Венерик ауырыуҙар — Башҡорт Википедияһы\nВенерик ауырыуҙар (мәхәббәт ауырыуҙары, лат. Venus (Veneris) — Венера — боронғо римлеләрҙә мәхәббәт алиһәһе) — йоғошло ауырыуҙарҙың айырым бер төркөмө, улар күбеһенсә енси юл менән күсәләр. Венерик ауырыуҙарҙы «мәхәббәт ауырыуҙары» дип тә, ҡайһы саҡ «әхлаҡ ауырыуҙары» дип тә йөртәләр, сөнки был ауырыуҙарҙың таралыуына күбеһенсә әхлаҡи тотнаҡһыҙлыҡ, осраҡлы енси бәйләнештәр һ. б. сәбәп була. Бындай ауырыуҙар менән ирҙәр ҙә, ҡатын-кыҙҙар ҙа бер үк дәрәжәлә ауырыйҙар. Башка йоғошло ауырыуҙарҙан айырмалы булараҡ, венерик ауырыуҙарҙан һуң организмда иммунитет барлыҡка килмәй, шунлыҡтан ҡабат йоҡандан һуң кеше яңынан ауырый.\nЕнси юл менән тапшырылыусы ауырыуҙар\n1 Тикшеренеү тарихи\n6 Гениталийҙар (тышҡы енес органдары) герпесы\n7 Ҡаҫыҡ педикулезы\n8.1 СПИДтың симптомдары\n«Венерик ауырыуҙар» термины 1527 йылда француз ғалиме Жан де Бетакур тарафынан тәҡдим ителә. 20 быуатта был ауырыуҙарҙы килтереп сығарыусылар асыла. Бөтә Дөнья сәләмәтлек һаҡлау ойошмаһының Халыҡ-ара классификацияһы (1988) быйынса сифилис, гонорея, йомшаҡ шанкр (шанкроид), ҡаҫыҡ лимфогранулематозы, венерик гранулёма — классик венерик ауырыуҙар рәтенә керетелә. Енес органдарын зарарлай торған йоғошло ауырыуҙар: һейҙек-енес юлдары хламидиозы, трихомониазы, һейҙек юлдары-гениталиялар кандидозы, һейҙек-енес юлдары микоплазмозы, гениталиялар герпесы, осло башлы кондиломалар, гениталияларҙағы контагиоз моллюсктар, һейҙек юлдары — гениталиялар шигелёзы, педикулёз һәм ҡосаңҡы. Венерик ауырыуҙарҙың күп кенә билдәләре кешенең тән тиреһендә һәм лайлалы тышсаларында барлыҡка килә. Шулай итеп, венерология дерматология менән тығыҙ бәйләнгән.\nСтатистика мәғлүмәттәре күрһәткәнсә, хәҙерге ваҡытта енси юл менән күсә торған ауырыуҙарҙың да, улар менән ауырыусыларҙың һаны ла бик тиҙ арта. Бындай ауырыуҙарҙың төрө хәҙерге ваҡытта 50-гә етә. Уларга СПИД, сифилис, гонорея, трихомоноз, хламидиоз, гениталийлар герпесы һәм башҡалар керә. Рәсәйҙә енәйәт кодексының 121 статьяһы быйынса кешеләрҙе венерик ауырыуҙар менән «бүләкләү» өсөн хөкөмгә тартыу ҡаралган.\nХәҙерге ваҡытта был ауырыуҙарға иғтибар артыу түбәндәге проблемаларға бәйләнгән:\nСифилистың күпләп таралыуы эпидемия дәрәжәһенә етте.\nРәсәйҙә элек булмаған енси юл менән күсә торған яңы төр ауырыуҙар (урогениталь хламидиоз, гениталийлар герпесы, микоплазмоз) барлыҡка килде.\nАуырыусылар араһында йәш үҫмерҙәрҙең һаны арта бара (Мәскәү өлкәһендәге йәш үҫмерҙәр араһында бындай ауырыуҙар менән ауырыусыларҙың һаны һәр 100 мең кешегә 800 кеше туры килә).\nБындай ауырыу менән ауырыусы пациенттарҙың социаль һәм матди хәле үҙгәрҙе (уларҙың финанс мөмкинлектәре артыу, ә әхлаҡ ҡағиҙәләре менән иҫәпләшмәүҙәре).\nЕнси юл менән күсә торған ауырыуҙар нәтижәһендә тән тиреһенең бөтәлеге боҙолоу СПИД ауырыуының бик тиҙ таралыуына ла килтерергә мөмкин.\nБер пациентта бер нисә төрлө йоғошло ауырыу булыу уларҙы ваҡытында һәм дөрөҫ, тиҙ дауалау мөмкинлеген кәметә.\nБындай ауырыуҙар менән ауырыусыларҙы үҙ ваҡытында контрольгә алыуҙағы төрлө ауырлыҡтар (халыҡтың күсеп йөрөүе — миграция, күп кенә сит илдәргә еңел барыу мөмкинлеге һәм был ауырыуҙарҙы хөкүмәт медицина учреждениеларынән тыш дауалау мөмкинлектәре артыу һ.б.) барлыҡка килде.\nЕнси юл менән күсә торған ауырыуҙар таралыуҙың профилактика саралары булып, бындай ауырыуҙар менән ауырыусыларҙы актив билдәләү, балалар һәм йәш үҫмерҙәргә дөрөҫ енси тәрбия биреү, венерик ауырыуҙар, уларҙы йоҡтороу юлдары тураһында әңгәмәләр, лекцияләр үткәреү һәм сәләмәт йәшәү рәүешен актив пропагандалау тора. Был ауырыуҙарҙы булдырмау һәм уларҙың таралыуын кәметеү өсөн уҡытыусылар, медиктар, тәрбиәселәр, психологтарҙың даими актив эшсәнлеге һорала.\nСифилистың икенсе осоро\nСифилис — ғөмүми инфекцион ауырыу. Был ауырыу Европала XV быуатта тарала. Уны Европаға Американан күсерелгән тип һаныйҙар. XVI быуат башында Дж. Фракастро яҙған поэманың төп геройы Сифилус исемле ауырыу сусҡа көтөүсеһе булған. Был ауырыуҙың исеме шунан килеп сыҡҡан тип һанала. Ләкин боронғо кәбиләләрҙең ҡайһы бер яҙмалары, боронғо рәсем сәнғәте һурәттәре һәм боронғо кешеләрҙең һөйәк ҡалдыҡтарында билдәләнгән үҙгәрештәр был ауырыуҙың бик боронғо замандарҙан уҡ булыуы тураһында уйларга мөмкинлек бирә.\nСифилисты килтереп сығарыусы — төҫһөҙ трепонема. Ауырыу күпселек осраҡта енси юл менән күсә. Ләкин көнкүреш юлы менән: ауырыу кешенең шәхси әйберҙәрен (стакан, ҡалаҡ, сигарет, йыуғыс, теш щеткаһы һ.б.) ҡулланғанда (көнкүреш сифилисы), ауырыу унадан балаға (тыумыштан килгән сифилис), һирәк осраҡта ҡан һалған да (гемотрансфузион сифилис) күсергә мөмкин.\nТөҫһөҙ трепонема тереклеге өсөн оптималь шарттар булып, еүеш тирәлек һәм 37 °С температура тора. Ул икегә бүленеп, бик тиҙ үрсей һәм 4 төрлө формала: спираль һымаҡ, бөртөк һымаҡ, циста һәм L формаһында булырға мөмкин. Төҫһөҙ трепонеманың кислородҡа һиҙгер булыуы уның ҡан һәм лимфа тамырҙары буйлап тиҙ хәрәкәтләнүенә килтерә. Фагоцитоз ваҡытында төҫһөҙ трепонема күп ҡатлы тышса менән ҡапланып, оҙаҡ ваҡыт һаҡланырга мөмкин. Бындай вирусҡа антиесемдәр һәм антибиотиктар тәьҫир итә алмай. Ошо хәләттә улар инкубацион периодты тағы ла оҙонайыуына килтерәләр.\nСифилисты йоҡтороуға сәбәпсе булып тән тиреһендә һәм органдарҙың лайлалы тышсаларында яралар булыу тора. Шулай уҡ сифилис үбешкәндә, тешләгәндә һәм медицина персоналларының турынан-туры контакты ваҡытында ла күсәргә мөмкин. Сифилис барышында түбәндәге стадияларҙы күрһәтергә була:\nИнкубацион период ауырыу йоҡандан һуң 2—5 аҙна дауам итә. Аурыуҙы ҡабат йокторғанда был период ҡыҫкара. Был ваҡыт эсендә лайлалы тышсаға эләккән төҫһөҙ трепонема бик тиҙ үрсей һәм тәндең башҡа участоктарына тарала, ләкин был ваҡытта ауырыу билдәләре булмай. Һуңынан төҫһөҙ трепонема эләккән урында ҡыҙыл төҫтә, тимгелләнеп ауыртмай торған бетсә йәки күгәрек барлыҡка килә. Уны ҡаты шанкр йәки беренсел сифилома дип атайҙар. Ул түңәрәк формала, ситтәре ҡыҙыл, ә уртасы зәңгәрләнеп, ялтырап тора. Шанкрҙың ҙурлығы энә осонан башлап 2 см һәм унан да ҙурырак булырға мөмкин. Беренсел шанкр, ҡағиҙә буларак, аҙ һанда һәм ғәҙәттә ул енес органдарында була, һирәгерәк иренәрҙә, телдә, ауыз ҡыуышлығының лайлалы тышсаһында, муйын тирәһендә осорарға мөмкин. Йәрәхәт барлыҡка килеп, бер нисә көн үткәс, якын-тирәләге лимфатик төйөндәр ныҡ ҙурая. Бер нисә аҙнанан сифилислы йәрәхәт, дауаламаһаң да, үҙенән-үҙе төҙәлә. Был осорҙа ауыртыу булмағас, сифилис йоҡҡан кеше ауырыу билдәләрен һиҙмәҫкә һәм ваҡытында врачҡа мөрәжәғәт итмәҫкә мөмкин. Сифилис йоҡтороуға әҙ генә шик булғанда ла ҡан анализы (Вассерман реакцияһына) яһарға кәрәк.\nБер нисә аҙна йәки 3—6 ай үткәндән һуң сифилистың икенсел стадияһы башлана. Был ваҡыт эсендә төҫһөҙ трепонемалар бик тиҙ үрсейҙәр һәм барлыҡ органдарға һәм туҡымаларға, ҡанға һәм лимфаға үтеп керәләр. Был осорҙа организмдың трепонемалар бүлеп сығарған ағыу менән ағыуланыуы (интоксикация) күҙәтелә. Әмма күп осраҡта сифилис менән ауырыуҙы дөрөҫ асыҡлырға ниндәй ә булһа үҙенсәлекле айырым билдәләр булмай. Ғәҙәттә ғөмүми хәлһеҙлек, кәйеф насарланыу, баш ауыртыу, мускулдар, буындар, һөйәктәр һыҙлау, температураның әҙ генә күтәрелүе күҙәтелә. Ҡайһы саҡ ауырыу кеше боны гриппҡа ҡайтарып ҡалдыра. Сифилистың икенсел стадияһына хас үҙенсәлекле берҙән бер билдә — бөтә тәндә таралған алһыу ҡыҙыл таптар. Улар ҙа тиҙ генә беленмәйҙәр, хатта күргәс тә ауырыу кеше уларҙы ниндәй ҙә булһа аҙыҡҡа аллергия тип ҡабул итергә мөмкин. Шулай ҙа был стадияла енес органдарында һәм уның тирәһендә еүешләнеп тороусы йәрәхәттәр барлыҡка килергә мөмкин.\nБындай йәрәхәттәр һәм таптар бик тә ҡурҡыныс. Был билдәләр йә юғалып, йә барлыҡка килеп 3—6 ай буйына дауам итә. Был стадияла ҡатын-кыҙҙарҙың муйынында пигментация ла булырга мөмкин. Ул дауалауға ауыр бирелә һәм 1—2 йылға тиклем һуҙылырға мөмкин. Шулай ук сәс ҡойолоп, пеләшләнеү ҙә күҙәтелергә мөмкин. Сифилистың икенсел стадияһы 2—3 йылға каҙәр дауам итергә мөмкин. Әгәр ҙә ауырыуҙы был периодта дауалай башлаһаң, барлыҡ билдәләр ҙә эҙһеҙ юҡҡа сығалар.\nСифилисның өсөнсөл стадияһы ауырыу йоҡандан һуң дауаламаһаң 3—4-се йылдарға башлана. Был стадияла төҫһөҙ трепонемалар тупланған урындарҙа туҡымалар бик ныҡ зарарлана: башта шешенеү күҙәтелә, тукымалар үлә һәм тарҡала башлай. Тукыма тарҡалған урында сифилисҡа ғына хас тирән йәрәхәт, йөй барлыҡка килә. Тукымаларҙың шулай зарарланыуы, гуммалар хасил булыу тәндең барлыҡ урындарында ла күҙәтелергә мөмкин. Гумманың ҡаты аңҡауҙа яһалыуы шундағы һөйәктең тарҡалыуына килтерә. Нәтижәлә тауыш сифилисҡа хас булғанса тыңҡышлана. Гумма танау өҫтөндә булһа, танау һөйәге тарҡалып, танау эскә батып керә. Шундый зарарланыуҙар нәтижәһендә кеше ғәрипләнеп, инвалидҡа әйләнә.\nСифилис менән ауырығанда ҡан тамырҙары, айырыуса аорта ныҡ зарарлана, аорта стенаһы үҙенең ныҡлығын, һуҙылыусанлыған юғалта һәм ҡан баҫымынан әкренләп киңәйә, һуҙыла башлай, хатта өҙөлөргә лә мөмкин. Аортаның шартлауы кешенең кинәт үлеменә килтерә. Арҡа мейеһенең һәм нервыларҙың сифилис менән зарарлануы ауыр неврологик ауырыуҙарға сәбәп була. Был осраҡта тәндең төрлө участокыларының тойоу һәләте боҙола, даими рәүештә йәки ваҡыт-ваҡыт бораулағандай йәки «кинәт семпеп алыусы» ауыртыуҙар башлана. Нерв системаһының сифилис менән зарарлануы нәтижәһендә хәрәкәт координацияһы боҙола, йөрөш тотороҡлоғо бөтә, кеше тигеҙлеген юғалта, аунаҡлап йөрөй башлай; һөйләм боҙолоу, хәтер бетөү, иҫәпләү, яҙыу, уҡыуҙың насарланыуы, аҡылдың зәғифләнә барыуы — сифилис менән ауырыусы кеше өсөн типик күренештәр.\nСифилисты беренсел һәм икенсел стадияларҙа еңел дауалап була. Ләкин үҙ-үҙеңде дауалау менән шөғөлләнмәҫкә кәрәк. Сифилисты дауалау бары тик медицина учреждениеларында ғына үткәрелергә тейеш. Сифилис менән сирләгән кеше дауалап терелгәс тә, 1 йылдан 5 йылға кәҙәр медицина учреждениеларының күҙәтеүе аҫтында булырға тейеш.\nГонорея — киң таралган венерик ауырыуҙарҙың берһе, һәм ул бик күптән билдәле. Египет папирустарында һәм Боронғо Ҡытай трактаттарында гонорея тураһында мәғлүмәт бар. Боронғо быуаттың бөйөк табибы Гиппократ был ауырыуҙың «Венера ләззәтенән» булыуын әйтеп ҡалдырған. Ә сиргә был исемде (лат. gonos — орлоҡ һәм гһео — ағам) Боронғо Рим табибы Гален биргән. Гонореяны гонококк килтереп сығара. Уны 1879 йылда Альберт Нейссер асҡан. Бөтә Донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы эксперттары мәғлүмәттәре быйынса, Ер шарында йыл һайын 200 млн-дан артыҡ кеше гонорея менән ауырый, һәм был һан йыл һайын арта бара. Гонорея күбеһенсә енси юл менән күсә, һирәк булһа ла ауырыу әсәнән балаға һәм шәхси предметтар (еүеш таҫтамал, йыуғыс) аша ла йоғорға мөмкин.\nГонококк — кеше организмында ғына оҙаҡ йәшәй торған паразит. Улар кеше организмынан тыш бик тиҙ үләләр. 56 °С-ҡа тиклем йылытҡанда, киптергәндә, ҡояш нурҙары, төрлө антисептик препараттар тәьҫирендә улар бик тиҙ юҡҡа сығалар. Гонококк енес органдарының лайлалы тышсаһында бик тиҙ үрсей, был иһә тышсаның ялҡынһынуына сәбәп була. Ул шешә, һәм күп булып эрен бүленеп сығара башлай.\nЛайлалы тышсаның зарарланған өлөшөндә эрозия башлана, ул киҫеп-киҫеп ауырта, әсетә. Һейҙек бүленеп сығыу боҙолоу нәтижәһендә ауырыу тағын да көсәйә. Гонококк ҡанда бик тиҙ үлә, шуға күрә, сифилистан айырмалы булараҡ, гонорея билдәле бер урында ғына була. Сәләмәтлеге насар булған, иммунитеты булмаған кешеләрҙә гонококк бөтә организмға таралырға мөмкин. Был осраҡта ул быуындарҙы, йөрәк мускулын, йөрәк сумкаһын зарарлай. Гонококк ағыу бүлеп сығара, шунлыҡтан гонорея менән сирлеләрҙә, зарарлаған айырым урындар булыу менән бергә, хәлһеҙлек, аппетит юғалыу, баш ауыртыу ҙа күҙәтелә.\nТрихомоноз — шулай уҡ енси юл менән күсә торған йоғошло ауырыу. Венерик ауырыуҙар араһында ул иң күп таралған. Америка ғалимдәре мәғлүмәттәре быйынса Ер шарында трихомоноз менән йыл һайн 170 млн-ға яҡын кеше: ир-аттар һәм ҡатын-ҡыҙҙар ауырый. Балаларҙа был ауырыу сирәк осорай. Трихомоноз нәҫел ҡалдырыуға һәләтһеҙ булыуға, йөклөлөктөң төрлө тайпылыштарына, был ауырыу менән сирле бала тыуыуға, баланың үлеменә йәки уның аҡыл зәғифлегенә килтерергә мөмкин. Һейҙек-енес органдары трихомонозын трихомонада килтереп сығара. Хәҙерге ваҡытта трихомонаданың 50 ләп төрө билдәле. Ләкин кешелә уның 3 төрө: ауыҙ ҡыуышлығы трихомонадаһы, эсәклек трихомонадаһы һәм урогениталь трихомонада осорай.\nТрихомонада — бер күҙәнәкле, хәрәкәтсән организм, ҡамсылылар классына керә, һәм ул эволюция барышында кешенең енес һәм һейҙек бүлеп сығарыу системаһында йәшәргә һәм үрсеүгә яйлашҡан. Трихомоноз сирле кешенән йоға. Шулай ук трихомонадалар урын-ер һәм кейемдә — 24 сәғәт, спермала — 6 сәғәт, һейҙектә — 3 сәғәт, ә унитаз ултырғыстарында 1 сәғәткә тиклем йәшәргә һәләтле. Авыру йокторғандан һуң инкубацион период уртаса 5—15 көн дауам итә. Ауырыу киҫкенләшкәндә ялҡынһыну процессы көслө була, һәм ул күп булып эрен бүленеп сығыу, тышҡы енес органдары ҡысытыу, әсетү менән характерлана. Шулай ук һейҙек бүленеп сыҡҡанда ла киҫкен ауыртыу һиҙелә. Күпмелер ваҡыт үткәс, был билдәләр кәмей, һәм ул хроник трихомонозға әйләнә. Күп осраҡта трихомоноз трихомонада бактерияләренан ғына булмайса, уның ерлегендә хламидий, гонококк, стафилококктар ҙа үрсеп, был ауырыу тағын да ҡатлауланырға мөмкин. Был осраҡта ауырыуҙы дауалау ҡатлаулана һәм оҙаҡ ваҡыт талап итә. Дауалау курсы тамамланғандан һуң да, сирле кеше 2—3 ай табибтар күҙәтеүе аҫтында булырға тейеш.\nХәҙерге ваҡытта хламидиялар тыуҙырған ауырыуҙар — енси юл менән күсә торған ауырыуҙарҙың иң күп таралғаны. Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре быйынса, 1995 йылда донъяла 89 млн хламидиоз ауырыуын йоҡтороу осорағы теркәлгән (ә 1989 йылда ул 50 млн самаһы булған). АҠШта был ауырыу менән йыл һайын 3—4 млн кеше сирләүе билдәле. Рәсәйҙәге мәғлүмәттәр күп осраҡта дөрөҫлөккә туры килмәй. Шулай ҙа хламидиоз менән гонореяға ҡарағанда 2—3 тапҡыр күберәк сирләйҙәр.\nХламидиоз енси юл менән күсә, һәм ул ҡатын-ҡыҙҙарға күберәк ирҙәрҙән йоға. Был ауырыуҙың күҙ конъюнктиваһын да зарарлауы мөмкин. Ауырыу әсәнән балаға йоғоп, унда конъюнктивит булдырырға йәки үпкә ялҡынһынырға мөмкин.\nКүпселек ҡатын-ҡыҙҙарҙа һәм 15—30 % ир-аттарҙа ауырыу билдәләре һиҙелмәй үтергә мөмкин. Инкубацион период 1 аҙнанан 3 аҙнаға ҡәҙәр дауам итә. Ир-аттарҙа һейҙек бүлеп сығарғанда киҫеп ауыртыу була һәм эрен бүленеп сыға. Шулай уҡ орлоҡлоҡ өҫтәмәһе (придаток яичка) ялҡынһыныуҙан ҙурайырға, кискен ауыртырға мөмкин. Ҡатын-ҡыҙҙарҙың тышҡы енес органдары ҡысыта, әсетә, аналыҡ еңсәһенән үтә күренмәле бүлендектәр сыға, һейҙек бүленеп сығыу йыш, ауыртыуҙар менән була, аналыҡ көпшәһе һәм аналыҡтың лайлалы тышсаһы ялҡынһына. Ҡатын-ҡыҙҙарҙа ла, ир-аттарҙа ла хламидиоз нәҫел ҡалдырыуға һәләтһеҙ булыуға килтерә.\nБик йыш хламидиоз менән ауырыусылар гонорея ла йоҡторған булалар. Үҙәк тире-венерология фәнни-тикшеренеү институтының 1996 йылдағы тәҡдиме буйынса «ғаилә хламидиозы» тигән термин керетелә. Сөнки ата-әсәләре хламидиоз менән ауырған ғаиләләрҙең 30—35 % ында был ауырыу балаларҙа ла осорай. Ул ауырыу әсә бала тапҡанда йәки көнкүреш предметтары (таҫтамал, йыуғыс) аша күсергә мөмкин. Күпселек балалар конъюнктивит, артрит, үпкә ялҡынһыныуы менән ауырый.\nГениталийҙар (тышҡы енес органдары) герпесыҮҙгәртергә\nГерпес вирусы тыуҙырған ауырыуҙар боронғо замандан уҡ билдәле. Гениталий герпесы II быуатта уҡ Рим шағиры Ювенал яҙмаларында ла тасүирланған.\nГениталийл герпесын 2 төрлө вирус: герпес I һәм герпес II вирустары килтереп сығара. Гениталий герпесы — енси юл менән һәм үбешкәндә йоға торған киң таралған ауырыу. АҠШта был сир менән 40 млн-дан артыҡ кеше ауырый, һәр йыл һайын ярты миллион кеше уны йоҡторорға мөмкин. Герпес вирусы урын-ерҙә, таҫтамалда 3 көнгә тиклем һаҡланырға мөмкин. Хәҙерге синтетик йыуыу препараттары менән эҫе һыуҙа йыуғанда герпес вирусы үлә. Ауырыу герпес вирусын йөрөтөүсө кешенән йоға. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күп осраҡта вирус йокторған кешеләр был турала белмәйҙәр, сөнки ауырыу билдәләре һиҙелмәй. Ваҡыт-ваҡыт спермала йәки аналыҡ еңсәһе бүлендектәрендә бик күп һанда вирустар була.\nГениталий герпесының беренсе стадияһындә тән тиреһендә һәм енес органдарының лайлалы тышсаһында ауырта торған ҡыуыҡсыҡтар барлыҡка килә, һәм, берәр аҙна үткәс, улар бот, арт һын тиреләренә лә күсә. Был ҡыуыҡсыҡтар шартлайҙар, һәм улар урынында эренләп тороусы ҡыҙыл йәрәхәттәр барлыҡка килә. Был урын ҡысыта һәм әсетә. Ҡатын-ҡыҙҙарҙа аналыҡ еңенән, ә ир-аттарҙа һейҙек бүлеп сығарыу каналынан эрен килә. Шулай уҡ температура күтәрелә, баш ауырта, мускулдар һыҙлай, ғөмүми хәлһеҙлек, кайһы бер осраҡтарҙа яҡтылыҡтан ҡурҡыу күҙәтелә. Был билдәләр 1—2 аҙна була. 15—17 көндән ир-аттарҙа, 18—21 көндән ҡатын-ҡыҙҙарҙа йәрәхәттәр төҙәлә. Ләкин ауырыу билдәләре төрлө йышлыҡта (айға бер тапкырҙан алып, бер нисә йылға бер тапҡырға каҙәр) ҡабатланырға мөмкин. Ауыру билдәләре ҡабатланыуға стресстар һәм башҡа йоғошло ауырыуҙар ҙа килтерергә мөмкин. Ауыру йөклө ҡатындан бала ла зарарланырға мөмкин, сөнки герпес вирусы плацента аша яралғы канына үтеп керергә һәләтле. Шулай уҡ герпес вирусы ауырыу әсә бала тапҡанда ла балаға йоғорға мөмкин.\nГениталий герпесы йоҡтороу ҡурҡынысы булғанда, махсус табибтарға күренергә кәрәк. Сөнки үз ваҡытында билдәләнгән ауырыу һәм дөрөҫ дауалау саралары был ауырыуҙы тулыһынса дауаларға мөмкинлек бирә.\nҠаҫыҡ беттәре — кешеләрҙә осорай торған паразиттарҙың беттәр төркөмөнә кереүсе бет төрө. Улар кеше тәнендә йәшәй һәм уның ҡаны менән туйына. Беттәр ике төрлө була: уларҙың бер төрлөләре баштың сәсле өлөштәрендә, ә икенселәре тәндең башҡа өлештәрендә йәшәй. Ҡаҫыҡ педикулезы булғанда беттәр ҡаҫыҡтағы, эснең аҫҡы өлөшөндәге, боттарҙағы төктәрҙә урынлашалар. Шулай уҡ ҡултыҡ аҫтындағы, күкрәктәге төктәргә, мыйыҡ, һаҡалдарға ла күсергә мөмкин. Ҡатын-ҡыҙҙарҙа һәм балаларҙа керпектәрҙә, ҡаштарҙа, ҡолаҡ артында ла осратырға мөмкин. Беттәр үҙҙәренең тырнаҡсыҡтары менән сәстәрҙең төптәренә йәбешәлар һәм сәс тамырҙары фолликулаһына үтеп керәләр.\nУлар тән тиреһенең төҫөнә ҡарап, үҙҙәренең төҫтәрен үҙгәртергә һәләтле һәм шунлыҡтан күренмәйҙәр тийәрлек. Бет йоҡторғандан һуң инкубацион осор 7—10 көндән 4 айға каҙәр дауам итергә мөмкин. Ҡаҫыҡ беттәре ҡысытыу килтереп сығаралар. Шуға күрә тырнаған урындарҙа йәрәхәттәр барлыҡка килеп, башҡа төрлө инфекция кереү ҡурҡынысы арта.\nҠаҫыҡ беттәре тупланған урында асыҡ зәңгәр йәки зәңгәрһыу һоро таптар барлыҡка килә. Беттәрҙе врач ҡарағанда йәки лупа ярҙамында ғына күрергә мөмкин. Шулай уҡ төктәргә береккән һеркәләр ҙә була. Бет тешләгән урындарҙа зәңгәрләнеп тороусы таптар булырға мөмкин. Ҡаҫыҡ педикулезы тәртипһеҙ енси тормош алып барыусылар араһында йышыраҡ осорай. Был ауырыу менән сирләүселәрҙең 1/з ендә сифилис, венерик ауырыуҙар ҙа була. Үҙ ваҡытында дөрөҫ дауалау һәм таҙалыҡты һаҡлау ауырыуҙы тулыһынса бөтөрөргә мөмкинлек бирә.\nТөп мәҡәлә: СПИД\nҠыҙыл таҫмаһы — пациенттар менән теләктәшлеге символы.\nСПИД (синдром приобретенного иммунного дефицита) — тормошта барлыҡҡа килгән иммунитет дефициты — лимфатик системаның зарарлануы нәтижәһендә кеше организмының үҙ-үҙен һаҡлау көстәре кәмеүенә килтерә торған вируслы ауырыу. Был — XX быуат аҙағында барлыҡка килгән, барлыҡ континенттарға, илдәргә таралған ауырыу.\nИммунодефицит вирусы (ВИЧ) кешенең гендар структураһына керә, ә генетик аппаратты сит информациянаән таҙартыу проблемаһы бик ауыр. Ҡайһы бер ВИЧ йөрөтөүсөләрҙә вирус һәм уға антиесемдәр була (уларҙың һаны күбрәк).\nСПИД — бик ауыр иҡтисади проблема. Фундаменталь фәнни эҙләнеүҙәр, диагностика өсөн аппаратура, дарыуҙар эшләү; ауырыуҙарҙы һәм ВИЧ йөрөтөүселәрҙе дауалау күп миллиард доллар сығымдар талап итә. Эксперттар фекере быйынса, XXI быуатта СПИД-ҡа тотолған сығым алға киткән илдәрҙең хәрби бюджетынан күберәк булырға мөмкин. Сирлеләрҙең, ВИЧ йөрөтөүселәрҙең, уларҙың балалары, тугандарының хоҡуҡтарын яҡлауу проблемаһы ла бар.\nСПИД-тән һаҡланыу өсөн, уның клиникаһын, профилактика сараларын, психотерапия мөмкинлектәрен һ. б. белеү кәрәк. СПИД тураһында беренче информация 1981 йылда АҠШта барлыҡка килә. Иммунитеты көчһөҙләнгән бер нисә кешелә (гомосексуалист) пневмония һәм Капоши саркомаһы (тоташтырғыс туҡымала яман шеш) табыла. ВИЧ вирусы 1983 йылда асыла. Һайһы бер ауырыуҙарҙа икенсе төрлө вирус — ВИЧ-2 табыла. Ғалимдар фекеренсә, был вирус кешегә Африкала (Сенегал, Мали, Гвинея) йәшәүсе маймылдан эләккән.\nВИЧ кешенең иммун системаһын зарарлай, ә иммун системаһы организмды бактериялар, вирустар, сит күҙәнәктәрҙән һаҡлай. ВИЧ өсөн ҡанда мишень булып аҡ ҡан есемдәре — Т-лимфоциттар һәм макрофагтар тора. Т-лимфоциттар шеш ауырыуына ҡаршы иммунитет булдыралар. Вирус лимфоциттарҙы зарарлай. СПИД ауырыуы ваҡытында, гөмумән, иммунитет кәмей, һәм ниндәй ҙә булһа кескенә генә инфекция ла кешелә үпкә, мейе, тире, ашҡайнатыу органдарын зарарлай.\nВИЧ үҙенсәлектәре. Вирус тышҡы тирәлектә насар һаҡлана, 57 °С тиклем йылытһаң — үлә. Спирт, ацетон, эфир, фенол, формалин, лизол һ. б. вирусты тиҙ бөтөрә. Ләкин кипкән хәлдә йәки бүлмә температураһында ул үзенсәлеген 4—7 тәүлек һаҡлай. ВИЧ мутация (нәҫелсәнлек билдәләренең үҙгәреше) быйынса бик актив, грипп вирусына ҡарағанда был үҙенсәлек 5 мәртәбә артығыраҡ. Был иһә ВИЧҡа ҡаршы көрәште бик ныҡ ҡатмарландыра.\nВИЧ эләктереү, СПИД менән ауырыу ҡурҡынысы булған кешеләр махсус медицина контролендә торорға тейеш. Уларга гомо- һәм бисексуалисттар, наркомандар, фәхишәләр керә.\nВИЧ сығанағы булып вирус йөрөтөүсе йәки ауырыу кеше генә була ала. Уның ҡанында, ҡан яһалыусы органдарында, спермаһында, һеләгәйендә, тиреһендә, күҙ йәшендә, күкрәк һөтөндә, арҡа мийеһе шайыҡсаһында, органдарында, туҡымаларында ВИЧ була. Ләкин башҡа кешегә күсә торған ВИЧ ҡанда, спермала һәм ҡайһы бер осраҡтарҙа күкрәк һөтөндә була. Был вирус сәләмәт кешенең тиреһенә эләккән осраҡта уның ҡанына үтеп керә алмай. ВИЧ ҡан күсергәндә, органдар күсереп ултыртҡанда, укол яһағанда (наркомандар бысыраҡ энә ҡулланғанда), медицина инструменттарына стерилизация насар яһағанда күсергә мөмкин. Ләкин ВИЧ башлыса енси контакт ваҡытында күсә. Бер нисә енси партнер булғанда, был ҡурҡыныс тағын да арта. Енес органдарында лайлалы тышса зарарланырға мөмкин, ә ҡанда һәм спермала вирус иң ҙур күләмдә була. Вирус шулай уҡ ҡайһы бер дезинфекция яһалмаған көнкүреш приборҙары: теш щеткалары, ҡырыныу приборҙары, татуировка инструменттары һ. б. аша ла йоғорға мөмкин. Үбешеү, уртаҡ файҙаланыу предметтары (ванна, туалет, уйынсыҡ, телефон трубкаһы, аҡса), сөскөрөү, һауыт-һаба аша ВИЧ йоҡтороу раҫланмаган. Ҡан эсеүе бөжәктәр (серәкәй, москит, бет, борса) аша да вирус йоғорға мөмкин тип әйтеп булмай. Ҡул ҡыҫып иҫәнләшеү, ауырыу менән рәтән тороу ҙа зарарһыҙ. Ауыруҙарҙы изоляциялаү кәрәкмәй, улар ғаиләлә, коллективта ҡала алалар.\nАурыуҙың билдәләре төрлө булырға мөмкин. Иммунологтар өсөн СПИД — кеше иммун системаһы дефицитының бер осорағы ғына. Был осраҡта вирус ҡандағы иммунитет күҙәнәктәрен үлтерә, һәм организм микробтарға ҡаршы тора алмай. СПИД кинәт кенә башланмай, вирус эләккәс, инкубацион период өс айҙан 18 йылға тиклем дауам итә. Ҡайһы бер инфекция йоҡҡан кешеләрҙә ауырыу башланмаҫҡа ла мөмкин. Аурыуҙың башланғыс этабында кешенең массаһы кәмей (10 %ка тиклем), муйында умрау һөйәге өҫтөндә, ҡултыҡ аҫтында, терһәк, боттарҙа лимфатик төйөндәр ҙурая. Сирле кешенең 70 % ында тире зарарлана, бит тиреһе ҡубырсыҡлана; ауыз, енес органдарының лайлалы тышсаһында эрен йыйылыу күҙәтелә. Хәлһеҙлек, температура күтәрелеү, төндә тирләү күҙәтелә. Һуңыраҡ ауырыуҙарҙың 50—60 % ында үпкә ялҡынһынуы башлана, 30 % ында тирелә, лайлалы тышсаларҙа Капоши саркомасы (ҡан тамырҙары, эске органдарҙағы тоташтырғыс туҡымала шеш) барлыҡка килә. Шулай ук ауырыуҙарҙың 30 % ында үҙәк нерв системаһы зарарлана (менингит — мейе ялҡынһыныу, шештәр барлыҡка килә, аҡылға зәғифлек күҙәтелә). Ошо билдәләр быйынса ауырыу тураһынса врач ҡанға лаборатор анализ яһағандан һуң әйтә ала — ҡан составында ВИЧ-ҡа антиесемдәр булырға тейеш. Ләкин антиесемдәр булыу быйынса ғына СПИД ауырыуы тип нәтижә яһарға ярамай.\nСПИД-ты дауалау ауыр бара. Ауыруҙар ике йылдан артыҡ йәшәмәй. АҠШ-та эшләнә торған препарат АЭТ — азидатимидин ауырыуның барышын ғына еңеләйтә. Австралияғалимдәре вирусҡа ҡаршы яңы препарат — вероден эшләнеләр, һәм ул кешене тулыһынса дауалар тигән өмөт бар. Күпселек осраҡта дауалау яңы ауырыуҙарға ҡаршы (шеш, инфекциялар) йүнәлгән була.\nСПИД-ҡа ҡаршы профилактика — дәүләт күләмендә санитар-гигиеник саралар һәм индивидуаль һаҡланыу. Рәсәй Федерацияһында «АнтиСПИД» программаһы эшләй. Уның маҡсаты енси юл менән СПИД таралыуҙы киҫәтеү. Бының өсөн:\nкиң масштабта халыҡҡа СПИД тураһында информация биреү; мәктәпкәсә учреждениеларҙа, мәктәптәрҙә, махсус урта һәм юғары уҡыу йорттарында енси һәм әхлаҡ тәрбияһе программалары керетеү;\nдонорҙарҙы, наркомандарҙы ВИЧ-ҡа тикшереү;\nВИЧ инфекцияһын йөрөтөүселәрҙе, СПИД менән ауырыусыларҙы дауалау сараларын яҡшыртыу;\nВИЧ йөрөтөүселәрҙе, СПИД менән ауырыусы кешеләрҙе, медицина хеҙмәткәрҙәрен\nхоҡуҡ, социаль яҡтан һаҡлау;\nСПИД быйынса фәнни эҙләнеүҙәрҙе киңәйтеү кәрәк.\nТире-венерология диспансерҙарында ВИЧ һәм СПИД ауырыуы быйынса махсус кабинеттар эшләй. Рәсәй Федерацияһындә СПИД 1987 йылда тарала башланы. 23 кеше ВИЧ йөрөтөүсе тип табылды. Был һан 1988 йылда — 47, 1990—303, 1995 — 576-ға етте. 1989—1990 йылдарға инфекция балалар стационарында (229 бала) таралды (Калмыкия, Ростов, Волгоград өлкәләре, Ставрополь крайы).\n1999—2000 йылдарға ВИЧ йөрөтөүселәр һаны тағын да артты. 2000 йылда Рәсәйя СПИД таралыу тиҙлеге быйынса лидер булды; ВИЧ менән 49 мең кеше зарарланған, ысын барлыҡта иһә, ВИЧ йөрөтөүселәр һаны Рәсәйҙәә 600 мең кешенән артыҡ тип һанала. Был ситуацияны социаль-иҡтисади хәл менән аңлатырга була (халыҡ миграцияһы, һуғыш усаҡтары, наркомания таралыу һ. б.). СПИД таралыу быйынса беренсе урында Украина тора (1996 йылда 2000 кеше).\n↑ Татар энциклопедияһы. Казан, 2008.\nСәләмәтлек нигеҙҙәре (студенттар өсөн ҡулланма). Биология фәндәре докторы Ситдиков Ф. Г. редакцияһы материалдары буйынса\nВяселева С. М. Действие различных препаратов пенициллина на бледную трепонему // Журнал микробиологии, эпидемиологии, иммунобиологии. 1957. № 4; Казанский медицинский институт. 1814—1989. Казань, 1989;\nСергеев В. П. Силокаст для лечения больных алопецией // Казанский медицинский журнал. 1982. № 6.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Венерик_ауырыуҙар&oldid=843996 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 1 ноябрь 2018 в 07:02\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:02 1 ноябрь 2018 үҙгәртелгән.


