Хәйбулла районы Әбеш ауылында йәшәүсе Илембәтовтар ғаиләһе һөт эшкәртеү цехын асып, сифатлы продукция етештерә башлаған\nЭшҡыуар һөттө урындағы халыҡтан йыя. Ауыл хужалығын үҫтереүгә йүнәлтелгән махсус программала ҡатнашыу ҙа һөҙөмтәһеҙ үтмәй. Миллион ярым һумлыҡ грантҡа ҡиммәтле ҡорамалдар һатып алына.\nҺауытҡа ҡойолғанға тиклем яңы һауылған һөт бер нисә этап эшкәртеү үтә. Шунһыҙ продукцияның сифаты, һаҡлау ваҡыты ла тейешле кимәлдә булмаясаҡ,-ти эшҡыуар Йәмил Илембәтов. Әбеш ауылында һөт эшкәртеү цехын асыу башта уның хыялы ғына булһа, бизнес-план төҙөгәндән һуң - маҡсаты ла үҙ яйы менән тормошҡа аша. Ауыл хужалығын үҫтереүгә йүнәлтелгән программала ҡатнашып, ике йөҙ дәғүәсе араһынан еңеп сыға. Бүленгән матди ярҙамға һөттө эшкәртеү, ҡаптарға тултырыу өсөн махсус ҡорамалдар һатып ала.\nӘбештәрҙе хәҙер һөттө ҡайҙа тапшырырға тигән һорау борсомай. Көнөнә Илембәтовтар ғаиләһе урындағы халыҡтан өс йөҙ литрҙан ашыу һөт йыйып ала. Эш күптән яйға һалынған.\nӘбеш ауылында етештерелгән һөт райондың барлыҡ сауҙа нөктәләренә оҙатыла. Сифатлы продукцияға иһә ихтыяж юғары. Илембәтовтар ғаиләһе киләсәктә етештереү күләмен тағы ла арттырырға ниәтләй.


Башҡортостан бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү өсөн 273 миллион һумдан ашыу субсидия аласаҡ // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа ярҙам итеү өсөн 273 миллион һумдан ашыу субсидия аласаҡ\n17:02, 10 марта 2016 Сәйәсәт\nБашҡортостанға бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡҡа дәүләт ярҙамы күрһәтеү өсөн 273 миллион һумдан ашыу федераль субсидия бүленгән. Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев ошо хаҡтағы бойороҡҡа ҡул ҡуйҙы.\nАҡса «Иҡтисади үҫеш һәм инновациялы иҡтисад» дәүләт программаһы сиктәрендә бирелә. 9,61 миллиард һум күләмендәге субсидиялар Федерация субъекттары бюджеттары араһында бүленгән. Уларҙы крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары ла аласаҡ.\nСубсидия бүлеү Федерация субъекттарының бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә йүнәлтелгән дәүләт программаларын һәм муниципаль программаларҙы капиталлаштырыуҙы арттырырға булышлыҡ итергә тейеш. Был финанс ярҙамы күрһәтеләсәк бәләкәй һәм урта бизнес субъекттары даирәһен киңәйтергә мөмкинлек бирәсәк.


