«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЕРЛЕ БУЛЫП ҠАЛАБЫҘМЫ, ӘЛЛӘ ЕРҘӘН ЯҘАБЫҘМЫ? - 2015 - Мәҡәләләр\nЕРЛЕ БУЛЫП ҠАЛАБЫҘМЫ, ӘЛЛӘ ЕРҘӘН ЯҘАБЫҘМЫ?\nБер ваҡыт Харис Йосопов исемендәге көрәш турнирында уның уҡыусыларының береһе үҙенең остазы тураһында шундай матур фекер әйткәйне: алтын баһаһын ювелир белер. Бына әле ер мәсьәләһе буйынса һөйләшергә йыйынғас, ошо аҡылды тотоп, ерҙең ысын баһаһын белеүсе профессор, ауыл хужалығы фәндәре докторы, эшмәкәрлеге һәр саҡ ергә бәйле ғалим-агроном ғына түгел, политолог, юрист һөнәрҙәренә лә эйә Ғарифулла Хәбибулла улы ЯПАРОВҡа мөрәжәғәт иттек.\nБөгөн илебеҙ иҡтисади йәһәттән генә түгел, ер мөнәсәбәттәре буйынса ла көрсөккә терәлгән кеүек. Трибуна артына сығып һүҙ һөйләүселәрҙе тыңлаһаң, улар барыһын да белә кеүек, закон сығарыусыларыбыҙ ижад иткән ҡанундар ҙа етерлек һымаҡ, әммә, ғәмәлдә, ҡасандыр башланған реформаны, Крылов мәҫәлендәгесә, ян-яҡҡа тартҡылайҙар, ә йөк һаман урынында ҡала, тигән тойғо күңелдә ныҡлап тамырлана бара. Ысынбарлыҡта был мәсьәләгә ниндәй баһа бирер инегеҙ?\n- Ер - беҙҙең сәңгелдәк, беҙ шунда тыуабыҙ, шунда йәшәйбеҙ, үлгәс, кире ергә ҡайтабыҙ. Әле мәрхүм булған берәүҙе лә башҡа планетаға алып барып ерләгәндәре юҡ. Әгәр сәңгелдәгебеҙҙе үҙ ҡулдарыбыҙ менән ҡырҡһаҡ, алда нимә көтәсәген уйлауы ла ҡурҡыныс - йыһан упҡынына осасаҡбыҙ. Икенсе яҡтан, Ер - тормош, йәшәйеш нигеҙе, тәбиғи ресурстарҙың һәм етештереү сараларының иң мөһиме, иң әһәмиәтлеһе һәм иң ҡиммәтлеһе. Иҡтисади базис һәм сәйәси надстройка уға бәйле. Заманында В. Ленин: "Ер мәсьәләһе - власть мәсьәләһе", тип юҡҡа әйтмәгән. Борон-борондан ергә бәйле ихтилалдар тоҡанғанлығы хаҡында тарихтан да яҡшы беләбеҙ. Ергә милекселек проблемаһы Рәсәй тарихының барлыҡ осорҙарында ла көнүҙәк булып торған һәм тора: ул XIX-XX быуаттарҙа ла, батшалар заманында ла, генеральный секретарҙар заманында ла, Рәсәйҙең яңы тарихында ла хәл ителмәне. Дөрөҫөн әйткәндә, ергә ҡағылышлы һорауға бөгөн дә берәү ҙә аныҡ ҡына яуап бирә алмаясаҡ. Был реформаны башлаусылар, күрәһең, ерҙең нимә икәнен дә белмәгән кешеләрҙер. Һәм улар уҡ бөгөн дә нимәлер эшләргә, нимәлер үҙгәртергә, иң аяныслыһы - нисәмә йылдар һөҙөмтә бирмәгән реформаны артабан дауам итергә тырыша, трибуна артына сығып, беҙ нимә эшләргә кәрәк икәнен беләбеҙ, тип һүҙ һөйләй. Ғәмәлдә, ер реформаһы, йәғни кешеләргә пайҙар бүлеп биреү, ваучерҙар яҙмышын ҡабатланы - кеше үҙенә яҙған өлөшөн алды ла һымаҡ, әммә уны артабан нимә эшләтергә генә белмәне. Иҫегеҙҙә булһа, ваучерҙар ҙа шундай яҙмышҡа дусар булғайны - һәр кемдең ҡулында хосусилаштырыу ҡағыҙы бар, һәр кем милексе булырға хоҡуҡлы, әммә уны нимә эшләтергә белмәй. Кемдер осһоҙ ғына хаҡҡа һатып ебәрҙе, кемдер кейем-һалымға алыштырҙы. Бөгөн ер менән дә шундай уҡ хәл. Кеше ҡайҙалыр ере бар икәнен белә, әммә унан бер файҙа ла күрмәй. Икенсе яҡтан, әгәр ерең рәсми рәүештә һинең исемеңә күсерелмәгән икән, ул бер нисек тә һинең милкең була алмай. Әлеге ваҡытта Башҡортостанда 14 294 700 гектар ер фонды иҫәпләнһә, шуның ни бары 2 252 700 гектары ғына граждандар милкендә. Эйе, ауылдарҙа кешеләргә пай ерҙәрен бүлеп бирҙеләр, әммә улар 100-әр гектар майҙан менән межаланды. Шул дөйөм майҙандан үҙенең ерен алыр өсөн кеше күпме аҡса түгергә тейеш? Әйтәйек, пенсионер әбей ерен теркәтер өсөн бер айлыҡ пенсияһын сығарып һалды, ти, юрист яллар өсөн икенсе айҙың аҡсаһы китә, юл сығымдарына - өсөнсө айҙыҡы. Мин оҙаҡ йылдар ер проблемаһы менән шөғөлләнеү һөҙөмтәһендә шундай фекергә килдем: бөгөн Рәсәй Хөкүмәте халыҡ алдында үҙенең хаталаныуын төҙәтеп, ғәйебен танып, граждандарҙан ғәфү үтенер өсөн булһа ла, пай өлөшөнә бер хаҡ ҡуйып, уны ҡабаттан һатып алырға тейеш. Йәғни ерҙе халыҡтан һатып ала ла, Ер банкын ойоштора - ергә банк хужа була. Был осраҡта инде банк ерҙә эшләргә, килем алырға теләгән кешеләрҙең мөрәжәғәттәре буйынса уларға оҙайлы ҡуртымға ер, техника, орлоҡ, ашлама менән тәьмин итеү өсөн кредит бирә. Банкты Милли банк финанслай. Шулай уҡ Ер банкын ерҙең милексеһе итеп билдәләгән ҡанун да булырға тейеш. Ул ергә хужа, әммә уны һата алмай, бары тик оҙайлы ваҡытҡа ҡуртымға ғына бирергә хоҡуҡлы була. Беҙгә ҡабаттан нимәлер уйлап сығарырға кәрәкмәй, элек булған ыңғай өлгөнө ҡабат файҙаланырға ғына кәрәк. Әйтәйек, элек Крәҫтиәндәр банкы булған. Мәҫәлән, республикабыҙҙың иркен территорияһына төрлө милләт вәкилдәре килеп ултырып, үҙҙәренең кәсепселеген үҫтерә башлаған, кемдер ер эшенә тотонған. Уларға банк ер, кредит биреп, ерегеп китергә ярҙам иткән. Шул уҡ ваҡытта финанс учреждениеһы бөгөнгө кеүек яңы эш башлаусыны бурысҡа батырырға тырышмаған, уларға оҙайлы ваҡытҡа кредит биргән һәм ул кредитты 25 йылдан һуң ғына кире ҡайтара башлағандар. Атаһы алған кредитты балаһы түләгән, һалым күләме түбән булған йәки бер нисә йылға ул да кисектерелгән. Шул ваҡыт эсендә ер хужаһы, бөгөнгөсә әйткәндә фермер, аяғына ныҡлы баҫып, хужалығын киңәйтеп өлгөргән.\nБында шуны ла билдәләп китергә кәрәк: ерҙән бер нисә йыл эсендә генә килем алыу мөмкин түгел, уның өсөн кәм тигәндә 5-10 йыл кәрәк. Бөгөн үҙ эшен асып мал үрсетеүсе йәки ер эше менән булыусыларҙы ла фермер тип атауҙары менән килешмәйем. Сөнки сит илдәрҙә фермер тип аталыусы хужалыҡтарҙың ҙур корпорациялары, мега-фермалары, ҡеүәтле производствоһы һәм ныҡлы матди-техник базаһы бар. Ә беҙҙә биш һыйыры, 15 һарығы йәки 20 гектар ере булһын, фермер тигән булабыҙ. Хатта дәүләт тә уларға субсидия бирәм тип күҙ генә буяй. Ул субсидия күп осраҡта фермерға барып та етмәй, йәиһә шуны юллап йөрөп, ярты аҡсаһын юлға түгә. Чиновниктар бахыр фермерҙың һуңғы тинен һығып алырға әҙер. Ә фермерға ерҙе һәм кредитты Ер банкы алда әйтеп кителгән шарттарҙа бирһә, ул уның һуңғы тинен тартып алырға тырышмаясаҡ, киреһенсә, нығынып, эшләп китеүен хәстәрләйәсәк.\nНи өсөн "бахыр фермер" тиеүемде лә аңлатып китәйем: бөгөн фермер булып иҫәпләнеүселәр оло фиҙаҡәрлек күрһәтә, ҡаһармандарса эшләй, әммә үҙ-үҙҙәрен бөтөрәләр, бөтөн хәлен, сәләмәтлеген, һәр тинен ергә һалалар. Ә фермер улай эшләргә тейеш түгел. Ҡатынына затлы тун, үҙенә затлы машина, балаларының уҡыуына түләй алырлыҡ килем эшләгән фермерҙарҙы күргәнегеҙ бармы? Ундайҙар бик һирәк, күпселек килем ала алмай, хужалығын үҫтерә алмай ҡаҡшай.\nУның ҡарауы, бөгөн етәкселәр ер һатыу менән шөғөлләнә һәм затлы машиналарҙа елдерә, Өфөгә яҡын райондарҙа үҙҙәренә ер алып, өсәр ҡатлы хан һарайҙары һалдыра. Беҙ үҙебеҙҙең Архангел районы яҡташтар ойошмаһы менән махсус тикшереү үткәрҙек. Элек бәләкәй ауыл булған, хәҙер бөткән Ғәйфулла ауылы урынында кемдәр генә үҙенә дача һалманы. Шул уҡ ваҡытта ошо ауылда тыуған билдәле яҡташыбыҙ, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, йырсы Фәрүәз Камалетдинов үҙенең ике улына өй һалырға ер һорағас, район хакимиәте уның үтенесен ҡәнәғәтләндермәне. Йәғни ошо ерҙә тыуған кешегә ер юҡ, ә ҡайҙандыр килгән погонлы-погонһыҙ әҙәмдәргә - рәхим ит!\nКолхоз-совхоздар бөтөрөлгәс, коллектив хужалыҡтарҙа ҡушҡанды ғына эшләп өйрәнгән халыҡ, ысынлап та, пай ерҙәре менән нимә эшләргә белмәй аптырап ҡалды һәм әле лә бер аныҡ фекергә килә алмай. Шул уҡ ваҡытта республика буйынса ҡайһы бер хужалыҡтар һаҡланды бит...\n- Мин үҙем банкротлыҡҡа сығарылырға тейешле хужалыҡтарҙа көрсөккә ҡаршы идарасы булып эшләгән тәжрибәмдән сығып, шуны әйтә алам: хужалыҡтарҙы бөтөрөү йәки бөтөрмәү етәкселәрҙән торҙо. Мәҫәлән, заманында Учалы районының данлыҡлы "Байрамғол" совхозы, бөтөрөлөргә тейеш булған ерҙән, уның етәксеһе, район хакимиәте башлығы һәм республика етәкселеге тарафынан һаҡлап алып ҡалынды, унда мега-ферма төҙөлдө һәм ул әлегәсә эшләп килә. Икенсе миҫал: Әбйәлил районының "Красная Башкирия" хужалығы ла банкротҡа әйләнергә тейеш ине. Әммә дөйөм тырышлыҡ менән уны ла һаҡлап алып ҡалдыҡ. Бөгөн Әбйәлилдә ерҙәр яйлап Силәбе байҙары ҡулына күсеп бөтөп барғанда, "Красная Башкирия" хужалығына ҡараған ерҙәрҙең бер генә сантиметры ла һатылманы. Ул ғына ла түгел, әле лә республикала ауыл хужалығы буйынса үткән барлыҡ семинарҙар ошо базала уҙғарыла. Бының менән нимә әйтергә теләйем - ерҙә хужа булырға тейеш.\nБәлки, колхоз-совхоз системаһына кире ҡайтырға кәрәктер?\n- Мин үҙем быға ҡырҡа ҡаршымын. Фермер хужалыҡтары үҙҙәре кооперативтарға берләшһен, бергәләп, бер-береһенә ярҙам итеп эшләһен, һис һүҙем юҡ, әммә коллектив хужалыҡтар тураһында оноторға кәрәк. Эйе, бөгөн дә, колхоз-совхоз ойошторайыҡ, тиеүселәр бар. Ләкин уйлап ҡарағыҙ: ауылда ун кеше бергәләшеп колхоз ойошторҙо икән, ти. Артабан улар нимә эшләргә тейеш? Бөтөнөһөнөң ере бергә 100 гектар булһын. Был ғына майҙан менән алға китеү мөмкин түгел. Ә инде майҙанды ҙурайтыр өсөн кемдеңдер пайын алһаң, уны эшкәртер өсөн техникаһы, ергә индерергә ашламаһы, сәсергә орлоғо, яғыулыҡ-майлау материалдары, уңыш алғас, уны һаҡлау урыны кәрәк. Шул уҡ ваҡытта пай ерен ҡуртымға биреүсегә лә рәхмәт әйтеп кенә ҡотолоп булмай бит. Барлыҡ сығымдарҙы һанаһаң, килем ҡалмай ҙа. Хәҙер ауылдарҙа техника ла иҫкереп, туҙып бөттө инде. Колхоз-совхоздар - беҙҙең тарих, әммә уларға кире ҡайтыу ҙур хата буласаҡ. Иң ҡулайы - әйтеп үткәнемсә, Ер банкы булдырып, ерҙе ошо банк аша уға хужа була алырлыҡ кешеләргә биреү һәм уңайлы шарттарҙа кредитлау.\nЕр яҡшы хужа ҡулында булғанда, республиканың ауыл хужалығы продукцияһы менән үҙен-үҙе тәьмин итер ҡеүәте бармы?