«Һаҡлыҡ банкы» етәкселеге менән осрашыу\n26 февралдә Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Һаҡлыҡ банкы» идара рәйесе урынбаҫары Олег Ғәниев менән осрашты. Осрашыуҙа шулай уҡ «Һаҡлыҡ банкы»ның Урал төбәге бүлексәһе рәйесе Владимир Черкашин, Башҡортостан бүлексәһе идарасыһы Марат Мансуров, республика Хөкүмәте вәкилдәре ҡатнашты.\nТөбәк етәксеһе финанс ойошма менән хеҙмәттәшлекте нығытыуҙың мөһимлеген һыҙыҡ аҫтына алды.\n–«Һаҡлыҡ банкы» менән хеҙмәттәшлек республика өсөн бик мөһим. Сөнки бергәләп бик күп проекттарҙы тормошҡа ашырабыҙ. Банк менән Башҡортостан Хөкүмәте араһында байтаҡ килешеүҙәр төҙөлгән, урындағы иҡтисадҡа ярҙам маҡсатында даими рәүештә хеҙмәттәшлектең яңы формалары барлыҡҡа килә, – тине Радий Хәбиров.\nЯҡтар артабанғы хеҙмәттәшлек йүнәлештәре тураһында фекер алышты. Финанс ойошма сәнәғәт, ауыл хужалығы, мәғариф, социаль һәм инфраструктура проекттарын тормошҡа ашырыуҙа ҡатнашырға әҙер. Олег Ғәниев белдереүенсә, банк юл буйҙарында фото- һәм видеотеркәү ҡорамалдарын урынлаштырыуҙы финансларға әҙер. Тағы ла бер йүнәлеш – ислам банкингы. Ошо теманы киңерәк өйрәнеү өсөн Өфөлә Рәсәй һәм сит ил эксперттары ҡатнашлығында финанс форум үткәреү тәҡдиме яңғыраны.\nМәғариф өлкәһендә «Рәсәй уҡытыусыһы» тип исемләнгән йәмәғәт программаһы эшләп килә. Юғары уғыу йортон тамамлап ауылға эшкә ҡайтҡан йәш уҡытыусыларға банк хеҙмәт хаҡына аҡса өҫтәп түләй. Башҡортостан да ошо проектҡа ҡушыла ала.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров өлөшләтә төҙөлөштө финанслауҙың яңы формаһы тураһындағы 214-се Федераль законға иғтибар бүлде.\n–Беҙ республикала ведомство-ара эшсе төркөм булдырасаҡбыҙ. Унда «Һаҡлыҡ банкы» вәкилдәре лә инһен. Беҙ төҙөүселәр менән даими эш алып барыуҙы күҙаллайбыҙ, – тине Радий Хәбиров. – Улар аңларға тейеш, беҙ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙербеҙ, шул уҡ ваҡытта граждандарҙың мәнфәғәтен дә яҡлаясаҡбыҙ.


Алдағы шәмбелә Өфөлә көҙгө дөйөм ҡала өмәһе көтөлә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nАлдағы шәмбелә Өфөлә көҙгө дөйөм ҡала өмәһе көтөлә\n11:39, 19 сентября 2011 Иҡтисад\nБашҡортостандың баш ҡалаһында алдағы шәмбелә, 24 сентябрҙә, ҡаланы санитар таҙартыу һәм төҙөкләндереү буйынса көҙгө дөйөм ҡала өмәһе үтәсәк. Йола буйынса унда Өфө ойошмалары һәм учреждениелары, уҡыу йорттары һәм ҡала халҡы ҡатнашасаҡ.\nӨмә оло байрам — Республика көнөн байрам итеүгә әҙерлек уңайынан күптән түгел башланған ҡала биләмәһен таҙартыу һәм төҙөкләндереү айлығы сиктәрендә үткәрелә.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, санитар таҙартыу айлығы осоронда ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигондарында барлыҡ муниципаль һәм торлаҡ предприятиеларынан сүп-сар бушлай ҡабул ителәсәк.\n«Башинформ» агентлығына Өфө хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, айлыҡ сиктәрендә 16 сентябрҙә үткән тәүге санитар йомала 40 меңдән ашыу кеше ҡатнашҡан. Мең кубометрҙан ашыу юлдар ремонтланған. Ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары полигондарына 900 кубометрҙан ашыу сүп-сар сығарып түгелгән. 100-ҙән ашыу рейс яһалған. 500-ҙән шыу махсус техника ҡулланылған.\nТеги: өмәләр, төҙөкләндереү, экология


Бөгөн милли батырыбыҙҙың тыуған төйәгендә «Салауат йыйыны» республика фольклор байрамы үтте\nУның барышында үҙенсәлекле мәҙәни саралар уҙғарылды. Йыйын ҡунаҡтарын төбәккә сәфәре барышында республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов та тәбрикләне.\nБашҡортостанда Салауат исемен белмәгән кеше юҡтыр. Быуаттар дауамында уның исемен телгә алырға, батырлыҡтарын киләсәк быуынға һөйләргә тыйылһа ла, ул онотолмаған. Улай ғына ла түгел, бөгөн Башҡортостандың юғары дәүләт наградалары, ҡаҙаныштар өсөн тапшырылған орден, дәүләт премияһы Салауат Юлаев исемен йөртә. Тап ошо исем бөгөн азатлыҡтың төп символы булып тора. Шуға күрә батырҙың тыуыуына 260 йыл тулыу айҡанлы саралар республика кимәлендә уҙғарыла.\nИжади колективтар әҙерләгән театраль тамашала башҡорт халҡының Бүгәсәү батшаһына ҡушылыуы һүрәтләнән. Сәхнәләштереү һуңғы һулышына тиклем азатлыҡ өсөн көрәшкән халыҡтың көнкүрешен, башҡа халыҡтар менән дуҫлығын сағылдыра. Салауат батыр тыуған яғына тере ҡайтмаһа ла, уның даны ҡайта. Арҙаҡлы шәхестең тыуыуына 260 йыл тулыуға арналған фольклор байрам ғәҙәттәгесә уның тыуған төйәгендә уҙғарыла. Салауат йыйыны быйыл республикала 10-сы тапҡыр ойошторола. Ысын мәғәнәһендә халыҡ байрамы менән республика халҡын төбәк балшығы Рөстәм Хәмитов ҡотланы.\nБайрамда бер төркөм хеҙмәт алдынғыларына дәүләт наградалары, рәхмәт хаттары тапшырылды. Шулай ҙа сараның төп өлөшө майҙан батырын һәм һылыуын билдәләүгә бағышланды. 16 йәштән 25 йәшкәсә егеттәр һәм ҡыҙҙар бәйгелә таһыллығын, һүҙ маһирлығын, халыҡ йырҙарын башҡарыу оҫталығын күрһәтте. Быйыл үҙенсәлекле сара - Салауаттар парады ла ойошторолдо. Ошо исемде йөрөтөүсе билдәле кешеләр, чемпиондар, яҙыусылар һәм фән, мәҙәниәт, медицина өлкәһе алдынғылары бер майҙанға йыйылды. Байрам күңел асыу сараһы ғына түгел, ә халҡыбыҙҙың милли йолаларын, боронғо кәсептәрен, ялҡынлы тарихын йәш быуынға еткереү маҡсаты менән ойошторолан. Көмөш өҙәңге бәйгеһе быға асыҡ дәлил. Эшҡыуарҙар әҙерләгән күргәҙмәлә халыҡ кәсептәре өлгөләре ҡуйылды. урында уҡ дегет ҡайнатыу, даға яһау серҙәренә төшөнөргә мөмкин. Төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов та үҙ ҡулдары менән даға яһаны.\nСалауат Юлаевтың тыуыуына 260 йыл тулыу айҡанлы халҡыбыҙға арҙалы шәхестәр бүләк иткән Арҡауыл ауылында күптән көтөлгән күп функциялы мәҙәни үҙәк асылды. Бында 200 урынға иҫәпләнгән мәҙәниәт йорто, китапхана, кинозал, картиналар галереяһы, ике музей, электрон уҡыу залы, балалар өсөн уйын бүлмәләре бар. Бында олоһо ла кесеһе лә күңеленә ятҡан шөғөл таба ала.\nАуылда заман шарттарына ярашлы уңайлыҡтар булдырыу өсөн мәҙниәт йорто бинаһын бер йыл эсендә төҙөкләндергәндәр. Бының өсөн дәүләт ҡаҙнаһынан бүленгән 10 миллион һумдан ашыу аҡса тотонолан. Урындағылар һүҙҙәренсә үҙәк ауыл халҡы өсөн көн талабы. Төбәк башлығы Рөстәм Хәмитов урындағы уңайлыҡтар менән танышты.\nСәфәр барышында төбәк башлығы Әлкә ауылы урта мәктәбендә булды. Уҡыу йортонда Салауат Юлаевтың бала сағына арналан музей ойошторолған. Урында үҙенсәлекле композия ла бар. Салауат Юлаевтың үҫмер сағын һынландырыу өсөн яҡын тирәләге ауылдарҙа йәшәүсе 30 малайҙың йөҙөнән йыйылма образ һалынған. Уҡытыусылар төбәк башлығына мәктәпкә Салауат Юлаев исемен биреп, уны лицей дәрәжәһенә күтәрергә тәҡдим итте.\nБөгөн мәҙәниәт өлкәһендә эшләүселәрҙең 40 проценты махсус белем алмаған, ә тәжрибәле белгестәрҙең уртаса йәше 50-нән артҡан. Был күрһәткес төбәктә кадрҙар ҡытлығы тураһында һөйләй. Салауат районына сәфәр барышында Рөстәм Хәмитов район хакимиәттәре башлыҡтары менән осрашты. Ултырышта Башҡортостанда мәҙәниәт йылын тормошҡа ашырыу өлкәһендәге хәл итәһе мәсьәләлр тураһында һүҙ барҙы. Был тәңгәлдә эш башланған. Мәҙәниәт йылы сиктәрендә төбәктә тиҫтәнән ашыу мәҙәни үҙәктәр асыу, булғандарын төҙөкләндереү, матераль техник базаны нығытыу күҙаллана.


Ғафури районында – ваҡытлыса яңы башлыҡ\n31 Август 2010, 16:40\n28 августа Ғафури районы муниципаль район советы ултырышында район хакимиәте башлығы вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу һәм хакимиәт башлығы бурыстарын ваҡытлыса йөкмәтеү тураһындағы мәсьәлә ҡаралды.Совет ҡарары менән район хакимиәте башлығы Әхәт Шаһиев, икенсе эшкә күсеү сәбәпле, вазифаһынан үҙ ирке менән бушатылды. Совет депутаттары район хакимиәте башлығы бурысын ваҡытлыса башҡарыуҙы Ващенко Анатолий Константиновичҡа йөкмәтте. Хакимиәт башлығы бурысын ул конкурс һөҙөмтәләре буйынса муниципаль район советы тарафынан кеше тәғәйенләнгәнгә тиклем башҡарасаҡ.\n28 августа Ғафури районы муниципаль район советы ултырышында район хакимиәте башлығы вәкәләттәрен ваҡытынан алда туҡтатыу һәм хакимиәт башлығы бурыстарын ваҡытлыса йөкмәтеү тураһындағы мәсьәлә ҡаралды.\nСовет ҡарары менән район хакимиәте башлығы Әхәт Шаһиев, икенсе эшкә күсеү сәбәпле, вазифаһынан үҙ ирке менән бушатылды. Совет депутаттары район хакимиәте башлығы бурысын ваҡытлыса башҡарыуҙы Ващенко Анатолий Константиновичҡа йөкмәтте. Хакимиәт башлығы бурысын ул конкурс һөҙөмтәләре буйынса муниципаль район советы тарафынан кеше тәғәйенләнгәнгә тиклем башҡарасаҡ.


Баймаҡ районы флагы — Башҡорт Википедияһы\nБаймаҡ районы флагы\nБаймаҡ муниципаль районы флагы\nБаймаҡ районы флагы — Рәсәй Федерацияһы Башҡортостан Республикаһының Баймаҡ муниципаль районы символы.\nБашҡортостан Республикаһының Баймаҡ районы муниципаль район Советы ҡарары менән 2006 йылдың 18 июлендә 69-сы номер аҫтында раҫланған.\nБашҡортостан Республикаһының Дәүләт символика регистрына 010 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.\nРәсәй Федерацияһының геральдик регистрына 3198 регистрацион номеры аҫтында индерелгән.\nАвторы — Салауат Ғиләжетдинов.\nОҙонлоғо киңлегенә 2:3 нисбәтендә булған, өс горизонталь һыҙатлы тура мөйөшлө яҫылыҡ. Өҫкө һәм аҫҡы һыҙаттары флаг киңлегенең — 1/4, урта һыҙаты киңлектең 1/2 өлөшөн тәшкил итә. Өҫкө һыҙаты — һары, урта һыҙаты — йәшел, аҫҡы һыҙаты ҡыҙыл төҫтәрҙә. Йәшел һыҙат уртаһында — байраҡ һабы яғына йүнәлгән һәм башын артҡы яҡҡа борған, ялы, ҡойроғо, күҙҙәре һары төҫтәге ат.\nФлаг Баймаҡ гербы нигеҙендә эшләнгән, символдар һәм аллегория теле ярҙамында райондың тарихи, иҡтисади һәм мәҙәни үҙенсәлектәрен сағылдыра.\nБаймаҡ еренең һәр ташы, һәр ҡарышы үҙендә башҡорт халҡының төрлө дәүерҙәрҙәге ваҡиғалары тураһында иҫтәлектәр һаҡлай. Был ерҙәр ирекле башҡорт ҡуйған беренсе тирмәне иҫләй. Бында барыһы артығы менән булған: күҙ алдында мал көрәйгән, ә хозур, бай төбәккә бирелгән байлыҡ кәмемәгән. Бына шулай элекке күсмәндәр бында төпләнгән һәм мәңгегә был ерҙәрҙе үҙ иткән.\nДәүерҙәрҙе һәм быуындарҙы бәйләүсе тарихи хәтер символы булып йәшел төҫтәге тирмә тора — йәшәү, муллыҡ, тыныслыҡ һәм именлек төҫө. Тирмә фонында — алтын тояғы менән ергә һуҡҡан алтын яллы көмөш ат — тоғро юлдашы менән үҙ халҡының, Ватаны азатлығы өсөн яуҙарҙа ҡатнашҡан башҡорт яугирының, халыҡтың киләсәккә ынтылышы, уның ҡеүәтлеге, егәрлеге һәм үҙ бурысыңа тоғролоғоноң символы. Баймаҡ ерендә башҡорт аты тураһында күп кенә халыҡ йырҙары ижад ителгән. Йырҙарҙа көньяҡ башҡортының атҡа ҡарата йылы хистәре тураһында бәйән ителә. Бөгөн дә Урал аръяғының сикһеҙ далаларында сапҡан йылҡы өйөрө күҙ яуын ала. Ҡышҡыһын Ирәндек итәгендә тибенлектә йөрөгән аттар — мөһабәт күренеш.\nБашҡорт тирмәһенә ингән урында гел генә ҡымыҙ һауыты, ҡунаҡтарҙы ҡымыҙ менән һыйлау өсөн ағас сеүәтәләр торған. Бындай һауыт-һаба башҡорттарҙың ҡунаҡсыллылығын күрһәтә. Бөгөн дә бейә һөтөнән эшләнгән баймаҡ ҡымыҙы дан тота. Шифалы көстө уға дала ҡылғаны бирә. Ҡымыҙ туҫтаҡтары халыҡтың дуҫлыҡ мөнәсәбәттәрен, ҡунаҡсыллығын күрһәте, шулай уҡ, һаулыҡ, көс-ғәйрәт, оҙон ғүмер символдары булып тора.\nБерҙәм планда башҡорт халҡының өс символын берләштергән тирмә, ат, туҫтаҡтар һәр кеше өсөн төп ҡиммәттәрҙе аңлата: ғаилә, тыуған ер, Ватан.\nҠурай моңо күңелдең иң нескә ҡылдарын тибрәлтә. Ҡурай аша башҡорт үҙ моң-зарын, уй-хистәрен биргән, батырҙарына дан йырлаған. Туғажман тауы башынан йәйәүле Мәхмүт яңғыратҡан ҡурай ауазы оҙон ғүмерле булды. Баймаҡ рәссамы Миҙхәт Байрамғолов тау башында ҡомартҡы булараҡ ҡурайҙы мәңгеләштерҙе. ЮНЕСКО билдәләүенсә, әлеге һәйкәл донъяла ҡурайға берҙән-бер һәйкәл. Тирмә үрендә ете башҡорт ырыуының берҙәмлек символын сағылдырған ҡурай сәскәһе һүрәтләнгән.\nТыш яҡтан тирмә «ҡусҡар» милли орнаменты менән биҙәлгән. Ҡусҡар орнаменты — байлыҡты, муллыҡты һәм халыҡтың төп шөғөлө игенселекте билдәләгән символ.\nФлагтың алтын яҫылығы — Баймаҡ еренең киң иген баҫыуҙары символы.\n↑ Решение Совета муниципального района Баймакский район Республики Башкортостан от 18.07.2006 № 69\n↑ Внесён в Государственный регистр символики в Республике Башкортостан под № 010\n↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4  Символика городов и районов Республики Башкортостан. Баймакский район, стр. 110—112\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Баймаҡ_районы_флагы&oldid=904417 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:12 27 август 2019 үҙгәртелгән.


