Баймаҡ районы ауылдарында күп фатирлы ҡатлы йорттар автономлы газ менән йылытыуға күсерелә\nШәхси йылытыу системаһы артыҡ сығымдарҙан арындыра. Аҡморон ауылының ҡатлы йорттарында ла газ үткәреү эштәре башланды.\nҠасандыр Совет йылдарында төҙөлгән ошондай йорттар торлаҡ-комуналь хужалығы өсөн ярайһы проблемалар тыуҙыра. Таяҡтың иң ауыры ваҡытында түләнмәгән торлаҡ бурысына ҡайтып ҡала. Әммә был мәшәҡәттәрҙе хәҙер һәр фатир хужаһы үҙе көйләй аласаҡ.\nАҡморон ауылында барлығы ике ҡатлы 5 йорт иҫәпләнә. Уларҙың ике йорто, йәғни 32 йорт хужаһы шәхси газ ҡаҙанлығын әле үк ҡулланып ҡыуана. Автономлы йылтыу селтәре һәр саҡ йылы фатир, газ плитәһендә тәмле аш һыу әҙерләү мөмкинселеген бирә.\nТиҙҙән автономлы йылытыу селтәре Аҡморон ауылының күп фатирлы йорттарында йәшәүселәрҙең барыһында һөйөндөрәсәк. 10 процентын халыҡ үҙ кеҫәһенән түләһә, ҡалғаны иһә республика һәм район бюджетынан бүленә.\nБыға тиклем йорттар үҙәк йылылыҡ селтәренә тоташтырылған булған. Ҡыш миҙгеленә тиклем иһә һәр фатир ике контурлы автономлы газ ҡаҙанлығы менән йыһазландырыласаҡ. Йорт хужалары крандағы һыуҙың, йылытыу торбаларының температураһын үҙе контролдә тота ала. Ә иң мөһиме артыҡ түләүҙәр булмауы уңайлы.


Г.Ситдыҡова: "Йәшлек"тәге "Телмәребеҙҙе тел-тештән һаҡлайыҡ" мәҡәләһенә » Новости Уфы, главные новости Башкортостана / Bash-Portal.Ru\nТелебеҙҙән бик матур рашҡы (дөрөҫө - ырашҡы) һүҙе лә төшөп ҡалып бара. Элек радионан һауа торошон тыңлағанда ҡарлы ямғыр тимәй, рашҡы һүҙен ҡулланалар инесе. Хәҙер ошо хаҡта радиоға шылтыратһам, һүҙлектәрҙә ул һүҙ юҡ, тип яуап ҡайтарҙылар! Ҡайҙа булған һуң ул, беҙ бала саҡтан ишетеп, белеп, ҡулланып үҫкән һүҙ! Йә иһә,"боҙ яуыуы ихтимал" тигән фараз - бөттөң инде башыңа боҙ яуа башлаһа! Элек, борсаҡ яуасаҡ, тип хәбәр ителә ине. Һис юғы, боҙборсаҡ... Боҙ тип иһә беҙҙең аңда күктән төшкәне түгел, йылға, күләүек йә нимәлер өҫтөндә хасил булғаны, шулай уҡ нимәнеңдер туңып ҡатыуы ғына ҡабул ителә ине, йәғни, ул борсаҡ булып яуғанынан дәүмәле, майҙаны, рәүеше менән айырыла. Ҡулың беҙ кеүек һыуыҡ тип әйтеү ҙә бар.Боҙ яуыу төшөнсәһе беҙгә татар теленән килеп инде, дөрөҫөндә.\nМышар һүҙе лә хәҙер миләшкә әйләнеп бөттө инде. Һүҙ ҙә юҡ, шиғырҙарҙа, әҙәби әҫәрҙә ошолай ҡулланыу уны наҙлыраҡ, нәзәкәтлерәк итә. Миләшкәйем, тигәне ҡатын-ҡыҙҙың йөрәгенә май булып яғыла инде ул, мышарҡайым ише түгел. Әммә мышар беҙҙең асылды сағылдыра түгелме?! Халҡыбыҙҙың иркәләү һүҙҙәрен иғтибарға алһаҡ, тал ағасын табырбыҙ - талдай нескә билле тигән һүҙбәйләнеш әле лә төшөп ҡалғаны юҡ. Ҡайындай зифа буйлы тигәне ишетелгеләй. Ир-атты имән, ҡарағай, ҡайҙалыр уҫаҡ менән сағыштырыу бар. Мышар һүҙе иһә яңғырашы менән үк уның татырлыраҡ тәмен дә, ҡушар-ҡушар суҡ тәлгәшен дә күҙ алдына килтереп баҫтыра кеүек. Шул һүҙ онотолмаһын тигән ниәттән генә бер ваҡыт хатта шиғыр яҙып ҡуйғайным. Наҙлыҡай, яғымлыҡай яңғырамайҙыр ҙа, әммә үҙемә ул тап бына ошолай, башҡортса бер аҙ ҡырыҫлығы менән яҡыныраҡ, тәбиғиерәк.\nУшатыр уттай һутына\nЮшандар таты ҡушар.\nМышарҙармы - йәй өҫтөндә\nБелеп кенә үҙ баһаһын\nҠояш нурҙарын тышар.\nҠуҙғымай ҡуҙ төшөрөргә\nМиҙгелен көтә мышар,\nЯлҡын һүнгәс, урмандарҙы\nЙөҙөмә ҡаба эҫеһе,\nҠайнарлығын ҡыш ҡоршар.\n...Икәүләп мышар тирәбеҙ,\nҺанай китһәң, күп инде ул.\nМәҡәлә авторы менән шулай ҙа фекерем бер аҙ тап килмәй. Ҡояш сығыу һүҙбәйләнешенә бәйле был. Ул хаҡлы, ҡайһы бер төбәктәрҙә ҡояш сыға тип әйтергә ярамай тигән хөрәфәт йәшәп килә. Был мәжүсилек осоронан ҡалған хөрәфәттәрҙең береһе тип аңлайым. Ғәмәлдә, ҡояш сыға тип бик күп урындарҙа әйтәләр, юҡҡа ғына телебеҙгә "көнсығыш" һүҙе килеп инмәгән бит ул. Халҡыбыҙҙа "ҡояш" һәм "көн" һүҙҙәре синоним булараҡ та ҡулланыла бит. Ҡайһы бер төрки телдәрҙә ҡояш һүҙе тап бына "көн" тигәндән яһалған. Миҫал өсөн, әзериҙәрҙә ул "гүнәш", йәғни "көнәш". Беҙҙә лә борон шулай булғандыр ул, көнәштән ҡояшҡа әйләнгәндер тип уйлайым...\nҠояш, ысынлап та, башта сыға, шунан инде күк йөҙөнә ҡалҡа. Ә бына ай - ҡалҡа. Уның сыҡҡаны күренмәй беҙгә. Был фольклорҙа ла күренә. Шундай һынамыш бар: Ҡояш ҡолаҡланып сыҡһа, ямғыр булыр. Ҡояш ҡыҙарып сыҡһа - ямғыр булыр, ҡыш көнө шулай булһа - һалҡын булыр. Ҡояш сыҡҡанда бағана-бағана нур сәселһә, һыуыҡ булыр. Ҡояш сығыуға бәйле йәнә әллә күпме һынамыштар бар һәм улар "Башҡорт халыҡ ижады" томдарына ла күпләп инеп ҡалған. Һәр хәлдә "восход" һүҙен "ҡояш сығыу, ҡояш ҡалҡа башлау" тип ике төрлө алырға мөмкин тип уйлайым.\nМөсәл йылдарына килгәндә, боронғоларыбыҙ ысынлап та Йылҡы, Ҡуян йылы тип йөрөткәндәр. Аждаһа йылы Лыу (ылыу) йылы тип аталған; сусҡа түгел, Ҡабан йылы тигәндәр. Ни өсөн шулай? Сөнки, башҡорттар мосолман булараҡ сусҡа тотмаған, уны ғүмере буйы ла күрмәгән күбеһе, телмәрҙә ҡулланылһа ла, әр һүҙе булараҡ ҡына ишетелгеләгән. Йылды әр һүҙе менән атауҙан тыйылғандар. Ҡабан иһә - урман йәнлеге, уны белгәндәр, күргеләгәндәр ҙә. Элекке яҙмаларҙа ул тап бына ҡабан йылы булып теркәлеп ҡалған.\nТормош арбаһы алға тәгәрәгән һайын телмәребеҙгә яңы төшөнсәләр килеп инә, уларҙы тап үҙебеҙҙең асылыбыҙға ярашлы итеп, ижади тәржемә итеү зарурлығы ла тыуа. Улар башҡорт теле ҡанундарына ла, булмышына ла тап килерлек булғанда ғына ерегеп китә. Был хаҡта ла алда фекер алышыуҙар булыр тип өмөт итәм.\n"Йәшлек" гәзите, ғөмүмән, яңы һүҙҙәр ҡулланыуҙа һынамаҡ майҙан булып тора инде байтаҡ йылдар. Йәштәр гәзите өсөн шулай кәрәктер ҙә. Ҡайҙалыр быны эшләү зарур. Тимәк, "йәшлектәр", һеҙҙән йәштәрсә ҡыйыулыҡ та, мәғлүмәтлелек тә, ижади ҡараш та талап ителә.\n[26 февраля 2012] | Просмотров: 292 Опубликовал: admin Оцени статью!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠУРАЙЛЫ ХАЛЫҠ ВӘКИЛДӘРЕ ҠУРАЙ ДАНЫН ЯУЛАНЫ - 2019 - Мәҡәләләр\n"Ҡумыҙ бейетмәй, моңо бейетә" тигәндәй, берәү илтифат һалып башҡарған эш кенә башҡалар күңеленә ауаздаш була ала. Тормошта моңдаш дуҫ-иште лә, күңелгә ятырҙай шөғөлдө лә табыуы еңелдән түгел. Ә бына "Ҡурай" телеканалы хеҙмәткәрҙәренә был тәңгәлдә көнләшерлек: уларҙың яратып башҡарған эшен баһаларлыҡ бөтөн донъянан йыйылған моңдаш тамашасылары бар. Республиканың берҙән-бер башҡортса музыкаль телеканалы барлыҡҡа килеүгә 10 йыл тулыу айҡанлы ойошторолған "Ҡурай даны" беренсе милли телевизион премияһын тапшырыу тантанаһы ла быны асыҡ сағылдырҙы.\n"Ҡурай даны" беренсе милли телевизион премияһына лайыҡлы шәхестәрҙе билдәләү 2018 йылда уҡ башлана һәм унда үҙ эшенең оҫтаһы булған 70 ҡатнашыусы төрлө номинациялар буйынса көс һынашырға ризалыҡ бирә. Улар тураһында йыл дауамында "Ҡурай" телеканалында йөкмәткеле һәм ҡыҙыҡлы һүрәтләмә-тапшырыуҙар күрһәтелә, ә иң-иңдәрҙе билдәләргә телевизор ҡараусыларҙың смс-хәбәрҙәре ярҙам итә. Ойоштороусылар әйтеүенсә, иғлан ителгән ун номинация буйынса өлгө алырҙай замандаштар араһында бәйге бик көсөргәнешле бара, тауыштар минут-секунд һайын үҙгәреп тора.\n- Милли телевизион премияны эшендә, яҙмышында ҙур ҡаҙаныштарға, еңеүҙәргә ирешкән замандаштарыбыҙға тапшырабыҙ. "Ҡурай даны"нда ҡатнашҡан һәр береһе беҙҙең аралағы геройҙар, улар барыһы ла айырым бер китапҡа, бер сюжетҡа лайыҡ кешеләр, тип әйтә алам. Сөнки улар эштәре, тормоштары менән өлгөлө, көслө шәхестәр, - тип билдәләй "Ҡурай" телеканалы директоры Рита Өмөтбаева. - Тәүлек әйләнәһенә башҡорт телендә тапшырыуҙар, үҙебеҙҙең йыр-моңдар алып барылыуы "Ҡурай" телеканалының ҙур уңышы, беҙ шуны һаҡлап ҡалдыҡ һәм үҫтерергә бурыслыбыҙ. Киләсәккә маҡсаттар һәм атҡараһы эштәребеҙ ошо юҫыҡта буласаҡ.\n"Ҡурай даны" тантанаһы "Ер кешеһе" номинацияһында билдәләнгән еңеүсене асыҡлауҙан башланып китте. Оҙаҡ йылдар республиканың ауыл хужалығын күтәреү өсөн тырышып эшләгән ир-егеттәрҙең барыһы ла маҡтауға лайыҡ ине, әлбиттә. Шулай ҙа тамашасылар биргән тауыштарға ярашлы, Әбйәлил районының Әүнәш ауылынан Уразбай Юлдыбаев еңеүсе тип табылды. Ул тантана кисәһенә хәләле Зөлфиә Фаварис ҡыҙы менән килгәйне. Улар 30 йылға яҡын игенселек эшенә дәрт-дарманын һалып эшләй. "Фермерлыҡтар ойоштора башлағандан бирле, 1992 йылдан үҙ хужалығыбыҙҙа эшләйбеҙ. Ерҙе ҡуртымға алып, бойҙай, арпа, һоло культураларын сәсәбеҙ, былтырҙан етенгә күстек. Алған уңышты Магнитогорск ҡалаһына һатабыҙ, хәҙер үҙебеҙҙең Әлмөхәмәт ауылындағы элеватор яңынан эшләй башланы, шуныһы ҡыуаныслы. Районда буш ятҡан сәсеүлектәр күп, фермерҙарҙы аукцион ҡурҡыта", - тине Уразбай Насип улы һөйләшкәндә.\n"Ҡурай даны"ның "Миһырбанлы ғаилә" номинацияһына Баймаҡ районы Йәнйегет ауылынан 13 бала тәрбиәләгән Фәниә һәм Азамат Ҡарабаевтар ғаиләһе, Балаҡатай районы Йәркәй ауылынан Әлфинә һәм Кәрим Хәкимовтарҙың ишле ғаиләһе лайыҡ булды. "Ҡул оҫтаһы" номинацияһында Өфөнән Ләлә Камалетдинова билдәләнһә, "Ижади ғаилә" тип Бишбүләк районынан Зөлфиҙә һәм Ғаяз Муллағәлиевтар, "Йыл меценаты" тип Баймаҡ районынан Илсур Нәбиуллин, "Иң шәп клип төшөрөүсе" тип Өфөнән Батыр Ғәлимов табылды. "Эшлекле ханым" премияһы Өфө ҡалаһы эшҡыуарҙары Лилиә Сабитова һәм Гөлсәсәк Әлибаеваға бирелде. "Йыл йырсыһы" һәм "Ҡәләм оҫтаһы" номинациялары буйынса ла икешәр еңеүсе һайланды: моңло йырҙары менән телевизор ҡараусыларҙы хайран иткән Баймаҡ районынан Алмас Хөсәйенов һәм Илештән Айҙар Рәҡипов, популяр замандаш әҙиптәр Айгиз Баймөхәмәтов һәм Гөлнур Ҡыуатова. "Һөнәр оҫтаһы" номинацияһы буйынса иң яҡшыларҙы билдәләгәндә телевизор ҡараусылар бер тауыштан республиканың алыштырғыһыҙ дикторы булған Әхәт Мортазинға күпселек тауыштарын биргән. Ҡыҙғанысҡа күрә, "Ҡурай даны" премияһының көмөш ялатылған миҙалы һәм дипломы эйәһен һуңлабыраҡ эҙләп тапты. Был номинацияла шулай уҡ Шишмә районынан Рәхилә Ғәлимова билдәләнде, ул ғүмер буйы почта ташыусы булып хеҙмәт иткән көслө рухлы һәм үтә лә егәрле ханым. "Яйлап ҡына эшләп йөрөгән ерҙән дәртләндереп ебәрҙе был конкурс, яңы үрҙәргә этәргес бирҙе. Халыҡтың оло баһаһы иңдәргә яуаплылыҡ өҫтәһә, эшебеҙҙе күреүҙәре күңелдәрҙе үҫтерҙе. "Ҡурай даны" премияһының әһәмиәте замандаш милләттәштәрҙе танытыуҙалыр", - ти "Эшлекле ханым" номинацияһында бүләкләнгән "Башбланкиздат" компанияһы директоры Гөлсәсәк Әлибаева.\n"Ҡурай даны" беренсе милли телевизион премияһын тапшырыу тантанаһына моңдаш ҡына түгел, халҡыбыҙ һәм республикабыҙ таянысы булырҙай милләттәштәр килде. Телеканал хеҙмәткәрҙәренең "Ҡурай халҡына дан!" тигән ауазы меңдәрҙе үҙ көйөнә бейергә, үҙ йырын йырларға этәреүен күрҙек. Уларҙы берләштергән "Ҡурай" каналы тағы ла тиҫтәләгән йылдар рухиәтебеҙҙе йыр-моң, мауыҡтырғыс тапшырыуҙар һәм ҡыҙыҡлы ярыштар, мәртәбәле саралар аша күңелдәргә еткерә тороуын теләйек.\nЯҙылған: 11.11.19 | Ҡаралған: 321