\n- Әгәр ил ҡулланыу өсөн ситтән индергән аҙыҡ-түлек күләме 25 процент икән, был норма тип һанала. Әммә Рәсәйҙә был күләм 60 проценттан артып китте. Был осраҡта инде күптән саң ҡағырға ваҡыт. Тотош Ер шарындағы һөрөнтө ерҙәрҙең 10 процентына эйә булған Рәсәй ни бары 1,34 процент ауыл хужалығы продукцияһы етештерә. Был хәүеф сиге тип әйтергә мөмкин. Рәсәйҙә бер кешегә 1 гектар һөрөнтө ер тура килһә, Ҡытайҙа был һан - 0,09 га. Швейцарияла бер гектар һөрөнтө ер - 16,5, Бельгияла - 12,5, Бөйөк Британияла 8 кешене "туйындыра". Заманында бөйөк ғалим Д. Менделеев, Рәсәйҙә бер гектар һөрөнтө ер ике кешене туйындыра ала, тигән. Йәғни илебеҙ үҙ халҡын туйындырып ҡына ҡалырға түгел, ә шунса уҡ күләмдә экспортҡа ла сығарырлыҡ мөмкинлеккә эйә. Әммә ул йыл һайын һөрөнтө ерҙәрен юғалта бара. Академик Абалкин үҙенең вафаты алдынан васыят рәүешендә яҙған мәҡәләһендә 1963 йылда илдә һөрөнтө ерҙәр 163 миллион гектар булған, 2000 йылда ул ни бары 85,6 миллион гектарға ҡалған, тип белдерә. Шул уҡ ваҡытта муниципаль райондар һөрөлмәгән ерҙәрҙән уңыш "ала", булмаған малдарҙан ит-һөт "етештерә". Отчеттарҙы һауанан алып яҙылған һандар менән тултыралар. Ә инде ил сит илдәрҙән аҙыҡ-түлек индереүгә дүрт триллион һум аҡса сарыф итә. Әлеге Хөкүмәт Рәйесе Д. Медведев ил башлығы булған ваҡытта әйткәненсә, ошо сумманың бер өлөшө чиновниктар кеҫәһенә инеп ята. Бөгөн сит ил Рәсәйгә санкциялар иғлан итеп, Европанан аҙыҡ-түлек индереү күпмелер күләмдә туҡталды, әммә ил тулыһынса Төркиәгә йөҙ борҙо һәм шул уҡ триллиондар барыбер чиновниктарҙың кеҫәһенә инеүен дауам итә. Үҙебеҙҙә булған ҡеүәтте файҙаланмай, артабан да ошо йүнәлеште ҡыуһаҡ, алдағы көндәрҙә нимә булырын уйлауы ла ҡурҡыныс.\nҠануниәт - йәшәйеште тотоп торған бағана, уны һикереп сығып булмаһа ла, урап үтергә мөмкин, тиҙәр. Төбәк парламентарийҙары федераль закондарға ҡаршы килгән закондар сығара алмай, ләкин ниндәйҙер мәлдәрҙе үҙебеҙгә ҡулайлаштырып, республика мәнфәғәтен хәстәрләүсе ҡанун ҡабул итә алалыр бит, әллә улар бөтөнләй хоҡуҡһыҙмы?\n- Башҡортостан Республикаһы Конституцияһының 9-сы статьяһына ярашлы, Рәсәйҙең Төп Законы буйынса ла, ер һәм башҡа тәбиғәт ресурстары уның күп милләтле халҡының тормош һәм эшмәкәрлек нигеҙе булараҡ файҙаланыла һәм һаҡлана. Ер менән идара итеү тәртибе БР законы менән көйләнә. Республиканың закондар сығарыу органы булған Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың урындағы шарттарҙы иҫәпкә алмаған федераль закондарға төҙәтеүҙәр индереү инициативаһын берәү ҙә юҡҡа сығармаған. Әммә улар Рәсәй закондарын һүҙмә-һүҙ ҡабатлап, хәл-торошто көрсөккә нығыраҡ этәрә. Үткән саҡырылыш депутаттары Башҡортостандың Төп Законы менән нығытылған статьяны тормошҡа ашырыу өсөн ныҡлы база булдырған бер ниндәй ҙә закондар ҡабул итә алманы. Конституцияға ярашлы, Башҡортостан Рәсәй Федерацияһы составында үҙ аллы дәүләт булып иҫәпләнә. Уның дәүләтселегенең барлыҡ атрибуттары бар - Төп Законы, Республика Башлығы, Парламенты, Хөкүмәте, гимны, гербы, флагы, әммә дәүләтселегенең төп билдәһе - уның суверенитеты ғәмәлдә булған территорияһы, ер фонды менән үҙ аллы идара итеү хоҡуғы юҡ. Республика территорияһын бер шәхси милексе (республика) участкаһы тип ҡарағанда, уның ерендә хужалар күп, әммә ул үҙе һәм уның ғаилә ағзалары (муниципалитеттар) ғына үҙ еренә хужа түгел. Шул уҡ ваҡытта күпселек ерҙәр бөтөнләй хужаһыҙ.\nӘ донъя тәжрибәһе күрһәтеүенсә, үҙе хужа булған милексе генә үҙенең милке менән һөҙөмтәле идара итә, яҡшыраҡ эшләй һәм хеҙмәтенең һөҙөмтәләре тураһында уйлай. Унан да бигерәк, үҙ ерендә, үҙ техникаһында эшләгән һәм үҙ продукцияһын үҙе үк баҙар хаҡтары менән һата алған ауыл кешеһенең күрһәткестәре һәр саҡ яҡшыраҡ була. Бында НЭП осорон, илдең 1966-1970 йылдарҙа ауыл хужалығын үҫтереүгә йөҙ борған реформа башлауын ғына миҫал итеп килтереү ҙә етә. Биш йыл эсендә илдең килеме - 145, сәнәғәт продукцияһы - 150, ауыл хужалығы продукцияһы - 123, халыҡтың аныҡ килеме 133 процентҡа арта. Йәғни биш йыл ауыл хужалығына һалынған сығымдар илдең барлыҡ социаль-иҡтисади тормошона йоғонто яһай. Был хәҡиҡәт бөгөн дә актуаль һәм бары тик ергә хужаларса ҡараш булғанда ғына ниндәйҙер үҫешкә өмөт итергә мөмкин.\nАуылдарҙың ғына түгел, республиканың артабанғы үҫеше лә ергә бәйле тип әйтергә мөмкинме?\n- Мин республиканың ғына түгел, илдең үҫешен ергә булған мөнәсәбәткә бәйләр инем. Мәҫәлән, электән килгән ҡағиҙә буйынса, район йәшәһен, тиһәң, йыл һайын уның территорияһында бер мәктәп төҙөп, икенсеһен нулевой циклға сығарырға кәрәк ине. Йылына ике мәктәп төҙөгәндә генә район йәшәй. Бөгөн ауылдарҙағы мәктәптәрҙе ябабыҙ икән, тимәк, үҙебеҙ ултырған ботаҡҡа үҙебеҙ балта сабабыҙ.\nИкенсе яҡтан, ғүмер буйы ерҙә эшләп өйрәнгән кешеләргә колхоз-совхоздар тарҡалып, эшһеҙ тороп ҡалыу үлемгә тиң булды. Ул ғына ла түгел, кеше сараһыҙлыҡтан үҙ-үҙенә ҡул һала. Етәкселәр өсөн бер кешенең үҙенә ҡул һалыуы оло фажиғә булырға тейеш, әммә быға берәүҙең дә иҫе китмәй. Тимәк, ерһеҙ ҡалыуҙың кешенең күңел торошона йоғонтоһон да иҫәпкә алырға кәрәк.\nБындай мөнәсәбәт халыҡтың сәләмәтлегендә лә сағыла. Хеҙмәткә яраҡлы йәштәр, эш эҙләп, Себер тарафтарына юллана. Улар ғаиләһен ҡарау өсөн һаулығын ҡорбан итеп, сит-ят ерҙә тир түгергә мәжбүр. Ә бит ошо типһә тимер өҙөр ир-аттарыбыҙҙы үҙебеҙҙә лә эшләтергә мөмкин. Мәҫәлән, Баймаҡ, Хәйбулла яҡтарында улар рәхәтләнеп йылҡысылыҡ менән шөғөлләнә алыр ине. Әммә бының өсөн кешенең 10 ғына түгел, 100-200, унан да күберәк гектар ере булырға тейеш. Бөгөн ул ошо тиклем ерҙе үҙе алып, уның һалымын түләй, йылҡысылыҡ фермаларын төҙөү, малдарына бесән әҙерләү өсөн техника ала аламы? Юҡ, әлбиттә. Бында Хөкүмәт яғынан ярҙам булырға тейеш. Йәки бына Бөрйән районын алайыҡ. Унда ата-бабаларыбыҙҙың боронғо кәсебе - солоҡсолоҡто үҫтерергә мөмкин. Әйҙә, теләге булған һәм солоҡсолоҡ эшен белгән егеттәргә 100 гектар урманды ҡуртымға бир ҙә, ярҙам ит. Ул нығынһа, бюджет та тулыланыр. Юҡ, был бары тик хыял ғына, сөнки тотош Бөрйәндә бындай территория табылмаясаҡ - ундағы ерҙәрҙең күпселеге ҡурсаулыҡ зонаһы, йәғни федераль милектә. Ә бит, уйлап ҡараһаң, солоҡсолоҡ менән шөғөлләнеүсе ул урманда ут яғып, йәки байрам ойоштороп йөрөмәй, бал ҡорттары ла яландарҙы тапап, ағастарға зыян килтермәй. Йәиһә Учалы, Баймаҡ райондарында һарыҡ үрсетеүҙе ҡабат тергеҙеп булмаймы ни? Беҙгә һәр райондың үҙенең үҙенсәлеген, атай-олатайҙарҙың боронғо кәсепселеген иҫәпкә алып, ошо эштәрҙе ҡабаттан башларға ғына кәрәк. Быны хәл итергә мөмкин, ләкин эш тағы ла шул ер мәсьәләһенә һәм хөкүмәт яғынан ярҙамға барып төртөлә.\nБөгөн, "ерҙән яҙмайыҡ, ерҙәрҙе шәхси милеккә әйләндереп ҡалайыҡ", тип саҡырыу ташлайбыҙ, саң ҡағабыҙ, әммә шул уҡ ваҡытта ергә һалымды кадастр хаҡы буйынса түләй башлағас, был тағы ла ауыл халҡының барлы-юҡлы аҡсаһын бер файҙа килтермәгән ер өсөн талап алыу булмаймы? Эйе, ере бар, килеме юҡ, өҫтәүенә, шуның өсөн ул һалымын түләргә тейеш...\n- Ысынбарлыҡта, бөгөн ауылдарҙа күпселекте пенсионерҙар тәшкил итә. Бындай күренеш Башҡортостан өсөн генә хас түгел, Рәсәй ауылдарының өстән бер өлөшө үлеп бөтөп бара. Мәҫәлән, Волга буйы федераль округында Удмуртия яғынан Киров өлкәһенә ингәндә юл буйында тиҫтәләрсә буш ауыл осрай. Уларҙа өйҙәрҙең тәҙрәләре һуғыш ваҡытындағы кеүек таҡта менән арҡыры ҡағылған. Ауылда йән эйәһе юҡ. Булғандарында ла тик яңғыҙ ҡатын-ҡыҙ. Магазин, клуб, мәктәп, фельдшер пункты тураһында әйтеп тә тораһы түгел. Башҡа төбәктәрҙә лә шундай хәлдәр күҙәтелә. Был - Рәсәйҙең тап уртаһында. Иң ҡурҡынысы - тирә-яҡта ҡарағура баҫҡан яландар буш ята, уларҙы урман ҡаплап бара. Шул уҡ ваҡытта муниципаль берәмектәр, ауыл биләмәләре үҙ проблемалары менән япа-яңғыҙ ҡалды. Ил буйынса муниципаль бюджеттар ни бары 40 процентҡа ғына тулылана, һөҙөмтәлә улар барыһы ла дотациялыға әйләнә бара. Әгәр ауылдарҙа кеше ҡалмай, улар үҙ ерҙәрен милек итеп теркәмәй икән, ер һалымын кем түләргә тейеш? Хатта ерен үҙ милкенә күсереүселәр ҙә күпмелер ваҡыттан һуң унан баш тарта башлаясаҡ. Шуға күрә беҙгә тиҙ арала яңы ҡанундар ҡабул итеп, Ер банкы ойоштороп, ерҙәрҙе халыҡтан кире һатып алырға һәм уны үҙен хужа итеп тойған кешеләргә бирергә кәрәк. Ә инде инвесторҙар - улар бары тик үҙ кеҫәһен ҡайғыртыусылар ғына. Улар иң уңдырышлы ерҙәрҙе ҡуртымға алып, бер нисә йыл уның елеген һурасаҡ та, һуңынан ташлап китәсәк. Бөгөн, белгестәр әйтеүенсә, республикала ер өҫтөнән 4-6 сантиметр күләмендәге гумус ҡатламы юҡҡа сыҡҡан. Ә бер сантиметр гумус ҡатламын барлыҡҡа килтереү өсөн тәбиғәткә 100-150 йыл кәрәк. Шуға күрә, ерҙе унда үҙен хужа тип тойған, ерҙе тәрбиәләй аласағына ышанған кешеләргә генә биреү зарур. Шул ваҡытта ғына ерҙәрҙе һаҡлап ҡала аласаҡбыҙ. Кире осраҡта инде, ергә ашлама индереп, туҡландырып тормайынса, ҡалған ғына ҡеүәтен һурып, майын һығып бөтөрһәк, Рәсәйҙең уртаһында таҡыр яландар ғына тороп ҡаласаҡ.\nШекспирҙың Гамлеты баш ватҡан кеүек, бөгөн "Ерле булып ҡалабыҙмы, әллә ерҙән яҙабыҙмы?" тигән һорау күптәргә тынғы бирмәй. Шул уҡ ваҡытта, берәү ҙә был мәсьәләне нисек хәл итеү юлдарын аныҡ ҡына белмәй. Бәлки, бөгөнгө әңгәмәсебеҙҙең фекерҙәре менән танышҡандан һуң, гәзитебеҙҙе уҡыусылар үҙҙәренең уй-ниәттәре менән уртаҡлашып, дөйөм бер йәмәғәтселек фекере тыуҙырыуға өлгәшербеҙ. Һеҙҙән хаттар көтәбеҙ.\nЯҙылған: 13.04.15 | Ҡаралған: 1342


Өфөлә «Ҡауын көнө» төркмән милли байрамы үтәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Ҡауын көнө» төркмән милли байрамы үтәсәк\n14:26, 14 августа 2013 Йәмғиәт\nӨфөнөң Сергей Аксаков исемендәге паркында 15 августа төркмән халҡының «Ҡауын көнө» тип аталған милли байрамы үтә. Сара Тирә-яҡ мөхитте һаҡлау йылына арнала.\nБайрамды ойоштороусылар булып БР «Берҙәмлек» төркмән милли-мәҙәни үҙәге һәм Өфө ҡалаһының Киров районы хакимиәте сығыш яһай.\nАвгуст айының икенсе йәкшәмбеһе Төркмәнстанда милли байрам – Ҡауын көнө булып тора. Уны 1994 йылдың июлендә илдең тәүге президенты Сапарморат Ниязов булдырған. Башҡортостан баш ҡалаһында был байрам тәүгә үтәсәк. Сарала ҡатнашыусыларҙың барыһы ла татлы ҡауын һәм ҡарбуздан ауыҙ итә аласаҡ.\nҠала халҡы һәм ҡунаҡтары өсөн шулай уҡ концерт ойоштороласаҡ, унда Һамар, Һарытау, Пермь, Түбәнге Новгород, Татарстан һәм Башҡортостандағы төркмән диаспоралары вәкилдәре ҡатнашасаҡ.\nБайрам 18 сәғәттә башлана. Белешмәләр өсөн телефондар: (347) 272-70-52, 273-58-07.


