыҡмаясаҡ. Яңы хужаһына ул, фермала торған килеш тә табыш килтерә ала тип ышандыра проект авторҙары.\nМалдың хужаһы көнөнә 5 литр һөткә дәғүә итә ала. Аҡсалата табыш көнөнә 130 һумға тиң. Һыйырҙы аҫрау өсөн киткән сығымдарҙы хужалыҡ тотоп ҡала. Шуға ҡарамаҫтан проектҡа аҡса һалыусылар уны табышлы тип баһалай. Айынан бер һыйырҙан 4 мең самаһы аҡса алыу күҙаллана. Малға һалынған инвестиция ике йылда үҙен тулыһынса аҡлай тип өмөтләнә проектта ҡатнашыусылар.\nТоҡомло һауын һыйырҙы тота килеп һатыуға сығарыу фекере хужалыҡ етәксеһе буштан килмәй. Башланғысҡа бурыс этәргес бирә. Сәсеү өсөн кредиттың сираттағы иғәнәһен түләү ваҡыты еткәс, уңышлы ғына эшләп килгән предприятиеға бөлгөнлөккә төшөү ҡурҡынысы янай. Хәлде көйләү маҡсатында хужалыҡ етәксеһе, халыҡтан ярҙам һорай. Әлбиттә бушҡа түгел. Алынған табышты бүлешеү вәғәҙәһе менән.\nВәғәҙә-иман ти халҡыбыҙ. Һүҙҙәр килешеү менән нығытыла. Ҡуралағы һыйырҙың сертификаты уның хужаһына тапшырла. Хаҡын түләп алынған малҡай табыш ҡына килтерһен. Ә килешеү ике яҡ өсөн дә файҙалы булһын өсөн "кешеләрҙең ышанысы" тигән мөһим капиталды юғалтмау шарт.\nБанк менән мәсьәлә ябылғандан һуң кооперация программаһын башҡа проекттар өсөн ҡулланыу юлдары ҡарала. Кредит һаҙлығына батҡансы, халыҡ менән бергә етештереү линияларын камиллаштырыуҙы отошло булыр ине тиҙәр хужалыҡта


Инфоурок › Другое › Конспекты › Итоговый урок по теме Башкортостан\nӘйҙәгеҙ, үҙебеҙҙе дәрескә әҙерләйек.\nДөрөҫ итеп ултырҙыҡ, дәресте башлайыҡ.\n- Уҡыусылар, беҙ үткән дәрестә Тамара Ғәниеваның "Уралиә тигән ил” әкиәте менән таныштыҡ. Бәлки, ниндәй матур, гүзәл, һоҡландырғыс ерҙә йәшәгәнегеҙҙе аңлағанһығыҙҙыр. Шулай бит?\n- Бөгөн дә беҙ Башҡортостаныбыҙ, тыуған яғыбыҙ тураһында һөйләшеүебеҙҙе дауам итербеҙ, үткәрелгән бәйгеләребеҙгә йомғаҡ яһарбыҙ, йәнләндереү нимә икәнен аңларһығыҙ.\n- Дәфтәргә бөгөнгө датаны яҙабыҙ. ”Мин - Башҡортостандан”\n- Ошо данлы еребеҙҙе маҡтап әкиәттәр, хикәйәләр генә түгел, шиғырҙар ҙа бик күп яҙылған. Мин һеҙҙе Фәүзиә Рәхимғолованың "Мин – Башҡортостандан!” тигән шиғыры менән таныштырғым килә.\n- (уҡыу// видео 2.40 минут. Башҡортостан тәбиғәте)\n- Матур шиғыр, шулай бит? Бына текста ИРӘЙЕҮ, КИНӘНЕҮ, БЫЛБЫЛ һүҙҙәре бар. Нимәне аңлаталар һуң улар?\n- Әйҙәгеҙ, был шиғырҙы үҙ аллы уҡып алығыҙ.\n- Автор Башҡортостан менән ғорурланыуын нисек күрһәтә?\n- Тыуған иленең нимәләре менән ул ғорурлана?\n- Уҡыусылар, ритмын табайыҡ эле.(10/9)\n- Тиңдәш киҫәктәр шиғырҙа бармы?\n- Автор ни өсөн уларҙы ҡулланған?Нисек тип уйлайһығыҙ? (байлыҡты күрһәтер өсөн)\n- Шиғыр булғас, уның нимәһе лә була инде?(рифмаһы)\n- Ниндәй һүҙҙәр рифмаланған?\n- Уҡыусылар, был шиғырҙа Ф.Рахимғолова йәнләндереү алымы ҡулланған. Йәнләндереү -\n- Нимәне йәнләндергән ул, ниндәй һүҙҙәр менән? Бына йәнләндереү алымы әҫәрҙе терелтә, уға йән өрә.\n- Һеҙ ҙә ошо алымдарҙы ҡулланып, шиғыр яҙып ҡарағыҙ,уҡыусылар.\n- Тасуири уҡыу\n- Ошо уҡыу йылынан башлап беҙ һеҙҙең менән электрон дәреслектәр менән дә эшләй башланыҡ, шулай бит? Әйҙәгеҙ 260-сы күнегеүҙе астыҡ.\n( "Мой край родной” )\n- Бына бит, беҙҙең яҡтарға беренсе тапҡыр килгән кешене лә хайран ҡалдыра тәбиғәтебеҙ\n- Нимәләр менән ғорурлана алабыҙ беҙ? (тауҙар….)\n- Эйе, дөрөҫ, әйҙәгеҙ 1-се абзацты тәржемә итәйек. Һеҙгә ярҙамға электрон һүҙлек барлығын онотмағыҙ, белмәгән һүҙҙәрҙең тәржемәһен унан ҡарай алаһығыҙ.\n(Тәржемәне 2 кеше уҡый, кемдең тәржемәһе матурыраҡ сыҡҡан, ни өсөн?)\n- "Ә һеҙ нимәләр өҫтәп әйтер инегеҙ” тигән һорау бирелгән. Балалар, минең сайтта беҙҙең мәктәптең уртансы звеноһы өсөн төрлө бәйгеләр үтте.Шуларҙың береһе - " Башҡортостан мөғжизәләре” тип атала. Тыуған илебеҙҙең матур-матур мөйөштәренең фотоларын һеҙ презентация итеп эшләнегеҙ. Бик матур эштәр бар.Әдил. Әйҙәгеҙ әле уны тыңлайыҡ, ул нимәләрҙе Башҡортостандың мөғжизәһе тип алған?\n- Ә бына Зарина Бөрйән яҡтарында йөрөп, иң мөғжизәле ер – Шүлгәнташ мәмерйәһе тип ҡайтҡан.\n- Хәсәнова Ирина беҙгә нимә тураһында һөйләр?(Шах-тау)\n- Бик етди проблема күтәргәнһең, Ирина. Эйе, хәҙер Шах-тау юҡ. Тимәк, тәбиғәтебеҙҙе һаҡлап ҡына, уның һәр мөйөшөн ҡәҙерләп кенә тотһаҡ, ул беҙҙе шатландырыр. Шунда ғына яңы шиғырҙар тыуыр!\n- Билдәле шағирҙар , яҙыусылар ғына түгел, беҙ һәр беребеҙ тыуған яҡҡа булған яратыу хисен белдерә алабыҙ. Бына беҙҙең электрон дәреслектә бирелгән "Тыуған ерем биҙәктәре” мәҡәләһенең авторы бер ҙә танылған кеше түгел, ә һеҙҙең кеүек уҡыусы. Ул Йәншишмә гәзитенә үҙенең эшен ебәргән. … уҡы әле.\n- Был малай үҙ яҡтарының нимәләрен маҡтаған?\n- Беҙҙең дә Борайыбыҙҙа ошолай маҡтап яҙырлыҡ урындарыбыҙ бар бит?!! Ошоно иҫбатлар өсөн беҙ "Борайымдың 7 мөғжизәһе” проектар бәйгеһе ойошторғайныҡ. Бөгөн үҙенең проектын Эльза яҡлай. Ул Борайҙың 7 мөғжизәһенә нимәләр кереткән?\n- Уҡыусылар, һеҙгә Эльзаның проекты оҡшанымы?\n- Һиңә үҙеңдең эшең оҡшанымы? Ниндәй ауырлаҡтар тыуҙы ошо эшеңде башҡарғанда?\n- Кемдең Эльзаға һорауҙары бар?\n- Эльза, һин бер һорауҙы ла яуапһыҙ ҡалдырманың. Һине проектыңды уңышлы яҡлауың менән ҡотлайым!\n- Ә бына ошо брошюра - бер төркөм уҡыусының шулай уҡ проект эше. Улар беҙҙең яҡ шағирҙарының Борайыбыҙҙы данлап яҙған шиғырҙарын ошонда йыйҙы. Беҙ уны "Борайымды данлайым” тип атаныҡ. Мин һеҙгә Баҙраҡ ауылында тыуып үҫкән шағир Ф.Мөхәмәтйәновтың "И, тыуған яҡ” исемле шиғырынан бер нисә юл\n- Ысынлап та, ниндәй матур ерҙә йәшәйбеҙ беҙ!\nҺәм ошо тәбиғәт, мәҙәниәт, халҡыбыҙ тураһында беҙ дәрестә генә һөйләшмәйбеҙ, каникулдарҙа "Тынғыһыҙ каникулдар” викторинаһы лә үткәрәбеҙ. Кем ҡатнашты, ҡулығыҙҙы күтәрегеҙ әле. Яуаптарҙы һеҙ ҡайҙа ебәрҙегеҙ? (смартканикулы тигән адресҡа).\n- Ә мин ошо викторина һорауҙарынан тест эшләнем.Әйҙәгеҙ тикшереп алайыҡ, кем Башҡортостаныбыҙ тураһында күберәк белә. Тест эшләп алайыҡ\n- Әйҙәгеҙ иҫкә төшөрәйек әле, беҙ бөгөн дәрестә нимәләр тураһында һөйләштек?\n- Ниндәй яңылыҡтар бөгөн белдегеҙ?\n- Эйе, тыуған еребеҙҙең байлығы икһеҙ- сикһеҙ икәненә инандыҡ. Йылдар үтеп, бына бөгөнгөләй ирәйеп тә, кинәнеп тә, мин- Башҡортостандан тип ғорурланып әйтерлек булһын ине. Илебеҙҙең байлыҡтары, алтын-көмөштәре,еләк- емештәре, Шихан тауҙары ситкә китмәйенсә, үҙебеҙҙең киләсәк быуынға һаҡланып ҡалһын ине- шуны теләйем мин. Һеҙ ҙә быға ҡушылаһығыҙ тип ышанғым килә.\n- Ә Фәүзиә Рәхимғолованың ошондай матур шиғырын ятларға кәрәк тип уйлайым. Ҡайҙа ғына булһағыҙ ҙа, ул һеҙҙең күңелегеҙҙә булыр, һәр саҡ тыуған яғыбыҙға тартып торор!\n- Көндәлектәрҙе астыҡ, өйгә эш яҙабыҙ. Бөгөн алған баһаларығыҙҙы ҡуйығыҙ.Мин һуңынан үҙемдем ҡултамғамды ҡуйырмын.\n- Уҡыусылар, беҙҙең дәресебеҙ тамамланды. Бөтәгеҙгә лә ҙур рәхмәт!\nНомер материала: ДA-030268


Милли китапханала яҙыусы фронтовиктарҙың әҫәрҙәрен тикшерәсәктәр // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nМилли китапханала яҙыусы фронтовиктарҙың әҫәрҙәрен тикшерәсәктәр\n16:01, 15 апреля 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 15 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nДүшәмбе, 20 апрелдә, Әхмәт-Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхананың башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлегендә «Һеҙҙең батырлыҡ — беҙҙең хәтерҙә мәңгелек» тип аталған лекция үткәрелә. Сара Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арналған.\nЛекцияға Башҡорт дәүләт университетының башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты студенттары саҡырылған. Уны филология фәндәре докторы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре Гөлфирә Гәрәева үткәрә.\nСара барышында яҙыусы фронтовиктарҙың әҫәрҙәрен тикшереү, яугир- шағирҙарҙың шиғырҙарын уҡыу ҡаралған. Һуғыш йылдарында Башҡортостанда нәшер ителгән китаптар күргәҙмәһе эшләйәсәк.\nЛекция көндөҙгө сәғәт 2-лә башлана.


ОСРАШЫУ МАЙҘАНЫ—СИБАЙ ДӘҮЛӘТ ФИЛАРМОНИЯҺЫ\nМәжит Fафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрына—95 йыл. Ошо айҡанлы төп милли театрҙың ил һәм республика буйлап юбилей гастролдәре дауам итә. 6 ноябрҙә улар Сибай дәүләт филармонияһында, ә 7-һендә Баймаҡ ҡалаһында сығыш яһаясаҡ. Академтеатр артистары был юлы билдәле француз драматургы Раффи Шарт комедияһы буйынса (режиссеры Ф.Бикчәнтәев) «Ҡатынымдың исеме Морис» суперкомедияһын тәҡдим итә.\nБашҡорт дәүләт академия драма театрында 2002 йылда донъя күргән һәм бына инде тиҫтә йылдан ашыу сәхнәнән төшмәгән, ғәжәйеп уңыш менән барған үтә лә көлкөлө, сағыу, заманса комедияларҙың береһе ул «Ҡатынымдың исеме Мориc». F.Камал театрының баш режиссеры Фәрит Бикчәнтәев менән театрҙың ижади хеҙмәттәшлек емеше булған (руссанан Хөрмәтулла Үтәшев тәржемәһе) был комедия менән театр 2004 йылда Мәскәү тамашасыһы алдында ла сығыш яһаны. Fөмүмән, ҡайҙа ғына уйналмаһын, юморға бай, иҫ китмәле көлкөлө суперкомедиянан халыҡ күтәренке рух менән, донъяһын онотоп көлөп, әллә күпмегә йәшәреп сыға. Төп ролдәрҙә театрҙың сәхнә йондоҙҙары—Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең халыҡ артисы, С.Юлаев исемендәге дәүләт премфияһы лауреаты Хөрмәтулла Үтәшев, Башҡортостандың халыҡ, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Илдар Сәйетов, Башҡортостандың халыҡ артисы, Ш.Бабич исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты Алмас Әмиров, Башҡортостандың халыҡ артистары Сара Буранбаева, Гүзәл Маликова, Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Рәзифә Динмөхәмәтова, артистка Фирүзә Аллаярова.\nАлсаҡ һәм шаян «Ҡатынымдың исеме Морис» комедияһының йөкмәткеһе ҡыҫҡаса былайыраҡ: почта хеҙмәткәре Морис Ляппен буш ваҡытында мохтаждар өсөн кейем-һалым йыйыу менән мәшғүл. Шулай, бер ваҡыт ул Жорж Одфейҙар фатирына барып керә, ә унда хужа бәләгә тарыған: Жорждың һөйәркәһе Катрин исемле ҡыҙ, нимәгәлер үсегеп, үҙҙәре араһындағы мөнәсәбәт хаҡында Марьонға (Жорждың ҡатыны) һөйләргә йыйына. Киң күңелле, ярҙамсыл Морис биш минутҡа ғына Жорждың ҡатыны булып кейенергә һәм Катринды ҡыуып сығарырға тейеш… Спектакль барышында хәл-ваҡиғалар көтөлмәгән боролош ала. Юмор, уйын-көлкө, музыка, бейеү—барыһы ла бар супер-комедияла.\nШуны ла әйтергә кәрәк, был спектаклдә һеҙ үҙегеҙҙең яҡташтарығыҙҙың—күренекле сәхнә оҫталары Гүзәл Маликова һәм Фирүзә Аллаярованың ихлас уйындарын күрә алаһығыҙ.\nТамашасыла ғәжәйеп матур тәьҫораттар уятыр, көҙ моңһоулығын да таратыр, туң йөрәктәрҙе лә иретер, күңелдәрҙе йәшәртер был спектакль бер кемде лә битараф ҡалдырмаясаҡ!\nтеатрҙың әҙәбиәт бүлегенең баш мөхәррире.


Лилиә Биктимерованың бәхет утрауы » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n...Күркәм залдар, алҡыштар, гөлләмәләр... – быларҙың береһе лә, әлбиттә, ғаилә татыулығын, аңлашып донъя көтөү бәхетен алмаштыра алмай. Аралары көндән-көн һыуына барыуын, бер-береһенән ситләшеүҙе тойоу Лилиәне ғазапҡа һала. «Әле ҡыҙыма ла әйтәм: «Ҡатын-ҡыҙ бәхете – үҙеңә тап килгән һәйбәт кешегә кейәүгә сығыу». Әгәр тырышып та, тормош бармай икән, «бала хаҡына» тип түҙеүҙең мәғәнәһе юҡ. Ғүмер кешегә бер генә бирелә. Балаларыңдың нығынып етмәгән психикаһын емереү, иреңде, үҙеңде интектереп йәшәү – гонаһтыр. Йөрәгеңә асҡыс таба, хистәреңде уята һәм ҡабатланмаҫлығыңды күрә, үҙенсәлегеңде аса алған берәү генә булалыр. Бөгөн күҙ төбәп торған ныҡлы ҡәлғәм – дуҫ һәм берҙәм ғаиләм менән бәхетлемен. Фәдис киң күңелле, егәрле, сабыр. Уға һоҡланыуымдың сиге юҡ. Йырлауын, үҙенсә генә кинәйәләп башҡарған һәр эшен ҡыҙыҡһынып, яратып күҙәтәм. Бергә йәшәй башлағанда Гөлназға биш йәш ине. Фәдис уны тәүге көндән үҙ балаһылай яҡын күрҙе. Ихласлыҡты, миһырбанлыҡты балалар ҙа тоя: ҡыҙсығым үҙенән-үҙе уға «атай» тине лә ҡуйҙы. Ике атайым бар, мин иң бәхетле кеше, тип шаярта хәҙер үҙе. Фәдистең ҡатын-ҡыҙға итәғәтле, аңлаусан мөғәмәләһе оҡшай...\n...Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы, һәләтле йырсы Лилиә Биктимерова күптәргә йөрәкте албырғатыр хисле йырҙары аша ғына түгел, ә Башҡортостандың халыҡ артисы Фәдис Ғәниевтың хөрмәтле хәләл ефете, йәш сәхнә йондоҙо Гөлназ Асаеваның һөйөклө әсәһе булараҡ та яҡшы таныш. Оҫта йырсы, ярата һәм яратыла белгән гүзәл ҡатын, егәрле хужабикә, хәстәрлекле әсә! Шулай ҙа ҡатын-ҡыҙҙың ысын булмышы, бөтә матурлығы әсә булыуҙа сағылалыр...\n...Лилиәнең маһирлығы, тормошсан аҡылы күптәргә һабаҡ, үрнәк булырлыҡ. Ҡыҙының үҙ атаһы, элекке ҡәйнә-ҡайныһы менән дә инде нисәмә йыл туғандарса йылы мөнәсәбәт һаҡлай ул. Фәдис менән бергә йыш ҡына Рөстәм Асаевтың ата-әсәһенә – Благовар районы Былышлы ауылына ҡайтҡылап, хәл-әхүәлдәрен белешеп торалар икән. «Үҙен бәләкәстән яратҡан өләсәһе менән олатаһы Гөлназыма үтә ҡәҙерле. Әле лә ғаиләбеҙ менән уларға барғылайбыҙ. «Балалар ҡайтты!» – тип һөйөнөп ҡаршы алалар. Фәдисте, уның ижадын хөрмәт итәләр. Йомоштары сыҡһа йә юл ыңғайында үҙҙәре лә ингеләй. Фәдистең тыуған яғы Борай районы Мулла ауылында ла Гөлназ – көтөп алынған ҡәҙерле ҡунаҡ...