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙӘН-3 - 2022 - Мәҡәләләр\n- Етмәһә - мин... - тип уфтанды егет үҙе лә һиҙмәҫтән ауыр һулап.\n- Нимә - һин? - Ҡатын Айҙарға боролоп, һораулы ҡараш ташланы.\n- Мин дә һинең янда алдашып йөрөйөм кеүек... Улай ярамай, аңлайым, - Айҙар көрһөндө. - Тик үҙем дә белмәйем: алдашыумы былар бөтәһе лә, әллә ысынмы?..\n- Мин һине аңлайым, - тине лә ҡатын, ҡапыл Айҙарға һыйынды. Егет уны ҡосаҡлап алды. Йәш кенә көйө ауыр ҡайғылар кисерергә өлгөргән ҡатын уға бик йәл! Мөмкин булһа, уны бөтә бәләләрҙән һаҡлар, ҡотҡарыр ине. Шул тойғоға бирелеп, Айҙар Хәкимәне яурынынан тотоп борҙо ла үҙенә ҡыҫты. Ошо минутта егет ҡатынға ҡарата аңлата алмаҫтай йылы тойғо кисерҙе. Хәкимәне ҡосаҡлап, ошолай оҙаҡ-оҙаҡ ултыра алырына төшөндө. Ҡапыл Сания иҫенә төштө, уның менән был тиклем татлы хистәр егетте ялмап алғанын хәтерләмәй. Был - нимә? Күңелендәге бығаса йәшеренгән аңлайышһыҙ хистәр аныҡлыҡ алырға йыйынамы? Ләкин уның ҡайһы тарафҡа боролоуон тоя башлаһа ла, был турала хатта үҙенә лә асылырға ҡурҡты. Ҡапыл Айҙар Хәкимәнең яурындары әкрен генә һелкенеп-һелкенеп алыуын һиҙҙе. Ҡатын илай ине...\nЕгет уны нығыраҡ ҡосаҡланы. Шулай итеп, йөрәген өтөп алып барған ауыртҡыс уйҙарҙан, әрнеүҙәрҙән Хәкимәне ҡотҡарырға теләне. Ошондай иркәләүҙәргә ныҡ һыуһаған ҡатын, әсе яҙмышын уйлап, һулҡылдап иларға тотондо. - Хәкимә, илама... - Айҙар, ҡатынды тынысландырырға теләп, арҡаһынан һыйпаны. - Бөтәһе лә һәйбәт буласаҡ... Мин һине... Бар бәләләрҙән ҡотҡарырға тырышырмын... Мин бит һине яратам... Мин дә яратам һине, Хәкимә! Ишетәһеңме? Ҡатын, башын егеттең яурынынан алып, йәшле күҙҙәрен күтәрҙе лә:\n- Айҙар... - тине әкрен генә. Үҙе егеттең һүҙҙәренең ихласлығын белергә теләгәндәй, уға текәлеп ҡараны. Шунан күҙҙәрен йомоп, ҡапыл егетте үҙенә ныҡ итеп ҡыҫты, ирендәрен эҙләп тапты...\nУлар шулай байтаҡ ултырҙылар. Бер мәл, баштарын күтәреп, бер-береһенә, шунан тирә-яғына ҡаранылар. Был минутта ҡапыл айнып, томан эсенән сыҡҡан кеүек тойола ине икеһенә лә.\n- Рәхмәт, - тине Хәкимә, егеттең ҡулын ҡыҫып, бер килке өндәшмәй ултырғандан һуң.\n- Ни өсөн? - Егет ҡатынға ғәжәпләнеп ҡараны. Ул, ысынлап та, Хәкимәне аңламаны. Рәхмәт әйтерлек ни эшләне әле ул? Бәләләрҙән ҡотҡарырмын, тиеүе өсөнмө?\n- Яратам, тип әйткәнең өсөн. - Ҡатын йәмле күҙҙәре менән егеткә ҡарап йылмайҙы. - Беләһеңме, ошоғаса миңә бер егет тә "яратам", тип әйтмәне. Ысын. Хатта Фәрхәт тә. Мин "Яратаһыңмы?" тип һорайым, ә ул әллә ниндәй икенсе һүҙҙәр һөйләй, әммә... "яратам", тимәй. Хәҙер уйлайым, ул бит алдашмаған, күрәһең, ҡатынын яратҡан.\nХәкимә күңелһеҙ генә көлөп алды.\n- Кисә һин дә әйтмәгәс, бик ҡайғырҙым. Сибәр тиҙәр, ә "яратам" тимәйҙәр. Яҙмышым шулдыр тип, төнө буйы илап сыҡтым. Бөгөн әйттең. Рәхмәт... Тик... Тик...\nХәкимә тынып ҡалды.\nАйҙар һағайып ҡатынға ҡараны:\n- Һорайыммы икән? - тип икеләнде Хәкимә алдына текәлеп ултырған көйө. Шунан ниндәйҙер ҡарарға килеп, ҡарашын егеткә күтәрҙе. - Ярай. Һорайым... Ә һинең Санияға "яратам" тип әйткәнең булдымы?\nАйҙар Хәкимәнең күҙҙәренә туп-тура ҡараны.\n- Хәтерләмәйем, - тине ул. Ысынлап та, егет быны иҫләмәй. Уға кейәүгә сығырға тәҡдим итеүе, туй хаҡында һөйләшеүе булды. Ә "яратам" тип әйттеме, юҡмы - бөтөнләй башынан сыҡҡан.\n- Ә хәҙер нисек һуң?\n- Белмәйем... - Айҙар, бер нөктәгә уҡталып, уйланып ултырҙы. - Белмәйем... Миңә Сания йәл... Беҙ бит туй үткәрергә һөйләшеп бөттөк! Ул шундай ихлас әҙерләнә!..\nАйҙар, күңелен сорнаған әсе тойғоларға сыҙамай, урынынан тороп китте. Шунан өндәшмәй генә уны күҙәтеп ултырған Хәкимә ҡаршыһына килеп баҫты.\n- Ниңә икегеҙ бер юлы килеп сыҡтығыҙ миңә? - Егет бар күңеле менән әсенеп әйтте был һүҙҙәрҙе. Әммә улар Айҙарҙың һорауы түгел, ә рәхимһеҙ ысынбарлыҡтан ҡотолорға теләп үрһәләнеүе ине.\n- Бер юлы осраһаҡ ни, һин бит Санияны һайлағанһың. - Ҡатын үпкәләгәнерәк тауыш менән әйтеп ҡуйҙы. - Ә ниңә уны?\nИң ауыр һорау яңғыраны Айҙар өсөн. Ошо ерҙә егеттең телефоны телгә килде. Самат икән. Айҙар уны тыңлап торманы, һүндерҙе лә ҡатынға ҡарап алды. Был ауыр һорауға яуапты егет үҙе лә белмәй. Әммә өндәшмәй ҡалырға ла ярамай. Ошоно асыҡламайынса, артабан уларға һөйләшер һүҙ ҙә юҡ. Егеттең ҡаушауын күреп, Хәкимә ярҙамға килде. Ул Айҙарға ҡарап көлөмһөрәне лә:\n- Минең ирһеҙ бала табыуым арҡаһындамы? - тип һораны егеттең күҙҙәренә тура ҡарап.\n- Юҡ, - тине Айҙар Хәкимәнең үтәнән-үтә күрергә тырышҡан ҡарашына түҙеп. - Тәүҙә, әлбиттә, ҡыйын булды. Ләкин аҙаҡ ул хаҡта бөтөнләй уйламаным. Ә кисә Искәндәр менән танышҡас, үҙ улым кеүек яраттым уны... Бигерәк һөйкөмлө малай! Уға тиклем дә һине бик яҡын күреүемде һиҙенә инем, тик уны үҙемдән дә йәшерә инем. Ә Искәндәрҙе күргәс... уны ла, һине лә... яратыуымды аңланым.\n- Айҙар! - Ҡатын Айҙарға һыйынды, шунан ҡосаҡлап алды һәм, башын егеттең күкрәгенә һалып, тынып ҡалды. Тәненең әкрен генә ҡалтырауынан уның, был юлы, бәлки, шатлығынандыр, йәнә илағаны һиҙелде.\nАйҙар Хәкимәне тынысландырырға теләп, сәсенән һыйпаны, йәштәрен һөртөргә тырышты.\n- Илама, Хәкимә, - тине егет. - Илама. Бөтәһе лә һәйбәт буласаҡ.\nХәкимә рәхмәтле ҡарашын егеткә күтәрҙе.\n- Искәндәр хаҡында һүҙҙәрең менән һин үлтерҙең мине! Ул бахыр бала... Ниндәй ғәйебе барҙыр инде...\nХәкимә йәштәрен туҡтата алманы. Айҙар, уның хәлен аңлап, бер һүҙ өндәшмәне, фәҡәт үҙенә ҡыҫып, сәсенән, сикәләренән һыйпаны. Ҡатын тыныслана төштө лә телгә килде.\n- Бая әйтә биреп ҡуйғайным бит, Ғәйнулла ағай мине бер гонаһтан ҡотҡарҙы тип... Бынан биш йыл элек миңә ҡот осҡос ауыр ине. Атай-әсәйем мәрхүм булды, Фәрхәт ташлап китте. Ауырлымын. Өләсәйем постелдә ята. Ни эшләргә? Ҡайһылай йәшәргә?.. Хәҙер бала ла тыуһа, нисек ҡарармын уны? Бер мәл күрше-күлән ҡатындарҙың кәңәшен тыңлап, аборт яһатырға булдым. Баймаҡ больницаһына барырға хәл иттем. Иртәгә шунда юлланам тигән көндө, осраҡлы рәүештә Ғәйнулла ағай тап булды. Минең менән магазинға килгәндә лә йүнләп һөйләшмәгән кеше ни сәбәптәндер туҡтатты. Шул саҡта уның әйткән һүҙҙәре бөгөнгөләй хәтеремдә. Һаулыҡ һорашҡас, ул: "Хәкимә һеңлем, - тине. - Һинең башыңа бик гонаһлы уй килгән. Баш тарт ул ниәтеңдән. Алғы тормошоңда улың бик күп ҡыуаныстар килтерәсәк һиңә, ярҙам итәсәк, үҙе ҙур кеше буласаҡ", - тине. "Улың", тине. Әле эсем саҡ беленеп тора, ә Ғәйнулла ағай нисектер ауырлы икәнлегемде лә, абортҡа йыйынғанымды ла һиҙгән, иң ғәжәбе - "ҡыҙың", тимәне, "улың", тине. Мин шаҡ ҡаттым. Ғәйнулла ағай аборт яһатырға уйлауымды ҡайҙан белгән? Тәнем буйлап көслө ҡалтырау йүгереп үтте. Мин шунда уҡ бөтә күңелем менән ышандым уның һүҙҙәренә. Барманым абортҡа. Күптәр өгөтләп, әрләп ҡараны, ауырлыҡ менән ҡурҡытты, әммә ҡолағым төбөндә һәр саҡ Ғәйнулла ағайҙың һүҙҙәре торҙо. Әлбиттә, ҡыйын булды. Түҙҙем. Бына хәҙер Ғәйнулла ағайға рәхмәт әйтеп бөтә алмайым.\nҠатындың был хикәйәте тетрәндерҙе Айҙарҙы. Искәндәрҙең, шундай һөйкөмлө малайҙың, тыумайынса үлтерелеүен күҙ алдына килтерә алманы ул. Айҙарҙың йөрәге ауыртып ҡыҫылды. Хәкимәнең биш йыл элек кисергән ауырлыҡтарын йөрәге менән тойҙо ул. Ҡатынға, уның улына, был ике сибек йән эйәһенә ҡарата йәлләү, яратыу хисе күңелен ялмап алды, бөтә ауырлыҡтарҙан һаҡлау теләге бар булмышын сорнаны. Ғәйнулла ағай ҙа көтөлмәгәнсә асылды Айҙарға. Бына ниндәй кеше икән ул! Олоғайып барған был ирҙе егет ауыл бабайы тип кенә ҡабул иткәйне. Ниндәйҙер хикмәт бар, тимәк, унда. Самат шундайыраҡ ниҙер һөйләй ине шул Ғәйнулла ағай тураһында.\n- Ә рәхмәт әйттеңме һуң? - тип һораны Айҙар.\n- Тәү осор уның ҡайғыһы булдымы ни? Искәндәр тыуҙы, уны ҡарау, өләсәйҙе дауалау, болнистарға йөрөтөү, донъя көтөү баҫып алды. Мин ике-өс йыл баш күтәрмәй шулар менән булыштым. Өләсәйемде саҡ аяҡҡа баҫтырҙым. Бына әле генә, һуңғы йылдарҙа ғына, Аллаға шөкөр, күҙем асылып ҡалды. Шул саҡта ғына Ғәйнулла ағайҙы иҫләнем. Былтыр Искәндәрҙе етәкләп, өйөнә барҙым, рәхмәт әйттем, хәйер бирҙем. Ул Искәндәрҙе өшкөрҙө, башын һыйпап, йәнә: "Ҙур кеше буласаҡ был бала, Алла бирһә, - тине. - Унан күрәсәк ҡыуаныстарың алда әле", - тине. Рәхмәт инде уға.\nИкеһе лә, әле генә һөйләшкәндәрен уйлап, өндәшмәй ултырҙылар.\n- Ә Искәндәр хаҡында Фәрхәт беләме? - тип һораны Айҙар.\n- Юҡ. - Ҡатын уфтанып ҡуйҙы. - Бынан ҡайтҡас та, оҙаҡҡа һуҙмай, ҡатыны Фәрхәтте Мәскәүгә күсереп алып киткән. Күрәһең, минән ныҡ ҡурҡҡандыр. Шунан һуң уның үҙе лә, хәбәре лә юҡ.\n- Нисек йәшәргә мөмкин шундай матур баланы белмәйенсә? - тип аптыраны Айҙар. - Хатта миңә, Искәндәрҙе киләсәктә күрмәһәм, ҡыйын булыр кеүек.\n- Ысынмы? - Хәкимә күңелһеҙ хәтирәләрҙән ҡотолоп йылмайҙы.\n- Ысын, - тине Айҙар ихлас күңелдән. - Сәғәт нисә? Әйҙә, уны барып алайыҡ!\n- Иртәрәк әле, - тип икеләнде лә Хәкимә, ҡыуаныслы йылмайып, урынынан торҙо. - Әйҙә! Йоҡларға ятмаҫ борон!\nХәкимә менән Айҙар, әле генә уларҙы сорнап ебәрмәй тотҡан күңелһеҙ тойғоларҙан арынып, балалар баҡсаһына табан ашыҡты...\n(Әҫәр тулыһынса быйыл "Ағиҙел" журналының 5-се һанынан баҫыла башлай).\n(Аҙағы. Башы 14-15-се һандарҙа).\nЯҙылған: 22.04.22 | Ҡаралған: 749