2012 йылда Башҡортостанда 250 миллиард һум күләмендә инвестициялар көтөлә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n2012 йылда Башҡортостанда 250 миллиард һум күләмендә инвестициялар көтөлә\n12:06, 7 сентября 2012 Иҡтисад\nБашҡортостанда 2012 йылда 250 миллиард һум күләмендә инвестициялар көтөлә. Был хаҡта 6 сентябрҙә Мәскәүҙә үткән матбуғат конференцияһы барышында республика Президенты Рөстәм Хәмитов хәбәр итте. 2011 йылда был һан яҡынса 180 миллиард һум тәшкил иткәйне, тип билдәләне ул.\nРөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, инвесторҙарҙы йәлеп итеү өсөн төбәктә барлыҡ стандарт саралар ҡулланылған, хәҙер иһә эшләргә генә ҡала.\n— Үҙебеҙ хаҡында, атап әйткәндә, бындай матур төбәк барлығы, унда яҡшы кешеләр эшләүе, энергетика, ер буйынса мөмкинлектәр, ресурстар, компетенциялар булыуы тураһында ҡысҡырыбыраҡ һөйләргә кәрәк, — тип белдерҙе БР Президенты.\nБашҡортостанда инвесторҙарға ярҙам күрһәтеләсәк, төрлө ташламалар булдырыласаҡ – тәү сиратта уларға бына ошо фекерҙе еткереү зарур, тип иҫәпләй Рөстәм Хәмитов.\n— Инфраструктура төҙөлөшөн тулыһынса үҙ өҫтөбөҙгә алабыҙ, — тине төбәк башлығы. – Һыу, газ, электр энергияһы, юл, канализация, таҙартыу ҡоролмалары – быларҙың барыһы ла беҙҙең иҫәпкә.


8-се март Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнөнә һанаулы ғына көндәр ҡалды\nБыл көн - нәфис затты тәбрикләү һәм күркәм яҙ байрамына әйләнде. Байрамға сәскә үҫтереүсе эшҡыуарҙар ҙа ныҡлы әҙерләнә. 2 миллиондан ашыу гүзәл затҡа кәмендә берәр гөлләмә бүләк иткән хәлдә Башҡортостан сәскә магазиндары, эшҡыуарҙар миллондарса килем ала. Нина Әрифуллина 25 йылдан ашыу сәскәләр...\nҠатын-ҡыҙҙар өсөн ҡотлау һүҙҙәре\nХалыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө уңайынан Республика башлығы Рөстәм Хәмитов төрлө тармаҡтарҙа фиҙаҡәр эшләүсе гүзәл заттар, хеҙмәт алдынғыларына Дәүләт наградаларын тапшырҙы.Бөгөн икеләтә тантана, мин һеҙҙең өсөн, һеҙ ҡаҙанған уңыштар өсөн шат, тине Рөстәм Зәки улы гүзәл заттарҙы байрам менән тәбрикләп...\nБашҡортостанда намыҫһыҙ риелторҙар хөкөм ителә\nРеспублика Прокуратураһы 11 кешегә ғәйепләү ҡарары сығарҙы. Тәфтиш комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, ҡара риелторҙар эскесе йәки наркомандар йәшәгән, шулай уҡ төрмәлә ултырған, коммуналь түләүҙәр буйынса ҙур бурыстары йыйылған фатир хужаларын асыҡлап, ялған ышаныс ҡағыҙҙары тултырып ошондай проблемалы...\nӨфөлә Сипайлово биҫтәһендә битлек кейгән ир тәүлек әйләнәһенә эшләүсе кибеттә һатыусыны бысаҡ менән ҡурҡытып аҡсаларҙы алып ҡаса.\nӘммә уяу һатыусы махсус төймәгә баҫып полиция хеҙмәткәрҙәрен саҡыртып өлгөрә. Ваҡиға урынына килеүсе оператив төркөм 31 йәшлек ирҙе ҡулға ала. Быға тиклем хөкөмгә тарттырылмаған ир үҙ ҡылығын шаяртырға теләүе менән аңлата. Әммә уға хәҙер закон алдындда яуар бирергә тура киләсәк.\nМарттың тәүге ун көнөндә Башҡортостан биләмәһендә аномаль йылы һауа торошо көтөлә\nҺауа температураһы норманан 5-7 градусҡа юғары буласаҡ. Башҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы идаралығы белгестәре әйтеүенсә, айҙың беренсе аҙнаһында тотороҡһоҙ һауа торошо көтөлә. Бер аҙ епшек ҡар яуасаҡ, боҙлауыҡ буласаҡ. Һауа температураһы төндә -3, -12 градус,...\nБашҡортостандың иң яҡшы табиптары билдәләнде\nРеспубликаның һаулыҡ һаҡлау министрлығы 2015 йылға йомғаҡ яһаны һәм хеҙмәт алдынғыларын атаны. Уларҙың барыһы ла үҙ эштәренә ғашиҡ кешеләр. Геннадий Грачев республика онкология диспансерында эшләй. 60-сы йылдарҙа йәш белгес булып хеҙмәт юлын башлаған табип хәҙер инде эндоскопия бүлегенә...\nБашҡортостан берҙәм тауыш биреү көнөнә әҙерләнә\n18-се сентябрҙа төбәктә бер юлы 113 һайлау кампанияһы үткәреү ҡаралған. Уның һөҙөмтәләре буйынса республикала 1 мең 700 гә яҡын депутат һайланырға тейеш. Шулай ҙа иң мөһиме дәүләт думаһына депутаттар һайлау. Ошо турала бөгөн республиканың үҙәк һайлау комиссияһы ултырышында әйтелде. ...\nРеспублика етәксеһе Рөстәм Хәмитов бөгөн ВДНХ экспо күргәҙмәләр комплексында “Өфө-ладья Арт\nКәсеп Сувенирҙар” фестивале барышы менән танышты. Халыҡ кәсептәрен тергеҙеү һәм үҫтереүгә арналған был күргәҙмәлә республиканың 40 районынан, Рәсәйҙең 10 төбәгенән һөнәрселәр ҡатнаша.\nСүриәлә бер-береһенә ҡаршы тороусыларҙы яраштырыу буйынса үҙәк етәксеһе Сергей Кураленко Рәсәй авиацияһы Сүриәнең ҡораллы төркөмдәрен утҡа тотоуҙы тулыһынса туҡтатты тип белдерҙе. Әммә террор төркөмдәре тыныслыҡ тураһындағы килешеүҙе үтәмәй. Бынан тыш, Төркиә курд һуғышсыларына ҡарата йыш ҡына ут...\nЮлдарҙа ҡар менән бергә асфальт та ирей\nӘ водителдәр ирекһеҙҙән тәгәрмәс алыштырырға мәжбүр, йәйгегә түгел, яңыға. Белгестәр билдәләүенсә, соҡорҙар асылыу менән бәләкәй юл-транспорт ваҡиғалары ла артҡан. Яҡынса һәр икенсе аварияла юлдарҙың насар булыуы сәбәпсе. Бындай маневр өсөн Нива хужаһына кәм тигәндә 500 һумлыҡ штраф янай. Әммә...\nБашҡортостанда һуңғы 80 йылда тәүге тапҡыр көслө ҡар яуыуы ихтимал\nӨфөнөң коммуналь хеҙмәттәре тулы әҙерлеккә килтерелгән. Кәрәк булған осраҡта өҫтәмә көстәр ҙә йәлеп ителәсәк. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Мәскәүҙә генә норманан байтаҡҡа күберәк ҡар яуҙы. Ошо сәбәпле автомобиль хәрәкәте ҡатмарлашты. Аэропорттарҙа йәҙләгән рейс кисектерелде. Был хәл беҙҙең республикала ла...\nРеспублика йәмәғәтселеге бөгөн виртуоз ҡумыҙсы Роберт Заһретдиновты һуңғы юлға оҙатты\nРоберт Абдрахман улы Заһретдинов Роберт Заһретдинов 1932 йылда Мәсетле районы Әзекәй ауылында тыуған. Свердловск педагогия институтының музыка факультетын тамамлай. Өфө педагогия училищеһында эшләй. Башҡорт халҡының ҡумыҙ музыка ҡоралын тергеҙә. Концерттар менән Германия, Италия, Монголия, Норвегия...\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты республика буйлап эш сәфәренә сыҡты\nТөбәктәр менән эшмәкәрлек Нефтекама һәм Яңауыл ҡалаларынан башланды. Ошондай күсмә ултырыштар милләттең мәҙәниәтен, телен һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү, уны берләштереү, туплау, йәһәтенән көслө әһәмиәткә эйә, шулай уҡ, халыҡты борсоған көнүҙәк мәсьәләләр менән яҡындан танышып, уларҙы урында уҡ хәл итеү...\nТүлһеҙлек-бөгөн хөкөм түгел, уны дауалап була, бары һуңларға ярамай\n2003-сө йылда йөклө ҡатындарға юғары квалификациялы ярҙам күрһәтеү маҡсатында Республика перинаталь үҙәге төҙөлдө. Бында йәштәр, тыумыштан һәм нәҫелдән килгән патологияға дусар ғаиләләр медик-генетик консультация ала, бала көткән ҡатындар дауалана, заманса технологиялар ҡулланылған операциялар...\nСуматрала Синабунг вулканы уянған. 3 километрлыҡ көл һауаға күтәрелгән. Урындағы хакимиәттәр халыҡты уяу булырға саҡырған. 10 мең кеше эвакуацияланған. Вулканологтар Синабунгта магма кимәлен ҙур иғтибар менән күҙәтә. Төнъяҡ Корея уға ҡарата йүнәлтелгән резолюциялар һәм санкцияларға иғтибар...\nРеспубликаның башҡалаһында иҡтисади әүҙем кешеләрҙең ни бары 1 проценттан ашыуы ғына эшһеҙ\nБашҡортостанда хеҙмәт баҙарында көсөргәнешлекте кәметеү буйынса өҫтәмә саралар программаһында ҡатнашыу был йәһәттән тотороҡлолоҡто һаҡлап ҡалырға ярҙам иткән. 2009-сы йылдағы көрсөк ваҡытында күрһәткестәр ике тапҡырға тиерлек юғары булған. Башҡаланың социаль-иҡтисади үҫеше тураһындағы планға ярашлы...\nЧебоксар ҡалаһында Рәсәй Хөкүмәте рәйесе Дмитрий Медведев рәйеслегендә үткән кәңәшмәлә көрсөккә ҡаршы план ҡабул ителде\nСыуашстандың баш ҡалаһында хеҙмәт баҙарындағы хәл һәм халыҡты эш менән тәьмин итеү саралары тикшерелде. Дмитрий Медведев әйтеүенсә, көрсөккә ҡаршы план хеҙмәт баҙарын яҡлау программаларын өҫтәмә финанслауҙы күҙ уңында тота. Был маҡсатҡа төбәктәргә федераль ҡаҙнанан 3 миллиард һум аҡса бүленә....\nСтәрлетамаҡта янғында бер кеше һәләк булған\n74 йәшлек хужабикә йортонан сыға алмайынса төтөнгә тонсоҡҡан. Республиканың ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, әле янғын сәбәптәре асыҡлана. Яҡынса мәғлүмәттәр буйынса, ҡатын тәмәке тартҡан. Шуға ла һүндерелмәгән тәмәке төпсөгөнән ут ҡабыныу ихтималлығы ла инҡар ителмәй.\nСиләбе ШОС һәм БРИКС саммиттарын уҙғарыуҙа Башҡортостан тәжрибәһен өйрәнә\nОшо йәһәттән күрше төбәк губернаторы Борис Дубровский бойороғо буйынса өлкә Хөкүмәтендә айырым эшсе төркөм дә булдырылды. Силәбеләрҙе Өфөләге халыҡ-ара форумға әҙерлек барышы, ҡунаҡтарҙы ҡаршы алыу, урынлаштырыу, әңгәмәләр уҙғарыу үҙенсәлектәре ҡыҙыҡһындыра. ШОС һәм БРИКС...\nСалауат Юлаев Татарстандың Аҡ Барсын ҡабул итә. Юлаевсылар бөгөн дә еңһә, күрше республика командаһы төшөп ҡала. Әммә хоккей белгестәре Аҡ Барстың көсөн дөрөҫ баһаларға саҡыра. Сериялағы иҫәп әле 3 кә 1. Өскә ике булған осраҡта барстар бөтөнләй башҡа уйын күрһәтәсәк ти ике тапҡыр...\nБашҡортостан сәнғәте оло юғалтыу кисерҙе\n84-се йәшендә виртуоз ҡумыҙсы Роберт Заһретдинов донъя ҡуйҙы.Роберт Заһретдинов – Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, РФ һәм РБ мәғариф алдынғыһы, халыҡ-ара өзләү фестивалдәрендә еңеүсе, «Донъяның...\nАмерика континент-ара баллистик ракетаны һынап ҡараған. Оброна министрлығында кәрәккәндә Вашингтон атом ҡоралын да ҡулланырға әҙер тип белдергәндәр. Айырым политологтар фекеренсә, Ҡушма Штаттар бындай юл менән башҡа дәүләттәрҙе ҡурҡытырға ниәтләй. Францияла Кале биҫтәһендә йәшәүселәр уларҙы...\nСоциаль селтәрҙәр менән банктар ҙа ҡыҙыҡһына\nФинанс ойошмалар үҙҙәренең клиенттары- кредит алыусыларҙың ниндәй тормош алып барыуын социаль селтәрҙәр аша тикшереп барасаҡ. Мәҫәлән, кешенең фотоһүрәттәрен, төркөмдәрен анализлап, уға кредит биреү – бирмәү хәл ителәсәк. Биҙәнеү кәрәк-яраҡтары менән сауҙа иткән селтәрле маркетингта ҡатнашыусылар,...