Аҡмулла эҙҙәренән — Муниципальное бюджетное учреждение культуры "Центр народной культуры и досуга" городского округа город Сибай Республики Башкортостан (МБУК "ЦНКиД")\n14 декабрь Халыҡ мәҙәниәте һәм ял үҙәгендә Башҡорт теле көнө һәм М.Аҡмулланың тыуыуына 190 йыл тулыу айҡанлы әҙәби-музыкаль кисә үткәрелде. Сараға ҡала мәктәптәренән уҡыусылар һәм уҡыу йорттарынан студенттар килде. М.Аҡмулланың тормош юлы һәм ижадына байҡау яһалды. Шәхестең Баймаҡ яҡтарына килеп йөрөүе, уның туғанлыҡ ептәре тураһында филология фәндәре кандидаты, Башҡортостан фәндәр академияһының «Шәрҡиәт проблемалары» фәнни журналы мөхәррире Римма Һөйөндөк ҡыҙы Аҡманова-Урманова һөйләп үтте. Тамашасылар Аҡмулланың нәсихәттәрен Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Мәмдүҙә Илбаҡова, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Дилара Рафиҡова етәкселегендә “Яугүл” халыҡ ҡумыҙсылар ансамбле башҡарыуында башҡорт халыҡ көйҙәрен тыңланылар. Аҡмулланың шиғырҙарына яҙылған йырҙарҙы зал менән бергә башҡарҙылар. Был әҙәби-музыкаль сара тамашасыларҙың күңелдәрен рух һәм дәрт менән һуғарырға, тормош тураһында уйланырға мәжбүр итте.