Илебеҙҙә берҙәм дәүләт имтиханын индереү буйынса эксперимент бына ете йыл инде дауам итә. Шуға ҡарамаҫтан, уның тирәләй бәхәстәр тынмай. Уҡытыусылар ҙа, уҡыусылар ҙа, ата-әсәләр ҙә әле булһа БДИ-ның ныҡлы инеүе менән килешә алмай.\nКиләһе йылдан эксперимент туҡтатыласаҡ, һәм БДИ бөтә ил буйынса мотлаҡ буласаҡ. Кемдер быға сикһеҙ шат, икенселәр иһә, киреһенсә, БДИ уҡыусыларҙың белемен сағылдырмай, тип иҫәпләп, системаға ҡаршы торорға маташа. Хатта Рәсәй чиновниктары араһында берҙәм дәүләт имтиханына ҡаршы булып, уны закон кимәлендә кире ҡағырға маташыусылар бар. Мәҫәлән, Думаның мәғариф һәм фән буйынса комитеты ағзаһы Олег Смолин уны ирекле яһарға һәм БДИ системаһынан тарих, әҙәбиәт һәм йәмғиәтте өйрәнеү фәне буйынса имтихандарҙы алып ташларға тәҡдим итә.\nБР Мәғариф министрлығының берҙәм дәүләт имтиханының өҫтөнлөктәре һәм етешһеҙлектәре буйынса рәсми позицияһы тураһында "БАШвестЪ"ың дүшәмбе һанында уҡырһығыҙ. Хәҙер һеҙҙең менән беҙ ни өсөн уҡыусыларҙың БДИ тапшырырға шул тиклем ҡурҡыуҙары һәм уҡытыусылар үҙҙәре берҙәм дәүләт имтиханы тураһында ни уйлауҙары хаҡында белергә тырышасаҡбыҙ.\n- Мин, ғөмүмән, берҙәм дәүләт имтиханына ҡаршымын һәм абитуриенттарҙы вузға ҡабул иткәндә бөтә БДИ һөҙөмтәләренән баш тартҡан МДУ ректоры Виктор Садовничевты тулыһынса яҡлайым, - ти Аҡмулла исемендәге БДПУ-ның филология факультеты уҡытыусыһы Булат Ғәлиев.\nОльга Зайцева, 115-се гимназия завучы:\n- Бына бер нисә йыл инде мин БДИ-ны ойоштороусы булып торам. Берҙәм дәүләт имтиханы - ул беҙҙең киләсәк, тип әйтә алам. Барыһына ла мәғлүм булыуынса, беҙҙең мәғариф системаһында, иң элек, коррупцияға һәм "блат"ҡа ҡаршы көрәшергә кәрәк бит. Тап БДИ аҡсаһы булмаған һәләтле балаларға юғары уҡыу йортона инергә мөмкинлек бирә. Инеү имтихандары институтта үткәрелгәндә бюджет урындары йыш ҡына аҡсаһы һәм бәйләнеше булғандарға эләгеүе бер кемгә лә сер түгел бит. Йыл һайын БДИ үткәреү практикаһы вуздарға БДИ-һыҙ бер ваҡытта ла үтә алмаҫлыҡ һәләтле балалар инеүен күрһәтә.\nМин мәктәптә эшләйем һәм йылдан-йыл балаларҙың ғәҙелерәк, аңлыраҡ була барыуын күрәм. Был дәүләт имтиханында сағыла ла. БДИ буйынса эксперимент уңышлы килеп сыҡһын өсөн имтихан барышын балаларҙың үҙҙәре күҙәтеүе кәрәк, тип уйлайым. Әгәр кемгәлер дөрөҫ яуаптарҙы әйтһәләр, улар быны яҡшыраҡ күрәсәк. Килешмәгән осраҡта уҡыусылар имтихан ойоштороу буйынса апелляция бирергә ҡурҡмаҫҡа тейеш. Был беҙ иҫәп тотҡан ғәҙелһеҙлеккә ҡаршы көрәштең ҡеүәтле сығанағы.\nМин шулай уҡ, БДИ буйынса һорауҙар бик ҡатмарлы, тип иҫәпләйем. Уларҙы ябайлаштырырға кәрәк. Ул гениаль балаларға иҫәпләнгән. Ә бит ундайҙар һирәк. Ләкин күпселекте тәшкил иткән эшһөйәр, тырыш балаларға ла мөмкинлек бирергә кәрәк. БДИ буйынса уртаса балл алһалар, улар бюджетҡа инә алмаясаҡ бит.\nӘгәр ҡалаларҙа БДИ тапшырыуға ярайһы уҡ контроль булдырылһа, ауылдарҙа бит бер ниндәй тәртип юҡ. Балаларға заданиеларҙы уҡытыусылары сисеп бирә, һуңынан ауыл балалары юғары балл ала. Был планда мин МДУ ректоры Садовничевты бик яҡшы аңлайым. Ҡабул итеү комиссияһына ауыл мәктәбен тамамлаусы 100 балл ҡуйылған БДИ тураһында таныҡлығын тотоп килеп, журналистика факультетына индереүҙе талап итһә, ә үҙе хатта "Һуғыш һәм солох"то ла уҡып сыҡмаһа, бында ни әйтәһең инде...\nКүп уҡытыусылар, БДИ уҡыусының фекерләү ҡеүәһен примитив яһай, тип иҫәпләй. Уларҙың фекеренсә, дүрт варианттан береһен һайлап, кәрәкле графаға билдә ҡуйыу өсөн ҙур аҡыл кәрәкмәй, йәнәһе. Әйткәндәй, күп уҡыусылар имтиханда шулай эшләй ҙә.\nВадим, 16 йәш:\n- Мин барыһын да еңел генә үҙем тапшырҙым. Артыҡ әҙерләнмәнем дә, математиканан айырыуса. Бик уйланмайынса билдәләр ҡуйып сығырға мөмкин ине бит, барыбер бөтәһенә лә "өслө" тәьмин ителгәйне.\nМарина, 17 йәш:\n- Рус теленә мин үҙем әҙерләндем, "бишле"гә (81 балл) яҙҙым. Хәҙер миңә уны "универ"ҙа тапшырырға кәрәк булмаясаҡ. Математиканан бөтөнләй әҙерләнмәнем, "өйгә эш"те лә эшләмәй торғайным, сөнки ул миңә кәрәкмәй! Шуға ҡарамаҫтан, "дүртле"гә яҙҙым. Һәм был бер ниндәй әҙерлекһеҙ һәм репетиторҙарһыҙ.\nКатерина, 16 йәш:\n- Миңә БДИ оҡшай. Һәр хәлдә, туғыҙынсы класта тапшырған ҡәҙимге имтихандарҙан айырмалы рәүештә, уны артыҡ көсөргәнмәй тапшырырға мөмкин. БДИ-ла бер кем дә ҡамасауламай, күсерергә маташмай, ултырып, фекереңде туплайһың да тыныс ҡына һорауҙарға яуап бирәһең.\nНи өсөн күп уҡыусылар БДИ-нан шул тиклем ҡурҡа һуң? Быйыл бит уларҙың күптәре берҙәм дәүләт имтиханын тапшырыуҙан баш тартты. Мәктәптә тапшырып, бер ниндәй проблемаһыҙ вузға инергә мөмкин булған физика, химия, биология урынына улар бер ниндәй кәрәге булмаған "еңел" предметтарҙы һайланы.\n- БДИ тапшырырға уҡыусыларға психологик проблемалар ҡамасаулай, - тип иҫәпләй Аҡмулла исемендәге БДПУ ректоры Раил Әсәҙуллин. - Әлбиттә, һәр нәмәнең ыңғай һәм кире яҡтары бар, ләкин мин кешеләргә үҙ психологияһын үҙгәртеп ҡорорға кәрәк, тип уйлайым. Ваҡыт башҡа, заң башҡа, тигәндәй, белемебеҙҙе баһалауҙың башҡа төрлө критерийҙары заманы килде. Балаларҙы БДИ-ға әҙерләргә кәрәк. Һәм репетиция балаларға был шарттарға яраҡлашырға ныҡ ҡына ярҙам итә. Имтихан - ул һәр ваҡыт көсөргәнеш инде ул. Балаларға БДИ - ул хәҙер норма, закон икәнлеген һәм унан ҡурҡырға кәрәкмәҫлеген аңлатырға кәрәк.\nМәктәптә традицион сығарылыш иншаһын әҙәбиәт буйынса берҙәм дәүләт имтиханына алмаштырыу ҙур бәхәс тыуҙырҙы.\n- Әҙәбиәт буйынса имтихан булып мотлаҡ инша торорға тейеш, тип иҫәпләйем, - ти Булат Ғәлиев. - Мәктәптә әҙәбиәт Анна Каренинаның ниндәй транспорт аҫтына ташланыуын белеү һәм яуаптар варианттарын: а - ат; б - пароход; в - паровоз; г - осоусы тәрилкә - һайлау өсөн кәрәк түгел. Әҙәбиәт, беренсе сиратта, кешене фекерләргә һәм үҙ фекереңде матур, дөрөҫ итеп сағылдыра белергә өйрәтергә тейеш.\nӘммә Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән уҡыусыларға шулай ҙа әҙәбиәт буйынса БДИ тапшырырға тура килде.\nКүп юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары БДИ һөҙөмтәләренә ышанмай. Бәлки, юҡҡа ла түгелдер. Ҡайһы бер мәктәпте тамамлаусылар әйтеүенсә, БДИ буйынса юғары балды һатып алырға мөмкин булған бит... Быға ышанырғамы, юҡмы - һеҙҙең эш. Ләкин был шулай йомаҡ булып ҡалыр, моғайын.\nАлексей, 17 йәш:\n- БДИ балаларҙан йәки уларҙың ата-әсәләренән күберәк аҡса талау өсөн булдырылған. Баһалар барыһына ла билдәле: бөтә предметтар өсөн 50 мең һум, ә математика - 70 мең һум. Уның хатта үҙ системаһы бар: һинең өсөн аҡыллы кешеләр бөтәһен дә эшләй. Дөйөм алғанда, БДИ - ул тулы алдыҡ...\nИлгиз, 17 йәш:\n- Мин былтырмы, элгәре йылмы мәктәптәрҙең береһендә 11-се класс уҡыусылары йыйылышып, БДИ-ға яуаптарҙы һатып алғандар, тип ишеткәйнем. Барыһы ла яҡшы ғына тапшырған. Тик уларҙың береһе яуаптар менән уртаҡлашырға булған һәм уларҙы интернетҡа һалған. Уны табып, имтиханын яңынан тапшырырға мәжбүр иткәндәр. Нимәһе көлкө, башҡаларын "яндырмағандар" бит.\nРоман, 16 йәш:\n- БДИ - ул бәлә. Уны "бишле"гә яҙыуҙың реаль мөмкинлеге - дөрөҫ яуаптар һатып алыу. Уларҙы интернетта табып булмай, Мәғариф министрлығының мәғлүмәттәр базаһына ла үтеп булмай. Шуға күрә иң еңеле - түләү.\nЭльмира, 17 йәш:\n- Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, БДИ миндә насар тәьҫораттар ҡалдырҙы. Уҡытыусылар беҙҙе йыл буйына "бер нәмәне лә тапшыра алмаясаҡһығыҙ, мәктәпте оятҡа ҡалдырасаҡһығыҙ" тип ҡурҡытты. Ә һөҙөмтәлә нимә? Кластың яртыһы йә балдарҙы, йә яуаптарҙы һатып алды...\n...Беҙ һеҙҙе, БДИ - насар, йәки киреһенсә, тип ышандырыу маҡсаты ҡуйманыҡ. Ә төрлө кешеләрҙең фекерен килтерҙек. Әлбиттә, һәр кемдең үҙ хәҡиҡәте. Беҙ иһә, эксперимент уңышлы тамамланыр, имтихандар намыҫлы үткәрелер, һәр мәктәпте тамамлаусының юғары уҡыу йортона инеү мөмкинлеге бер төрлө булыр, тип ышанасаҡбыҙ.


Ҡыйыулыҡ һәм батырлыҡ өсөн награда\n22 Февраль 2019, 17:52\nБыйыл наградаға 28 бала лайыҡ булды. Уларҙың ҡайһы берҙәре тамашасыны таң ҡалдырып бейей, икенселәре иҫ киткес итеп йырлай, ә өсөнсөләр кеше ғүмерен ҡотҡарған. Мәҫәлән, Бишбүләктән килгән Инсаф Миһранов астма сире өйәнәге тотҡан иргә ярҙам ҡулы һуҙған.\nИнсаф йыш ҡына олатай-өләсәһе йәшәгән Аҙнай ауылында йәйге каникулдарын уҙғарырға ярата. Ул бында йыш булғанға күрә, Дим буйының һәр төбәге уға таныш, йылғаны ла бер тында йөҙөп сыға ала.\nБер мәл туған-тыумаса менән йылға буйына ял итергә барғас, өлкәндәр һыу ҡойонорға төшә, ә малай резинала кәмәлә йөрөргә уйлай. Бер арала ҡунаҡҡа ҡайтҡан Сәһәръяр бабаһы аръяҡҡа йөҙөп сыға һәм астма өйәнәге тотоп, һыуға ҡолап төшә. Шул тирәлә кәмәлә йөрөгән Инсаф юғалып ҡалмай, тиҙ генә ярҙамға килә.\n- Бабайым ҡамыштар араһында ята ине,ә йылғаның икенсе яғынан ул күренмәй ине, - ти мәктәп уҡыусыһы.- Мин кәмәне ярға сығарҙым, шул ваҡытта бабайым иҫенә килде, һәм торорға маташты. Мин унан кәмәгә ултырыуын һораным, әммә, бер-ике аҙым атлау менән ул ҡабат иҫен юғалтты.\nИнсаф тыны быуылған ауырыуҙы кәмәлә Дим йылғаһының бер ярынан икенсеһенә алып сыға. Уларҙы көтөп торған яҡындары ваҡытты әрәм итмәй яһалма һулыш алдырырға тотона һәм "Тиҙ ярҙам" машинаһын саҡыра.\nКиҫкен мәлдә юғалып ҡалмаған ҡыйыу малай хәҙер яҡындарының ғорурлығы.


Уларҙың тырнағына беренсе сиратта ярҙамсылары булмаған өлкән йәштәге кешеләр эләгә. Башҡа райондарҙа нисектер,\nбелмәйем, ә бына Өфө районында ҡарттар тағы ла үтә ныҡыш\n"шәфҡәт эйәләренең" һөжүменә дусар була. Хәйер, күп осраҡта\nөлкәндәр яңғыҙ ҙа түгел, ҡайһы берҙәренең балалары йәки ейәндәре өй аша ғына йәшәй. Әммә беҙҙең "малтабарҙар" көтмәгәндә һәм шул тиклем оҫта хәрәкәт итә, күп осраҡта\nпенсионерҙарға улар менән аралашыуҙан алған әсе тәжрибә\nген икенсе тапҡыр теләһә кемгә ишек асмаҫҡа ярҙам итә.\n89 һәм 93 йәшлек апалы - һеңлеле әбейҙәр менән дә шундай уҡ хәл була. Улар ихатала аҡрынлап хужалыҡ мәшәҡәттәре менән\nбулып йөрөгәндә эргәләренә ҡайҙандыр бер йәш ҡатын "осоп ҡуна", үҙе бер туҡтамайынса хәбәрен һөйләй. Әбейҙәр хәбәр\nағымынан ике һүҙ - "күстәнәс" һәм "алыҫтан" тигәнен генә ишетеп өлгөрә һәм көньяҡ республикаларының береһендә\nйәшәүсе туғандары тәм - том ебәргәндер тип аңлай. Ҡунаҡ\nҡатынды йортҡа саҡыралар.\nӘммә телдәр ҡатындың өҫтәлгә сығарып һалған әйберҙәре бер\nҙә көньяҡ күстәнәстәренә оҡшамай: ниндәйҙер ваҡ - төйәк көнкүреш кәрәк - яраҡтары. Өй хужабикәләре аптыраулы ҡараштарын ҡатындан өҫтәлгә күсерә, ә тегеһе бер туҡтамай ләпелдәүен белә:" Бына бит президент һеҙҙең турала нисек хәстәрлк күрә! Һәр берегеҙгә алты мең һумлыҡ бүләк ебәргән!"\nҺәм бер аҙ ғына туҡтап торғандан һуң өҫтәп ҡуя: "Тик ике ме ң ярым һум түләргә кәрәк буласаҡ, үҙегеҙ аңлайһығыҙ - һалымдар !" Тынлыҡ урынлаша. Инәйҙәр аптырап ҡунаҡ ҡатынға текләй. Ҡапҡа артында уны түҙем генә автомобиль көтә.\nНиһәйәт, ҡарсыҡтарҙың береһе һушына килгәндәй була һәм ҡулдарын һелтәй - һелтәй:" Һин нимә, ҡыҙым! Ниндәй ике мең! Беҙҙе балалар ашата - кейендерә бит!" - ти. Икенсеһе уның\nменән килешеп баш ҡаға. Әле генә киң йылмайған ҡатындың күҙҙәре ҡыҫыла, тауышы ла асыулы яңғырай: һеҙ башта бүләктә н баш тартманығыҙ, хәҙер барыһы ла өҫтәл өҫтөндә - кире ала\nалмайым, тип белдерә. Аҡса бирегеҙ. Уның төҫ - ҡиәфәтендәге\nянауҙы һиҙеп әбейҙәрҙең береһе "баҫҡынсынан" ҡотолоуҙы хуп күрә: иҫкереп бөткән комод янына барып, балалары газ өсөн түләүгә ҡалдырған мең һумлыҡты сығара. Битһеҙ ҡатын уны\nшунда уҡ эләктереп ала һәм ҡалғанын таптыра башлай, йәнәһе,\nул һәр бер ҡарт - ҡоро өсөн үҙ кеҫәһенән түләргә тейеш түге л.\nӘммә өйҙә ысынлап та башҡа аҡса булмай.\nҠунаҡты оҙатып бер аҙ тын алғас, әбейҙәр "бүләктәргә"\nентекләберәк күҙ һала: барыһы ла бер тапҡыр тотона торған, насар сифатлы, ҡыҫҡаһы, "подвал - ҡытай" етештереүендәге тауар. Ҡайғырышып алалар ҙа, нимә эшләйһең, үҙҙәре ғәйепле, ваҡытында кире бора алманылар. Кисен эштән һуң хәлдәрен белергә тип ингән балалары ла әбейҙәрҙе орошоп ала: таныш булмаған кешеләрҙе йортҡа индермәгеҙ! Кеҫә телефонынан да баш тарттығыҙ - ваҡытында ярҙам саҡыра алмайһығыҙ...\n"Ҡоҙғондарҙың" барыһына ла инмәүҙәре лә шикләндерә әбейҙәрҙе. Әйтерһең дә уларҙы кемдер алдан өйрәтеп ҡуйған.\nБындай осраҡта бары тик бер кәңәш бирергә ҡала: саҡырылмаған ҡунаҡтарҙы тупһағыҙға баҫтырмағыҙ, тәүәккәлерәк булығыҙ.


Башҡортостандағы эшһеҙҙәрҙең 40 проценты – ауыл кешеләре // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостандағы эшһеҙҙәрҙең 40 проценты – ауыл кешеләре\n9:38, 21 марта 2012 Иҡтисад\nҺуңғы мәғлүмәттәргә ярашлы, әле республиканың мәшғүллек хеҙмәттәрендә иҫәптә торғандарҙың 40 проценты — ауыл кешеләре. Әлеге ваҡытта Башҡортостанда 31 меңгә яҡын эшһеҙ иҫәпләнә, шуларҙың 59 проценты – ҡатын-ҡыҙҙар.\nРеспубликала эшһеҙҙәрҙең 24 проценттан ашыуын 16-29 йәштәгеләр тәшкил итә, пенсия алды йәшендәгеләргә – туғыҙ процент, инвалидтарға ете процент тура килә.\nРәсми теркәлгән эшһеҙҙәрҙең яртыһы тиерлек – үҙ теләге буйынса эштән киткән граждандар. 20 процент самаһын ойошмаһы ябылыуы йәки хеҙмәткәрҙәр штаты ҡыҫҡартылыуы арҡаһында эшһеҙ ҡалғандар тәшкил итә. Оҙаҡ ваҡыт эшләмәгәндән һуң (бер йылдан ашыу) хеҙмәт эшмәкәрлеген дауам итергә теләгән граждандар өлөшөнә 17,5 процент тура килә. Тағы биш процентын тәүгә эш эҙләгәндәр тәшкил итә, тип хәбәр иттеләр БР Халыҡты эш менән тәьмин итеү дәүләт хеҙмәте идаралығында.