Сыуаш шиғриәте Башҡортстанда тыуып, ошонда нығынды тиһ әм, сыуаш халҡы үпкәләмәҫ тиеп уйлайым. Ни өсөн тигәндә тап Бәләбәй районының Һылыҡбаш ауылында сыуаш халҡының тәүге\nяҙма әҫәрен - "Нарспи" поэмаһын яҙыусы Константин Иванов т ыуған, Сыуашстандың халыҡ шағиры Яков Ухсай ҙа сығышы менән ошо ауылдан. Улар икәүһе лә Константин Иванов геройҙары - бер береһенә ғашиҡ Нарспи һәм Сетнер йөрөгән һуҡмаҡтарҙы та паған...\n19 ноябрҙә Башҡорт дәүләт филармонияһының Ҙур залында Башҡортостанда Сыуаш әҙәбиәте көндәрен тантаналы асыу булды . Кисәлә Башҡортостандың, Сыуаш Республикаһының билдәле дәүл әт, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, күренекле шағирҙары, сәнғәт оҫталар ы сығыш яһаны.\nБР Хөкүмәте Премьер -министры урынбаҫары , мәҙәниәт һәм\nмилли сәйәсәт министры Хәләф Ишморатов һәм Сыуаш Республик аһы министрҙар кабинеты рәйесе урынбаҫары Валерий Андреев ик е халыҡ араһында йәшәп килгән дуҫлыҡ, әҙәбиәт һәм мәҙәниәт ө лкәһендәге хеҙмәттәшлек хаҡында әйтеп үтте. Валерий Андреев Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Мостай Кәримгә һәмРауил Бик баевҡа сыуаш республикаһы Президенты Указы менән Сыуаш Респу бликаһының Почет грамотаһын тапшырҙы. Ике республиканың Яҙыусылар союзы идаралары рәйестәре Рауил Бикбаев һәм Валерий Турғай башҡорт һәм сыуаш әҙәбиәттәре ара һындағы оҙаҡ йылдар йәшәп килгән дуҫлыҡ, ижади бәйләнештәр х аҡында һөйләне.\nСыуаш Республикаһының мәҙәниәт һәм милләттәр эштәре бу йынса министр урынбаҫары Михаил Краснов ике халыҡ дуҫлығын ю ғары баһаланы. Башҡортостанда йәшәүсе милләттәштәре хаҡындағ ы хәстәрлек, ихтирам өсөн оло рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе. Башҡортостанда Сыуаш әҙәбиәте көндәренә арнап "Китап" нәшриә те "Сильбий шишмәләре" тип исемләнгән китап нәшер итте. Был йыйынтыҡҡа Башҡортостанда йәшәп ижад итеүсе сыуаш шағирҙарын ың һәм башҡорт шағирҙарының сыуаш теленә тәржемә ителгән әҫә рҙәре ингән.\n"Китап" нәшриәте директоры Азамат Урманшин ҡәҙерле ҡун аҡтарға ошо китапты бүләк итте. Сәхнәгә бер бер артлы күтәрелгән башҡорт шағирҙары Марат кәр имов, Гөлфиә Юнысова, Факиһа Туғыҙбаева, Александр Филиппов,\nСыуашстандың халыҡ шағиры Юрий Семендер, сыуаш шағирҙары Р әйсә Серби, Виктор Овчаров үҙ шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе.\nКисәлә шиғырҙар йыр-моң, бейеү менән аралашып барҙы. Ру шан Биктимеров һәм Азамат Биксуриндың ҡурай моңдарын, Фәйзи Ғәсҡәров исемендәге академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең дәр тле бееүҙәрен, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы Йәмил Әбделмәнов, Сыуаш дәүләт академия капеллаһы солисы Вяч еслав Вяхтеркин,Сыуаш республикаһының атҡаҙанған артисткаһы Елена Соловьеваның сығыштарын яратып ҡабул иттеләр.


Халыҡ йәнле аралашыуға сарсаған » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Халыҡ йәнле аралашыуға сарсаған\nХалыҡ йәнле аралашыуға сарсаған 22.09.2015 // Йәмғиәт\nБаш ҡалабыҙҙың 2-се троллейбус маршруты республикалағы әҙиптәрҙең журнал һәм гәзит хеҙмәткәрҙәренең ижад, тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығына әүерелде. “Башҡорт драма театры” һәм “Колхоз баҙары” туҡталыштары араһында йөрөүселәр бер мәл Башҡортостанда иң күп тираж менән сыҡҡан фәнни-педагогик һәм методик айлыҡ журналдың – “Башҡортостан уҡытыусыһы”ның – редакция коллективы менән осрашҡайны.\nМатбуғат баҫмаларын уҡыусылар аҙайған дәүерҙә бындай аралашыу ике яҡ өсөн дә отошло булды. Минеңсә, был йәһәттән Башҡортостандың Элемтә һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы етәксеһе Борис Мелкоедовтың матур башланғысы хуплауға лайыҡ.\nТроллейбуста халыҡ байтаҡ йыйылғас, “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналының баш мөхәррире Салауат Кәримов һүҙ алды.\n– Хөрмәтле баш ҡала халҡы, ҡунаҡтар! Һеҙҙе 95 йыллыҡ тарихы булған баҫма хеҙмәткәрҙәре сәләмләй. Юл ыңғайы аралашып, фекер уртаҡлашып барыу мөмкинлеге өсөн бик шатбыҙ, – тине ул.\nТәүҙә пассажирҙар аптырабыраҡ ҡалды. Тыныс ҡына килгән троллейбуста Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институты доценты, филология фәндәре кандидаты Фәнзил Санъяровтың дәртле ҡурай моңо ла яңғырағас, кешеләрҙең иғтибары йырлы тулҡындарға көйләнде.\n– 2-се маршрут “Әҙәби троллейбус” тип аталды. Бөгөн беҙ һеҙгә баҫмабыҙҙың яңы һанын таратабыҙ. Журналыбыҙҙа башҡорт, урыҫ, татар, инглиз, сыуаш, мари телдәрендә материалдар донъя күрә, шуға уны һәр кем уҡый алыр, – тип дауам итте һүҙен баш мөхәррир.\nКүркәм сарала редакция хеҙмәткәрҙәре, әүҙем авторҙар, йыл лауреаттары ҡатнашты. Педагогия фәндәре докторы, профессор, академик Камил Әхиәров, 30 йылдан ашыу ошо баҫманың мөхәррире булып эшләгән тәжрибәле журналист, ғалим Сәлимйән Ғүмәров, педагогия фәндәре кандидаты, Башҡортостан Мәғариф министрлығының методик үҙәге директоры урынбаҫары Миңдебай Юлмөхәмәтов, филология фәндәре кандидаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың “Йыл уҡытыусыһы” исемен яулаған Фәнзил Санъяров, Мәғарифты үҫтереү институты доценты Рида Хөсәйенова, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, республиканың “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы” бәйгеһе лауреаты Мәүлиә Сафиуллиналарҙың журнал хаҡында әйтер йылы һүҙҙәре, хәтирәләре күп ине.\n– Минең тәүге мәҡәләләрем баҫмала бынан теүәл 60 йыл элек донъя күрә башланы. Балаларҙы хеҙмәт аша тәрбиәләү, үҫтереү мәсьәләләре менән шөғөлләндем, шуны республикабыҙҙа киң пропагандаланым, – ти арҙаҡлы ғалим, Рәсәй Мәғариф академияһы академигы Камил Шәйехмырҙа улы Әхиәров. – Бөгөн мәктәптәрҙә хеҙмәт тәрбиәһенең ҡаҡшай барыуы мине ныҡ борсой.\nСәлимйән Ғүмәров та ҡала халҡы менән ихлас аралашты, журналға етәкселек иткән осоро, командировкаларҙа осраған ҡыҙыҡлы ваҡиғалар хаҡында һөйләне. Китап, баҫмалар менән дуҫ булырға әйҙәне ул, кешеләр менән ябай, туғандарса аралашыуға бер нәмә лә етмәүен билдәләне.\n– Үҙебеҙ урыҫ милләтенән, ә туғандарыбыҙ, кейәү-килендәребеҙ – башҡорт һәм татарҙар. Бер-беребеҙҙең ҡәҙерен белеп йәшәйбеҙ. Башҡортостаныбыҙҙа халыҡтар дуҫлығы буш һүҙ түгел, – тине шул саҡ бер пассажир.\nӘйткәндәй, йәнәшәмдә ултырып килгән ханым Благовар районының Пришиб ауылында тыуып үҫкән. Оҙаҡ йылдар “Башнефть” компанияһында эшләгән, хәҙер Германияла йәшәй.\n– Журнал хеҙмәткәрҙәрен, ғалимдарҙы тыңлап шул тиклем ҡыуандым. Бөгөн генә Өфөгә ҡайтып төшкәйнем, әле туғандарыма китеп барам. Ҡурай моңон ишетеп кинәндем, күңелем тула, – тине ул, күҙ йәштәрен һөртөп.\nОҙаҡ йылдар Башҡортостандың мәғариф министры урынбаҫары булған педагог-ғалим Миңдебай Юлмөхәмәтовтың да юлсыларға әйтер һүҙе бар ине. Ул халыҡты ябай һәм аныҡ миҫалдар аша бөгөн мәғариф өлкәһендә көнүҙәк булған мәсьәләләр менән таныштырҙы, уҡытыусылар журналының республика мәғарифын үҫтереүҙәге әһәмиәтен билдәләне. Тәжрибәле етәксегә пассажирҙарҙан һорауҙар яуҙы.\nАралашыуға арҙаҡлы уҡытыусылар Мәүлиә Сафиуллина менән Рида Хөсәйенова ҡушылғас, троллейбус эсе тағы ла йәнләнеберәк китте. Остаздар башҡорт милли сәнғәте, әҙәбиәте хаҡында һөйләне. Әбйәлилдән килгән Мәүлиә Фәрит ҡыҙының башҡорт халыҡ көйҙәрен, популяр эстрада йырҙарын һуҙыуы ла пассажирҙарҙың күңеленә хуш килде. Туҡталышына етер саҡта рәхмәттәр әйтеп, ҡәнәғәт йылмайып хушлашты улар.\nӘҙәбиәт йылы айҡанлы һүҙҙе артабан Фәнзил Санъяров алды һәм үҙенең шиғырҙарын уҡып ишеттерҙе. Билдәле уҡытыусы юл буйы ҡурай моңо ла бүләк итте, халыҡ йырҙарын да ишеттерҙе. Уҡытыусының ҡурай тураһындағы һүҙен халыҡ йотлоғоп тыңланы. “Башҡортостанда йәшәүебеҙ менән ғорурланабыҙ. Өфөбөҙ көндән-көн матурлана, ШОС һәм БРИКС саммиттарының беҙҙә үтеүен ҡыуанып ҡабул иттек”, – тине пассажирҙар.\nСара барышында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә, мәҙәниәтебеҙгә, журнал тарихына арналған викторина үткәрелде. Уйын троллейбусты гөрләтте генә. Өфөләрҙең Мостай Кәрим, Рәми Ғарипов, Рауил Бикбаев кеүек халыҡ шағирҙарының ижады хаҡында төплө мәғлүмәткә эйә булыуы һоҡландырҙы. Артҡы рәттә ултырған Олег исемле урыҫ егете дөрөҫ яуаптары өсөн журналдың махсус футболкаһына лайыҡ булды.\n– Өфөлә йәшәгәс, беҙ башҡорт әҙиптәренең ижады менән дә таныш булырға тейеш, – тине ул.\nДөрөҫөн әйткәндә, ҡала буйлап троллейбуста йөрөүгә сығыр алдынан “Аралашыу килеп сығырмы?”, “Ябай халыҡ беҙ әйтәһе һүҙҙәрҙе, уй-фекерҙәрҙе ҡабул итерме?” тигән борсолоуҙар бар ине. Әммә осрашыу барышында бындай тойғолар бөтөнләй юҡҡа сыҡты – ихлас әңгәмәләшеүгә өлгәштек.\n– Бындай сараны тәүге тапҡыр күрәм. Йәш сағымда Федоровка районынан Өфөләге заводҡа эшкә килгәйнем, Черниковкала төпләндем. Балаларым юғары техник белемле, өлкәнем техник фәндәр кандидаты булып китте. Үҙем ғүмер буйы нефть ҡыуыусы булып эшләнем. Журналға рәхмәт, тыуған яҡтарыма ҡайтып килгәндәй булдым, – тине хеҙмәт ветераны Ғәйнан Ғәйнетдин улы.\nХәтерҙә оҙаҡ һаҡланырлыҡ бай йөкмәткеле сара үткәреп, “Башҡортостан уҡытыусыһы” журналы редакцияһы баһалап бөткөһөҙ ҙур эш атҡарҙы. Ошондай рәсми булмаған осрашыуҙарҙа кешеләр айырыуса асыла, бер-береһенә ышана, уй-фекерҙәрен йәшермәй һөйләй. Донъя нисек кенә ҡатмарлы булмаһын, баш ҡалабыҙ халҡының матур уйҙар менән йәшәүен, күңелдәренең саф булыуын күрҙек.\nАвтор: Ф. БҮЛӘКОВ.