2012 йылда Өфөлә 10 урам ремонтланасаҡ // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n2012 йылда Өфөлә 10 урам ремонтланасаҡ\n13:06, 25 мая 2012 Иҡтисад\nИюндә Өфө – аэропорт һәм Салауат Юлаев проспекты трассаһында ремонт башлау планлаштырыла. Был маҡсатҡа бюджеттан 300 миллион һум бүленә. 2012 йылда йәмғеһе 10 урам ремонтланасаҡ.\nСентябрҙә төҙөүселәр Дим юл үткәргесенең беренсе сиратын файҙаланыуға тапшырырға тейеш. Объект тулыһынса 2013 йылдың июнендә әҙер буласаҡ, тип көтөлә.\nАғымдағы йылда Өфөлә Затон күпере лә төҙөлә башлаясаҡ, уның яҡынса хаҡы – ете миллиард һум. Әҙерлек эштәренә әлегә 10 миллион һум бүленгән.\nБынан тыш, быйыл Өфөлә «500 ихата» бөтә Рәсәй проектын тормошҡа ашырыуҙы дауам итергә ҡарар ителгән, ошоноң арҡаһында республиканың баш ҡалаһында ихаталарҙы ремонтлау темптарын һаҡлап ҡалып буласаҡ.\n2012 йылда ихаталарҙы һәм йорт янындағы территорияларҙы ремонтлауға дөйөм алғанда йәмғеһе бер миллиард 160 миллион һум бүлеү планлаштырыла.\nБашҡортостан Хөкүмәтендә билдәләүҙәренсә, республикала, дөйөм алғанда бөтә илдәге кеүек үк, тиҫтә йылдар дауамында юлдарҙы ремонтлап бөтөрмәү күҙәтелә.\nМуниципаль юлдарҙы иҫәпләмәгәндә, республика юлдарының оҙонлоғо – 24 мең километр, билдәле, был юлдарҙың барыһын да бер юлы ремонтлап бөтөүе мөмкин түгел.\nТөбәктең юл фонды әле туғыҙ миллиард һум тәшкил итә. Ошо уҡ мәлдә республикала ремонт эштәре ике тапҡырға тиерлек артҡан.\nМ5 һәм М7 федераль трассаларын ремонтлауҙың беренсе этабына дүрт миллиард һум самаһы аҡса бүленә. Стратегик бурыс — Өфө — Силәбе участкаһындағы М5 трассаһын, хатта таулы урындарында ла, ике һыҙатлы итеү.\nТеги: ремонт,юл төҙөлөшө


Башкорт балынын киласаге. | Новости Башкортостана\n16.02.2008 в 14:11 | Обо всем | 5679 ПРЕДЛОЖИТЬ НОВОСТЬ\nБашҡорт балы тураһында, ғөмүмән, бал тураһында бөгөн беҙ күп нәмә беләбеҙ. Ул – борондан билдәле ҡиммәтле ризыҡ, халыҡ араһында киң ҡулланылған дауалау сараһы. Балдың файҙаһын боронғо Мысырҙа, Грецияла ла белгәндәр. Балдан башҡа бал ҡорто прополис, балауыҙ кеүек файҙалы матдәләрҙе бүләк итте кешелеккә. Быуаттар үтеү менән уларҙы ла файҙаланырға өйрәнеп алдыҡ. Бөгөн илдә бал ҡорто һәм уның емештәре фәнни яҡтан ентекле өйрәнелә, тикшерелә. Ошо йәһәттән «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы эшмәкәрлеге иғтибарға лайыҡ.\n– «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы тарихына күҙ һалһаҡ, тәүге йылдарҙа өр-яңы юҫыҡта эш башлап ебәреүе – балды фәнни йәһәттән өйрәнеүҙе, юғары технологияларға таянып бал продукцияһын етештереүҙе яйға һалыу еңел булманы.Б елгестәрҙең етешмәүе, хоҡуҡи вәкәләттәрҙең, был өлкәгә ҡағылышлы махсус ҡануниәттең булмауы ла бәкәлгә һуҡты. Бинаға барып урынлашыуы, бүлмәләрҙе махсус ҡорамалдар менән йыһазландырыу ҙа етерлек мәшәҡәттәр тыуҙырҙы. Шуныһы һөйөнөслө, барлыҡ мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә Президентыбыҙҙың һәм Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенең даими ярҙамын тоябыҙ, – ти учреждение директоры Әмир Ишемғолов.\nБыйыл «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһы ун йыллыҡ юбилейын билдәләйәсәк. Үҙәктә фәнни тикшеренеүҙәр 25 йүнәлештә үткәрелә, уларҙың өсәүһе Рәсәй Федерацияһында дәүләт теркәүе үткән. 2001-2010 йылдарға ҡараған фәнни программалар Башҡортостанда бөрйән бал ҡорто популяцияһын һаҡлап ҡалыуға, бал ҡортон тәрбиәләү һәм экологик йәһәттән таҙа продукция алыу өсөн иң яҡшы урындар билдәләү, дауалау сараларын ҡулланыүға йүнәлтелгән.\nҮткән ун йыл эсендә үҙәк бик күп фәнни һығымталарға һәм асыштарға өлгәште. Уларҙың күбеһе бөгөн медицинала, дауалауҙа, косметикала, балдан һәм бал ҡорто матдәләренән эшләнгән биоактив өҫтәлмәләр, көнкүреш химияһы етештереүҙә киң ҡулланыла. Бөгөн бында 150-нән ашыу продукция етештерелә. Һуңғы йылдарҙа 23 төр продукция төрлө дипломдарға, миҙалдарға лайыҡ булды.\nБашҡорт балын фәнни йәһәттән тикшереүгә бында ҙур иғтибар бүленә. Башҡорт балы доньяла кимәлендә лә киң танылыу яулай бара. Уны бер нисә илдең һатыу үҙәктәрендә – Франция, Германия, Япония, АҠШ-та табырға мөмкин. Донья баҙарына сығыу алдынан үҙәктә балды тикшереү буйынса ҙур эш башҡарыла. Рәсәйҙә балдың ҡиммәте 12 шарт, ә һаналған илдәрҙә 60-тан ашыу шарт буйынса билдәләнеүен дә әйтеп үтергә кәрәк. Беҙҙең продукция был шарттарға бөтә яҡлап та тура килә,ул юғары сифаты менән алдыра.\nИғтибар иткәнһегеҙҙер, Башҡортостанда етештерелгән балды беҙ тик башҡорт балы тип атайбыҙ. Үҙәк белегестәре әйтеүенсә, быға тиклем Рәсәйҙең төрлө ҡалаларында «башҡорт балын» табырға була ине. Мәҫәлән, «Каштан башҡорт балы», «Акация башҡорт балы» һәм башҡалар. Ә бит был ағас төрҙәре республикабыҙҙа, ғәҙәттә, үҫмәй... Һөҙөмтәлә, башҡорт балы тип тик Башҡортостанда етештерелгән балды ғына атар өсөн тәрән һәм төплө тикшеренеүҙәр үткәрелде. Тик башҡорт балына ғына хас сифаттар булыуы иҫбатланды. Бөгөн башҡорт балы – ул теркәләгән һатыу маркаһы, үҙенсәлекле бренд. Хәҙер, ошо өлкәлә донья баҙарына ярашлы тикшеренеүҙәр үткәрелә.\nРәсәй Федерацияһы, яҡын һәм алыҫ сит илдәр, республикалағы юғары уҡыу йорттары һәм ғилми ойошмалары менән тығыҙ бәйләнештә эшләй үҙәк. Бында үткәрелгән фәнни тәжрибәләр, асыштар донъя кимәлендә киң ҡулланыу таба. 5 фәнни-тәжрибә станция әлегә әүҙем һәм һөҙөмтәле эшләп килә. Ошо станцияларҙың 45 тоҡом умарталығында 5 меңдән ашыу ҡорт ғаиләһе бар. Үҙәктең иң күркәм ҡаҙаныштарының береһе – ул селекция һөҙөмтәһендә сығарылған эшсе башҡорт ҡорто.\nНиндәй ҙә булһа ойошманың төп байлығы ул, әлбиттә, шунда эшләгән халыҡ. Бөгөн үҙәктә ике доктор һәм ун кандидат фәнни-етештереү өлкәһендә шөғөлләнә.! Кадрҙар сығанағы – республикала берҙән-бер һаналған БДАУ-ның бал ҡорто кафедраһы. Әмир Ишемғолов та шул кафедрала эшләп йөрөп, үҙ үҙәгенә йәш белгестәр әҙерләй. Бынан башҡа үҙәктә умартасылар менән аралашыу эше төплө ҡуйылған. Улар өсөн күп китаптар баҫтырыла, тәжрибә күтәреү курстары үткәрелә. Хатта мәктәптәрҙә лә бал ҡортон тәрбиәләү курстарын индерегә ниәтләнә үҙәк белгестәре.\n2008 йылда Өфөлә үҙәктең апитерапия бүлегендә Халыҡ медицинаһы һәм апитерапия буйынса республика үҙәге асыу ҡаралған.\nБашҡорт иленең данын арттырыуға, башҡорт балының абруйын үҫтереүгә үҙәк күп көс түгә. «Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге» дәүләт учреждениеһының һуңғы йылдарҙа Рәсәй һәм донья кимәлендәге күргәҙмәләрҙә барлығы 300-ҙән ашыу миҙал яулауы, сит ил эшҡыуарҙары менән эшмәкәрлек хаҡындағы яңынан-яңы килешеүҙәр төҙөлөүе лә ошо хаҡта һөйләй.\nӨфө ҡалаһы ҡала округы хакимиәтенең рәсми сайты


Сәйәсәт // Наркомания, алкоголизм һәм тәмәке тартыуҙы иҫкәртеү йылы\nПлан раҫланды, йүнәлештәр билдәләнде. Һүҙ Наркомания, ал коголизм һәм тәмәке тартыуҙы иҫкәртеү билдәһе аҫтында үткән быйылғы йылға планлаштырылған саралар тураһында бара, әлбитт ә. Башҡортостан Президенты быға ярашлы Законға ҡул ҡуйҙы. Ой оштороу комитетының шишәмбе көнө үткән ултырышында эштең төп йүнәлештәре билдәләнде. Социаль ауырыуҙар, алама ғәҙәттәр, медицина сиктәренән үте п китеп оло бәләгә әүерелгән, илебеҙҙең милли хәүефһеҙлегенә янаған проблемаларға ҡаршы нисек итеп көрәшергә һуң\nБеренсе сиратта - был яуызлыҡҡа ҡаршы көрәшкә йүнәлтелгән норматив - хоҡуҡи базаны камиллаштырыу. Шуға күрә республик а парламентарийҙары наркомания, алкоголизм һәм тәмәке тартыу ҙы иҫкәртеү буйынса федераль законды көтөп тормайынса, нарк омания, алкоголизм һәм тәмәке тартыуҙы иҫкәртеү буйынса зако н ҡабул итергә тигән тәҡдим менән сығыш яһаны. "Наркомания һ әм наркотиктарағ бәйле енәйәттәрҙе профилактикалауҙың бөгөнг ө көнгә яраҡлашҡан норматив - хоҡуҡи базаһын булдырыу мотлаҡ ", - тип билдәләй Рәсәй Федерацияһының Башҡортостан Республи каһы буйынса наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса Ф едераль хеҙмәт идаралығы начальнигы Әмир Ниғмәтйәнов.\nБөгөнгө көн ысынбарлығы нимәнән ғибәрәт Иҫәптә тороусы н аркомандар һаны 2004 йыл эсендә 0,7 процентҡа артҡан һәм йы л башына биш меңдән ашҡан. Уларҙың күбеһе - утыҙға ла етмәгә н йәштәр.\nТөрлө ранг белгестәре беренсе сиратта балалар тураһында борсола, әлбиттә. Иң тәүҙә тап балалар был хәүеф ҡорбандарын а әйләнеүе ихтимал. Шуға күрә башҡа саралар менән бер рәттән мәктәптәрҙә уҡыусылар араһында психоактив матдәләр ҡулланыу ға тест үткәреү индереү тәҡдим ителә. Республиканың наркотик тарҙы контролдә тотоу ведомствоһы начальнигы әйтеүенсә, был наркотиктар ҡулланыуҙы мөмкин тиклем иртәрәк асыҡларға мөмки нселек бирәсәк. Тик был алым да һуң булыуы мөмкин. Наркологт ар билдәләүенсә, төп сәбәптәр ғаиләнең үҙендә тора. Балала л идер һыҙаттары тәрбиәләү, наркотиктарға ҡарата нәфрәт тойғоһ о уятыу ғына кешенең аҙағы төрмә йә иһә ҡәбер менән тамамлан ған насар юлдан китмәйәсәгенә гарантия булып тора.\nЙәмғиәттең тағы бер сире - алкоголизм. БР һаулыҡ һаҡлау м инистры Фәнил Шәмиғоловтың һүҙҙәренә ҡарағанда, 2004 йылда д ауаханаларға эләгеүселәрҙең 15,5 меңе алкоголде саманан тыш артыҡ ҡулланыу сәбәпле эләккән. Һуңғы өс йылда алкоголизм бу йынса иҫәптә тороусылар һаны бер меңгә тип әйтерлек артҡан. Бөгөн иҫәптә 53 меңдән ашыу хроник алкоголик тора, был респу блика халҡының 1,3 процентын тәшкил итә. Алкоголь ҡулланыуға бәйле психик ауырыуҙар менән иҫәптә тороусы үҫмерҙәр һаныны ң артыуы ла борсолоу тыуҙыра. Мәҫәлән, әгәр 2001 йылда улар 12 иҫәпләнһә, 2002 һәм 2003 йылда - 19, 2004 йылда был һан 2 5 - кә еткән. 2003 йылда хроник алкоголизм диагнозы менән 20 бала һәм үҫмер торған, 2004 йылда уларҙың һаны 33 - кә еткә н. Һәм был статистиканың рәсми теркәлгән факттары ғына.\nАлкоголизм һәм наркомания таралыуының тағы бер дәлиле бул ып алкоголь һәм наркотиктар менән ағыуланып үлеү осраҡтары а ртыуы тора. Һуңғы өс йылда ғына (2002 - 2004) 2450 кеше ошо сәбәпле донъя менән хушлашҡан, 348 кеше "передоз"дан үлгән.\nХәҙер - тәмәке тартыу тураһында. Әгәр алкоголизм һәм нарк омания медицина диагнозы булһа, тәмәкеселек - алама ғәҙәт һә м уға ҡаршы көрәшеп була. Медиктарҙан алынған мәғлүмәткә ҡар ағанда, Башҡортостан мәктәптәрендә егеттәрҙең 50 проценты, ҡ ыҙҙарҙың 30 проценты тәмәке төтәтә. Ҡала ерендә ирҙәрҙең 67 проценты һәм ҡатын- ҡыҙҙарҙың 33 проценты алама ғәҙәтенән а рына алмай, ауылдарҙа иһә был күрһәткес, ярашлы рәүештә, 85 һәм 15 процент тәшкил итә.\nБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәре буйынса, й ыл да донъяла тәмәке тартыуға бәйле ауырыуҙарҙан 11 миллион кеше яҡты донъя менән хушлаша.\nБыйыл Башҡортостанда алкоголизм менән ауырыу күрһәткестәр е юғары булған урындарҙа үҙаллы наркология диспансерҙары ойо штороласаҡ. Ҙур ҡалаларҙа реабилитациялау үҙәктәре эшләй баш лауы планлаштырыла. Тәмәкеселәр иғтибарына! Февраль айында Р еспублика наркология диспансеры базаһында был насар ғәҙәттән дауалау буйынса үҙәк асыласаҡ.