Ошо көндәрҙә “Китап” нәшриәтендә тағы бер шиғырҙар йыйынтығы донъя күрҙе. Яҙыусы, журналист Рәсих Ханнановтың “Бүтән донъя” (“Бүтән дөнья”) исемле китабы ул.\nБыл китапты ике ижад кешеһе тыуҙырған. Бында шағир, яҙыусы һәм журналист Рәсих Ханнановтың төрлө йылдарҙа ижад иткән шиғырҙары урын алған, ә уларға иллюстрация итеп шағирҙың йәш фамилиялашы Тамерлан Ханнановтың картиналары бирелгән. Бала саҡтан ДЦП диагнозы менән сирләгән Тамерлан күп кенә конкурс, күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Һүрәт төшөрөүгә уны атаһы, Рәсәйҙең атҡаҙанған рәссамы Вәсил Ханнанов йәлеп иткән.\nКитап ошо көндәрҙә нәшриәт магазиндарына һатыуға сыҡты, заказ менән дә алдырырға мөмкин. Алығыҙ, уҡығыҙ, һис кенә лә үкенмәҫһегеҙ!


Хәйерле иртә, Республика! - Именлегең үҙ ҡулыңда! | Выпуск передачи ГТРК «Башкортостан»\n13 июля 2020 — 11:53\nБөгөнгө һүҙебеҙҙе ҡотҡарыусыларға бәйләүебеҙ осраҡлы түгел. Башҡортостанда һыуға батып үлеүселәр һәм янғындарҙа ҡорбан булыусылар көндән-көн арта. Бер аҙнала 13 кешенең тап һыу ятҡылыҡтарында һәләк булыуы ныҡ ҡурҡыныс.\nЯнғындар ҙа кәмемәй. Көн аша тиерлек беҙ теге йәки был районда сыҡҡан утта кешеләрҙең янып үлеүен ишетеп ҡурҡыуға төшәбеҙ.\nҺыуҙа үҙеңдең нисек тоторға һәм уттан нисек һаҡланырға. Бөгөнгө ҡунаҡтарыбыҙ ошо һорауҙарға яуап бирер. Студиябыҙҙа бөгөн Ниал Бакиров. Ул бәләкәй судноларҙы тикшереү буйынса дәүләт инспекторы. Тағы ла бер эксперт – Рәсим Абдуллин. Ул Өфөнөң янғын идаралығы хеҙмәте етәксеһе урынбаҫары.


«Һеҙҙең бәпесегеҙ буласаҡ!» » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nҒаилә ҡороу менән байтаҡ ваҡыт ауырға ҡала алмай яфаланыусыларҙы йыш осратырға мөмкин. Бының сәбәптәре күп, айырыуса күҙәтелгәндәрен һанап үтәйек:\n- енси ағзаларҙың хроник ялҡынһыныу ауырыуҙары. Аналыҡ көпшәһе ялҡынһыныу арҡаһында уның аша үтеү ауырлашҡанға күрә, түл күҙәнәге сперматозоид менән «осраша алмай»;\n- аналыҡ ҡыуышлығы ауырыуы. Яралғыны «ҡабул итеүсе» аналыҡ тышсаһының ҡатламы әҙер булмау арҡаһында, аналыҡ ҡыуышлығы уны «кире ҡаға»;\n- ир-аттың орлоғо сифаты насарайыуға килтергән сирҙәр. Был ауырыуҙар ваҡытында сперматозоидтар йәшәүгә һәләтһеҙ, йә хәлһеҙ – түл күҙәнәген аталандырыуға яраҡһыҙ булып сыға;\n- халыҡта бындай осраҡтарҙы ир менән ҡатын бер-береһенә «тап килмәү» тип атайҙар – аналыҡ еңсәһендәге лайлала сперматозоидтарҙы үлтереүсе матдә булыу арҡаһында, улар түл күҙәнәген аталандырыу өсөн аналыҡ ҡыуышлығына үтә алмай.\nӘлбиттә, түлһеҙлеккә килтергән сәбәптәр юғарыла әйтеп үтелгәндәр менән генә сикләнмәй. Әгәр контрацепция ҡулланмайынса, даими енси тормош менән йәшәгән 25-35 йәшлек пар бер йыл дауамында йөклөлөккә өлгәшә алмай икән, табип-репродуктологҡа мөрәжәғәт итергә кәрәк. Кем ул репродуктолог? Ул – ҡатын-ҡыҙ менән ир-аттың репродуктив системаһы тураһында өҫтәмә белемгә эйә булған акушер-гинеколог.\nБыл проблеманы хәл итеү өсөн йәш ғаиләгә ни эшләргә? Иң мөһиме – ҡурҡыуға бирелергә ярамай. Бөгөнгө заман медицинаһы бөтә һорауҙарға яуап бирергә һәләтле. Ваҡытты һуҙмағыҙ. Өфө ҡалаһындағы «Ҡатын-ҡыҙ һәм ир-ат һаулығы» клиникаһы табиптары һеҙгә был үтә мөһим һәм бик нескә мәсьәләлә ихлас ярҙам итергә әҙер.\nКонсультацияға ирегеҙ менән икәүләп килергә кәрәк. Сөнки табип икегеҙ өсөн дә тикшеренеүҙәр планын бирәсәк. Анализдарҙы йәшәү урынындағы поликлиникала тапшырырға мөмкин. Табиптың анализ бирер алдынан ҡушҡан бөтә күрһәтмәләрен теүәл үтәү мотлаҡ. Тикшерелеп бөткәс, яңынан беҙҙең клиниканың репродуктологына килергә кәрәк буласаҡ. Табип һеҙҙең анализдарҙы ҡарағас: «Һеҙ оҙаҡ теләгән бәхеткә – буйға ҡалыуға нисек өлгәшергә?» – тигән һорауға яуап табып, төплө бер фекергә килерһегеҙ.\nКөтөп алынған йөклөлөккә өлгәшеү өсөн дауалау алымдарының береһе – экстракорпораль аталандырыу (ЭКО). Халыҡта был ысул буйынса тыуған сабыйҙарҙы «пробирканан сыҡҡан бала» тип йөрөтәләр. ЭКО бөгөн иң һөҙөмтәле дауалау алымы тип һанала.\nБеҙҙең клиника ЭКО уҙғарыу менән ун йылға яҡын шөғөлләнә, бөгөн иһә республикабыҙ ауыл-ҡалаларында ошо ысулды ҡулланып беҙҙең ярҙам менән донъяға килгән меңдән ашыу бала үҫә.\nЭКО ярҙамында түлһеҙлекте дауалау медицина страховкалауы полисы булған бөтә кешеләргә квота буйынса уҙғарыла. Йәғни дәүләт гарантиялары программаһы был дауалау сығымдарын (медицина препараттарын да индереп) тулыһынса ҡаплай.\nБашҡортостанда йәшәүсе һәр ғаилә, бала һөйөү бәхетен үҙ аллы татыуҙан мәхрүм икән, йылына бер тапҡыр бушлай ЭКО яһатырға хоҡуҡлы. Бының өсөн ваҡытында репродуктологҡа мөрәжәғәт итеү һәм квота бүлеүгә ғариза яҙыу зарур. Артабан, бушлай ЭКО үткәреүгә йүнәлтмә алғас, «Ҡатын-ҡыҙ һәм ир-ат һаулығы» клиникаһының репродуктологына килеп, уның бөтә күрһәтмәләрен теүәл үтәргә кәрәк буласаҡ. Һәм, оҙаҡ та үтмәҫ, «Һеҙҙең бәпесегеҙ буласаҡ!» тигән зарығып көткән һүҙҙәрҙе ишетерһегеҙ!\nТабип-репродуктологҡа 8-800-775-69-69 телефоны буйынса яҙылырға була. Әгәр һеҙгә клиникаға консультацияға килеү яйһыҙ икән, табип менән Skype аша һөйләшеп кәңәшләшә алаһығыҙ. Квота буйынса ЭКО хаҡындағы консультация бушлай. Сайтта оnline консультантҡа www.eko-rb.ru һылтанмаһы аша сығырға мөмкин.\nӨфө ҡалаһы, Киров урамы, 52 (ҡала үҙәгендә),\nГ. Кусимов урамы, 15/1 (Дим биҫтәһендә),\nЗорге урамы, 75 (Ғафури паркы янында).