Йәнде йәшәтер көс ул – өмөт\nЙәнде йәшәтер көс ул – өмөт01.02.2019\nРәсәйҙең иң яҡшы онкологы Өфөлә йәшәй.\nЙыл да февраль башында Бөтә донъя яман шешкә ҡаршы көрәш көнө билдәләнә. Ошо сараға иғтибар биреү идеяһын 2005 йылда Онкология сирҙәренә ҡаршы көрәш буйынса халыҡ-ара союз күтәреп сыға. Башланғыс, яҡлау табып, бөтә донъяла тарала башлай. Маҡсаты – ауырыу тураһында мәғлүмәтте халыҡҡа таратыу. Ошо иҫтәлекле көндә киң аңлатыу эше йәйелдерелә. Конференциялар, лекциялар, семинарҙар үткәрелә, сирҙе иҫкәртеү ысулдары сағылдырылған белешмәләр таратыла.\nБарыбыҙҙың да төп бурысы – йәшәү рәүешенә һәм үҙ сәләмәтлегебеҙгә ҡарата вайымһыҙлыҡтан, битарафлыҡтан арыныу. Илдәр хөкүмәттәре лә ғүмергә, сәләмәтлеккә ҡағылған хәүефте ҡыҫҡартыуға йүнәлтелгән тырышлыҡты һәм сараларҙы берләштерергә саҡыра.\nСтатистиканан күренеүенсә, әлегә көстәр тигеҙ түгел. Сир һәм үлем күрһәткестәренең беҙҙә алдынғы илдәрҙәге менән сағыштырғанда байтаҡҡа юғары булыуын да танырға кәрәк. Әммә медицина бер урында оҙаҡ тапаныуҙы үҙһенмәй, ваҡыт үтеү менән камиллаша, өр-яңы технологиялар, яңы тәьҫирле препараттар барлыҡҡа килеп тора. Сир осраҡтарын кәметеү өсөн ниндәй тормош ҡағиҙәләренә таянырға, ҡайһы ғәҙәттәрҙән баш тартырға һәм нимәләргә тәү сиратта иғтибарҙы арттырырға кәрәк?\nРәсәйҙең иң яҡшы онкологы исеменә лайыҡ (был награданы Рәсәй медицинаһында “Оскар”ға тиңләйҙәр) Башҡортостандың атҡаҙанған табибы, медицина фәндәре докторы Гүзәл Юрий ҡыҙы БАТТАЛОВА менән әңгәмә барышында тап ошо һорауҙарға яуап табырға тырыштыҡ.\n– Медициналағы иң ҡатмарлы, физик һәм әхлаҡи яҡтан да еңел булмаған өлкәне һайлауығыҙға нимә сәбәпсе булды? “Отличник синдромы” – бер ниндәй кәртәләргә лә ҡарамай гел генә алға барыу теләге, күберәк белергә ынтылыу, тормоштоң ығы-зығыһына, ваҡ маҡсаттарға илтифат итмәй үҙ юлыңдан барыу – ялҡытып, арытып китмәйме?\n– Һөнәр һайлау һис ауырлыҡ та, икеләнеү ҙә тыуҙырманы. Әсәйем оҙаҡ йылдар онкология диспансерында гистология лабораторияһы мөдире булып эшләгәнгә күрә, минең тап ошо өлкәне һайлауым бик тә тәбиғи. Беҙҙең нәҫел-нәсәп араһында табиптар ифрат күп. Ағай-ҡусты, апай-һеңлеләрҙе ҡушһаң, ҡырҡҡа яҡын булып китәбеҙ. 2006 йылда республикала “Табип династиялары” конкурсында ла ҡатнашып, ҙур ғорурлыҡ тойғоһо кисергәйнем. Хәҙер инде беҙҙең аҡ халатлылар “армияһы” тағы ла ишәйә, тулылана төштө.\n– Ғилем өлкәһе һәм ауырыуҙар менән мәшәҡәтле көндәлек эште бер юлы тартыу анһат бирелмәйҙер. Һеҙ етәкселек иткән ҡатын-ҡыҙҙарҙың репродуктив һаулығын һаҡлау өлкәһе лә еңелдән түгеллеген аңлайбыҙ. Нисек өлгөрәһегеҙ?\n– Ғәмәли йүнәлеш менән фәндең йәнәш килеүе бер ҡасан да ҡамасауламай, киреһенсә, уларҙы яраштырып алып барыу яҡшы һөҙөмтә бирә. Мин етәкселек иткән бүлексәлә ҡатын-ҡыҙҙарҙың репродуктив сәләмәтлегенә ҡағылған сирҙәрҙе нур менән дауалау ҡулланыла. Сирлеләрҙең төрлөһө бар: һауығыуға ҙур өмөт уятҡандары ла, ауырыу тамам аҙғанға тиклем табипҡа күренмәй, ахыр сиктә беҙгә килеп эләккәндәре лә. Дауалау ни тиклем иртәрәк башланһа, пациент өсөн шул тиклем яҡшыраҡ.\n25 йыл буйы онкология өлкәһендә хирург булып эшләү ҡайһы саҡта һине ҡаты ҡанлы, тәүәккәл дә итә, кеше күңеленә барып етерҙәй тылсымлы һүҙҙе таба белгән, ауырыу хәлен барыһынан да яҡшыраҡ аңлаған нескә күңелле психолог та яһай. Беҙҙең эштә табип менән ауырыу араһында ла бәйләнештең мөһимлеген билдәләргә кәрәк. Табиптың белеменә, кәңәшенә, профессионаллегенә ышаныс булыуы – ярты уңыш ул. Яман шеште еңеү бары ошо икәүҙең берҙәм эш итеүе, аңлашыуы, хеҙмәт һалыуы һөҙөмтәһендә генә мөмкин.\n– Нур терапияһының онкология өлкәһендә кешенең ғүмере өсөн көрәштә тәьҫирле сара икәнен ишеткәнебеҙ бар. Бындай хеҙмәттәрҙе күрһәткән медицина үҙәктәрен белгестәр юғары баһалай. Йыш ҡына ошо алдынғы технология яман шештән ҡотолорға ярҙам итә, сирҙең ауыр формаларында ғүмерҙе оҙайтыуға булыша, тиҙәр. Һеҙ, онкология өлкәһендә ҙур тәжрибә туплаған табип булараҡ, ауырыуҙарҙы дауалауҙағы хәҙерге үҙгәрештәрҙе нисек баһалайһығыҙ?\n– Үҙгәрештәр иҫ киткес ҙур! Хирургиялағы яңы аппаратуралар хәҙер ысын мәғәнәһендә белгестәр ҡулында мөғжизәләр яһай. Нур патогенлы күҙәнәктәрҙең әүҙемлеген баҫыу өсөн туҡыманың зарарланған өлөшөнә генә туранан-тура йүнәлтелә, тирә-яғындағы башҡа ағзаларға зыян килтерелмәй. Дауалау сифаты күпкә яҡшырҙы, тәьҫирле дарыуҙар ассортименты артты.\nНур терапияһы айырым дауа ысулы булараҡ та, хирургия һәм химия терапияһы методтарын тулыландырыу өсөн дә ҡулланыла. Ҡан ауырыуҙарын, һөт биҙе йәки баш яман шештәрен нур ярҙамында дауалау айырыуса башланғыс осорҙа яҡшы һөҙөмтә бирә. Нурҙарҙың төрҙәре күп, табип алдында ниндәй бурыс тороуына ҡарап, ионлы нурланыштың айырым типтары ҡулланыла. Дауалауҙың бер айға, унан да оҙаҡҡараҡ һуҙылыуы мөмкин. Әлбиттә, нур тәьҫирендә тән тиреһенең ҡороуы, ҡыҙарыуы, ҡысыуы, аппетит юғалыуы һәм башҡа кире эҙемтәләр күҙәтелеүе ихтимал.\nДонъяның иң алдынғы клиникаларында был заманса технологиялар киң файҙаланыла.\n– Яман шеш – хәҙерге кешелектең иң ҡурҡыныс сирҙәренең береһе. Табиптар алдына ғына түгел, бөтә донъя йәмәғәтселеге, сәйәсмәндәр алдына оло бурыстар ҡуя. 4 февраль көнөн Бөтә донъя яман шешкә ҡаршы көрәш көнө итеп билдәләү ошо хәүефле сирҙе иҫкәртеүгә һәм дауалауға иғтибарҙы арттырыуға йүнәлтелгән дә инде. Яман шештәрҙең 43 процентын сәләмәт йәшәү нормалары ярҙамында бөтөнләй булдырмаҫҡа мөмкин булыр ине, тип иҫәпләгән тикшеренеүселәр хаҡлымы?\n– Сәләмәтлегең – бары һинең байлығың. Бер кем дә уны хәстәрләргә бурыслы түгел. Нисек йәшәргә теләйһең – сәләмәт тормош алып бараһыңмы йәки, киреһенсә, алама ғәҙәттәрҙе үҙ итәһеңме – барыһы ла үҙеңдән тора. Ысынлап та, ошондай ябай ғына ҡағиҙәләрҙе үтәгәндә лә, үҙебеҙҙе хәтәр сирҙәрҙән йолоп алып ҡалыр инек: тәмәке тартмаһаҡ, физик әүҙемлекте юғалтмаһаҡ, зарарһыҙ, балансланған аҙыҡ-түлеккә өҫтөнлөк бирһәк, ҡыҙыу ҡояшта һәм солярийҙарҙа саманан тыш ҡыҙынмаһаҡ һәм, әлбиттә, түләүһеҙ ойошторолған диспансерлаштырыуға бармаҡ аша ҡарамаһаҡ.\n– Был хәтәр сирҙең мәкерлеге лә шунда: оҙаҡ ваҡыт үҙен биҙҙермәй организмды зарарлай, тиҙ тарала… Нисек уны башланған ғына ваҡытында “тотоп” алырға?\n– Мин, ҡатын-ҡыҙҙарҙың репродуктив сәләмәтлеген һаҡлау, дауалау буйынса оҙаҡ йылдар эшләгән табип булараҡ, уларға ошондай кәңәшем бар. Йылына, исмаһам, бер тапҡыр ғына булһа ла гинекологка күренегеҙ. Ябай ғына скрининг та организмдағы үҙгәрештәрҙе асыҡларға һәләтле. Ультратауыш тикшеренеүе лә – бик тәьҫирле ысул. Тере кеше үҙендәге үҙгәрештәрҙе тоймай буламы? Ә бит йыш ҡына күрем циклы күптән боҙолһа ла, бер ниндәй сәбәпһеҙ ябығып, ауырлығы ныҡ кәмеһә лә, борсолмай, табипҡа күренмәй йәшәгән ханымдар бар. Аңлайым, донъя мәшәҡәттәре лә, эштәге бурыс-йөкләмәләр, ғаиләләге ығы-зығы, бала-саға проблемалары ла ошо “көсһөҙ” зат иңенә күберәк төшә. Ғаилә тотҡаһы булған ҡатын-ҡыҙ сирләһә, донъя емерелә, тигәндәй. Шуға күрә аҫыл заттарыбыҙ үҙҙәренең сәләмәтлеген һаҡлауҙың балалары, ейәндәре, туғандары, тормош иптәше өсөн дә мөһимлеген хәтеренән сығармаһын, үҙен яҡшы тойғанда ла табипҡа күренеүҙе ауыр эшкә һанамаһын ине.\nБеҙҙең бүлексәгә күберәк ауырыу тамам аҙып, сәләмәтлеге ныҡ ҡаҡшаған ҡатын-ҡыҙ килә. Ундай ауырыуҙар иң ҙур процентты тәшкил итә. Диагноздың шаңҡытҡыс тәьҫир итеүе, тойғоларҙы ҡуҙғытыуы, сирҙе ҡабул итмәҫкә тырышып, “Ни өсөн? Ни өсөн – мин? Ниңә башҡалар түгел?” тип үрһәләнеүе лә аңлашылғандай. Әммә быға артыҡ энергия, көс, ваҡыт тәләфләү зарарлы, үҙеңде ҡулға алып, сиргә ҡаршы оҙайлы көрәште табип ярҙамында башлау хәйерле. Кешенең аң кимәле ни тиклем юғарыраҡ – шул тиклем аңлашыуы ла еңелерәк, дауалауға ышаныс та нығыраҡ. Сирҙең мәкерлеген дөрөҫ ҡабул иткән һәм табип менән ҡулға-ҡул тотоноп, һауығыу өсөн хеҙмәт һалған ҡатын-ҡыҙҙар еңеп сыға ла инде аяуһыҙ көрәштә.\n– Һеҙҙең бүлексә аша йыл һайын күпме ауырыу үтә? Ҡабаттан дауаланырға килеүселәр бармы?\n– Йыл һайын бер меңгә яҡын ҡатын-ҡыҙҙы дауалайбыҙ. Сәләмәтлеге яҡшырып сыҡҡан пациенттар артабан ғәҙәти тормош менән йәшәһәләр ҙә, мотлаҡ табип күҙәтеүендә булырға тейеш. Ауырыуҙарҙың күпселеген 50 йәште уҙған ҡатын-ҡыҙ тәшкил итә. Дауаланып сыҡҡандарҙың яңынан беҙгә әйләнеп ҡайтҡан осраҡтары ла булғылай, сөнки тулыһынса һауығыуҙы бер кем дә гарантиялай алмай.\nҠатмарлы дауалау сараларын үткәргәндән һуң, ҡатын-ҡыҙҙың бала табыуға һәләтен һаҡлап алып ҡалған осраҡтарҙың булыуы – иҫ киткес ҙур ҡыуаныс беҙҙең өсөн! Һүҙ менән генә аңлатып бөтөрлөк түгел оло хеҙмәт, сабырлыҡ менән яуланған был бәхетте. Ошондай яҡты, һөйөнөслө мәлдәрҙән ҡанатланып, кешелеккә йәшәү бүләк иткән ҡатын-ҡыҙ сәләмәтлеге хаҡына эшләй бөгөн коллегаларыбыҙ.\nБДБ илдәренән дауаланырға килеүселәр ҙә бар, Тажикстан, Үзбәкстан ҡатын-ҡыҙҙары республика табиптарының мәрхәмәтле йөрәгенә, алтын ҡулдарына, белеменә ышанып, йәнде йәшәтер көс – ҙур өмөт менән килә. Ә бит өмөт – кеше өсөн бик тә кәрәкле, донъя менән һине тығыҙ бәйләүсе, һис көтөлмәгән хәлдә лә йәшәү һәләтен әллә ҡайҙан килтереп сығарыусы ғүмер юлдашы.


14 декабрь, башҡорт теле көнө!\nБашҡорт телен үҫтереүгә арналған проекттарҙы презентациялау үтеп тә китте!\nБөгөн, 14 декабрь, Республика башлығы Радий Фәрит улы Хәбировтың указына ярашлы Башҡорт теле көнө үткәрелде. Ошо матур байрам айҡанлы Арт-квадраттың «ЛОФТ» ивент-холында башҡорт телен популярлаштырыуға йүнәлтелгән проектар презентацияһы үтте.\nПрезентацияла бер нисә яңы проекттар күрһәтелде. «Башҡортсофт» онлайн тәржемәсеһе (https://bashkortsoft.ru/) көндән-көн модернизациялана, шул яңылыҡтар тураһында техник фәндәр кандидаты Хөсәйенов Айҙар Фаил улы һөйләп үтте.\nИкенсе проект — Glosbe (https://glosbe.com/) — универсаль күп телле кроссплатформа онлайн-һүҙлек һәм тәржемәсе. «Башҡорт теле Glosbe һүҙлегендә» проектының үҙенсәлектәре менән йәмғиәтсе, Башҡортостан Республикаһының Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханаһының документтарҙы цифрлау бүлеге мөдире Искәндәр Алик улы Шәкиров таныштырҙы. Артабан Башҡортостан Республикаһы Мәғарифты үҫтереү институтының Милли мәғариф буйынса ресурс үҙәге баш белгесе Гөлфирә Рәис ҡыҙы Миңлеәхмәтова “Интерактив башҡорт теле – 2” веб-ресурсы, унда тупланған онлайн дәрестәр, интерактив күнегеүҙәр менән таныштырып, улар менән эшләү үҙенсәлеге хаҡында һөйләп үтте. Проект Башҡортостан Республикаһы Башлығы гранты ярҙамында тормошҡа ашырыла. «Башҡорт булып уйнау» — киләһе үҙенсәлекле проектты Мәскәү ҡалаһында йәшәгән милләттәшебеҙ Күсәрбаева Әлфиә Самат ҡыҙы тормошҡа ашыра. Был проект башҡорт мәҙәниәтенә, көнкүрешенә бәйләп эшләнгән өҫтәл уйыны. Балалар өсөн дә, ололар өсөн дә, башҡорт булғандар һәм башҡорт булмағандар өсөн дә шәп уйын, тип иҫбатлай автор.\n🌐 Сараны үҙенең матур сығыштары менән йырсы Сабина Кучаева, Гәлсәр Байғусҡарова, ҡурайсы Юлай Ҡасимов һәм скрипачка Резана Вәлиева йәмләне. Ә сара сиктәрендә бүләкләнгән «Минең әкиәт» конкурсы еңеүселәренең исемлеген иртәгә беҙҙең сәхифәлә көтөгөҙ.\nСараны ойоштороусылар Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды, Башҡортостан республикаһының Мәғариф һәм фән министрлығы, Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто.


«Халҡым йәшәр, йәшәйәсәк...»\n22 Сентябрь 2020, 15:48\nШағирә Зөбәржәт Йәнбирҙинаның тыуыуына – 75 йыл\nБашҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Хәким Ғиләжев исемендәге әҙәби премия лауреаты, шағирә Зөбәржәт Йәнбирҙина 1945 йылдың 18 сентябрендә Башҡорт АССР-ының Көйөргәҙе районы Ҡунаҡбай ауылында тыуған. Ул Стәрлетамаҡ зооветеринария техникумын тамамлағас, хеҙмәт юлын урындағы колхозда баш зоотехник булып башлай, аҙаҡ Стәрлетамаҡ ауыл хужалығы идаралығында өлкән зоотехник була. 1979 – 1984 йылдарҙа күн аяҡ кейеме фабрикаһында эшләй.\n1985 йылда З. Йәнбирҙина Яҙыусылар союзына ҡабул ителә. 1992 – 1994 һәм 2000 – 2009 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзының Стәрлетамаҡтағы ойошмаһында әҙәби консультант булып эшләй. 1996 – 2000 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзының Күмертауҙағы «Шишмә» ойошмаһында яуаплы сәркәтип вазифаһын башҡара.\nЗөбәржәт Йәнбирҙинаның «Йөҙөк ҡашы» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1978 йылда сыға. Уның ижадына тәрән хис-тойғолар, тел байлығы, образлылыҡ хас. «Күк мунсаҡ» (1991), «Ил инәһе» (1995), «Һандал» (2001), «Даға сыңы» (2005), «Һайланма әҫәрҙәр» (2020) һәм башҡа шиғри йыйынтыҡтарына ингән әҫәрҙәренең төп темаһы — туған халҡының яҙмышы, тормошта кешенең үҙ урыны, ҡатын-ҡыҙ бәхете.\nЯҙылып бөтмәгән «Көҫәпәй» романы (1-се һәм 2-се бүлектәре) 1977 һәм 2001 йылдарҙа «Ағиҙел» журналында баҫылып сыға. Зөбәржәт Йәнбирҙина башҡорт балалар шиғриәте өлкәһендә лә ижад итә. Кескәйҙәр өсөн яҙылған «Ҡолонсаҡ» (1992), «Айбулатым — ейәнем» (1994) китаптары авторы. Әҫәрҙәре рус теленә тәржемә ителгән. Шиғырҙарына йырҙар яҙылған.\nШағирә 2009 йылдың 9 майында вафат була.\nЯҙғы ташҡын, йәйге селләләрҙә,\nКөҙҙөң сасҡауында һәм ҡышта,\nУҡытыусы, белем сигендәге\nҺин бит һалдат, торған гел поста.\nҺәр уҡыусы – иң ғәзизең һинең,\nАяныслы һиңә һәр яҙмыш.\nЮл күрһәтеүсе лә йәшәйешкә,\nАҙашмаһын өсөн ул яңылыш.\nКөнгенәйең мәктәп менән үтһә,\nТөнөң биләй дәфтәр биттәре.\nҮҙең өсөн йәшәү – хыял ғына,\nШулай етә ғүмер сиктәре.\nМең рәхмәтем яуһын минең һеҙгә,\nҺоҡланамын һеҙҙең кәр-көскә,\nСабырлыҡҡа, аҡыл ҡеүәһенә,\nКөн биләгән һеҙҙең һәр эшкә.\nМең уңыштар яуһын ине һеҙгә,\nМең дан яуһын һеҙҙең есемгә.\nМең ихтирам яуһын, һаулыҡ яуһын\nУҡытыусы тигән исемгә!\nТЫУҒАН КӨНӨҢ МЕНӘН,\nБөйөк Урал минең башҡортомдоң\nБашҡорт төйәгенә мөхәббәт.\nМосафир, тип ашын-һыуын биргән,\nЙөрәгендә барҙыр ут-ялҡын.\nҮҙе еймәҫ — бүлер ризығын да,\nҮҙе кеймәҫ — бирер кейемен.\nҺәр халыҡты ҙурлап хөрмәт менән,\nТүрен биреп башҡорт өйөнөң.\nТыуған көнөң менән, республикам,\nТатыулығы һәр бер милләттең.\nТыныс йәшәү һинән, минән тора,\nТыныс йәшәү менән ҡиммәтһең.\nТыуған көнөң менән, милләттәш!\nБәхет кенә теләп бер-беребеҙгә,\nТупланайыҡ милләт, дуҫ-иптәш!\nГҮЗӘЛ ИЛДӘ ТЫУҘЫМ\nГүзәл илдә тыуҙым, баҫып торам,\nБаҫҡан ерем — Урал ҡайрағы.\nпаклыҡ һәм зәңгәр күк —\nЗәңгәр күк — ул тыныслығы илдең,\nҠурай моңо түккән еремдә.\nГербы, гимны булған минең илдең\nҮҙ һүҙе бар илдәр түрендә.\nБар ул башҡорт, булған һәм\nДуҫлыҡ һаҡлап ҡалған милләтте.\nМеңәр йылдар бөлгән, һаҡлап килгән\nМилләт тигән бөйөк мөлкәтте.\nИхлас илдә тыуҙым, күп милләтле,\nДуҫлыҡ иле бит һин, бергенәм.\nХалҡым йәшәр, йәшәйәсәк, беләм,\nБашҡортостан — ғорур илгенәм!\nУйна, ҡурай, ата-бабаларҙың\nЙән мираҫы – гимн «Урал»ды.\nИрек даулап яҡты көнөң өсөн\nБашҡорт башы күпме туралды!\nУйна, ҡурай, күпме тырыштылар\nӨнөң тығып ҡына тыйырға!\nЭй Илаһым, мөмкинме һуң инде\nХалыҡ моңон тыйып ҡуйырға?!\nУйна, ҡурай! Нисә йылдар буйы\nЕлдәр генә һиндә һыҙғырҙы.\nҺинең моңдо бер ишетер өсөн,\nӘрней-әрней минең йөрәк, илдән\nБер ҡурайсы эҙләп ҡыҙырҙы.\nҠурайсыһыҙ ҡалған ҡурайлыҡҡа\nАҙмы баҡты бойоҡ күҙҙәрем.\nКипкән ҡурай кеүек, үҙем киптем\nТаба алмай әмәл, һүҙ-кәрем.\nУйна, ҡурай, данлап башҡорт илен\nИлаһи моң түгә күңелдәр.\nҮҫеп килгән йәштәр бик тиҙ генә\nӨнөн тыҡтырырлыҡ түгелдәр!\nТыуған ерем, ниндәй ҡөҙрәтең бар?\nШул ҡәҙәре тартым көсөңдә.\nИр-уҙаман утҡа-һыуға инә\nБер ҡарыш ер, бер генә ус тупраҡ,\nЭскән һыуы, йәре өсөн дә!\nҠай бер әҙәм донъя малы ҡыуып,\nСит-ят ерҙә күңел асһа ла,\nТыуған ерҙәгеһе йәбешеп йәшәй,\nҺыу йыуһа ла, туфан баҫһа ла.\nБер ус тупраҡ, ниндәй нескәлек бар\nШул ҡәҙәре тартым көсөңдә?\nБауырһаҡҡа ғына әүәләрлек\nҠөҙрәтең бар, тупраҡ, төҫөңдә!\nКирә ҡарыш башлы арыш\nҺәр береһе һалдат төҫлө\nСафҡа баҫып килгәндәй.\nТубырсыҡ быуындары ла\nБар һынау үткән кеүек.\nАлтын тулҡын, һушты алып,\nЙөрәккә күскән кеүек.\nШул тулҡындан башаҡ ыуҙым,\nҒәзиз ерем — усымда.\nИзгенән дә изге илем\nҠото бөртөк тосонда.\nӘсе тирем тамған еркәй\nБүләк иткән тостарым.\nБөртөктәр наҙынан иҙрәй\nҠАЛДЫР ТҮЛЕҢДЕ, УЛАН\nҠалдыр түлеңде, улан!\nҺеҙҙең өсөн ошо йәштә\nҮҙем тыуырҙай булам.\nСәсәм ошо уйҙарҙы.\nЫуылдырыҡ итеп кенә\nСәсһәң ине улдарҙы.\nТүлде, илде ҡайғыртыусы\nКеше һин бит, уланым!\nҺиңә васыят яҙғанда\nЕр ҡыйралыр, ил ҡырылыр, —\nБишектә сабый ҡалыр.\nМохтажбыҙ шундай кешегә —\nМилләтте яҡлай алыр.\nҠулына ҡорал алыр.\nИлеңде һаҡлап ҡалыр!\nСәңгелдәктә һуңғы бала\nҠалғансы көрәшер көн,\nКилмәҫ тимә өҫтәлдәргә\nУҡ һалып һөйләшер көн!\nУң ҡулымда – һөткә тулы күнәк,\nСайпылтмайым, оло яҙыҡлыҡ!\nЭҫе икмәк ҡулда, ҡул бешһә лә\nТашлау гонаһ – кәрәк баҙыҡлыҡ!\nТормош юлым ғүмер барлығына\nЯратылған кеүек ике йөктән;\nБереһе балам – эҫе икмәк кеүек,\nИкенсеһе һөйөү – аҡ һөттән!\nАҡ ҡайындар иңдәренән аша\nТолом бәрһә, харап килешә.\nБармаҡ батмаҫ ҡыҙҙар толомона\nҠаҙап ҡуйһаң, тараҡ килешә.\nСәйгүн ҡапҡасылай түше тирткән\nҠыҙ-ҡырҡындар юҡҡа көлөшә.\nКөлһөн, көлһөн, бындай дәүерҙә бит\nЯрыҡтан да көлөү килешә.\nЙүгән күрмәҫ ҡонан кеүек ярһыу\nИр-егеткә дала килешә.\nИр беләген биләр ҡатын-ҡыҙҙың\nБеләгенә бала килешә.\nӨйөн йәмләп, уй-хистәрен тәмләп\nҮҫтергәнгә тирәк килешә.\nИл аҡылын йыйған ил инәһе\nТүр биләһә, бигерәк килешә.