Илеш районында 24 мәктәп,12 балалар баҡсаһы эшләй\nҺуңғы йылдарҙа асылған мәғариф учреждениелары инновация алымдарға таянып эш итә. Районда шулай уҡ көнөнә 250 кешене хеҙмәтләндерәсәк поликлиника төҙөлә башлаған.\nТүбәнге Йәркәй ауылының ихлас һәм һәләтле балалары ҡунаҡтарға һәр ваҡыт шат. Элек был урында ҡола ялан булған. Ата-әсәләр балаларын күрше ауылда урынлашҡан мәктәпкәсә учреждениеға йөрөткән. Ә бөгөн бында заманса технологиялары һәм йыһаздары булған балаларҙы үҫтереү үҙәге. Бәләкәстәр балалар баҡсаһынан уҡ компьютер технологияларын үҙләштерә. Махсус кабинетта улар уҡытыусы етәкселегендә балалар уҡыу программаһын өйрәнә.\nЛәйсән Камалетдинова, Түбәнге Йәркәй балалар үҙәге мөдире: «Ошоға тиклем бындай балалар баҡсаһы булманы. Яҡындағы баҡса алты саҡрымда урынлашҡан ине».\nБәләкәстәргә генә түгел, ә ике йөҙләп уҡыусыға ла йәйәүләп мәктәпкә йөрөргә тура килгән. Хәҙер иһә был лицей Илеш уҡыусыларының ғорурлығы. Бында шулай уҡ ресурс үҙәге эшләй. Уның бер кабинетында ғына ҡырҡлаған компьютер урынлаштырылған. Ресурс үҙәгендә Өфө дәүләт нефть техник университетына инеү өсөн әҙерләү курстары ла эшләй. Каникул мәлендә уҡыусылар юғары уҡыу йорто лекторҙарынан белем алыу мөмкинлегенә эйә.\nИлеш районы үҙәгендәге социаль объекттарҙы, халыҡ йәшәгән торлаҡтарҙы Үрге Йәркәйҙә урынлашҡан үҙәкләштерелгән үҙәк йылытыу системаһы хеҙмәтләндерә. Бер йыл элек уны үҙгәртеп ҡороуға 129 миллион һум аҡса бүленгән. Иҫке ҡаҙан 1978 йылда төҙөлгән. Реконструкциялау барышында ҡорамалдар алыштырылған, биш һыу йылытыу һәм бер пар ҡаҙаны ҡуйылған.\nҮрге Йәркәйҙә урынлашҡан үҙәк ҡаҙанлыҡ цифрлы технологиялар ярҙамында эшләй. Өс ҡаҙанлыҡтың береһе авария осрағына резервта тора. Тәүлек әйләнәһенә эшләүсе ҡаҙанлыҡты 18 кеше хеҙмәтләндерә.\nИлеш районының социаль йөҙө халыҡҡа эшләү, донъя көтөү өсөн уңайлы шарттар булдырыу, йәшәйешкә заман технологияларын ҡыйыу индереүгә бәйле. Быйыл октябрҙән көнөнә 250 кешене хеҙмәтләндерәсек поликлиника төҙөлөшө башланған. Дауахананың дөйөм майҙаны - дүрт мең квадрат метрҙан ашыу. Дауалау объектын бер йыл эсендә төҙөп бөтөп, файҙаланыуға тапшырыу ҡаралған. Киләсәктә лә социаль йүнәлештә мөһим проекттар тормошҡа ашырыласаҡ.


Ер урынына — 250 мең һум | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 октября 2020 — 12:21 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостан хөкүмәте премьер-министры Андрей Назаров ишле һәм инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләргә бушлай бирелгән ер урынына бер тапҡыр аҡса түләү тәртибе тураһында ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Бер тапҡыр бирелә торған түләү — 250 мең һум. Исем-шәрифе яҙылған таныҡлыҡ өс йылға тапшырыла. Ҡарарҙа таныҡлыҡ алыу өсөн кәрәкле бөтә документтар күрһәтелгән. Уны фатир, бүлмә, шәхси йорт һатып алыу өсөн иғәнә итеп тотонорға ярай. Шулай уҡ йорт һалырға, ипотеканы түләргә, ер һатып алырға мөмкин. Күсемһеҙ милек Башҡортостан биләмәһендә булырға тейеш.