Кеше потенциалы нисек?\nБөгөн Өфөлә конгресс Холлда Башҡортостанда Кеше потенциалын үҫтереү тураһындағы докладтың исем туйы үткәрелде.\nБыл илдә кеше потенциалын үҫтереү тураһындағы тәүге доклад. Ул Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы үҫеш программаларының Рәсәйҙәге вәкиллеге ярҙамында нәшер ителгән. Авторҙар коллективы Кеше потенциалын үҫтереү концепцияһына ярашлы, республикала кешелек үҫешенең төп күрһәткестәрен ентекләп тикшергән.\nРәсәй субъекттары рейтингынд Башҡортостан алдынғы төбәктәр исемлегенә индерелгән. Докладта билдәләнеүенсә, Башҡортостанда кешелек потенциалы үҫеше юғары кимәлдә. Был положение республиканың социаль-иҡтисади үҫешен билдәләүсе төп макроиҡтисади күрһәткестәргә тап килә. Ул тәү сиратта Башҡортостандың тәбиғи һәм иҡтисади потенциалын ғына түгел, социаль үҫеш өсөн байтаҡ мөмкинлектәр барлығын да күрһәтә, тиелгән докладта.\nБөгөн республика президенты Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы үҫеш программаларының Рәсәйҙәге даими вәкиле Фроде Мауринг менән осрашты. Мауринг әфәнде Өфөгә Берләшкән милләттәр ойошмаһы үҫеш программаһы менән Башҡортостан араһында хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыу маҡсатында килгән.\nРеспублика президенты билдәләүенсә, бөгөн бар дәүләттәр тәү сирата кешеләрҙе сәләмәтләндереү һәм әсәлек менән балалыҡты яҡлауға иғтибар йүнәлтергә тейеш. Шул саҡта ғына кеше потенциалын үҫтерергә һәм камиллаштырырға ярҙам итәсәк. Бөгөн үк республика хөкүмәтендә Мауринг әфәнде менән Милли сәйәсәт министры Илдус Илешев хеҙмәттәшлек тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйҙ.


Әл-Харам мәсете — Башҡорт Википедияһы\nғәр. المسجد الحرام\nӘл-Харам мәсете һәм Ҡәғбә\nПровинция [[Мәккә (провинция)|Мәккә]]\nТөҙөүсе Ибраһим пәйғәмбәр һәм уның улы Исмәғил\n20 ноябрь 1979 — террор акты\nРеликвия һәм йәдкәр Кәғбә\nВместимость 900 000 кеше. хаж вкытында 4 млн)\nМанаралар һаны 9\nМанара бейеклеге 89 м\nӘл-Харам мәсете (ғәр. المسجد الحرام — әл-мәсжид әл-хара́м) — донъялағы төп һәм иң ҙур мәсет, эске ихатаһында Исламдың иң изге Ҡәғбәһе урынлашҡан. Сәғүд Ғәрәбстанының [[Мәккә]] ҡалаһында урынлашҡан.\n2 XXI быуат башында реконструкция\n3 Әл-Харамда тауаф\nӘл-Харам мәсете Мәккә күренешендә (XVIII быуат)\nӘл-Харам мәсете Мәккә күренешендә (XIX быуат)\nҠәғбә янында беренсе мәсет 638 йыл төҙөлгән була. Мәсеттең әлегеһе 1570 йылдан билдәле. Үҙ тарихында мәсет бер нисә тапҡыр яңыртып ҡоролған, тәүгеһенән бик аҙ ғына нимәлер һаҡланған. Риүәйәт итеүҙәренсә, тәүҙә Әл-харам мәсете бары алты манаралы булған, тик Истанбулда ла Зәңгәр мәсет алты манаралы итеп төҙөлгәс, Мәккә имамы тип харам тип атаған: Ҡәғбә мәсете донъялағы башҡа бер мәсет менән дә бер тигеҙ булырға тейеш түгел. Шунан һуң солтан Әхмәт Ҡәғбә мәсетендә етенсе манара төҙөргә бойорған \nXXI быуат башында реконструкция[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nӘл-Харам мәсете һәм хажиҙар төндә\n2007 йылдан 2012 йылға тиклем Сәғүд Ғәрәбстаны короле Абдалла ибн Әбдел Әзиз Әл Сәғүд ҡарары буйынса Әл-Хәрәм мәсетенә яңы реконструкция үткәрелә. Төньяҡ йүнәлештә киңәйтеү һөҙөмтәһендә майҙаны 400 мең м²-ға етә, унда бер юлы 1,12 млн кеше һыя. Өҫтәп йәнә ике манара төҙөлә, Король Абдалла исемендәге яңы ҡапҡа яһала, шулай уҡ иҫке һәм яңы бинағлар тулыһынса кондиционер менән тәьмин ителә. Бер үк ваҡытта территорияһындағы ла кешеләрҙе ҡушып барлығы 2,5 миллион кеше ҡатнашҡан саралар һәм тантаналарҙа ҡатнаша ала. Реконструкциялау хаҡы 10,6 миллиард доллар тәшкил итә. Бер үк ваҡытта комплекс мөйөшө эргәһендә 2011 йылда донъяла иң эре небоскребтар комплексы төҙөлә.\nӘл-Харамда тауаф[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБаш осонда — йәш ай, һилал. Беҙҙә уны, урыҫҡа эйәреп, «ярым ай» тип исемләгән булалар. Ана ниндәй матур атамаһы бар уның — һилал. Был һүҙ хәҙер фамилияларҙа ғына һаҡланып ҡалған. Ҡара бәрхәт күк йөҙөндәге сихриәткә арбалып берауыҡҡа онотолам — әйтерһең, Ҡәғбәтулланың тап уртаһына күҙгә күренмәҫ манара күтәрелгән дә, осона ысын ай үҙе беркетелгән. Ул беҙҙәге кеүек ҡырын ятмай, ә ултыртып ҡуйылған кәсә рәүешле. Шуға ла Ғәрәбстандағы мәсет манараларындағы һилалдың тарбаҡтары ике яҡҡа ла тигеҙ итеп ҡуйылғандыр әле.\nПәйғәмбәрҙәрҙең күҙ нурҙарын, ҡул йылыһын һаҡлаған ҡара таш ҡуйыулы мәсет иҙәненә баҫҡандағы кисерештәремде аңлатырлыҡ түгел — баҙау, һөйөнөс, йән талпыныуы…\nҠапҡанан ингәс, аяҡ кейемдәрен сисеп, намаҙ уҡыныҡ та Ҡара таш янына үтер ишеккә йүнәлдек. Пәрәнжәле ҡатын сумканы ла, кейемде лә тентегәс, ниңәлер: «Турисмы?» — тип һорап ҡуйҙы. Хажға килгәнемде аңлатҡас, дуҫтарса арҡамдан ҡағып, барыр яҡты күрһәтеп ебәрҙе. Бында фото-кино аппараттарын индерергә рөхсәт юҡ, ә барыбер бәғзеләр ҡәҙерле күренештәрҙе төшөрөп алып ҡайтыр юлын таба. Кеҫә телефондарын файҙаланаларҙыр, бәлки. Әйткәндәй, туристар өсөн махсус инер урындар ҡаралған, улар дөйөм ағымға ҡамасауламай ғына тамаша ҡылыу мөмкинлегенә эйә.\nҠара таш… Бына ниндәй икәнһең һин! Мәрмәр колонналар артынан алтын ишекле, ҡара япмалы, куб рәүешле изге бина күҙгә салыныу менән бөтә диҡҡәтемде арбап алды. «Куб» кәлимәһе лә тап ғәрәпсә «ҡәғбә» тигәндән килеп сыҡҡан. Асыҡ көмбәҙҙән диуарҙар аша Мәккәне уратып алған тауҙар, йорттар, төҙөлөш крандары күренә. Мин иһә, киреһенсә, Ҡәғбәтулла тау башында, һәр тарафтан күренеп торған урындалыр тип уйлай торғайным.\nРиүәйәт ителеүенсә, ғибәҙәтхананы Ибраһим пәйғәмбәр менән уның улы, нәҫеленән данлы мосолман милләте барлыҡҡа килгән Исмәғил ғәләйһиссәләм һалған. Ҡәғбәтулла тап ошо урында Атабыҙ Әҙәм һәм Инәбеҙ Һауа тарафынан уҡ төҙөлөп, туфан ваҡытында батҡаҡҡа күмелеп ҡалғас, Аллаһы Тәғәлә яңы быуын Пәйғәмбәрҙәргә тәү мәсет мәҡамын яңынан күрһәткән, тиелә риүәйәттәрҙә. Уларға туфан ваҡытынан ҡалған ожмах ташын — Ҡара ташты — Жәбраил фәрештә табышып биргән. Хажиҙар тап бына шул ташҡа ҡағылып, теләк әйтергә тырыша ла инде. Был, ҡайһы берәүҙәр уйлағанса, ташҡа табыныу, унан хикмәт көтөү түгел, ә ихластан Аллаға, унан ингән дингә, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһи үә сәлләм инаныуҙы белдереү ғәмәле.\nӘйткәндәй, хәҙер Ҡара ташты көпләп, тапҡырына ҡара бау тағып ҡуйғандар. Мосафирҙар шуға ҡағылыу менән генә мөрхәтһенә. Унда яҡын да барырлыҡ түгел, ә маҡсатына ирешкәндәр ҡыуанысын тыя алмай илай, көлә, доғалар уҡый…\nҒибәҙәтхана тирәләй ап-аҡ тулҡын өйөрмәһе — хажиҙар ағымы бер генә минутҡа ла өҙөлмәй, һулдан уңға ҡарай уралып, тәлбиә, доғалар әйтә-әйтә өлкән майҙанда ҡайнап тора. Беҙ ҙә, өйрәтелгәнсә, йәшел табло ҡаршыһынан тауаф башлайбыҙ. Бының үҙ нескәлеге бар — иҙәндә илаһи Ҡара таш тапҡырынан майҙан ситендәге тупһаларға еткәнсе аяҡ табаны һыйырлыҡ көрән һыҙат һалынған. Тап шуға баҫып, «Бисмиллаһи, Аллаһу әкбәр» тип, уң ҡулыңды һуҙып Ҡәғбәтулланы сәләмләйһең. Һыҙатта теләнгән теләк мотлаҡ ҡабул була, ти.\nҠара таш ишеге яғындағы мөйөштә Ибраһим пәйғәмбәрҙең ташта уйылып ҡалған эҙҙәре быяла ҡалпаҡ эсенә ҡуйылған — тауаф ҡылыусылар уға яҡын уҙырға тырыша.\nТашҡын булып килгән халыҡтың аяҡ аҫтында ултырып намаҙ уҡыусылар ҙа бар. Тапап китерҙәр тип тә ҡурҡмайҙар. Ә беҙҙе, аяҡ кейемегеҙ йә башҡа бер нәмәгеҙ төшһә, алырға маташмағыҙ, аяҡ аҫтында ҡалып һәләк булыуығыҙ бар, тип иҫкәрткәйнеләр. Тауаф ҡылғанда беҙҙең алдан да бер нисә табут алып сыҡҡайнылар… Аҡ мәрмәрҙә тулып ятҡан һыңар аяҡ кейемен дә, китаптарҙы ла, башҡа ваҡ-төйәкте лә аша атлап үтәһең. Анауындай мәхшәрҙә йыйыштырыусылар юлды ҡамай һалып, хуш еҫле шыйыҡса менән ялт иттереп йыуып алырға ла өлгөрәләр бит әле. Йөк машиналары менән кузов-кузов «сәпелдәк» түгәләр, ти.\nӘйткәндәй, ғәрәптәр ислам ҡабул иткәнгә тиклем дә Ҡәғбәтулланы һәм Сафа-Мәрүә араһын урап уҙа торған булған. Быға аптырайһы түгел, сөнки Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһи үә сәлләм ниндәйҙер яңы дин уйлап сығармауын, ә бары тик Ибраһим пәйғәмбәр динен — Исламды тергеҙеүен Ҡөрьән Кәримдә ҡат-ҡат телгә ала. Тәү атабыҙ — Әҙәм ғәләйһис-сәләмгә иңдерелгән изге китап бәндәлек сифаттары арҡаһында боҙолған һайын, төп нөсхәне тергеҙеү йәки заманаға ярашлы телгә күсереү өсөн, Аллаһ ерҙә үҙ илселәрен тәғәйенләгән.\nҒибәҙәтте тамамлау менән алтын ишек тапҡырында ике рәҡәғәт тауаф намаҙы уҡып, мөғжизәле зәмзәм шишмәһе сығанағына ыңғайланыҡ. Ул көпләнгән, һәм һыу крандарҙан бирелә. Һәр һемәк эргәһендә бушлай таратылған бер ҡулланыр стакандар өйөмө кәмемәй, өҫтәлеп кенә тора — тейешле доғаһын уҡып, тылсымлы тамсыларҙы баштарына, кейемдәренә, тәндәренә ҡоялар. Һыу ныҡ һалҡын булһа ла тамаҡҡа «йәбешмәй», сирләтмәй. Ғәжәп, мәсет тышында — өйгә алып ҡайтыр өсөн ҙур-ҙур һауыттарға тултырған ерҙә — йылы. Әйтеүҙәренсә, эсәр зәмзәмгә боҙ һалып һыуытып торалар.\nАртабан — Сафа һәм Мәрүә ҡалҡыулыҡтары араһында сәғи ҡылыу. Унда барып сығыу менән, риүәйәте иҫкә төшөп, күҙҙәремә йәш эркелде. Әйткәндәй, риүәйәт йәһүд һәм ғәрәп халыҡтарының бер атанан — Ибраһим пәйғәмбәрҙән таралыуын һүрәтләй. Тәүгеһе — ҡатыны Саранан, икенсеһе — Мысырҙа әсиргә эләккән Һәжәрҙән донъяға килгән улдары Исхаҡ һәм Исмәғил нәҫелдәре. Көндәш балалары, йәғни… Исмәғил затының тәү инәһе Һәжәр сабыйы менән ҡыяҡ та үҫмәгән яланғас, шөҡәтһеҙ тауҙар араһында япа-яңғыҙ ҡалып, һыу эҙләп йүгереп йөрөгән аралыҡ был. Етенсе тапҡырына йүгереп төшкәнендә Исмәғиле эргәһендә Жәбраил фәрештәне һәм уның уң аяғы аҫтынан шишмә урғылып сығыуын күрә. Һыу тиҙ генә эргә-тирәне баҫа башлағас, Һәжәр: «Зәм-зәм, зәм-зәм (беҙҙеңсә „сеү-сеү“ һымағыраҡ)», — тип тыя-тыя, балсыҡ менән ҡоймалап ала. Изге ҡатын ағымды шулай туҡтатмаһа, һыу бар донъяны баҫыр ине, тиелә риүәйәттә.\nӘсә сабырлығы, мөхәббәте, Аллаға инанғанлығына хөрмәт белдереү булараҡ ҡабул иттем мин был ғибәҙәтте. Ә ғәрәптәрҙең тәү бабалары Ибраһим һәм Исмәғил пәйғәмбәрҙәр төҙөгән Ҡәғбәтуллаға тауаф — ата рухын да ололауҙыр. Ғәжәйеп сифаттарға эйә ул зәмзәм! Йылдар буйы торһа ла боҙолмаҫ, ауырыуҙарҙы сихәтләндерер шифаһы менән дан тота. «Зәмзәмде ни маҡсат менән эсһәң, шул булыр», — тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи вә сәлләм. «Сарсауҙан эсһәң — һыуһының ҡандырыр, зиһен һораһаң — зиһен, йән һәм тән сәләмәтлеге һораһаң — сәләмәтлек бирер, яҡлау һораһаң — яҡлаулы булырһың. Быларҙың барыһы ла — Аллаһы Тәғәлә ҡөҙрәте», — тигән хәҙис тә бар. Көмөш кеүек ялтырап торған һыуҙың әҙ генәһе лә бер сәйнүк ҡаты һыуҙы йомшарта, сәйҙе сығышлы һәм тәмле итә. Ҡайтҡас, үҙем һынаным. Элек, ата-баба шул һынлым ергә йәйәү тиерлек йөрөгән саҡта, хаждан ҡайтыусылар зәмзәмде тамсылап ҡына тәмләткән, тиҙәр. Дарыуға шул да етеп ҡуйған.\nҠайһы берәүҙәрҙең хәмер-шарапты «зәмзәм һыуы» тип «шаяртыуы» ни тиклем оло гонаһ, Иблискә хеҙмәт икәнен сығанаҡ янында торғанда ҡапыл бөтә тәрәнлегендә аңлап, йәнем әрнене.\nСафа менән Мәрүә араһын тигеҙләп мәрмәр иҙән һалынған. Тәүгеһе бейегерәк булған, шуға ла түбәһендәге таштар байтаҡҡа күтәрелеп тора. Эре-эре һарыҡташтарға үрмәләп менеүселәр, шунда оҙаҡ ҡына ултырыусылар бар. Беҙ иһә йышыраҡ аҫҡы өлөшөндәге ҡарайып күренеп ятҡан таштарына баҫып уҙыу менән генә мөрхәтһендек, сөнки берҙән, менеүе яйһыҙ, хәүефле, икенсенән, халыҡ ағымы ла быға бик мөмкинлек бирмәй. Ике тауҙың да таштарына баҫып үтеү — сөннәт ғәмәл! Сәғи ҡылғанда һәр ике тау итәгенән Ҡәғбәтуллаға ҡарап сәләм биреү фарыз.\n…Таңға, сабах намаҙы етәрәк, үмрә (кесе) хажыбыҙҙы тамамлап та ҡуйҙыҡ \n↑ мечеть Султанахмет(недоступная ссылка)\n↑ Гүзәл Ситдиҡова. «Йәннәт баҡсаһы».- Өфө, 2005 -102 бит\nГүзәл Ситдиҡова. Күсле ил — көслө ил. — Өфө: Китап, 2007. — 448 б.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Әл-Харам_мәсете&oldid=1061040 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:05 12 август 2021 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЫЛАРЫ ҺӘР АУЫЛҒА ХАС - 2019 - Мәҡәләләр\nҮҙем Бөрйән районы үҙәгендә йәшәһәм дә, район буйлап таралған туғандарға һәм дуҫтарға йыш йөрөйбөҙ. Район үҙәгенән ситтә булған ауылдарҙың үҙ көнитмеше, үҙ яйы һәм булмышы. Шулай ҙа ҙур мегаполистарға йәки ҙур ауылдарға хас булған ҡайһы бер кире күренештәр ҙә уларҙы урап үтмәй. Мәҫәлән, ауыл буйлап йәки яҡын-тирә ауылдар араһында эскән килеш машинала йөрөү, автомобиль йөрөтөүгә, таныҡлығы булмағандарҙың һис уйланыуһыҙ руль артына ултырыуы киң таралған күренеш. Йәйен иһә уларға эскән туристарҙың саң борлатып тегеләй-былай урамдар буйлап йөрөүе лә ҡушыла. ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәренең был яҡтарға бик һирәк килеүе ошондай бәлә водителдәргә иркенлек бирәлер, тип уйлайым. Ни өсөн, исмаһам, аҙнаһына бер көндә ҡапыл ғына район үҙәгенән ситтә ятҡан ауылдарҙа рейд үткәрмәҫкә? Әлбиттә, хәҙер өҫтә билдәләгәнемсә, мәғлүмәт тиҙ таралыусан, уларҙың ниндәйҙер тарафҡа юлға сығыуын күреп, ватсап буйлап иҫкәртеү хәбәре тиҙ үк барып етә. Шуға күрә иртә таңда йәки ҡара эңерҙә йөрөү файҙалыраҡ булыр, тием. Ошо хаҡта юл хәүефһеҙлеге өсөн яуаплы орган етәкселеге уйлап, берәй сараһын күрһен ине. Шулай уҡ ата-әсәләргә лә әйтер һүҙем бар. Ни өсөн һеҙ ул-ҡыҙҙарығыҙға төнгә машина асҡысын биреп сығараһығыҙ? Клубҡа йәйәү барып етә алмайҙармы ни? Бәлә-ҡаза көн дә булмай, үҙегеҙҙең балағыҙҙың һәм башҡаларҙың һаулығына һәм ғүмеренә иғтибарлыраҡ булыу, яуаплылыҡ тойғоһон юғалтмауығыҙ хәйерле булыр.\nБашҡа төбәктәрҙә нисектер, белмәйем, әммә беҙҙең республика өсөн хас тағы бер күренеш тураһында әйтеп үткем килә. Ул да булһа, күп балалы ғаиләләргә бирелгән ер биләмәһе тураһында. Һүҙ юҡ, йәштәрҙе ҡайғыртыу хуп эш, тик бындай ниәт "ҡул аҫтынан ел үткәреү", йәғни отчет өсөн генә булмаһын ине ул. Мәҫәлән, ҡыҙымдың ғаиләһенә Туймазы районында ер биләмәһе бирҙеләр. Йәштәр ҡыуанып өй күтәрҙе, ләкин йорттарына газ үткәрә алмайҙар. "Урамдың, кәмендә, 75 процентында йорттар төҙөлмәҫтән алда газ үткәреү ҡаралмаған", тиҙәр уларға. Әгәр ҙә ул 75 процентты тулыландырыу тиҫтәләгән йылдарға һуҙылһа, өйөн күтәргәндәргә ни эшләргә?\nҺыу тураһында әйтеп тә тораһы түгел. Шәхси йорттарҙы һыу менән тәьмин итеүҙе күптән кешенең үҙ иңенә һалдылар, ҡайһы берәүҙәргә бының өсөн 100 мең һум аҡса түгергә тура килә. Элекке кеүек үҙәкләштерелгән һыу менән тәьмин итеү юҡ кимәлендә. Әйтергә кәрәк, электр утын тоташтырыу ғына бер ҡаршылыҡһыҙ булды балаларға. Ғариза биргәндән һуң бер ай эсендә сымдар һуҙып та ҡуйҙылар.\nЭлектр уты тигәндәй, кире Бөрйәнемә әйләнеп ҡайтайым әле. Йәй буйы беҙҙең районда көндәр буйы электр утының булмауына өйрәнеп тә, яраҡлашып та бөттөк. Ләкин ҡайһы берҙә бер иҫкәртеүһеҙ электрҙы өҙөүҙәре бәкәлгә һуға шул. Ошондай ваҡытта йә эсәр һыуһыҙ ултыраһың, йә һөт айыртып ултырған ерҙә туҡтап ҡалаһың, ҡыйраған телевизор һәм һыуытҡыстар тураһында әйтеп тә тормайым инде. Әлеге лә баяғы шул социаль селтәрҙәр аша иҫкәртеүҙәр ваҡытында яһалып торһа, рәхмәтле булыр инек.\nЙәй осоро еләк-емештең мул ваҡыты. Баҡсала үҫкәнен дә, һатып алып ашап та кинәнәбеҙ. Ситтән килеп һатыу итеүселәрҙең тейешле документтары ентекле тикшереләме икән, тигән борсоу бар миндә. Мәҫәлән, ошондай бер һатыусынан медицина кенәгәһен күрһәтеүен һорағас, "һәр берегеҙгә күрһәтеп торорға ваҡытым юҡ", тип яуап бирҙе. Ябай һатып алыусыны һанға һуҡмаһа ла, санэпидемстанция үҙәге хеҙмәткәрҙәренә күрһәтергә бурыслы бит инде ул. Шуға күрә уларға, үҙ сиратында, эштәренә яуаплы ҡарауҙарын һорар инем, ни тиһәң дә, үҙ һаулығыбыҙ - үҙ ҡулыбыҙҙа. Дөрөҫөн әйткәндә, әлегә тиклем бындай тикшереү барышын күргәнем юҡ әле. Яҙмамды тамамлап, барлыҡ гәзит уҡыусыларға ла үҙҙәренең әйтер һүҙен әйтә йөрөүен теләйем. Бергә булғанда, берҙәм булғанда, күп эштәрҙең осона сығырға була.\nЯҙылған: 20.08.19 | Ҡаралған: 326