Бюджеттағы дефицит былтыр экономияланған аҡсалар иҫәбенә ҡапланасаҡ - Bash.News\nПремьера на БСТ! И.Абдуллин Озорная молодость. Спектакль студенческого театра Корос (БГПУ им.М.Акмуллы)\nБюджеттағы дефицит былтыр экономияланған аҡсалар иҫәбенә ҡапланасаҡ\nБюджеттағы дефицит былтыр экономияланған аҡсалар иҫәбенә ҡапланасаҡ https://bash.news/news/84710_byudzhettay_deficit_byltyr_ekonomiyalanan_asalar_iben_aplanasa\nАлдағы йылдың төп финанс документы бөгөн Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың 3-сө пленар ултырышында беренсе уҡыуҙа ҡаралды. Башҡортостандың киләһе йылға бюджеты 20 миллиард һум дефицитлы буласаҡ. Сығымдар 192 миллиард һум, ә килемдәр 172 миллиард һум күләмендә көтөлә. Ҡаҙнаның өстән ике өлөшө социаль әһәмиәтле сығымдарға йүнәлтеләсәк.\nАтап әйткәндә, һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә 74 миллиард һум бүленәсәк. Хеҙмәт хаҡына 90 миллиард һум тотонолһа, торлаҡ-коммуналь хужалығына дүрт миллиард һумға яҡын аҡса йүнәлтеләсәк. Ауыл хужалығына 6 миллиард тирәһе сығымдар көтөлә. Дефицитлы бюджетты федераль программаларҙа әүҙем ҡатнашып тулыландырыу күҙаллана.\nРөстәм Ишмөхәмәтов, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай рәйесе урынбаҫары: “Социаль яҡтан бюджеттың байтаҡ ыңғай яҡтары бар: беренсенән мәғариф системаһын тергеҙеүгә, социаль блокты үҫтерергә, икенсенән торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, мәҙәниәткә лә ярҙам кәрәк. Беҙҙең дефицит алдан йыйылған ресурстар иҫәбенән ҡапланасаҡ”.\nӘйткәндәй, ултырыштың көн тәртибенә сығарылған утыҙ закон проектының күпселеге лә социаль өлкәне яҡлауға йүнәлтелгән. Мәҫәлән, республикала күп балалы ғаиләләрҙе транспорт һалымынан азат итеү тураһындағы документ та тәүге уҡыуҙы үтте.\nРида Собханғолова, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай комитеты рәйесе: “Бастат мәғлүмәте буйынса, Республикабыҙҙа бындай ғаиләләр 46 мең. Автомобилдәре 150 ат көсөнән әҙерәк булһа, транспорт һалымынан азат ителәсәк”.\nЕтемдәрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү тураһындағы ҡануниәт тә камиллаштырыласаҡ. Бынан тыш, уларҙы тәрбиәгә йәки уллыҡҡа алған ваҡытта бер тапҡыр бирелә торған пособие биреү вәкәләттәрен урындағы үҙидара органдарына тапшырыу ҙа күҙаллана.\nРимма Үтәшева, Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай комитеты рәйесе урынбаҫары: “Күп балалы ғаиләләр өсөн байтаҡ закондар ҡаралды. Һигеҙҙән артыҡ бала үҫтергән ғаиләләргә шунда уҡ 600 мең һум бирелә. Бөгөн ҡаралған закон бер тауыштан хупланды”.\nТөҙөлөшкә өлөшләтә аҡса индереп алданыусылар мәсьәләһе лә иғтибар үҙәгендә. Халыҡ һайланыусылары уларға бушлай юрист консультацияһы ойоштороу тураһында ҡануниәт әҙерләй. Был иһә республикала үтә киҫкенләшкән мәсьәләне хәл итеүгә тағы бер аҙым.\nБСТ Y.Metrika: 3607\nРәсәйҙә эш хаҡы юғары булған төбәктәр билдәләнде\n15:15, 20 сен\nКиләһе йылдың 1 ғинуарынан хеҙмәткә түләүҙең минималь күләме 12 130 һум күләмендә тәҡдим ителә\n16:11, 18 сен\nБашҡортостанда торлаҡ төҙөлөшөндә алданған өлөшсөлөр проблемаһын хәл итеүҙә федераль үҙәк ярҙамы була\n12:07, 17 сен\nАуырғазы районында һөт заводы яңыртыла\n11:11, 16 сен


2 Декабрь 2021, 19:36\nБишбүләктә йәшәүсе оҫта ҡуллы Людмила Хәйретдинованың яратҡан шөғөлө бар\nҺәр кеше үҙенсә һәләтле, әммә барыһы ла талантын тоя hәм аса белмәй. Бишбүләктән Людмила Хәйретдинова йәш сағында уҡ үҙенең ябай булмаған ижади потенциалы барлығын аңлаған. Бөгөн талантлы оҫта ижад итмәйенсә, бер көн дә тора алмай. Ә сәнғәткә мөхәббәт, гүзәллеккә ынтылыш Людмила Геннадьевнаға иҫ киткес ҡул эштәре булдырырға ярҙам итә. Бер йыл самаһы элек ул һабын ҡайнатыу менән мауыға башлай hәм хәҙер ысын һабын шедеврҙары тыуҙыра.\n— Карантин hәм бала ҡарау буйынса ял яратҡан эш менән шөғөлләнеүгә әүерелде. Беренсе декрет ялында үреү менән шөғөлләндем, булавкалар яһаным, исемле беләҙектәр hәм тиҫбеләр эшләнем, - ти ул, үҙенең мауығыуҙары хаҡында.\nВаҡыт уҙыу менән ҡул оҫтаһының башҡа нәмә, яңы hәм матур ғына түгел, ә ят әйберҙәр яһау теләге барлыҡҡа килә башлай. Шулай итеп, Людмила һабын ҡайнатыу менән мауығып китә.\n- Һабындың төрлө булыуы мине йәлеп итте. База формалары менән эшләйем. Күптәр формаларҙы үҙҙәре яһай, мин әлегә һатып алынғандар менән эшләйем. Бала ҡарау осорондағы ял ваҡытында иғтибарымды нимә менән булһа ла ситкә йүнәлтергә теләнем, был үҙенә күрә өҫтәмә табыш алыу ҙа, — тип дауам итә Людмила Геннадьевна.\nБеренсе эштәрен оҫта ҡуллы ҡыҙ туғандарына, дуҫтарына бүләк иткән. Бүләктең оҡшауын hәр ваҡыт күңелле бит, hәм был Людмиланы үҙ ҡулдары менән нимә булһа ла эшләргә, туғандарына hәм яҡындарына шатлыҡ бүләк итeргә рухландыра. Әкренләп хобби яратҡан эшенә әүерелә. Оҫта ҡуллы ҡыҙ үҙенең тырышлығының һөҙөмтәһе менән ҡәнәғәт ҡалғас, социаль селтәрҙәрҙә үҙ эшсәнлеген үҫтереү тураһында мәғлүмәт бирә. Людмила социаль селтәрҙәрҙә төркөм булдыра, эштәренең фоторәсемдәрен ҡуя башлай.\n— Күңелгә ятҡан шөғөл табыуыма бик шатмын. Дөрөҫөн әйткәндә, иремдең ярҙамынан тыш минең бер генә мауығыуым да, бигерәк тә һабын ҡайнатыу булмаҫ ине. Һабын нигеҙен, формаларын, ароматизаторҙарын, буяуҙарҙы, үҫемлек майҙарын һатып алыу өсөн шаҡтай аҡса кәрәк бит. Үҙ ҡулдарың менән ҡайнатҡан һабын - ул экологик продукт, ул тәбиғи компоненттарҙан ғына тора. Уны теләһә ниндәй тире өсөн ҡулланып була. — ти,ижади ҡарашлы ханым.\nӘгәр быны яратҡан шөғөл йәки эшме тиһәк, Людмила Геннадьевна хоббиға ҡарағанда кyберәк эш, тип һанай, ул күңелгә кинәнес тә бирә, хеҙмәт хаҡына өҫтәмә лә. Оҫтаның даими клиенттары бар инде. Людмила фекеренсә, һабын ҡайнатыуҙа иң мөhиме - үҙ эшеңде яратыу, ниндәйҙер яңылыҡты эшләп ҡарау теләге hәм хаталаныуҙан ҡурҡмау. Ә йәш оҫталарға эште ябайҙан башларға, күп мәғлүмәт тупларға, hәм иң мөhиме, ниндәйҙер яңы әйбер яһауға бар күңелеңде бирергә кәрәк – эшеңә ҡарап шуны тояһың да.


Театр тарихы - Сибайский государственный башкирский театр драмы им. А. Мубарякова\nГлавная » Театр » Театр тарихы\nАрыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры республикабыҙҙа бай тарихлы, бай традициялы, үҙ йөҙө, үҙ тамашасыһы булған милли, үҙенсәлекле театрҙарҙың береһе.\nУл күк Ирәндек буйында матурлыҡ, нәфислек донъяһы ҡороп, тамашасы күңеленә рухи байлыҡ өләшеүсе, мәҙәниәтебеҙҙе яҡтыртыусы йәнле усаҡ булып тора.\nОло тәжрибәле, абруйлы театр тарихында шатлыҡлы ваҡиға – ул 90 йыллыҡ күркәм юбилейын билдәләй. Ошо ваҡыт арауығында театр Башҡортостандың төрлө төбәктәрен урап сыҡты, сит өлкәләрҙә лә уңышлы сығыш яһаны һәм меңәрләгән тамашасының һөйөүен яулап, киң танылыу тапты.\n1931 йылдың июнь айында күренекле режиссер – педагог Мәкәрим Мәһәҙиевтың уҡыусылары, Башҡорт сәнғәт техникумын тамамлаусы туғыҙ йәш артист: Арыҫлан Мөбәрәков, Зәйнәп Ниғмәтуллина, Хәнифә Искәндәрова, Сания Йәнбухтина, Сынтимер Баҡыев, Сәхи Сәйетов, Шәғәле Һөйәрғолов, Мөхәммәт Ишҡаболов, Ғәшиә Абыҙгилдиналар Стәрлетамаҡ ҡалаһына башҡорт театры ойоштороу өсөн эшкә ебәрелә. Баш режиссер вазифаһына исеме һуңғараҡ Рәсәйҙә генә түгел, хатта бөтә донъя күләмендә билдәлелек яулаған мәшһүр артисыбыҙ, ысын мәғәнәһендә сәхнә арыҫланы, йәш, дәрт-дарманы ташып торған Арыҫлан Мөбәрәков тәғәйенләнә. Администратор итеп Шәғәле Һөйәрғолов билдәләнә. Шулай итеп, республикабыҙҙың Икенсе башҡорт профессиональ театрына нигеҙ һалына.\nИжади төркөмдө нығытыу маҡсатында шул уҡ йылды театрға тағы ла унлаған һәләтле егет һәм ҡыҙ өҫтәлә. Улар араһында Башҡортостандың халыҡ артисы исеменә лайыҡ булған Бикташ Кәлимуллин, оҫта гармунсы Фәйзулла Ғәйфуллин, ҡурайсы Хәмит әхмәтов, талантлы артистар Ниғмәт Хәсәнов, Кәли Ғилметдинов, һ.б. була. Улар тиҙ арала коллективта үҙ урындарын табып, ең һыҙғанып эшкә тотона.\nЙәшлек дәрте урғылып, күңелдәрендә сәнғәткә сикһеҙ һөйөү усағы дөрләгән йәш коллективтың тәүге сәхнә эше – күренекле урыҫ драматургы А. Глебовтың «Дау» исемле спектакле була. Был спектаклдә уйнаған артистар Бикташ Кәлимуллин, Сания Йәнбухтина, Хәнифә Искәндәрова, Сәхи Сәйетов, Зәйнәб Ниғмәтуллина һәм башҡалар театрҙың гастролгә сығыуының тәүге көндәренән үк тамашасыларҙың оло ихтирамын яулай. Һис шикһеҙ, тәүге уңыш йәш коллективҡа ҡанат ҡуя, үҙ мөмкинлектәренә ышанысты нығыта.\n«Дау» спектаклен ҡараған һәр ауыл халҡы үҙҙәренең ысын сәнғәт донъяһына юлығыуын, профессиональ артистар менән осрашыуын тоя. Артабан инде театрҙы һәр ауылда ҙур түҙемһеҙлек менән көтөп алалар, артистар менән осрашыу халыҡ күңелендә оло байрамға әүерелә.\n«Дау» спектакленән һуң кешеләрҙе илһөйәрлек рухында тәрбиәләүсе «Гудок», «Дауыл», «Үҙ юлынан», «Яҙ йыры» кеүек әҫәрҙәр сәхнәләштерелә. Шулай уҡ яңы сәхнә әҫәрҙәре менән бергә төрлө концерттар, тамашалар ҙа ҡуйыла.\n1932 йылда Урал аръяғы райондары халҡының мәҙәни ихтыяжын ҡәнәғәтләндереү маҡсатында, республика хөкүмәтенең махсус ҡарары менән театр Баймаҡ ҡалаһына күсерелә һәм «Баймаҡ колхоз – совхоз театры» тип атала башлай. Коллектив тәүге спектаклдәре менән алтын һәм башҡа ҡиммәтле ҡаҙылмалар сығарыусы Түбә, Бүребай, Семен, Юлалы, Байҡара һ.б. төбәк халҡын хеҙмәтләндерә. Йәш коллективҡа әленән-әле республиканың күренекле сәнғәт һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре лә ижади ярҙам күрһәтеп тора.