Материалы за Ноябрь 2009 года » Архив газеты "Йәшлек"\nБер төркөм яҙыусы Ейәнсура районында булып, халыҡ менән осрашып ҡайтты Әҙәбиәт, Башҡортостан\nБашҡорт гимназияһы был яҡтың бер ғорурлығы икән. Унда райондың иң алдынғы уҡыусылары ғына белем ала. Ҡасандыр бында Азамат Юлдашбаев директор булып эшләп тә киткән.\n– Мәрйәм Бураҡаеваның (эйе, шул үҙе, яҙыусы, 15 йыл элек ул юллап астырған был белем усағын) ни тиклем алдан күрә белә алыу һәләтен бөгөнгө заман иҫбатланы. Ҡарағыҙ әле, йән башына ҡарап финанслау теорияһы арҡаһында ҡайһы бер мәктәптәр туғыҙ йыллыҡҡа әйләнгәндә, балалар урамда ҡалманы. Ейәнсурала ул еңел генә хәл ителде лә ҡуйҙы, уҡыусылар хан һарайындай гимназияның ишеген асып үтте лә китте. Бына ҡайҙа ул гимназия асыу зарурлығы. Заманында, кәрәкмәй, тип ҡаршы төшөүселәр юҡ түгел ине бит. Республика етәкселегенең аҡыллы сәйәсәте, урындағы хакимиәттең уңышлы атҡара белеүе тип тә аңларға кәрәк был аҙымды, – Азаматтың һүҙҙәре был.\nХан һарайы, тигәне дөрөҫ. Мәктәбе лә, ятағы ла яңы һәм заманса гимназияның. Шарттар ҡала фатирыныҡынан һис тә кәм түгел. Йыуыныуы, бәҙрәфе эстә икәне аңлашылды, хатта керҙе «Индезит»та ғына йыуалар. Телевизор, мебелдәре затлы, артыҡ затлы.\nавторы: admin | 26 ноября 2009 | Фекерҙәр (0) | Тотош уҡырға\n«Аяҙлана ир-егеттең рухы Арғымаҡта бәйге сапҡанда» Башҡортостан\nҒәбитовтың ҡәтғи талапсанлығы, әйткән һүҙен мотлаҡ бойомға ашыра алыу һәләте хатта легенда рәүешен ала башлағайны. Ошо уңайҙан Күгәрсендә булған бер хәлде ғибрәт итеп тә, мәрәкәгә алып та һөйләйҙәр. Район хужаһы бер колхоз етәксеһенә йәй башмаҡтар торор лапаҫты йәһәтерәк ҡорорға ҡуша икән. Тегеһе һаман һуҙа. Шулай, айлы төндәрҙең береһендә Ғәбитов өс улы менән теге ҡоролманы рәтләп тә ҡуя. Колхоз рәйесенең был хәлдән һуң кәйефен күҙ алдына килтереүе ауыр, әммә атай кеше юл ыңғайы уландарына ла һабаҡ бирә: белгәнгә, йәнәһе, бер һүҙ етергә тейеш.\nИх, Бөрйән!.. Илем күкрәгенә һыйынып йәшәүсе бер йән инде һин! Тарихын бәйән итәм тиһәң, осона сыҡмаҫ, матурлығын һүрәтләйем тип баҙнат итһәң, һүҙ етмәҫ атайсал. Ошо тарафты күп мәртәбә күреүем, ир-егеттәре менән таныш булыуым, торараҡ туғанлыҡ тамырҙарын үреүем менән мин дә сикһеҙ ғорурланам. Һуңғы ишарам, әлбиттә, Исмәғил Әхмәҙулла улы Ғәбитовҡа ҡағыла.\n«Рубин» икеләтә чемпион! Яңылыҡтар » Спорт\nФутбол буйынса Рәсәй беренселеге тамамланырға бер тур алдынан, Татарстандың «Рубин» командаһы йәнә чемпионлығын иҫбатлап, икенсе йыл рәттән ҙур уңышҡа өлгәште. Һуңғы тур уға бер ниндәй ҙә ҡурҡыныс менән янамай. Сөнки «Рубин»ды ҡыуып етергә маташҡан Мәскәүҙең «Спартак» футболсылары, әлеге турҙа ЦСКА-ға 2:3 иҫәбенә отолоп, әҙ генә булған мөмкинлеген дә юғалтты. Шулай итеп, «Рубин» – чемпион, «Спартак» иһә көмөш миҙал менән генә ҡәнәғәтләнде.