Мөнир Ҡунафиндың «Шаҡмаҡ ҡояш» китабының исем туйы — Официальный сайт Районного муниципального бюджетного учреждения культуры "Баймакская межпоселенческая центральная библиотека" муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан\nМөнир Ҡунафиндың «Шаҡмаҡ ҡояш» китабының исем туйы\nБаймаҡ биләмә-ара үҙәк китапханаһында “Ағиҙел” журналы хеҙмәткәрҙәре – баш мөхәррире, журналист, шағир, яҙыусы, драматург, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мөнир Ҡунафин, баш мөхәррир урынбаҫары — яҙыусы, шағир һәм журналист, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, С.Юлаев ордены кавалеры Әхмәр-Ғүмәр Үтәбай һәм шағирә, журналист, Рәми Ғарипов, Рәшит Назар, Ибраһим Ғиззәтуллин исемендәге әҙәби, Ҡайғузус Абдал исемендәге халыҡ-ара премиялар лауреаты Гөлнара Хәлфетдинова ҡатнашлығында ижади осрашыу, шулай уҡ Мөнир Ҡунафиндың яңы ғына эҫе мейестән сыҡҡан “Шаҡмаҡ ҡояш” исемле китабының исем туйы үтте. Кисәлә китапхананың даими китап уҡыусылары, “Йәнгүҙәй” әҙәби-ижад берекмәһе, “Ағинәйҙәр” клубы ағзалары һәм әҙәбиәт һөйөүселәр ҡатнашты.\nСара 4-се лицей уҡыусыларының “Шаҡмаҡ ҡояш” хикәйәһен сәхнәләштереү менән башланып китте. “Ҡояш ни өсөн шаҡмаҡ?” – тигән һорауға Мөнир Сәхиулла улы: “Кемдер өсөн ҡояш йомро, өсмөйөш, ә кемдер өсөн ул шаҡмаҡ, сөнки һәр кемдең был донъяға үҙ ҡарашы бар”, — тип яуапланы. Баймаҡ ҡалаһынан мәғариф ветераны Вәсимә Ямантаева «Инстинкт йәки Күктә йондоҙҙар болара» повесы буйынса фекерҙәре менән уртаҡлашты. “Йәнгүҙәй” әҙәби-ижад берекмәһе ағзаһы Рәмил Хәсәнов “Йөҙөп барған, ти, аттар диңгеҙҙә…” повесына фекерен үҙҙәренең “Айыҡ ауыл” республика конкурсында еңеү яулаған Түбәнге Яйыҡбай ауылы менән бәйләп еткерҙе һәм ҡурайҙа боронғо “Баяс” көйөн уйнап ишеттерҙе.\nСыңғыҙ ауыл моделле китапханаһы китапханасыһы Миңзәлә Шахморатова “Ағиҙел” журналының һуңғы йылдағы дизайн һәм йөкмәткеһе йәһәтенән үҙгәрештәрҙе ауылдаштарының ҡуш ҡуллап ҡабул итеүе тураһында һөйләп, журнал хеҙмәткәрҙәренә үҙенең теләктәрен, тәҡдимдәрен еткерҙе.\n“Баймаҡ” мәғлүмәт үҙәге директоры, “Һаҡмар” гәзитенең баш мөхәррире Гүзәл Иҫәнгилдина, “Атайсал” гәзитенең баш мөхәррире Хәйҙәр Тапаҡов, шағир Насип Һаҡмар, йәштәр эштәре буйынса комитет директоры Заһит Ғүмәров, Б.Вәлид, Р.Өмөтбаев исемендәге премиялар лауреаты, крайҙы өйрәнеүсе, бихисап китаптар авторы Ирек Бикмәтовтың, бик күп китаптар авторы Рәйсә Иҫәнбаеваның, китапхананың тоғро дуҫы Рәмзиә Бәхтиеваның журнал һәм авторҙар тураһындағы сығыштары сараға биҙәк өҫтәне. Кисә һуңында ҡунаҡ шағирҙар үҙҙәренең шиғри күстәнәстәренән ауыҙ иттерҙе. Уларҙың китаптары бер тынала һатылып бөтөп, автографтар алыу ләззәтле минуттарға әүерелде.\nБаймаҡ биләмә-ара үҙәк китапханаһы директоры Зилә Мортазина күптән түгел алтын юбилейын билдәләгән Мөнир Ҡунафинды ғүмер байрамы һәм яңы китабы менән ҡотлап, китапханасылар исеменән иҫтәлекле бүләк тапшырҙы.


18 ғинуар — Башҡорт Википедияһы\n18 ғинуар — григориан стиле буйынса йылдың 18-се көнө. Йыл аҙағына тиклем 347 көн ҡала (кәбисә йылында 348).\n18 ғинуар Викимилектә\n1778: Англияның диңгеҙ сәйәхәтсеһе Джеймс Кук Гавай утрауҙарын аса.\n1825: Мәскәүҙәге Ҙур театрҙың яңы бинаһы файҙаланыуға тапшырыла.\n1925: «Новый мир» журналының беренсе һаны донъя күрә.\n1926: СССР кинотеатрҙарында «Броненосец „Потёмкин“» фильмы күрһәтелә башлай.\n1943: Бөйөк Ватан һуғышы барышында Ленинград блокаданан азат ителә.\n1963: Үҙәк телевидениела Балалар өсөн программаларҙың баш редакцияһы ойошторола (СССР-ҙа (Рәсәйҙә) балалар телевидениеһының тыуған көнө).\n1967: РСФСР Мәғариф министрлығының Өфөлә Башҡорт дәүләт педагогия институтын (бөгөн М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты) асыу тураһындағы бойороғона ҡул ҡуйыла.\n1996: «Ҡандракүл» тәбиғи паркы ойошторола.\nВәлитов Раил Бәкер улы (1940), ғалим-химик-технолог. 1981 йылдан хәҙерге Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының Гербицидтар һәм үҫемлектәрҙең үҫеүен көйләгестәр ғилми‑тикшеренеү технология институты директорының фәнни эштәр буйынса урынбаҫары, 1992 йылдан — институт директоры, 2005 йылдан — баш ғилми хеҙмәткәр. Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1991), техник фәндәре докторы (1973), профессор (1975). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1984) һәм атҡаҙанған уйлап табыусыһы (1981). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1985).\nИсхаҡов Марат Ғәйнислам улы (1940), театр артисы. 1989 йылдан «Нур» театр-студияһы (1991 йылдан Өфө «Нур» татар дәүләт театры) актёры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (1997). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Бүреҡаҙған ауылынан.\nШәрәев Пётр Низами улы (1940), ғалим-биохимик. 1968—2014 йылдарҙа Ижевск медицина институты уҡытыусыһы, шул иҫәптән 1977 йылдан —биохимия кафедраһы, 1995 йылдан — клиник биохимия һәм лаборатор диагностика кафедраһы мөдире. Медицина фәндәре докторы (1984), профессор (1985). Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған юғары мәктәп хеҙмәткәре (2002), Удмурт Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1993). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Яңауыл районы Кониг ауылынан.\nМәҡсүтов Зиләүер Хәйҙәр улы (1955), ауыл хужалығы хеҙмәткәре. 1998 йылдан Ауырғазы районының «Дуҫлыҡ» ауыл хужалығы етештереү кооперативы рәйесе. «Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены кавалеры (2003).\nҒүмәров Наил Әсғәт улы (1960), ғалим-механик, математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. 1996 йылдан Башҡорт дәүләт университеты профессоры һәм 2011 йылдан — профессор консультанты, Дисперслы системаларҙың микро- һәм наномасштаблы динамикаһы үҙәге лабораторияһының ғилми етәксеһе; бер үк ваҡытта 1993 йылдан АҠШ-тың Массачусетс штаты университетында (Бостон ҡалаһы), 1994 йылдан «Arthur D. Little, Inc.» компанияһы (Кембридж ҡалаһы), 1996 йылдан «Dynaflow, Inc.» компанияһы (Фултон ҡалаһы) хеҙмәткәре, 2000 йылдан Мэриленд штаты университеты Алдынғы компьютер тикшеренеүҙәре институтының тикшеренеүсе-профессоры (Колледж Парк ҡалаһы). Физика математика фәндәре докторы (1992). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nӘхтәмов Камил Наэл улы (1960), ғалим-хирург, Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институтының микрохирургия бүлеге мөдире. Медицина фәндәре кандидаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы.\nҒәлимов Сәләм (Ғәлимов Сәләм Ғәлим улы; 1911—19.07.1939), уҡытыусы, журналист, шағир, ғилми хеҙмәткәр. 1930—1933 йылдарҙа «Башҡурдистан» (хәҙерге «Башҡортостан» гәзите) хеҙмәткәре, 1937—1938 йылдарҙа Башҡортостан тел һәм әҙәбиәт ғилми-тикшеренеү институтының ғилми хеҙмәткәре.\nФән Вәлиәхмәтов (1951), йырсы, музыкант-тальянсы. 1979 йылдан хәҙерге Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы, 1995—2005 йылдарҙа Яр Саллы ҡалаһының «Энергетик» мәҙәниәт һарайының «Болғар» ансамбле солисы. Башҡортостан (2011) һәм Татарстан (2007) Республикаларының халыҡ артисы, Шаран районының почётлы гражданы (2013).\nЗарипов Ирек Фәсхетдин улы (1956—3.09.2018), хужалыҡ эшмәкәре һәм дәүләт хеҙмәткәре. 1993—2011 йылдарҙа Бөрйән районы хакимиәте башлығы; 2011—2014 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһы Президенты Хакимиәтенең биләмәләр менән эшләү буйынса идаралығының етәксе урынбаҫары. Башҡортостан Республикаһының беренсе ((1995—1999) һәм икенсе (1999—2003) саҡырылыш Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (2002). Бөрйән районының почётлы гражданы.\nӘбүбәкерова Гөлназ Әхмәт ҡыҙы (1996), Рәсәйҙең урыҫ һәм халыҡ-ара шашка буйынса махсуслашҡан спортсы-шашкасыһы. Рәсәй һәм Европа беренселегенең күп тапҡырҙар еңеүсеһе. Спорт мастерлығына кандидат. 2004 йылдан халыҡ-ара шашка буйынса Рәсәй йәштәр йыйылма командаһы ағзаһы.\nВакуленко Иван Логинович (1878—4.04.1955), ғалим-биохимик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Медицина фәндәре докторы (1935), профессор (1935). РСФСР-ҙың (1947) һәм Башҡорт АССР-ының (1944) атҡаҙанған фән эшмәкәре.\nШмарев Алексей Тихонович (1913—2.06.1993), СССР-ҙың дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, ғалим-нефтсе. 1938—1950 йылдарҙа Башҡорт АССР-ының нефть һәм газ сығарыу ойошмаларында етәксе вазифаларҙа, артабан РСФСР Халыҡ Хужалығы Советы Рәйесенең 1-се урынбаҫары һәм РСФСР геология министры урынбаҫары, 1977—1993 йылдарҙа Мәскәү ғилми-тикшеренеү институттары хеҙмәткәре. Техник фәндәр докторы (1966). Татар АССР-ының атҡаҙанған (1983) һәм СССР-ҙың почётлы (1987) нефтсеһе. Сталин (1950) һәм Ленин (1962) премиялары лауреаты. Ике Ленин (1948, 1956), биш Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1942, 1950, 1963, 1968, 1971), Халыҡтар Дуҫлығы (1981) һәм «Почёт Билдәһе» (1944) ордендары кавалеры. Сығышы менән хәҙерге Ҡабарҙы-Балҡар Республикаһының баш ҡалаһы Нальчиктан.\nӘҙелшина Рәмзилә Мөхәмәт ҡыҙы (1933—13.07.2014), 1969—1995 йылдарҙа Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актёры, 1970 йылдан СССР Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1986). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Архангел районы Үрге Ләмәҙ ауылынан.\nҒизәтуллина Зөлхизә Шәйәхмәт ҡыҙы (1948), педагог, 1997—2003 йылдарҙа Сибай педагогия колледжы уҡытыусыһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1995), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1986). Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы 1-се Төрөкмән ауылынан.\nДанилов-Чалдун Максим Николаевич (1894—2.03.1944), яҙыусы. Беренсе донъя, граждандар һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Миномет полкы парторгы, гвардия кесе лейтенанты. Сығышы менән хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Стәрлетамаҡ районы Уҫылыбаш ауылынан.\nВахромеев Игорь Сергеевич (1924—16.01.1998), ғалим-геолог. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1986—1991 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалы һәм Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө фәнни үҙәге Геология институтының баш ғилми хеҙмәткәре. Геология-минералогия фәндәре докторы (1973), профессор (1986). Сығышы менән Ярославль ҡалаһынан.\nӘхмәтов Сабит Хөсәйен улы (1934), хеҙмәт ветераны. 1961—1994 йылдарҙа Кушнаренко районының «Большевик» колхозы тракторсыһы һәм бригадиры. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре (1981), Ленин ордены кавалеры.\nИбраһимов Наил Хәйрулла улы (1939—4.11.2018), ғалим-математик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Физика‑математика фәндәре докторы (1972), профессор (1973). 1984—1987 йылдарҙа Өфө авиация институтында кафедра мөдире. СССР‑ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1987). Сығышы менән хәҙерге Татарстан Республикаһының Ютазы районы Иҫке Урыссу ауылынан.\n18 ғинуарҙа тыуғандар\n1689: Шарль де Монтескьё, Франция хоҡуҡ белгесе, яҙыусы.\n1835: Цезарь Антонович Кюи, Рәсәй империяһы композиторы.\n1915: Борис Раушенбах, СССР һәм Рәсәй ғалим-физигы, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1990).\n1925: Казбек Ғиззәт, СССР ғалим-философы, Татар АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1986).\n1925: Жиль Делёз, Франция философы.\n1945: Хосе Луис Пералес, Испания йырсыһы, композитор.\n1925: Жиль Вильнёв, Канада автоуҙышсыһы, «Формула-1» ярышының вице-чемпионы.\n18 ғинуарҙа вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=18_ғинуар&oldid=1106852 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 19 ғинуар 2022 в 16:53\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:53 19 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


Континенталь хоккей лигаһының көнсығыш конференцияһында уйнаусы "Металлург" финалда, дәғүәсеһен көтә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nКонтиненталь хоккей лигаһының көнсығыш конференцияһында уйнаусы "Металлург" финалда, дәғүәсеһен көтә\n17 марта 2016 — 16:15\nСалауат Юлаев иһә серияны Өфөгә алып ҡайта. Кисә Омскиҙа «Авангард» менән 5-се уйын үттә. Осрашыу Авангард файҙаһвна 3-кә 2 иҫәбенә тамамланды, юлаевсылар финалға алдан үтеү мөмкинлеген файҙалана алманы. Шулай итеп, серияла иҫәп яҡташташтарыбыҙ файҙаһына 3-2. Иртәгә Өфөлә командалар алтынсы уйын уҙғара. Игорь Захаркин тәрбиәләнеүселәре еңгән осраҡта Гагарин кубогының ярымфиналында Металлург менән финалға сығыу өсөн көрәш башлай. Көнбайыш конференцияла ЦСКА финалға үтте, СКА менән Динамо араһында серияла иҫәп 3-кә 2.