\nБында төрлө йылдарҙа билдәле сәхнә оҫталары: режиссерҙар Елизавета Сыртланова, Ғәмбәрә Мансурова, рәссамдар Ғәлиә Имашева һәм Мөхәммәт Арыҫланов, композиторҙар Х. Мансуровский һәм Рәүеф Мортазин, бейеүсе Заһиҙә Бәхтиәрова, артистар Мәхмүт Хәбибуллин, Ғата Арыҫланов, Мәғәфүр Хисмәтуллин, Суфия Батыршина, Б. Хөснөтдинов, М. Синәкәева, ҡурайсылар Ишмулла Дилмөхәмәтов, Ғата Сөләймәнов һәм башҡалар ижади сынығыу юлы үтә.\n1932 – 1933 йылдарҙа театрҙың художество етәксеһе һәм директоры булып Ҡадир Һаҙый улы Бакиров эшләй. Ул, башҡорт театр сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе булараҡ, актерҙарҙың профессиональ оҫталығын үҫтереүҙә һәм театрҙың үҙ ижади йөҙөн барлыҡҡа килтереүҙә оло хеҙмәт күрһәткән шәхес.\n1952 йылдың авгусынан 1958 йылға тиклем баш режиссер булып эшләү дәүерендә лә махсус теоретик әҙерлекле белгес театрға Мәскәү мәҙәниәте, сәнғәте һулышын алып килә. Бөйөк сәхнә оҫталары К.С. Станиславский һәм Вл. И. Немирович-Данченконың эшләү методикаһына таянып, ул бөтә донъя әҙәбиәтенең классик әҫәрҙәрен дә, туғандаш халыҡтарҙың һәм беҙҙең милли драматургияны ла, шәхси мөнәсәбәтен сағылдырып, юғары художество кимәлендә сәхнәләштерергә ынтыла. Ҡадир Бакиров сәхнәләштергән Мостай Кәримдең «Яңғыҙ ҡайын», Нәҡи Иҫәнбәттең «Райхан», Дауыт Юлтыйҙың «Ҡарағол», Ҡадир Даяндың «Дим буйында», Николай Гоголдең «Өйләнеү», А. Волковтың «Ксенья» («Шәмсинур») һәм башҡа әҫәрҙәре театр тормошона матур, сағыу яңылыҡ индерә.\n1935 йылда йәш, әммә нығынған Баймаҡ театры Мәскәү ҡалаһында үткән Бөтә Рәсәй колхоз-совхоз театрҙары смотрында ҡатнаша һәм Афзал Таһировтың «Алатау» (режиссеры Ҡадир Бакиров) һәм Дауыт Юлтыйҙың «Ҡарағол» (режиссеры Ғиниәт Ушанов) драмаларын күрһәтеп, маҡтаулы икенсе урынды яулай. Коллектив йөк автомобиле менән бүләкләнә.\n1937 йылдан башлап, театр хужалыҡ иҫәбенә күсерелеү сәбәпле, эшләү шарттары күпкә ауырлаша. Ошо йылдарҙа художество етәксеһе вазифаһын баҫҡан ерендә ут сәсрәтеп торған талантлы артист Ғиниәт Ушанов башҡара. Ул үҙенең актерлыҡ юлын Түбә ҡасабаһында күренекле драматург Мирхәйҙәр Фәйзи етәкселегендәге халыҡ театрында (шахтерҙарҙың һәм крәҫтиән йәштәренең 20-се йылдарҙа ойошторолоп, 30-сы йылдарға тиклем ғәжәп киң танылыу яулап эшләгән үҙешмәкәр түңәрәге) башлай. Аҙаҡ, Башҡорт академия драма театрына күскәс, профессиональ актерҙар рәтенә баҫа һәм труппаның төп ижади көстәренең береһенә әүерелә.\nТалантлы режиссер Ғиниәт Ушанов тарафынан Баймаҡ театрында Мөхәмәтша Буранғоловтың «Башҡорт туйы», Дауыт Юлтыйҙың «Ҡарағол» драмалары, «Маҡтымһылыу» трагедияһы, Сәғит Мифтаховтың «Һаҡмар», «Дуҫлыҡ һәм мөхәббәт», «Зимагорҙар», Н. Островскийҙың «Ҡорос нисек сыныҡты» романы буйынса уңышлы сәхнәләштереүҙәр башҡарыла.\n1938 йылда ижади коллективты театрҙың тәүге аҙымдарынан уҡ режиссер ассистенты булып эш башлаған һәләтле режиссер Сәхи Сәйетов етәкләй. Ул бер-бер артлы И.Насыриҙың «Ялҡау Бикмөхәмәт», Ғ. Иҙрисовтың «Өҙөлгән тамырҙар», Б.Бикбайҙың «Ҡарлуғас» һәм башҡа әҫәрҙәр сәхнәләштереп, театрҙың үҫеш юлында билдәле бер эҙ ҡалдыра.\nШулай уҡ татар драматургы Тажи Ғиззәттең дә ижады театрҙың үҫешенә ыңғай йоғонто яһай. Уның Мансур Лоҡманов ҡуйған «Бишбүләк», Сәхи Сәйетов ҡуйған «Сатҡылар», Ғәйфулла Сарбаев сәхнәләштергән «Ташҡындар» исемле әҫәрҙәре революцион рух менән һуғарылған тәрән психологик спектаклдәр рәтендә була.\nБер үк ваҡытта режиссерҙар урыҫ классикаһының күренекле әҫәрҙәрен сәхнәләштереүҙе лә дауам итә. Н.Гоголдең «Өйләнеү», А.Островскийҙың «Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр», А.Чеховтың «Айыу», «Тәҡдим» исемле пьесалары буйынса ҡуйылған спектаклдәр тамашасылар тарафынан яратып ҡабул ителә.\n…Ҡырҡ беренсе йылдың июнь айы\nУйылып ҡалды мәңге хәтерҙә.\nҺуғыш ҡыйған ғүмерҙәрҙе уйлап,\nСикһеҙ әсенәбеҙ хәҙерҙә…\nБөйөк Ватан һуғышының шанлы шауҡымы театр коллективын да ситләп уҙмай, һуғыштың тәүге көндәренән үк коллективтың ир-егеттәре фронтҡа китә. Театрҙың ижади усағын һүндермәү бурысы ҡатын-ҡыҙ артисткаларҙың – Ғәшиә Абыҙгилдина, Биби Мәһәҙиева, Йәмилә Абитаева, Камал Ихсанова, Мәнфүсә Азаматова, Мәрхәбә Ғәбйәлиловаларҙың, ә ир-егеттәрҙән Сәхи Сәйетов һәм үҙешмәкәр түңәрәктәрҙән яңы ғына килгән 14-15 йәшлек үҫмерҙәр: Фәйзрахман Рысҡужин, Марат Баһаутдинов, Хәмзә Ҡурсаев, Ишмулла Дилмөхәмәтов, Бикйән Солтангилдин иңенә төшә. Улар театрҙың киләсәген һаҡлап ҡалыусы төп көстәр була. Театрҙың директоры вазифаһын Ғәшиә Абыҙгилдина, ә баш режиссерлыҡ эшен Сәхи Сәйетов алып бара. Был ауыр йылдарҙа кадрҙар етешмәүенә һәм матди ауырлыҡтарға ҡарамаҫтан, халыҡты рухи ныҡлыҡҡа, еңеүгә дәртләндереүсе героик характерҙағы пьесалар сәхнәләштерелә. Һуғышҡа нәфрәт, көрәш рухы менән һуғарылған был концерттар, бәләкәй формалағы яңы спектаклдәр кешеләрҙең ҡараңғы, төҫһөҙ тормошон аҙ ғына булһа ла яҡтылыҡҡа сорнай, күңел күтәренкелеге, хеҙмәт дәрте өҫтәй.\nҺуғыштың икенсе, өсөнсө йылдарында театр коллективы Рәшит Ниғмәтиҙең «Урман шаулай», Хәбибулла Ибраһимовтың «Ватан саҡыра» һәм «Башмағым», Ҡадир Даяндың «Таңсулпан», Риза Ишмораттың «Ҡайтыу», Баязит Бикбайҙың «Ҡаһым түрә» драмалары кеүек, күләмле әҫәрҙәрҙе лә сәхнәгә сығарыуға өлгәшә.\nҺуғыш йылдарында сәхнәлә ир-егет ролдәрен ҡатын-ҡыҙҙар һәм үҫмер егеттәр башҡара. Был тәңгәлдә бигерәк тә Биби Мәһәҙиева менән 14 йәшлек Хәмзә Ҡурсаев ҙур оҫталыҡ күрһәтә. Уларҙы образға индереү ни тиклем генә ҡыйын булмаһын, килеп тыуған ауыр хәлдән сығыу юлдарын табып, туған коллектив нигеҙен һаҡлап алып ҡалыу, уның эшен шундай юғары рухта дауам иттереү – үҙе үк ҙур батырлыҡ була.\nТышта буран олой, клуб эсен,\nТамашасы тыны йылытҡан.\nТолоп, тиртун кейгән ҡатын – ҡыҙҙар\nҺуғыш барғанын да онотҡан.\nКинәнәнләр улар «Башмағым»ды ҡарап,\n«Таңсулпан»ды күреп йәлләйҙәр.\n«Ҡаһым түрә»ләге егет ролен,\nБиби уйнағанын һиҙмәйҙәр.\nСәхнә һыуыҡ. Аяҡ-ҡулдар туңған,\nӘ йәшәүҙең уты һүнмәгән.\nҺуғыш бара ерҙә йәшәү өсөн,\nӨмөтөбөҙ әле үлмәгән.\n…Ҡәһәрле һуғыш бер кемде лә аямай. Театр коллективына ла бер-бер артлы ҡара ҡағыҙҙар килә. әмир Абыҙгилдин, Сәйфулла Аҡсурин, Сынтимер Баҡыев, Мөхәммәт Ғилманов, Хәмит Дәүләтшин, әзбәр Ҡурсаев, Зөфәр Хәйриев, Зөфәр Зәйнуллин, Солтан Ибраһимов, Мөхәмәт Ишҡаболов, Мөхәммәт Йәғәфәров, Ғилметдин Кәбиров, Яхъя Лоҡманов, тыуған ил өсөн үлемесле алышта ҡаһармандарса көрәшеп, яу яланында ятып ҡала. Был ил батырҙарының исемдәре театр тарихы йылъяҙмаһына мәңгелеккә юйылмаҫлыҡ булып инеп ҡалған.\nБөйөк Еңеү менән туған коллективына ни бары ике ике генә кеше әйләнеп ҡайта: Мансур Лоҡманов һәм Ғәйфулла Сарбаев. Улар ҡайтыу менән театр эшмәкәрлеге бермә-бер йәнләнә төшә. Үҙешмәкәр түңәрәктәрҙән һайлап алынған үҫмер егеттәр – Ишмулла Дилмөхәмәтов, Хәмзә Ҡурсаев, Бикйән Солтангилдин, Марат Бауатдинов, Кәли Ниғмәтовтарға төп ролдәрҙе ышанып тапшыра башлайҙар.\nҒәйфулла Сарбаев башҡорт атлы дивизияһында һуғыш юлы үтә. Ҡаһарман кавалерист полкташтары алдында үҙен ҡурҡыу белмәҫ ҡыйыу һуғышсы итеп кенә түгел, дәртле бейеүсе, ҡурайсы, аккордеонист итеп таныта. Беҙҙең зенитчиктар бәреп төшөргән фашист самолетының еҙ көпшәһенән эшләп алған ҡурайы Ғәйфулла Сарбаевтың айырылмаҫ юлдашы, моңдашы, көс-ҡеүәт биреүсеһе була. әлеге көндә ул еҙ ҡурай Башҡортостан Республикаһының Милли музейында һаҡлана.\nОшондай күп яҡлы талант эйәһе, йәш, әммә утты-һыуҙы кискән яугир – артист Ғәйфулла Сарбаевтың театрға эшкә килеүе ижади коллектив өсөн оло бер хазина була. РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы Сибай театрына үҙенең бөтә ялҡынлы ижади ғүмерен арнай – тиҫтәләгән образ тыуҙыра һәм 30-ҙан ашыу әҫәр сәхнәләштерә. Мирсәй әмирҙең «Тормош йыры», Ибраһим Абдуллиндың «Бажалар», Ғабдулла әхмәтшиндың «Тальян гармун», бүрәт яҙыусыһы Цырен Шагжиндың «Хәйләкәр Буҙамша», Мостай Кәримдең «Яңғыҙ ҡайын» һәм башҡа спектаклдәр сәхнәлә ҙур уңыш менән бара.\nИлленсе йылдарҙа театрға үҙешмәкәр түңәрәктәрҙән Ҡәйүм Хөсәйенов, Ғәли Кинйәбулатов, Мөхәммәт Шәрипов һәм сәнғәт училищеһын тамамлаусы Кифая Хәбибуллина, Тайфа Ишемғолова, Ғабдулла Ғиләжев, Хәлит Хәсәнов, һуңғараҡ Рәзинә Ҡаһарманова, Мөнирә әхмәтғәлиева, әнисә Дилмөхәмәтова, Ямал Мөхөтдинова, Әлтәф Мостафин кеүек талантлы йәштәр эшкә килә. Улар тәүге көндән үк коллективта үҙ урындарын таба.\n1951 йылда Ҡыйғы колхоз – совхоз театры ябылыу сәбәпле, Баймаҡ театрына эшкә килгән Закирйән Ханов, Шәмсинур Сиражетдинова, Ямал һәм Мырҙашәриф Миңлишевтар ҙа төп ижади көстәр рәтендә була.\n1954 йылдың ноябрь айынан Баймаҡ колхоз – совхоз театры Баймаҡ башҡорт дәүләт драма театры тип исемләнә. ә 1957 йылдың октябрендә Сибай ҡалаһының сәнәғәт, төҙөлөш, транспорт үҙәге икәнен иҫәпкә алып, театр таусылар ҡалаһы – Сибайға күсерелә.\nТруппа 50-60-сы йылдарҙа, халыҡтар дуҫлығы темаһын үҫтереп, башҡорт телендә рус, татар, эстон, белорус, үзбәк, төрөкмән, ҡытай, бүрәт, монгол һ.б. халыҡтар драматургтарының пьесаларын сәхнәләштерә. Н.Гоголдең «Өйләнеү», А.Островскийҙың «Ете юл сатлығында», А.Макаеноктың «Трибунал», Эгон Ранеттың «Юлдан яҙған бала», В.Эльтондың «Хужа Насретдин», Цао Юйҙың «Тайфун», Хәй Вәхиттең «Беренсе мөхәббәт», Цырен Шагжиндың «Хәйләкәр Буҙамша», Ғ.Ғаджибәковтың «Аршин мал алан» әҫәрҙәре башҡорт театры сәхнәһендә башҡа милләт халҡы мәҙәниәтенең матур сағылышы булды.\nТеатрҙың үҙенең махсус бинаһы булмауға һәм күсмә шарттарҙа эшләүгә ҡарамаҫтан, яңынан-яңы спектаклдәр донъя күрә. Сәхнә эштәре менән коллектив Башҡортостанда ғына түгел, күрше өлкәләрҙә лә киң танылыу таба. Был йәһәттән режиссерҙар Ҡадир Бакиров, Ғәйфулла Сарбаевтар ҙур тырышлыҡ һала. Бигерәк тә башҡорт халҡының тарихи үткәненә арналған милли рухтағы «Ҡарағол» драмаһының сәхнәләштерелеүе (режиссеры Ҡадир Бакиров) Башҡортостандың театр сәнғәте тарихында оло ваҡиға була.