24 марта 2016 — 15:51\nЕвропа аэропорттарында именлек саралары көсәйтелде. Парижда Шарль-де-Голль аэропортында хәрбиҙәр һәм полиция хеҙмәткәрҙәре ҡамауға алды тиергә мөмкин. Пассажирҙар багажы ентекләп тикшерелә.\nКөнбайыш етәкселәре Брюсселдәге террор ғәмәлдәрен миграция көрсөгө менән бәйләмәҫкә саҡыра. Улар теракт сәбәптәрен асыҡлағас ҡына ниндәйҙер һығымталар эшләргә мөмкин тигән ҡарашта. Әммә Брюсселдәге террор ғәмәленә тиклем Ислам дәүләте төркөмсәһе бер-нисә тапҡыр үҙ кешеләрен ҡасаҡ итеп Европа үҙәгенә ебәрәсәге тураһында белдергәйне. Тәнҡитселәр асыҡ ишектәр сәйәсәтенең хәүефле икәнен танырға саҡыра.\nНорильскийҙың Алыкель аэропортында көслө ер Боинг737 самолеты әйләндергән. Был видео интернет селтәрендә тәбиғәт көсө тураһында фекер алышыуға сәбәпсе булды. Елдең көсө шул тиклем көслө була, ул хатта бер-нисә тонналыҡ самолетты 180 градусҡа бороп ултырта.\nЯпонияла энергия етештереүҙең альтернатив ысулдары киң танылыу ала. Бында йылға, күлдәргә ҡояш панельдары ҡуйылған. Энергия һуңынан алдынғы операторҙарға һатыла. Таулы ландшафтта ҡояш панельдарын ҡуйыу бик ҡыйын. Шуға ла йөҙөп йөрөүсе электр станциялары Япония өсөн бик отошло.


Рәсәйҙе ташлаған компаниялар үкенәсәк\n11 Июнь , 08:55\nВладимир Путин йәш эшҡыуарҙар, инженерҙар һәм ғалимдар менән осрашыуҙа ошо турала белдерҙе. «Улар үкенәсәк әле, беҙ бер кемгә лә ҡурҡыныс янамайбыҙ, Рәсәй – ҙур мөмкинлектәре булған ил. Ысынлап та шулай. Күптәр әле киткәненә үкенәсәк», - тип билдәләне ул.\nРәсәй президенты һүҙҙәренсә, быларҙың барыһы ла үҙаллы ҡарар ҡабул итә алмаған илдәрҙең сәйәсәте һөҙөмтәһе. Әгәр ҙә ил үҙаллы ҡарар ҡабул итә алмай икән, ул инде «билдәле кимәлдә колония», тип баҫым яһаны Путин. www.adv.rbc.ru\nТәүге япон компанияһы Рәсәйҙән тулыһынса китте.\nФевралдән Көнбайыш илдәре Рәсәйгә ҡаршы санкциялар индерә башланы. Тиҫтәләгән сит ил компаниялары һәм сервистары элегерәк Рәсәйҙә эшен туҡтатыу тураһында иғлан иткәйне. Улар араһында Mercedes-Benz, Škoda һәм Volkswagen автоетештереүселәре, IKEA мебель һәм өй өсөн кәрәкле әйберҙәр һатыу селтәре һәм башҡалар. Уларҙың барыһының да Рәсәйҙә производстволары бар.\nРәсәйҙән китеүсе сит ил предприятиеларына ҡарата «ҡәтғи эш итергә кәрәк», - тип билдәләне Путин.\n«Ул саҡта, хөкүмәт рәйесе Михаил Мишустин тәҡдим иткәнсә, тышҡы идара индерергә һәм был предприятиеларҙы эшләргә теләге булғандарға тапшырырға кәрәк», - тине президент.


ҺӨТ ТӘ, ЭШ ТӘ БУЛАСАҠ | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» ҺӨТ ТӘ, ЭШ ТӘ БУЛАСАҠ\nҺӨТ ТӘ, ЭШ ТӘ БУЛАСАҠ\nШәхси эшҡыуар Әлфиә Сөләймәнованың крәҫтиән-фермер хужалығы ошондай ғәйәт ҙур эшкә тотонған. Ғаилә БР Ауыл хужалығы министрлығы аша программала ҡатнашып, республика грантын алған. Әле улар ауылдың элекке “Нәсибаш” совхозының малсылыҡ фермаһы бинаһын яңыртып ҡороу менән мәшғүл. Урындағы йүнселлекте үҫтереү "Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ, шәхси эшҡыуарлыҡ башланғысына ярҙам" милли проектына ярашлы алып барыла.\nУҙған айҙа ғына ҡара-сыбар тоҡомло 100 баш быуаҙ тана алып ҡайтҡандар. Йәш малдарҙы айырым көтөү ойошторолған. Улары, елен тултырып, тиҙҙән быҙаулай башлаясаҡ.\n– Һөтсөлөк малсылығы – беҙҙең өсөн яңы йүнәлеш. Һыйыр малдарын үрсетеү эше менән быға тиклем шөғөлләнгән юҡ ине, – ти Әлфиәнең ире Абдулла Әхмәтшин. – Ферманы төҙөкләндереп бөткәс, һауын, һөт үткәргес ҡоролмалары алып, төп эшкә тотонасаҡбыҙ. Үҙебеҙҙә етештереләсәк продукцияны эшкәртеү тураһында ла уйлайбыҙ.\nБинаның тышы эшләнгән, эсендә стеналары штукатурлана. Һыйырҙарҙы һауыу, малдарға аҙыҡ һалыу урындары яһала. Бында барыһы ла заманса итеп ҡороласаҡ: яҡтыртҡыстар – автоматлаштырылған, тиҙәк таҙартыу механизацияланған буласаҡ.\nРайон хакимиәте башлығы урынбаҫары, ауыл хужалығы, эшҡыуарлыҡ һәм инвестиция бүлеге начальнигы Рәмил Хамматов һөйләүенсә, Әлфиә Сөләймәноваға ғаилә малсылыҡ фермаһы булдырыуға республиканан 10,5 млн. һум грант бүленгән. Конкурстың шарты буйынса, дөйөм проект хаҡының 40 процентын фермерҙар ғаиләһе үҙҙәре индергән. Һөҙөмтәлә бинаны ремонтлау, яңы ҡорамалдар һәм мал алыуға 17 миллион һумдан ашыу аҡса йүнәлтеләсәк. Бынан тыш, шуның менән бер рәттән улар эргәләге тағы бер мал ҡураһы бинаһын үҙ көстәре менән төҙөкләндерә. Нәсибаш эшҡыуары, яңы производство асып, ауылдаштарына өҫтәмә эш урындары ла булдырасаҡ.


Бөгөн иртән Өфөлә юл-транспорт фажиғәһе теркәлде\nЮғары тиҙлектә килеүсе «Ford Focus» водителе билдәһеҙ сәбәп менән идара итеү һәләтен юғалтып юл ситендә торған электр бағанаһына бәрелә. «Сәй фабрикаһы» туҡталышы янындағы авария төшөрөлгән видеояҙма һәм фотолар «БАШ ДТП» төркөмөнә урынлаштырылған. Ҡайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, 40 йәшлек водитель баш ҡаланың 22-се дауаханаһына һалынған. Уның ниндәй хәлдә булыуы тураһында әлегә хәбәр ителмәй. Транспорт сараһы тергеҙеп булмаҫлыҡ хәлгә килгән.


Байдәүләт — Башҡорт Википедияһы\n52°12′32″ с. ш. 56°53′10″ в. д.HGЯO\n80 226 807 002\n80 626 407 106\nБайдәүләт (рус. Байдавлетово) — Башҡортостандың Ейәнсура районындағы ауыл. Байдәүләт ауыл Советына ҡарай. Почта индексы — 453387, ОКАТО коды — 80226807002.\nАуылға Нуғай даруғаһы Үҫәргән улусы башҡорттары үҙ ерҙәрендә нигеҙ һала, 1765 йылдан башлап Бишәй (“бишәй” этнонимынан, ҡара: Үҫәргән) исеме менән билдәле. 18 быуат аҙағынан алып хәҙерге исемен йөрөтә. 1816 йылғы VII рәүиз мәғлүмәттәре буйынса ауылға йорт старшинаһы Байдәүләт Аҡкөбәков нигеҙ һала. 1866 йылда 58 йортта 337 кеше йәшәгән. Малсылыҡ, игенселек менән шөғөлләнгәндәр. Мәсет булған. 1900 йылда шулай уҡ һыу тирмәне теркәлгән. Әлеге көндә ауылда башланғыс мәктәп, фельдшер-акушерлыҡ пункты, клуб, китапхана, мәсет бар.\nХалҡы: 1900 йылда — 482 кеше; 1920 йылда — 492 кеше иҫәпләнгән. Башҡорттар йәшәй.\n2002 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәтенә ярашлы, күпселек милләт - башҡорттар (97 %).\n1816 йылда Байдәүләт ауылында ла рәүиз (ревизия) үткәрелә һәм уның материалдары Башҡортостандың Милли архивында һаҡлана.\nБайдәүләт ауылы Оло Һүрәм йылғаһы буйында урынлашҡан\nРайон үҙәгенә тиклем (Иҫәнғол): 34 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Һарыҡташ): 88 км\nТоломбаев Хәсән Абдулла улы (16 май 1935 йыл — 17 май 2008 йыл) — башҡорт телсеһе, педагог, педагогия фәндәре кандидаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы.\nСолтанов Фәйзулла Вәли улы (15 октябрь 1922 йыл — 24 ноябрь 1992 йыл) — совет партия һәм дәүләт эшмәкәре, 1967—1990 йылдарҙа Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе. РСФСР Юғары Советының һәм БАССР-ҙың 7-11 саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. I дәрәжә Ватан һуғышы (1985), ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971, 1976), Халыҡтар Дуҫлығы (1982), Ҡыҙыл Йондоҙ (1966) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры.\nБишәй урамы (рус. улица Бишай)\nҠапсыҡ тауы (Ҡапсыҡ урманы)\nЕйәнсура районы Байдәүләт ауылы\nАлина Дәүләтханова (Байдәүләт. "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!")\nУрындағы башланғыстарҙы хуплап\nБайдәүләт // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ 2,0 2,1 Байдәүләт, Ейәнсура районындағы ауыл\n↑ 1816 йылғы ревизия материалдары\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Байдәүләт&oldid=1133062 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 20:11 6 май 2022 үҙгәртелгән.


Белем көнөндә спиртлы эсемлектәр һатыу тыйыласаҡ\n26 Август 2019, 17:34\nБындай сара республикала беренсе тапҡыр индерелә. Башҡортостан Дәүләт йыйылышы - Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев быйыл беренсе тапҡыр Белем көнөндә республикала спиртлы эсемлектәр һатыу тыйыласағы тураһында еткерҙе.\nБындай сара республикала беренсе тапҡыр индерелә.\nБашҡортостан Дәүләт йыйылышы - Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев быйыл беренсе тапҡыр Белем көнөндә республикала спиртлы эсемлектәр һатыу тыйыласағы тураһында еткерҙе. Быйыл 1 сентябрь ял көнөнә тура килеү сәбәпле, уҡыусылар һәм студенттар өсөн уҡыу йылы 2 сентябрҙән башлана.\n- Республика халҡына шуны еткерге килә: быйылдан башлап Белем көнө алкоголһеҙ байрам ителәсәк. Республика буйынса, һыраны ла индереп, спиртлы эсемлектәр һатыу тыйыласаҡ, - тине Константин Толкачев. - Был сара тәртип боҙоусыларға юл ҡуймаҫ өсөн эшләнә. Йәштәр араһында спиртлы эсемлектәр ҡулланыуҙың кәмеүенә лә өмөтләнәбеҙ.


Башҡортостан «Ағиҙел аръяғын» үҫтереү өсөн 8,4 миллиард һумлыҡ займ алыу өсөн ДОМ.РФ менән килешеү төҙөнө\n16 Июнь , 16:55\n16 июндә Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумында Башҡортостан Хөкүмәте һәм Торлаҡ өлкәһендә үҫеш институты (ДОМ,РФ) хеҙмәттәшлек тураһында килешеү төҙөнө. Документҡа республика Башлығы Радий Хәбиров һәм ДОМ.РФ генераль директоры Виталий Мутко ҡул ҡуйҙы.\nКилешеү, ДОМ.РФ инфраструктура облигацияларын файҙаланып, республикала социаль һәм коммуналь объекттар төҙөүҙе күҙ уңында тота. Башҡортостан – Рәсәйҙең яңы финанс ҡоралы ғәмәлгә ашырылған туғыҙынсы төбәге.\nОблигациялар Өфөлә «Ағиҙел аръяғы» биҫтәһе, Һуғыш ветерандарының республика клиник госпитале биләмәһендә һыу менән тәьмин итеү һәм һыу бүлеү селтәрҙәрен, шулай уҡ 360 уҡыусыға иҫәпләнгән Республика математика лицей-интернатын төҙөү өсөн кәрәк.\n«Төбәктәрҙә заманса, сифатлы инфраструктураның булыуы – халыҡтың йәшәү сифатын арттырыу, Рәсәй субъекттарын үҫтереү өсөн төп шарттарҙың береһе. Облигациялар сығарыу аша льготалы финанслау механизмының төп ыңғай яғы – уның күп яҡлы булыуы. Башҡортостанда уның ярҙамында яңы торлаҡ төҙөлөшө өсөн коммуналь селтәрҙәр, мөһим медицина һәм белем биреү объекттары төҙөлә», – тине Виталий Мутко.\nБашҡортостан Башлығы ДОМ.РФ менән хеҙмәттәшлек нигеҙендә хәл ителгән проекттарҙың күләмлелеген әйтте.\n«Ағиҙел аръяғын үҫтереү проекты Башҡортостандың баш ҡалаһын үҫтереү өсөн стратегик әһәмиәткә эйә. Өфө йылға араһында урынлашҡан, шуға күрә ҡалаға күп фатирлы йорттар төҙөү өсөн яңы майҙансыҡтар кәрәк. Улар Өфө ярымутрауынан ситтә урынлашҡан. Ағиҙел аръяғында 9 миллион квадрат метрҙан ашыу торлаҡ төҙөргә мөмкин, – тип билдәләне Радий Хәбиров. – . ДОМ.РФ етәкселегенә һәм Виталий Леонтьевич Муткоға башланғыстарыбыҙҙы хуплауҙары һәм берлектәге һөҙөмтәле эш өсөн рәхмәт белдерәм».\n«Забелье» проекты буйынса инфраструктура облигациялары механизмы сиктәрендә 8,4 миллиард һумлыҡ займ килешеүенә ҡул ҡуйылды. Уның ярҙамында һыу менән тәьмин итеү һәм һыу бүлеү объекттары төҙөлә. Инженер селтәрҙәренең дөйөм оҙонлоғо – 45 саҡрым.