Иртәгә - Бөтә донъя астрологтар көнө\nХалыҡта яҙғы көн мөнән төн тигеҙләшкән ваҡытта бөтә теләктәр ҙә тормошҡа аша тигән инаныу йәшәй. Шуға бәйле, иртәгә профессиональ һәм һәүәҫкәр астрологтар медитация сеанстары үткәрә, махсус ритуалдар башҡара.\nАстрология менән ентекле шөғөлләнеүселәр киләсәкте күҙаллай , кешенең булмышын билдәләй, яҙмыш боролоштарын еңел үткәреп ебәрергә кәңәш бирә ала. Әммә улар үҙҙәрен күрәҙәсе тип иҫәпләмәй. Астрологтар мәғлүмәтте күк есемдәре хәрәкәтенә һәм торошона ҡарап билдәләй.\nИрина Винюкова, астролог: «20 мартта ҡояш экваторҙы үтә. Ошо ваҡыттан яҙ башлана. Был көн йәкшәмбегә тура килһә лә, әллә ҡасан уйлап ҡуйған мөһим үтенестәр менән шылтыратыуҙар эшләргә мөмкин. Йомоштарҙы йомошлау, донъя мәшәҡәттәрен хәл итеү өсөн ҡулай көн».\nӘммә тормошта астрологияны фән булараҡ һанға һуҡмаусылар ҙа осрай. Әммә ундай кешеләр күп түгел. Нисек кенә булмаһын, беҙҙең арала астрологик белемгә таянып эш итеүселәр йылдан-йыл арта.


«Салауат Юлаев» сираттағы өйҙәге серияны «Авангард» менән башлай - фараздар // Спорт | новости башинформ.рф\n13:15, 22 октября 2018 Спорт\n«Салауат Юлаев» сираттағы өйҙәге серияны «Авангард» менән башлай - фараздар Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\n22 октябрҙә «Өфө-Арена» боҙонда «Салауат Юлаев» хоккей клубының сираттағы өйҙәге серияһы башлана. Николай Цулыгин командаһы Омскиҙың «Авангард»ын ҡабул итә.\nӘлеге ваҡытта, һуңғы өс уйында ике еңелеүгә ҡарамаҫтан («Автомобилист» һәм «Аҡ Барс» менән), «юлаевсылар» элеккесә Континенталь хоккей лигаһының тәүге алтын клубына инә. Айырыуса белгестәр «Салауат»тың кәм иҫәптә уйнауын билдәләй – уйынсыларҙың ышаныслы булыуы 87%. Омскиҙар менән матчта Өфө командаһына Захар Арзамасцев, Сергей Терещенко, Станислав Гареев һәм Антон Бурдасов ярҙам итә алмай.\n«Авангард» уҙған көндә «Трактор»ға еңелде (1:2). Омскиҙың боҙ дружинаһы өсөн был икенсе тапҡыр рәттән еңелеү булды. Хәҙер Боб Хартли тәрбиәләнеүселәре Көнсығышта икенсе баҫҡыста тора, әммә лидерҙан (Екатеринбург «Автомобилис»ы) инде 10 мәрәйгә ҡалыша. «Авангард»тың күпселектә күрһәткесе яҡшыларҙан түгел – тормошҡа ашырыу күрһәткесе 18,6%. Команда лазаретында элеккесә ҡапҡасы Кари Рамо, һаҡсылар Максим Березин һәм Никита Пивцакин, һөжүм итеүсе Александр Яремчук.\nСтавкалар буйынса букмекерҙар омкиҙарға өҫтөнлөк бирә, әммә Башҡортостандың баш ҡалаһында осрашыу төп ваҡытта тигеҙ иҫәптә тамамланыр тигән фекерҙәр бар. «Салауат Юлаев» — «Авангард» матчы урындағы ваҡыт буйынса киске сәғәт 7-лә башлана.\nТеги: хоккей, Өфө, Салауат Юлаев, КХЛ, Авангард


Аслыҡ алды алҡымдан\nТиҙҙән илебеҙ халҡыбыҙҙың Бөйөк Ватан һуғышындағы Еңеүенең 75 йыллығын ҡаршылай. Ошо дата яҡынлашҡан һайын ул йылдарҙа күргәндәр нығыраҡ хәтергә төшә, төн йоҡоларынан яҙҙыра. Ирекһеҙҙән, ҡулға ҡәләм алам. Унан... илай-илай хәтирәләремде теҙәм... Бөгөнгө йәштәр ошо тыныслыҡтың хаҡын, ҡәҙерен белһен ине.\nОлатайҙан ҡалған һарайҙы бер ҡышта утын итеп яғып бөттөк. Бер бөртөк һыйырыбыҙ яҙғыһын йәшел үләнгә морон төртөр мәл еткәс-иткәс күтәртеп үлде. Теге беҙ утын итеп яҡҡан һарайға төшөп, унда торған ике һарыҡты бурҙар төндә һуйып ашаны. Белдек ул кешенең кем икәнен. Ҡурҡып, өндәшмәнек. Иланыҡ-иланыҡ та шымдыҡ.\nАтайымдың әсәһе Шәмсениса өләсәй көттө беҙҙе. Яҙғыһын кеше баҡсаһынан серек кәртүк эҙләп алып, төрлө үләндәр, кесерткән ҡушып бешереп, Маһира инәйемдән ҡатыҡ һорап алып, шуны ҡушып эсереп, беҙҙең тамаҡты алдар ине.\nМатериалдың тулы вариантын "Таң" гәзитенең 8 ноябрь һанында уҡығыҙ.


Өфөлө Александр Жирный – биатлон буйынса универсиада чемпионы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлө Александр Жирный – биатлон буйынса универсиада чемпионы\n12:26, 11 марта 2012 Йәмғиәт\nӨфөнөң «Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексында биатлон буйынса II Бөтә Рәсәй ҡышҡы универсиадаһының финал ярыштары старт алды.\nЯрыштарға Башҡортостандан, Төмән, Новосибирск, Свердловск өлкәләренән, Пермь крайынан, Санкт-Петербургтан, Мәскәүҙән, башҡа төбәктәрҙән 200-гә яҡын спортсы килгәйне.\nИр-егеттәр — 10 километрға, ҡатын-ҡыҙҙар 7,5 километрға спринт йүгерҙе.\nБР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығында хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостан спортсыһы Александр Жирный (Башҡортостан физкультура институты) 26:06.7 минутлыҡ һөҙөмтә менән беренсе урын алған. Уның артынса Урал дәүләт тау университеты студенты Кирилл Кудряшов (Свердловс өлкәһе) финишҡа килгән. Өсөнсө урын Себер дәүләт юл бәйләнеше университеты студенты Георгий Сенниковҡа (Новосибирск өлкәһе) эләккән.\nҠыҙҙар араһында Төмән спортсыһы Елена Анкудинова (Төмән дәүләт университеты) еңеү яулаһа, Анна Никулина — икенсе (Себер дәүләт юл бәйләнеше университеты), Ольга Шестерикова (Төмән дәүләт университеты) өсөнсө булған.\nТеги: биатлон, РФ вуздары универсиадаһы-2012


Бирешмәгән ул тормош һынауҙарына\n28 Декабрь 2016, 18:27\nАҡташ ауылында йәшәгән оло йәштәге әбей-бабайҙар, апай-еңгәләр тураһында яҙып үтергә теләйем.\nАҡташ ауылында йәшәгән оло йәштәге әбей-бабайҙар, апай-еңгәләр тураһында яҙып үтергә теләйем. Әле генә тормош еңелләште. Элекке ауыр замандарҙа бик йонсоп йәшәгән ололар. Эш күп булған, сөгөлдөр, бәрәңге эшкәртеү һәм башҡаһы, тик барыһы ла ҡул көсө менән башҡарылған. Ирҙәр тауҙа ҡуна ятып мал ҡарағандар.\nИнәйем һәм уның йәштәштәренең йонсоп сөгөлдөр баҫыуында эшләп йөрөгәндәре әле лә хәтеремдә. Бик күп, 2-3-шәр гектар сөгөлдөр бүлеп бирерҙәр ине, беҙ, балалары, инәйебеҙгә барып ярҙам итә торғайныҡ. Йәй көнө сөгөлдөр утағанда көн матур, томра-эҫе булһа ла эшләнеләр. Ә бына көҙ көнө үҫтерелгән сөгөлдөрҙө ҡаҙып алыу улар өсөн бик ауырға төшә ине. Сөнки йыл йылға тура килмәй, өҫтәүенә, көҙҙәрҙең дә ҡарлы-ямғырлыһы күберәк була торғайны. Көн ямғырлы, һыуыҡ тип торманылар, "Беларусь” тракторы арбаһына ултырып эшкә йөрөнөләр. Ни эшләһендәр, беҙҙе, балаларын туйындырырға кәрәк бит. Сөгөлдөрҙән башҡа эш булманы шул ауыл ҡатын-ҡыҙҙарына. Бына улар: Зөләйха Ҡәнзәфәрова, Рәйсә менән Фатима Зәйнуллиналар, Бибисара һәм Асия Мөлкамановалар, Мөниә һәм Орҡоя Түзбәковалар, Фәриҙә Юлдашбаева, Раҡия Ванюркина, Мәрүә Әбсәләмова, Нәсимә, Гөлнура, Рәшиҙә Иҙрисовалар, Мәүлиха Ҡаһарманова, Сафия Шаһивәлиева (улар хәҙер гүр эйәләре инде). Менәүәрә, Тәүзиха, Райхана, Фәтиха, Фәриҙә, Миңлегөл Иҙрисовалар, Гөлниса, Әнисә, Файруза Дауытовалар, Нәфисә Камалова, Флүрә Бәҙретдинова, Мөнирә менән Рәсимә Әбсәләмовалар, Хазина Рәхмәтуллина, Шәмсиә, Гөлфирә Юлдашбаевалар, Рәсилә Бәширова, Зифа, Сәүҙә Зәйнуллиналар һәм башҡалар. Сөгөлдөрҙән ямғырға һыуланышып ҡайтырҙар ине лә, таң атҡансы кейемдәре кибеп тә бөтмәй, иртүк тағы ла эшкә китерҙәр ине. Өҫтән ямғыр яуып торһа ла ҙур-ҙур "КамАЗ”дарға ҡул менән берәмләп сөгөлдөр ырғытырҙар ине. Ныҡ йонсоп, арып-талып, арманһыҙ булып ҡайтҡандары һаман да иҫтә.\nМин инәйем Тәүзиха Әбдрәхим ҡыҙы Иҙрисова тураһында айырым яҙып үтмәксемен. Алла бирһә, оҙаҡламай уға 84 йәш тула. Әле генә инәйем – ҡәҙерлемдең йәш кенә сағы ине, шулай тиҙ үтә икән ғүмер тигәнең. Әле генә сөгөлдөргә йөрөгән сағы. Беҙ донъя көтөп ҡалабыҙ. Инәйем самауыр ҡайнатып китә, беҙ көнө буйы шунан сәй эсәбеҙ, ут менән булырға ярамай. Ҡараңғы төшөп бөтә, инәйҙәребеҙ һаман ҡайтмай. Баҡтиһәң, иң аҙаҡҡы машинаны эңер төшөр алдынан ғына тейәп оҙатҡандар икән. Арманһыҙ булып ҡайтыуына ҡарамаҫтан, инәйем ашарға бешереп, беҙҙе ашатып, арып ятып йоҡлап китә. Йәнә таң һарыһынан тороп, йорттағы күп һанлы мәшәҡәттәрҙе башҡарып, эшенә ашыға. Беҙ бәләкәй саҡта шулай йонсоно инде, үҫеп, уның ҡул араһына ингәс, еңелерәк булғандыр. Эштән ҡайтыуына ашарға әҙер, сәй ҡайнаулы, өй йылы була ине. Беҙ инәйемдең ҡайтҡанын көтөп, "Беларусь” тауышы сыҡһа, ҡаршыһына йүгерәбеҙ. Ул ҡайтһа, донъя яҡтырып, күңелдәр күтәрелеп китә. Ҡайтҡас күмәкләшеп, күңелле итеп сәй эсә инек. Беҙ инәйем бешергән төрлө-төрлө тәмле аш-һыу, ризыҡтар менән һыйланып үҫтек. Ул беҙҙең уҡыуҙан ҡайтҡанды бешеренеп-төшөрөнөп көтә ине. Мәктәпкә беҙҙе бөхтә, таҙа һәм матур итеп кейендереп йөрөттө. Барыһы өсөн дә рәхмәт уға.\nИнәйемә бик бәләкәйҙән етемлектә үҫергә тура килә. Инәһе бик йәшләй гүр эйәһе булған. Нимә генә күрмәгәндер инде. Ярай әле олатайым (атаһы) инәйемә ел-ямғыр тейҙермәй ҡарап үҫтергән. Яҙмыш уны икенсе тапҡырға һынай, бала сағында етемлек һурпаһын татытһа, 50 йәш тә юҡ сағында йәшләй генә тол итә, беҙҙең атайыбыҙ яҡты донъянан китеп барҙы. Уға бик ҡыйын, ауыр булһа ла, бирешмәне. Инәйебеҙ беҙҙең барыбыҙҙы ла башлы-күҙле итте. Аллаға шөкөр, барыбыҙ ҙа иҫән-һаубыҙ. Һәр беребеҙҙең үҙ донъялары бар. Бына тигән итеп эшләп, йәшәп донъя көтәбеҙ. Ҡәҙерле инәйебеҙгә рәхмәтлебеҙ. Иҫән-һау, 100-гә ет, бәхетле ҡартлыҡта йәшә, Алла бирһә.


Бөгөн сығарылыш синыфы уҡыусылары яңынан инша яҙҙы\nБыл яҙма эштең икенсе этабы, тәүгеһе 3 декабрҙә булғайны. Йәғни, тәүгеһендә насар баһа алған, йә төрлө сәбәптәр арҡаһында инша яҙырға килә алмаған уҡыусылар һынау тотто. Улар араһында уҙған йылдарҙағы сығарылыш уҡыусылары ла бар. Әйткәндәй, инша Берҙәм дәүләт имтихандарына эләгеү хоҡуғы бирә.\nРеспубликала сара 237 дөйөм белем биреү учреждениеһында үтте. Унда ҡатнашырға 517 уҡыусы теләк белдергән. Яҙма эштең һөҙөмтәһе буйынса уҡыусы зачет ала. Кире осраҡта өсөнсө тапҡыр һынау мөмкинлеге бар. Ул 6 майға билдәләнгән.\nУҡыусылар классҡа үҙе менән паспорт менән ручка ғына алып инә ала. Инша темалары имтиханға ун биш минут ҡалғас әйтелә. Ә уның тематик йүнәлештәре былтыр ноябрҙә үк билдәле ине. Улар бишәү- Лермонтовтың тыуыуына 200 йыл, һуғыш, быуындар бәйләнеше, кешелек һәм экология.


«Ғаилә ҡиммәттәре – 2018» конкурсында ҡатнашырға саҡырабыҙ. | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\n«Ғаилә ҡиммәттәре – 2018» конкурсында ҡатнашырға саҡырабыҙ.\nБашҡортостанда «Ғаилә ҡиммәттәре – 2018» фестиваль-конкурсына ғаризалар ҡабул ителә. Бишенсе тапҡыр уҙғарыфлған сараның темаһы: «Ихатала байрам ойошторайыҡ».\nҠатнашыуға документтарҙы 12 ноябргә тиклем ебәрәргә мөмкин.\nҺәр ғаиләгә номинацияларҙың берәүһен һайларға һәм үҙҙәренең иң яратҡан уйындары хаҡында һөйләргә тәҡдим ителә. Конкурста дүрт номинация: «Туп менән уйындар», «Халыҡ стилендә», «Аң-белем уйындары», «Мин уйын уйлап сығарам».