\nӘ бына бәхетле өсөнсө урын өсөн әле көрәш буласаҡ. Уға хатта ЦСКА уйынсылары ла дәғүә итә. Тик бында өҫтәрәк килеүселәрҙең нисек уйнауы йоғонто яһаясаҡ. Әйтәйек, «Зенит» менән «Локомотив»тың бронзаға өмөтө ҙурыраҡ.\nҠорбан ғәйете мөбәрәк булһын Яңылыҡтар\nХоҙай Тәғәлә хаҡына ҡорбан салыу, Ҡорбан ғәйете көнө – мосолмандарҙың иң ҙур байрамы. Был көнгә тиң бер ниндәй ҙә байрам юҡ һәм булмаясаҡ та. Ҡорбан ғәйете фәһемле, мәғәнәле булыуы менән бөтә мосолмандар өсөн дә ҡәҙерле.\nҠөрьәндә: «Үҙегеҙҙе барлыҡҡа килтереүсе өсөн доға ҡылығыҙ һәм ҡорбан салығыҙ, Ул һеҙҙән ҡәнәғәт булһын», – тип әйтелгән. Имам Ғаззали: «Изге ваҡытты үткәреп ебәргән кеше, ваҡытында баҙарға сыҡмаған һатыусы кеүек үк, теләгәнен ала алмаҫ, файҙа күрмәҫ», – тип яҙып ҡалдырған. Бында ҡорбанды ваҡытында салырға кәрәклеге тураһында һүҙ бара. Ҡорбан байрамы алдынан туғандар менән осрашыу, үлгәндәрҙең ҡәберен барып тәрбиәләү – сауаплы эш. Вафат булған яҡындарың өсөн хәйер биреү, уларҙы матур итеп иҫкә алыу ҙа һәйбәт. Шулай уҡ Ҡорбан ғәйете алдынан кешеләр йортонда бер бөртөк тә сүп-сар, бысраҡ ҡалдырмаһын.\nӘсә көнө менән! Яңылыҡтар\nҺеҙҙе матур байрам – Әсә көнө менән ҡотлайым!\nДонъяла әсә һөйөүенән дә эскерһеҙерәк һәм ҡиммәтерәк бер нәмә лә юҡ. Әсәнең бөтмәҫ-төкәнмәҫ изгелеге һәм күңел йомартлығы беҙҙе ғүмер буйы ауырлыҡтарҙан ҡурсалай, иң ҡыйын ваҡыттарҙа ышаныслы таяныс һәм ҡалҡан булып тора.\nБашҡортостан Республикаһында әсәлекте һәм балалыҡты һаҡлау мәсьәләләре социаль сәйәсәттең мөһим йүнәлештәре иҫәпләнә. Беҙҙә төрлө ҡатын-ҡыҙҙар учреждениелары, балалар баҡсалары һәм мәктәптәр әүҙем төҙөлә, яңы физкультура-һауыҡтырыу комплекстары асыла.\nКүп балалы ғаиләләргә айырым иғтибар бүленә, улар өсөн беҙҙә өҫтәмә льготалар һәм пособиелар билдәләнгән.\nБөтә синыф менән, бөтә мәктәп менән – «Йәшлек»кә! Яңылыҡтар » Конкурстар\nГәзит-журналдарға яҙылыу осоронда «Йәшлек»тең төрлө конкурстар иғлан итеүе матур йолаға әйләнгән. Улар араһында әле бер ҡасан да булмаған өр-яңылары, ҡасандыр «Йәшлек» гәзите иғлан итеп, хәҙер башҡа баҫмалар тарафынан әүҙем күтәреп алынғандары ла бар. «Бөтә синыф менән – «Йәшлек»кә!», «Бөтә мәктәп менән – «Йәшлек»кә!» конкурстарын да беренселәрҙән булып «Йәшлек» гәзите иғлан иткәйне. Һөҙөмтәлә республикабыҙҙың төрлө төбәктәренән уҡыусылар тотош синыф, мәктәп менән баҫмабыҙға яҙылып, үҙҙәрен әүҙем, дуҫ, татыу, өлгөлө коллектив итеп бөтә республикаға танытты. Ә беҙ иһә яңынан-яңы дуҫтар табып, һәләтле уҡыусылар, үҙ эшенең оҫтаһы булған уҡытыусылар менән танышыуыбыҙға һөйөндөк.