Бөгөн Каринэ Хәбирова Рәсәй дәүләт социаль университеты проекттары менән танышты - Bash.News\nНочной кинозал. Художественный фильм Орлова и Александров. 1 серия (16+) По окончании: Новости /на баш.яз./\nБөгөн Каринэ Хәбирова Рәсәй дәүләт социаль университеты проекттары менән танышты\nБөгөн Каринэ Хәбирова Рәсәй дәүләт социаль университеты проекттары менән танышты https://bash.news/news/84789_bgn_karine_xbirova_rsj_dlt_social_universitety_proekttary_menn_tanyshty\n23 ноя 2018, 21:49\nОсрашыу сиктәрендә ул һаулыҡ һаҡлау учреждениелары хеҙмәткәрҙәре өсөн ойошторолған семинарҙы ла ҡараны. Башҡортостандың Медицина палатаһы илдә беренселәрҙән булып аҡ халатлыларға өҙлөкһөҙ белем алыу мөмкинлеге бирә.\nПилот проект тағы ла Смоленскиҙа тормошҡа ашырыла. Шулай уҡ Каринэ Владимировна "Үҙенсәлекле балалар" ауыр сирле балаларға ярҙам күрһәтеү хәйриә фонды попечителлек советының сираттағы ултырышында ҡатнашты. Унда республиканың ҡайһы төбәктәрендә абилитация ярҙамы күрһәтеү мөмкинлектәре ҡаралды.\nПилот проект киләһе йыл Өфөнөң Дим биҫтәһе, Белорет, Күмертау, Нефтекама ҡалалары, Бүздәк районы медицина учреждениеларында һәм реабилитация үҙәктәрендә старт алыуы ихтимал. Әлегә белгестәр әҙерләү дауам итә. Етлекмәй тыуған кескәйҙәргә ваҡытында дауалау курстары ойошторолғанда, уларға иртә ярҙам күрһәтелгәндә - сәләмәтлектәрендә лә ыңғай үҙгәрештәр күҙәтеләсәк.\nФәйрүзә Латипова, "Үҙенсәлекле балалар" ауыр сирле балаларға ярҙам хәйриә фонды директоры: “Абилитация сараларын ваҡытында үткәрергә кәрәк. Тыуғас алты ай ғына ваҡыт бар. Ә беҙҙә бындай шарттар юҡ. Абилитация үҙәктәрен асырға кәрәк”.\nКаринэ Хәбирова "Өсөнсө быуын" халыҡ университеты эшмәкәрлеге менән дә танышты, компьютер кластарын ҡараны. Шулай уҡ ул эбру техникаһында һүрәт төшөрөү буйынса ойошторолған оҫталыҡ дәресендә ҡатнашты. "Дуҫлыҡ" фольклор ансамбле иһә ҡунаҡтарға бәләкәй концерт программаһы әҙерләп, сәнғәткә, ижадҡа һөйөүен күрһәтте. Ҡубыҙ, ҡурай, гармун моңдарына оҫта баҫып бейегән, халыҡ йырҙарын башҡарған коллектив ағзалары бөгөн волонтерлыҡ менән дә әүҙем шөғөлләнә.\nФәриҙә Ҡалмантаева, "Өсөнсө быуын" халыҡ университеты тыңлаусыһы: “Өйҙә ултырмайбыҙ, бында эшкә йөрөгән кеүек йөрөйбөҙ”.\nБашҡортостан Башлығы республиканың 2024 йылға тиклем социаль-иҡтисади үҫеш йүнәлешен билдәләгән Указға ҡул ҡуйҙы\n21:43, 23 сен\nРадий Хәбировтың республика башлығы вазифаһына рәсми инеү сараһы ябай шарттарҙа үтә\n22:54, 18 сен\nӨфөнөң Мостай Кәрим һәм Карл Маркс урамдары араһында аллея барлыҡҡа килә\n22:05, 18 сен\nРеспубликала алданған өлөшсөләрҙе яҡлау фонды булдырыла\n22:48, 16 сен\n«Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһының сәнғәт мәктәбе алып барыусылар өсөн курстар ойоштора\n21:52, 16 сен


Видео иң яҡшы таныштыр - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nБеҙҙең сайт биттәрендә түләүһеҙ теркәлгәнМайами үҙен раҫлай һәм телефон Номеры осрашыу башланды, флорида штаты, Ир-ат өсөн йәки чатта Аралашыу һәм ч. Түләүһеҙ был, юҡ һәм юҡ Майами селтәрендә иң яҡшы егет. Ни генә юҡ һуң беҙҙең Менән хәбәрҙең ялған йәки беҙ Һеҙҙең менән аралашыу сифатына иҫәбенә Алмашырға мөмкин. Бер беҙ түгел, илдә һәм Шул уҡ сикләнгән, әммә беҙ Бер-береһе менән осрашты. Әгәр әгәр сездә ниндәй ҙә Булһа һораусылар, рәхим итеп, с...\nИрландия Менән Таныштырыу\nВолынка тылсымлы ҡуйып, йәшел көтөүлектәр Сикһеҙ үҙенсәлеклек, татлы хуш еҫле Ликер иҫке замоктар, ирландия непреодолимое.Ешила, лохотрон, лохотрон, лохотрон.Йәшел, мин беләм, был шулайАҙ һөйләп, ҡыҙыҡлы кешеләр менән Бигерәк тә илде яуыз үҫә, Утлы сәс.\nИрландия хыял туғандаш күңелдәр бар.\nмин уйлау түгел, уларҙың ниндәй буласаҡ. Был бушлай таныша сайтында теркәлергә тейеш. Был донъяла уның ишеген асып Инеү мөмкинлектәрен һәм октябрь өҫтәмә Булышлыҡ итә.Октябрь. Һәм акт...\nЕңелме ни өсөн шоу ҡыҙы ҡытай сит ил подцеплять бес\nБәхәсле видео аңлата американ, ҡытай ҡыҙҙар кеүек еңел буласағын, улар менән бик күп негатив реакция ала онлайн-ҡулланыусыHood, мобиль кушымталар өсөн һатып секс уйынсыҡ онлайн сығарыу видео, ир-аттан төшкән аҡ булды, ул тип раслый, сөнки ул американдар. Кеше исемендәге"Джек", тип әйтеп ҡалдырған һәм аҡш ҡытай инглиз теле уҡытыусыһы булған фермер эшен.\nШуға ҡарамаҫтан, ул биргән интервью түгел-йәшәү өсөн үҙе тарихы, ә иң-ҡыҙҙар өсөн ҡытай үҙенең тәжрибәһе менән аралашҡанда, ул ...\nФиладельфия ир-Егет һәм Флирт\nБеҙҙең сайт биттәрендә түләүһеҙ теркәлгәнӘгәр һеҙ булырға теләйһеңме раҫлай Номер телефона, сайтта аралашыу өсөн Генә тәғәйенләнә һәм был аралашыу Филадельфия, пенсильвания штаты.\nШулай уҡ ир-аттар өсөн Был яҡшы филадельфия селтәре булдырылған, Һәм был бөтөнләй бушлай.\nҺеҙ табан аласыз, филадельфия, пенсильвания Штаты, яңы номерын эҙләй кешеләр күп. Был бик шәп ысулы үҙҙәре Күреп инана, аҡсаны кире ҡайтарырға ирешкән.\nГей Рулеткка бушлай Ч\nЭйе, моғайын, аңларға ярамай\nБыл бушлай өсөн ябай гей Рулеткка уйын-чан\nБеҙ һеҙҙең һөҙөмтәле инструменттар табыу, Сөнки беҙҙә шул уҡ альтернатив Дуҫ булған.\nЛәкин был факторҙың ҡайһы бер Йүнәлеш өсөн ярыла, шуға күрә Һеҙҙе аңлайым, һеҙ шунда уҡ Береһенән-береһе тиҙ күрҙе.\nИң яҡшы видео ч.\nИҫәпкә менән бдб илдәренең Рәсәй-Белоруссия, Ҡаҙағстан, Украина-гей атмосфера Тупланыуы күҙәтелә, ҡағиҙә булараҡ, ыңғай Яуап биреү ауыр.\nб, рәхим ите...\nСловенияла эҙләнем Мин, был Ҡатын-ҡыҙ.\nМинең ҡарашҡа, биләгән веб - сайтында Танышырға ханым байтаҡ яҙыусы һәм Әҙселектә булған, ләкин шәхси түгел Булырға тырыша, сөнки улар булырға теләмәйҺеҙ шулай уҡ бында хатта Рус милләтенән һәм словендар эҙләп Мөрәжәғәт итә ала. Беләм, хатта рус теллеләр был Телдең инглиз теле һәм словендар Нисек аңлатырға булған граждандар индерелә. Хорватиялағы словен рус һәм словендар, Әгәр рәсәй граждандары менән Һөйләшергә, Һеҙ күрәсәкһең, сөнки Рәсәй-никах Өсөн урын би...\nВконтакте Африкала һәм Флирт.\nӘгәр беҙ көтәМин иҫәпләгән ир-аттар форматта Осрашыу өсөн эҙләргә лә оҡшаш: рогоносец. Нимә эшләргә. 6717 178 юғары ауырлыҡ 22 Мин, яратам ике, бай, матур, Бер-береһенә ҡарап берегеү мөмкин Булһа, бындай төндә бер аҡ Төҫтә тиреһе бик йоҡа һәм, Шунда уҡ миңә һуҡты даирәһе, Яңы фотогеничный фотография фотография, фотоһүрәт Әгәр һеҙ эҙләсе был яңы Тип булмай ине лә, был Сей ҡулланыу мөмкинлектәре юғары, был Һеҙҙең өсөн яҡшы мөмкинлек. Мин шатмын, - тип хупланы гетранний Ғаилә.\nJezkazgan булараҡ, Бушлай һәм Бөтөнләйгә\nосрағы менән бәйле: 2\nТиҙ, еңел һәм башҡа социаль Селтәрендәге эҙләү сайтында инеп теркәлгән Формала таныштырыу һәм башҡа jezkazgan Бушлай ҡулланыла: ир-ҡатын-ҡыҙҙар Һәм балалар деканы: декрет иғтибар Юҡ: йәше малай һәм ҡыҙ: Урын юҡ: Жезказган, Ҡаҙағстан фотолары Эҙләп тирәсте стоковый жезказган декабрҙә Ҡала, Ҡаҙағстан, яңы кешеләр менән Тиҙ һайлауы, етәкселегенә ир-егет Һәм ҡатын ҡатын-ҡыҙ жезказганский параметрҙарГламур һәм беренсе осрашты, улар Тураһында ҡыҙыҡлы әңгәмә де...\nколумбия Һәм ир-Егеттәр: бушлай Алдан\nТелефон номерын тикшерә ала, әгәр Телисез икән, ҡуллана аласыз беҙҙең Яңы Шөғәлләнгән, Бейрут, ябай йәки Америка ч ч\nКолумбияла ойошторола өсөн иң яҡшы Селтәр кеүек ир-егет, ҡатын-Ҡыҙ өсөн дә шулай.\nБыл бушлай. Беҙҙең веб-сайттар һаны сикләүҙәре Булған кешеләр менән хатлашыуы юҡ, Ялған был иҫәп яҙмаһы.\nКүп кеше буласаҡ, уның хеҙмәте Менән ҡыҙыҡһыныу оҡшай. Әгәр һеҙ түгел, уйлан, ки...\nИр-аттың Етди мөнәсәбәттә Булған һәм Смоленск\nИр-аттың етди мөнәсәбәт Смоленск Мәҙәни аралашыу һәм өлкәндәр өсөн Онлайн-йәше менән арауыҡ\nҠала шәхси номер буш хәбәрҙе, Тикшереп өсөн телефон һәм фотолар.\nОло йәштәге кешеләр менән аралашыуға Етди һәм мәҙәни мөнәсәбәттәр өлкәһендә Онлайн Смоленск. Шәхси хәбәрҙәр, фотолар һәм телефон Номерына бушлай эшләй.\nБашҡа әйткәндә, тарихы тураһында һеҙҙе, Һеҙ аралашырға мөмкин. Эксгибиционист һәм эксгибиционист, запас, сөнки Чатрулетта-ҙур һөҙөмтәләр менән уйын Майҙансыҡтары ...\nБөтә Яуаптар ч ҡушыла. рулетка.\nМин ир-атты, ҡыҙҙар һәм Ябай ҡыҙ\nМин һинеБыл бушлай Рус рулеткаһы ч, Һеҙ генә белмәйһегеҙ.\nШулай уҡ был һөйләшеүҙән һуң Ябай һәм бәләкәй генә уйнап Менән әңгәмәләште.\nChatroulette-сервис был видеочинать, камера Аша аралашыу мөмкинлеге һеҙ дуҫтар Менән бөтә донъя буйынса.\nКүптән күрешкән юҡ\nӘгәр сездә бар, дуҫтарым, һеҙгә Ҡушыла алмайым. Эйе, был ғәҙәти һөйләшеү, мин Уларҙы эҙләп. Береһе-кеше. Мин минең өсөн әйберҙәр ҡыҙыҡһындыра. Вафат булыуы...\nОсрашыу бала: Мин сайтында Танышырға була.\nመግቢያ ቅድሚያ የሚሰጡዋቸውን ምዝገባ ደረጃ አልተሰጠውም ተጠቃሚ የመወያያ.\nчатрулетка ҡыҙы 18 сайтында танышырға ҡыҙ менән танышырға теләй башҡа ҡыҙҙар менән бушлай видеочить таныш булмаған теркәлгән ир-аттар өсөн етди мөнәсәбәт менән таныштырҙы. видео без танышыу сайттарына теркәлдем мөнәсәбәт танышыу өсөн минең битендә таныша танышырға теләп иғлан


Өфөлә беренсе балалар мюзиклы студияһы асыла\nАктер оҫталығы, сәхнә теле, вокал, бейеү буйынса дәрестәр Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында үтәсәк. Студияның маҡсаты - балалар мюзиклын ҙур сәхнәгә сығарыу.\nМәктәп уҡыусылары «Опера шәүләһе» мюзиклын ысын актерҙарса башҡара. Быға улар Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлшат Ғайсина ярҙамында ирешә. Сәхнә оҫтаһы башланғысында Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында балалар мюзиклы студияһы эш башлай.\nБеренсе синыф уҡыусыһы Мәрйәм Әхмәтшина ла үҙен киләсәктә сәхнә кешеһе тип күрергә хыяллана. Бының өсөн уның студияға йөрөп һәләтен үҫтерергә теләге ҙур. Ҡыҙының ниәтен әсәһе лә хуплай.\nБалалар мюзиклы студияһы 6 -18 йәшлек балаларҙы ҡабул итә. Бында аҙнаһына ике тапҡыр актер оҫталығы, сәхнә теле, вокал, бейеү буйынса дәрестәр үткәреләсәк. Киләсәктә ижади коллективты оло сәхнәләрҙә алҡышларбыҙ тигән ышаныста ҡалайыҡ.


«ШИҒЫР МИНЕҢ – ТОРМОШОМ МИНЕҢ…» – Централизованная библиотечная система муниципального района Дюртюлинский район\n/ Новости / «ШИҒЫР МИНЕҢ – ТОРМОШОМ МИНЕҢ...»\n«ШИҒЫР МИНЕҢ – ТОРМОШОМ МИНЕҢ…»\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт, Рәми Ғарипов исемендәге, Зәйнәб Биишева исемендәге, әҙәби премиялар лауреаты, һәм «Башҡортостан Республикаһында фиҙакәр хеҙмәте өсөн» отличие билдәһе, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының «Ал да нур сәс халҡыңа» миҙалына лайык булган шағир Назаров Хәсән Мөҙәрис улына бөгөн 80 йәш.\nХәсән Назар 1942 йылда Башҡорт АССР-ы Ейәнсура районы Таулыҡай ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған. Ҡужанаҡ ете йыллыҡ мәктәбен тамамлай. Бөрө ҡалаһында кооператив училищелә уҡығас, район ҡулланыусылар йәмғиәтендә эшләй. Совет Армияһы сафында хеҙмәт итеп ҡайтҡас, Бөрйән районының Таң гәзитендә эшләп ала, баҫманың бүлек мөдире була. Ижадтың ысын тәмен татыған һәм тормошҡа ныҡлап аяҡ баҫҡан Хәсән Назар 1967 йылда Өфөгә юллана. Баш ҡалала ул журналист ҡәләмен тәүҙә «Ленинсы» гәзитендә һынап ҡарай, бер аҙҙан «Ағиҙел» журналы редакцияһына күсә. Әйтергә кәрәк, тормош һәм ижад тәжрибәһен етерлек туплағас һәм республикала билдәле әҙипкә әйләнгәс, ул был тос баҫмаға тағы әйләнеп ҡайта һәм журналдың бүлек мөдире йөгөн тарта. 1971 йылдан «Совет Башҡортостаны» гәзитендә хеҙмәткәр, ошо йылды “Бөркөттәр төйәге” йыйынтығын уҡыусыларға тәҡдим итә. 1974-1977 йылдарҙа БАССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Телевидение һәм радиотапшырыуҙары комитетында редактор була. 1975 йылда ситтән тороп СССР Яҙыусылар союзының Мәскәүҙәге А.М.Горький исемендәге Әҙәбиәт институтын тамамлай. 1987 йылдан «Башҡортостан пионеры» гәзите редакцияһында бүлек мөдире, 1990—1992 йылдарҙа «Йәшлек» гәзитенең яуаплы секретары, 1994—1995 йылдарҙа редактор урынбаҫары була. 1995—2001 йылдарҙа «Ағиҙел» журналының шиғриәт һәм сәнғәт бүлеген етәкләй, аҙаҡтан 2007 йылға тиклем «Башҡортостан» гәзитенең әҙәбиәт һәм сәнғәт бүлегендә эшләй. Хәсән Назар шиғриәте менән халыҡ күңелен яулаған һүҙ оҫтаһы. Уның “Шоңҡар сөйәм” (1992), “Заман заңы” (1995), “Асманға ашыу” (2000) һәм башҡа китаптары шиғриәт донъяһының күгендә үҙ урынын биләй. Хәҙерге ваҡытта шағир Өфөлә йәшәй һәм ижад итә.\nХөрмәтле китап уҡыусыларыбыҙ, һеҙҙең өсөн Хәсән Назарға арналған китап күргәҙмәһенән китаптар тәҡдим итәбеҙ:\n«Һайланма әҫәрҙәр» йыйынтығында 1960-2016 йылдарҙа ижад ителгән шиғырҙары, поэмалары тупланған. Уйы тәрән, рухы юғары шағирҙың әҫәрҙәре милли аһәң, донъяға фәлсәфи ҡараш менән һуғарылған, заман заңына сорналған.\n“Ғүмер һәм дәүер” шиғырҙар йыйынтығында ғүмер һәм дәүер асылын үҙ яҙмышы аша асҡан шиғырҙар тупланған. Уларға милли рух көсө, фәлсәфәүи тәрәнлек хас. Тарихи ерлек, заманса яңғыраш, моң һәм аҡыл берлеге, әҙәби камиллыҡ – ошо талаптар юғарылығында яҙа шағир.


Былтыр Башҡортостандың сәнәғәт предприятиеларында 5 тапҡыр ғәҙәттән тыш хәл теркәлгән\nАвариялар башлыса ҡеүәтле компанияларҙа булған һәм ҙур зыян күрелмәгән. Эҙемтәләр ҙә тиҙ арала бөтөрөлгән. Шулай ҙа ғәҙәттән тыш хәлде иҫкәртеү мөмкин ине, ти белгестәр. Бының өсөн һәр предприятиела ҙур аҡсалар бүленә һәм махсус хеҙмәттәр эшләй.\nСәнәғәт ойошмаларының хәүефһеҙлеген тәьмин итеүсе хеҙмәттәр бөгөн Өфөгә йыйылды. Рәсәй экология, техник һәм атом күҙәтеүе буйынса федераль хеҙмәте ойошторған семинарҙа тотош илдең ҡеүәтле предприятиелары вәкилдәре ҡатнаша. Ултырышта ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе иҫкәртеү, яңы эш алымдары үҙләштереү, заманса технологиялар индереү мәсьәләләре өйрәнелде.\nАлексей Алешин, Ростехнадзор етәксеһе: «Беҙҙең илдә заманса эш алымдары техник яңылыҡтар индерелә. Әлбиттә именлек мәсьәләһе лә артта ҡалырға тейеш түгел. Предприятиелар үҙ хеҙмәткәрҙәрен хәүефһеҙ эш урындары менән тәьмин итергә бурыслы. Беҙҙең маҡсат авария эҙемтәләрен бөтөрөү түгел, ә уны алдан иҫкәртеү».\nНефть һәм газ эшкәртеү, машиналар эшләү һәм башҡа сәнәғәт предприятиелары күпләп урынлашҡан Башҡортостан өсөн хәүефһеҙлек мәсьәләһе айырыуса көнүҙәк. Нефть заводтары эшкәртеү буйынса яңы кимәлгә сыға. Яғыулыҡ сифатын арттырыу өсөн яңы технологиялар индерелә. Үҙ сиратында хәүефһеҙлек эше лә яңы алымдар талап итә.