Яҡтырт,ҡояшым... » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nНисәнсе йыл булғандыр, «Башҡортостан ҡыҙы»нда бер әсәнең хаты баҫылғайны. Ғәрип булып тыуған сабыйынан үҙ мәлендә баш тартмауына бик тә үкенеп яҙғайны ул ҡатын. Юҡ, мин уны ғәйепләмәйем. Ғәйепләргә хаҡым да юҡ. Хоҙай уға артабан да сабырлыҡ бирһен. Бөгөн минең һөйләргә теләгәнем – йән дуҫым, әхирәтем Зөһрә менән уның тормош юлдашы Батыр Ҡотоевтар хаҡында. Былтыр уларҙың тыумыштан ғәрип улдары Азатҡа 25 йәш тулды. Азат бөтөнләй хәрәкәтһеҙ: атламай, тотоп та, сәйнәп тә ашай алмай, һөйләшмәй, ултырмай... Асыҡ ҡарашлы был матур малай эргәһендәгеләргә рәхмәт, һөйөү тулы күҙҙәре менән ҡарай ғына ала. Тулыһынса кеше көнлө булған Азаттың ҡарашы яҡты, ул үҙен уратҡан йор ғына донъяға эскерһеҙ ихласлыҡ менән баға, сөнки тыуа-тыуғандан ата-әсәһенең һөйөүенә солғанып йәшәй. Зөһрә менән Батыр иһә юғарынан ебәрелгән язалай, һынауҙай ҡабул итмәй был хәлде, улар улдарын тәрән һөйөү менән ярата, бары ярата ғына...\nАта-әсә мөхәббәте... Уйлап ҡараһаң, ни тиклем ябай, шул уҡ ваҡытта бер ни менән дә үлсәп булмай торған оло төшөнсә. Ә ҡайҙалыр төптә, ҡағыҙҙар араһында табиптарҙың бынан сирек быуат элек сығарған әсе хөкөмө һәм «Балағыҙҙан баш тартырға тәҡдим итәбеҙ» тигән һалҡын, бер ниндәй хис-тойғоһоҙ яҙма...\n– Шул саҡта табиптарҙы тыңлаһам, был донъяла нисек йәшәр инем? – ти Зөһрә. – Ә бит диагнозды ла улыҡайына ете-һигеҙ айлыҡ булғас ҡына ҡуялар.\nАҙ ғына айырылып торһа ла, ул Азатты һағынып ҡайта.\n– Эй-й, бәпәйем, бигерәк һағындым! Йә, хәлдәрең нисек? – тип барып ҡосаҡлап-үбеп ала. Әйтерһең, бына хәҙер улы ла уға ҡаршы ҡосағын йәйер һәм: «Мин дә һағындым һине, әсәй!» – тип өндәшер кеүек. Зөһрәгә иһә әленән-әле сәфәр сығып ҡына тора: Өфөлә йәшәүсе ҡыҙы Лилиә менән кейәүе Альберттың, ейән-ейәнсәренең хәлдәрен белергә кәрәк, «Ҡотоева» шәхси предприятиеһы эшенә етәкселек итеү ҙә көс һәм ваҡыт талап итә. Ә предприятие улай-былай ғына түгел, күп ирҙәр алып бара алмаған урман эшенә бәйле.\n– Беләһеңме, тормоштағы бөтә уңышым өсөн мин Батырыма бурыслы, – тигәйне ул бер заман. – Тәүҙә ауыр 90-сы йылдарҙа урамда һатыу иттем. Үҙе эшләп йөрөүгә ҡарамаҫтан, Батыр Азатты тәрбиәләшергә ярҙамлашты. Балама әсә иғтибары етмәй тип, алыпһатарлыҡты ҡалдырҙым, өйгә күстем. Әммә бер эш хаҡына ғына йәшәү, балаларға ярҙам итеү мөмкин түгел. Оҙаҡ уйлашҡандан һуң, йәнә Батырҙың булышлығы менән шәхси предприятие астыҡ. Улыбыҙ Ринат та үҙ эшен булдырып, өйләнеп, ҙур хыялдар менән йәшәй ине, һис уйламағанда фажиғәле һәләк булды... Шундағы ҡайғырыуым... Әгәр эргәмдә Батырым булмаһа, нишләр инем?! Ул – миңә терәк, таяныс, ярҙамсы, кәңәшсе.\nЭйе, Ринат бешеренергә ярата торғайны, үҙ ресторанын асыу хаҡында хыялланды. Йәш кенә кәләшен, сабыйын етем ҡалдырып, юл һәләкәтенә тарыны.\nЗөһрә менән Батырҙың тәүге балалары Лилиә донъяға килгәс, ҡасандыр бер синыфта уҡыған класташтар йыйылып, танышырға барғайныҡ. Ул саҡта йәш ғаилә бәләкәй генә иҫке өйҙә йәшәй ине.\n– Марсель менән Сәлимәгә килен таптым, – тип көлдөргәйне шунда беҙҙе Зөһрә. Ә Сәлимә менән Марселде бөтәбеҙ ҙә беләбеҙ, береһе Асҡар мәктәбендә уҡыта, икенсеһе – дауаханала табип. Лилиә тыуғанда Мирхәйҙәровтарҙың улы Альбертҡа өс йәш самаһы булғандыр.\n– Ҡыҙың һине тыңлармы икән һуң? Бөтөнләй икенсе кешене һайлап ҡуйһа... – тине кемдер.\nБаҡтиһәң, сабыйға сирләй башлағас, буласаҡ әсәне бала табыу йортона алып киләләр, ә бүлмәлә икенсе бер ҡатын, урын буш түгел. Егерме туғыҙ йәшлек Зөһрә «һуңлап» бала табыу хәүефлеге тураһында әллә ниҙәр ишетеп, ҡурҡып бөткән, дер ҡалтырап ята. Шул саҡ эргәһенән Марсель Мөғәлләм улының үтеп барғанын күреп ҡала, уның ҡулына сат йәбешә, «Марсель, эргәмдән китмә инде, ҡурҡам», – тип ялбара башлай. Бөтөнләй башҡа өлкәлә эшләгән табиптың тыныс тауыш менән үҙен йыуатыуы килешәме, әммә Зөһрә имен-аман ҡыҙыҡайын таба. Һуңғараҡ эргәһенә хәлен белергә килгән Марсель:\n– Ярай, Зөһрә, минең малайға кәләш тыуҙы, – ти.\nХоҙайҙың «Амин» тигән сағына тура килгәндер, бөгөн Лилиә менән Альберт Мирхәйҙәровтар ҡыҙ менән ул үҫтерә. Лилиә юрист һөнәрен үҙләштергән, кешенең эшмәкәрлеге һәм хәүефһеҙлеге мәсьәләләре буйынса ғилми-тикшеренеү институтында эшләй, ә Альберт – табип-пульмонолог. Ә ҡоҙа-ҡоҙағыйҙар бер ғаилә кеүек татыу, аралашып ғүмер итә.\nӘбйәлил урман хужалығында оҙаҡ йылдар баш инженер булған хеҙмәт ветераны Батыр Ҡотоев хәҙер хаҡлы ялда, шуға күрә улдары Азатты тәрбиәләүҙе тулыһынса тиерлек үҙенә алған. Мунсаға икәүләп күтәреп алып баралар, ашатып-эсереүҙе кем бушыраҡ – шул башҡара. Ғаилә матди яҡтан етеш, матур йәшәй. Иркен йорт зауыҡ менән йыһазландырылған, баҡсала күҙ яуын алыр сәскәләр, йәшелсә-емеш үҫә. Зөһрә ҡыҙы Лилиә менән сит илдәрҙә сәйәхәт ҡылырға ла өлгөрә. Батыр ситкә сығып йөрөүҙе бик яратмай, унан ҡатынының тынғыһыҙ, эшлекле булғанын яҡшы аңлай: йән тыныслығын көйлө тотоу өсөн ҡатын-ҡыҙға, бигерәк тә уның Зөһрәһенә кешеләр араһында булырға, яңы ерҙәрҙе күрергә кәрәк. Өйҙә иһә ул – яҡшы хужабикә, хәстәрлекле ҡатын һәм әсәй. Доғалар ятлай, мәсеткә йөрөй, баҡса ҡарай, тәмле бешеренә, улдары Азатҡа етди иғтибар бүлә. Донъя хәлдәре тураһында ла һәр саҡ хәбәрҙар, күп уҡый.\nҠатын-ҡыҙ тәбиғәттән көслө рухлы итеп яратылған. Ир-атҡа ҡарағанда яҙмыш елдәренә сыҙамлыраҡ, тиемме. Сирле сабый тыуған күп ғаиләләрҙән ғәҙәттә атай кеше китә. Әсәләрҙең күбеһе нарасыйын бәләлә яңғыҙ ҡалдырмай, сөнки бала менән әсә араһындағы бәйләнеш ғүмерлек. Быныһы инде ғалимдар билдәләүенсә. Атайлыҡ тойғоһо ла ирҙәрҙә һуң ғына ярала, тип тә өҫтәйҙәр. Ләкин һуңғы егерме-утыҙ йылда бала тапҡан ҡатындарҙың (ҡайһы ваҡыт уларҙы Әсә тигән юғары исем менән дә атағы килмәй) психологияһы үҙгәрҙе. Йыш ҡына һау-сәләмәт сабыйҙарҙы ла ташлап китәләр, еңел, бер ниндәй яуаплылыҡ йөкмәтмәгән тормошто һайлайҙар.\n– Азатты дауаханала ҡалдырыуҙан ҡырҡа баш тарттым. Табип миңә оҙаҡ ҡына ҡарап торҙо ла: «Ирең түҙә алһа ярар ине», – тине. Мине аңлағаны, сирле балаға хәстәрлекле мөнәсәбәте өсөн ғүмер буйы рәхмәт уҡыйым Батырға. Үҙем бер генә минутҡа ла үкенгәнем булманы, улыҡайым ошо көндө ҡайҙа, кемдәр ҡулында булыр, был йәшкә етер инеме икән? – Зөһрәнең тауышы ҡалтыранып китә.\nДуҫымдың ихтыяр көсөнә генә түгел, тормоштан йәм табып йәшәүенә, һәр саҡ ғәмле була белеүенә һоҡланам. Беҙ бер класта уҡыныҡ, бер урамда уйнап үҫтек. Зөһрә Ҡолғана ауылынан булһа ла, бала сағы гел тиерлек район үҙәгендә үтте. Яҡын ғына апайы менән еҙнәһендә фатирҙа торған ҡыҙыҡай бәләкәйҙән эшһөйәр, ныҡышмал ине. Миңә уның һәр саҡ тура һүҙле, намыҫсан булыуы, ҡылана, ике йөҙлөләнә белмәүе оҡшаны. Һигеҙенсене тамамлағас, әсәһе уны артабан уҡытмаҫҡа, кейәүгә бирергә тырышып ҡараны, ләкин Зөһрәлә уҡыуға ынтылыш бик көслө ине. Сәғиҙә апайҙың нишләп улай ҡыланыуын хәҙер үҙемсә аңлаған да кеүекмен, күрәһең, һигеҙ бала өҫтөнә килеп, һуңынан Зөһрәнең үгәй атаһынан да әллә күпме бала тапҡан апай донъяуи мәшәҡәттәрҙән арыған булғандыр. Юғиһә ул үҙе белем ҡәҙерен белгән затлы тоҡомдан ине бит.\nУрта мәктәптән һуң Зөһрә ҡапыл ғына Владимир өлкәһенә туҡыу фабрикаһына эшкә сығып китте.\n– Күбеһенсә төнгө сменала эшләргә тура килде. Йәшәү, эшләү өсөн бөтә шарттар ҙа бар, планды 125–130 процентҡа үтәйем. Партияға инергә өгөтләй башланылар. Инеүен инермен дә, уҡырға китеп барһам, тип уйланым... Фото төшөрөргә, бесеп-тегергә өйрәнеп алдым. Аҙаҡ был һөнәрҙәр бик ярап ҡалды. Уҡыуға һыуһап ҡайттым, тик артабан уҡыу бәхете теймәне.\nЭйе, Зөһрәнең туғандарына нисек ярҙам итеүен, әсәһе иңендәге ауырлыҡтарҙы уртаҡ күтәрешеүен яҡшы хәтерләйем.\nҮҙе донъя ҡорғас та, күңелендә: «Минең балаларым етеш йәшәргә тейеш», – тигән фекер нығына. Илдә үҙгәртеп ҡороуҙар, һәр төрлө боларыш-болғаныштар башланып киткәс, тәүгеләрҙән булып урамға һатыу итергә сыҡҡаны ла иҫемдә. Сатнама һыуыҡтарҙа, елле-ямғырлы йонсоуҙарҙа ауыр-ауыр йөктәр күтәреп йөрөй торғас, уның быуындары һыҙлай башланы. Өҫтәүенә, эшҡыуарлыҡты ташламаһаң, пенсияға ваҡытында сыҡмайһың, тигәнерәк мәғәнәһеҙ ультиматум да ҡуйылды үҙенә. Ғаиләлә кәңәшләшкәс, ире Батыр: «Азат эргәһендә, өйҙә ултыр, уға һин кәрәгерәк», – ти. Тик Зөһрәме инде пенсияға ғына ҡарап, ир тапҡанға мөрхәтһенеп ултыра торған кеше! Ана шунда тыуа ла инде үҙ бизнесыңды асырға кәрәк, тигән ныҡлы уй. Эшен теүәл, яҡшы башҡарғаны өсөн Башҡортостандың Урман хужалығы министрлығы уны Почет грамотаһы менән дә бүләкләне.\n...Ә артҡа боролоп ҡараһаң, сабыйы донъяға килгәс, табиптарҙың бер ниндәй диагноз ҡуя алмай, әле унда, әле бында ҡыуалауҙары, 30-35 градуслыҡ һыуыҡтарҙа Азатын күтәреп, дауахана эҙләүҙәре, ҡайҙа туҡтарға белмәй, Мәскәү йә Өфө урамдары буйлап йөрөүҙәре, ҡиммәтле дарыуҙарға аҡса еткерә алмай ҡаңғырыуҙары, һәр төрлө әр-һүҙҙәр ишетеүҙәре... һәм өмөт, өмөт, өмөт... Ҡайҙа ла булһа «һәйбәт доктор бар» тигәнде ишетеү менән шунда мөрәжәғәт итеүҙәр, табиптың һис бер өмөткә урын ҡалдырмаҫлыҡ итеп сығарған хөкөмөнән үлеп-терелеүҙәр, йәнен усына йомарлап, ҡабат йәшәп китеүҙәр... Кем белә Әсәнең өнһөҙ һыҡтауҙан һығып алмалы булып әсе күҙ йәшенә сыланған мендәрҙәре, күкрәген ярып барған әрнеүҙәрен яҡындарына һиҙҙермәҫ өсөн тештәрен әлеге мендәргә батырып, керпек ҡаҡмай таң аттырыуҙарын...\n– Түҙә алмай башлаһам, улымдың сибек кенә кәүҙәһенә һыйынам да, юҡ, миңә көслө булырға кәрәк, тип бойорам үҙемә. Батырға һиҙҙермәҫкә тырышһам да, һиҙмәй буламы ни! Йыуатырҙай һүҙен әйтә, сәстәремдән һыйпап, ҡулдарымдан тотһа ла, йәнемә йылы инә. Мин дә, ул да сабыйыбыҙҙан баш тартмаған өсөн үкенмәнек, үкенмәйбеҙ. Беҙ бер уй менән йәшәнек: нисек тә дауаларға, һауыҡтырырға! Республикаға үҙаллылыҡ даулап йөрөгән мәлдәр. Азатты Магнитогорскиға дауаханаға алып барҙым. «Һеҙ бит хәҙер үҙ аллы халыҡ, беҙгә килеп йөрөмәгеҙ, дауаламайбыҙ», – тиҙәр. Башыңды ташҡа бәреп тә Гиппократ антын һанға һуҡмаған таш бәғерҙәрҙе иретерлек түгел... Шулай, тәүҙә йүнәлтергә тырыштыҡ, һауығыуынан төңөлгәс, улыбыҙ өсөн бөтә шарттарҙы тыуҙырыу маҡсаты килеп баҫты. Ул бер нимәгә лә, айырыуса беҙҙең һөйөүгә мохтажлыҡ кисерергә тейеш түгел. Әлбиттә, хәҙер ҡиммәтле дарыуҙар алыу мөмкинлеге лә бар, шөкөр...\nЙәнә әсенеү хаты яҙған ҡатынды хәтерләнем. Моғайын, уның эргәһендә хәсрәтен уртаҡлашырҙай, ярҙам итерҙәй кеше юҡтыр. Хоҙай сабырлыҡтар бирһен үҙенә. Зөһрәнең эргәһендә иң-иң ғәзиз йән эйәһе – сабыйы. Әсә мөхәббәте бөтә ҡыйынлыҡтарҙы ла еңә.\nТеги: шағирә хәтер


Башҡортостан Башлығының Владимир Путин менән осрашыуы нисек үткән?\n8 Август 2021, 11:43\n“Беҙ ҙур ғорурлыҡ менән Президентҡа Көньяҡ Уралда эшләй башлаған яңы предприятиены күрһәттек”, - тине Радий Фәрит улы.\nОсрашыуҙа Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путиндың Мѳрәжәғәтнамәһе, Башҡортостан Республикаһы Башлығы Мѳрәжәғәтнамәһе, Башҡортостанда Иҡтисади һәм инвестициялы үҫеш, Республикала сәнәғәтте үҫтереү һәм конкурентлығын күтәреү дәүләт программаларына ярашлы һѳйләшеү барҙы.\nРадий Хәбиров белдереүенсә, был “аҡыллы” предприятие, унда технологик яңылыҡтар күп һәм уның менән бар Рәсәй ғорурлана ала. Шулай уҡ ул инвестор Йозеф Ласселсбергерға рәхмәт әйтте.\n“Минең өсөн “инвестиция” тигән һүҙҙәр янында һәр ваҡыт “ышаныс” тигән һүҙ ҙә тора. Әгәр ышаныс бар һәм һине ихтирам итәләр икән - кеше һәм ир-ат булараҡ, әйткән һүҙеңә ышанһалар, шул саҡта инвестициялар киләсәк. Беҙ хатта пандемиялы йылда ла плюс 19 процент күрһәткесе менән сыға алдыҡ. Быйылғы йылдың аҙағына ла ҙур потенциал менән сығасаҡбыҙ. Мин Президентҡа әйттем: беҙҙә инвестицияларҙың абсолют күләме 365 миллиард. Тик ысынбарлыҡта - был беҙҙеке кеүек ҙур, техник яҡтан көслө һәм сәнәғәт йәһәтенән үҫешкән республика өсөн күп түгел. Беҙҙең маҡсат - 650 миллиард һум. Был һандарға ышаныслы ҡарайбыҙ, сөнки Президент ярҙамы менән “Газпром Нефтихим Салауат” предприятиеһы нигеҙендә ике яңы завод төҙөләсәк. Унда инвестиция күләме триллион һум самаһы буласаҡ. Президент был турала белә һәм ул беҙҙе “Газпром” ярҙамы һәм ресурстары менән тәьмин итте”,\nтине Радий Фәрит улы.\nРеспублика етәксеһе Владимир Путин менән осрашҡан саҡта унан карбон полигондары төҙөү мәсьәләһендә ярҙам һорауын әйтте.\n“Мин беҙҙең республиканың Рәсәйҙә махсус карбон полигондарын булдырыу, углеводородты нейтрализациялау методикаһын эшләүҙә федераль эксперимент үткәреү өсөн икенсе төбәк булыуын һораным. Ҡарап тороуға ҡатмарлы кеүек тойолһа ла, ысынбарлыҡта был ябай әйберҙәр һәм дүрт йылдан бының өсөн беҙҙең предприятиеларға ҙур аҡсалар түләйәсәктәр”,\nБынан тыш, Радий Хәбиров Президентҡа Башҡортостанда ҙур Евразия ғилми белем биреү үҙәге, ҙур университет, кампус төҙөү эштәре хаҡында ла һөйләгән.\n“Дөйөм алғанда, һөйләшеү бик позитив булды. Шулай уҡ мин коронавирусҡа бәйле хәл тураһында ла әйттем. Был мәсьәлә беҙҙе борсой һәм беҙ уны иғтибар үҙәгенән ысҡындырмайбыҙ. Ныҡлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәткән табиптарға рәхмәтле булыуыбыҙҙы белдерҙем”,\nтине Башҡортостан Башлығы.