\nИн мөһим - бала тәрбиәләү Башҡортостан » Милли проекттар\nӘсә көнө алдынан матур йолабыҙ – биш һәм унан да күберәк бала тапҡан әсәләрҙе миҙал менән бүләкләү сараһы уҙҙы. Гүзәл заттарға дәүләт наградаһын Республика йортонда Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов тапшырҙы.\n1998 йылдан алып «Әсәлек даны» миҙалы 4600 ҡатынға тапшырылды. Әйткәндәй, тик Башҡортостанда ғына ун һәм унан да күберәк бала тәрбиәләгән ғаиләләргә «Газель» микроавтобустары бирелә. Бөгөнгө көнгә беҙҙә бындай категорияға ҡараған бөтә ғаиләләр ҙә транспорт сараһы менән тәьмин ителгән. Шуның өсөн республика етәкселеге хәҙер туғыҙ бала тәрбиәләгән ғаиләләргә лә микроавтобустар бирергә ҡарар итте. Сираттағы 16 машина лайыҡлыларға ошо көндәрҙә тапшырыласаҡ.


Өфөлә «Этно-WorldMusicShow» халыҡ-ара фестивале уҙғарыла // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә «Этно-WorldMusicShow» халыҡ-ара фестивале уҙғарыла\n14:38, 7 октября 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 7 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n27 октябрҙә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында «Этно-WorldMusicShow» этно-эстрада музыкаһы халыҡ-ара фестивале уҙғарыла. Йырсы Юлиана Кривошапкина (Саха-Яҡут) һәм «Алашулы» этно-рок төркөмө (Ҡаҙағстан) сараның төп ҡунаҡтары буласаҡ.\nПрограммала йәш башҡарыусылар, халыҡ-ара фестивалдәр һәм конкурстар лауреаттары — Башҡорт дәүләт филармонияһы солистары Екатерина Ямщикова, Марсель Ҡотоев, Зилиә Бәхтиева, Диана Ишниязова һәм «Арғымаҡ», «Әссәләм», «Ятаған» төркөмдәренең сығыштары ҡаралған.\n«Юлиана Кривошапкина 2010 йылда «Урал моңо» төрки йәштәр халыҡ-ара фестивалендә тәүге сығышынан уҡ Өфө тамашасыһының һөйөүен яуланы. Ул хомуста оҫта уйнай һәм төрлө тауыштар сығара белә. Сәхнәнән торна тауышын, бүре олоуын ишеткәс, зал алҡыштарға күмелде», — тип һөйләне фестивалде ойоштороусы Зәлифә Барлыбаева.\nАртистка шулай уҡ быйыл март айында Башҡорт дәүләт филармонияһында үткән «Урал ауазы» халыҡ-ара оркестрҙар һәм халыҡ уйын ҡоралдары ансамблдәре фестивалендә махсус ҡунаҡ булараҡ ҡатнашты.\nТеги: фестивалдәр,этник музыка