Еңеүсе – Әбйәлилдән! » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Конкурстар » Еңеүсе – Әбйәлилдән!\n05.02.2016 Еңеүсе – Әбйәлилдән!\nГәзит уҡыусыларыбыҙ яратып ҡатнашҡан, тиражыбыҙҙы дөрөҫ фаразлаусылар араһында ойошторолған «Йәшлек»-фараз» конкурсына йомғаҡ яһарға ла ваҡыт етте. Йылдағыса, «Йәшлек»тең тоғро уҡыусыларынан 700-ҙән ашыу хат алдыҡ. Баҫмабыҙға хаҡ самаһыҙ артыуына ҡарамаҫтан, быйыл да беҙҙән айырылмауығыҙға, беҙҙең менән бергә ҡалыуығыҙға рәхмәт, дуҫтар!\n«Йәшлек»кә хаҡтарҙы арттыраһығыҙ, тип редакцияға урынһыҙ дәғүә белдереүселәр булғанда, тиражы артһын тип, бурысҡа булһа ла гәзиткә яҙылдым, тип торған тоғро уҡыусыларыбыҙ барҙа, күңелдә борсолоуға урын юҡ. Хаттарҙың бер нисәүһенә күҙ һалайыҡ.\nМәләүез районының Ҡотош ауылынан Әлфизә Алтынсурина: «Яратып уҡыған гәзитебеҙҙең тиражы йылдан-йыл кәмеүе – аяныслы хәл. Шулай ҙа «Йәшлек»тең тоғро дуҫтары уға яҙылмай ҡалмаҫ һәм яҙылыусылар артыр, тигән өмөттә ҡалам», – тигән.\nАрхангел районының Абҙан ауылынан Ләлә Фәйзуллина: «Йәшлек»те көтөп алам. Олоһоноң да, кесеһенең дә хәтерен яңыртырлыҡ кроссвордтарын сисеп, ғибрәтле хәлдәрҙе, ил, тел яҙмышы тураһында хәстәрләп яҙылған мәҡәләләрҙе, йөкмәткеле хикәйәләрегеҙҙе уҡып кинәнәм», – тип баҫмабыҙҙы яратып уҡыуын белдергән.\nЙылайыр районының Сәлим ауылынан Хаят олатай Ҡасимов: «Баҫмағыҙҙы ғаиләбеҙ менән яратып уҡыйбыҙ. Гәзитте көтөп, аҙна аҙағын еткерә алмайбыҙ. 36 йыл буйына алдырмай ҡалғаныбыҙ юҡ», – тип, оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, «Йәшлек»тең тоғро уҡыусыһы икәнлеген яҙа.\nБөрйән районының Яңы Уҫман ауылынан Рәмзилә Бикбулатова баҫмабыҙға булған һөйөүен шиғыр юлдарына һалған:\n«Алыҫ юлға сығып барам,\nҠыҫҡа булыр юлым да,\nЭс бошоуҙан ҡайғырмаҫмын,\n«Йәшлек» булһа ҡулымда».\nӘбйәлил районының Рауил ауылынан Гүзәлиә Ғибәҙәтова:\nКилтермәйем бер нисек!\nТоралар икән нисек?» – тип гәзитебеҙгә бик матур реклама яһаған. Гәзитебеҙгә ҡарата яҙылған йылы һүҙҙәрегеҙҙе уҡығас, баҫмабыҙҙың тормоштоғы, йәмғиәттәге ролен баһалаған, башҡорт матбуғатына битараф булмаған әлдә һеҙ бар әле, милләттәштәребеҙ, тип әйтке килә.\nБыйылғы ярты йыллыҡта гәзитебеҙҙең тиражы – 8579 дана. Һигеҙ мең тираж буласағын утыҙға яҡын кеше фаразланы. «Йәшлек»-фараз» уйыны шарттарына ярашлы, ни бары 29 һанға ғына «яңылышып», Әбйәлил районының Ҡаҙмаш ауылынан Әхмәт Тахаув дөрөҫөрәк фараз итте. Ул «Йәшлек»-фараз»дың төп еңеүсеһе тип иғлан ителә. Был гәзит уҡыусыбыҙға етәрәк дөрөҫ һанды Ҡырмыҫҡалы районының Ҡамышлы ауылынан Миңзәлә Йәҙгәрова яҙып ебәргән. Мәләүез районының Ҡотош ауылынан Әлфизә Алтынсуринаның фаразы тиражыбыҙ һандарына яҡын. Шулай итеп, уларҙы «Йәшлек»-фараз» конкурсы еңеүселәре итеп иғлан итәбеҙ. Конкурста бәхет йылмайғандарҙы иҫтәлекле бүләктәр көтә.\nТиражға яҡын һанды яҙып ебәреүселәрҙән Белорет районының Сермән ауылынан С. Сиражетдинов, Архангел районының Абҙан ауылынан Ләлә Фәйзуллина, Әбйәлил районының Асҡар ауылынан Зөһрә Оморҙаҡова, Йылайыр районының Сәлим ауылынан Ғәйниямал Ҡасимова, Ейәнсура районының Үрге Муйнаҡ ауылынан Ирәндек Әбелғазин, Ҡыйғы районының Арыҫлан ауылынан Ринат Ғафаров, Салауат районының Икенсе Иҙелбай ауылынан Валирян Ҡазыханов, Әбйәлил районының Әбделмәмбәт ауылынан Ғәйнизар Уразбахтина иҫтәлекле бүләктәр менән бүләкләнә.


Күңелеңде һалмаһаң, ризыҡ уңмай\n25 Февраль 2020, 19:05\nҠотош ауылы китапханаһында “Мираҫ” клубы 2014 йылда ойошторола. Башҡорт йолаларын иҫкә алып, төрлө байрам, йола, ай һайын төрлө темаға кисә, белем сәғәттәре уҙғарыла. Яңыраҡ бәлеш бешереү серҙәре менән бүлешеү, йәштәрҙе өйрәтеү маҡсатында мастер-класс уҙғарылды.\nСарала ҡатнашыусыларҙы китапханасы Лена Фазләхмәтова бәлеш төрҙәре тураһында бәйән иткән журнал-китап күргәҙмәһе менән таныштырҙы. Халыҡтың йәшәү рәүеше, үҙенсәлекле милли мәҙәниәттең аш-һыуға йоғонтоһо тураһында һөйләне.\nҠатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың ҡайһыһы ғына бешеренергә яратмай? Аш-һыуҙы күңел йылыһын һалып, яҡшы кәйеф менән әҙерләргә кәрәклеген дә барыбыҙ беләбеҙ. Кисәгә һәр кем оҫта биҙәлгән милли ашамлыҡ тотоп килгән. Миңйыһан Ибәтуллинаның бешергән бәлеше - түңәрәк сәғәт, Әлфирә Юлмөхәмәтованың ҡош теле рауза сәскәһенә оҡшаған. Ауылдың аш-һыу оҫтаһы Әнисә Фазләхмәтова оҫталыҡ сәғәтендә ҡамырҙан биҙәк эшләү, бешеренеү серҙәре менән бүлеште. Сара күмәкләп сәй эсеү менән тамамланды.


Телефон номерҙары менән танышты - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nДремина сайтында теркәлә: бында иң яҡшыһы - evo Chimerar\nбеҙ һанай мәҡәләләр арналған\nПолно интернет портал мөмкинлек бирә потолков бушлай ТВ-шоу, фильмдар аниме һәм был яҡтан, ҡайһы бер башҡа лайыҡлы ҡарағанда, ҡорал сайтында, хоҡуҡтарын аңлатыу түгелЗаконһыҙ булып веб-сайттар был реклама түгел схемаларҙы ҡулланып алалар, тип, нисек Ascense, бүләк иң күп трафик. Шуға күрә, иҫән-һау эшләргә һәм, башҡа схемалар ҡулланылыуы, инвазивный ашыу реклама тәҡдим итеүсегә (мәҫәлән, ҡалҡыныусы тәҙрәләр һәм pop-under) һәм хеҙмәте менән килешеү төҙөргә ҡушты һәм төрлө. Был реклама булып йыш ҡына көсөргәнеш менән яҡтыртылған, һәм алыу өсөн әллә ниндәй сиртеү, хатта ниндәйҙер теркәлгән, хеҙмәттәр өсөн кулланыусылар төймәгә менән ялғанды ялған алдан видео-хостинг, һәм был тырышып эшләп, скачать программа, файҙа (һәм хатта ҡурҡыныс афәт). Юҡ, дөрөҫө, бер нисә биттәрендә һәм сайтта буласаҡ, өкө, - тип, алдан, әммә әгәр һеҙ теркәлмәгән хатта үтәй алмаһаҡ, дөрөҫөн әйтеп, эсендә күргән өсөн.\nЯлған был хеҙмәтендәге ҡайһы берҙәре шулай уҡ видео-хостинг, ул вставляться уртаһында, был дөрөҫ, беҙ тип баһаланы.\nШуның өсөн, алдан яҡшы, отпускайте йыш ҡына был видео-фильмдар ла күрһәтелгән ялған хостинг, ул бер нисә секундҡа туҡтай, дауам теркәү өсөн һеҙ күреп һорай.\nҺәр веб-трансляция беҙгә өгөт-кәңәш сайтында дремина шкаф яҡшы файҙаланаһығыҙ, тип сығанағы блогы.\nБынан тыш, хәҙер күптәр был веб-сайттар, мәңгелек өсөн үҙ монетизировать трафик, зыян һеҙҙең менән, улар нимә эшләргә, майнинг валюта крипто.\nҠотлау һәм рәхмәт\nШуның өсөн, был бөтә зыян раздражающий ҡамап, беҙ һеҙҙең менән таныштырыу беҙҙең иң яҡшы етәксеһе о ҡулланырға кәңәш-блок, ялға һәм хеҙмәтенән ҡасып, видео-хостинг, ул тойоп өйрәттегеҙ беҙҙе, һеҙ порталдың бөтөн аласыз, шулай уҡ ҡулланырға иң отошло, улар беҙҙең. Бар шулай уҡ башҡа ысул уңайлы, һәм был бөтәбеҙ өсөн сайтҡа реклама эсендә булып инеп ҡотолорға, параграфтар беҙ киләһе һөйләшә. L баһалау тураһында беҙ һөйләгәйнек инде kori center media, кросс-платформа, яҡшы була, ярҙамы менән фильм алыу мөмкинлеге зыян күрә, һәм аниме сайтында сериалдың дремина менән ҡотола. Асылда, был портал ҙур сығанаҡтары йыш ҡына итальян пират контент йөкмәү, аддон булһа ла, беҙҙең һәм килгән урыны. ҡыҙыҡһыныу эсендә беҙҙән сығарыла. Сиртеү беҙҙе бер һыуға, башлау өсөн контент, ул беҙҙе ҡыҙыҡһындырмай, хафаға ла реклама булмаясаҡ. Аддон тәрәнәйтеү бағышланған тапшырыу өсөн потолков kori беҙ иң яҡшы, һеҙҙе беҙ саҡырып консультация бирә. Сало Корабль, был өҫтәмә уңайлы, улар ярҙамында үҙе зыян, Kori аддон һыу кеүек, һеҙҙең өсөн сайтты биттәренең күсермәһе, дремина һәм үҙгәртә ала. Ә бер сысҡан щелчок йәки ябай Басыгыз, эпизодтар һеҙҙең өсөн эшләйем, башҡа эшем булһа кәрәк интерфейс менән төрлө веб-сайттар, ҡайһы берҙә улар урынына реклама һәм инвазивный индерелгән. Velie Android өсөн PC һәм арзан, һәм ауыҙ һуң, шулай булғас, һеҙ, моғайын, һеҙ. Беҙ velie баһалауға арналған мәҡәләләр. Әгәр оригинал телдә фильм сериалын яратып һәм һеҙ, бәлки, итальян телендәге субтитрҙар менән, моғайын, телевизор террариумдарҙа дәрәжәһе буйынса баһалана. Android-ҡушымта, ул бик күп билдәле сит ил һәм порталдар ала сканлап дремина автоматик һылтанмалар, контент. Тилит беҙҙең веб-сайтында теркәлгән булмаған.\nдремина режим һығымтаға килер, тип ышанғы идеяһы прояснять.\nРәхим итеп, бирегез безгә белергә. аңлатма, иҫкәрмә йәки әгәр һеҙҙең һорауҙарығыҙ булһа. Әгәр һеҙ яратып ҡараған сериалдар, фильмдар аниме һәм йөкмәү, бында бер нисә мәҡәлә баҫылып, улар һеҙҙе ҡыҙыҡһындырыуы мөмкин: Мин һорар инем, бындай урын өсөн формула тура эфирҙа ҡарап түгел, ә һала. ҡушымта хатта мөмкин булыр ине, күрер өсөн һуғышҡан. кулачный палио Сиенаһы, әгәр мин тура булдым. бут (бар һәм, ысынлап та, ҡыҙыҡлы ла, унда үҫкән кесерткән күп, улар үҙебеҙҙә ҡулланыу өсөн уңайлы йота сусҡа, сусҡа һ е, улар, күпләп будда барлыҡ ташлап булмай, ваҡыт әйтер үҙ һаҡлап, камбодже). Түгел, думай, тип бай кеше, нисек тә бәйле һәм был, мине уйлай һәм ышана, газ менән бутаным. But, мин уйлайым, үҙенең бөтә еңеп, хәҙер бөтә категория кандидат булып тора. Яҙған, әгәр ҙә казинола булдыҡ, проекттар гималай етәкселеге был ғәжәйеп бер өлөшө булараҡ, уҡыусылар тәҡдим пропедевтика: осоу һәм по Апокалиптик, ҡасан китап итеп сығарҙы, тик мин һәр ваҡыт, тип шикләнә Luotto һәм Арборе Andy бигерәк, үтә күсермәһе, бушлай. Microsoft рәсми рәүештә иғландар, яңыртыу һәм уны microsoft xbox һеҙҙең өсөн pc windows store'ҙан тип, яҡын һәм бер нисә аҙна дауамында яҡшырта алыуҙы, кәрзине исемлеге һәм теләгенә бәйле. Теләк һәм кәрзине исемлеге, хатта шуның өсөн, ентекле эшләү өсөн Microsoft, To-Do яңыртыу өсөн өҫтәмә бер нисә сәғәттән сығарҙылар. app store редмонд популяр була, сөнки улар һеҙҙең менән ойошторорға мөмкин, һәм үҙ напоминание исемлеге аныҡлана. беҙ ентекле белеү, нисек Android, конкуренттар менән сағыштырғанда, операцион система булараҡ, бик асыҡ. Мәҫәлән, Google Play магазин классик APK файл булырға. OS Store йә альтернатив менән өҫтәмә мөмкинлектәр булдырылды. Был бөгөнгө етәкселеге, ентекле эшләй башлай теләгән бер LG смартфон һәм башҡа супер сиктәрендә йоҡа. Корея етештереүгә патент теркәлгән, уларҙың планда һүрәтләү өсөн интервики, шулай уҡ, датчиктар ҡуйыласаҡ, камералар аҫтында ентекле а смартфон өҙөргә тырышып етештергән, баҙары өсөн атландырырға, застряла ҡайҙалыр инновациялар тере булмаған йыл. Хәҙер унда горизонт катализаторҙар булыуы мөмкин. Samsung, ысынлыкта, һәм бер нисә ярышҡа ентекле әҙерләнде.\nКатегория ҡатын-ҡыҙы, һинең менән танышырға теләй\nПравославие, өлкән бала\nҠаршы ала асыҡ төҙөк йәштәге ҡатын-ҡыҙҙар теләр инек-сәс каштановый, карие глаза, үҫеше юғары булған, машина һәм ғаилә мөнәсәбәттәрен булдырыу өсөн етди\nТелефон ҡатын-ҡыҙ күп йылдар дауамында түбән булыуы, Таллин, белә, аҡыллы, китте, үҙеңме һүҙен тота торған, өлкән йәштәге ир-аттың матди һәм башҡа проблемаһы ирекле, швед матур, ижади натуралы, музыка - тормошо һәм эштәре.\nБыл кеше аласыз, яратыу һәм бәхетле була. Бәлки, һеҙ биҫтәһендә йәшәй, юғары белемгә эйә, йомшаҡ характер, аралашыусан, дуҫтарса.\nБәхетле булырға теләүселәр күп, һәм башҡа самоуважение нат.\nТәмле, сәскә яратыусы, ғаилә өсөн эшләргә, төҙөк, статуэтка, иҫ киткес йылмайып, татлы, яғымлы, еңел. Еңел скалолаз менән танышырға теләр инем мин, кеше спорт. Кем ҡояш менән һәм матур булыр ине. Тибы, каштановый сәсле, йәшел күҙле, ресница йомшаҡ, татлы йылмайып, балалары юҡ әле. Бында бит мин йәш ине һакларға, бәхетле киләсәк өсөн, ғаилә, һөйөклө ир, булмышынан шәфҡәтлелек. Бер осор.\nМин үҙем барлыҡ ғүмеремде һөйөү менән оптимист була.\nВаҡыт тағы, мин ышанам, ул бик һөйкөмлө малай ныҡ һуҡты.\nБал, блондинка, зәңгәр күҙле, уның эшен, бәләкәй ғаилә (ул), ир-егеттәр менән ҡыҙыҡлы тормош менән йәшәргә теләге булып эшләй, ҡатыны, йыл, ярата, романтичный, домохозяин түгел, белә, аҡыллы, ир-йыл ыңғайға бара, торлаҡ проблемалары һәм башҡа зарарлы ғәҙәттәрҙе, күп ваҡытын үткәрә.\nМин швецияға барырға теләүселәрҙе\nФильм буйынса"Богема рапсодия", уның иң үҫешкән илдәрҙең береһе һанала швеция короллеге һәм иҫке өҙөү теләге ярашлы уларҙы ҡарарға, йәшәү кимәле һәм сифаты буйынса донъяла тәүге урындарҙың береһен биләй\nӘгәр бында экология һәм тәбиғәт торошо яҡшы.\nШвеция - балтик диңгеҙе утрауҙары менән был матур, ҡуйы урмандар, тәрән күлдәр, тау саңғыһы курорттары менән скандинавия һәм, әлбиттә, Лапландия. Шуға күрә был илдә ҡыш, уның һүҙе-һүҙ әкиәткә әйләнә. Гуляя буйынса Стокгольм элегант боларып, ауыр һәм яфалы ла үтерлек түгел заглянуть күп һанлы кафеларҙа береһе, унда күпселеге яңы һәм дәрсен еҫен һәм имбир глинтвейн менән бутерброд. Бөтә утрау урынлашҡан Стокгольм, күпер тоташтыра. Король һарайында һәм уның күп өлөшө үҙәк музейҙары һәм галереялар булды.\nӘ иң мөһиме - был тар, йорттар һәм юморға суйырташ түшәү, ҡыйыҡта йәшәүсе карлсон береһенә тап килә уларға.\nФотограф күрһәтә, шул уҡ ваҡытта ата-әсәһе эргәһенә ҡуйылған өсөн бөтә баҫымы, һәм иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, хөрмәтле һайлау кеүек башҡа мөһим.\nтриллерҙар видеочивать фото танышты чатта теркәлергә рулетка менән бушлай онлайн 18 бушлай видео чат егет видео трансляции етди мөнәсәбәттәр танышыу өсөн сайтҡа интим танышты видео ҡыҙ менән видеочить башҡа ҡыҙҙар менән бушлай теркәү видео чат өлкәндәр өсөн танышыу