Шишмә — Башҡорт Википедияһы\n54°35′38″ с. ш. 55°23′42″ в. д.\nШишмә районы һәм Шишмә ауыл Советы\nШишмә ауыл Советы\n22 408 кеше (2017)\nШишмә (рус. Чишмы) — Башҡортостан Республикаһының Шишмә районындағы эшселәр ҡасабаһы. Шишмә районының административ үҙәге. Өфөнән 37 километр көньяҡ-көнбайышта урынлашҡан эре тимер юл узеле, бынан көнсығыш йүнәлештә Өфө яғына, көнбайышҡа — Һамар һәм көньяҡ-көнбайышҡа Ульяновск йүнәлешендә юлдар китә.\n2010 йылдың 14 октябренә халыҡ һаны 21 мең 196 кеше.\nКуйбышев тимер юлының «Бөгөлмә—Шишмә» участкаһының Башҡортостан Республикаһы биләмәләрендәге оҙонлоғо 142 километр. Дөйөм йүнәлеше көнбайыштан көнсығышҡа булып, Туймазы, Бүздәк, Благовар һәм Шишмә райондары аша үтеп, республиканы Волга буйы, Урал, Себер, Урта Азия сәнәғәт үҙәктәре менән тоташтыра. Юл 1914 йылда төҙөлөп сафҡа индерелгән, тулыһынса электрлаштырылған.\n2010 йыл 14 октябрь 21196 9878 11318 46,6 53,4\nБайбурин Фәүзи Зәки улы (24.01.1943), хәрби хеҙмәткәр, отставкалағы I ранг капитаны. Ғалим-инженер-механик, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Техник фәндәр докторы (1989), профессор (1990).\nҒайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы (2.03.1938), ғалим-урыҫ теле белгесе, юғары мәктәп уҡытыусыһы, йәмәғәтсе. Филология фәндәре докторы (1984), профессор (1984). 1996—2011 йылдарҙа Башҡорт дәүләт университетының хәҙерге урыҫ тел ғилеме кафедраһы мөдире. 1987—1996 йылдарҙа Башҡортостандың Ҡатын-ҡыҙҙар союзы рәйесе. Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (2010), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған фән эшмәкәре (1987), Рәсәйҙең почётлы юғары һөнәри белем биреү хеҙмәткәре (2001).\nИлбаева Зәйтүнә Зариф ҡыҙы (23.02.1906—5.10.1983), йырсы (лирик сопрано), уҡытыусы. 1955 йылда Мәскәүҙә үткән Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР‑ының атҡаҙанған артисы (1942). «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры. (1955).\nИстомина Энесса Георгиевна (16.06.1934), ғалим-тарихсы, юғары мәктәп уҡытыусыһы. Рәсәй Тәбиғи фәндәр академияһының тулы хоҡуҡлы ағзаһы (1998), тарих фәндәре докторы (1984), профессор (2003). Рәсәй Журналистар союзы ағзаһы.\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Байбурин Фәүзи Зәки улы 2019 йылдың 24 декабрь көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 21 ғинуар 2018)\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Ғайсина Рәйдә Мирғәле ҡыҙы 2019 йылдың 24 декабрь көнөндә архивланған. (Тикшерелеү көнө: 1 март 2018)\nШишмә // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n(Тикшерелеү көнө: 17 февраль 2019)\nШишмә // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелеү көнө: 17 февраль 2019)\nБыл Шишмә районы тураһында тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып проектҡа ярҙам итә алаһығыҙ.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Шишмә&oldid=1059358 ҡабул ителгән\nШишмә районы тураһында тамамланмаған мәҡәләләр\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:07 12 август 2021 үҙгәртелгән.