Рөстәм Хәмитов Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 70 йыллығына әҙерлек һәм уны байрам итеү буйынса республика ойоштороу комитеты ултырышында ҡыҫҡа ваҡытта Өфөләге мәҙәниәт һәм ял парктарын тәртипкә килтереүҙе талап итте\nЯҡутов исемендәге паркта килеп тыуған хәл Республика Башлығында ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы. Биләмә 49 йылға шәхси ойошмаға ҡуртымға бирелгән. Балалар паркының ҡуртымға бирелеүе ғәжәпләндерә. Унда бер нәмә лә юҡ. Ял итеүселәр балалар менән йөрөү ауыр, юлдар емерек, ресторандар эшләй тип ризаһыҙлыҡ белдерә. Балалар паркында һаҡһыҙ эшмәкәрлек алып барырға нисек рөхсәт ителгән? Ике-өс йыл элек уларҙың етәкселеге менән етди һөйләшеү булғайны. Ошо осор эсендә бер ни ҙә эшләнмәгән тиерлек. Мин был паркта тәртип урынлаштырыуҙы талап итәм, - тине төбәк етәксеһе.


Һалым полицияһын иҫкә алғанда... » Башҡортостан гәзите\nҺалым полицияһын иҫкә алғанда...\n12-09-2017, 01:02 // Иҡтисад // Баҫып сығарырға\nПрезидент Владимир Путин күптән түгел Рәсәй Федерацияһы Граждандар кодексына үҙ эшен асҡан, әммә шәхси эшҡыуар сифатында теркәлмәгән шәхестәрҙең хоҡуҡтарын яҡлауға йүнәлтелгән үҙгәрештәр индергән 199-сы федераль законға ҡул ҡуйҙы. Граждандарҙың яңы закон буйынса теркәлгән был категорияһы тәүге ике йылда физик шәхестәрҙең килемдәренә һалымдан (НДФЛ) азат ителә. Закон 6 августа ғәмәлгә инде.\nЯңы закон криминал составы булмаған “күләгә” эшҡыуарлығы масштабын кәметеүгә йүнәлтелә. Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһы (РАНХиГС) Социаль-сәйәси мониторингы үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, илдәге барлыҡ эшләгән граждандарҙың 45 проценты күрһәтелгән категорияға инә — ваҡытлыса йәки даими рәүештә рәсми теркәлмәгән килемле эш менән шөғөлләнә.\nГраждандарҙың проблемалы йәнә бер категорияһы — илдә 33 миллион хеҙмәткәр эш хаҡын тулыһынса йәки өлөшләтә “конвертта” ала. Килеп тыуған ауыр хәлдең төп сәбәбе илдәге иҡтисади тотороҡһоҙлоҡҡа һәм хеҙмәткәрҙәрҙең реаль килемдәре кәмеүгә бәйле. Рәсми рәүештә теркәлмәйенсә, “конвертта” алынған эш хаҡынан һалымдар, Пенсия фондына һәм башҡа түләүҙәр, әлбиттә, иҫәпләнмәй.\nФедерация Советының Бюджет һәм финанс баҙарҙары буйынса комитеты әҙерләгән закон проектына ярашлы, “физик шәхес” төшөнсәһен, мәҫәлән, “шәхси эшҡыуар” төшөнсәһенә тиңләп, Һалым һәм Граждандар кодекстарына индереү күҙ уңында тотола. Закон проекты авторҙары фекеренсә, “физик шәхестәр” ул осраҡта ваҡ эшҡыуарлыҡ өлкәһен ишәйтеп, һалым сәйәсәте өлкәһендәге балансты көйләүҙә ҡатнаша ала. Был эштә льготалы (алты процентлыҡ ставкалы) кредит төп стимул булырға тейеш. Әммә был проект “физик шәхес” төшөнсәһенә өҫтәмә йөкмәтке һалып, буталсыҡ индерәсәк — тимәк, яңы хоҡуҡ боҙоуҙарға юл асасаҡ.\nЭш биреүселәр хеҙмәткәрҙәрҙең хоҡуҡтарын боҙоуҙың яңынан-яңы схемаларын эҙләп таба һәм уларҙы камиллаштырып, закондарҙағы етешһеҙлектәргә яраҡлаштырып тора. Мәҫәлән, эшкә урынлашыусыға: “Беҙ хеҙмәт килешеүе (“трудовой договор”) буйынса, хеҙмәт кенәгәһенә теркәүһеҙ алабыҙ”, — тип тәҡдим итәләр. Ғәмәлдә иһә бер ниндәй килешеү төҙөлмәй, һалым органдарына, Пенсия фондына түләүҙәр күсерелмәй, хеҙмәт кенәгәһендә стаж теркәлмәй. Эш хаҡы тулыһынса “конвертта” бирелә. Тимәк, киләсәктә ундай хеҙмәткәрҙәргә пенсия билдәләүҙә бик ҙур проблемалар буласаҡ.\nҠайһы берҙә хеҙмәткәргә эш хаҡының ҙур өлөшөн “конвертта” биреп, “рәсми” өлөшө минималь эш хаҡы (МРОТ) күләмендә генә иҫәпләнә, йәғни һалымдар, Пенсия фондына һәм башҡа түләүҙәр шул МРОТ күләменән генә алына. Әгәр етәкселәр шундай махинацияға бара икән, уларҙың һалымдарҙы, түләүҙәрҙе тейешенсә башҡарыуына ла ышанырға ярамай.\nЙәнә бер ысул — подряд килешеүе. Был ысул аша, ғәҙәттә, сит ил граждандарын төҙөлөш эштәренә йәлеп итәләр. Уға ризалашҡан хеҙмәткәр бөтөнләй хоҡуҡһыҙ ҡала.\nБыл төр хоҡуҡ боҙоуҙар, 2003 йылда Рәсәй Федерацияһы Һалым полицияһы федераль хеҙмәте (ФСНП) юҡҡа сығарылғас, киң таралды һәм илдең финанс системаһына етди хәүеф менән янай башланы. ФСНП функциялары Эске эштәр министрлығына һәм Федераль һалым хеҙмәтенә тапшырылды, әммә улар элекке Һалым полицияһы функцияларын тулы күләмдә үтәй алмай. Шул сәбәпле Рәсәй Федерацияһы Тикшереү комитеты, мәҫәлән, киң вәкәләтле структура — Финанс полицияһы ойоштороу мәсьәләһен күтәрә. Был структура булдырылһа, ул элекке Һалым полицияһы функцияларын да үҙ эсенә аласаҡ.


Ул башҡорт телен уҡытасаҡ\n14 Октябрь , 11:58\nБыл рубрика сиктәрендә, ғәҙәттә, төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының урта һәм өлкән быуын вәкилдәре хаҡында һүҙ алып барыла. Бөгөн иһә, ҡалыптарҙан тайпылып, һеҙҙе төньяҡ-көнбайышта йәшәгән милләттәштәребеҙҙең яңы быуыны — йәштәр менән таныштырырға булдыҡ.\nЫнйы ҠӘЛӘМОВА Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалында филология һәм мәҙәни-ара коммуникациялар факультетында белем ала. Ул — Гәрәй ырыуы ҡыҙы, Краснокама районы Яңы Ҡайынлыҡ ауылында тыуып үҫкән. — Ниндәй уй-ниәттәр менән янып йөрөйһөң? — Быйыл юғары уҡыу йортон тамамлап, ҡулыма диплом аласаҡмын, шуға күрә бар көсөмдө уҡыуға йүнәлттем. — Хәҙерге Ынйы уның бала сағындағы ҡыҙҙан нимәһе менән айырыла? Шул ваҡыттағы хыялдарың тормошҡа аштымы? — Кескәй саҡтан уҡытыусы булып уйнарға яраттым. Өләсәйем, әсәйем — уҡытыусылар. Мәктәптән аҡбур һалып алып ҡайтам да, өйҙә әсәйемдең китаптарын тотоп, үҙемде уҡытыусы ролендә күҙ алдыма килтерә, был һөнәр хаҡында хыяллана торғайным. Бәләкәйҙән аралашырға яраттым, асыҡ-ярыҡ инем, таныштарым, дуҫтарым, мәктәптә бергә уҡыған класташтарым, уҡытыусыларым менән яҡшы мөнәсәбәттә булдым. Бала саҡтағы тағы ла бер мөхәббәтем — ул сәхнә. Мәктәпте тамамлағанға ҡәҙәр бейеү менән әүҙем шөғөлләндем. Төрлө сараларҙа ҡатнашыу оҡшай ине, сәхнә ҙурыраҡ булған һайын сығыш яһауы ла ҡыҙыҡлыраҡ. Театр менән мауығыуым да бала саҡтан башланды, мәктәптә, ауыл мәҙәниәт йортонда күп спектаклдәр ҡуйҙыҡ. Концерттарҙа алып барыусы ла булдым. Сәхнә ене ҡағылғанға күрә, XI класҡа етәрәк, театр йүнәлеше буйынса уҡырға инергә ниәтләй башланым. Был йәһәттән күп уйландым, һөҙөмтәлә, етдиерәк, киләсәктә эш урыны табырлыҡ һөнәрҙе үҙләштерергә кәрәк тигән фекергә килдем дә уҡытыусылыҡты һайланым. Шулай ҙа хыялым артымдан Бөрөгә эйәреп килде. Ҡала мәҙәниәт һарайында театр студияһы булыуын белеп ҡалыуымдың икенсе көнөнә үк шунда йүгерҙем. Һынауҙарҙа шиғыр һөйләп күрһәткәс, мине үҙ командаларына алдылар. Әмәлгә ҡалғандай, Республика көнөнә концертҡа алып барыусы эҙләйҙәр ине, шунда тәғәйенләнеләр. Артабан яңы спектакль сығарҙыҡ, миңә төп роль эләкте. Күңелемә ятҡан шөғөлөм, бала саҡ хыялым ошо «Өмөт» театр студияһында шулай итеп бойомға ашырылды. — Ниндәй спектаклдәрҙә ниндәй ролдәр башҡарыу бәхете тейҙе? — Мостай Кәримдең «Айгөл иле» драмаһында — Айгөлдө, Данил Сәлиховтың «Ҡапсыҡтағы Мәғрифә» комедияһында — Мәғрифәне, Аяз Ғиләжевтең «Беҙ ун ике ҡыҙ инек» драмаһында Зиләне уйнаным. — Улар араһында яратып башҡарған ролең бармы? — Мостай Кәримдең Айгөлө. — Ни өсөн? Нимәһе менән үҙенә йәлеп итә был сәхнә геройы? — Айгөл — йәш, ул хыялый, ихлас рәүештә ысын мөхәббәткә ышана. Был ролде уйнаған ваҡытта үҙем дә шундайыраҡ ҡыҙыҡай инем, хыял донъяһын гиҙә торғайным (көлә — авт.). Холҡобоҙҙа дөйөм һыҙаттар ярылып ятҡан һымаҡ. — Холоҡ тураһында һүҙ сыҡҡас... Үҙең тураһында һүрәтләмә яҙһаң, ниндәйерәк кеше итеп һүрәтләр, тәнҡитләр, маҡтар инең? — Бая әйтеп киткәнемсә, бик аралашыусан кешемен, яңы таныштарым менән уртаҡ телде тиҙ табам. Төркөмдәштәрем дә минең хаҡта, изге күңелле, ярҙамсыл, тиҙәр. Беренсе курстан факультеттағы төркөмөбөҙҙә староста вазифаһын үтәйем. Бергә уҡыған иптәштәрем уҡыу мәсьәләһе менән генә түгел, шәхси проблемалары менән дә мөрәжәғәт итә, уларға һәр яҡлап ярҙам күрһәтергә ашығам. — Был йомартлығың, ихласлығың айырым осраҡтарҙа үҙеңә ҡамасау түгелме? — Ҡулымдан килә икән — ни эшләп ярҙам итмәҫкә, ти. Үҙем белгәнде башҡалар менән рәхәтләнеп бүлешәм. — Филология факультетын тамамлағандар уҡытыусы ғына түгел, тел белгесе, журналист булып та эшләй ала. Һин уҡытыусылыҡты һайлағанһың. Шулай ҙа башҡа тармаҡтар ҡыҙыҡһындырамы? — Мәктәптә уҡығандағы тағы бер мауығыуым — ул матбуғат. Гәзит-журналдарҙы шул ваҡыттарҙан алып йотлоғоп уҡыйым. Мәктәптә иншалар конкурстарында әүҙем ҡатнаштым. Университетҡа уҡырға ингәс, уҡытыусылар мәҡәләләр яҙып ҡарарға кәңәш итте. Ҡәләмемде һынап ҡараным. Был һөнәр менән артыҡ ҡыҙыҡһынмайым, шулай ҙа үҙемде борсоған, иғтибарымды йәлеп иткән темаларға баҫмалар аша фекеремде белдерергә яратам. — Ғәҙәттә, студент тормошо төрлө сараларға, ваҡиғаларға бай. Шул уҡ уҡыу өлкәһендә генә әллә күпме йүнәлеш буйынса шөғөлләнеп була. Филология факультеты студенты булараҡ, был йүнәлештә үҙеңде төрлө бәйгеләрҙә һынап ҡарағаның бармы? — Рәсәй, Башҡортостан, төбәк-ара кимәлдәге тасуири уҡыу конкурстарында ҡатнашып тәүге урындарға лайыҡ булдым: Бөйөк Еңеүҙең 75 йыллығына арналған Бөтә Рәсәй тасуири уҡыу конкурсында, Кәтибә Кинйәбулатованың әҫәрҙәрен яттан һөйләү буйынса республика бәйгеһендә — II дәрәжә диплом, «Ата-бабалар ауазы» төбәк-ара әҙәби-шиғри фестивалдә дипломант исемен яуланым. Университет кимәлендә уҙған әҙәби кисәләрҙә лә әүҙем ҡатнашам. — Ынйы, һин — төньяҡ-көнбайыш башҡорто. Һеҙҙең диалектығыҙ бик үҙенсәлекле, хатта оҙаҡ ваҡыт күптәрҙең был һөйләштә аралашҡандарҙы татар милләтенән тип һанауы бер кемгә лә сер түгел. Шәхсән һинең был йәһәттән үҙ асылыңды барлау ни рәүешле ине? Әллә башҡорт икәнлегеңде баштан белеп үҫтеңме? — Бәләкәйҙән үҙемде татар ҡыҙы тип һананым, быға диалектыбыҙҙың башҡорт әҙәби теленән айырылып тороуы булышлыҡ итте. Х класта уҡығанда беҙҙең Яңы Ҡайынлыҡ ауылына ырыуҙар йыйынтығын сығарыу маҡсаты менән ғалимдар мәғлүмәт тупларға килеп төштө. Беҙгә улар төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының Гәрәй ырыуы хаҡында һөйләне, китапҡа ошо ырыу вәкиленең фотоһүрәтен эҙләүҙәре хаҡында еткерҙеләр ҙә мине саҡырып алдылар. Йөҙ-һыҙаттарым тура килде, һәм минең фотоһүрәтем Гәрәй ырыуы кешеһе өлгөһө булараҡ китапта баҫылып сыҡты. Миндә был хәл арҡылы ҡыҙыҡһыныу уянды, ғаиләмдең шәжәрәһен ентекләп өйрәнә башланым, нәҫел тамырҙарым менән Яңы Ҡайынлыҡ ауылында тыуып үҫкән, ошонда йәшәгән Гәрәй ырыуы вәкиленә тоташыуым хаҡында белдем. БДУ-ның Бөрө филиалына уҡырға ингәс, башҡорт теленең төньяҡ-көнбайыш диалекты булыуын, уның үҙенсәлектәрен асыҡланым. Һөҙөмтәлә, башҡорт ҡыҙы икәнемә шик ҡалманы. — Шәжәрәңде өйрәнгәндә ҡыйынлыҡтар тыуҙымы? — Беҙҙең ғаиләнең шәжәрәһе төҙөлгән дә, өйрәнелгән дә, сөнки олатайым Әбудаис Әсләхетдин улы Ҡәләмов — Краснокама районының билдәле колхозсыһы, БАССР-ҙың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре. Беҙҙең шәжәрәне төрлө конкурстарҙа ҡатнашырға ебәрә торғайнылар. — Башҡорт әҙәбиәтенән ниндәй шағир-яҙыусыларҙы үҙ итәһең? — Яуабым, бәлки, үтә ябай яңғырар, әммә яратҡан шағирым да, яҙыусым да — Мостай Кәрим. Уның тыуған яҡ, Бөйөк Ватан һуғышы тураһындағы шиғырҙары күңелемә яҡын, ҡайһы берҙәрен яттан беләм. Пьесаларын да, сәсмә әҫәрҙәрен дә йотлоғоп уҡыйым. Ул — шул ҡәҙәре үҙенсәлекле классик. Шулай уҡ Гөлсирә Ғиззәтуллинаның әҫәрҙәрен яратам. — Һинеңсә, бөгөнгө быуын йәштәрен нимәләр борсой, нимәләр ҡыҙыҡһындыра? — Минең уйлауымса, уларҙы шәхес булараҡ йәмғиәттәге урындары, яҡшы эш, юғары эш хаҡы алыу мәсьәләләре борсой. — Бөгөнгө йәш быуын илһөйәрме? — Төрлө йәштәр төрлөсә, әлбиттә. Әммә мине уратып алған мөхиттәге йәштәрҙе илһөйәр тип әйтә алам. Тәбиғәткә һаҡсыл ҡараштабыҙ, уны бысратыу түгел, киреһенсә, тирә-йүнде сүп-сарҙан таҙартырға, төрлө экологик өмәләрҙә ҡатнашырға тырышабыҙ. Милли үҙаңыбыҙ ҙа үҫешкән: «Туған телемдә һөйләшәм», «Милли кейем» флешмобтарында теләп, әүҙем ҡатнашабыҙ. Билдәле башҡорт яҙыусыларына арналған конкурстарҙы көтөп алабыҙ. — Биш йылдан һуң тормошоңдо нисек күҙ алдыңа килтерәһең? — Үҙемде башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, ғаиләле, бәхетле кеше итеп күрәм. — Һинеңсә, ысын башҡорт ҡыҙы ниндәй булырға тейеш? — Туған телен яҡшы белгән, Тыуған илен хөрмәт иткән яғымлы ҡыҙ. «Ҡыҙыл» диплом алырға йыйынған, уҡыуға мөкиббән киткән ҡыҙ үҙен әңгәмә барышында әҙәбиәткә, сәнғәткә ғашиҡ, йәмәғәт эштәрендә әүҙем шәхес итеп танытты. «Башҡортостандың төньяҡ-көнбайыш төбәгендә башҡорт телен пропагандалау, боронғолоҡ эҙҙәрен һаҡлаған үҙенсәлекле диалектыбыҙҙың ҡариҙел, ғәйнә, түбәнге ағиҙел — ыҡ, урта урал, танып һөйләштәрендә һөйләшкән йәш милләттәштәремде әҙәби башҡорт теленә өйрәтеү минең дә өлөшөмә төшәсәк. Әле мин ошо изге маҡсатта белем эстәү юлындамын», — ти Ынйы Ҡәләмова, төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының йәш быуын вәкиле.