БАШТАҒЫ «БАТШАНЫ» АЛЫШТЫРЫРҒА КӘРӘК...\n9 Ғинуар 2018, 11:38\nПатернализм... Әллә яртыһынан күбеһе «бюджетник» булғанғамы, халҡым һаман-һаман «яҡшы батша» идеяһына өмөтләнеп йәшәй... Бына, йәнәһе, ҡайһылыр кимәлдә, ҡайһылыр батша алышыныр ҙа... Фатир бирерҙәр, эш хаҡын арттырырҙар, башҡорт телендә һөйләшеүселәр артыр... Fәфү, бер айырым мәмләкәттә лә бер айырым милләт өсөн дә айырым шарттар тыуҙырылмаясаҡ... Был минең теләк тә, тәҡдим дә, ҡарғыш та түгел... Был—ысынбарлыҡ... Донъяуи глобализация, интеграция осоронда тиңдәр араһында тиң булып (тиңдәр араһында кәм булып түгел) йәшәргә өйрәнергә ваҡыт... Батшаларҙың береһе килер, береһе китер, улар алышынып торор... Беҙгә иң башта һәр кемебеҙҙең башындағы «батшаны» алыштырырға кәрәк...\nАзамат Юлдашбаевтың хаҡ һүҙҙәрен мәҡәләмә баш һүҙ итеп юҡҡа ғына алманым. Сибай ҡалаһында йәшәүсе эшҡыуар, эзотерика менән ныҡлы мауығыусы Айбулат Алик улы Уразбахтин менән ҡорған әңгәмәнең асылында ла ниндәйҙер һөҙөмтәләргә өлгәшергә теләһәң, үҙ-үҙеңде үҙгәртеү мөһимлеге ярылып ята.\nАсыҡлап үтәйек, патернализм—ул килешеү: ышаныс хәстәргә әүерелә. Эзотерика— ул серле, йәшеренгән белем. Донъяны һәм йәшәйеште аңлау процесы, үҙеңде бер бөтөндөң өлөшө итеп таныу.\n—Айбулат Алик улы, күптәр был донъяла үҙ-үҙен таба алмай интегә. Айырыуса беҙҙең башҡорт халҡы бер сиктән икенсеһенә һуҡлыға. Шайтан һыуы эсә-эсә лә, ҡапыл дингә баҫа. Ниндәйҙер урталыҡты табыу ҡыйын...\n—Кеше был донъяла нисек йәшәй? Тыуа, әммә беҙ был процесты иҫәпкә алмайбыҙ, сөнки уны Аллаһ Тәғәлә бирә. Fаиләлә тәрбиә ала, мәктәпкә бара, уҡый, һөнәр ала, ғаилә ҡора, йәшәй... Билдәле бер йәшкә етеп, кеше ғаилә ҡорғас, ниндәйҙер эшкә урынлашҡас, ниндәйҙер ваҡыт йәшәгәс төрлө кешеләрҙең төрлө проблемалары килеп тыуа. Шул ваҡытта күптәр килеп тыуған хәлдәрҙе аңламай интегә. Ни өсөн миңә эш хаҡын аҙ түләйҙәр? Ни өсөн мине ҡатыным йәки ирем йәберләй? Ошондайыраҡ һәм башҡа һорауҙар баштарында тыуып ҡына тора. Әгәр кеше шуларға ваҡытында яуап тапмаһа, проблемаларын хәл итеү мөмкинлеге сыҡмаһа, ул төйөнгә әйләнә лә ҡуя. Шул төйөн кешенең күңелен өйкәй, артабан йәшәүгә көс бирмәй. Fаиләне генә алайыҡ. Әлеге ваҡытта Рәсәйҙә айырылышыуҙар кимәле 70 процентҡа етә. Башҡортостанда статистика 65 процент тирәһендә тирбәлә. Был һандар нимәне күрһәтә? Fаилә тигән институттың бөтөп барыуына ишаралай. Ә бит ғаиләне кеше уйлап сығармаған. Тарихты өйрәнһәң, никах тигән нәмә ҡайҙан барлыҡҡа килеүе хаҡында мәғлүмәт табыуы бик ҡыйын. Тимәк, уны Аллаһ Тәғәлә булдырған. Fаилә—ул ике төрлө енестең бер төйөнгә берләшеп, ышҡылып, бер бөтөн булып китеүе. Әгәр төйөн бер бөтөнгә әйләнеп китә алмаһа, айырылышыуҙан башҡа сара ҡалмай.\nӘ айырылышыуҙың эҙемтәләре бар. Иң беренсе, ғаиләнең тулы булмауынан балалар интегә. Fаиләлә балалар ата-әсәнең мөнәсәбәтен ҡарап үҫә. Уларҙы үҙенә һеңдерә, үҫкәс тә улар ошоға ынтыла һәм ул мөнәсәбәттәрҙе үҙ ғаиләһендә булдырып йәшәй.\nБалаларға рухи белемде тик атай менән әсәй генә бирә ала. Мәктәптә, уҡыу йорттарында рухи тәрбиә буйынса һабаҡ бирелмәй. Йәмғиәттең беренсе күҙәнәге булған ғаиләлә ата-әсә балаға йүнәлеште баштан дөрөҫ ҡуйһа, ул тормошонда осраған ҡыйынлыҡтарҙы үҙе хәл итә алырлыҡ булып үҫә. Ә бындай тәрбиә алмағандар, әлбиттә, һынауҙарға әҙер булмай. Шуға ла бер сиктән икенсеһенә ҡаҡлыға-һуҡлыға, үҙен таба алмай йонсой.\n—Ундайҙарға нисек ярҙам итергә һуң?\n—Хәҙерге заманда мәғлүмәт бик күп. Әгәр һин уларҙы ҡабул итергә әҙерһең икән, тормошоң да үҙгәрә тигән һүҙ. Тик беҙҙә кешеләр үҙҙәре менән килеп тыуған хәлдә һәр ваҡыт кемделер ғәйепләй. Ил башлығынан алып эш биреүсеһенә тиклем һүгә, әммә ғәйепте үҙенән эҙләмәй. Шуның арҡаһында ла уларҙың тормошонда үҙгәрештәр юҡ. Кеше ул—генератор. Үҙ хәлдәренең генераторы. Кеше батарейка кеүек. Тәнебеҙ батарейканың тышҡы торошо булһа, эске донъябыҙ, эмоциональ торошобоҙ—энергия. Энштейндың энергияны һаҡлау законы беҙҙең эмоциональ торошҡа тап килә. Йәғни, уй-теләктәребеҙ ғаләмгә китә һәм материалләшә. Әгәр һинең эсең тулы насарлыҡ, күңелеңдә үпкәләү, яуызлыҡ, негатив уйҙар, ҡурҡыу йөрөтәһең икән, тормошоңда шул хәлдәр булып ҡына торасаҡ. Бер кеше лә быларҙы үҙенә теләмәй, әммә шул алама уйҙары теләк булғанын аңламай. Нимәнәндер ҡурҡаһың икән, тимәк, уйыңды шул ҡурҡыу эмоцияһына һатаһың, йәғни нимәнелер аҡсаға һатып алған кеүек. Мәҫәлән, уй—ул икмәк, ҡурҡыу ул аҡса кеүек тип күҙ алдына килтерәйек. Мәҫәлән, ауырып китәм, аварияға эләгәм тип, уй ғына уйлап, ҡурҡыу менән нығытмаһаҡ, бындай хәлдәр һеҙҙе урап үтеүе мөмкин. Әгәр инде уйлап, уны ҡурҡыу менән нығытһаң, бәхетһеҙлек көт тә тор. Ваҡытында күңелеңдән һеҙҙе йәберләүселәрҙе ғәфү итергә, шик-шөбһәләрҙе юҡҡа сығарып барырға кәрәк. Улай итмәһәң, ул төйөндәр йыйылып ауырыуға әйләнеүе ихтимал. Fалимдар әйтеүенсә, онкология тап шул үпкә, негатив уйҙарҙың таралмауынан барлыҡҡа килә.\n—Һеҙҙеңсә, Интернет, китаптар аша мәғлүмәттәр алып үҙ-үҙеңде тулыһынса үҙгәртергә, шул рәүешле тормошоңдо үҙгәртергә мөмкин?\n—Әлбиттә. Үҙең генә түгел, йәмғиәт тә үҙгәрәсәк. Бының өсөн үҙ өҫтөңдә ныҡышмал эшләргә кәрәк. Кешене хәҙер биоробот тип атайҙар. Беҙҙең тән бар, эсебеҙҙә тәнебеҙҙе тотоп торған нескә йәнебеҙ бар. Көнсығыш фәлсәфәһен өйрәнһәк, мәҫәлән, индуизм, буддизм унда бөтәһе лә бар. Христиан, Исламда ла был хаҡта мәғлүмәт етерлек. Әммә уларҙың сере тейешле кимәлдә сиселмәгән. Исламда Ҡөръәнде алһаҡ, әлеге ваҡытта ғалимдар уның 8 процентын ғына төшөнә алған. Был изге китапта бик күп ғилем тупланған.\nАллаһ Тәғәлә: «Мин кешеләрҙе һәм ендәрҙе миңә табынһындар өсөн яралттым»,—тигән. Ҡайһы бер мосолмандар изге китапта шулай яҙылған ти ҙә, автоматик рәүештә китап ҡушҡанды үтәй. Хайуандан айырмалы рәүештә кешегә аң бирелгән. Кеше рухи яҡтан үҫешә ала. Аң-белемен арттыра, үҙ-үҙенә үҙе юл һайлай ала. Кеше ниндәй юлды һайлай, әжере лә шулай була. Америка яҙыусыһы Луиза Хей әйтеүенсә, мин проблеманы төҙәтмәйем, ә уйҙарымды рәткә килтерәм. Шунан проблема мине үҙе төҙәтә.\nБөтә нәмә лә үҙгәрһен өсөн, эске донъяңды аҡтарып, яңынан ҡарау мөһим. Мәҫәлән, ҡайһы берәүҙәр, 40 йәштә нисек үҙгәрәйем мин тип әйтеүе ихтимал. Математикала мәсьәлә сисеү өсөн формула, ҡабатлау таблицаһын белергә кәрәк. Әгәр һинең мәсьәләң бар, ә һин уны нисек сисеү формулаһын белмәһәң нимә эшләргә? Тормошта ла шул уҡ. Үҙ-ара мөнәсәбәттәрегеҙ боҙолһа, унан сығыу юлын ҡайҙан табырға? Һин тормоштоң ҡабатлау таблицаһын үҙләштермәгәнһең. Ә уны белергә кәрәк. Тормошта ул таблица намаҙ, дини тәғлимәт тип уйлайым. Әйтәйек, 25 һаны 5-те 5-кә ҡабатлағанда, килеп сығыуын аңлаһаҡ, таблицаның төп мәғәнәһенә төшөнәбеҙ. Йәғни, һәр намаҙҙың асылын аңлап, уны йөрәк аша күңелгә һеңдерһәк, беҙ намаҙҙабыҙ.\n—Ә илде, төбәкте, йәшәйешебеҙҙе, етәкселәрҙе нисек үҙгәртергә тәҡдим итәһегеҙ?\n— Ил—төбәктәрҙән, төбәк ҡала-райондарҙан тора. Улары ғаиләгә барып тоташа, ғаиләнән кешегә барып етәбеҙ. Ана шунан башларға кәрәк. Fаиләлә кеше аңлы йәшәп, рухи яҡтан күтәрелһә, бөтә нәмә гармонияла була, йәғни бөтә нәмә үҙ урынына тора ла ҡуя. Илебеҙ Президенты халыҡты күтәрәм ти, ә халыҡ үҙгәрмәй. Халыҡ фронтын да ул кешеләр үҙгәрһен өсөн булдырҙы. Халыҡ та ынтылыш булмағас, ул бер нәмә лә эшләй алмай. Халыҡ ниндәй—етәкселәр ҙә шундай.\nӘгәр ҙә һин яҡшы лидер көтәһең икән, иң башта үҙең үҙгәр.\nДауамын гәзитебеҙҙең 1-се һанында уҡығыҙ.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ХЫЯЛҒА ЭЙӘРЕП БЕЙЕНЕМ ДӘ КИТТЕМ - 2016 - Мәҡәләләр\nБөрйән районы Байназар ауылы егете бик үҙенсәлекле сәнғәт төрөн һөнәр итеп һайлаған. Көнсығыш сәнғәтендә бик популяр булған бейеү төрө - брейк-данс менән шөғөлләнә ул. Хәйер, башта ул хобби булараҡ ҡына ҡыҙыҡһыныу уята йәш кешелә, аҙаҡтан йән аҫырар һөнәргә әүерелә. Йәш бейеүсе Алтынай ВӘЛИТОВ бөгөн беҙҙең һорауҙарға яуап бирә.\nАлтынай, сит мәмләкәттәр өсөн хас булған сәнғәт төрө менән нисек ҡыҙыҡһынып киттең? - Бик ижади, йыр-бейеүгә һәләтле ғаиләлә тыуып-үҫкәнмен. Өләсәйем менән олатайым Сәмиғә менән Марс Баязитовтар береһе оҫта йырсы, икенсеһе шәп бейеүсе. Әсәйем һөнәре менән сәнғәттән йыраҡ торһа ла, күңеле менән ижадсы - ҡурайҙа ла, думбырала, ҡумыҙ, фортепианола уйнай. Атайымдың ҡулы оҫта, ағастан һырлап әйберҙәр эшләй. Әйткәндәй, мин атайыма ҡарап, художестволы әйберҙәр етештереүсе тигән һөнәр ҙә үҙләштерҙем. Мәктәптә уҡығанда йырлап йөрөнөм дә, бер мәл бейеү менән ҡыҙыҡһынып киттем. 2008 йылда телевизорҙан "Минута славы"ла брейк-данс күрҙем, һикереп төшөп, сальто әйләнеп тороп бейейҙәр. Минең дә өйрәнгем килде. Кемдәндер өйрәнер инең, ундай кеше ауылда юҡ, хатта интернетҡа инеү мөмкинлеге лә сикләнгән. Телевизорҙан ҡарап, ҡоймаға менеп, сальто һикереп ҡарайбыҙ ҡустым Аҡъегет менән. Күршеләрҙә компьютер, унан һуң интернет барлыҡҡа килгәс, почта аша өйрәтеүсе дискылар яҙҙырып ала башланым. Бер урында тороп сыҙамайым, төрлө шөғөлдәргә тотоноп ҡарайым. Әммә брейк-данс мәңгелек ҡыҙыҡһыныуым, ахыры...\nИке һүҙ менән генә үҙеңә ҡылыҡһырлама бир, тиһәм, нимә әйтер инең?\n- Мин бер ҡасан да бер нәмәнән дә ҡурҡмайым. Хатта артыҡ тәүәккәлмен. Ниндәйҙер мөмкинлек килеп сыға икән, сығам да китәм. 2013 йылда икенсе каналда "Большие танцы" тигән телепроект үтте. Өфөлә кастинг булманы. Мин был турала һуңлабыраҡ ишеттем һәм был мәлдә Ҡаҙанда ла һайлап алыу туры үтеп киткәйне. Киләһе тур Һамар ҡалаһында ине, мин шул көндө үк Һамарға сығып киттем. Һәр эштә һәләттән тыш, тәжрибә лә мөһим, ул ваҡытҡа мин артыҡ тәжрибә туплап та өлгөрмәгәйнем. Шулай ҙа баһалау комиссияһы мине һайланы. Шулай итеп, "Большие танцы" проектында ҡатнашып ҡайттым. Был сара үҙемде үҫтереү өсөн ҙур мөмкинлектәр асты. Өс ай буйына мин проектта ҡала алдым һәм брейк-данс буйынса ғына түгел, төрлө стилдәге заманса бейеүҙәрҙә камиллаштым. 2015 йылда интернеттағы иғлан буйынса Украинаның Төркиәлә эшләгән бейеү коллективына эшкә киттем. Ул йылдың февраленән алып октябргә тиклем Анталья ҡалаһында йәшәп, төрлө ҡалаларҙа сығыш яһап йөрөнөм коллектив менән.\nИкенсенән, мин бик ышаныусан кешемен. Алдыма ҡуйған маҡсаттарыма, хыялдарыма ышанам һәм шуның арҡаһында ғына улар тормошҡа ашып килә лә инде.\nӨфөлә ҡалып, үҙеңдең бейеү студияһын асҡың килмәйме?\n- Яйлап беҙҙең илдә лә бейеү мәҙәниәте күтәрелер ул. Тик йәш, һаулыҡ ныҡ саҡта үҙем сәхнәлә йөрөп ҡалғым килә. Үҙем брейк-данстың бар нескәлегенә төшөнгәс, студия асырға ла, уҡытырға ла була, әлегә ундай маҡсатым юҡ. Һин ниндәй генә оҫта булһаң да, һинән дә оҫтараҡ кеше табыла, шуға камиллашырға кәрәк. Ғаилә ҡороп өлгөрмәгәнмен, шуға ла бер юлы сит илдәр күреп, бер юлы унда сығыш яһап ҡайтырға ниәтләнәм. Әлегә сит илдәрҙәге ойошмаларҙан тәҡдимдәр көтәм. Атайым ситтә йөрөүемә лә, халыҡ әйтмешләй, "еңел-елпе" эш менән булышыуыма ла ыңғай ҡарамай, әлбиттә. Әсәйем был йәһәттән миңә ныҡ ышаныс белдерә, һәр теләгемде күтәрмәләп тора. Атайым да минең менән ғорурланыр киләсәктә, үҙем дә уның ышаныстарын аҡлармын, тип ышанам. Ғөмүмән, миңә берәйһе шаярып ҡына ла: "Һаман шул бейеүең менән бәпәйләнеп йөрөйһөңмө?" - тип әйтһә лә, сәмләнәм дә, эстән генә, күрерһегеҙ әле, тип ҡуям. Брейк-дансты, нишләптер, балалар шөғөлө тип ҡарайҙар шул беҙҙә. Минең 30-40 йәшлек брейкерҙарҙы күргәнем бар. Унда ҡәтғи талаптар юҡ, үҙеңдең һәләттәреңә ҡарап, шул йүнәлешкә иғтибарҙы күберәк бирәһең. Мәҫәлән, кемдер һығылмалы, улар һығылмалылыҡҡа бәйле стилгә өҫтөнлөк бирә, кемдәлер көс-ҡеүәт ташып тора.\nЕгет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә аҙ, ти Алтынай һәм эшләй белгән эштәрен һанап сыға: "Ауылда үҫкән егет булараҡ, утын ярам, бесән сабам, ихатала ир-аттар башҡарған башҡа эштәрҙе эшләй беләм, ағастан һырлап төрлө һындар яһайым, йырлайым, гитарала уйнайым, тәмле итеп ашарға бешерә лә беләм". Ул хатта брейк-дансты башҡорт бейеүе элементтары менән байытып, "башҡортса" брейк бейергә лә, сит илдәргә сәйәхәтте эш менән берләштерергә лә хыяллана. 23 йәштә алдыңа аныҡ маҡсаттар ҡуя белеү - уңыштың яртыһы инде ул. Ә әлегә ул баш ҡалала ижад итә, уны төрлө урындарға сығыш яһарға саҡырыусылар бихисап.\nЯҙылған: 18.04.16 | Ҡаралған: 868