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АҪАБАЛЫҠ ҺӘР САҠ ҺАҠЛАНҒАН, ЙӘКИ ӨФӨ ҠӘЛҒӘҺЕ ТАРИХЫ БУЙЫНСА СЫҒАНАҠ - 2015 - Мәҡәләләр\nАҪАБАЛЫҠ ҺӘР САҠ ҺАҠЛАНҒАН, ЙӘКИ ӨФӨ ҠӘЛҒӘҺЕ ТАРИХЫ БУЙЫНСА СЫҒАНАҠ\nXIX быуаттың 20-се йылдарында батша хөкүмәте феодаль системаны кризистан сығарыу юлын эҙләп, империяның көнсығыш губерналарын, шул иҫәптән Башҡортостанды ла, колониялаштырыуҙың варианттарын уйлай башлай. Ул саҡта тарихи Башҡортостан территорияһы Ырымбур, Пермь, Вятка һәм Һарытау губерналары составына ингән була. Был яҡҡа халыҡтар күсеп килеүен тәртипкә һалыу өсөн батша властары башҡорт ерҙәренең хоҡуҡи статусы менән бәйле мәсьәләләрҙе өйрәнергә ҡарар итә.\nШуның менән бәйле, Ырымбур губернаһының коллегия кәңәшсеһе Степан Мертваго Ырымбур межа контораһы документтары нигеҙендә материалдар туплай. Йыйылған мәғлүмәттәрҙе Мертваго "Башҡорттарҙың 1562 йылдан хәҙерге көнгә тиклем Ырымбур губернаһындағы ерҙәргә, ул ерҙәрҙәге бөтә нәмәгә һәм хоҡуҡтарға эйә булыуы тураһында ҡыҫҡаса тарихи күсермә" тип атай. Был эшен автор Сенаттың межа департаментына биргән, күрәһең, сөнки хәҙер ул Санкт-Петербург ҡалаһындағы Рәсәй Дәүләт Тарихи архивы фондында һаҡлана.\nАвтор, башҡорттар Рус дәүләтенә "ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә" үҙҙәре теләп ҡушыла, бының өсөн батша Иван Грозный башҡорттарға ергә мәңге хужа булыу хоҡуғы бирелеүе тураһында грамота ебәрә, тип билдәләй. Дөйөм батша грамотаһынан тыш, һәр ырыуға батша "һаҡлау грамоталары" тапшыра. Һуңғы документтар барлыҡҡа килеүенең асылын С. Мертваго "...ундағы башҡорттарҙы үҙ биләмәләрендә бер кем дә ҡыҫырыҡламаһын өсөн" дәүләт яғынан гарантия булған тип аңлата. Ошонан һуң батша властары, башҡорттар дәүләт файҙаһына яһаҡ түләгәс, уларҙың ергә хоҡуҡтарын раҫлау сифатында "һаҡлау грамоталары"нан күсермәләр биргән. Мертваго, грамоталарҙың үҙенсәлекле текстары һәм уларҙан күсермәләр башҡорттарҙа һаҡланып ҡалған, тип раҫлай. Был эштә Өфө ҡалаһының барлыҡҡа килеү ваҡыты һәм урыны тураһында ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр бар. Автор ҡалаға ҡасан нигеҙ һалыныуының аныҡ ҡына датаһын әйтмәһә лә, ҡәлғә барлыҡҡа килеүенең яҡынса осорон күрһәтә. Уның фекеренсә, ҡәлғә батша Федор Иоаннович батшалыҡ иткән осорҙа, йәғни 1584 менән 1598 йылдар араһында, төҙөлгән. Өфө ҡәлғәһенә нигеҙ һалыу урыны итеп "Мең улысының башҡорт ере" территорияһы һайланған.\n1661 йылда хөкүмәт башҡорттарҙың үҙҙәре биләгән бөтә ерҙәргә аҫаба хоҡуғын рәсми раҫлай, тип һыҙыҡ өҫтөнә ала автор. Бындай хәл 1730 йылға, батша указдары сығып, ҡәлғә һәм башҡа нығытмалар төҙөй башлағанға тиклем һаҡлана. Был терәк пункттары өсөн баҫып алыу, шулай уҡ һатыу кеүек төрлө ысулдар менән башҡорт ерҙәрен ҡабат тартып ала башлайҙар. Шуға ҡарамаҫтан, властар башҡорттарҙың ергә хоҡуҡтарын таныуҙан туҡтамай.\nДокументты төҙөүсе фекеренсә, башҡорт ихтилалдары арҡаһында батша хөкүмәте уларҙың ер биләмәләрен сикләргә маташа - ихтилалда ҡатнашыусыларҙың ерҙәрен тартып алыу ошондай сара булырға тейеш була. Мертваго, ергә волость хужа булыуы был санкцияны бойомға ашырыуға ҡамасаулай, тип иҫәпләй. Уның фекеренсә, ер мөнәсәбәтендәге принципиаль үҙгәрештәр XVIII быуаттың 40-сы йылдарынан башлана. Ошо осорҙа рус дворяндары өсөн башҡорт ерҙәрен иркен һатыу-һатып алыу законлаштырыла, Ырымбур ҡәлғәһенә нигеҙ һалып, унда хәрбиҙәр килтереп тултырыла, заводтар төҙөлә башлана. Был йүнәлештә "1741 йылда Яйыҡ йылғаһы буйлап башҡорт һәм ҡырғыҙ халыҡтары араһында" нығытылған Ырымбур линияһы һуҙыу иң мөһим сара булып тора. Ҡәлғәләр селтәре барлыҡҡа килеү дәүләттең төбәктә ерҙе һатыу-һатып алыу процесын законлаштырыуын тиҙләтә.\nКрайҙа ерҙәрҙе баҫып алыуға ҡарамаҫтан, хөкүмәт башҡорттарҙың ергә аҫаба хоҡуғын таныуҙан баш тартмай, тип раҫлай документты төҙөүсе. 1791 йылда батша манифесы буйынса бөтә башҡорттарҙы үҙ ерҙәренең хужалары итеп таныу тураһында ҡарар ҡабул ителә. Бының менән властар ихтилалда ҡатнашҡан башҡорттар һәм уларҙың тоҡомдары өсөн ер биләүгә сикләүҙәрҙе бөтөрөү тураһында рәсми рәүештә иғлан итә.\nМертваго, XVIII быуаттың икенсе яртыһында төбәкте колониялаштырыу башҡорттарҙың мәнфәғәтен боҙоп алып барыла, тип һыҙыҡ өҫтөнә ала. Айырым алғанда, дворяндар һәм крәҫтиәндәр ер һатып алғанда килешеүҙәрҙе "сирек һәм дисәтинәләр иҫәбе менән түгел, ә ул ҡәлғәләрҙә билдәләнгән межалар һәм тәбиғи ыҙандар буйынса" төҙөүгә өлгәшә. Йәғни ер бүлеүгә документтар төҙөгәндә аныҡ майҙан күрһәтелмәй. Ә был күсеп килеүселәрҙең ерҙе артығы менән биләүенә мөмкинлек аса. Бер үк ваҡытта, улар төбәктә игенселекте үҫтереүгә булышлыҡ итте, тигән һылтау менән ерҙе һатып алыусыларҙың колониялаштырыу процесы аҡлана, ти ул.\nМертвагоның Өфө ҡәлғәһенә 1584-1598 йылдар араһында нигеҙ һалыныуы тураһындағы һығымтаһы нигеҙле күренә. Был танылған ғалим-академиктар П.П. Пекарский менән М.Н. Тихомировтың хеҙмәттәрендә лә раҫлау таба, улар 1586 йылды Өфөнөң башланғыс датаһы тип атай. Авторҙың, Өфө ҡәлғәһе Мең улысы башҡорттарының ризалығы менән уларҙың аҫаба ерендә төҙөлдө, тигән күрһәтмәһе бик мөһим. Был материалдарҙа, батша хөкүмәте сәйәсәтенең яңы этабы 1730 йылдан һуң башлана, тип телгә алына. Күрәһең, автор яңы осорҙоң башланыуын 1735 йылда Ырымбур экспедицияһының эшмәкәрлеге һәм 1736 йылдың 11 февраленән указ сығарыу менән бәйләй. Ул бында колониялаштырыу, ерҙе ирекле һатыу-һатып алыуҙы законлаштырыу, крепостар, заводтарға нигеҙ һалыу, хәрби хеҙмәткәрҙәр һәм крәҫтиәндәр күбәйеүен күҙ уңында тота. Шул уҡ ваҡытта, төп халыҡтың ерҙәрен тартып алыу сәйәсәте үткәреүгә ҡарамаҫтан, хөкүмәт XVIII быуаттың икенсе яртыһында башҡорттарҙың аҫаба хоҡуғын раҫланы, тип бик ғәҙел билдәләй.\nӘммә Мертваго XVIII быуаттағы ер тураһындағы закондарға характеристика биргәндә ҡайһы бер тап килмәүҙәр осрай. Билдәле булыуынса, яңы хөкүмәт курсы 1735-1736 йылдарҙа башлана. Бынан тыш, башҡорттарҙың ергә аҫаба хоҡуғы 1664, 1790 һәм 1793 йылғы указдар менән раҫлана, ә 1661 һәм 1791 йылдарҙағы менән түгел, тип иҫәпләй документты төҙөүсе. Мертвагоның, XVII-XVIII быуаттарҙағы башҡорт ихтилалдары хөкүмәттең уларҙың еренә һөжүм итеүенә булышлыҡ итте, тигән фекере менән килешеп булмай. Киреһенсә, тап батша хакимиәтенең башҡорттарҙың ергә хоҡуҡтарын боҙоуы халыҡтың ҡорал күтәреп ҡаршы сығыуына килтерҙе. 1649 йылғы Собор Уложениеһы (Закондар йыйылмаһы) башҡорт аҫабаларының ергә хоҡуҡтарын сикләне: ерҙе һатыу тыйылды, уны арендалау сроктары кәметелде. Был закон XVII-XVIII йылғы ихтилалдар башланғанға тиклем үк ғәмәлгә индерелде.\nБыл документ Башҡортостанда ер мөнәсәбәттәре проблемаларын анализлауға арналған. Унда ҡайһы бер аныҡ хаталар ебәрелеүгә ҡарамаҫтан, тотош алғанда, ваҡиғалар барышы объектив һүрәтләнгән. Автор хөкүмәт курсындағы ике ҡапма-ҡаршы тенденцияны күрһәтә алған: бер яҡтан, төбәкте аҡрынлап колониялаштырыуға йүнәлеш, икенсе яҡтан, башҡорттарҙың ергә хоҡуҡтарын өлөшләтә күҙәтеү. Ғөмүмән, Мертвагоның материалдары Башҡортостанда батша властары алып барған ер сәйәсәте тарихы буйынса мөһим сығанаҡ булып тора.\nЯҙылған: 15.06.15 | Ҡаралған: 1004


Сара төрлө илдәрҙән һәм ҡалаларҙан килгән спортсылар делегацияларының парадынан башланды.\n«Өфө-Арена» майҙанынан Австралия, Ҡытай, Хорватия, Мексика һәм башҡа илдәрҙән килгән спорт командалары уҙҙы.\nБайрам Башҡортостан Републикаһының халыҡ артисы Роберт Юлдашев, «Мираҫ» йыр һәм бейеү ансамбле, «SPLASH”» барабан-шоуы, «Ҡурайсы» һәм «Зәйнетдин» этно-төркөмдәренең сағыу сығыштары менән йәмләнде.\nУйында ҡатнашыусыларҙы, ҡунаҡтарҙы һәм ойоштороусыларҙы сәләмләп, Халыҡ-ара балалар уйындары комитеты президенты Торстен Раш, Рәсәй Федерацияһының спорт министры урынбаҫары Сергей Косилов, Республика етәксеһе Радий Хәбиров, Рәсәйҙең Олимпия комитетының генераль секретары Анастасия Давыдова, Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин сығыш яһанылар.\nРадий Фәрит улы Башҡортостан 53-сө Йәйге халыҡ-ара балалар уйындарын ихлас күңел менән һәм башҡорт халҡына хас ҡунаҡсыллыҡ менән ҡаршылауын белдерҙе.\n- Сәләмәтлек, әүҙем йәшәү рәүеше, олимпизм идеалдарын һәм төрлө илдәр вәкилдәре араһында үҙ-ара дуҫлыҡты нығытыуға йүнәлтелгән олимпиаданың йәнә Башҡортостандың баш ҡалаһында үткәрелеүе ҡыуаныслы. Республикала шундай ҙур күләмле сараларҙы абруйлы кимәлдә үткәреү тәжрибәһе тупланған. Рәсәйҙә үҫмерҙәр спортын үҫтереүгә ҙур өҫтөнлөк бирелә. Уңайлы спорт инфраструктураһы булдырыла. Заманса йыһазландырылған һауыҡтырыу комплекстар, стадиондар эшләп килә. Уйында ҡатнашыусыларға уңышлы сығыштар, ә көйәрмәндәргә сағыу тәьҫораттар һәм яҡшы кәйеф теләйем, - тигән Рәсәй Президенты Владимир Путиндың сәләмләү хатын уҡып ишеттерҙе Радий Хәбиров.\nТорстен Раш Республика етәксеһе Радий Хәбировҡа һәм Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафинға уйындарға яҡшы кимәлдә әҙерләнеү һәм ойоштороу өсөн рәхмәтен белдерҙе.\nБалалар олимпиадаһының флагы күтәрелгәндән һуң Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин 53-сө Халыҡ-ара йәйге балалар уйындары асыҡ тип иғлан итте.\nШулай уҡ сарала ҡатнашыусыларҙы һәм ҡунаҡтарҙы «Футбол для дружбы» Халыҡ-ара балалар социаль программаһы илсеһе Ананье Камбодж сәләмләне.\nТамашасы Халыҡ-ара балалар уйындарына нигеҙ һалыусы Метод Клеменецтың видео-яҙмаһын йылы алҡыштар менән ҡабул итте. Әйткәндәй, ул үҙе лә сарала ҡатнашты.\nСпорт байрамы «Голос» һәм «Голос-дети» шоу-проектының финалисы һәм ҡатнашыусыһы Рушана Вәлиева һәм Наҙгөл Отузова башҡарыуындағы йырҙары менән тамаланды.\nИҫкәртәбеҙ, уйындар 14 июлгә тиклем дауам итәсәк. Үҫмер балалар еңел атлетика, йөҙөү, футбол, фехтование, пляж волейболы, баскетбол 3x3, дзюдо, грек-рим көрәше һәм ҡаяға менеү спорт төрҙәре буйынса ярышасаҡ.\nТорлаҡ-коммуналь хужалығы һәм халыҡҡа көнкүреш хеҙмәтен...