"Ауаз" мөғжизәһе — "Хыял" » Башҡортостан гәзите\n"Ауаз" мөғжизәһе — "Хыял"\n29-12-2012, 03:10 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nНиндәй генә канал, ниндәй генә тапшырыу юҡ бөгөн телеэфирҙа! Һәр кем, өйөнән сыҡмайынса, "йәшник" аша ғына донъялағы барса хәл-ваҡиға хаҡында хәбәрҙар.\nКүптәр, мәҫәлән, "Рәсәй" телеканалының милли тапшырыуҙар редакцияһы алып барған "Ауаз" проектын һәр саҡ көтөп ала. Биш йыл элек барлыҡҡа килгән, тамашасыларҙы халыҡсанлығы, тормошсанлығы менән йәлеп иткән был тапшырыуҙың мауыҡтырғыс, тәрән йөкмәткеле булыуы уны әҙерләүсе һәм алып барыусы ижади төркөмдөң юғары һөнәри кимәле, үҙ эшенә мөкиббәнлеге хаҡында һөйләй. “Ауаз” геройҙары арабыҙҙа йәшәй һәм эшләй, маҡсатлы, тырыш, уңышлы улар. Күңелдәре, донъялары киң. Фарман көтмәйенсә, икеләнеп тормайынса, ерҙә ятып ҡалмаҫ изге эш ҡылалар.\nХәйер, был йәһәттән "Рәсәй" телеканалының милли тапшырыуҙар редакцияһы коллективының хеҙмәте даими тамашасыларына ғына түгел, һәммәбеҙгә өлгө булырлыҡ. “Ауаз”дың йыл буйы алып барған “Хыял” акцияһын дәлил итеп килтерергә мөмкин. Утыҙ районда булып, һәр ҡайһыһында матди ауырлыҡ кисергән ғаиләләр менән осрашып, уларҙың балалары йөрәгендә өмөт уты ҡабыҙғандар. Нисек итеп?\n— Беҙ һәр райондан, исмаһам, бер баланың хыялын тормошҡа ашырырға ярҙамлаштыҡ, ҡайһыларын, Өфөгә килтереп, циркка алып барҙыҡ, йыр яратыусы, киләсәктә телетапшырыуҙар алып барырға хыялланыусы бер ҡыҙыҡайҙың Хәйбулла районының “Арғымаҡ” ансамбле менән бергә сығыш яһауын ойошторҙоҡ, кемдәргәлер велосипед, коньки һатып алып бүләк иттек, — тип һөйләй “Ауаз” тапшырыуы мөхәррире, билдәле журналист, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре Гәүһәр Батталова. — Бәғзелә бала саҡ хыялы иҫ китмәле була бит — бер малай, мәҫәлән, күптән инде Телеүҙәк эргәһендәге иң бейек йорт башына менеп, Салауат Юлаев һәйкәленә ҡарап, шиғыр һөйләргә теләгән. Беҙ уның да хыялын ғәмәлгә ашырҙыҡ. Шатлығының сиге булманы. Ғөмүмән, акция барышында байтаҡ һәләтле баланы таптыҡ. Улар араһында Миәкә районының Тамъян-Таймаҫ ауылынан Таһир Йәнтүрин дә бар. Йорт эргәһендәге баҡсала арыш сәсеп үҫтергән. Киләсәктә фермер булырға хыяллана.\nТаһирҙың әсәһе Гүзәлиә ханым — уҡытыусы, атаһы Фәнил — водитель. Улдарының уңғанлығына, маҡсатҡа ынтылышлы булыуына һөйөнөп бөтә алмайҙар. Яңы йыл алдынан малай “Ауаз” саҡырыуы буйынса баш ҡалаға килде, ижади төркөм ойошторған сараларҙа ҡатнашты. Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге 1-се балалар йортондағы Яңы йыл кисәһе үҫмерҙе бик тулҡынландырҙы һәм ҡыуандырҙы. Ул элек үҙе экрандан ғына күреп һоҡланған йәш "телейондоҙҙар", йәғни Ҡыш бабай булып уйнаған оператор Илшат Ҡаҙаҡбаев, Ҡарһылыу ролендә тапшырыу алып барыусы Алһыу Суфиянова, әкиәт персонаждарын һынландырған хеҙмәткәрҙәр Альбина Зәйнетдинова һәм Эльза Фәйзуллина, хәбәрсе Сәлимә Исламова менән бер рәттән төрлө сәбәптән ҡарауһыҙ ҡалып, әле дәүләт ҡарамағындағы малайҙар һәм ҡыҙҙар алдында ихлас сығыш яһаны.\n— Хыялланығыҙ, яҡты хыял мотлаҡ тормошҡа аша, — тине ул тиҫтерҙәренә.\nӘйткәндәй, Таһир Йәнтүрин “Ауаз”дың “Хыял” акцияһы һөҙөмтәләренә бағышланған тапшырыуын алып барҙы, шулай итеп, журналистика өлкәһендә лә үҙенең тәүге аҙымын яһаны.\n— Акцияны тотош коллективыбыҙ менән уйлап таптыҡ, — ти Гәүһәр Тимерхан ҡыҙы. — Матди ауырлыҡ кисергән ғаиләләрҙә тәрбиәләнеүселәрҙе әҙме-күпме ваҡытҡа тылсым донъяһына сумдырып, ғөмүмән, уларҙы мөғжизә барлығына өмөтләндереп, йәшәргә теләк тыуҙырырға ынтылдыҡ.\nКүренеүенсә, теләк-маҡсаты изге “Ауаз”дың. Ә “Хыял”ы ғәмәлгә ашты ла инде...


Төбәктә йәш урман 10,5 мең гектарҙа ултыртыласаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә йәш урман 10,5 мең гектарҙа ултыртыласаҡ\n15:39, 13 мая 2014 Йәмғиәт\nБыл яҙ Башҡортостанда 10,5 мең гектарҙа урмандарҙы тергеҙеү эштәрен башҡарыу планлаштырыла, тип хәбәр итә республика Урман хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте. Шул уҡ ваҡытта өҫтөнлөк ылыҫлы ағастарға бирелә.\n— Бөгөнгә йәш урман ултыртыу эше дөйөм алғанда республика буйынса 1086 гектар майҙанда тамамланған. Урман участкаларын ҡуртымға алыусылар 257 гектар ултыртҡан, — тип һөйләне БР Урман хужалығы министрлығының урмандарҙы тергеҙеү бүлеге начальнигы Марат Кәбиров.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр Башҡортостан Республикаһында 10,6 мең гектар урман тергеҙелде, ул ҡырҡылған урман майҙанына тап килә. Рәсәй Урман хужалығы Башҡортостандың был йүнәлештә планды арттырып үтәгән төбәктәр иҫәбендә тороуын билдәләне. Урман ултыртыу майҙандары буйынса республика Волга буйы федераль округында беренсе урынды биләй.\nТеги: экология,урмандарҙы тергеҙеү


АВТОНОМИЯ ИҒЛАН ИТЕЛГӘН ОСОР13.04.2018\nБашҡорт мәркәз шураһы тарафынан Ырымбурҙа 1917 йылдың 24 ноябрендә нәшер ителгән “Башҡорт” гәзитенең 13-сө һанынан.\n15 ноябрҙә Башҡортостан автономияһы иғлан ҡылынды вә Ырымбур вәләйәтендә ғәмәлгә ҡуйыла башланы. 16 ноябрҙә Ҡаруанһарай Мәркәз шура ҡулына керҙе вә мосолман ғәскәрҙәре ҡарауылға ҡуйылды.\n(Ҡаруанһарай ҡулға алыныу һәм Башҡортостан мөхтәриәте иғлан ҡылыныуы мөнәсәбәте менән)\nЯңғырап, шаулап сыҡҡан шатлыҡ\nФәрештәләр һөйөнөп тыңлаһын.\nШатландырҙың, тәңрем, һибеп нурың,\nБашҡортостан халҡы донъяһын!\nЯбраил мәләк елпеп ап-аҡ ҡанат,\nОсоп йөрөһөн Башҡортостанда!\nХәбәр бирһен тиеп, “Булдың азат,\nСыҡтың йәмле, гөллө бостанға...”\nАзат булды ғәзиз Ҡаруанһарай,\nАзат булды барлыҡ ерҙәрең.\nЙырлап ебәр, һөйөнөп, уйнап ҡурай,\nСыҡһын тиҙерәк шатлыҡ йырҙарың...\nТеләктәрең алға килеп тора!\nАзатлыҡҡа ошо ғәләмәт.\nАйнып тора “дәүләт”, ҡунып тора,\nКиләсәгең яҡты, сәләмәт...\n“Бәхет ҡыҙы” матур йөҙөн асып,\nҺиңә табан ҡарап боролдо.\nШатлан, уйна, һикер ярһып-ярһып,\nКүпме шатланһаң да урынлы!\nҮләм... ташам... тормайым,\nҮкенмәйем инде үлһәм дә...\nҮкенмәйем инде тыуған йортҡа\nКүктән ҡарап көлөп торһам да...\nЫрымбур, 16 ноябрь.\nБӨЙӨК ТАРИХИ ВАҠИҒА\nБашҡорт мәркәз шураһы 15 ноябрҙә Башҡортостан өлкәһен Рәсәйҙең автономиялы киҫәге тип иғлан итте һәм быны Ырымбур губернаһының башҡорттар йәшәгән өлөшөндә хәҙерҙән тәтбиҡ итә башларға ҡарар ҡылды. Бына шуның менән бик ҙур тарихи бер ваҡиға булды, Башҡортостан халҡының яҙмышы билдәләнде һәм һөйөклө илебеҙҙе тулыһынса үҙ идарабыҙға алырға ғәйәт ҙур аҙым яһалды.\nБынан ун ай элек беҙгә берәйһе килеп: “Башҡортостан тупраҡлы милли мөхтәриәт аласаҡ”, – тиһә, берәү ҙә ышанмаҫ ине. Ысынлап та, хәҙер Рәсәйҙә инаныуы ҡыйын булған бик күп эш башҡарылды, һәм бынан һуң да мәхәл тип әйтерлек эштәр барлыҡҡа киләсәктер. Рәсәйҙә йөмһүриәт иғлан ҡылынып, төрлө ваҡ милләттәр автономия аласаҡ, украиндар һәм казачийҙар урыҫтан айырым милләт булыуҙарын иғлан ҡылып, үҙҙәренә айырым дәүләт төҙөйәсәктәр, тип әйтелһә, шулай уҡ инаныусы аҙ булыр ине түгелме?\nҺуңғы көндәрҙә Рәсәйҙә хөкөм һөргән башһыҙлыҡ, бар халыҡ тарафынан танылған бер хөкүмәттең юҡлығы, ғәскәрҙең интизамы китеүе, рус халҡының тамам аптырашта ҡалыуы һәм киләсәккә мәмләкәттең ҡан даръяһы эсендә ҡалыу ихтималы һәр халыҡтың үҙ көнөн үҙе күрергә, үҙ эшен үҙе ҡарарға мәжбүр итте. Шулай итеп, ваҡ халыҡтар береһе артынан икенсеһе автономия иғлан ҡыла башланы. Шул форсаттан башҡорт шураһы ла истифада итеүҙе тейеш тапты.\nБашҡортостан автономияһын Учредительный йыйылышҡа ҡәҙәр иғлан ҡылып, бөтөн Рәсәйҙе әмре воҡуғ алдында ҡалдырыу эшенә шура юғарылағы сәбәптәрҙән башҡа икенсе юлдарҙы ла камил тикшергәйне. Быларҙан иң әһәмиәтлеһе Башҡортостанды көньяҡ һәм көньяҡ-көнсығыштан әйләндереп алған һәм ғәйәт мөкәммәл ғәскәри интизамға малик булған Ырымбур казачийҙарының быға нисек ҡарауҙары ине. Шөбһәһеҙ, йөҙ меңдәрсә һөңгөнөң күршебеҙҙә генә тороуы беҙҙең өсөн ғәйәт әһәмиәтле ине. Уның был тарафтан һис ҡурҡыныс булмаҫҡа тейешлеге камил тәғәйен ителде.\nЫрымбур гарнизонынан килһәк, яртыһы мосолмандарҙан ғибәрәт булған был ҡеүәттең беҙҙең өсөн тәбиғ әһәмиәтлеһе лә үҙ милләттәштәребеҙ ине. Быларҙың башында торған хәрби комитет Башҡортостан тупраҡлы мөхтәриәтенә яҡшы ҡарағанға шөбһәһеҙ, уларға таянырға мөмкин ине. Рустар иһә партия низағтары менән бик баштары әйләнгәнгә ҡаршы килергә уйлаһалар ҙа, әллә ни ҡыла алмаҫтар тип өмөт ителде. 15 ноябргә ҡаршы һалдаттар һәм эшселәр шураһының ағзаларынан бәғзеһенең ҡулға алыныуы беҙҙең эште тағы ла еңеләйтә төштө. Иртә менән Башҡорт мәркәз шураһы Ҡаруанһарайҙа һөргән анархиянан истифада итеп, Башҡортостанды автономиялы өлөш тип иғлан ҡылды һәм мосолман хәрби комитетының ярҙамы менән милли һарайыбыҙ булған изге Ҡаруанһарай бинаһын үҙ ҡулына алды.\nБыл ваҡиғалар иғлан ҡылынғас, губерна комиссары ҡаршы һөйләп аҙапланды. Фәҡәт казачий правительство муафиҡ тип тапты. Ырымбур мосолман учреждениеларының муафиҡ күргәнлеге һәм башҡа демократ рус йәмғиәттәренең ҡаршы түгеллектәре аңлашылды.\nИнде мәркәз шура билфигел ғәмәлгә ҡуйырға башларға бөгөндән үк Ырымбур губернаһының башҡорт өлөшөндә 8 декабрь ҡоролтайҙы көтмәйенсә керешергә булды. Башҡа губерналарҙа иһә ҡоролтай йыйылышынан һуң ғәмәлгә ҡуйыласаҡ.\nШулай итеп, бөйөк мәҡсүдебеҙгә ирешә башланыҡ. Башҡортостан автономияһы 15 ноябрҙән башлап барлыҡҡа килә башланы, иншалла, яҡында тулы көйөнсә илебеҙ азат ителәсәктер. Хәҙер Ырымбур губернаһының башҡорт йәшәгән өлөшөндә башҡорттар бөгөндән башлап ер, урман, мәғдән, суд, һалым, хакимиәт һәм земство эштәрен, шулай уҡ мәғариф вә дини эштәрен бөтөнләй үҙ ҡулдарына ала, был эштәргә урыҫтарҙың һис ҡатнашыуы булмай. Унан һуң Башҡортостан өсөн милли эскадрондар төҙөүгә кереште. Башҡорт халҡы губерна һәм өйәҙ тигән әбей батша әкәмәттәренән ҡотола, бәлки, үҙенең милли кантонлыҡтарын яңырта Ырымбур губернаһын нисә кантонға бүлеү һәм нисек бүлеү низамдары тиҙ көндән ирешер.\nШөбһәһеҙ, бындай ҙур һәм ауыр эштәр бер-ике аҙнала ғына булып бөтә торған эштәр түгел, иншалла, тәртибе менән барлыҡҡа килтерелергә тырышыр.\nШуны ла әйтеп уҙырға кәрәк, Башҡортостан автономияһы иғлан ҡылынды, тип башҡаларҙы йәберләргә ярамай, улар менән татыулыҡты һаҡларға вә мөмкин тиклем тәртипте боҙмаҫҡа тейешлебеҙ. Онотмағыҙ, башҡорттар, арағыҙҙа ултырған ситтәргә, уларҙың аҙлығынан файҙаланып, йәбер итергә тотонһағыҙ, ситтәр араһында аҙлыҡта йәшәгән үҙ туғандарығыҙҙы улар йәбер итерҙәр.\nАвтономияны иғлан ҡылыу менән генә әле эш бөтмәй. Уны Учредительный йыйылыштан раҫлатырға һәм, итмәһәләр, мәжбүр итергә кәрәк буласаҡ. Шөбһәһеҙ иғлан ителеп ҡуйыуы әкренләп идараны миллиләштерергә, Учредительный йыйылышҡа ҡәҙәр эштәребеҙҙе яҡшы уҡ юлға һалырға бик ҙур ярҙам итәсәктер. Федерацияны Учредительный йыйылышҡа ҡәҙәр әмре воҡуғ хәленә ҡуймаһаҡ, унда, бәлки, бик ныҡ тартышыуҙан да һәм хәйерселәнеүҙән дә файҙа сыҡмауы ихтимал ине.\nБашҡортостан халҡының иң кәрәкле нәмәһе инде милли эскадрондарыбыҙҙы тергеҙмәктер. Һис шөбһә юҡ, иғлан ҡылынасаҡ милли мобилизация хөр Уралдың һәр тарафын һелкетәсәк. Сит дошманға ҡаршы һуғышыу өсөн түгел, тик Башҡортостанды ҡанға батырыуҙан һаҡлау һәм алынған автономиябыҙҙы яҡлау өсөн әле ҡәлбтәребеҙҙә һағынып һөйләнгән үҙебеҙҙең иҫке эскадрондарыбыҙҙың яңынан барлыҡҡа килеүенә илен, динен һәм халҡын һөйгән һәр мосолман башҡорт шатлыҡ менән тырышасаҡ һәм бының өсөн һис бер нәмә аямаясаҡ.\nҺөйгән тыуған илен ҡотҡарыу өсөн ике йөҙ йыл тартышҡан ҡаһарман башҡорт халҡы һәм милли ғәскәр барлыҡҡа килтереп, арҡа таяныс яһап ҡуйыуын кем генә өсөн булһа ла кәрәк икәнен бик яҡшы беләсәк, ҡарындаштарынан ялынып һорағансы һөңгөнө ялтыратып үҙ хаҡыңды талап итеү күп мәртәбә тәьҫирле булғанын һәр кем белһә кәрәк.\nШул сәбәпле беҙҙең бер нисә эшебеҙ бөтөн Урал улдарын бер байраҡ аҫтына йыйыусы һәм төрлө ерҙәргә таралған башҡорт егеттәрен (һалдаттарын) ҡиммәтле Башҡортостанға тартасаҡ. Шулай итеп, бер нисә ай эсендә йәмле Ағиҙел менән моңло Уралды мәдхиә итеп (маҡтап) матур башҡорт йырҙарын, көйҙәрен, төҙөлөп барған ғорурлы башҡорт эскадрондарын күрәсәкбеҙ вә шатлыҡтан күҙебеҙҙән йәштәр ағыҙасаҡбыҙ. Аһ, ҡаһарман бабайҙар, һеҙ күп һуғыштығыҙ. Шулай ҙа Ватанды дошман алып, нисә йылдар тапап хур иткән ине. Инде шул изге Ватанды хәҙер улдарығыҙ ҡотҡара башланы. Быны күреп, рухтарығыҙ шатлана һәм беҙгә доға ҡыла торғандыр.\nИшетегеҙ, бабайҙар, улдарығыҙ һөйөклө илдең бер аҙын ҡотҡарҙы, барыһын да ҡотҡарасаҡ, имен булығыҙ!\nҺеҙҙең изге Ҡаруанһарайығыҙ бөгөн ҡотҡарылды, унда һеҙҙең улдарығыҙ ултыра, уға улдарығыҙ тамам хужа булды. Яҡында бөтөн Башҡортостан үҙенең улдарына күсәсәктер, йәшәһен автономиялы Башҡортостан һәм уның улдары! Йәшәһен башҡорттоң мәдар ифтихары булған үҙебеҙҙең Ҡаруанһарай!\nБашҡорт мәркәз шураһы. 16 ноябрҙә һалдаттар советында Ҡаруанһарай мәсьәләһе ҡаралды. Шунда мәркәз совет Ҡаруанһарай башҡорт милке икәнлеген иғтираф ҡылып, ошондай ҡарарнамә сығарҙы:\n“Ҡаруанһарай башҡорттарҙың милкелер. Шунлыҡтан һалдаттар советы унда бөгөнгә ҡәҙәр торған урындарынан сыға һәм башҡорттар тарафынан күрһәтелгән бүлмәләргә урынлаша”.\n18 ноябрҙә мәркәз шура Ырымбур губернаһы распорядительный комитетына ошо мазмунда ҡағыҙ ебәрҙе:\n“Башҡорт халҡының июлдә Ырымбурҙа булған беренсе съезы был халыҡтың үҙе тарафынан үҙ аҡсаһына үҙ көсө менән һалған Ҡаруанһарай бинаһын үҙ милке тип иғлан ҡылған ине. Шул хосуста эске эштәр министрына барлыҡ документтарҙы биреп, Әхмәтзәки Вәлидов, Мөхтәр Мутиндан ғибәрәт вәкилдәр ебәргән ине.\nМинистр Авксентьев Кржижановскийҙың башҡорттарҙы күп талағанын иғтираф ҡылып ҡайтарасағын һөйләгән ине.\nҺалдаттар советы бинаның башҡорттар милке икәнлеген 16 ноябрь съезында иғтираф ҡылып, бөгөнгә ҡәҙәр торған бүлмәләренән сыҡты вә Башҡорт шураһы тарафынан күрһәтелгән биналарға урынлашты. Ошо 16 ноябрҙән башлап Башҡорт мәркәз шураһы рәсми һүрәттә Ҡаруанһарайҙы тамам үҙ тасарруфына алды һәм уны һаҡлауҙы Мосолман хәрби комитетына тапшырҙы. Ошоноң өсөн был бинаны һеҙҙең ҡарамағығыҙҙа булған хазина биналары йөмләһенән сығарып, башҡорт мәркәз шураһы милке тип таныуығыҙ кәрәк”.\nБашҡорт мәркәз шураһының рәйесе урынбаҫары Әхмәтзәки ВӘЛИДИ.\nҒәрәп графикаһынан транслитерацияны Әхәт СӘЛИХОВ башҡарҙы.