Саюдис — Башҡорт Википедияһы\nСаюдис (лит. Sąjūdis, «Хәрәкәт») — Литва ижтимағи-сәйәси ойошмаһы. 1988—1990 йылдарҙа Литва ССР-ының СССР составынан сығыу процесын (бүленеп сығыуын) етәкләй.\nТәүге исеме — «Литва үҙгәртеп ҡороу хәрәкәте» (лит. Lietuvos Persitvarkymo Sąjūdis), һуңынан — Литва хәрәкәте (лит. Lietuvos Sąjūdis).\n2 Ойошторолоуы һәм маҡсаттары\n4 Хәҙерге хәл\nГедимин проспектындағы Литва фәндәр академияһы бинаһында мемориаль таблицаһы. Был бинала 1988 йылдың 3 июнендә Хәрәкәттең Литваны үҙгәртеп ҡороу буйынса инициатив төркөмө һайлана һәм 1988—1990 йылдарҙа бында Хәрәкәт Сеймының ултырыштары үткәрелә.\nСССР-ҙа иғлан ителгән үҙгәртеп ҡороу һәм асыҡлыҡ осоронда һәм Литва ССР-нда 1987 йылда властарҙан бойондороҡһоҙ тәүге берләшмәләр барлыҡҡа килә башлай — дискуссия клубтары, экологик ойошмалар, тарих һәм мәҙәниәт һәйкәлдәрен һаҡлау йәмғиәттәре. Йәмәғәт фекер йүнәлешенең әүҙемләштереүендә 1987 йылдың май айында Совет мәҙәниәт фондының республика бүлексәһе булараҡ ойошторолған Литва мәҙәниәте фонды һәм етәкселеге аҫтында барлыҡҡа килгән милли-мәҙәни берекмәләр шаҡтай ҙур роль уйнай. Шулай уҡ Эстонияла 1988 йылдың апрелендә Халыҡ фронтының барлыҡҡа килеүе өҫтәмә этәргес көс бирә.\nОйошторолоуы һәм маҡсаттары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1988 йылдың 3 июнендә үҙгәртеп ҡороу буйынса Литва хәрәкәтенең инициатив төркөмө булдырыуы (Lietuvos Persitvarkymo Sąjūdžio Iniciatyvinė grupė) Саюдис тарихының башы тип һанала. Литва фәндәр академияһы бинаһында үткәрелгән йыйылышта 500-гә яҡын техник һәм гуманитар интеллигенция вәкилдәре ҡатнаша. ЛДП-ның инициатив төркөмөнә 35 билдәле мәҙәниәт, сәнғәт, фән, журналистика эшмәкәрҙәре (актёр Регимантас Адомайтис, Казимирас Антанавичюс, яҙыусы Витаутас Бубнис, Литва ССР-ы фәндәр академияһы ағза-корреспонденттары, профессор, Вильнюс университетының элекке ректоры Юозас Булавас, Зигмас Вайшвила, профессор, философ Бронюс Гензялис, музыка белгесе профессор Витаутас Ландсбергис, шағир Юстинас Марцинкявичюс, Ромуальдас Озолас, яҙыусы Витаутас Петкявичюс,Казимера Прунскене, яҙыусы һәм тәржемәсе Виргилиюс Чепайтис, кинорежиссёр Арунас Жебрюнас, архитектор Альгимантас Насвитис һәм башҡалар; уларҙың 17-һе Литва коммунистар партияһы ағзаһы булып тора..\nПредприятиеларҙа һәм учреждениеларҙа ЛДП-ның булышлыҡ төркөмдәре ойошторола. Саюдиста 180 самаһы кеше ҡатнаша. Саюдис. ЛДП-ның Ойоштороу йыйылышы Вильнюста 1988 йылдың 22—23 октябрендә Спорт һарайында үтә. Булышлыҡ төркөмдәре тарафынан съезға Литва ССР-ының бөтә райондарына 1027 делегат һайлана. Съезд делегаттары яҡынса 1000 булышлыҡ төркөмдәре вәкилдәре була. Съезда барыһы 1021 теркәлгән делегат ҡатнаша; делегаттар һәм почетлы ҡунаҡтар сифатында үҙҙәренең реформатор ҡараштары менән билдәле булған Литва Коммунистик партияһы Үҙәк Комитеты ағзалары, Вильнюс һәм СССР ҡалалары кешеләре (мәҫәлән, сәләмләү һүҙе менән сығыш яһаған Андрей Вознесенский ҡатнаша). Съезда ЛДП эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәре буйынса программалы докладтар уҡып ишеттерелә, программа һәм устав ҡабул ителә, етәксе органы һайлана — ЛДП Сеймы. Сейм, үҙ сиратында, 35 кешенән торған Сейм Советын ойоштора. Уның составына башта булдырылған инициатив төркөмдөң күпселек ағзалары инә.\nРәсми рәүештә 1989 йылдың 16 мартында теркәлә. Cамизат рәүешендә күбәйткес аппараттарҙа нәшер ителгән «Саюджио жиниос» („Sąjūdžio žinios“, «Хәрәкәт хәбәрҙәре») информацион бюллетене һәм легаль «Атгимимас» („Atgimimas“, «Яңырыу») гәзите сығарыла. Литва телендәге бер нисә һандан һуң «Атгимимас» гәзите шулай уҡ урыҫ телендәге версияла сыға башлай («Возрождение»), һуңынан «Татыулыҡ» («Согласие») үҙаллы гәзите сыға башлай. Саюдис ойошма һәм уның баҫмалары эмблематикаһында, асыҡ күргәҙмә агитацияһында — милли символиканы ҡуллана — милли флаг төҫтәре, тарихи герб, Гедиминас терәктәре билдәһе.\nИң баштан уҡ мәҙәни яңырыу, демократлаштырыу, республиканың иҡтисади үҙаллылығы, тирә-яҡ мөхитте һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү — Саюдистың үҙ алдына ҡуйған маҡсаттары. Саюдис Альгирдас Бразаускас етәкселегендәге Литва коммунистар партияһының реформатор ҡанаты менән хеҙмәттәшлек итә.\nСаюдис плакаты (февраль 1990): ӘЙЕ — «демократик» Литваға (флаг төҫтәре), ЮҠ — СССР «төрмәһенә» (флаг төҫтәре). Дәүләт аҡсаһына 10 мең тираж менән баҫтырыла.\n1988 йылдың ноябрь айынан ЛДП яйлап сепаратик сәйәси позицияға төшә бара. 1988 йылдың 16 февралендә ЛДП етәкселеге хәрәкәттең төп маҡсаты — Литваның СССР-ҙан айырылып сығыуы тип иғлан итә. ЛДП, элеккесә СССР-ҙы яйлап реформалау һәм яңырыу идеяларына тоғро ҡалған, Литва Коммунистар партияһына оппозицияға һәм конфронтацияға күсә. 1989 йылдың 26 мартында үткән СССР халыҡ депутаттары һайлауҙарында Литва ССР-ы бүлгән 42 мандаттан 36 мандаты Саюдис кандидаттарына эләгә. СССР халыҡ депутаттары съезын улар Литваның бойондороҡһоҙлоҡҡа ынтылышын күрһәтеү өсөн ҡуллана (уларҙың инициативаһы буйынса 1939 йылдың 23 авгусындағы Молотов-Риббентроп пактына йәшерен документтарҙың булыу-булмауын асыҡлау өсөн комиссия ойошторола).\nЛитва ССР-ы Юғары Советына һайлауҙар 1990 йылдың 24 февралендә (айырым ҡала округтарында өҫтәмә һайлауҙар 4 мартта һәм 10 мартта) уҙғарыла һәм Саюдис кандидаттары 141 мандаттан 101 мандатҡа эйә була. Яңынан һайланған Юғары Советтың 1990 йылдың 11 мартындағы беренсе ултырышында уҡ Литва бойондороҡһоҙлоғон тергеҙеү буйынса Акт ҡабул ителә.\nБулышлыҡ итеү төркөмдәренең күпселек өлөшө урындарҙа ойоштороу йыйылышына тиклем үк барлыҡҡа килә. Партия ойошмалары кеүек, уларҙың бер өлөшө — территориаль беренсел ойошмалар булараҡ, башҡа өлөштәре — предприятиеларҙа һәм учреждениеларҙа беренсел ойошмалар булараҡ эшләй башлай.\nСаюдистың ойоштороу съезында етәкселек органдары булдырыла — ЛДП Сеймы (LPS Seimas; 220 ағза) һәм Совет Сеймы (LPS Seimo taryba; 35 ағза). Литва коммунистар партияһ ы менән тәрәнәйә барған айырымлылыҡ ойоштороу структураһын нығытыуҙы талап итә. Башта Инициатив төркөмө һәм ЛДП Сеймы коллегиаль органдары үҙгәртеп ҡорола (уларҙың ағзалары тигеҙ хоҡуҡтарға эйә була): 1989 йылдың 25 ноябрендә Сейм Советы ултырышында уның рәйесе итеп Витаутас Ландсбергис һайлана һәм профессиональ рәүештә эшләгән секретариат булдырыла.\nДЛП-ның Сейм Советынан тыш ЛДП-ның Вильнюс координация советы һәм Каунас Советы ҙур йоғонто менән файҙалана. Саюдистың сәйәси программаһының үҫешенә уларҙың үҙ-ара ярыш сәме йоғонто яһай: каунассылар тәүге көндәрҙән үк кискмәҫтән бойондороҡһоҙлоҡто тергеҙе-ҙе талап итәләр.\nХәҙерге хәл[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСаюдистың 20 йыллығына арналған Почта маркаһы (2008)\nЛитваның ҡайһы бер сәйәси партиялары Саюдистан бүленеп сыға, уның сафтарынан бик күп хәҙерге ил эшмәкәрҙәре барлыҡҡа килә. Әлеге партиялар формалашҡан осорҙа Саюдистың элекке етәкселәренең (В. Чепайтис, К. Прунскен, В Ландсбергис) киң мәғлүмәттәр сараларында һәм суд тикшереүҙәрендә совет именлек органдары менән хеҙмәттәшлектә ғәйепләнеүе, әүҙем ағзаларҙың башҡа эшмәкәрлек сфераларына күсеүе Саюдис хәрәкәтенең ролен кәметә.\n1993 йылдан алып Саюдис күп һанлы ижтимағи ойошмаларҙың береһе генә булып ҡала.\nЛитва Азатлыҡ лигаһы (Lietuvos laisvės lyga, LLL)\nЭстония Халыҡ фронты\nМолдова Халыҡ фронты\nБелорус Халыҡ фронты\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Саюдис&oldid=966718 ҡабул ителгән\nЛитва сәйәси партиялары\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:09 7 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТЕЛ - ТЕРЕ ШИШМӘ ҮЛМӘҪ, КИЛӘСӘККӘ ЕТКЕРЕРБЕҘ - 2019 - Мәҡәләләр\nОшо көндәрҙә баш ҡалала үткән әһәмиәтле ваҡиғаларҙың береһендә - Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының I Бөтә Рәсәй съезында яңғыраған "Ҡурҡмағыҙ, беҙ бергә!" тигән бер һөйләм республикабыҙҙа милли мәғариф мәсьәләләрендә арҡа терәрлек яҡлау, ярҙам ҡулы һуҙырлыҡ һәм борсоған һорауҙарға яуап бирерлек таяныс барлығына өмөт уятты. Күптән тулышҡан проблемаларҙың хәл ителешен көткәндәрҙә ышаныс уятҡан йыйын һөҙөмтәләре ысынлап та һөйөндөрҙө. Уның барышында ҙур системаның бер юҫыҡта, бер йүнәлештә, дәррәү эшләү барышына шаһит булдыҡ.\nРеспублика тарихында беренсе тапҡыр башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының оло йыйыны ҡәҙимге, әммә һуңғы йылдар шауҡымында ғәжәйеп ваҡиғаға тиңләрлек хәл-осраҡтарға бай булды. Әйтәйек, сараның алып барыусылары ла, сәхнәгә күтәрелгән съезд ҡатнашыусылары ла матур итеп саф башҡортса телмәр тотто. Йәмғиәттә һирәк була торған күренештәр халыҡты ҡужғытып ебәрә икәнен беләбеҙ, хатта бына ошондай һәр кемдең туған теленә ҡарата ябай ғына иғтибарын тойоу ҙа ҡатнашыусыларҙың күңелен арбаны ла ҡуйҙы. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының хеҙмәтен баһалап, төрлө кимәлдәге наградалар тапшырылғас, делегаттар бөтөнләй дәртләнеп китте. Шундай күтәренке кәйефтә улар Өфө ҡалаһының М. Исҡужин исемендәге 136-сы Башҡорт лицейы, М. Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһы, Ф. Мостафина исемендәге 20-се Башҡорт гимназияһына һәм Р. Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатына юлланды. Һуңғыһында башҡорт телен туған тел булараҡ уҡытҡан педагогтар йыйылды һәм белем усағы менән танышып сыҡҡандан һуң, тәжрибәле коллегаларының оҫталыҡ дәресен ҡарап, форсайт-сессия эшендә ҡатнашты. Билдәле булыуынса, уларҙы борсоған һорауҙар - башҡорт теле дәрестәренең сәғәттәре кәметелеү, ата-әсәләрҙән балаһын туған телдә уҡытырға ризалыҡ биреү тураһында ғариза яҙҙырыу, йәш быуындың туған телен насар белеүе, уҡытыу әсбаптары һәм методик ярҙам күрһәтеүгә ҡағылышлы мәсьәләләр булды. "Форсайт-сессия барышында коллегалар менән трендтарҙы билдәләгәндә бөтәбеҙҙе лә бер үк мәсьәләләр борсоуын төшөндөк. Башҡорт теленең абруйын күтәреү, уҡыусылар уны өйрәнергә теләһен өсөн беҙҙең генә тырышлыҡ етмәй ине һәм бына хөкүмәт тарафынан иғтибар артыуын тойҙоҡ, ниһайәт. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса олимпиада, төрлө конкурс-ярыштарҙа ҡатнашып еңеү яулаған уҡыусыларҙың: "Әҙерәк кенә файҙаһы булырмы икән, апай?" - тигән һорауына киләсәктә ышаныс менән ыңғай яуап ҡайтара алһам, фекер алышыуҙар бушҡа булмаған", - ти Әбйәлил районы Байым урта мәктәбе уҡытыусыһы Әлфиә Абдрафиҡова. Күп кенә уҡытыусылар был съезд тәү сиратта ата-әсәләргә баланы туған телен белеүҙән мәхрүм итмәүҙе төшөндөрөргә ярҙам булыр, тигән фекер белдерҙе. "Башҡорт булһалар ҙа балаларын рус класына уҡырға биреп, рус телен туған теле итеп һайлаған ата-әсәләрҙең күңеленә нисек барып етергә? Тәү сиратта бына ошо мәсьәлә буйынса фекер алышырбыҙ, аныҡ маҡсаттар билдәләрбеҙ тип көтәм", - тип һөйләне Ейәнсура районы Иҫәнғол ауылының Ф. Солтанов исемендәге 3-сө мәктәбе уҡытыусыһы Наил Юлдашбаев.\nАйырым фекер алышһалар ҙа, мәсьәләләр башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡытҡан педагогтар өсөн дә бер үк. Өфө ҡалаһы 111-се мәктәп уҡытыусыһы Наилә Насирова башҡорт телен дәүләт теле булараҡ уҡыта. "Беҙ быға тиклем дә биш көн уҡыу режимында эшләй инек. Башҡа предметтарға сәғәттәр һаны аныҡ бүленгәс, башҡорт теле аҙнаһына бер сәғәткә тороп ҡалды. Икенсе сит телен алып ташлағанда ғына башҡорт теле предметына урын табырға була, - ти Наилә Яхъя ҡыҙы. - Беҙгә квалификацияны күтәреү эшенең сифатын арттырырға кәрәк, йәш белгестәр эшкә урынлашҡанда башҡортса әңгәмәләшһәләр, БДИ үткәрелһә лә файҙалы булыр ине". Әйткәндәй, ҡатнашыусыларҙың күбеһе башҡорт теле буйынса Берҙәм дәүләт имтиханы тапшырыуҙы ойоштороу фекерен яҡланы. Ә бит бынан ун йыл самаһы элек ошо һынауҙар яңы үткәрелә башлағанда ул имтихан бар ине, әммә республиканың милли кадрҙар әҙерләгән факультеттары уның һөҙөмтәләрен ҡабул итмәүе сәбәпле, әһәмиәте юғалды...\nБашҡортостандың һәм күрше төбәктәрҙә башҡорт теле туған тел булараҡ уҡытылған белем усаҡтары директорҙары, башҡорт балалар баҡсалары мөдирҙәре М. Кәрим исемендәге 158-се Башҡорт гимназияһында уңайлы шарттар, башҡорт мөхите тыуҙырған коллегаларының эш тәжрибәһе менән танышып сыҡҡандан һуң, "Башҡортостан Республикаһында милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы" һәм "Рәсәй Федерацияһында туған телдәрҙе уҡытыу концепцияһы"на индереү өсөн тәҡдимдәр әҙерләү буйынса форсайт-сессия эшендә ҡатнашты. Ғәмәлдә, һәр ҡатнашыусының башҡорт теленә ҡағылышлы ниндәй актуаль күренештәргә иғтибар итеүен, уларҙың үҫеш йүнәлешен, яҡын киләсәктә эҙемтәһе ниндәй булыуын билдәләү өсөн ойошторолған түңәрәк өҫтәл икән "форсайт-сессия" тигән нәмә. Шуны төшөнөп алғансы ғына делегаттарға байтаҡ ваҡыт талап ителде, артабан ҡыҙыу фекер алышыуҙар барышында хәлде үҙгәртеү өсөн тәҡдимдәр әйтелде. "Коллегалар электән килгән бер үк фекерҙәр әйтте, башҡорт телен артабан үҫтерергә теләһәк, икенсе төрлө эш юлдарын эҙләү кәрәк, - тип белдерҙе Салауат районы Лағыр ауылы мәктәбе директоры Ринат Ситдыҡов. - Мәҫәлән, уҡытыусы 18 сәғәтлек эше өсөн уртаса тип иҫәпләнгән 28 меңлек эш хаҡын алырға тейеш. Юғиһә, бындай эш хаҡы өсөн улар ике тапҡырға күберәк ваҡыт сарыф итергә мәжбүр. Бынан тыш, башҡорт теле йәмғиәтебеҙҙең бөтә тармаҡтарында ла булырға тейеш, комплекслы эш талап ителә. Сөнки мәктәптә генә балаға туған телен өйрәтеп булмай, уға ғаилә, телевизор, уйындар, телефон ҡушымталары, урам - тотош мөхит тәьҫир итергә тейеш. Юғары уҡыу йортонда ла туған телен онотмаҫлыҡ булһын. Ә инде педагогтарҙың квалификацияһын күтәреүгә килгәндә, һынау алыуҙы ҡатмарлаштырып ҡына эш сыҡмаҫ". Әйткәндәй, бөгөн ошо мәсьәләләр хәл ителмәһә, 2030 йылда эҙемтәләре ниндәй булыуын яҡынса күҙаллап та аңларға була. "Башҡорт теленә ҡыҙыҡһыныу артһын өсөн, бәлки, Советтар Союзындағы кеүек бюджеттан тейешле финанс бүлеп, милли мәҙәниәтте һәм телде яңыртыу программаһын бойомға ашырырға кәрәктер. Хәҙер беҙҙең уҡытыуға сәғәттәр ҙә етмәй, ата-әсәләр ғаиләлә русса һөйләшә, йәш кадрҙарға һәм әсбаптарға ла ҡытлыҡ килде. Элек килешеү буйынса Башҡортостандан дәреслек, яҙыу өлгөһө, дәфтәрҙәр ала торғайныҡ, хәҙер юҡ. Ошолар тураһында коллегалар менән фекер алыштыҡ, беҙҙең арала ғына ҡалмаһын ине был һөйләшеү", - тип теләй Силәбе өлкәһе Арғаяш районының Көҙәш ауылы урта мәктәбе директоры Мөдәрис Сиражетдинов. Форсайт-сессияның ойоштороусылары һәр майҙансыҡта билдәләнгән мәсьәләләр, уларҙы хәл итеү юлдары, тәҡдимдәр һәм фекерҙәр ентекләп тикшереләсәк һәм мотлаҡ рәүештә БР Мәғариф министрлығы белгестәренә еткереү ҡаралған, тип ышандырҙы былай. Күренеүенсә, быға тиклем дә тел осонда булған проблемалар күтәрелде, улар тураһында тағы бер тапҡыр съезд барышында әйтелгәс, улар хәл ителер, тигән өмөт бар.\nКүңелгә май булып яғылған һүҙҙәр\nСъездың икенсе көнөндә лә эшлекле һөйләшеүҙәр дауам итте. Уҡытыусыларҙы Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров тәбрикләне һәм бер төркөм мөғәллимдәргә юғары исемдәр тапшырҙы. Үҙенең телмәрен ул башҡортса һөйләне: "Дөрөҫөн әйткәндә, әҙерәк ҡурҡам. Хөрмәтле уҡытыусылар, бөгөн минең башҡорт телем өсөн икеле ҡуймағыҙ. Беләһегеҙҙер, мин 5 йәшемә тиклем Ишембай районының Һайран ауылында йәшәнем. Һуңынан атай-әсәйемдәр ҡалаға күсте, мәктәптә уҡытыу тик русса булды, тик русса ғына һөйләштем. Хәҙер миңә 55 йәш, шуға тиклем 10 йыл Мәскәүҙә эшләнем, унда аралашыу русса булды. Шуға яйлап-яйлап башҡорт телен юғалта башланым. Нимә әйтергә уйлайым: минең кеүектәр меңәрләгән. Беҙ тыуған илгә, туған телгә ҡайттыҡ. Әлбиттә, беҙ әлегә таҙа итеп башҡорт телендә һөйләшә алмайбыҙ. Шуға, телмәремә икеле ҡуймағыҙ, тием.\nТағы бер фекерем бар: башҡортса бер генә һүҙ белгәндәрҙе лә үҙ итәйек, ситләштермәйек. Иң һуңынан нимә әйтергә уйлайым: һеҙ ҡурҡмағыҙ, беҙ бергә! Был ҙур бурыстарҙы беҙгә бергә атҡарырға кәрәк".\nРадий Фәрит улының был сығышынан һуң БР мәғариф министры вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Айбулат Хажинға һүҙ бирелде. Уның сығышы йыйылыусылар ишетергә теләгән күп фекерҙәрҙе үҙ эсенә алғанлыҡтан, гәзит биттәрендә тулыһынса бирергә булдыҡ.\n- Кисәге съезд делегаттары Өфө ҡалаһының төрлө уҡыу йорттарында булды, форсайт-сессияла ҡатнашты. Башҡорт телен уҡытыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләне. Шул уҡ ваҡытта беҙҙе борсоған һорауҙар ҙа аҙ түгел: глобализация шарттарында туған телдәрҙе нисек һаҡларға, дәүләт теле булараҡ башҡорт телен нисек үҫтерергә, телдәрҙе өйрәнеүҙе нисек актуаль итергә? Бөгөн, әйҙәгеҙ, ошо турала бергәләп уйлайыҡ, фекер алышайыҡ, - тине Айбулат Вәкил улы. - Съезға әҙерләнгән ваҡытта беҙҙең эш төркөмө күп тәҡдимдәр әҙерләне, уларҙы беҙҙең республика етәксеһе Радий Хәбиров та хупланы, өҫтәп үҙенең тәҡдимдәрен индерҙе һәм уларҙы съезда тикшерергә ҡушты. Хөрмәтле коллегалар, бөгөн һеҙҙең фекерегеҙҙе лә ишетергә теләйбеҙ.\nБөгөн һәр кем туған телендә уҡый ала, ләкин туған телдәрен өйрәнгән балалар һаны йылдан-йыл кәмей. Беҙгә башҡорт, рус, инглиз телдәрен ныҡлап өйрәтеүсе мәктәп кәрәк, уларҙа көнсығыш телдәрен дә өйрәтергә була. 2024 йылға тиклем республика етәксеһе 12 лингвистик гимназия асырға тәҡдим итте. Уларҙы Өфө, Стәрлетамаҡ, Сибай, Туймазы, Күмертау, Ишембай, Дүртөйлө ҡалаларында, Дыуан, Белорет һәм Әбйәлил райондарында төҙөйәсәкбеҙ. Уларға, мәҫәлән, "Йондоҙ", "Салауат" тип башҡортса исемдәр бирергә була. Әйҙәгеҙ, бергә булайыҡ!\nБалалар телдәрҙе өйрәнһен, тиһәк, уларҙың мотивацияһын арттырыр яңы саралар кәрәк. Уның өсөн телдәрҙе уҡытыу методикаһын камиллаштырыу мөһим. Мәҫәлән, уҡытыуҙы ҡыҙыҡлы һәм һөҙөмтәле итергә, электрон дәреслектәр, интерактив һәм интернет-технологиялар ҡулланырға. Яңы технологиялар ҡулланып, асыҡ дәрестәр, оҫталыҡ дәрестәре үткәрергә, виртуаль олимпиадалар, конкурстар һәм экскурсиялар ойошторорға. "Юғары ос!" ("Взлетай!") проектында интерактив башҡорт теле модуле эшләйәсәк, был мәктәп уҡыусыларына һәм башҡорт телен өйрәнеүселәр өсөн яңы форматтағы проект. Тағы бер юл: башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада еңеүселәре һәм призерҙарына вузға уҡырға ингәндә өҫтәмә балдар биреү. Бының өсөн беҙҙең олимпиада Бөтә Рәсәй олимпиадалары исемлегенә инергә тейеш, Рәсәйҙең Мәғариф министрлығы менән бергә был тәҡдим буйынса эшләй башланыҡ. Туған телдәр буйынса Рәсәй кимәлендәге, төбәк-ара конкурста еңгән балалар өсөн Радий Фәрит улы Республика Башлығы премияһын булдырыуҙы тәҡдим итә. Мәҫәлән, йыл һайын егерме уҡыусыға 50 мең һум күләмендә премия тапшырырға. Тағы бер тәҡдим: каникул ваҡытында, бигерәк тә йәйге, профилле сменалар ойошторорға. Беҙ "Йәйләү" тигән смена үткәрәбеҙ, ләкин унда урын әҙ, "Йәйләү"ҙе республиканың төрлө төбәктәрендә ойошторорға була, әлбиттә, күрше өлкәләрҙән дә башҡорт балаларын саҡырырға кәрәк. Телдәрҙе өйрәнеүҙә ғаиләнең роле бик ҙур. Мәктәп белеменең беренсе форумында биш көнлөк уҡыуға күсеү тәҡдим ителде. Дәрестәрҙән бушаған шәмбе көндәрендә ата-әсәләр менән төрлө проекттарҙа ҡатнашырға була, ата-әсәләр балалары менән ваҡытын күберәк үткәрһен ине. Мәҫәлән, ял көндәрендә этнотурҙарға сыҡһындар, бергәләп викторина-конкурстарҙа ҡатнашһындар һ.б. Ә һеҙҙең "Этношәмбе" проектына ниндәй тәҡдимдәр булыр?\nБөгөн туған тел уҡытыусыһының профессиональ кимәленә талаптар көслө: белгестәрҙе әҙерләүҙе көсәйтеү, уларҙың квалификацияһын күтәреү, методик ярҙам күрһәтеү. Беҙгә уҡытыусылар, ғалимдар, белгестәр ҙә кәрәк. Киләһе йылда "Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы" төбәк-ара конкурсы 25 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Конкурста еңеүсе уҡытыусыға Радий Фәрит улы Республика Башлығы премияһын 100 меңгә тиклем, финалистарға 50 меңгә тиклем билдәләргә тәҡдим итте. Шулай уҡ йыл да 25 иң яҡшы башҡорт һәм 25 рус теле уҡытыусыларына бирелгән премияны ла республика етәксеһе 100-әр меңгә тиклем арттырыу кәрәк, тип иҫәпләй.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының I Бөтә Рәсәй съезы эшлекле һөйләшеүҙәр, аныҡ тәҡдимдәр, етди ҡарарҙар ҡабул ителгән сара булды. Быға үткәрелгән ете секция эшен күҙәтеп, һәр урында ҡуйылған мәсьәләләр буйынса фекерле белгестәр ултырыуын күреп тә инандыҡ. Иң мөһиме, съездың йомғаҡлау өлөшөндә "Рәсәйҙең күп милләтле палитраһында туған телдәр: бөгөнгөһө һәм киләсәге", "Башҡорт теле Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булараҡ: тәжрибә һәм яңылыҡтар", "Этномәҙәни мәғариф мөхите: телде белгән шәхес тәрбиәләүҙә күсәгилешлекте һаҡлау", "Башҡорт теле һөнәри һәм юғары белем биреү системаһында: үҫтереүҙең актуаль мәсьәләләре", "Туған телде һәм милли йолаларҙы һаҡлау һәм үҫтереүҙә ғаиләнең әһәмиәте", "Башҡорт телен өйрәнеүҙә цифрлы белем биреү мөхитен булдырыу", "Мәғариф өлкәһендәге дәүләт сәйәсәте: туған телдәрҙе өйрәнеүҙең актуаль мәсьәләләре" тигән темалар буйынса сығарылған һәр ҡарар республика етәкселегенә еткерелде. Уларҙы тыңлағандан һуң Радий Хәбиров тормошта барған бөгөнгө бөтә үҙгәрештәрҙе аныҡ аҡыл менән баһалап ҡына тейешле закондар, эш йүнәлештәрен булдырырға тейешбеҙ, тип кәңәш итте. "Беҙ бер нисә принциптан сығып эш итергә тейешбеҙ. Беренсенән, башҡорт теле кәрәкле, мөһим булыуын, талап ителеүен тойоу. Сөнки ул беҙҙең дәүләт телебеҙ. Бына күптән түгел дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай ултырышында бик ҡыҙыҡлы күренешкә юлыҡтыҡ: тәүге тапҡыр башҡорт телендә сығыш яһанылар. Аңлайһығыҙмы, республика күптән бар, әммә был беренсе тәжрибә. Һәм мин бындай эш тәжрибәһе даими булыр тип өмөт итәм. Әлбиттә, бының өсөн уңайлы шарттар булдырыу мөһим", - тине Радий Фәрит улы. Шулай уҡ был съезд йыл да үткәрелергә һәм уның ҡарарҙары дәүләт тарафынан бойомға ашырылырға тейеш булыуын да һыҙыҡ өҫтөнә алды республика етәксеһе. Делегаттарҙың чиновниктарҙан башҡорт телен белеүҙе талап итеү, милли кадрҙар әҙерләүҙе яйға һалыу тураһындағы тәҡдимен дә хупланы Радий Хәбиров һәм киләсәктә ҡайһы бер дәүләт структуралары етәкселәрен башҡорт телен белеү кимәленә ҡарап баһалаясағын белдерҙе. Балаларҙы башҡорт телен өйрәнеүгә ылыҡтырыу маҡсатында цифрлы технологиялар, интернет селтәре мөмкинлектәрен ҡулланып эшләгән ирекмәндәргә ярҙам итеүгә лә ыңғай ҡарашта етәксе. "Туған телдәрҙе өйрәнеүҙе модалы, абруйлы итергә кәрәк. Балаларға ябай ғына әйберҙе: башҡорт телен өйрәнеп, төрки халыҡтар донъяһына, мәҙәниәтенә ишектәр асылыуын аңлатырға кәрәк. Был конкуренцияла ҙур өҫтөнлөк", - тип өҫтәне Радий Фәрит улы.\n"Мәғариф өлкәһендәге дәүләт сәйәсәте: туған телдәрҙе өйрәнеүҙең актуаль мәсьәләләре" тип аталған секция эше һөҙөмтәһендә "милли мәктәп" терминын федераль ҡануниәткә индереү, федераль исемлектә булған төрлө предмет әсбаптарын башҡорт теленә тәржемә итеп баҫтырыу өсөн яңынан тик лингвистик тикшереү генә үткәреүҙе тәҡдим итергә, республика кимәлендә Башҡортостандың дәүләт телдәрен ҡараған һәм уларҙы регламентлаған закон ҡабул итергә, Рәсәй кимәлендә бөгөн эшләп килгән рус теленә ҡағылған федераль маҡсатлы программа кеүек Рәсәй халыҡтары телдәрен ҡурсалаған һәм ярҙам иткән программа ҡабул итеү тураһындағы тәҡдимдәр ҙә ыңғай баһаланды. Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров файҙалы закондар ҡабул итергә әҙер булыуын билдәләне һәм Өфө ҡалаһы мэры Өлфәт Мостафинға башҡорт телен бушлай өйрәтеү курстарын ойоштороп ҡарарға тәҡдим итте. "18 май башҡорт теле буйынса тоталь диктантта күрешербеҙ", - тип өҫтәне етәксе.\nБашҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының I Бөтә Рәсәй съезына Татарстан, Бүрәт республикалары вәкилдәре лә килде һәм илдең 22 милли субъектында ошо уҡ проблемалар актуаль булыуы тураһында һөйләне. Ошолай бергә йыйылып хәл итеү юлдарын барлау һәм киләсәктә Рәсәй кимәленә тәҡдимдәр менән сығыуҙы хуплап, ярҙам итәсәктәре тураһында ла белдерҙе улар. Тимәк, дәүләт кимәлендә был эштәрҙе атҡарыуға бурыслы тип табылған структуралар оҙаҡҡа һуҙмай ғына форсат менән файҙаланып ҡалһа, күмәкләп яу ҙа ҡайтарырбыҙ әле, тигән ышаныс бар. Иң мөһиме, ниһайәт, республикала милли мәғариф өлкәһенә етәкселек яҡты йөҙө менән боролдо. Был инде дәртләнеп эшләргә, яңы проекттарҙы тормошҡа ашырырға, туған телебеҙҙе ҡулланыу даирәһен киңәйтергә һәм уны кәрәкле итергә яңы мөмкинлектәр асты.\nЯҙылған: 25.04.19 | Ҡаралған: 480