Өфөлә «Милләттәр кросында» 4,5 меңдән ашыу спорт яратыусы ҡатнашты // Спорт | новости башинформ.рф\n11:45, 17 сентября 2018 Спорт\nӨфөлә «Милләттәр кросында» 4,5 меңдән ашыу спорт яратыусы ҡатнашты Фото: Өфө хакимиәте\nӨФӨ, 2018 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.\n15 сентябрҙә баш ҡаланың «Ҡашҡаҙан» мәҙәниәт һәм ял паркында «Милләттәр кросы» бөтә Рәсәй еңел атлетика ярыштары үтте. Өфөлә 4,5 меңдән ашыу кеше стартҡа баҫты.\nЙүгерергә яратыусылар Ҡашҡаҙан күле тирәләй ике саҡрым арауыҡты үтте. Хеҙмәт коллективтары араһында уҙышта Октябрь районы вәкилдәре уңышҡа өлгәште. Мәҫәлән, 155-се лицейҙың физкультура уҡытыусыһы Гүзәл Арыҫланова беренсе урын алды.\nБөтә еңеүселәр һәм призерҙар кубоктар, миҙалдар, грамоталар һәм иҫтәлекле бүләктәр менән баһаланды.\n«Милләттәр кросы» — Рәсәй Федерацияһы биләмәһендә иң күмәк спорт сараһы, был 1-12 саҡрым арауыҡҡа уҙыш. Ул 2004 йылдан ике этапта уҙғарыла. Ярыштарҙың беренсе этабы Рәсәй төбәктәрендә сентябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһе уҙғарыла. Арауыҡты һәм ҡатнашыу шарттарын ярыштарҙы ойоштороусылар урындарҙа билдәләй. Уның еңеүселәре һәм призерҙар «Милләттәр кросы»ның финал стадияһында – беренсе этап тамамланғандан һуң бер аҙнанан Мәскәүҙә үткән Гран-приҙа ҡатнашыу хоҡуғына эйә була.\nТеги: милләттәр кросы-2018


Өфө – хәүефле территория // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө – хәүефле территория\n11:51, 13 октября 2010 Йәмғиәт\n2009 йылғы экологик мониторинг йомғаҡтары буйынса Өфө Рәсәй Федерацияһындағы хәүефле территорияларға ҡарай. Мәҫәлән, Өфө атмосфераһында этилбензол буйынса рөхсәт ителгән концентрация биш тапҡырға артығыраҡ булыуы билдәләнде. Өфөлә атмосфера һауаһының торошо буйынса иң “бысрағы” – Орджоникидзе районы.\nБыл турала Экологик форумда сығыш яһаған БР баш санитар врачы урынбаҫары Нина Кондрова хәбәр итте.\nНина Кондрова шулай уҡ, халыҡтың дөйөм сирләүе 80 процентҡа атмосфера һауаһының бысраҡлығына бәйләнгән, тип хәбәр итте. Республика баш ҡалаһы һауаһында атмосфераны бысратыусы төрлө химик матдәләрҙең 400-ҙән ашыу атамаһы асыҡлана. Был сәнәғәт предприятиелары ташламаһы ла, автотранспорттан бүленеп сыҡҡан газдар ҙа эҙемтәһе.\nРеспубликала автомобилдәр һаны йыл һайын 5-7 процентҡа арта. Һәм атмосфера бысраныуының 60 проценты тап автотранспортҡа тура килә.\nАтмосфераны бысратыу онкологик сирҙәр артыуына ла йоғонто яһай. Һуңғы тиҫтә йылда Өфөлә онкосирлеләр һаны 12 тапҡырға артты.\nТеги: экология һәм мәғариф


Йәш ғаиләгә Яңы йыл бүләге\nКүгәрсен районында дүрт йәш ғаиләгә торлаҡ сертификаттарын тапшырыу тантанаһы үтте.\nУлар араһында Йомағужа ауылынан Ҡунаҡбаевтар ғаиләһе алдағы йылда бишенсе сабыйҙарын көтә. Йәштәр «Торлаҡ» маҡсатлы федераль программаһына ярашлы, йәшәү шарттарын яҡшырта аласаҡ. Федераль программа Күгәрсен районында бер нисә йыл рәттән уңышлы эшләп килә. Торлаҡ мәсьәләләрен хәл иткәндә, өҫтөнлөк күп балалы ғаиләләргә бирелә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ВАКЦИНА ЯРҘАМЫНДА ЕҢЕЛГӘН УН ӨС ҠУРҠЫНЫС СИР - 2021 - Мәҡәләләр\nВАКЦИНА ЯРҘАМЫНДА ЕҢЕЛГӘН УН ӨС ҠУРҠЫНЫС СИР\nТөп билдәһе - тәнгә сабыртма сыға. Сирҙән һауыға алғандар өлөшләтә йәки тулыһынса һуҡырайған. Тирелә бик күп йөйҙәр ҡалған. Төрөнә ҡарап, уның менән ауырығандарҙың 90 проценты тиерлек вафат булған. Сир бер нисә мең йыл буйы кешелеккә хәүеф менән янаған. Прививка эшләтеп кенә унан тулыһынса ҡотолғандар. Урта быуатта унан йыл һайын 1,5 миллион кеше үлгән. 1796 йылда Эдвард Дженнер йоғошло сирҙе тик вакцина менән еңеү мөмкинлеген иҫбат итә алған. Совет медиктарының 1958 йылда план буйынса күпләп прививка эшләтеү тураһында тәҡдименән һуң ғына сир сигенә. Сәсәк ауырыуына ҡаршы бөтә донъя көрәшә. Әйткәндәй, ул ваҡытта ла вакцина эшләтеүгә ҡаршы килеүселәр була.\nХолера йәки ваба сире\nКиҫкен эсәк инфекцияһы, 20 процент осраҡта эс китә, ҡоҫтора. Ул һыу аша һәм сирле кеше менән бәйләнештә булғандан һуң йоға. Иң киң таралған һәм үлемесле боронғо сирҙәрҙең береһе. Бөтә донъя буйынса тиҫтәләгән миллион ғүмерҙе өҙгән. Рәсәйҙә 1848 йылда 1772 439 кеше ауырый, шуның 690 150-һе вафат була. Уны француз микробиологы Луи Пастер уйлап тапҡан бактериаль вакцина ярҙамында еңәләр. Ҡайһы берҙә бөгөн дә планетала ваба менән ауырыған осраҡтар теркәлә. Айырыуса ярлылыҡ өҫтөнлөк иткән илдәрҙә, стихиялы бәлә-ҡаза ваҡытында был проблема көнүҙәк. Донъяла йыл һайын 3-тән 5 миллионға тиклем кеше ауырый, 100-ҙән ашыу кеше үлә. Сирҙе прививка ярҙамында ғына еңеп булыуы билдәле.\nБыл йоғошло ауырыу XX быуатҡа тиклем дауаланмай торған сир иҫәпләнгән. XIX быуатта унан Европаның һәр етенсе кешеһе вафат булған. Йыш ҡына ул үпкәне зарарлай. Уға ҡаршы вакцинаны 1921 йылда Пастер институтында уйлап табалар - ул яңы тыуған балаға һалған БЦЖ. Шулай уҡ антибиотиктар барлыҡҡа килеүе лә туберкулезды еңергә булышлыҡ итә. Үпкә сире әле булһа донъяла ҙур проблема булып тора. Хәҙер уның менән ауырыусыларҙың уртаса 87 проценты дауалана. Ғалимдар сирҙе тулыһынса юҡ итергә һәләтле яңы вакцина барлыҡҡа килеүенә өмөтләнә - әле унға яҡын яңы препарат һынау үтә.\nЧума (тағун сире)\nТағундың ике төрө бар. Бубон чумаһында лимфа төйөндәре, икенсеһендә үпкә эшлектән сыға. Тейешенсә дауаланмаған осраҡта биҙгәк тота, сепсис башлана, күп осраҡта үлемгә килтерә. "Ҡара үлем" тип аталған сирҙән 50 миллион тирәһе кеше гүр эйәһе булған.\nЧуманан беренсе вакцинаны XIX быуат аҙағында ғалим Владимир Хавкин уйлап тапҡан. Препараттың тиҫтәләгән миллион дозаһы XX быуаттың 40-сы йылдарына тиклем бөтә донъяла ҡулланылған. Вакцина ауырыуҙы тулыһынса юҡ итмәһә лә, уны 2-5 тапҡырға, ә үлем осрағын 10 тапҡырға кәметкән.\nТамаҡ, ҡурылдай, тире һәм башҡа ағзаларҙы зарарлаусы киҫкен инфекция. Дифтерия таяҡсаһы бүлеп сығарған ағыулы токсин арҡаһында ауырыу яй үтә. Тын алыу юлында тығын барлыҡҡа килтереүе мөмкин. Уға ҡаршы вакцинация алымдарын Рәсәйҙә 1902 йылда врач Семен Дзержиковский уйлап таба. Иң тәүҙә ул үҙендә тәжрибә үткәрә. Күпләп прививка эшләткәндән һуң ғына ауырыу сигенә, хәҙер беҙҙең илдә АКДС, АДС һәм АДС-м вакциналары һәм уларҙың аналогтары ҡулланыла.\nВирус эсәктәрҙе зарарлай, һирәк осраҡта ҡанға үтеп инеп, арҡа мейеһенә эләгә. Һөҙөмтәлә үлемгә дусар итә. XX быуат башында эпидемия ваҡытында Нью-Йоркта ике меңдән ашыу кеше яҡты донъя менән хушлаша. Башлыса уның менән балалар ауырый. Тәүге вакцинаны 1950 йылда ғалим Джонас Солк уйлап таба. Сеймал сифатында маймыл бөйөрө файҙаланыла. Ғалим Альберт Сабин тере вакцина уйлап сығара һәм уның штаммын СССР-ға бирә. 1959-1961 йылдарҙа халыҡ күпләп вакцинаға йәлеп ителгәс кенә ауырыу сигенә. Әлеге ваҡытта инфекция Африка һәм Азияның ҡайһы бер илдәрендә осрай.\nҺауа-тамсы юлы менән таралған сирҙе Measles вирусы барлыҡҡа килтерә. Уның менән башлыса балалар ауырый. Үлем яҡынса 1-20 процент тәшкил итә. Әлегә тиклем унан дауаланыу ысулы табылмаған. 1960 йылда АҠШ-та вакцина сығаралар. Ошо уҡ ваҡытта совет микробиологтары ла препарат уйлап таба. Ауырыу халыҡҡа күпләп прививка эшләгәндән һуң ғына юҡҡа сыҡты. Әлеге ваҡытта донъяла уға ҡаршы ҙур программа бойомға ашырыла. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, көн һайын Ер шарында вакцина һалдырмаған 400-ләгән бала үлә.\nКиҫкен һауа-тамсы бактериаль инфекция тын юлын зарарлай, көслө йүткереү барлыҡҡа килә. Сәсәтмә 2 йәшкә тиклемге балалар өсөн хәүефле. Уға ҡаршы вакцина 1914 йылда АҠШ-та барлыҡҡа килә. Уның арҡаһында ауырыусылар һаны кәмей. Прививка эшләтеү Рәсәйҙә 1950 йылда ныҡ тарала. Тап шул сәбәпле бөгөн инфекцияны контролдә тоторға мөмкин. Вакцина яһатҡандар сирҙе еңелерәк үткәрә һәм бактерия йөрөтөүсе булараҡ прививка эшләтмәгәндәргә хәүефле булыуҙары ихтимал.\nТиф - дөйөмләштерелгән исем. Ул сир кешенең психикаһы боҙолоуы фонында биҙгәк һәм көслө ағыуланыу менән барған инфекцион ауырыуҙарҙы берләштерә. 1768-1774 йылдарҙғы төрөк һуғышында сабыртмалы тифтан яу яланында һәләк булыусыларға ҡарағанда ла күберәк кеше үлгән. 1917-1921 йылдарҙа Рәсәйҙә 3 миллиондан ашыу кешенең ғүмерен өҙгән. 1942 йылда СССР-ҙа уға ҡаршы вакцина уйлап табыла, ә йоғошло сирҙе антибиотиктар ғына тулыһынса еңергә ярҙам итә. Тиф менән ауырыусылар әле лә Төньяҡ Африкала, Көньяҡ-көнсығыш Азияла осрай. Шуға күрә ошо илдәргә барырға йыйынған туристарға прививка эшләтеү һәм гигиена ҡағиҙәләрен үтәү талап ителә.\nТартышыу, һын ҡатыу ауырыуы (столбняк)\nНервы системаһын зарарлаусы киҫкен йоғошло сир. Уның төп билдәһе - тартышыу, ҡорошҡаҡ тотоу. Столбняк таяҡсаһы тупраҡта "йәшәй", улар организмға яра аша эләгә. Уны планлы вакцинация менән генә иҫкәртергә мөмкин.\nБаш һәм арҡа мейеһен зарарлаған киҫкен йоғошло сир. Һауа-тамсы юлы менән күсә. Ваҡытында дауаланған осраҡта ла йоҡтороусыларҙың 30 проценты тирәһе вафат була. Уға ҡаршы тәүге прививканы 1960 йылда Америка врачтары уйлап таба. Вакцинация - әлеге көндә лә унан һаҡланыуҙың берҙән-бер сараһы.\nБауырҙы зарарлаған йоғошло сир. Кеше организмы вирусты еңергә һәләтле, әммә ҡайһы бер осраҡта ул хроник сиргә әйләнеүсән. Ауырыу бик оҙаҡ йылдар бауырҙы зарарлап, һиҙелмәй генә дауам итергә мөмкин. Йыл һайын В гепатиты вирусынан барлыҡҡа килгән бауыр ауырыуынан донъяла 600 меңдән ашыу кеше вафат була. Уға ҡаршы көрәштә иң яҡшы сара - вакцинация. Беренсе вакцинаны 1981 йылда уйлап табалар. 1998 йылдан ул прививкаларҙың милли календарына индерелә.\nВирус ауырыу йәнлек тешләгәндән һуң күсә. Ул башлыса нервы күҙәнәктәрен зарарлай һәм 20-90 көндән һуң һыуҙан ҡурҡыу, галлюцинация һәм фалиж күҙәтелә, үлем менән тамамлана. 1885 йылда Луи Пастер сирле малайға вакцина һала һәм ул ҡотороҡ ауырыуы менән сирләгән хайуан тешләгәндән һуң прививка ярҙамында иммунитетты нығытыу мөмкинлеген асыҡлай. Был практиканы әле булһа ҡулланалар. Рәсәйҙә ҡотороҡҡа ҡаршы вакцинаны 1886 йылдан алып эшләйҙәр.\nЯҙылған: 20.08.21 | Ҡаралған: 231


Икмәк булһа, йыр ҙа булыр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Икмәк булһа, йыр ҙа булыр\nИкмәк булһа, йыр ҙа булыр 11.09.2018 // Ауыл хужалығы\nГармунсылар баҫыуҙы сәхнә итте\n“Ағиҙел” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең һары келәм кеүек йәйрәп ятҡан баҫыуҙарына һоҡлана-һоҡлана килеүебеҙ. Быйыл тәбиғәт төбәкте мәрхәмәтлегенән ташламаған, республикабыҙҙың тиҫтәнән ашыу районында хужалыҡтар ҡоролоҡтан ҙур зыян күрһә, илештәрҙең был яҡтан борсолор урыны юҡ.\nБөгөн дә тәбиғәт игенселәрҙең яйына торғандай, ел-ямғыры менән игенселәрҙең йәнен көйҙөрмәй, ҡояшлы, йылы көндәре менән ҡыуандыра. Бер аҡыл эйәһе әйткән һүҙҙәр ҙә дөрөҫ: “Тәбиғәт аҡһөйәк түгел. Ул кешеләрҙең хеҙмәт итеүен талап итә, һөйәлле ҡулдарҙы ярата һәм үҙ серҙәрен маңлайы һырланғандарға ғына аса”. Шулайҙыр, ерҙе һөймәй, әсе тир түкмәй, төрлө һөнәр кешеләренең хеҙмәтен ил байлығын тыуҙырыуға тупламай тороп, уңышҡа өлгәшеп булмай.\n…Район ауыл хужалығы идаралығының баш инженеры Илшат Фәрхетдинов беҙҙе тәүҙә арпа баҫыуына алып бармаҡсы.\n– Бөгөн егеттәр уны яҫмаға һалып бөтөп, иртәгә бойҙай баҫыуына төшөргә уйлай. Ә район буйынса 65 мең 400 гектарҙа иген яҫмаға һалынған да инде (70 %). Шуның 40 мең 700 гектары һуғылған (62 %). Уртаса уңыш һәр гектарҙан 22,1 центнер тәшкил итә. 90 мең тоннаға яҡын иген йыйып алынды, – тип уңыштар менән уртаҡлашты етәксе.\nҠапыл киң баҫыуҙы яңғыратҡан гармун тауышына һиҫкәнеп, һағайып ҡалдыҡ. Уға бер ҡатын-ҡыҙҙың моңло тауышы ла ҡушылды.\n– Агитбригада беҙҙән алда килеп тә еткән. Өлгөрҙәр! Хәҙер алдынғы ялан батырҙарына вымпел тапшырасаҡбыҙ. Был онотола төшкән күркәм йоланы һуңғы йылдарҙа тергеҙеп, еңеүселәрҙең күңелен төрлө дәртләндереү саралары менән елкендереп торабыҙ. Хеҙмәт кешеһенә иғтибар бик тә кәрәк, – тине Илшат Абзал улы.\nОшо аҙнаның ялан батыры алдынғы тракторсы Роберт Нурисламов булып сыҡты. Ул 1876 гектар игенде яҫмаға һалған. Район мәҙәниәт йорто гармунсыһы Ришат Абдуллин һәм Лилиә Хәйбрахманованың музыкаль сәләме тап уға бағышланған икән. Тағылмалы “МТЗ-82” тракторында эшләгән Алмас Талиповты ла етәксе “механизаторҙар династияһын лайыҡлы дауам итеүсе” тип маҡтап телгә алды.\nҠыҙыу ураҡ барғанда артистарға ла тынғы юҡ икән Илештә. Баҫыу сәхнә булмаһа ла, һынатманы йәштәр, алҡыштар ҙа уртаҡ ине.\n– Бөгөн агитбригадалар өс йүнәлештә эшләй, – ти Лилиә. – Бындай ҡыҫҡа ваҡытлы “гастролдәр” барыбыҙға ла оҡшай. Икмәк булһа, йыр ҙа булыр, тиҙәр бит.\nАҙна һайын комбайнсыларҙың эшенә лә йомғаҡ яһалып, еңеүселәр билдәләнә. Алдынғылар исемлегендә – Тәлғәт Баймиев, Рушат Сабиров, Рузил Шакиров һәм Алмас Таймасов.\nРайон хужалыҡтары мул табыш алыу мөмкинлеге биргән рапс культураһы үҫтереү буйынса тәжрибә туплаған.\n– Уны үҫтереүҙең үҙ серҙәре, технологиялары бар. Бының шулай икәнлеген “Ағиҙел”, “Мир” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре, “Илеш”, Муса Гәрәев исемендәге ауыл хужалығы предприятиелары, “Урожай” ширҡәте игенселәре яҡшы белә. Рапс йыйып алынған ерҙә төрлө иген культураларын сәсергә мөмкин. Өҫтәүенә ул ерҙе азотҡа байыта, ҡиммәте ҙур, – ти район ауыл хужалығы идаралығының баш инженеры. – Ике мең гектарҙа иртә сәселә һәм иртә өлгөрә торған, мул табыш килтергән гәрсис үҫтереп алдыҡ. Сәнәғәттә уға ла ихтыяж ҙур. Көндәр шулай матур торһа, ураҡты оҙаҡҡа һуҙмай тамамларға ине иҫәп.\nЫсын байлыҡты фәҡәт ер бирә. Игенселек ауыр хеҙмәт кенә түгел, ә ҡалыптарға һалынмаған ижади эш икәнлеген дә, камиллаштырыуҙың сикләнмәгәнлеген дә, шарттарҙы дөрөҫ баһалай белеүҙең үтә мөһимлеген дә аңлатты илештәр. Оло шағир М. Кәримдең ошо шиғыр юлдары ирекһеҙҙән телгә килә: “Бында ергә табыналар, табынмайҙар Мәккәгә, бында икмәк иманға тиң, бында намыҫ мәртәбә”.