Ҡыш бабайҙың ҡунаҡ тирмәһе Торатауҙа\nБашҡортостандың эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитетында уҙғарылған конкурсҡа йомғаҡ яһалды. Яңы йыл хужаһы -Ҡыш бабайҙың резеденцияһын урынлаштырыуға тиҫтәнән ашыу район дәғүә итте. Баһалама комиссияһы ағзалары Ишебай районындағы тәбиғәт ынйыһына туҡталды.\nТирмә төҙөү өсөн күп райондар ғариза яҙа. Улар араһынан Бөрө, Ишембай, Нуриман райондары финалға үтә. Еңеүсе районды Ҡар бөртөгө - Варвара Макиенко иғлан итте. Яңы йыл хужаһының резиденцияһы Ишембай районы Урман-Бишҡаҙаҡ ауылы эргәһендә, йәғни Торатауҙың итәгендә урынлашасаҡ.\nВячеслав Ғиләжетдинов, Башҡортостандың эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты рәйесе: «Инфраструктура яҡшы булырға тейеш. Килеп туҡтаның - яҡшы ғына итеп ашап алдың, кәрәк икән кибендең, теләгең бар икән, атҡа меңден. Былар барыһы ла иҫәпкә алынырға тейеш».\nЯңы йыл байрамдарында Өфөлә турист маршруты буйлап сәғәт һайын метробустар йөрөйәсәк. Улар ҡунаҡхана, музей, яңы йыл шыршылары янында туҡтаясаҡ. Ошо туҡталыштарҙа теләге булған һәр кем экскурсияға ҡушыла ала. Метробусҡа билет хаҡы 10 һум буласаҡ һәм ул көнө буйына етәсәк. Күп кенә ҡунаҡханалар баш ҡала ҡунаҡтарына 50 процентҡа тиклем ташлама ла эшләйәсәк.\nМарина Игнатьева, Башҡортостандың экскурсоводтар гильдияһы рәйесе: «Өфөлә барыһын да ҡыуандырырлыҡ йондоҙ яныуына ныҡ шатмын. Балалармы, әллә ололар нығыраҡ ҡыуанырмы - быныһын әйтә алмайым. Сөнки байрам көндө ололар ҙа бала-сағаға әйләнеп китә. Яңы йыл - ул шатлыҡ! Ошо экскурсия дауамында барыһына ла яҡты хис-тойғолар бүләк итке килә».\nТоратауға йөрөтөүсе автобусҡа ҡәҙимге рейс маршруттарына ҡарағанда билет хаҡы күпкә арзаныраҡ булыр тип күҙаллана. Стәрлетамаҡ һәм Ишембайҙа йәшәүселәр Ҡыш бабай тирмәһенә ысын әкиәттәгеләй санала ла бара аласаҡ.


«Минең ғаиләм Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында»\nИглин районында Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына арнап уҙғарылған иншалар конкурсы шулай тип аталды.\nИншаларҙы һәр уҡыусы туған телендә яҙған. Башҡорт һәм рус, татар һәм сыуаш телдәрендә ижад ителгән яҙма эштәрҙә уҡыусылар үҙҙәренең һуғышта ҡатнашҡан туғандары, олатай-өләсәйҙәр ҡаһарманлығы хаҡында бәйән иткән.\nКонкурсҡа барлығы 140 инша тәҡдим ителгән. Уларҙың 35-е икенсе турға һайлап алынған. Турбаҫлы, Ҡарамалы, Көҙәй, Ивано-Казанский, Ҡаҙаяҡ һәм район үҙәгенең 4-се мәктәбе уҡыусылары айырыуса әүҙемлек күрһәткән. Иншалар конкурсын йомғаҡлау тантанаһында еңеүселәргә рәхмәт хаттары һәм иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Иң мөһиме, патриотик темаға арналған конкурста ҡатнашып, уҡыусылар атай-олатайҙар ҡаһарманлығын, данлыҡлы тарихты баһаларға өйрәнә.


Сәнәғәт производствоһы апрелдә 2013 йылдың апреленә ҡарата 2,5 процентҡа артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСәнәғәт производствоһы апрелдә 2013 йылдың апреленә ҡарата 2,5 процентҡа артҡан\n16:07, 16 мая 2014 Иҡтисад\nБашҡортостанда сәнәғәт производствоһы апрелдә 2013 йылдың апреленә ҡарата 2,5 процентҡа артҡан. Был хаҡта Башҡортостанстат материалдарына таянып республика Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте хәбәр итә. Шул уҡ ваҡытта ғинуар-апрель йомғаҡтары буйынса түбәнәйеүе билдәләнә — 2013 йылдың апреленә 0,8 процентҡа.\nАғымдағы йылда сәнәғәт производствоһында иң ҙур үҫеш машиналар һәм ҡорамалдар (2013 йылдың ғинуар-апреленә 130,8 процент), электр ҡорамалдар, электрон һәм оптик ҡорамалдар етештереүҙә (117,4), химия производствоһында (110,3) билдәләнә. Металл булмаған минераль продукттар, транспорт саралары һәм ҡорамалдар производствоһы шулай артҡан. Ағасты эшкәртеү һәм ағастан изделиелар эшләү күләме күтәрелгән.


Ибраһимовтарҙың ҙур ғаиләһе\n31 Октябрь 2018, 16:01\nРеспублика көнө хөрмәтенә тантаналы йыйылышта район хакимиәте башлығы Әнис Әсәҙуллин күп балалы Ибраһимовтар ғаиләһенә трактор асҡысы тапшырҙы.\nСоциаль-маҡсатлы программалар фонды аша район хакимиәте юллауы буйынса 1300000 һум күләмендә аҡса бүленгәйне.\nБалалар ҡарарға алған ата-әсә был донъяны саҡ ҡына бул-һа ла шәфҡәтлерәк итергә теләй. Улар ата-әсә йылыһынан һәм иғтибарынан мәхрүм ҡал-ған бәләкәй кешеләр йәмғиәттең тулы ҡиммәтле ағзаһы булыу мөмкинлеге алһын өсөн тырыша.\nДыуан-Мәсетле ауылында Ибраһимовтар ғаиләһе йәшәй: Ләлә Мөхәмәт ҡыҙы һәм Флир Әхәт улы. Бергә улар инде 45 йыл, дүрт ул тәрбиәләп үҫтергәндәр. Олоһона – 44, кесеһенә 25 йәш. Ғаилә башлығы 1997 йылда бөтөн ғаиләһе – бер туғандары, ата-әсәһе, балалары бергә йәшәһен өсөн ҙур өй һалыуы хаҡында һөйләй. Ләкин барыһы ла бында ҡайта алмай һәм өй буш була. 1998 йылда Ибраһимовтар бер ғаиләнән булған дүрт баланы “үҙ ҡанаттары аҫтына” алырға ҡарар итә. 2009 йылда уларға тағы ла бер ғаиләнән биш бала өҫтәлә. Иң бәләкәсенә ул саҡта 7 ай ғына була. Әлеге ваҡытта өйҙә 12 бала йәшәй, дүртәүһенең инде үҙ ғаиләһе бар.\nБайрамдар күңелле үтә был йортта. Мартта бер юлы алты тыуған көн үткәрәләр. Оло балалары ғаиләләре менән һәм дуҫтары килә. Әүҙемерәк балалары концерт-күңел асыу программаһын ойоштороп ебәрә: конкурстар, йомаҡтар уйлап сығаралар, яңғыҙ һәм бергәләп номерҙар башҡаралар. Балалар айырыуса ғаилә көнө байрамын ярата!\nЛәлә Мөхәмәт ҡыҙы – әүҙем, дәртле ҡатын-әсә. Ул барыһына ла: балалар тәрбиәләргә лә, хужалыҡ һәм өй менән булышырға ла өлгөрә. Флир Әхәт улы – ҡатынының ышаныслы тылы һәм терәге: һәр ваҡыт йәнәшендә, һәр ваҡыт ярҙам итергә әҙер. Яңы трактор уларға мал аҙығы әҙерләү өсөн кәрәк була. Сөнки 27 баш һыйыр малы аҫрайҙар.\n– Мин балаларымда тыуған ауылға, тыуған яҡҡа һөйөү тәрбиәләргә ынтылам. Беҙгә улдарыбыҙ хәҙер хужалыҡ буйынса ныҡ ярҙам итә. Улар беҙҙең эште дауам итеүҙәрен теләйем, – ти Флир Ибраһимов.\n– Шул хәтле бала әсәһе булыу еңел түгел, әлбиттә. Ләкин мин башҡаса тормошто күҙ алдына килтерә алмайым. Өйҙә балалар тауышы һәм көлгәне ишетелергә тейеш. Балаларыбыҙҙың мәрхәмәтле, яуаплы, ипле, бәхетле кешеләр булып үҫеүҙәрен теләйем, – тине Ләлә Ибраһимова.


Инфоурок › Другое › Конспекты › План урока по баш.языку на тему"Акъял батыр"(6 класс)\nӘҙәбиәт йылында районыбыҙҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары алдында һеҙҙең менән әҙәбиәттән асыҡ дәрес биреүемә мин бик шатмын! Ә һеҙҙең кәйефтәр яҡшымы, көрмө? Карточкаларға тап килгән биттәрҙе күрһәтегеҙҙе һорайым.(уҡыусылар смайлдарҙы күрһәтәләр).\n- Уҡыусылар, дәресте башлар алдынан, һеҙгә шундай бер һорау биргем килә...Һеҙгә йыш ҡына ата-әсәйҙәрегеҙ, олатай -өләсәйҙәрегеҙ нимә теләйҙәр?\n- матур көндәр\nӘ нимә һуң ул тыныслыҡ, аяҙ күк тигәнде нисек аңлайһығыҙ?\n(тыныс тормош,аяҙ күк)\nһәр көн һайын атҡан ҡояшҡа шатланып, көләс йөҙҙәр менән мәктәпкә килеп, белем алыу, һеҙҙең шат көлөүегеҙ – шул була инде ул тыныслыҡ. Әйтегеҙ әле, тыныслыҡ булһын өсөн нимә эшләргә кәрәк?\n- һуғыш булмаҫҡа тейеш, татыу, дуҫ йәшәргә, бер-береңде яратырға тейешбеҙ.\nӘйтегеҙ әле, быйыл илебеҙ һуғыш менән бәйле ниндәй бөйөк датаны ҡаршы алырға йыйына?\n(70 йыл. Һуғыш тураһында әңгәмә)\nБына ул беҙҙең Бөйөк Еңеүҙе килтереүсе ҡаһармандар, беҙҙең олатайҙарыбыҙ.\nӘ ошондай еңеүгә барырға, ҙур геройҙар булып үҫергә нимә ярҙам иткән ул уларға?\nӘсәләренең йырҙары, бәләкәйҙән әкиәт уҡығандар\nӘ хәҙер таҡталағы һүрәттәргә иғтибар итегеҙ әле. Кемдәр ул былар? Уларҙы беҙ ҡайҙарҙа осратабыҙ?\n“Алеша Попович”, “Илья Муромец”,“Урал батыр” әкиәттәренән\nОшо әкиәттәр, йырҙарҙы, мәҡәл-әйтемдәрҙе бер һүҙ менән нимә тип әйтеп була?\nХалыҡ ижады тигәнде нисек аңлайһығыҙ?\nТелдән-телгә, конкрет авторы булмай төрлө вариантта йәшәй.\nУҡыусылар, һеҙгә ошо йомаҡ, мәҡәл, әйтем һәм әкиәт жанрҙарынан ҡайһы жанр нығыраҡ оҡшай? Нимәне нығыраҡ тыңларға яратаһығыҙ?\n- Ә тематикаһы, йөкмәткеһе б-са ниндәй әкиәттәр беләһегеҙ?\n-Дөрөҫ! Әйҙәгеҙ әле, иҫкә төшөрөп китәйек: быйылғы уҡыу йылында беҙ ниндәй әкиәттәр уҡыныҡ, һәр төргә әкиәт әйтәйек.\n- Тимәк, ошо һөйләгәндәрҙән бөгөн беҙ нимә тураһында һөйләшәсәкбеҙ? Дәрестең маҡсатын билдәләп ҡарайыҡ әле?\n- Батырҙар тураһында һөйләшәсәкбеҙ;\n- Әкиәт буйынса һөйләшәсәкбеҙ\n- Һорауҙарға яуап бирәсәкбеҙ\n- Ошо маҡсаттарға ирешеү өсөн бөгөн беҙ дәрестә халыҡ ижадына ҡараған «Аҡъял батыр» әкиәтенә мөрәжәғәт итәсәкбеҙ.\nҺәм шулай уҡ дәрес барышында төркөмдәрҙә лә эштәр башҡарасаҡһығыҙ, шуға ла бер-берегеҙгә ярҙам итеп, кәңәшләшеп эшләгеҙ.\nӘ хәҙер алдығыҙҙа ятҡан технологик картаға бөгөнгө числоны һәм дәрестең темаһын яҙып ҡуйығыҙ.\nӘкиәттең йөкмәткеһенә күскәнгә тиклем, әйҙәгеҙ әле беҙ һеҙҙең менән уның исеменә мөрәжәғәт итәйек.\nАҡъял. Яһалышы буйынса был ниндәй һүҙ? Аҡ+ял\nБыл һүҙҙе кем нисек аңлай?\nЯл - ?\nНимә күҙ алдығыҙға баҫа?\nҺүҙлек менән эш.\nСлайд аша аңлатыу. Аттың ялы. Кешенең сәсе була. Тимәк , синоним һүҙҙәр.\nКүҙ алдына килтереү. Сәс урынына аттың ялы булған егет. Күҙҙе йомдоҡ, күҙ алдына килтерәбеҙ.\nӘҫәрҙән беренсе абзацты уҡыйбыҙ ҙа, күҙ алдығыҙға килтергән образ менән тура киләме ул?\nБөгөнгө әкиәттең йөкмәткеһенә туҡталып, әңгәмәләр ҡорғанда осраған һуҙҙәрҙе ҡарап, иҫкә төшөрөп уларға аңлатма биреп үтәйек. Әйткәндәй, улар һеҙҙен карталарығыҙҙа тәржемә менән бирелгән.\nҺүҙлектәр менән эш.\nХәҙер беҙ һеҙҙең менән әҫәрҙең йөкмәткеһе б-са ? яуап бирәйек. Иғтибар м-н тыңлағыҙ!\nҺорауҙарға ҡыҫҡаса ғына яуап бирергә лә ярай!\nА.б. юлға нисек әҙерләнеп сығып китә?\nБеренсе булып кемде осрата?\nУрман б, нимә м-н шөғөлләнер булған?\nАртабан уларға кем осрай?\nИргәйел ҡарт кемдән ҡасып сығып китә?\nУны А.б. ҡайҙа таба?\nА.б. ер аҫты батшалығында кем булып китә?\nУл халыҡты кемдән ҡотҡара?\nӘ уны ер өҫтөнә нимә сығара?\nА.б. иптәштәрен ғәфү итәме, ни өсөн?\nӘҫәрҙең йөкмәткеһен тағы ла тулыраҡ кем нисек үҙләштергәнен белер өсөн, план менән эшләп алайыҡ.\nКүреүегеҙсә, пландың тәртибе боҙолған. Әгәр ҙә ошо планды дөрөҫ тәртипкә һалһағыҙ эргәләренә нимә артынан нимә килерен нумерациялаһығыҙ-\nАҡъял батыр өсөн хас сифат килеп сыға. Иғтибарлы булығыҙ.\nПлан менән эш\nАфарин, уҡыусылар! Хәҙер төркөмдәрҙә эшләп алайыҡ.(1-се төркөм- Батыр һүҙенә синонимдар яҙа.\n2-се т. – Аҡъял батырға сифаттар яҙа.\n3-сө төркөм- Аҡъял батыр әкиәтендәге бөтә персонаждарҙы яҙа.\nҺәр төркөмдән 1-әр бала уҡый.\n-Уҡыусылар, һеҙҙең ысын Аҡъял батырҙы күргегеҙ киләме? Әйҙәгеҙ, әле беҙ һеҙҙең менән шул образды тыуҙырып ҡарайыҡ. Үҙебеҙҙе скульптор итеп хис итәйек.\n- Әйҙәгеҙ әле, ошо образға яраҡлы, дәреслектән Аҡъялдың уҡ-һаҙаҡ аҫып сығып киткәнен уҡып ишеттерегеҙ.\nИке уҡыусы, һөйләй\nКитаптан табып уҡыу\n- Аҡъял батыр тураһында һөйләшеп, әҫәрҙәге башҡа батырҙар һәм образдар тураһында онотоп барабыҙ. Әйҙәгеҙ тороп баҫтыҡ, ултырып арып та киттегеҙ... Хәҙер шул образдарҙы әйтә барабыҙ, уға хар-ка бирә барабыҙ. Һәм эргәһендә иптәшенә ҡулын һуҙа, әгәр ҙә ул ыңғай герой тип һынаһаң - иптәшеңдең ҡулын тотаһың, кире герой булһа төшөрә.____Һығымта.\nОбраздарға сылбыр рәүешендә хар-ка\n- Аҡъял батырҙың телмәре буйынса эш.\n1. 127-се бит. Әңгәмә. Тағы ла ниндәй икәнен белдек?\n2. 135-се бит. Әңгәмә.Аҡъялдың батырҙың Һүҙҙәре һеҙҙе уйландырҙымы? Ни өсөн әҫәр башында үҙе менән Тау батыр менән Урман батырҙы ала? (берәүҙән икәү яҡшы, бергә еңелерәк). Ә ни өсөн ул уларҙы ғәфү итә? Тимәк, теге батырҙар үҙ хаталарын таный. Был батыр\nҙар өсөн хас күренеш.\nЫсынлап та, дуҫтарыбыҙ күп булғанда ғына, берҙәм булғанда ғына беҙ көслөбөҙ. Бына бөгөнгө дәрестә ошо берҙәмлек дәрестең аҙағына ла еткереп килә. Төркөмдәрҙә эшләү. Рефлексия.\nҺәр төркөм батырлыҡ т-да мәҡәлдәр эҙләй. Кемдеке күберәк- шул афарин!\n1-әр мәҡәлде таҡтаға яҙыу.\nҠыҙҙар! Бөгөнгө дәрестә нимә белдегеҙ, нимә ҡыҙыҡлы булды, тағы нимә белергә теләр инегеҙ?\nҺәр кем үҙенә баһа ҡуя.\nҠәҙерле уҡыусылар! Дәресебеҙҙе йомғаҡлап шуны әйтәһе килә: матур холоҡло, атай – әсәйҙәрегеҙгә хөрмәтле, уҡытыусы апай – ағайҙарығыҙға ихтирамлы булып, үҙ ватаныбыҙҙың изгелекле ҡыҙҙары һәм батыр улдары булып үҫерегеҙгә ышанаһы килә. Батырлыҡтың символы булған, бөгөнгө дәрестең иҫтәлеге итеп һеҙгә мин ленталар таратам. Дәресебеҙ ошоноң менән тамам, һау булығыҙ!\nНомер материала: ДБ-245095