Башҡортостан сәнғәте һәм мәҙәниәте ауыр юғалтыу кисерҙе\n39 йәшендә Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы артисы, билдәле йырсы, республика конкурстары лауреаты Сулпан Кейекбирҙина арабыҙҙан китте.\nӨфө дәүләт сәнғәт академияһын тамамлағас, Сулпан Кейекбирҙина «Йәдкәр» фольклор-эстрада төркөмөнә эшкә килә. Башҡорт халҡының оҙон көйҙәре һәм шаян йрыҙарын, шулай уҡ башҡорт композиторҙарының романстары һәм арияларын, эстрада йырҙарын сағыу башҡарыусы булараҡ ул фольклор-эстрада төркөмө репертуарын байытыуға ҙур өлөш индерә. Быйыл Сулпан Кейекбирҙина «Сармат» эстрада төркөмөндә эшкә күскән була. Хеҙмәттәштәре билдәләүенсә, Сулпан Кейекбирҙина йөҙөндә республика сәнғәте Рәсәй кимәлендә башҡорт вокалын пропагандалаусы һәләтле йырсыны юғалтты. Сәхнә оҫтаһының өс балаһы тороп ҡалды. Мәрхүмә менән хушлашыу иртәгә тыуған ере - Баймаҡ районында үтә.


«АТАЙСАЛ» ДУҪТАРЫ МЕНӘН КӨСЛӨ\nПочта аша яҙылыу хаҡы: 6 айға—551 һум 34 тин. Йыллыҡ подписка—1005 һум 48 тин. * 2017 йылға «Атайсал» гәзитенә яҙылыу дауам итә. Ашығығыҙ! 30 декабрҙә Лото-уйын уҙғарыласаҡ. * Кемдәр гәзиткә яҙыла һәм квитанцияһының күсермәһен редакцияға ебәрә, уларҙы шәп бүләктәр көтә! * Сибайҙар һәм Иҫке Сибайҙар редакцияға килеп 530 һумға яҙыла ала. Йыллыҡ подписка—990 һум. * Электрон вариантҡа яҙылыу—354 һум, йыллыҡ—606 һум. *\n«Сибай ҡала киновидеоселтәрҙәре дирекцияһы» муниципаль унитар мәҙәниәт предприятиеһы, ябай итеп әйткәндә «Мир» кинотеатры директоры Иҙел Әхәт улы Әсмәндийәров Баймаҡ районының Мерәҫ ауылында йәшәүсе алты ауылдашына 2015 йылға «Атайсал» гәзитен яҙҙырҙы. Ул үҙе лә гәзитебеҙҙең даими яҙылыусыһы һәм уҡыусыһы. «Мин ни өсөн «Атайсал»ға яҙылам?» тигән һорауға ул «Башҡортса ҡыҙыҡлы матбуғат уҡыу һәм төбәгебеҙҙең берҙән-бер милли гәзитен күтәреү, үҫтереү өсөн»,—тип яуапланы. Быларға өҫтәп кинотеатр коллективында барыһы ла «Атайсал»ды алдыра. Афарин, дуҫтар!\n«Мин ни өсөн «Атайсал» гәзитенә яҙылам?»\nНәзифә Мырҙағәлина, Баймаҡ районының Ниғәмәт ауылынан:\n—Бер мәл шулай «Һаҡмар» гәзитен алып, ирем менән беренсе булып уҡыр өсөн тартышҡаныбыҙҙы күргән Кәлимулла ағайым менән Рәмзиә еңгәйем Сибайҙа «Атайсал» гәзите сығыуын әйтте. Уларҙың тәҡдимен тотоп, ике гәзиткә лә яҙыла башланыҡ, хәҙер инде «Атайсал» өсөн тартыш булып ала. Гәзиттең теле бай, мәғлүмәт тә етерлек, тормош ығы-зығыһынан арындырырға «Әҙәби мөйөш» тә бар. Киләсәктә лә «Атайсал» менән бергә булырбыҙ, тип уйлайым.