\n1961 йылдың көҙөндә Башҡортостан Министрҙар Советы ҡарары нигеҙендә Сибай башҡорт дәүләт драма театры Башҡортостандың Сиҙәм ерҙәр театры тип үҙгәртелә. Сиҙәм ерҙәр театры үҙенең утыҙ йыллығын билдәләп, күп кенә яңы спектаклдәр сәхнәләштерә. Шуларҙың береһе әсғәт Мирзаһитовтың бөйөк революцион көрәш героикаһына арналған «Утлы өйөрмә» драмаһы. Был әҫәр театрҙың үҫеш кимәлен билдәләүсе мөһим бер ваҡиға була. Уны Мәскәүҙән талантлы сәхнә оҫтаһы Андрей Александрович Муат килеп ҡуя.\n«Утлы өйөрмә» спектаклендә театрҙың маһир сәхнә оҫталары Хәмзә Ҡурсаев, Кифая Хәбибуллина, Биби Мәһәҙиева, Ғәшиә Абыҙгилдина, Ғәҙел Ғәлләмов, Хәмит әхмәтов, Ҡәйүм Хөсәйенов, Закир Ханов, Шәмсинур Сиражетдинова һәм башҡалар ҡатнашып, сағыу, иҫтә ҡалырлыҡ образдар ижад итә.\n1963 йылда Сибай театрының баш режиссеры вазифаһына йәш, ГИТИС – ты тамамлаусы Рафаэль Мөхәммәт улы әйүпов тәғәйенләнә. Уның тәүге сәхнә эштәре Мостай Кәримдең «Ай тотолған төндә», Сыңғыҙ Айтматовтың «Юғалған мөхәббәт» исемле драмалары нигеҙендә кеше һәм халыҡ яҙмышы киң планда кәүҙәләндерелгән, тәрән психологик кисерештәр менән һуғарылған. Юғары мәҙәни һәм әхләҡи йүнәлештәге Сыңғыҙ Айтматовтың «Ҡыҙыл яулыҡлы тирәккәйем», Нәжиб Асанбаевтың «Кеше бәхете», Ж.Мольерҙың «Тартюф», әсғәт Мирзаһитовтың «Һалдат улы», әнғәм Атнабаевтың «Шоңҡар» спектаклдәре театр эшмәкәрлегендә яңы ижади үҫеш баҫҡысы була.\nБашҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре Рафаэль Әйүпов, Сибай драма театрында тиҫтәләгән спектаклдәр сәхнәләштереп, тамашасының ихтирамын яулай, актерҙарҙың профессиональ оҫталыҡтарын үҫтереүгә күп көс һала, ғөмүмән уның эшмәкәрлеге театрҙың ижади тормошона сағыу бер бит өҫтәй.\n1968 йылдың май айынан театр яңынан Сибай башҡорт драма театры тип исемләнә. Театрҙың директор вазифаһын Вәлихан Фәтҡуллин башҡара, баш режиссер итеп тәжрибәле, утты – һыуҙы кискән артист һәм яугир Фәтхелислам Ғәләүетдинов тәғәйенләнә. Талантлы режиссер Сибай сәхнәһендә «Диләфрүзгә дүрт кейәү», «Әсәләр көтәләр улдарын», «Утлы өйөрмә», «Мәкер һәм мөхәббәт», «Ҡара йөҙҙәр», «Ҡоҙалар, ҡоҙасалар», «Байрамбикә», «Салауат» һәм башҡа бик күп әҫәрҙәр сәхнәләштереп, артистарҙың ижади оҫталыҡтарын камиллаштырыуға ғәйәт ҙур өлөш индерҙе. Артистарҙың сәхнә сәнғәтендә күрһәткән хеҙмәттәренә лайыҡлы баһа алыуҙар ошо осорҙан башлана ла инде. Тәүгеләрҙән «Башҡортостандың атҡаҙанған артисы» тигән юғары исемгә ветерандар Биби Мәһәҙиева, Йәмилә Абитаева, Ғәшүрә Ирназарова, Закирйән Ханов, Хәмзә Ҡурсаев, Ҡәйүм Хөсәйенов, Шәмсинур Сиражетдинова, Кифая Хәбибуллина, Мөнирә әхмәтғәлиева лайыҡ була. Закирйән Ханов менән Хәмзә Ҡурсаевҡа артабанғы хеҙмәттәре өсөн «Башҡортостандың халыҡ артисы», баянсы, һәүәҫкәр композитор Марс Хәсәнов, реквизит цехы мөдире Миңлеямал Ғүмәрова, парик – гримерҙар цехы мөдире Файза Шәфиева (Хөсәйенова), театр директоры Вәлихан Фәтҡуллиндарға «Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» тигән юғары исемдәр бирелә.\nМилли драматургиябыҙҙың «сәскә атҡан» осоро Сибай театры сәхнәһенә лә йәм өҫтөнә йәм өҫтәй. Әнғәм Атнабаевтың «Мөхәббәт тураһында йыр», «Балаҡайҙарым», Ибраһим Абдуллиндың «Их, Өфө ҡыҙҙары!», «Йыр булып ҡайтырмын», Ғабдулла әхмәтшиндың «Урау – урау юлдарҙан», «Тальян гармун», Нәжиб Асанбаевтың «Һыу юлы», «Зәйтүнгөл», Мөхәмәт Хәйҙәровтың «Ҡоҙалар, ҡоҙасалар», Рәғиҙә Янбулатованың «Байрамбикә», Мостай Кәримдең «Салауат», Ғабдулла Байбуриндың «Аҡ ҡоҙғон» һәм башҡа халыҡсан әҫәрҙәр тамашасы күңеленә үтеп инә.\nТәжрибәле режиссер Фәтхелсилам Ғәләүетдиновтың тырышлығы менән яңы драматургтарҙың исемдәре күренә башлай. Фәрит Богдановтың «Мөхәббәт һәм енәйәт», «Иртәнге томан», Гәрәй Исхаҡовтың «Бөркөт ҡанаты», «Аҫылташ», Наил Ғәйетбаевтың «Ҡойма ямғырҙа» исемле тәүге сәхнә әҫәрҙәренең Сибай театры сәхнәһендәге уңыштары авторҙарға ижади дәрт, илһам бирә.\n1975 йылдың февралендә театрҙың директоры вазифаһына оҙаҡ йылдар коллективтың партия ойошмаһын етәкләгән тәжрибәле актриса Рәзинә Дәүләт ҡыҙы Ҡаһарманова тәғәйенләнә. Сибай театры абруйының йылдам үҫеүе тап ошо йылдарға тура килә. Коллектив халыҡты хеҙмәтләндереү буйынса ла, юғары талаптарға яуап бирерҙәй пьесалар сәхнәләштереү йәһәтенән дә республика театрҙары араһында алдынғылар рәтенә сыға. Баш ҡалабыҙ Өфөлә, Башҡортостандың барлыҡ райондары һәм ҡалаларында, Ҡазан, Екатеринбург ҡалаларында, Силәбе һәм Ырымбур өлкәләрендә үткән гастролдәр Сибай театрының абруйын бермә – бер күтәрә. Йәй көндәрендә труппаның, ике-өс төркөмгә бүленеп, төрлө тарафтарҙа тамашасылар алдында һынау тотоуҙары һәр яҡтан ыңғай йоғонто яһай.\n60-80- се йылдарҙа ижади коллективтың төп көстәре Закирйән Ханов, Шәмсинур Сиражетдинова,Ҡәйүм Хөсәйенов, Рәмзилә әҙелшина, Хәмзә Ҡурсаев, Кифая Хәбибуллина, Мәрйәм Ямалетдинова, Рәзинә Ҡаһарманова, Мөнирә әхмәтғәлиевалар була. 1964 йылда театрға Өфө сәнғәт училищеһын тамамлаған йәш актерҙар – Рәмилә Хоҙайғолова, Рива Ғирфанова, Заһир Вәлитов, Марат Исхаҡов, Римма Фәрүәзова, Альберт Нәбиуллиндар килә. Һуңғараҡ коллектив шул уҡ сәнғәт училищеһын тамамлаусы Фариза Хәсәнова, Мулланур Ниғмәтуллин, Марат Йәмилев, Мөбәрәк Сәлимов, Фәнәүи Минажев, Риғза әмиров, Рәмилә Сәлимгәрәева, Кинйәбикә Исламғолова, Хәниф Сафин кеүек талантлы йәш көстәр һәм Салауат театрынан Вәкилә Ҡалмантаева, Альберт Мостафин, Рәмзилә әҙелшина, Стәрлетамаҡ мәҙәни – ағартыу училищеһынан Рәсүл Баһаутдинов, ҡаланың халыҡ театрынан Әнүәр Ғәтиәтуллин һәм башҡалар менән тулылана. Ә 1973 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетын тамамлаған тәүге сығарылыш студенттары Зифа Баязитова, Вәкил Йосопов, Риф Сәйфуллин, Хисмәтулла Дәүләтовтарҙың эшкә килеүе театрҙың, ғөмүмән ҡаланың сәнғәт үҫешен тағы бер баҫҡысҡа күтәреүсе оло ваҡиға була.Артабан йылдан-йыл театрға Сәлихйән Әфләтунов, Әсҡәт Йәнбәков, Рәмзиә Ҡудашева, Рәдиф Яныбаев кеүек махсус белемле, һәләтле йәш көстәр өҫтәлә.\nҮҙенсәлекле режиссерҙар – Фәтхелислам Ғәләүетдинов (Т.Миңнуллин «Диләфрүзгә дүрт кейәү», Ә Мирзаһитов «Әсәләр көтәләр улдарын», «Утлы өйөрмә», Ф.Шиллер «Мәкер һәм мөхәббәт», М Ғафури «Ҡара йөҙҙәр» һ.б.), Рафаэль Әйүпов (А.Дударев «Һуңғы аҙым», И.Йомағолов «Семәрле тәхет», Р.Хәмид «Китәм инде», Н.Ғәйетбаев «Дүрт кешелек табын», «Абау! Кем ята унда?» Р.Сафин «Ғәзизәкәй балдыҙ» һ.б.), Ким Надыршин (Н.Асанбаев «Зәйтүнгөл», Ғ.Әхмәтшин «Туй күлдәге», Г.Исхаҡов «Аҫылташ», А.Вампилов «Старший сын» һ.б.), төрлө тематикалы һәм төрлө жанрлы сәхнә әҫәрҙәрен сәхнәләштереп, һәр береһе театр тарихында, артистар һәм тамашасылар күңелендә яҡты эҙ ҡалдырҙы. Сибай театрында төрлө йылдарҙа эшләгән режиссерҙар Ким Надыршин, Алик Сафиуллин, Байрас Ибраһимов, Гөлдәр Ильясова, башҡа сәнғәт оҫталары уның үҫеш тарихына яҡты бит өҫтәне.\n1987 йылда театрҙың директоры вазифаһына Сибай халыҡ театрында оҙаҡ йылдар режиссер булып эшләүсе Дамир Мәжит улы Ғәлимов, ә баш режиссер вазифаһына Лек Вәли улы Вәлиев тәғәйенләнә.\nРСФСР – ҙың һәм БАССР – ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Лек Вәлиев Сибай сәхнәһендә ҡыҫҡа ғына эшләү дәүерендә Башҡортостан театр сәнғәте һәм мәҙәниәте тарихында ғәйәт ҙур әһәмиәткә эйә булған әҫәрҙәрҙе сәхнәләштерә. Күренекле башҡорт ғалимы, халыҡ сәсәне, драматург Мөхәмәтша Буранғоловтың «Башҡорт туйы» һәм башҡорт халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың «Ҡыҙыл йондоҙ» драмаларын – партия идеологияһы тарафынан тыйылған әҫәрҙәрҙе – 50 йылдан һуң тәүләп, ҡайтанан сәхнәгә сығара. Шулай уҡ Мөкәрәмә Садиҡованың «Бергенәм – гөлгөнәм», Н.Рыбаковтың «Балам – бауыр ярам» пьесаларын ҙур оҫталыҡ менән ҡуя.\n1991 йылдың сентябрендә, театрҙың ҙө йыллыҡ юбилей тантанаһында, Башҡортостан Министрҙар Советы ҡарары менән Сибай башҡорт дәүләт драма театрына уның тәүге художество етәксеһе, СССР – ҙың халыҡ артисы Арыҫлан Мөбәрәков исеме бирелә. Яңғырауыҡлы исем алғас, Сибай башҡорт дәүләт драма театры ошо бөйөк сәхнә ҡаһарманының исеменә лайыҡлы булып ҡалыуҙы, Арыҫлан Мөбәрәковтың дан-шөһрәтенә тап төшөрмәй, республикабыҙ театрҙары араһында үҙ йөҙөн юғалтмай, яңы күтәрелештәргә ынтылып эшләүҙе үҙенең төп маҡсаты итеп ҡуя.\nИң элек театрҙың абруйын төшөрмәү йәһәтенән әһәмиәте буйынса көн ҡаҙағына һуҡҡан репертуар һайлап алыу, ижади төркөмдөң үҫешенә булышлыҡ итерҙәй әҫәрҙәр табыу мөһим. Ниндәй генә ҡатмарлы осорҙа ла тотороҡло ижад итеү, үҙ тамашасыңды юғалтмау – театрҙың иң төп бурыстарының береһелер, моғайын. Шуныһы ҡыуаныслы – был йәһәттән коллектив ыңғай һөҙөмтәләргә ирешә килә, оло быуын тамашасылары менән бер рәттән йәштәрҙең дә рухи ихтыяждарын, зауыҡтарын ҡәнәғәтләндерерлек сәхнә әҫәрҙәре тәҡдим итә.\nУтыҙ йылдан ашыу абруйлы театрҙы Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, талантлы режиссер Дамир Мәжит улы Ғәлимов етәкләне. Әле лә ул ҡуйыусы режиссер булараҡ, тамашасыларҙы яңы спектаклдәр менән ҡыуандырып тора. Дамир Ғәлимов сәхнәләштереүендә театрҙың алтын фондына ингән Флорид Бүләковтың «Һөйәһеңме – һөймәйһеңме?» трагикомедияһы, «Ҡыҙҙар ни өсөн илай?» мелодрамаһы, «Эх,буйҙаҡтар, буйҙаҡтар…» комедияһы, Наил Ғәйетбаевтың «Төн» («әл дә төнөн йондоҙ бар»), Тамара Ғәниеваның «Тамарис» трагедиялары, Таңсулпан Ғарипованың «Тәңкәле ҡыҙ», «Китмәгеҙ, торналар» драмалары, Лира Яҡшыбаеваның «Әүлиә» мәҙһиәһе һәм башҡа бик күп спектаклдәр театр тәнҡитселәренең, тамашасыларҙың юғары баһаһын алды. ә Зәйнәб Биишеваның «Тылсымлы ҡурай» драматик легендаһының тәүге тапҡыр сәхнәгә сығыуы башҡорт драматургияһында, милли театр сәхнәһендә һәм Сибай башҡорт дәүләт драма театры тарихында иҫтәлекле ваҡиға булды. Профессиональ театрҙар араһында үткәрелгән, «Ҡолонсаҡ» исемле балалар һәм үҫмерҙәр өсөн спектаклдәрҙең 1-се Республика фестивалендә «Тылсымлы ҡурай» Гран-при яуланы.