Борай районында йәшәүсе тыл ветераны балаларының ҡәҙер-хөрмәтендә йәшәй\nӨләсәйем 1927 йылдың 20 мартында Ырымбур өлкәһендә донъяға килә. Ата-әсәләре бик уңған, егәрле була. Үҙҙәренең ерҙәрендә күп итеп мал аҫрайҙар. Уҙған быуаттың егерменсе-утыҙынсы йылдарындағы аяныслы ваҡиғаларҙың әсе елдәре уларға ла туранан-тура ҡағыла. Йорттарын, мал-мөлкәттәрен тартып алып, үҙҙәренә “халыҡ дошманы” тигән мөһөр баҫалар. Шулай, Гөлдәр өләсәйемә — дүрт, ә ҡустыһына бер йәш тулғанда ғаиләләрен ат арбаһына ултыртып, ҡайҙа икәнен дә әйтмәй, оҙаталар. Тауар поезында ас-яланғас, иртәгә нимә булырын да белмәй, шөбһә һәм ҡурҡыу аҫтында бик күп барғас, Кемеров өлкәһе Крапивинский районының бер ауылындағы барактарға урынлаштыралар. Был хәлдәрҙе өләсәйем хәҙер күҙ йәштәре менән иҫкә ала.\nУңған кеше ҡайҙа ла юғалып ҡалмай. Унда ла ата-әсәһе үҙҙәрен аямай, тырышып эшләй. Атаһы тәүҙә урман киҫә. Сәләмәтлеге ҡаҡшағас, колхозға күсерәләр. Унда ла төрлө эштә көс түгә: баҫыуҙа иген үҫтерә, малсылыҡта ла эшләй, колхоз умартасылығында умартасы ла, тирмәнсе лә, мейес сығарыусы ла. Өҫтәүенә, ҡул эштәренә лә бик маһир була: ағастан һәм ҡалайҙан бына тигән итеп йорт кәрәк-яраҡтары яһай. Балта эшенә лә оҫта булғас, күп тә тормай үҙҙәренә яңы өй һалып сығалар. Колхоз бер һыйыр бирә. Шулай донъялары бөтәйә, яйға һалына. Бында килгәс, тағы ла ике бала тыуа, ғаилә ишәйә. Әсәләре лә бик уңған була. Урман да киҫә, кейем дә тегә, ашнаҡсы ла була.\nҺуғыш йылдары үҙәктәренә үтә. Ҡараған йорт малы ризыҡтары, йыйған емеш, бәйләгән, теккән ҡул эштәре — барыһы ла фронтҡа оҙатыла.\nҺуғыш бөттө, тигән хәбәрҙе ишеткәндә өләсәйемә 18 йәш була.\n— Беҙҙең ғаилә Кемеров өлкәһендә 25 йыл йәшәп, аҙаҡ Башҡортостандың Ейәнсура районы Үтәғол ауылына ҡайтып төпләнә. Унда ла атайым ҙур итеп йорт һалды. Бөгөн бер һеңлем менән ҡустым ғына иҫән, — тип ауыр көрһөнә өләсәйем.\nУл үҙе 21 йәшендә комсомол отряды менән Ленинск-Кузнецкий ҡалаһына шахтаға эшкә китә. Нәҡ ошонда олатайым, Борай районы егете Ғабделҡәҙим Шәйсолтан улы менән таныша. Ул\nда ошонда эшләгән була. Бер йыл дуҫлашып йөрөгәс, улар ғаилә ҡора. 1950 йылда тәүге сабыйҙары Гөлзифа апай тыуа. Йәш ғаилә 1951 йылда Борай ауылына ҡайтып төпләнә. Олатайым колхозға урынлаша. 1962 йылдан икенсе ойошмаға ташсы-оҫта булып эшкә күсә. Өләсәйем менән бик матур донъя көтәләр. Дүрт ҡыҙ — Гөлзифа, Флорида, Мөнирә, Флүзәгә ғүмер бүләк итәләр. Шуныһы ҡыҙғаныс, олатайым, ҡаты ауырып, 43 йәшендә донъя ҡуя. Өләсәйем яңғыҙы дүрт баланы тәрбиәләп үҫтереп, белем алырға ярҙам итеп, оло тормош юлына сығара. Ул универмагта кейем беҫеүсе (закройщица) булып 20 йыл эшләп, хаҡлы ялға сыға. Ҡул эштәренә бигерәк оҫта була. Йәшерәк сағында күҙ яуын алырлыҡ биҙәктәр менән сиккән, селтәр бәйләгән, кейемдәр теккән. Бөгөн ул ҡыҙы Флорида менән йәшәй. Ҡалған апайҙарым да Борай ауылында етеш донъя көтә. Үҙҙәре күптән өләсәй булып, ейән-ейәнсәрҙәр һөйә.\nАяныслы йылдар, ауыр тормош һындырмаған өләсәйемде. Еңеү байрамы алдынан беҙ ғорурланып, уның дүрт ҡыҙы һәм кейәүе, 9 ейән-ейәнсәре, 13 бүлә-бүләсәре бергәләшеп өләсәйебеҙҙе ҡотларға барабыҙ. Сикһеҙ рәхмәтебеҙҙе, хөрмәтебеҙҙе белдерәбеҙ, уның хәтирәләрен тыңлайбыҙ. Балаларыбыҙ ғаилә тарихын белһен, традицияларыбыҙҙы һаҡлаһын өсөн бар көсөбөҙҙө һалабыҙ.


Албан менән башҡорт араһында ниндәй айырма бар? » Башҡортостан гәзите\n27-11-2017, 11:31 // Йәмғиәт, Спорт һәм туризм // Баҫып сығарырға\nСәфәр тибеҙ... Сәйәхәттәр... Мажаралар, ҡыҙыҡ тормош, тәьҫораттар. Ситтән ҡараһаң, матур һәм аңлайышлы кеүек. Уңайлы мөхитте ҡалдырып, юлға сыҡҡан мосафирҙарҙың йыраҡта нимә эҙләп йөрөүен ҡайһы бер кеше төшөнөп тә етмәйҙер. Ә яуабы ябай: үҙе килгән яңы урынды ситтән күҙәтеү. Сәфәр ҡылған кешенең тормошҡа ҡарашы үҙгәрештәр кисерә. Һәм гелән яҡшы яҡҡа тип әйтһәм, яңылышмаҫмын. Хатта ғалимдар ҙа был хаҡта ғилми тикшеренеүҙәр үткәреп, дәлилдәре менән күптән бүлешкән. Ысынында, сит-ят ер танығанда күп серҙәр асыла һәм, тәжрибә аша аң даирәһен киңәйтеп, зиһендәрен арттырып ҡайта үҙ йортона һәр сәйәхәтсе. Алты һанына ике яҡтан ҡараған кешеләрҙең икенсеһе туғыҙ һанын күрә һәм был осраҡта уларҙың икеһе лә хаҡлы. Тормошта ла шул уҡ хәл – һәр күренеште бер нисә яҡтан баһаларға була.\nАҙаҡ ҡабаттан Албанияға әйләнеп индем. Был юлы ла ил һынатманы, ә үҙенеке кеүек ҡабул итте. Яҡшы юлдаштарҙан, тәмле ризыҡтан өҙөлмәнем һәм матур тәбиғәттән кинәнес алдым. Ҡыҙыҡлы осрашыуҙар күп булды, бер радио өсөн интервью биреү мөмкинлеге лә төштө. Шул әңгәмәне яҙҙырған журналист минең сәфәр юлым һәм ҡайҙан икәнлегем тураһында һораны. Башҡортостан тураһында ҡыҫҡа мәғлүмәт еткерҙем. Һуңғы һорау иҫемдә ҡалды: “Албан менән башҡорт халҡы араһында ниндәй айырма бар?” Мин уйға ҡалдым, сөнки ҡапылдан айырманы аныҡ ҡына әйтә алманым. Уртаҡлыҡтарҙы әйтһәм, һорауға яуап тулыраҡ булыр тип, башҡорттарҙы рухлы, илһөйәр һәм ҡунаҡсыл халыҡ тинем – был һыҙаттар, әлбиттә, уртаҡ. Ишек шаҡып ҡына ҡунаҡ булыу мөмкинлеген мин күп ерҙә, ғөмүмән, күрмәнем. Һәм еренә, туған теленә, иленә һөйөү тойғоһо халҡының бар булмышында сағылған милләттәр ҙә күп осраманы. Албанияла мин үҙемде тыуған йортомдағылай хис иттем, сөнки халыҡ рухын, күҙгә күренмәгән көстө һиҙҙем.\nҺуңғы бер нисә көндө тау һәм диңгеҙ тоташҡан ерҙә үткәреп, оло ҡәнәғәтлек тойғолары менән илемә йыйындым. Ике самолет, һәм бер нисә автомобиль алмаштырып, тыуған яҡҡа әйләнеп ҡайттым.\nТик интервьюлағы һорау һаман уйымда һәм был һорауға үҙем өсөн яуап табырға кәрәк ине... Беҙҙең халыҡтар араһында ниндәйҙер айырма булырға тейеш.\nЯуап таптым. Айырма – рух көсөн ҡулланыуҙа. Милли рухты албандар киләсәк өсөн ҡуллана, компромисҡа бармай һәм үҙҙәренең хоҡуҡтары, ере һәм мәҙәниәте өсөн ҡулдарынан килгәнде эшләй. Беҙ йыш ҡына тарихыбыҙҙан көнләшәбеҙ, уны һаҡлау өсөн ниңәлер үткәнде генә һөйләп, бөтә донъяға ниҙер иҫбатларға тырышҡан кеүекбеҙ. Әгәр ҙә беҙҙең халыҡҡа хас булған үҙенсәлектәрҙе ҡулланып, милли рух көсөн үткәнде генә яҡлауға түгел, ә киләсәкте ҡороуға ла йүнәлтһәк, Башҡортостан йондоҙо донъя илдәре күгендә балҡып янырҙай ҡеүәтле көскә эйә булыр ине.\nАйырмаға килгәндә, бер нисә күҙәтеүемде билдәләр инем. Беренсенән, әлбиттә, туған тел. Албандар үҙ телдәрен рәхәтләнеп ҡуллана, быға бер ҡаршылыҡ та юҡ, тик уларҙың милләте Албанияла ғына йәшәмәй шул. ХХ быуаттың беренсе яртыһындағы һуғыштарҙан һуң илдең күп кенә өлөшө бүлгеләнеп бөтә, ниндәйҙер майҙан — Грецияла, күпмелер өлөшө Черногорияла ҡала. Македонияның ҙур ғына биләмәһе лә шулай уҡ албан халҡы электән йәшәп килгән ер булып тора икән. Косово иһә – бөтөнләй ҙур берәмек, Сербияға ҡушылып ҡалдырыла. Һәм ошо тарафтарҙа боронғо телде һаҡлап алып ҡалған, үҙҙәренең кем икәнлеген быуат эсендә онотмаған халыҡ йәшәй.\nЭйе, был бит тарих, тип әйтергә лә була, тик улар тарҡау йәшәгән халыҡҡа бер ҙә оҡшамаған, ҡайҙа йәшәһәләр ҙә, үҙҙәрен берҙәм, бер милләт тип иҫәпләйҙәр.\nИкенсенән, бер-береһенә ҡарата мөнәсәбәт. Кешеләргә ҡарата ихтирамлы ҡарашты күп тапҡыр күҙәтергә насип булды. Әлбиттә, телдәрен белмәгәс, халыҡтың эске мөнәсәбәтен төплө итеп өйрәнеп булмай, әммә мин күҙҙәремә һәм тойомлауыма ышанам, улар алдамай. Албандар ҙур дүрт этник төркөмдән тора, шулай ҙа улар милләттәштәрен тегеләргә йә быларға бүлмәй. Телдәре лә диалекттар менән айырыла, тик улар бынан ниндәйҙер яһалма айырымланыу, ситләнеү ҡормай. Был — үҙ халҡыңды һәм милләтеңде хөрмәт итеү һәм нисек бар шулай ҡабул итеү йәһәтенән ҙур күрһәткес, киләсәккә ышаныслы аҙым яһау форсаты.\nӨсөнсө, бик мөһим һығымта – милләт һаны. Ҡасандыр халыҡ донъяла ныҡлы баҫып торор өсөн күберәк булырға тейеш икәнлеген аңлап ҡалған. Үҙәк һәм Көнсығыш Европа илдәре араһында халыҡ һанының тәбиғи үҫеше буйынса Албания беренсе урында тора – 6,4 процент. Сағышытырыу өсөн: беҙҙең республикала был күрһәткес — 1,7 процент, Рәсәйҙә – 0,01 процент. Албандар ғаиләһендә кәмендә өс бала, ә ҡайһы бер ғаиләләр етегә, хатта унға еткерә, сөнки милләт һаны бөгөн иң көслө ҡорал икәнлеген аңлаған халыҡтарҙың береһе ул албандар. Ул арта барғанға күрә, бының менән килешергә һәм яраҡлашырға тура килә, һәм йыш ҡына уларҙың талаптарын донъя ҡабул итә. Косово быға иң яҡшы дәлил булып тора.\nӘгәр беҙҙең халыҡтың һаны шул уҡ тиҙлектә артһа, тәбиғи үҫеш йыл һайын Сибай йә Нефтекама ҡалалары халҡына тиң булыр ине, ә егерме йыл эсендә милләт һанын кәмендә миллионға арттырырға булыр ине. Әлбиттә, беҙ бөгөн дә аҙ түгелбеҙ, Рәсәйҙә өсөнсө урында торабыҙ, ә һаныбыҙ артыу менән бергә сифатыбыҙ ҙа яҡшырасаҡ. Һәм, беләһегеҙме, 6,4 процент әллә ни ҙур күрһәткес түгел, ләкин етерлек. Мәҫәлән, Урта Азия илдәрендә был һан уртаса — 13,8 процент. Тимәк, ынтылырлыҡ кимәл бар әле.\nСәйәхәттәр ваҡытында театрҙарға йөрөргә тырышам, Албанияла ла мәҙәниәт усаҡтарында булдым, тамашасыларҙың күплеге аптыратты, йыр-моң концертына килгән кешеләр араһында кескәйҙәр ҙә, ололар ҙа бар ине, һәммәһе лә сәхнәләге артистарҙы бик ихлас ҡабул итте. Беҙҙең тамашасыны әүҙем түгел тип әйтеп булмай, ә бына һаны аҙ тиергә мөмкин, шуға күрә лә театрҙарҙа һәм мәҙәниәт йорттарында йыш ҡына буш урындар ҡала. Әгәр ҙә милләтебеҙ һаны ике тапҡырға артһа, беҙ хатта яңы сәхнәләргә лә мохтаж буласаҡбыҙ. Тамашасыға мохтаж булыуҙан мәҙәниәтебеҙҙе Алла һаҡлаһын...\nШулай уҡ халыҡ хужалығына ла иғтибар итәм. Ер ни тиклем ярлы һәм тар, кешеләр шул тиклем тырышып-тырмашып донъя көтә. Тау-таш араһындағы баҡсалар, көтөү-көтөү мал-тыуар, эшкә йәбешеп ятҡан халыҡ. Бындай шарттарҙа, әлбиттә, ерҙең ҡәҙерен белә башлайҙыр инде әҙәм балаһы: утыҙ йыл элек емерелгән ауыл хужалығы системаһын өмөтһөҙ иҫкә алыуҙан бер файҙа булмағанын аңлаған халыҡтың ғына үҙ ерендә һөҙөмтәле эш итеүе мөмкиндер.\nҺығымталарға килгәндә, көтөр әмәл юҡ тип әйтер инем. Албанияның хәле ысынында ла бик ауыр булған, һәм түбәнгә төшөүҙең төбөнә барып еткәндән һуң ғына халыҡ уяна, рухи көстәре ярҙамында милләтен күтәрә башлаған.\nБөгөн яҡты киләсәккә ышаныслы аҙымдар менән баҫыр өсөн бары тик яуаплылыҡты арттырыу кәрәк, тәү сиратта үҙебеҙ, яҡындарыбыҙ, милләттәштәребеҙ өсөн, унан туған телебеҙ, тарихыбыҙ өсөн, тәбиғәтебеҙ, Ватаныбыҙ, илебеҙ өсөн.\nНиңә һәм тағы нимә көтөргә тейешбеҙ, ябай ғына ысулдар менән илебеҙҙе яңы иҡтисади кимәлгә күтәреүҙе бөгөндән башлаһаҡ, тиҙ генә күҙалланған һөҙөмтәгә килтермәһә лә, бер зыяны булмаясаҡ. Бәлки, был тырышлыҡ халҡыбыҙҙың яңы милли идеяһын булдырырға ла ярҙам итер.