Ихласлыҡ нуры сәскән күңел байрамы | Баймакская межпоселенческая центральная библиотека\nИхласлыҡ нуры сәскән күңел байрамы\n“Тыуған яҡтарыма ҡайтыр инем\nАяҡтарым талһа имгәкләп...”\n17 октябрҙә Баймаҡ районы халыҡ ижады үҙәгендә оҫта һәм үткер ҡәләмле һүҙ маһиры, әҙәбиәтебеҙҙең ағинәйе Таңсулпан Ғариповаға 70 йәш тулыуы айҡанлы бик күркәм ижад кисәһе, ә 18 октябрҙә уның тыуған ауылында “Күсей ауылы феномены” тип аталған фәнни-ижтимағи кәңәшмә үтте.\nӘҙибәнең күңел байрамында ҡәләмдәштәре, ижадташтары, рухташтары – С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаттары Ринат Камал, Башҡортостандың халыҡ шағиры Ҡәҙим Аралбаев, һабаҡташы, БДУ профессоры, филология фәндәре докторы Ғиниәтулла Ҡунафин, билдәле яҙыусы, шағир, журналистар, республика матбуғаты хеҙмәткәрҙәре - Рәлиф Кинйәбаев, Әхмәр Үтәбай, Мөнир Ҡунафин, Гөлназ Ҡотоева, Салауат Әбүзәр, Рәшиҙә Мәһәҙиева, З.Биишева исемендәге Башҡортостан “Китап” нәшриәте директоры Илһам Йәндәүләтов, Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы директоры Гөлдәр Моратова, “Башҡортостан” телевидениеһы мөхәррире Хәбирә Хәмиҙуллина, Сибай башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы Таңһылыу Ғәйнуллина, А.Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт драма театры артистары – Башҡортостандың халыҡ артисткаһы Рәмилә Хоҙайғолова, Башҡортостандың халыҡ артисы Риф Сәйфуллин, әҙибәнең туғандары, ауылдашы, ҡурай стелаһы авторы Миҙхәт Байрамғолов, шулай уҡ районыбыҙҙың әҙәбиәткә ғашиҡ яҡташтарыбыҙ ҡатнашты. Кисәлә Таңсулпан Ғарипованың әҫәрҙәренән өҙөктәр, ул ижад иткән шиғырға йыр яңғыраны, театр артистары тарафынан пьесаларынан өҙөктәр сәхнәләштерелде.\n- Таңсулпан Ғарипова матур ғаиләлә тыуған – атаһы колхоз төҙөгән, әсәһе уҡытыусы булған. Ҙур яҙыусы булһа ла, яҡташыбыҙ ябайлығы менән дан алған. Бөгөнгө залдың тулылығы халыҡтың уға ҡарата һөйөүен белдерә, - тип сығыш яһаны район хакимиәте башлығы Илшат Ситдыҡов. Кисәне йәмле һәм йәнле итеп алып барыусылар Ләйсән Солтанғолова һәм Әлфир Заманов әҙибәнең яҙмыш һуҡмаҡтарына сәйәхәт ҡылды. Тыуған ауылы Күсей, юғары кластарҙа белем алған Түбә, хеҙмәт юлын үткән Сибай, Учалы төбәктәренән вәкилдәр юбилярҙы ихлас ҡотланы, матур-матур бүләктәргә күмде. Башҡортостан Республикаһының Милли әҙәбиәт музейы директоры Гөлдәр Моратова Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрының Ҡотлау хатын уҡып ишеттерҙе. Кисәлә “Бөйрәкәй”ҙе кино итеп төшөрһөндәр ине”, “Т.Ғарипова халыҡ яҙыусыһы исеменә лайыҡ” тигән тос фекерҙәр яңғыраны. Улар яҡын киләсәктә тормошҡа ашып, яҡташыбыҙҙы тағы бер нисә баҫҡысҡа күтәрер, тип ышанабыҙ.\nКисәнән алған онотолмаҫ тәьҫораттарҙың йылыһы тағы тиҫтә йылдарға етеп, башҡорт әҙәбиәтендә тәрән эҙ ҡалдырған Һәҙиә Дәүләтшина, Зәйнәп Биишева сылбырын дауам итеүсе күренекле яҙыусы, драматург, һаман да илһамлы ижади үҫеш юлында булған Таңсулпан апайҙың 80, 90, 100 йәшлек юбилейҙарын да байрам итергә, уны халыҡ яҙыусыһы булараҡ ололарға яҙһын. Кисәнең ҡайтауазы булып ауылдашын хөрмәтләргә тип баш ҡаланан ҡайтҡан Миҙхәт Байрамғоловтың шиғыр юлдары ҡолаҡта яңғырап торғандай:\nҺин дә Күсей ҡояшы булып\nСәс нурыңды беҙгә, Таңсулпан!\nФеномен булырлыҡ шул!\nБаймаҡ районы хакимиәте менән берлектә “Ватандаш” журналы редакцияһы ойошторған тәүге фәнни-ижтимағи кәңәшмә Күсей ауылында үтте. Киләсәктә ошондай сараларҙы йышыраҡ үткәреп, арҙаҡлы шәхестәре менән дан тотҡан ауылдарҙың феномен булыу үҙенсәлектәрен өйрәнергә уйлауҙары хаҡында белдерҙе яҡташыбыҙ, журналдың баш мөхәррире Рәшиҙә Мәһәҙиева. Кәңәшмәне район хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр һәм кадрҙар сәйәсәте буйынса беренсе урынбаҫары Гөлшат Сирғәлина асты. Күсей ауыл биләмәһе башлығы Сәриә Йыһаншина, ҡунаҡтарҙы сәләмләп, юбилярға башҡорт халыҡ кейеме - камзул бүләк итте.\n- Феномен – һирәк осрай торған ғәҙәти булмаған күренеш, тигәнде аңлата. Шул тиклем күп талантлы кешеләрҙе бер ауылдың бирә алыуы ҡайҙан килә? Ауылдың алтын өҫтөндә ултырыуынанмы? Шул хаҡта асыҡтан-асыҡ һөйләшәйек әле, - тип өндәште Рәшиҙә ханым.\nКүсей мәктәбенең башҡорт теле уҡытыусыһы Илүзә Латыпова ауыл тарихын, мәҙәниәтен, ерлектең төп күрке булған айырым кешеләрен тәрәндән өйрәнгән.\n- Күк Ирәндек тауҙарына һыйынып ултырған Күсей ауылы - Баймаҡ районының боронғо ауылдарының береһе. - тип башланы ул сығышын. - Тарихи мәғлүмәттәр буйынса, ауылға нигеҙ 1750 йылдарҙа Күсей исемле ҡарт тарафынан һалынған. Ул был яҡтарға юғалған йылҡыларын эҙләп килеп сыға. Хәҙер ауыл ултырған ерҙә йылҡыларын табып, матур тәбиғәтле иркен ерҙәрҙе оҡшатҡан Күсей ҡарт ғаиләһен күсереп алып килә һәм нигеҙ ҡороп, йәшәп китә. Унан таралған тоҡомдар ауылда әле лә йәшәй.\nАртабан Илүзә Мөхәмәт ҡыҙы Күсей ауылын йырсылар, ҡурайсылар, сәсәндәр, ғалимдар, төҙөүселәр төйәге булараҡ асты. 1846 йылда Сибай кантон Ырымбурҙа Карауанһарайҙы һалыу тантанаһында ҡатнашып, үҙе менән бергә ҡурайсы, сәсән, көрәшсе Ибраһимов Бирғәле сәсәнде лә алып барған. Бирғәле сәсән сәсәндәр бәйгеһендә ҡаҙаҡ аҡыны менән әйтештә лә, көрәштә лә еңеп сыҡҡан. Күренекле рус этнографы, фольклорсы Сергей Рыбаков “Урал буйлап башҡорттар араһында” исемле очергында: “Бирғәле – иң данлыҡлы ҡурайсыларҙың береһе”, - тип, ә уның ағаһы Петр Рыбаков: “Бирғәле – башҡорт шағиры, йырсы-импровизатор”,- тип билдәләгән. Улар атаҡлы сәсәндән бик күп халыҡ йырҙарын яҙып алған. Ауылда бала сағынан көтөүсе булып йөрөгән Хәмит исемле егеттең ҡурайсы тигән даны бик тиҙ тирә-яҡҡа тарала. 1923 йылдың йәйендә РСФСР хөкүмәте Мәскәүҙә халыҡ хужалығы күргәҙмәһе (ВДНХ) ойоштора. Темәс ауылынан Әбүбәкер Хөсәйеновҡа Башҡортостан делегацияһына етәкселек итеү бурысы йөкмәтелә һәм оҫта бейеүсе, йырсы, ҡурайсыларҙы һайлап алып, күргәҙмәлә ҡатнашырға тәҡдим ителә. Әбүбәкер Хөсәйенов ҡурайсы итеп 19 йәшлек Күсей ауылы ҡурайсыһы Хәмит Әхмәтовты алып бара. Йәш егеттең ҡурай моңо төрлө милләт вәкилдәрен таң ҡалдыра. Күргәҙмәнән ҡайтҡас, Хәмит Әхмәтов Башҡорт академия драма театрына ҡурайсы итеп саҡырыла. Бында байтаҡ эшләгәндән һуң, Баймаҡ колхоз-совхоз театрында, 60-сы йылдар аҙағында Сибай драма театрында эшләй. Уға “БАССР-ҙың халыҡ артисы” исеме бирелә. Башҡортостан Композиторҙар союзы Хәмит Әхмәтовтан 34 халыҡ көйөн магнитофон таҫмаһына яҙып ала. Башҡорт йырҙарын быуындан-быуынға тапшырыусы хөрмәтенә Күсей ауылы урамдарының береһе мәшһүр ҡурайсының исемен йөрөтә.\n1923 йылдың йәмле май айында Күсей ауылында Таһир һәм Сәхибъямал Миңлеғоловтар ғаиләһендә ир бала донъяға килә. Уға Тәфтизан тип исем ҡушалар. Етеҙ, сос Тәфтизан 11 йәшенән Ишбирҙе руднигына ҡараған Тимерйән шахтаһына эшкә төшә. Атаһы үлгәндән һуң, туғандарын ҡарауҙа әсәһенең ҙур ярҙамсыһы була ул. 1941 йылдың декабрь айында Тәфтизан Миңлеғолов Совет Армияһы сафына алынып, 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһында дошманға ҡаршы көрәшә. Яуҙа үҙен һынатмай Күсей егете: уның күкрәген Ҡыҙыл Йондоҙ, 2 дәрәжә Ватан һуғышы ордендары биҙәй. Башҡорт атлылары Липецк өлкәһен, Украина, Белоруссия ерҙәрен фашистарҙан азат итеүҙә ҙур батырлыҡтар күрһәтә. Миномет расчеты командиры Тәфтизан Миңлеғолов Белоруссияның Гомель өлкәһендәге Черныш һәм Усохи ауылдары өсөн барған ҡаты һуғышта дошман тылына үтеп инеп, фашистарҙың бер нисә миномет батареяһын сафтан сығара, автоматтан ут асып, ике тиҫтәгә яҡын дошман һалдатын юҡ итә һәм батырҙарса һәләк була. 1944 йылдың 14 ғинуарында СССР-ҙың Верховный Советы Президиумы Указы менән Тәфтизан Таһир улы Миңлеғоловҡа Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. Геройҙың исеме онотолмай: ауылдың иң ҙур урамы уның исемен йөрөтә, йыл һайын Тәфтизан Миңлеғолов кубогына спорт ярыштары үткәрелә. Башланғыс класс уҡыусылары йәш тәфтизансылар сафына алына. Мәктәп бинаһына герой иҫтәлеген мәңгеләштереп таҡтаташ ҡуйылған.\nКүсей ауылы шулай уҡ Башҡортостанда ғына түгел, уның сиктәрендә лә билдәлелек яулаған атаҡлы ғалим, атҡаҙанған уҡытыусы, РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы, Ушинский миҙалы кавалеры, “Әлифба” китабы авторы Абдрахман Ғәлләмов менән хаҡлы рәүештә ғорурлана. Абдрахман Ғәлләмов бик күп дәреслектәр, методик ҡулланмалар, башҡорт мәктәптәре өсөн фонохрестоматия, урта мәктәптәр һәм педагогия училищелары өсөн туған тел буйынса дәреслектәр авторы. Уның иң күренекле хеҙмәттәренең береһе – “Әлифба” китабы. 1974 йылда Лейпциг ҡалаһында уҙғарылған күргәҙмәлә был китап беренсе дәрәжәле дипломға лайыҡ була. Ауылдың иң матур урамы, мәктәп музейы ғалим исемен йөрөтә, мәктәп бинаһына уға бағышланған мемориаль таҡтаташ ҡуйылған.\nЙор һүҙле, зирәк аҡыллы сәсәндәр төйәгендә сәсәнлек традицияларын дауам итеүсе, бай телле шағир тыумаһа, ғәжәп булыр ине. 1930 йылдың 2 июлендә Күсей ауылында буласаҡ шағир Абдулхаҡ Игебаев донъяға килә. Йәнтәл тауының сирәмендә тәгәрәп уйнап, Төпкөл ҡоҙоғоноң тәмле һыуын эсеп, Ташкисеү йылғасығын оло диңгеҙҙәй күреп яратып үҫеп килгән малайҙы яҙмыш елдәре Темәс балалар йортона илтә. Темәс педучилищеһын, һуңынан Өфө пединститутын тамамлауға Абдулхаҡ Игебаев талантлы йәш шағир булып таныла башлай. Яғымлы, һутлы һүҙле, ололар өсөн дә, балалар өсөн дә ижад итеүсе шағирҙың һәр шиғырын халыҡ яратып ҡабул итә. 1954 йылда Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәшит Ниғмәти Абдулхаҡ Игебаевтың тәүге шиғырҙар йыйынтығын сәләмләп, уға юғары баһа бирә. Ысынлап та, уның шиғырҙарының һәр юлы йырлап тора. Шуғалыр ҙа Абдулхаҡ Игебаев шиғырҙарына бик күп йырҙар яҙылған. Ғүмере буйына Баймағым, Күсейем, туған телем, йәнтөйәгем тип йән атып, янып-дөрләп йәшәгән шағирыбыҙҙың рухи йәдкәре һәр кемебеҙгә лә ҡәҙерле. Башҡортостан Республикаһының халыҡ шағиры, Салауат Юлаев, Ғәлимов Сәләм исемендәге дәүләт премиялары лауреаты Абдулхаҡ Игебаев ауылдаштары өсөн дә иң ҡәҙерле шәхес.\nЙырлы-нурлы Күсей ерендә моңдо, матурлыҡты яратып, изгелеккә табынып йәшәгән ғаиләлә тәрбиәләнгән күренекле яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Бирғәле сәсән нәҫеленән булған Таңсулпан Ғарипованың атаһы – Күсей ауылының билдәле йырсыһы, ҡурайсыһы була, ә әсәһе – ауылдың тәүге уҡытыусыһы Әсмә Баймырҙина. Мәктәптә тәүге уҡытыусы хөрмәтенә бюст ҡуйыған. Яҙыусының “Бөйрәкәй” романы, сәхнә әҫәрҙәре, бигерәк тә “Китмәгеҙ, торналар!” ,“Ғилмияза”, “Тәңкәле ҡыҙ” драмалары, “Ямғыр көткәндә” комедияһы халыҡ тарафынан бик яратып ҡабул ителде. Ә “Ялан сейәһе”, “Еҫлегөл” хикәйәләрен, “Ай менән ҡояш бер генә”,“ Илекәй” повестарын айырыуса яратып, ҡат-ҡат уҡыйҙар. Яҙыусының тыуған төйәген өҙөлөп яратыуы хикәйәләре, повестары телендә күренә. Шулай уҡ Таңсулпан Хизбулла ҡыҙының күңеле мөлдөрәмә тулы йыр-моң булып, халыҡ йырҙарын оҫта башҡарыуы барыһына ла билдәле.\nБашҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, уҡытыусы, һәүәҫкәр рәссам Миҙхәт Байрамғолов та – Күсей ғорурлығы. Ул оҙаҡ йылдар Иҫәнбәт, Күсей, Әхмәр ауылдарында уҡытыусы булып эшләй. Бик матур итеп һүрәт төшөрөп, уҡыусылары күңелендә матурлыҡҡа ынтылыш тәрбиәләүсе булып таныла. Һүрәттәре 1960 йылда Өфөлә, 1961 йылда Мәскәүҙә күргәҙмәлә ҡатнаша. 1968 йылда Төркмән ауылына күсеп килә һәм балалар уҡытыуын дауам итә. Арҙаҡлы ҡурайсы Ғата Сөләймәновтың музейын булдыра. 1993 йылдың 12 июнендә Төркмән ауылы янындағы Туғажман тауы башына ҡуйылған Ҡурай стелаһы өсөн ул халыҡ-ара ЮНЕСКО ойошмаһының Маҡтау грамотаһына лайыҡ булды. Миҙхәт Байрамғоловтың тыуған яҡ тәбиғәтен сағылдырған картиналары юғары сәнғәт өлгөләренә тиң.\nКүсей - бейеүселәр ауылы ла. Балетмейстер-хореограф, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Йәүҙәт Зәйнулла улы Бикбирҙин - бейеү сәнғәтен үҫтереүгә ҙур өлөш индергән атаҡлы бейеүсе. Ул һалған “Ҡара тауыҡ”, “Сонайым” ,“Игеҙәков”, “Күсей зимактары”, “Ҡара юрға” ,“Әмин һәтеүе” һәм башҡа бик күп бейеүҙәр һаман да сәхнәләрҙән төшмәй.\nОтставкалағы милиция полковнигы, СССР эске эштәр министрлығының атҡаҙанған хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһы эске эштәр министрлығының Почетлы хеҙмәткәре Рәил Асҡаров граждандарҙың тыныс тормошо өсөн күп көс һалыусы тәртип һаҡсыһы булараҡ танылды.\nОҙаҡ йылдар балалар уҡытып, ҡабатланмаҫ йырҙар ижад иткән композитор, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы Юлай Моратов яҡташтары күңелендә мәңге һаҡланасаҡ. Күсей ҡыҙы, Башҡортостандың халыҡ артисткаһы, актриса Зифа Ғаяз ҡыҙы Баязитова сәхнәлә барлыҡҡа килтергән образдарының сағыу һәм ҡабатланмаҫ булыуы менән киң билдәле.\nӘлеге көндә йәш ғалимдарҙың, йырсыларҙың, барлыҡ ғүмерен мәғарифҡа арнаған атҡаҙанған уҡытыусыларҙың, атҡаҙанған төҙөүселәрҙең күп булыуы ҡыуандыра. Бына улар - филология фәндәре кандидаты Гөлсирә Имамова, иҡтисад фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты уҡытыусыһы Фәйрүзә Абдуллина, филология фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университетының Сибай институты уҡытыусыһы, филология факультетының уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса декан урынбаҫары, доцент Наилә Ласынова, филология фәндәре кандидаты Рәзилә Исхаҡова. Улар бөгөнгө көндә атаҡлы ғалим Абдрахман Ғәлләмов юлын дауам итеүселәр.\nМәҙинә Нәҙербаева, Рәүилә Диңгеҙбаева, Мәғзүрә Баязитова Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусылары булып танылған. Йырсы-композитор, “Башҡорт йыры-2016” республика йыр-моң бәйгеһендә 3-сө урын яулаусы Илдар Абдуллин, ”Ирәндек моңдары–2016” төбәк-ара халыҡ йырҙарын башҡарыусылар бәйгеһендә 2-се урынға лайыҡ булыусы Әлфир Заманов үҙҙәренең тап Күсей егеттәре, данлы тоҡомдо дауам итеүселәр икәнлектәрен әллә күпме йыр-моң конкурстарында еңеп сығып иҫбатланы. Илдар Абдуллин Абдрахман Ғәлләмовтың, Әлфир Заманов Социалистик Хеҙмәт Геройы Мәсәғүт Замановтың ейәндәре.\nТыныс хеҙмәт эшсәндәре – “Халыҡтар дуҫлығы” ордены кавалеры, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡорт АССР-ның атҡаҙанған төҙөүсеһе Азамат Байназаров, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүселәре – Мозафар Мусин, Әхмәтйән Исламғолов, Шамил Ҡыуатов. Ауылдың бына ниндәй алтынға тиң ул-ҡыҙҙары булған һәм бар!\nТап Күсейҙә һәр төрлө талант эйәләренең күплеген төрлөсә фаразлап аңлатыусылар бар. Ҡайһы берәүҙәр белдереүенсә, ауылды һәр яҡтан Ирәндек тауҙары уратып алғанлыҡтан, ул соҡор эсендә ятҡан кеүек, ә бөтә шишмәләр ҙә Ирәндек башынан урғылып төшөп, ауылға тик ыңғай энергетика килтерә, һәм Күсей ошо ыңғай нурҙар солғанышында йәшәй, тигән фекерҙә булһа, бәғзеләр: “Аяҡ аҫтыбыҙ таш түгел, алтын ғына”, - тиеүселәр ҙә бар. Нимә генә тигәндә лә, таштары тарих һөйләп, һәр ҡылғаны йыр көйләп торған Күсейҙә тыуып үҫ тә, шағир йә яҙыусы булмай ҡара ла, йырламай-бейемәй ҡара!\nБәрәкәтле Күсей ере тағы яңы таланттар асыр, күңел ҡушҡан эште яратып башҡарып, тыуған ерен, ауылдаштарын, Ватанын һөйөндөргән арҙаҡлы шәхестәрен илебеҙгә бүләк итер әле.\nИлүзә Мөхәмәт ҡыҙының һәр шәхескә ҙур иғтибар биреп әҙерләнгән бындай төплө сығышын барыһы ла ихлас алҡышланы. Артабан Өмөтбай мәктәбе уҡытыусыһы, тарихсы Айҙар Мәжитовтың Б.М.Пискуновтың “Башҡорт ғәскәрҙәренең ҡыҙылдар яғына сығыуы” картинаһына үҙенең фараздары менән төплө аңлатма биреп, уның дөрөҫлөккә тап килмәүен раҫлаған фекерҙәре ҡунаҡтарҙың иғтибарын йәлеп итте. Айҙар Рәис улы Муса Мортазин шәхесен төптән асты, Смоленск полкы менән алыштың сәбәптәрен асыҡланы. Ҡыҙыҡлы фараздарға бик бай был сығыш хатта диссертация эшенә торош итә.\nФилология фәндәре кандидаты, доцент, БДУ-ның Сибай интституты филология факультеты деканы урынбаҫары Наилә Ласынова Күсей ауылының ер-һыу атамаларына ҡылыҡһырлама бирһә, иҡтисад фәндәре кандидаты, БДУ-ның Сибай институтының иҡтисад һәм финанстар факультеты доценты Фәйрүзә Абдуллина Күсейҙең алтынға тиң төйәк икәнен образлы фекер түгел, ә ысынлап та алтын өҫтөндә ултырған ауыл булыуын иҫбатланы. 1992 йылда Күсей ауылы янында табылған 5 кг яҡын самаһы ауырлыҡтағы алтын “Ирәндек айыуы” исеме алып, республика Милли музейында һаҡланыуын хәбәр итте. Уны Радик Үтәғолов атлы егет табып ала. Уның килеп сығыу тарихын төрлөсә фаразлайҙар. Имеш, 1557 йылда башҡорттар Иван Грозныйға самородок бүләк итмәксе булып юлға сыға һәм уларға юлбаҫарҙар һөжүм итә. Алтынды бер башҡорт ергә күмеп өлгөрә. Икенсе фараз буйынса бер геолог “Ирәндек айыуы”на оҡшаған самородок табып ала ла тейешле органдарға тапшырырға тип юлға сыҡҡан еренән эҙһеҙ юғала – хатта атын да таба алмайҙар. Рәшиҙә Мәһәҙиева: “Алтын бер ваҡытта ла тыныслыҡ бирмәгән. Ауылдың көнитмеше лә, трагедияһы ла шуның бәйле булған”, - тип һығымта яһаны. Таңсулпан Ғарипова йәмғиәттә шау-шыу ҡуптарһа ла, составы яғынан алтындың зарарлы таш булыуын, ул булған ерҙә терегөмөш һәм башҡа зарарлы элементтарҙың күп булыуы һөҙөмтәһендә был төбәктә ир-егеттәрҙең оҙаҡ йәшәмәүен, шуға ла ауылды килендәрҙең тотоп тороуы хаҡында бәйән итте. “Тыуған ерҙе нисек бар – шулай ҡабул итәһең. 1924 йылда әсәйемде Әбүбәкир Хөсәйенов байҙарҙың балаларын уҡытырға тип алып килә. Аҙаҡ совет мәктәбе асылғас, әсәйемде бында уҡытырға саҡыралар. Атайым менән осрашып ҡауышырға насип булғас, мин дә тыуғанмын. Хоҙай һәләт биргән икән, мин уны алтындан күрмәйем. Заманында “Алтынлы ерҙеңаһ-зары” тигән мәҡәлә лә яҙғайным. Алтын өҫтөндәге ауылда йүнле юлдар юҡ – алтын эҙләп артынса харабалар ғына ятып ҡала. Беҙ йәш саҡта сейәгә йөрөгәндә әсәйҙәребеҙ беҙҙе шунда төшөп китмәһен тип ут йотоп ултыра торғайны. Ер-һыуҙы белмәгән мәрйәләрҙең төшөп китеп үлгән саҡтары ла күп булды. Бындағы халыҡтың талантлы булыуы генетик хәтерҙән, боронғолоҡтан килә. Халыҡты - ауыҙ-тел ижадын, традицияларын һаҡлаған ерҙәрҙә балалар бөтәһен дә белеп үҫә. Күсей – данлыҡлы ҡурайсылар, йырсылар, бейеүселәр. Сәсәндәр төйәге. Әммә һәләтле булыу бер, уны үҫтерә лә белергә кәрәк. Абдулхаҡ Игебаевты ғына алайыҡ. Ул етем булып ыҙалыҡ менән үҫә. Әгәр ҙә ныҡышып уҡымаһа, юғалып та ҡала ала ине. Ул Хоҙай биргән талантын ныҡышып үҫтергән шәхес. Беҙ уның ижады аша Күсейебеҙгә, уның иҫ киткес тәбиғәтенә һоҡланып үҫтек. Күсейҙе донъяла тиңдәше булмаған хозур ожмах, бында ғына турғайҙар таҡмаҡ әйтәлер, тип уйлай инек.\n“Ауылға шағир ҡайтҡан”, - тигәнде ишетеп, беҙ, ҡыҙҙар, сәскәләр йыйып алып ҡайттыҡ. Кис еткәс, һуғышта күҙһеҙ ҡалған, таяҡҡа таянған Батыр Вәлидте етәкләп килтерҙеләр. Беҙ уның һөйләгәндәрен шундай ихлас тыңланыҡ, хатта уның һуҡыр күҙҙәренән йәштәр атылып сыҡты. Беҙ уның һәр һүҙен илаһи донъя итеп ҡабул итеүебеҙ уның ғүмерен оҙайтҡандыр.\nШулай уҡ Абдулла Солтановты алайыҡ. Ул кәүҙәгә мөсһөҙ, ҡураныс ҡына кәүҙәле була торғайны. Ә бит һандуғасҡа һайрар өсөн ҙур кәүҙә кәрәкмәй. Үҙендәге Хоҙай Тәғәлә һалған миссия үҙенеке түгел, халыҡтыҡы икәнен аңлағанға күрә ул үҙен һаҡлай, халыҡ йырҙарына яңы һулыш өҫтәне. Кеше үҙенең һәләтен үҙе бейеккә лә күтәрә, ергә лә күмә ала. Йәки Йәүҙәт бикбирҙин ниндәй оҫта бейеүсе ине. Ҡыҙғаныс, хәҙер күптәр уның бейеүен башҡарғанда авторының исемен әйтмәй, шулай итеп халыҡ яйлап онотасаҡ бит. Күсей ауылының феномены бар, ләкин ул алтынға бәйле түгел. Был урындың халыҡ рухын һаҡлауы менән көслө.\nМиңә лә берәү ҙә үҫергә тура юл һалып ҡуйманы. Бер икмәк алып китер өсөн 25 км алыҫлыҡтағы Түбәгә йөрөп уҡырға тура килде. Бер саҡ иптәштәремдән айырылып һуңға ҡалдым да, икмәкте ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып Түбәгә юлға сыҡтым. Ноябрь. Темәс ауылы айырсаһына еткәс, ҡараңғы төштө. Ике яҡта ла ер ҡап-ҡара итеп һөрөлгән. Саҡ ҡына ситкә төшөп киттеңме – аҙашаһың тигән һүҙ. Мин аҙашмаҫ өсөн Темәс айырсаһынан Түбәгә тиклем юлда имгәкләп үттем. Ҡулым менән ерҙе тойоп барыуым арҡаһында дөрөҫ юлдан яҙлыҡманым. Мин үҙемде ғүмер буйы имгәкләп барғандай тоям. Ҡулым аҫтындағы ҡаты ер ул – халыҡ ижады, халыҡ йолалары. Шуларҙы тойоп йәшәүем генә миңә дөрөҫ юл күрһәтә. Үрнәк алырлыҡ ауылдаштарыбыҙ юлыбыҙҙы яҡтыртҡан маяҡ булды. Ундай ауылдаштар булды, бар һәм буласаҡ. Тамырҙарҙан килгән һәләтте юғалтмай киләһе быуынға еткереү – үҙебеҙҙән тора”, - тигән һығымта яһаны Таңсулпан апай.\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ҡәҙим Аралбай Таңсулпан Ғарипованың ғалимә булырлыҡ шәхес булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды, этник хәтерҙең йолаларҙа, көнкүрештә һаҡланыуы, уны һаҡларға кәрәклеге тураһында һөйләне, “Рух һүнмәһә – ил үлмәҫ” шиғырын уҡып ишеттерҙе. Ғиниәт Ҡунафин Абдоазман Ғәлләмовтың студент саҡта уларҙың кураторы булыуын иҫкә алды. Гөлназ Ҡотоева 2000 йылда тәүгеләрҙән булып Күсей ауылының 250 йыллығы айҡанлы “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамынан телевидениеға фильм төшөрөргә насип булыуын һөйләне, башҡорт теле тураһындағы шиғырын уҡып ишеттерҙе. Яҙыусы, С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ринат Камал: “Абдулхаҡ Игебаев һәр ваҡыт артында Күсей ауылы торғанын белеп, яуаплылыҡ тойоп йәшәне шуға ла юғарылыҡҡа үрләне. Ә ҡалала тыуғандарҙың артында ауыл юҡ, шуға ла улар үҙҙәрен шәхес итеп тоя алмай”, - тип фаразланы.\nАртабан ауылдың шағирәһе Хәмиҙә Әбдрәхимова, инәйҙәр Таңсулпан Ғарипованың яратып, һөйөп юбилейы менән ихлас тәбрикләне, башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса уҡытыусылар яратҡан яҙыусыларына намаҙлыҡ бүләк итте.\nСараны ойоштороусы “Ватандаш” журналы мөхәррире Рәшиҙә Мәһәҙиева: “Күсейҙәрҙең ихласлығы – үҙе бер феномен”, - тип баһаланы. Ысынлап та, ошо ихласлыҡ булмаһа 4 сәғәтлек сараға халыҡты туплап булыр инеме, лә ололар менән бер рәттән балаларҙы ла тыныс ҡына ултыртып булыр инеме? Ауыл феномены тураһындағы һөйләшеүҙәр киләсәктә Буранбай халҡы менән осраштырасағын да хәбәр итте баш ҡала ҡунаҡтары. Ә күсейҙәр феноменыны арналған форум мәктәп уҡыусылары һәм ауыл таланттарының дәртле концерты менән тамамланды.\nАртабан ҡунаҡтар Советтар Союзы Геройы Тәфтизан Миңлеғолов һәйкәленә, мәктәп бинаһының мөйөшөнә Абдулхаҡ Игебаев, Абдрахман Ғәлләмов, шағир, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры Зәки Ишморатов, Тәфтизан Миңлеғолов иҫтәлегенә ҡуйылған таҡтаташ янына сәскәләр гөлләмәһен һалды. Мәктәптең фойеһында Таңсулпан Ғарипованың әсәһе Әсмә Баймырҙинаға ҡуйылған бюсҡа яҙыусы һәм уның ҡәләмдәштәре сәскә һалды, Ҡәҙим Аралбай уның уҡыусыһы Абдулхаҡ Игебаевтың “Ғүмер аяулы” шиғырҙар китабын йәнәш ҡуйҙы. Унан ҡунаҡтар бай тарихлы музей буйлап сәйәхәт ҡылды.\nЯҡташыбыҙ, күренекле яҙыусы Таңсулпан апай Ғарипованың күркәм юбилейына бағышланған сара иҫ киткес сағыу һәм эстәлекле булыуы менән тарихҡа инер.\nЯҡташыбыҙ, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, булмышы менән ижадсы Таңсулпан Ғарипова - башҡорт әҙәбиәтенә тостарҙан да тос өлөш индергән әҙибә ул. Уның ижадының “төрки әҙәбиәтендә пенталогия яҙған берҙән-бер әҙибә” тигән юғары баһа алыуы – беҙҙең өсөн дә тиңһеҙ ғорурлыҡ. Яҙыусының йөрәк ҡаны менән һуғарылған әҫәрҙәренә тәрән лиризм, йылылыҡ, кеше күңелендәге һаҡ ҡына һиҙелерлек үҙгәрештәргә лә иғтибарлылыҡ, эмоцияларҙың иң нескә буяу-төҫмөрҙәрен дә тотоп алыу хас. Үҙе ижад иткән жанрҙың бөтә нескәлектәрен тәрән тоя белеүе, заман сәйәсәтенә, тормош ҡанундарына дөрөҫ, ғәҙел баһа биреүе менән Таңсулпан апай Ғарипованың әҫәрҙәре һәр ваҡыт уҡымлы. Уның йөрәгендәге халҡына яуаплы, намыҫ менән хеҙмәт итеү тойғоһо әүҙем ижади эшмәкәрлегендә, ихласлығында сағыла.