Көрсөк тәү сиратта кешенең башында ярала\nБындай шарттарҙа ығы-зығыға бирелмәй һалҡын ҡараш һәм айыҡ аҡыл менән эш итеү зарур. Республиканың иҡтисади көрсөккә ҡаршы көрәш программаһын тәҡдим итеп Рөстәм Хәмитов етәкселекте әүҙемерәк эшләргә саҡырҙы. Барыһы ла халыҡтың именлеге һәм йәшәү шарттарын яҡшыртыу өсөн эшләнергә тейеш. Финанс ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, республика үҙ өҫтөнә алған социаль яуаплылыҡты үтәргә бурыслы. Көрсөккә ҡаршы көрәш программаһы йәшәйештең өҫтөнлөклө йүнәлештәренә ярҙам итеүҙе күҙ уңында тота.\nИҡтисади көрсөк әле башланып ҡына тора. Предприятиелар ҙа алған тиҙлеген тулыһынса юғалтмай ярайһы уҡ һөҙөмтәле эш күрһәтә. Йыл башынан алып республикала сәнәғәт етештереү күләме дүрт процентҡа артҡан. Ләкин үҫеш тотҡарлана барғаны һиҙелә, тине республика етәксеһе.\nБындай шарттарҙа үҫеш стратегияһы ҡырҡа үҙгәртелергә тейеш. Яңыса сәйәсәт ҡайһылыр өлкәлә сығымдарҙы кәметеп экономияланған аҡсаларҙы өҫтөнлөклө һәм социаль тармаҡҡа йүнәлтеүҙе күҙ уңында тота. Ярҙамды ла һәр береһе алмаясаҡ. Һөҙөмтәле һәм сығымдарҙы аҡлай алырҙай предприятиеларға ғына финанс ярҙам күрһәтеләсәк.\nПланға ярашлы, көнүҙәк проблемаларҙы хәл итеүгә резерв фондтан өс миллиард һум аҡса бүлеү ҡаралған. Бынан тыш, залог фонды ойоштороласаҡ. Уға йәмғеһе ун биш миллиард һумға баһаланған дәүләт мөлкәте инә. Был иҫәптән халыҡты социаль яҡлау программалары ла финансланасаҡ. Көрсөккә ҡаршы планда ипотека проценттарын субсидиялауҙы дауам итеү ҙә күҙаллана. Был берҙән халыҡҡа торлаҡ шарттарын яҡшыртыу мөмкинлеге бирһә, икенсе яҡтан төҙөлөштө йәнләндерәсәк. Эшһеҙ ҡалған граждандарҙы башҡа һөнәргә уҡытыу һәм ваҡытлыса хеҙмәт урындары булдырыуға ла сығымдар ҡаралған.\nАуыл хужалығы ғәҙәттәгесә, дәүләт ярҙамынан ситтә ҡалмаһа, эшҡыуарлыҡ көрсөк шарттарында айырыуса яҡлауға мохтаж, тине Рөстәм Хәмитов. Эре предприятиелар етештереү күләмдәрен кәметкән осорҙа иҡтисад үҫеше тап бизнес иңенә йөкмәтелә. Рөстәм Хәмитов көрсөк шарттарында төбәктәргә үҙаллылыҡ биреү ҙә яҡшы ярҙам буласаҡ тине. Бөгөнгө ысынбарлыҡ эштәрҙе тиҙ арала һәм һөҙөмтәле башҡарыуҙы талап итә. Федераль үҙәктең саманан тыш контроле мөһим эштәрҙе башҡарыуҙы тотҡарлай, тигән фекерҙә республика етәксеһе.


Ҡолаҡты бороу заманымы, әллә бар кешенең дә хоҡуҡтары яҡланған хәҙерге осормо? Был аҙнала ошо һорау тағы ҡалҡып сыҡты. Салауат ҡалаһындағы кадет мәктәбендә теркәлгән хәлдән һуң. Унда уҡытыусы балаға ҡул күтәреүҙә ғәйепләнә.\nАртур өсөн көҙгө каникулға тиклемге ғәҙәти уҡыу көнө медицина учреждениелары буйлап йөрөү менән тамамланған. Баланы травматолог, невролог ҡараған, һөҙөмтәлә уны уҡыу аҙағына тиклем физкультура дәресенән бушатҡандар.\nАта-әсәһе полиция юлын тапай. Улар иҫбатлауынса, уҡытыусынан «туҡмалған»дан һуң 8 йәшлек малайға табиптар баш мейе йәрәхәте диагнозы ҡуйған.\nАртур Солтанморатов икенсе синыфта Салауат ҡалаһының 2-се кадет мәктәбендә уҡый. Малайҙың яҡындары белем усағында уның һәр ваҡыт ҡыйырһытылыуына зарлана.\nАртурҙың атаһы менән уҡытыусы араһында һөйләшеү хәҙер ошондайыраҡ кимәлдә. Ә бөтәһе лә ике бала шаярыуынан башланған. Әлфиә Хәмзә ҡыҙы иҫбатлауынса, бындай хәл беренсегә. Хәйер, Артурҙың ата-әсәһе былтыр ҙа синыф етәксеһе өҫтөнән ялыу менән йөрөгән. Ниндәйҙер юҡ ҡына сәбәп өсөн остазды прокуратураға ла саҡыртҡандар.\nАртур Солтанморатов беренсе синыфта командир итеп тәғәйенләнгән булған. Ләкин был вазифаһынан тиҙ бушатылған һәм хатта, бер айға кадет формаһын кейергә рөхсәт ителмәгән.\nВладимир Бармин, 2-се кадет мәктәбе тәрбиәсеһе: «Строй дисциплинаһын боҙған, башҡа балаларға ҡарата ҡул күтәргәне өсөн Артурҙы бер айға кадет формаһы йөрөтөүҙән сикләп торорға ла тура килде, уға һынау ваҡыты бирелде».\nСалауат ҡалаһының 2- се кадет мәктәбендә төп баҫым хәрби дисциплинаға һәм уҡыуҙа өлгәшеүгә, патриотик тәрбиә биреү, физик яҡтан әҙерлекле балалар уҡытып сығарыуға йүнәлтелә. Каратэ буйынса республика кимәлендә уҙғарылған ярышта Артур йәштәштәре араһында беренсе урын алған. Малай 26 октябрҙә лә кис секцияла булған, уҡытыусы уның сәләмәтлегендә бер ниндәй ҙә үҙгәрештәр һиҙмәгән. Уҡытыусылар әйтеүенсә, үҙен көслө итеп тойоу танау сөйөүгә килтергән.\nАртурҙың синыф етәксеһе Әлфиә Ғилметдинованың педагогик хеҙмәт стажы 38 йыл. Ул- Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, юғары категориялы уҡытыусы, мәғариф ветераны. 21 йыл буйына ҡаланың 8-се мәктәбендә, 16 йыл 2-се мәктәптә балалар уҡыта. Тәрбиә эштәре буйынса директор урынбаҫары булып та эшләгән.\nИраида Петрова, 2-се кадет мәктәбе директоры: «Ошо йылдар эсендә Әлфиә Хәмзә ҡыҙына ата-әсәләр тарафынан бер ниндәй ҙә дәғүә һүҙҙәре ишетелмәне. Ул бөтә һорауҙарҙы ла тыныс юл менән хәл итә. Эшенә бик яуаплы ҡарай, уҡыусыларҙан да шуны талап итә. Йәмһеҙ һүҙҙәр менән ҡысҡырғанын ишеткәнем юҡ. Дәрестә шаярған балаларҙы тыяһың инде ул. Беҙҙең аша ниндәй генә ата-әсәләр үтмәне. Солтанморатовтар менән конфликт былтыр ҙа булды».\nМәктәптә уҡытыусыны фәрештәләй күргән замандар артта ҡалып бара. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, белем биргән кешенең абруйын төшөрөү генә түгел, уның ҡылыҡтарын хоҡуҡ органдары ярҙамында тикшереү осраҡтары арта. Яңынан-яңы программалар, стандарттар артынан ҡыуғанда был мәсьәлә педагогикала, бәлки, икенсе планға ҡалалыр, ти белгестәр. Ә ҡасандыр балаға указка менән ҡундырыу, уны тәрбиәләү норма һаналған, һәм ата-әсәләр бының өсөн уҡытыусыға рәхмәт уҡыған. Уҡыусы белем усағында ҡуйылған талаптарҙы үтәй алмай, тиҫтерҙәре менән аралашҡанда аңлашылмаусанлыҡтар килеп сыға икән, тимәк, мәктәпкә әҙерлекһеҙ килгән. Баланы Аллалай күреп, саманан тыш иркәләп үҫтереү ғәҙәткә инеп бара. Һуңынан йәмғиәттәге ҡанундарға буйһонмауына аптырау урынһыҙ, ти психологтар.\nБыл осраҡта ата-әсәгә баланы белгестәргә күрһәтеү, психологтар менән әңгәмәләшеү ҙә ҡамасауламаҫ. Ә киләсәктә, кем белә, Салауат ҡалаһында йәшәүсе Артур Солтанморатовтың исеме республика ғына түгел, донъя кимәлендә лә ишетелер, тик бындай күңелһеҙ ваҡиға менән түгел, ә спорттағы яулаған үрҙәре, чемпион титулдары менән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТИМЕР ЮЛСЫЛАР ДИНАСТИЯҺЫНАН - 2021 - Мәҡәләләр\nПоездың рельстар буйлап хәүефһеҙ һәм ышаныслы хәрәкәт итеүен әллә нисә тиҫтә белгес тәьмин итә. Улар араһында поезд машинисы, уның ярҙамсыһы, юл монтеры, ревизор һәм башҡа күп төрлө һөнәр эйәләре бар. Йәмғиәттә тимер юлында күпселек ир-егеттәр эшләй, ә ҡатын-ҡыҙҙар иһә вагон оҙатыусыһы, кассир һәм ҡала-ара яны поезында билет һатыусы йәки тикшереүсе булып ҡына эшләй, тигән фекер төплө урын алған. Ләкин ҡорос магистралдә төрлө вазифала меңәрләгән гүзәл зат хеҙмәт итә. Бөгөнгө әңгәмәсебеҙ - "Рәсәй тимер юлдары" ААЙ филиалы - Куйбышев тимер юлының Башҡортостан төбәгенә ҡараған Йөйәк тимер юлы станцияһы етәксеһе булып эшләүсе Айһылыу Йәүҙәт ҡыҙы ҒҮМӘРОВА менән ҡатын-ҡыҙҙың тимер юлында эшләү үҙенсәлектәре хаҡында һөйләшәбеҙ.\nҺайлаған һөнәр кешенең яҙмышын билдәләй, тиҙәр. Һеҙҙең тимер юлына эшкә килеүегеҙ нисек булды?\n- Белорет районының бейек таулы, ҡуйы урманлы төбәгендә урынлашҡан Йөйәк ауылында ғаиләлә алтынсы бала булып донъяға килдем. Атайым оҙаҡ йылдар тимер юлында эшләп, бригадир вазифаһында хаҡлы ялға сыҡты. Беҙҙең төбәктә күптәр тимер юлында эшләне һәм әле лә эшләй. Дөрөҫөн әйткәндә, тимер юлы Белорет районының ошо төбәгендә иң эре, тотороҡло һәм ышаныслы эш биреүселәр араһында тәүге урында тора. Беҙҙә лә, күрше ауылдарҙа ла күптәр ошонда эшләй. Шуға күрә буласаҡ һөнәр һайлау мәле килеп еткәс, нәҡ тимер юлы өлкәһенә ҡараған һөнәр үҙләштерергә теләүемә аптырайһы түгел.\nМәктәпте тамамлағас, 1983 йылда Өфө тимер юлы техникумына уҡырға барҙым һәм өс йылдан дипломлы белгес булып, тыуған ауылыма эшкә ҡайттым. Мине станция буйлап дежурлыҡ итеүсе итеп тәғәйенләнеләр. Бәләкәйҙән был өлкәләге эш тураһында атайымдан, туғандарымдан ишетеп-белеп үҫкәс, эште башлап китеү ауыр булманы. Хеҙмәттәштәрем дә һәр саҡ ныҡлы терәк булып, үҙҙәре белгәнде өйрәтеп кенә торҙо.\nХәҙер һеҙ Йөйәк станцияһында етәксе вазифаһын башҡараһығыҙ. Һеҙҙең алға ниндәй бурыстар ҡуйылған? Уларҙы атҡарып сығыу өсөн тимер юлы хеҙмәткәре ниндәй һыҙаттарға эйә булырға тейеш?\n- Станция етәксеһе булып 2018 йылдан эшләйем. Минең вазифама Йөйәк тимер юлы станцияһы эшмәкәрлеген ойоштороу инә. Асыҡлап әйткәндә, поезд хәрәкәте хәүефһеҙлеген тәьмин итеү, пассажирҙарҙың һаулығын һәм ғүмерен һаҡлау бурысы тора алдымда. Эш режимы нормалаштырылмаған, йәғни мин һәр саҡ үҙемдең хеҙмәти бурыстарымды үтәргә әҙер булырға тейешмен. Тимер юлында һәр эш, һәр аҙым билдәләнгән ваҡытта, минутына тиклем теүәл башҡарала. Бөтә эшселәрҙең дә ошо ҡағиҙәне теүәл үтәүе тимер юлының пассажирҙарға һәм йөк оҙатыусыларға сифатлы хеҙмәт күрһәтергә булышлыҡ итә. Ә бының өсөн тимер юлында эшләгән һәр кешенең бер-береһе менән тығыҙ бәйләнештә эшләүе һәм үҙ эшенә яуаплы ҡарауы шарт. Эш көсөргәнешле, яуаплы, һәр ваҡыт уяу, теремек булырға, килеп тыуған һорауҙарҙы тиҙ арала хәл итә белергә кәрәк. Коммуникабеллек һәм стрестарға ҡаршы тора алыу тимер юлында оҙаҡ йылдар эшләү өсөн иң кәрәкле сифаттар рәтендә.\nҺөнәри яҡтан үҫеш туҡтап ҡалмаһын өсөн эш биреүсе компания тарафынан ниндәй мөмкинлектәр бирелә?\n- Был йәһәттән Рәсәй тимер юлдары компанияһы ҙур эшмәкәрлек алып бара. Мәҫәлән, мин һәр саҡ, үҙемдең үҫеш өҫтөндә эшләргә кәрәк, тигән фекерҙәмен. Был үҫеш ваҡыты-ваҡыты менән генә түгел, ә даими рәүештә алып барылыуы айырыуса яҡшы. Шуға күрә мин тимер юлында хеҙмәт итеүселәр өсөн махсус булдырылған сервистағы уҡытыу курстары менән ихлас ҡулланам. Был курстарҙа үҙең теләгән ваҡытта, мөмкинлегеңә ҡарап инеп, төрлө темаларға белемде киңәйтергә, һөнәри яҡтан оҫталыҡты арттырырға мөмкин. Уларҙың дистанцион һәм бушлай булыуы айырыуса һәйбәт.\nБыл ойошмала карьера баҫҡысы буйлап күтәрелеүең тик үҙеңдән тора. Әгәр тырышлыҡ, ныҡышмалылыҡ булһа, һәр яңы белемгә асыҡ булһаң, эшеңде сифатлы һәм урын еренә еткереп башҡарһаң, компания быны күрә һәм баһалай. Йәш белгестәр өсөн профессиональ яҡтан үҫеү мөмкинлеге ҙур. Әйтәйек, юл монтеры булып эшкә килгән йәш егеттәр, теләге булып тейешле белем алһа, үҙен яҡшы яҡтан күрһәтһә, уны һис икеләнмәй етәксе вазифаға тиклем үрләтергә мөмкиндәр. Был йәһәттән Рәсәй тимер юлында асыҡ һәм аңлайышлы сәйәсәт алып барыла - эш рәтен белгәндәргә юлдар һәр саҡ асыҡ.\nТимер юлында эшләү еңелдән түгел. Ошондай ғәйәт ҙур, иңендә пассажирҙар һәм йөктәр өсөн оло яуаплылыҡ ятҡан компанияла гүзәл заттар ниндәй вазифалар башҡара?\n- Минең коллегаларым араһында төрлө һөнәрҙе үҙ итеп, тимер юлында уңышлы эшләп йөрөгән ҡатын-ҡыҙҙар бихисап. Мәҫәлән, станция буйынса дежур итеүсе, тимер юлы вокзалы етәксеһе һәм уның ярҙамсыһы, диспетчер, ревизор-контролер, багаж һәм йөктәрҙе ҡабул итеүсе, сигнал биреүсе (сигналист), элемтәсе, электромеханик һәм башҡа һөнәр эйәләре бар. Шулай уҡ хәҙер ҡатын-ҡыҙҙар араһында хатта машинист ярҙамсыһы һәм машинист булып эшләүселәр ҙә бар. Куйбышев тимер юлының Башҡортостан төбәгендә, мәҫәлән, Алена Миронова исемле ҡыҙ машинист ярҙамсыһы булып бик тә уңышлы эшләп йөрөй. Ә бөтә Рәсәй буйлап бөгөнгө көндә 50-нән ашыу ҡатын-ҡыҙ машинист ярҙамсыһы кеүек ҡатмарлы һәм яуаплы һөнәрҙе үҙләштергән.\nЭш биреүсе булараҡ, "Рәсәй тимер юлдары" компанияһы ҡатын-ҡыҙҙарға ниндәй хеҙмәт шарттары булдырған?\n- Компанияла эшләүсе хеҙмәткәрҙәрҙең 30 процентын ҡатын-ҡыҙҙар тәшкил итә. Беҙҙең эш шарттары карьера үҫеше менән ғаилә араһындағы тигеҙлекте һаҡлау мөмкинлеге бирә. Шулай уҡ компанияла ҡатын-ҡыҙҙарҙы социаль яҡлау системаһы ла киң үҫешкән. Рәсәй тимер юлдарында бөтә эшселәрҙең һәм шул иҫәптән ҡатын-ҡыҙҙарҙың да хеҙмәт шарттарын яҡшыртыу буйынса даими эш алып барыла, медицина хеҙмәтләндереүе яҡшы, спорт менән шөғөлләнеү өсөн бөтә уңайлыҡтар тыуҙырылған. Бөтә ил буйлап ял итеү йорттарына, балалар өсөн лагерҙарға путевка, һаулыҡҡа ҡағылышлы даими үткәрелеп торған әңгәмә, лекция, консультациялар, йәш белгестәр өсөн ташламалы ипотека, мәҙәни сараларҙа ҡатнашыу мөмкинлеге һәм башҡа күп төрлө социаль гарантиялар менән ҡуллана ала тимер юлында эшләүсе ҡатын-ҡыҙҙар һәм бөтә хеҙмәткәрҙәр.\nӘсәлеккә һәм балалыҡҡа финанс йәһәттән ярҙам ҙур. Атап әйткәндә, йөклөлөк һәм бала табыу буйынса пособиены уртаса эш хаҡына тиклем еткереү өсөн өҫтәмә түләү, бала тыуғанда матди ярҙам, 1,5 йәштән 3 йәшкә тиклем бала ҡарап өйҙә ултырыусыларға айлыҡ түләү һәм башҡа төрлө аҡсалата ярҙамды билдәләп үткем килә. Шулай уҡ тотҡарлыҡһыҙ түләнгән һәм даими индексацияланған эш хаҡы ла тимер юлында эшләүселәр өсөн ҙур әһәмиәткә эйә.\nҺеҙҙең ял-төн тимәй эшкә саҡырылыу мөмкинлеген ғаиләгеҙҙә нисек ҡабул итәләр?\n- Беҙҙең ғаиләлә барыһы ла ошо режимда йәшәй. Әйтеп үтеүемсә, атайым был өлкәлә оҙаҡ йылдар эшләне. Ағайым "Почетлы тимер юлы эшсеһе" тигән маҡтаулы исем алып, хаҡлы ялға сыҡты. Тағы ла бер ағайым машинист булды, үкенескә күрә, донъянан иртә китте. Ирем, улым Рәмис тә шулай уҡ тимер юлы эшселәре. Шуға күрә беҙ бер-беребеҙҙең эшен яҡшы аңлайбыҙ һәм эшкә бәйле ниндәйҙер аңлашылмаусанлыҡтар килеп тыумай. Ғөмүмән, ниндәй өлкәлә лә ғаилә ағзалары бер-береһенә терәк һәм таяныс булмаһа, эшләүе ауырға тура килә. Ирем һәм улым миңә коллега булғас, үҙемде эш йәһәтенән борсоған һорауҙарҙы улар менән бүлешәм һәм һәр саҡ төплө, аңлайышлы кәңәштәр алам. Шөкөр, эшем менән дә, ғаиләм менән дә бәхетлемен.\nӘйткәндәй, мин үҙемде, ауыҙ тултырып, тимер юлсылар династияһы вәкиле тип әйтә алам, сөнки әлеге ваҡытта һеңлем һәм 2 энем Өфөлә шулай уҡ тимер юлында уңышлы эшләп йөрөйҙәр.\nТимер юлында осраҡлы кешеләр булмай, тигән фекер менән килешәһегеҙме?\n- Ысынлап та, тимер юлы бер аҙ эшләп, унан китеп, аҙаҡ тағы кире килеп йөрөй торған өлкә түгел. Бында бер тапҡыр килгән кеше йә эшенә берегеп, уны яратып, бар күңелен һалып, оҙаҡ йылдар эшләй йәки эштең ҡатмарлы, яуаплы булыуына түҙмәйенсә, бөтөнләйгә китә һәм башҡаса килмәй.\nТимер юлы нимәне "ғәфү итмәй"?\n- Тәү сиратта, үҙеңдең хеҙмәти бурысыңа иғтибарһыҙ, яуапһыҙ ҡарауҙы. Һәр тимер юлы эшсеһенең үҙ вазифаһына ҡарата булған мөнәсәбәте пассажир һәм йөктәр өсөн яуаплылыҡтың бер өлөшөн тәшкил итә. Тимер юлында оҙаҡ йылдар эшләһәң дә, "Минең тәжрибә ҙур", тип эште үҙ яйына ҡуйырға ярамай. Ҡорос магистраль һәр ваҡыт һалҡын ҡанлылыҡты, уяулыҡты, күп бурыстар режимында эшләүҙе, стресҡа ҡаршы тора алыуҙы талап итә. Был сифаттар тимер юлында яңы ғына эш башлаған хеҙмәткәргә лә, әллә нисә тиҫтә йылдар эшләгән кешегә лә берҙәй мөһим. Әҙ генә көсһөҙлөк күрһәткәндә лә, бөтә эш юҡҡа сығырға һәм ошо рәүешле хеҙмәттәштәрҙе һәм компанияны ауыр хәлгә ҡуйырға мөмкин.\nҺеҙ 35 йыл тимер юлында, атап әйткәндә, Йөйәк станцияһында эшләйһегеҙ. Үҙегеҙҙе башҡа һөнәр эйәһе итеп күҙ алдына баҫтыра алаһығыҙмы?\n- Бер тында үтеп китте был йылдар. Әле генә техникум бөтөп эшкә килгән йәш белгес инем, хәҙер үҙем йәштәргә тимер юлында эшләү нескәлектәрен аңлатам. Уларға һәр саҡ "Эштән, ул ниндәй генә ауыр булмаһын, ҡурҡырға ярамай. Ә ҡурҡмаҫ өсөн башҡарған эшеңде яратырға кәрәк", тип ҡабатлайым.\nТимер юлына эшкә килеүемә һәм әле лә ошонда эшләүемә бер ҙә үкенмәйем. Һөнәрҙе яңынан һайларға кәрәк булһа, мотлаҡ кире тимер юлына килер инем. Эшемде күңел һалып башҡарам һәм үҙемде башҡа бер өлкәлә лә күрмәйем. Тормош юлым мине нәҡ ошонда, тимерҙәр араһына, ҡорос магистралгә алып килеүенә, юлымда яҡшы хеҙмәттәштәр осрауына яҙмышыма рәхмәтлемен.\nБөгөнгө мәктәп уҡыусыларына, һөнәр һайлау алдында торған йәштәргә лә ошо өлкәне күҙҙән үткәрергә, төрлө яҡлап өйрәнергә саҡырам, сөнки тимер юлының һәр саҡ буласағына һәм уның әүҙем эшләүенә шикләнмәйем.\nТимер юлы күп өлөштәрҙән торған ғәйәт ҙур комплекс. Һәм уның гелән теүәл һәм өҙлөкһөҙ эшләүендә меңәрләгән тимер юлсыларының һәр береһенең хеҙмәте һалынған. Ир-егет булһынмы ул, ҡатын-ҡыҙмы - айырма юҡ, уларҙың барыһы ла үҙ урынында кәрәкле һөнәрмәндәр. Бөгөнгө әңгәмәсем - Айһылыу Йәүҙәт ҡыҙы Ғүмәрова ла бөтә ғүмерен тимер юлына арнаған, оло маҡтауға лайыҡ, йәштәргә үрнәк булған, тимер юлсылар династияһын дауам итеүсе үҙ эшенең оҫтаһы.\nЯҙылған: 19.11.21 | Ҡаралған: 99