\nДамир Мәжит улы сәхнәләштергән «Ҡоҙаса» музыкаль комедияһының (З. Исмәғилев, Б.Бикбай) Башҡортостандың опера һәм балет театрында мәшһүр йырсылар тарафынан башҡарылып, бөгөн инде драма театры репертуарына инеүе һәм сәхнәләштерелеүе үҙенсәлекле күренеш. Актерҙарҙың ижад мөмкинлектәрен киң планда асыуға булышлыҡ иткән, театрҙың йөҙөк ҡашы булған был спектакль Мәскәү ҡалаһында уҙған Башҡортостан көндәрендә данлыҡлы Е. Вахтангов исемендәге театрҙа баш ҡала тамашасыларының да ҡайнар алҡыштарына лайыҡ булды.\nТалантлы режиссер ҡуйған һәр сәхнә әҫәре артистарҙың да ижади биографияһында юйылмаҫ эҙ ҡалдыра. Мәҫәлән, 1993 йылда «Төн» трагедияһында Һәҙиә Дәүләтшина образын кәүҙәләндергән Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәмилә Хоҙайғолова, 1995 йылда «Ҡоҙаса» музыкаль комедияһында Шәмсиә ролен уйнаған Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәмилә Сәлимгәрәева, ҡатын-ҡыҙ ролен иң яҡшы башҡарыусы тип баһаланып, Бәҙәр Йосопова исемендәге премияға лайыҡ булдылар. Шул уҡ «Ҡоҙаса»нан Ильяс образын башҡарған йәш актер, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Марс Итбаев фестивалдең «Өмөт» призын яуланы.\nҺәләтле режиссер, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Сәлихйән Ғиниәт улы әфләтуновтың режиссерлыҡ эше 1993 йылда Наил Ғәйетбаевтың «Тойғолар ниңә һүнә?» драмаһын сәхнәләштереүҙән башлана. Ул үҙ иңендә, хәҙерге заман әҫәрҙәренән башҡа, Н. Гоголдең «Өйләнеү», А. Островскийҙың «Банкрот» («Берәү бөлә – берәү көлә») кеүек классик әҫәрҙәрҙе лә күтәрә алыусы сәхнә белгесе. Сәлихйән Ғиниәт улының сәхнәләштергән һәр әҫәр үҙенең тормошсан, донъяуи булыуы, етди, көнүҙәк мәсьәләләрҙе күтәреп сығыуы менән театр тәнҡитселәре тарафынан да, тамашасылар тарафынан да оло ихтирам яуланы. Ул сәхнәләштергән «Өйләнеү» спектакле 1994 йылда үткән «Театр яҙы» республика фестивалендә ҙур уңышҡа өлгәште: режиссер үҙе, талантлы артистар Мулланур Ниғмәтуллин, Риф Сәйфуллин, әсҡәт Йәнбәков, Рәмилә Сәлимгәрәева һәм Юнир Ғәйнуллиндар лауреат булды. 2000 йылда иһә Таңсулпан Ғарипованың «Бәхеткә ҡасҡандар» спектаклендә төп ролде башҡарыусылар, БР-ның халыҡ артистары Рәмилә Хоҙайғолова менән Риф Сәйфуллин «Иң яҡшы дуэт» номинацияһында еңеү яуланылар. Әлеге мәлдә Сәлихйән Ғиниәт улы саҡырылып эшләүсе режиссерҙарҙың береһе. Юбилей миҙгелендә Н.Ғәйетбаевтың “Муса Мортазин” әҫәрен сәхнәләштерә.\n2000 йылда театр коллективы төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» Халыҡ – ара фестивалендә Тамара Ғәниеваның «Тамарис» спектакле менән ҡатнашып, «Тамашасылар һөйөүе» номинацияһында еңеүсе тип табылды.\n2004 йылда театр коллективы яңыртылған, заманса талаптар буйынса төҙөлгән һәм биҙәлгән өр-яңы бинаға күсте. Сибай ҡалаһының иң матур урындарының береһе булған театрҙа тағы ла илһамланып, дәртләнеп эшләргә, ҡолас ташлап ижад итергә ҙур мөмкинлектәр асылды.\n2005 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында үткән «Театр яҙы – 2005» фестивалендә театр коллективы шанлы һуғыш йылдарын сағылдырған «әсә хөкөмө» (әнғәм Атнабаев) спектакле менән уңышлы сығыш яһаны. Төп ролде башҡарыусы актрисабыҙ, маһир сәхнә оҫтаһы, БР-ның халыҡ артисткаһы Рәмилә Хоҙайғолова «Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ роле» номинацияһында еңеүсе тип табылды.\n2007 йылда театрҙың ижади составына М.С.Щепкин исемендәге юғары театраль училищеһын тамамлаусы йәш көстәр өҫтәлде: Г. Мырҙагилдина, Р.Мифтахетдинов, Денис Нурғәлин һәм Ләйсән Рөстәнова.\n2008 йылда күңел нурын, йөрәк йылыһын һәм онотолмаҫ театрыбыҙға исемен ҡалдырып киткән шәхес СССР- ҙың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Арыҫлан Мөбәрәковтың тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған таҡтаташ асылды һәм юбилярҙың пьесаһы буйынса “Бисәкәй ” спектакле сәхнәләштерелде.\n2009 йыл театр коллективы 2 фестивалдә ҡатнашып өлгөрҙө, «Театр яҙы-2009» фестивалендә В.Жеребцовтың пьесаһы буйынса сәхнәләштерелгән «Тау артында тал илай» спектакле һәм Мостай Кәримдең тыуыуына 90 йыл тулыуға арналған Театраль фестивалендә “Ай тотолған төндә” драмаһы менән сығыш яһаны.\n2010 йылдың 21 октябрендә театр коллективы тағы ла оҙон юлға сыға, Татарстандың драматургы Туфан Миңнуллиндың тыуыуына 75 йыл тулыуға арналған фестивалендә “Яратыу гонаһмы” спектакле менән сығыш яһаны. Шул уҡ йылда 3 декабрҙә театр коллективы Республика йылына арналған башҡорт драматургияһы фестивалендә йәш драматург Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның “Юғалтыу” спектакле менән ҡатнаша.\nБөгөнгө көндә Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры – башҡорт халҡының мәҙәниәтен сағылдырыу, һаҡлау һәм үҫтереү йәһәтенән Башҡортостандың иң алдынғы, иң мәртәбәле театрҙарынан һанала. Театрҙың репертуары ифрат бай. Йыл һайын ул яңы сәхнә әҫәрҙәре менән тулылана, байый бара. Ижади коллектив үҙ сәхнәһендә милли әҙәрҙәрҙе лә, туғандаш халыҡтар драматургияһын да, донъя һәм рус классикаһы өлгөләрен дә ҡыйыу рәүештә сәхнәләштерә. Һуңғы йылдарҙа театр сәхнәһендә шаулап – гөрләп Т.Ғарипованың «Китмәгеҙ, торналар», «Тәңкәбикә», «Бәхеткә ҡасҡандар», Ф.Бүләковтың «Бәлеш», «Эх, буйҙаҡтар, буйҙаҡтар…», Г.Эхмәтҡужинаның «Нисек түҙә был йөрәк», В.Жеребцовтың «һинһеҙ йәшәү юҡ миңә», Н.Ғәйетбаевтың “Хазина”, “Урал Бөркөтө”, А.Мөбәрәковтың «Бисәкәй», Аманулланың «Һин ҡалдырған моң», Т.Миңнуллиндың «Яратыу гонаһмы», И.Дилмөхәмәтовтың «Тере тупраҡ», С.Әбүзәрҙең “Ғүмерлек ғазап”, Ф.Буләковтың “Шайморатов-генерал”, Лира Яҡшыбаеваның «Әүлиә» һәм башҡа яңы әҫәрҙәр шаулап – гөрләп бара.\nБына инде бишенсе йыл театр «Берҙәм Рәсәй» партияһының «Бәләкәй ҡала театрҙары» һәм «Бәләкәй тыуған иле мәҙәниәте» проекттарында ҡатнаша.\nШул сәбәпле, модернизацияланған ҡорамалдар, аппаратура, костюмдар һәм реквизиттар һатып алыуға етди финанс ярҙам алды, 6 спектакль ҡуйылды:\n2017 йыл – М.Кәримдең “Ҡыҙ урлау” музыкаль комедияһы (режиссер А.Йыһаншин),\n2018 йыл – И.Дилмөхәмәтовтың “Тере тупраҡ” халыҡ драмаһы (ҡуйыусы режиссер А.Нәҙерғолов),\n2019 йыл – А.Әхмәтовтың “Үгәй ҡыҙ” әкиәте (ҡуйыусы-режиссер Д.Ғәлимов),\nТ.Ғиззәттең “Башмағым” музыкаль комедияһы (ҡуйыусы режиссер А.Нәҙерғолов).\n2020 йыл – Ф.Бүләковтың “Шайморатов-генерал” драма-реквиемы (ҡуйыусы режиссер И.Муллабаев),\nЯ.Пулиновичтың “Һағыштарым тулы ғазаптарым” мелодрамаһы (ҡуйыусы режиссер О.Ханов).\n2021 йыл – Т.Ғиниәтүллин әҫәрҙәре буйынса “Тау артында ниҙәр бар?” кеше һәм заман тураһында хикәйәт (ҡуйыусы режиссер А.Нәҙерғолов, Н.Ғәйетбай инсц.)\nСибай театрын, хаҡлы рәүештә башлап яҙыусы драматургтарҙың ижад бишеге тип атарға була. Сөнки, нәҡ уның сәхнәһендә күренекле драматургтар Наил Ғәйетбаев, Таңсулпан Ғарипова, Тамара Ғәниева, Флорид Бүләков, Гөлфиә Юнысова, Баныу Ҡаһарманова, Буранбай Исҡужиндарҙың беренсе сәхнә әҫәрҙәре донъя күрҙе.\nСибай театрында бик күп сәхнә йондоҙҙары оло ижадҡа тәүге аҙымдарын яһаны, ҡанат нығытты. Улар араһында республикабыҙҙың киң билдәле, талантлы артистары.\nБөгөн театрҙа маһир сәхнә оҫталары, сәнғәт донъяһына йәне-тәне менән бирелгән оло талант эйәләре: Башҡортостандың халыҡ артистары Рәмилә Хоҙайғолова, Зифа Баязитова, Риф Сәйфуллин, Нурзиә Әбдрәшитова; Башҡортостандың атҡаҙанған артистары – Юнир Ғәйнуллин, Әлфирә Йосопова, Әлфирә Ғәлләмова, Айгөл Хакимова, Альберт Салауатов, Венер Сөнәғәтов, Урал Зәйнуллин; театрыбыҙҙың ветераны Марсель Хоҙайғолов; артистар Резеда Сафиуллина, Вадим Ғилманов, Рима Ғәйнуллина, Айгөл Зәйнуллина, Салауат Вәлиев, Морат Амантаев, Зәлиә Хафизова, Гөлфиә Мәҡсүтова, Нәфис Сәйетов, Айбулат Ғүмәров, Юлиә Мөхәмәтйәнова, Залина Усманова ижад итә. Йәш артистар Ләйсән Ишмөхәмәтова, Эльмира Рахманғолова бәпес үҫтерә.\nКүк Ирәндек буйын, Урал аръяғы райондарын театрһыҙ күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын. Сөнки үҙенең тәүге һулышынан алып был ижад усағы, ҡышҡы сатлама һыуыҡтарҙа ла, йәйге эҫе селләлә лә, ат, үгеҙ егеп булһынмы, йә иһә, хәҙерге көндәге кеүек машиналарҙа елһенме-ерле халыҡҡа хеҙмәт итә, бергә йәшәй, ғөмүмән тамыры менән ошо мөхиткә береккән.\nСибай театры традицияларға тоғро театр. Унда башҡорт халҡының мәҙәниәте, моңло, таҙа теле саф килеш һаҡланыуын дауам итә. Оло йәштәге ветеран-актерҙар ҙа үҙҙәрендә туплаған бай рухи мираҫты киләсәк быуынға тапшыра килә, шул рәүешле быуындар күсәгилешлеге лә һаҡлана. Улар – театрҙың ғорурлығы, тере тарихы. Киләсәктә лә Сибай театры үҙенең халыҡсанлығын юғалтмай, яңынан-яңы үрҙәр, бейеклектәр яулауын дауам итһен!\n…Утыҙынсы йылдарҙа туғыҙ кешелек бәләкәй генә труппа булып юлға сыҡҡан күсмә театр һаман да – юлда. Хәҙер инде ул ҙур, берҙәм, һоҡланғыс ижади коллектив, Башҡортостаныбыҙҙың ғорурлығы, Урал аръяғының йөҙөк ҡашы, рухи мәккәһе булып, башҡорт сәнғәте күгендә яҡты йондоҙҙай балҡый.\nМӘҢГЕЛЕККӘ ТЕАТР ТАРИХЫНДА ҠАЛДЫЛАР:\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы МАРС ИТБАЕВ\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы АРСЕН ШӘЙХИСЛАМОВ\nМатбуғатта беҙҙең хаҡта