Өсөнсө һәм артабанғы бала өсөн пособие | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 декабря 2019 — 19:33 ГТРК «Башкортостан»\n2020 йылда Башҡортостан өсөнсө һәм артабанғы балаһы тыуған ғаиләләргә пособие түләүгә сығымдарҙы берлектә финанслау өсөн федераль бюджеттан аҡса аласаҡ. Федераль аҡса бүленәсәк төбәктәр исемлегендә 75 субъект бар. Уларҙа тыуымдың дөйөм коэффициенты күрһәткесе 2-нән артмай, халыҡтың тәбиғи һәм миграция кәмеүе күҙәтелә. Владимир Путиндың «Рәсәй Федерацияһының демография сәйәсәтен тормошҡа ашырыу буйынса саралар тураһындағы» указында ғаиләләргә ай һайын аҡсалата түләү ҡаралған. 2020 йылда түләүҙәрҙе берлектә финанслау өсөн аҡсаның дөйөм күләме 55 миллиард һумдан аша, шул иҫәптән 46 миллиард һумы — федераль бюджеттан, 9 миллиард 500 миллион һумы – төбәк ҡаҙнаһынан.


Гәзиттең номеры: 24-25 » Гәзиттең номеры: 24-25 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 24-25\nЯҙғы ҡояш кеүек улар10.03.2015\nЙылы нур бөркөлә\nӘсә иң бөйөк кешеҡ Әсәйҙәрҙән ҡояштай йылы нур бөркөлә. Минең әсәйемдең исеме Ася. Ул бик матур һәм яғымлы.\nӘсәйем мине иртәнсәк йомшаҡ һүҙҙәре менән уята. Маҡтап мәктәпкә оҙата. Минең ҡайтыуыма тәмле аш-һыу әҙерләп, йылмайып ҡаршы ала. Мин ауырыған саҡта ла йылы, йомшаҡ һүҙҙәре менән дауалай. Әсәйем изге күңелле, яғымлы кеше. Уны байрам менән ҡотлайым, тик уңыштар ғына юлдаш булыуын теләйем.\nӘсәйем - күҙ нурым\nДонъялағы иң бөйөк кеше - ул әсәҡ Әсәй тигән һүҙҙә күпме наҙ, һөйөү сағыла. Улар беҙгә талпынып үҫкән саҡта барлыҡ йылыһын, мөхәббәтен бирә. Әсәләрҙең йөҙөнән сафлыҡ, яғымлылыҡ бөркөлөп тора. Әсә кеше балаһы өсөн ҡыуана ла, һоҡлана ла, яна һәм көйә.\nМинең әсәйем шун-дайҙарҙың береһе. Уның исеме - Гөлнар Шәнгәрәева. Ул Рысай ауылында күп балалы ғаиләлә тыуып үҫкән. Шул ауылда һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлаған. Күрше Сәфәр ауылында урта мәктәпте бөткәс, Мейәс ҡалаһында һатыусы һөнәренә уҡып сыға. 1984 йылда Һөләймән ауылына эшкә килә. Шул ауылдың егете Илсаф менән бер-береһен яратышып, 1985 йылдың май айында донъя ҡороп ебәрәләр. Әсәйем биш балаға ғүмер бүләк итә. Иң кесеһе - мин, тағы ла дүрт апайым бар. Әсәйебеҙҙе хөрмәт итәбеҙ. Ул тәмле итеп аштар, икмәктәр бешерә, йылы ойоҡбаштар бәйләп кейҙерә. Бөгөн ул бәхетле өләсәй ҙә - уның ике ейәне бар. Әсәйебеҙҙе беҙ ныҡ яратабыҙ.\nЙөрәк ҡартайыуҙы белмәй, йөрәк гел йәш булып ҡала, тип ҡабатларға ярата Хәмдиә Ғәзизова. Йәшлек саҡтарын һағынып иҫкә ала ул. Балтырға етеп торған толомдар, һөлөктәй буй-һын, нескә бил - күптәрҙең һушын алырлыҡ ҡыҙ булған мәҡәлә геройыбыҙ.\nХәмдиә Заһиҙулла ҡыҙы 1932 йылда элекке Маҡар районының (бөгөнгө Стәр-летамаҡ, Ишембай райондары биләмәһе) ҡыяуыҡ ауылында донъяға килә. Ғаиләлә һигеҙ бала үҫәләр.\n- Һуғыш башланғанда миңә туғыҙ йәш ине. Өҫкә, аяҡ-ҡа кейергә булмаған аслыҡ-яланғаслыҡ заманалары. Әсәйем киндерҙән яһап, оҙон күлдәк тегеп бирә - шул берҙән-бер әйбер. Минең кеүек үҫмерҙәрҙе һыбайлы бригадир сыбыртҡы менән яланға ҡыуа торғайны. Көҙгә тиклем утауға йөрөнөк. Көндәр һыуынғас сарыҡ, сабата кейә инек. Бала саҡ колхоз эше менән үтте, - тип хәтерләй тыл ветераны.\nБулмышы менән тәрбиәсе10.03.2015\nТәрбиәсе һөнәрен күптәр бик еңел, ябай эш тип күҙ алдына килтерә. Балалар менән уйнап-көлөп көндәре үтә, ти хатта ҡайһы берәүҙәр. Тәрбиәсе эше ситтән ҡарағанда ғына шулай еңел, бер көс түкмәй башҡарылған кеүек. Был һөнәрҙең ни тиклем ҡатмарлы һәм яуаплы булыуын, ниндәй түҙемлек талап ителеүен тәрбиәселәр үҙҙәре генә беләлер.\nҡалабыҙҙың «Әкиәт» балалар баҡсаһында ла оло йөрәкле, үҙ һөнәрен яуаплылыҡ менән башҡарыусы, бар күңелен балаларға биреүсе тәрбиәсе эшләй. Бөгөн һүҙем Гөлназ Әғләм ҡыҙы Хәкимова хаҡында.\nМәктәпкә әҙерлек балалар баҡсаһында башланғанын яҡшы беләбеҙ. Сабыйын баҡсаға етәкләп килтергән һәр кем улар эргәһендә тәрән аҡыллы, бәләкәстәр менән уртаҡ тел табырға һәләтле, шәхес итеп күрә белгән тәрбиәсенең булыуын теләй. Был йәһәттән Гөлназ Әғләм ҡыҙының төркөмөнә ҡыҙ-малайҙарын йөрөтөүселәр бик бәхетле, үрҙә аталған сифаттарҙың барыһын да бергә туплаған Гөлназ Хәкимова. Ата-әсәләр уның һәләтен юғары баһалай. Шуға ла балаларын фәҡәт уның ҡулына тапшырырға тырыша.\nҠатын-ҡыҙ мотлаҡ сибек һәм баҙнатһыҙ булырға, ир-аттың ауыҙына ғына ҡарап торорға тейеш, тигән йәмәғәт стереотиптары тамам юҡҡа сығып бөттө, буғай. Гүзәл зат вәкилдәре йыһанға ла оса, ир-аттыҡы тип иҫәпләнгән бөтә һөнәрҙәрҙе лә үҙләштерә (полицейҙар араһында күпме хәҙер уларҡ), сәйәсәттә лә һыр бирмәйҙәр. Ә һеҙ беләһегеҙме, 2014 йыл күрһәткестәре буйынса Рәсәй донъяла беренсе урынға сыҡты -компанияларҙа 43 процент топ-менеджер, йәғни юғары кимәлдәге етәксе вазифаларын фәҡәт ҡатын-ҡыҙҙар биләй? Америкала был күрһәткес - 22, Германияла - 14, Швейцарияла - 13 процент. Көнсығыш илдәре тураһында әйтеп тораһы ла түгел инде…\nЙәнә бер статистик мәғлүмәт килтерәйек: Рәсәйҙә ҡатын-ҡыҙҙар ирҙәргә ҡарағанда күберәк булһа ла (56 һәм 54 процент), эшһеҙҙәр араһында уларҙың нисбәте 45,8 процент. Бер генә һығымта яһарлыҡ инде - көслө зат ялҡаулығын тормош шарттары менән аҡларға нығыраҡ әүәҫ булһа, гүзәл зат иһә һоҡландырғыс ныҡышмалылыҡ һәм сыҙамлылыҡ күрһәтә.\nТәхеттә түгел бәхет10.03.2015\nҠатын-ҡыҙҙы «көсһөҙ» зат тиһәләр ҙә, ысынбарлыҡ киреһен дәлилләй. Юғары дәүләт вазифаларын биләүҙән башлап, автомобиль руле артында ла улар үҙҙәрен ярайһы уҡ ышаныслы тоя. Хатта, ҡайһы саҡ, ир-егеттәрҙе уҙҙырып та ебәрәләр. Шулай ҙа, ҡатын-ҡыҙҙың төп тәғәйенләнеше ғаилә усағын һаҡлауҙа, әсә булыуҙа, тип билдәләйҙәр. ҡаршы һүҙ юҡ, әммә бының менән генә сикләнмәй үҙ эшен, тәғәйенләнешен тапҡан гүзәл заттар ҙа бихисап. ҡунаҡбай ауыл Советы башлығы Фазила Шаймарҙанова ошондай ҡатын-ҡыҙҙарҙың асыҡ бер өлгөһө.\nФазила Әмин ҡыҙы сығышы менән Сораман ауылынан. Бала саҡтан уҡытыусы булыу теләге менән яна. Хыялын тормошҡа ашырыу маҡсатында ауылда 8-се класты тамамлағас, Белорет педагогия училищеһына уҡырға инә.\n- Атайым, Әмин Аллабирҙе улы, 18-се йәшендә генә һуғышҡа алына. Үҙен киләсәктә уҡытыусы итеп күрһә лә, ауыр заманаларҙа белем алырға яҙмай. Атайымдың теләктәре миңә күскәндер, үҙем дә уҡытыусыларға һоҡланып ҡарай инем - бер һүҙ менән әйткәндә, балалар менән эшләүҙән тыш ғүмеремде күҙ алдына ла килтермәнем, - ти әңгәмәсем. Әйткәндәй, «уҡытыусылыҡ ҡото» бер Фазила Әмин ҡыҙына ғына йоҡмаған, өлкән апаһы һәм һеңлеһе лә был йүнәлеште һайлағандар.\nӨс ҡыҙым - өс мөғжизәм10.03.2015\nЕр йөҙөндә мөғжизәләр булып тора. Ҡайҙалыр Ҡыҙыл ҡар яуһынмы, Силәбегә метеорит төшһөнмө, тигәндәй... Ә бына беҙҙең өсөн йәш пар Зарина һәм Азат Юртымбаевтарҙың ғаиләһендә бер юлы өс игеҙәк тыуыуы ҙур мөғжизәгә әйләнде. Бындай бәхет бик һирәктәрҙең өлөшөнә генә эләгә. Бер юлы өсәүҙе түгел, бер баланы ҡарау ҙа ауырға тура килә. Нисек икән ул өс игеҙәктең әсәһе булыу? Байрам алдынан был һорауға яуапты бәхетле ҡатындың үҙенән алыу форсаты тейҙе.\n«Өс ҡыҙ тәрбиәләп үҫтергән әсәйҙең урыны ожмахта булыр», тип яҙылған бер хәҙистә. Әлбиттә, ҡыҙ балаларҙы тәрбиәләү өсөн әсәй кешегә үҙенә лә өсләтә тәүфиҡлы, тәрбиәле булырға кәрәк. 28 йәшлек ҡатын быны яҡшы белә, шуға ла бар көсөн хәҙер шул балаларҙы тәрбиәләүгә һалырға тырыша.\nЙәһүҙә ауылы егете Азат менән ҡала ҡыҙы Зарина 2008 йылда өйләнешәләр. Бер-бер артлы ике малайҙары донъяға килә. Өлкәндәре Тимурға - ете, Ринатҡа өс йәш. Малайҙар бер аҙ ҙурайғас, ғаилә өсөнсөгә бәпес алып ҡайтырға ниәтләй. Айырыуса Зарина ҡыҙ тураһында хыяллана. Ауырға ҡалғас, даими ҡатын-ҡыҙ табибына күренеп тора. Беренсе тапҡыр УЗИ үткәндә бер нәмә лә күрһәтмәй, икенсеһенә барғанда табип игеҙәктәрегеҙ буласаҡ, тип һөйөнсөләй. Юртымбаевтар тәүҙә аптырап ҡала, һуңынан бәпәйҙәренең икәү буласағына ҡыуанып ҡайтып китәләр.