КИҪЕП ТАШЛАНҒАН ҒҮМЕР Наилә ХӘМБӘЛИЕВА\n22 Июнь , 11:50\nҠәләмдәшебеҙ Наилә Хәмбәлиеваның ғүмер байрамы бөгөн. Ҡәләмдәшебеҙҙе иҫтәлекле көнө менән тәбрикләп, сәләмәтлек, ғаилә именлеге, ижади уңыштар теләйбеҙ. "Шоңҡар"ҙар.\n- Атай, әсәкәйем, башҡаса булдыра алманым. Аңларға тырышығыҙ. Ғәфү итегеҙ мине, ышанысығыҙҙы аҡламаным.\nУрман төпкөлөндәге аҡ ҡайынға элмәк элгән йәш егет күҙ йәштәрен йотто. Ирҙәр иламай тип үҫтергәйне лә бит атаһы. Тик ғәрлек йәштәре сынығып өлгөрмәгән күңеленән урғыла ла урғыла. Яңы егет ҡорона баҫҡан ғына мәлендә намыҫын тапаған берәүгә ҡаршы тора алмағанлығын белеүҙән йөрәге янды . Үҙе лә үҙен ғәфү итә алмаҫын белеү оторо ярһытты.\n- Ярылһаң ярыл да ҡуй инде, мине былай ҡыйнағансы. Түҙә алмайым бит.\nАлҡымына килеп тығылған йөрәген дә һәләкәткә өндәгән егет ныҡлы ҡарарға килгән ине.\n- Үлергә. Китергә. Бармаҡ төртөп көлөүҙәрен күрмәҫкә. Ҡурҡаҡ тигән исем таҡтырмаҫҡа.\n1980–се йылдар. Егеттәрҙә оҙон сәс, киң балаҡлы салбар, ҡыҙҙарҙа ҡыҫҡа итәк модаға ингән мәл. Саф, хәйләһеҙ, ихлас йәшлек. Һөйөүгә бөрөләнгән күңелдәр. Сығарылыш синыфының киләсәкте аҡ елкәнле, зәңгәр күкле генә итеп күргән ҡыҙҙары һәм егеттәре.\n- Сәриә, мине көтөрһөңме ? – Мансур һөйөклөһөн ҡосағына алды, күҙҙәренә ҡараны.\n- Мәктәпте лә бөтмәгәнбеҙ бит әле, Мансур. Һин хеҙмәт һөйләйһең. Экзамен бирәйек әле. Уҡырға инмәйбеҙме ни?\n- Юҡ, мин армиянан һуң керәм. Хеҙмәт иткәндәргә уҡырға инеүе еңелерәк тиҙәр. Яуаптан ҡасма, көтөрһөңме?\n- Көтөрмөн, Мансур. Һинән башҡа миңә бер кем кәрәк түгел.\n- Яратам һине, яратам!\nҒашиҡтарҙың һөйөүөнә шаһит аҡ ҡайын еләҫ елгә шыбыр-шыбыр сер һөйләне. Был икәүҙең серен уларҙан башҡа бер кем дә белмәй ине.\n- Мөхәмәтов! Һин һаман сәсеңде киҫтермәнеңме?\n- Камил Хөсәйенович, башҡа бер мәктәптә лә ҡыҫҡа сәс талап итмәйҙәр. Ниңә беҙҙә генә улай?\n- Телеңә һалышма! Мин - директор шулай ҡарар иткәнмен! Әсәңде саҡырайыммы?\n- Иртәгә линейкаға сәсең киҫелгән булһын, ҡара уны.\nМәктәптән ҡайтып, ҡапҡылап алған Мансур дәреслектәрен алып, ҡырға йыйынды. Ауыл көтөүен көткән атаһын бер нисә сәғәткә ял иттереп ала ул. Атаһы ауылға ҡайтып әйләнгәнсе мал саңдауҙа була. Көтөү сыҡҡанына бер ай ҙа булмаған әле, үлән дә ҡуйы түгел, күҙ-ҡолаҡ булмаһаң, эҙләнеп сығып китергә генә торалар. Ҡайһы көндә дәреслектәре нисек килтергән шул килеш кире ҡайта. Бөгөн мал тыныс ине. Ауыл көтөүен йөрөтөрлөк урын да бик аҙ шул. Тауҙың яртыһына тиклем һөрөлгән ерҙәргә совхоз иген сәсә. Ҡаршы тауҙа шул уҡ совхоздың һарыҡ көтөүе йөрөй. Ҡарап өлгөрмәй, баҫыуҙы тапатһаң, түләнәһең . Шуға күрә лә, көтөүсе һайлауға бик яуаплы ҡарай ауыл халҡы. Мансурҙың атаһы тәжрибәле генә түгел, намыҫлы ла. Яҙҙан көҙгә хәтлем бер мал юғалмай. Һәр һыйырҙың ҡасан быҙауларын самалап, хужалары менән хәбәр алышып тора. Һыйыр быҙауын ташламай ул тип, ҡалдырып китмәй ҡырҙа, ҡарауыллап, көтәүәлләп алып ҡайтып тапшыра. Ауыл халҡы йыл һайын бер тауыштан һайлап ҡуялар. Үҙен белә белгәндән атаһына ярҙам итә Мансур. Йәй аҙағында 18 йәше тула. Экзамендан һуң йәй буйы көтөү көтөр ҙә, армияға барырмын тигән уйҙар менән йәшәй әле. Унан ҡайтҡас, Сәриәһе уҡыған уҡыу йортона инер. Икеһе лә уҡытыусы һөнәрен һайланылар.\nАтаһы килеүгә малдар ҡуҙғалышҡан ине. Яр буйлап атлаған Мансур баш кейемен систе. Ҡап-ҡара ҡуйы сәстәрен ел туҙҙырҙы.\n- Эээх! Күпме үҫтерҙем бит. Нисек кенә киҫеп ташлайым инде? – тип күңеле төшкән егет юл ыңғайы ауыл осондағы ағайға һуғылды. Совхоз үҙәгендәге сәс ҡырҡыу оҫтаһына барырлыҡ ваҡыт та ҡалманы бит, шул ағайҙан киҫтерәйем дә ҡуяйым тигән уйы. Ауылдың оло ирҙәре шунда йөрөй бит. Ишектә торған ҙур йоҙаҡты күреп, ҡыуанып ҡуйҙы Мансур. Өлгөрмәнем, тиер ҙә ҡуйыр директорға. Аңлар әле.\nМай уртаһы. Көндәр йылы, йәйгә тартым. Мәктәптең ҡыҫыҡ коридорында түгел, рәт-рәт булып тышҡа теҙелгән уҡыусылар араһынан 10 класс уҡыусыһы Мансур Мөхәмәтовты ҡарашы менән эҙләп тапҡан мәктәп директорының йөҙө боҙолдо, ҡашы емерелде. Мәктәпкә инеп ҡайсы алып сыҡты. Бер һүҙ әйтмәй егеттең ҡаршыһына барып баҫты. Ҡаушай биргән егетте еңенән һөйрәп уртаға сығарҙы.\nМансур ҡайсыны күрмәй ине әле. Директор теҙелгәндәргә ҡарап:\n- Мин Мөхәмәтовты иҫкәрттем. Бер нисә тапҡыр. Ул бөгөн ысын ирҙәр ҡиәфәтендә килергә тейеш ине. Тыңламаны. Уға, тимәк, бисәләр һымаҡ оҙон сәс йөрөтөү оҡшай.\n- Өлгөрмәнем мин.\n- Өлгөрмәнең?! Эшең емерелеп ята инеме? Иҙән йыуҙың, донъя көттөңмө? Ярай, мин һиңә ярҙамға киләйем.\nМәктәп директоры Мансурҙың сәстәрен урап тотоп алды. Ҡулдарында ҡайсы уйнаны.\nТаш һынға әйләнгән Мансурҙы:\n- Баҫ урыныңа! – тип төрткән Камил Хөсәйенович бер ус сәсте ситкә бәрҙе лә, линейканы дауам итте.\n“ Аһ!” итеп ҡалды уҡыусылар, уҡытыусылар. Мансурҙың күҙ алдын ҡапыл томан баҫты, башына ҡан йүгерҙе. Шул ҡандың шаулап аҡҡан тауышынан башҡа бер нимә лә ишетмәҫ булды. Күҙҙәрен сытырлатып йомһа, алдында мыҫҡыллы, тәкәббер ҡараш, мәрхәмәтһеҙ ҡайсы ғына ине. Артында торған Сәриәнең ҡулына ҡағылыуынан тертләп китте, аңына килгәндәй булды. Рәт араһынан артҡа ҡарай сигеп, ҡапҡаға табан йүнәлде.\nМамыҡҡа әйләнгән аяҡтарында ҡайтып ингәнендә өйҙә бер кем дә юҡ ине. Әсәһе күрше тирәгә сыҡҡандыр. Мансур ишек алдына сығып, кер бауын өҙөп йомарлап алды.\nАтаһы көтөр инде. Бара алмаҫ Мансур. Бара алмаҫ. Бөгөн дә, башҡа бер ҡасан да.\n- Һин ир-егетһең. Ирлек намыҫыңды тапатма. Бер кемдән дә, бер ҡасан да. Үҙеңде үҙең яҡлап өйрән. Беҙҙең затта ҡурҡаҡтар юҡ, улым. Шуны бел, онотма.\nАтаһы ғәҙел булды Мансурҙың. Ғәҙел һәм намыҫлы. Ябай көтөүсенең абруйы юғары ине ауылда. Тура һүҙле көтөүсенән түрәләр ҙә шөрләңкерәй ине.\n- Мин һинең һымаҡ була алманым, атай. Үҙемдән көлөргә юл ҡуйҙым. Күпме кеше алдында мәсхәрәгә ҡалдым. Мин – сепрәк.\nҮҙен иң ауыр һүҙҙәр менән әрләгән Мансур йоҙроҡтары менән бите буйлап тәгәрәгән күҙ йәштәрен һөрттө.\n- Иламаҫҡа. Исмаһам, иламаҫҡа.\nКүҙ йәштәре һатлыҡ бит ул. Субырлап аҡты ла аҡты, аҡты ла аҡты...\nҺөйгәнен йәлләүҙән Сәриәнең күңеле урынында түгел ине. Ҡулын һелтәп ебәргән, ҡараштарын йәшергән егетен аңлай ине ул. Тынысланһын, кискәрәк өйҙәренә барырмын тип уйланы. Уйынан бер генә минутҡа ла сыҡманы был хәл. Әсәһенә һөйләне.\n- Ииий, балаҡай! Ғәрселдәр бит улар. Директорығыҙ белә ине бит уларҙың ниндәй нәҫел икәнен. Кәрәкмәҫ ине.\nКүңеленә кергән шомдан тыныслығын юғалтҡан ҡыҙ Мансурҙарҙың өйөнә атланы.\n- Һаумыһығыҙ, Ғәлимә апай! Мансур өйҙәме?\n- Һаумы, ҡыҙым. Юҡ шул. Көтөү яғына китмәне микән? Ни йомош ине?\n- Дәреслек алып торайым тигән инем.\nАртыҡ һүҙ ысҡындырыуҙан ҡурҡҡан ҡыҙ йылға буйына китте. Бына ошо кисеүҙән улар йәй булһа, етәкләшеп теге ярға сыға инеләр. Ялан аяҡтарын ваҡ балыҡтарҙан ҡытыҡлатып тора бирәләр. Һыуҙың һалҡынында Мансур һөйгәнен күтәреп ала ине. Теге ярҙа уларҙың тауы. Тау башында уларҙың ғына серҙәш ҡайыны.\nҺыу һалҡын ине. Сәриә күпер яғына атланы. Йөрәге дөп-дөп тибә башланы. Ниндәйҙер хәүеф һиҙгән ҡыҙ түҙмәне, күперҙе сығыу менән тауға табан йүгерҙе.\n“Аһ!” итеп ҡалған аҡ ҡайын бөгөлөп төштө. Ыңғырашты. Һынып ҡына ҡуйһасы... Ике ғашиҡтың саф мөхәббәтенә шаһит ҡайын, нишләп бындай оло ғазапҡа ла шаһит иттең тип әрнене, һығылып-һығылып иланы. Олонондағы уңалып бөткән Мансур + Сәриә тигән яҙыуҙан әллә ҡан, әллә йәш тамды.\nЙыл һайын наҙлы яҙҙарҙа килеп ҡосаҡлап һағышланған Сәриәгә: “Һынманым шул, һынманым...” – тип аҡланған ҡайын, бер яҙҙа япраҡҡа бөрөләнмәҫ булды. Йәй уртаһында килгән ҡыҙҙы тамырынан һурылып ауған ағас ҡаршы алды.\nЙөҙгә етеп барған ҡарт уҡытыусыны нисәнсе төн йоҡо алмай. Күҙен йомоуы була, алдында йәш кенә егет хасил була. Башы таҡыр итеп ҡырылған, хәрби кейемдә үҙе. Беренсе тапҡыр күргәнендә сырамытҡандай булған ҡарт бөгөн килеп таныны.\n- Мөхәмәтов, һин бит был? Һин...Үлгән инең бит?\n- Эйе, мин, Камил Хөсәйенович. Үлгәнмен мин. Ғүмеремде бер ус итеп һеҙ киҫеп алдығыҙ бит.\nБәхетле оҙон ғүмер кисереп, ҡартлыҡ мөхәббәтен дә татырға яҙған ҡарттың ҡолаҡ төбөндә: “Ғүмеремде киҫеп алдығыҙ бит” тигән хәбәр йоҡоларҙан ҡалдырыр көс булып яңғыраясаҡ әле. Бөрөләнеп тә сәскә атырға насип булмаған мөхәббәт йырын, ярлыҡау һорап, көтөп алғансы.


Яңы ойошма барлыҡҡа килде | Всемирный курултай башкир\nБашҡортостан Башлығы Радий Хәбиров был күренеште “башҡорттар тормошонда мөһим ваҡиға” тип билдәләне.\nӨфөлә башҡорттарҙың Федераль милли-мәҙәни автономияһын ойоштороу съезы үтә. Ул төрлө төбәктәге милләттәштәребеҙҙең милли-мәҙәни автономиялары башланғысы менән ойошторолған. Съезға, Башҡортостандан тыш, Мәскәү, Силәбе, Свердловск, Волгоград, Тверь өлкәләренән, Коми, Татарстан, Ханты-Манси республикаларынан, Ямал-Ненец автономиялы округынан илленән ашыу делегат йыйылған.\n“Торатау” конгресс-холында үткән съезд ултырышында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡатнашты һәм үҙенең сығышында был сараның башҡорттар тормошонда мөһим ваҡиға булыуын билдәләне.\n“Биләмәләребеҙ ҙур, башҡорттар күп төбәктәрҙә йәшәй. Беҙ сит өлкәләге милләттәштәребеҙгә һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙырға әҙербеҙ. Киләсәккә пландар ҙур”, – тине ул.\nПрограммала башҡорттарҙың Федераль милли-мәҙәни автономияһын булдырыу һәм уға рәйес һайлау ҡаралғайны. Етәксе итеп бер тауыштан Федерация Советының фән, мәғариф һәм мәҙәниәт буйынса комитеты рәйесе Лилиә Ғүмәрова һайланды.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Президиумы рәйесе Эльвира Айытҡолова республиканан ситтә йәшәгән милләттәштәребеҙҙең ихтыяждары тураһында һөйләне. Төп ихтыяж- туған телдә белем алыу һәм мәҙәни бәйләнештәрҙе нығытыу, тине ул. Милләттәштәр яҡташтар менән йышыраҡ осрашырға, ижад менән шөғөлләнергә теләй, милли кейемгә ҡытлыҡ кисерә. Федераль милли-мәҙәни автономия менән берлектә халҡыбыҙҙың тарихи, рухи йолаларына һәм шул уҡ ваҡытта замана талаптарына таянған прогрессив халыҡ икәнлеген танытырлыҡ проектарҙы бойомға ашырырға өмөт итәбеҙ, тип белдерҙе.\n« Балан байрамы\n“Күмертауҙа башҡорт телен өйрәнәм” »


Тарихи мәғлүмәттәр, боронғо яҙмалар башҡорт менталитетын нисек анализлай? Улар бөгөнгө ҡылыҡһырлауҙарға тура киләме?\n- Доктор Н.П. Никольский башҡорттарҙың тормошон күп йылдар өйрәнгәндән һуң, шундай һығымтаға килгән: "Башҡорт халҡының тормошо ауыр шарттарҙа булыуға ҡарамаҫтан, ул үҙенең физик үҫеше буйынса юғала барыусы булып иҫәпләнмәй. Был халыҡтың үҫешеү өсөн ҙур көсө бар, аң үҫеше буйынса ла улар Рәсәйҙә башҡа халыҡтарҙан бик юғары тора". Ҡайһы бер ғалимдар башҡорт кешеһенең характер асылына, уның үҫеш тәбиғәтенә, фекерләү образы диалектикаһына, башҡалар менән мөнәсәбәткә инеү, азатлыҡҡа ынтылыу үҙенсәлегенә төшөнмәйенсә ифрат хаталана. Ысын башҡорт үҙенең позицияһында ныҡ тора, уны үҙ инаныуынан дүндереүе, икенсегә ышандырыуы бик ауыр. Был - башҡорттоң тарихи үҫеше һуҙымында тормош тәбиғәте менән барлыҡҡа килгән холоҡ-фиғеле. Башҡорт кешеһе башҡалар менән мөнәсәбәтендә лә тотороҡло, һәр ваҡыт кешегә ярҙамға килергә әҙер тора, һәр ваҡыт азатлыҡҡа, яңғыҙ ҡалырға ынтыла.\nБашҡорттар һәр ваҡыт этник яҡтан толерантлы булған, улар башҡаларҙы нисек бар, шулай ҡабул итеп, улар менән килешеп йәшәгән. Башҡорттарҙың быуаттар буйына формалашҡан ҡанундарын ситтән килеүсе ҡәбиләләр тейешле кимәлдә, ихтирам менән ҡабул иткән, уларҙы үтәгән. Бөгөн дә күҙәтелә ул ҡағиҙә. Мәҫәлән, Башҡортостандың Тәтешле районында йәшәүсе удмурттарҙың, сыуаштарҙың күбеһе башҡортса иркен һөйләшә, мәктәптә өйрәнә, ҡайһы берҙәре хатта башҡорт фамилияһын алған.\nБашҡорт дәүләттәре меңәр йылдар һуҙымында Днепрҙан алып Енисейға тиклем ҙур территорияны тәшкил иткән. Бахши Имандың "Йәғәфәр тарихы" ошо хаҡта. Башҡорттарҙың башҡа халыҡтар менән мөнәсәбәт үҫешен анализлағанда уларҙың урыҫтар менән аралышыуында күп нәмәне юғалтыуын, шул уҡ ваҡытта күпте табыуын күҙалларға була. Шулай ҙа дала балалары булған башҡорттар был халыҡ менән аралашҡанда ла үҙҙәренә хас сифаттарын һаҡлап ҡала алған. Был сифаттарға уларҙың киң күңеллелеген, ҡунаҡсыллығын, алсаҡлығын, характер йомшаҡлығын килтерергә мөмкин булыр ине. Башҡорттар араһында оҙаҡ йәшәгән доктор Михайлов уларҙың яҡшы сифаттары хаҡында яҙа. "Башҡорт үҙ ҡатынына йомшаҡ мөғәмәлә итә, уға ҡул күтәрмәй, ыҙалатмай тиерлек, киреһенсә, яйы сыҡҡанда уға нимәлер, хатта ваҡ-төйәк әйбер бүләк итергә тырыша. Ҡатындарына ҡарата әхлаҡи яҡтан таҙа халыҡ. Шулай уҡ башҡорттар балаларын ныҡ ярата. Бигерәк тә малайҙарҙы аталары ныҡ иркәләй, әммә улары нимәне эшләргә ярамағанлығын яҡшы белә. Башҡорттар яҡын туғандары үлеп, балалары етем ҡалһа, бер ваҡытта ла уларҙы сит ғаиләгә бирмәй. Башҡорттар араһында оло ғауғалар, уҫмаҡлашыуҙар, йөҙ йыртыуҙар булмай. Әгәр ҙә була ҡалһа, уларҙың низағын мулла хәл итә, мулланың һүҙен ике яҡ та тайпылышһыҙ үтәй".\nБоронғо башҡорттарҙа мәғдәнселектең булыу-булмауы хаҡындағы фекерҙәр араһында ла бәхәс тыуып ҡына тора...\n- Р. Кузеев үҙенең "Башҡорт халҡының тарихы" хеҙмәтендә башҡорттарҙы күсмә халыҡ тип атап, уларҙың мәғдәнселек шөғөлө, рудниктары һәм сеймал эшкәртеү заводтары булыуы, "Урал батыр" эпосында телгә алынған булат ҡоросто уйлап табыуы хаҡындағы мәғлүмәттәрҙе яҙмай ҡалдыра. Башҡорт этносы VII - VIII быуаттарҙағы көньяҡ Уралда Бахмут, Турбаслы мәҙәниәттәре һәм Ҡараяҡуп ҡәбиләләренең туранан-тура вариҫтары. IX-X (XII) быуаттарҙа йәшәүсе ғәрәп ғалимдарына билдәле булғанса, көньяҡ Уралды башҡорттарҙың 400-ләгән ҡалалары һәм ҡәлғәләре ҡаплап алған. Башҡорттарҙа мәғдәнселектең үҫешкән булыуы тураһында мәғлүмәттәр бик күп.\n1867 йылда Санкт-Петербургта "Боронғо Башҡорт иленең үҙәге тураһында" тигән тарихи яҙма донъя күреп, унда башҡорттар йәшәгән ерҙәрҙәге заводтар хаҡында яҙыла. Мәҫәлән, 1734 йылда ике завод һалына, 1741 йылда Демидовтар һатып алған Суҡсын заводтары һәм башҡорт мәғдәнселәренең башҡа заводтары эшләгән.\nТарихи яҙмаларҙы башҡорттарҙы "ҡырғыҙ" атамаһы менән дә бирәләр. Был нимәнән килә? Ҡырғыҙҙарға ниндәй бәйләнеше бар беҙҙең халыҡтың?\n- Тарихсылар, шул иҫәптән Бахши Иман башҡорттарҙы ҡырғыҙ тип атай. Сығатай ҡыпсаҡтарын да ҡырғыҙ тип атағандар. Болғарҙар ҡыпсаҡтарҙың барыһын да ҡырғыҙ тип йөрөткән. Беҙҙең көнгә тиклем килеп еткән шәжәрәгә ярашлы, ҡырғыҙ ырыуы башлығы Ҡороҡот ата булған... Уның улы Әхмәт бей, шунан - Мөхәммәт бей, шунан - Янба бей, шунан - ҡушыҡ бей. Ҡушыҡ бей Ағиҙел йылғаһы буйындағы Татыш күле янында Иҫке Ҡырғыҙ ауылында көн итеп, Аҡ батшаға баш эйгән...\nБашҡортостан Республикаһында "ҡырғыҙ" атамаһы менән йөрөгән урындар бик күп. Мәҫәлән, ҡырғыҙ йылғаһы, Ҡырғыҙ ауылы, Ҡырғыҙ-Миәкә район үҙәге, шулай уҡ меңлеләр, әйлеләр, табын һәм кесе табын ырыуҙарында "ҡырғыҙ" атамаһы бар. Ҡырғыҙ ырыуы башҡорттары Сөн йылғаһы буйында ғына элек ҡырғыҙ улысына - хәҙер Илеш районына ҡараған Иҫке Ҡырғыҙ, Яңы Ҡырғыҙ һ.б. ауылдарға нигеҙ һалған.\nҠырғыҙ ырыуы башҡорттары төрки ҡәбиләләргә ҡараған. Уларҙың ата-бабалары - Енисей ҡырғыҙҙары Енисейҙан Һырдаръяға күсеп, уғыҙҙарҙың конфедерацияһына ингән. XII-XIII быуаттарҙа улар ҡыпсаҡтар менән бергә көньяҡ Уралға килеп, башҡорт халҡын формалаштырыуҙа ҡатнаша.\nКүп кенә башҡорт ҡәбиләләрендә - нуғай бөрйәндәрендә, тамъяндарҙа, әйлеләрҙең төрөкмән ырыуында, шайтан-көҙөй ырыуында, кесе табындарҙа, ҡыуаҡандарҙың түбәләс ырыуында, меңлеләрҙең ҡонҡас, ҡыбау, ҡырҡ өйлөләр һ.б. "ҡырғыҙ" араһы бар.\nБашҡорт ҡәбиләләренән иң аҙ өйрәнелгәндәре ҡайһылар? Беҙгә билдәле булмағандары бармы?\n- Сабан ҡәбиләһе хаҡында мәғлүмәт бик аҙ. Бахши Иман яҙыуынса, Иҙел һәләк булғандан һуң, уның улдары араһында һуғыш башлана. Һаҡмарҙан Ғазан тауҙарына тиклем 80 көнлөк юл. Бында сабандарҙың тыуған иле, шуға күрә был түбә Сабандар түбәһе тип атала. Уның үҙәге - Ҡыуаҡбаш.\nСабандар - малсылыҡ менән шөғөлләнеүсе ҡәбилә булараҡ, малдары көтөүгә сыҡҡан мәлдә тәбиғәттең уяныу хөрмәтенә ат сабыштары, сабандарҙың бил көрәшен, ир-аттарҙың аяҡ тышап ярышыуын ойошторған. Сабандарҙың туйҙары, хәҙерге заман кешеләре әйткәнсә, бер нисек тә һабан менән бәйле түгел. Шулай итеп, Һабантуй байрамына сабандар нигеҙ һалған.\nҺеҙ бына шундай ҡыҙыҡлы, хатта ҡайһы бер урындарҙа ышанып та етеп булмағандай асыштар яһайһығыҙ. Был һеҙҙең ошо хеҙмәт эсендә йәшәүегеҙҙе күрһәтә. Ә инде тарих менән бөгөнгөнө бәйләп ҡарағанда, нисек уйлайһығыҙ: тарихты өйрәнеү бөгөнгө милли проблемаларға йоғонто яһай аламы?\n- Халҡымдың тарихи үткәне уның боронғо тамырҙарын ентекләберәк өйрәнеүгә килтерҙе. Тарих факттар менән үрелеп яҙылһа, оҙаҡ йәшәйәсәк. Һәр халыҡ үҙенең үткәнен ата-бабалары ҡалдырған мираҫҡа, документтарға таянып яҙа. Туған тел, мәҙәниәт, ғөрөф-ғәҙәттәр балаға әсә һөтө менән бирелә - был күренеш тарихлы халыҡтарҙа күҙәтелә. Беҙҙең илебеҙ күп милләтле булыуы менән үҙенсәлекле. Ошо халыҡтар гөлләмәһен һаҡлар өсөн уйланылған милли сәйәсәт һәм Рәсәйҙең милли идеяһы булырға тейеш. Тыуған илгә ҡарата һөйөү, патриотлыҡ тойғоларын тәрбиәләү өсөн, минеңсә, күп милләтле рәсәйҙәрҙең быуаттар дауамында әүәләнгән сәнғәтен, үҙ-ара мөнәсәбәттәрен яңынан тергеҙеп, тәрбиәләп, программаларға индереп, эҙмә-эҙлекле эш башларға кәрәк.\nТағы ла китабығыҙға әйләнеп ҡайтып, шуны белге килә: эҙләнеүҙәрегеҙ оҙаҡ барҙымы, ниндәй ауырлыҡтар булды?\n- Башта әйтеүемсә, ауылым тураһында китап әҙерләгәндә бик күп материалдар ҡулланылмай ҡалғайны. Улар миңә башҡорт халҡының ни тиклем күп яҡлы мәҙәниәтле, тәрән тамырлы, ҙур ырыуҙарҙы берләштергән халыҡ икәнлеген асты. Республика тарихсыларының эштәре урта быуаттарҙан алда уҡ тарихта ханлыҡтарға ойошҡан башҡорт ырыуҙарының ролен сағылдыра. Сығанаҡтарҙа иҫкә алынған Сардын ханлығы айырым өйрәнеүҙе талап итә. Бахши Иман яҙып ҡалдырған мәғлүмәттәрҙән, Ҡол Ғәлиҙең "Хон китабы" яҙмаһынан Болғар дәүләтенә ингән башҡорттарҙың Аҡ Болғар Иле булыуы, Бөйөк Болғар илендә бөрйәндәрҙең роле асыҡланды. Төрлө дәүерҙәрҙә төҙөлгән карталарҙы өйрәнеп, Ҡол Ғәли яҙыуҙарын барлап, Бөйөк Башҡортостандың картаһын төҙөнөм. Был китап - ете-һигеҙ йыллыҡ хеҙмәтем емеше.\nХалҡыбыҙҙың "Йән тартмаһа ла, ҡан тарта" тигән фәлсәфәүи бер әйтеме бар. Йәдкәр Бәшировтың халҡы өсөн һалған хеҙмәте лә ошо әйтем хәҡиҡәтелер. Ул милләтенең ысын улы булыуын һүҙ менән түгел, эше менән дәлилләне.\nЯҙылған: 11.07.16 | Ҡаралған: 556