"Титекәй"ҙәр ниңә аҡһай?\n28 Июнь , 12:33\nЙорт ҡош-ҡорттарынан тауыҡтарҙың аҡһап йөрөүе күптәргә таныштыр.\nҒәжәп инде, имгәнмәгән-нитмәгән көйө «титекәй»ҙәр ниңә шундай сиргә дусар була һуң?!\nБыға иң элек витаминдар һәм минераль матдәләр етмәүҙән, кәрәгенсә туйынмауҙан быуындар шешеүе сәбәпсе була.\nШуға йәйгеһен тауыҡ-себештәрҙең йәшел үләндә йөрөүе йә яңы сабылған үлән менән туҡланыуы мотлаҡ. Ҡышҡыһын быларҙы күләгәлә киптерелгән үлән, клевер, люцерна оно алмаштыра ала. Йәнә ҡабаҡ, сөгөлдөр, кишер, кәбеҫтә һәм бүтән төрлө йәшелсәләрҙе турап, ваҡлап бирергә була. Һөйәк оно, йомортҡа ҡабығы, ҡайын ағасы көлө, аҡбур, ҡабырсаҡ менән һыйланыу ҙа ауырыуҙы иҫкәртеүҙә һәйбәт сара. Бынан тыш шытҡан, үргән бойҙай, арыш, һоло, тарыны ла яратып ашай тауыҡтар.\nҠайһы бер осраҡта себештәр, тауыҡтар микоплазмоз, паратиф, пастерелез сирҙәре менән ауырығанда аҡһай башлай. Был осраҡта тетрациклин, энтеросептол, стрептомицин кеүек антибиотиктар менән дауаларға кәрәк. Әлеге дарыуҙарҙы 7 – 10 көн тирәһе самалап ҡына аҙыҡҡа ҡушып бирергә мөмкин.


Моң ҡеүәте тынмаҫ башҡортта!\n13 Апрель 2018, 14:20\nТашлы ауылында башҡорт халыҡ йырын башҡарыусыларҙың “Дим моңо” төбәк конкурс-фестивале уҙҙы.\nРайонбыҙҙа 2009 йылда үткәрелә башлаған һәм ике йылға бер тапҡыр ойошторолған был фестиваль һирәк башҡарылған халыҡ йырҙарын белеүселәр һәм баһалаусыларҙа ғына түгел, ә бөтә Дим-Өршәк төбәгендәге йыр сәнғәтен һөйөүселәрҙә лә популярлыҡ яуларға өлгөрҙө. Бына быйыл да яҡташыбыҙ, фольклорсы Ниғмәт Шоңҡаров иҫтәлегенә арналған “Дим моңо” бәйгеһе бер сәхнәгә Дәүләкән, Миәкә, Бишбүләк райондарынан һәм, әлбиттә, Әлшәйҙән утыҙҙан ашыу башҡарыусыны йыйҙы.\nКонкурс ике йәш төркөмөндә – 16 йәшкә тиклемгеләр һәм унан өлкәнерәктәр араһында үткәрелде. Сараның маҡсаты – Дим төбәге халыҡтарының мәҙәни үҙенсәлеген һаҡлау һәм, иң мөһиме, йәштәрҙә халыҡ мәҙәниәте ынйыларына ҡыҙыҡһыныу уятыу. Һәр ҡатнашыусы ике йыр башҡарҙы, уларҙың береһе конкурс шарттары буйынса мотлаҡ беҙҙең төбәктә һирәк башҡарылған йыр булырға тейеш, әйткәндәй, жюри уның яҙылыу тарихын белеүҙе лә баһаланы.\nШуныһы ҡыуандыра, сәхнәгә оҫта башҡарыусылар менән бер рәттән йәш йырсылар ҙа сыҡты. Әгәр Иҙрис ауылынан иң өлкән ҡатнашыусы Сәүиә инәй Муллағәлиеваға 77 йәш булһа, район үҙәгенән моңло тауышлы Рамазан Садиҡовҡа ни бары ете йәш ине.\nБыйылғы “Дим моңо” фестивале Гран-прийы башҡарыу маһирлығы менән тамашасыларҙы ла, жюри ағзаларын да хайран ҡалдырған Илһам Фазыловҡа (Никифар ауылы) бирелде. Жюри составында яҡташыбыҙ, филология фәндәре докторы, профессор Розалия Солтангәрәева, республиканың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Юлай Үҙәнбаев, Республика халыҡ ижады үҙәге белгестәре Гөлгөнә Вәлитова һәм Наилә Яҡупова бар ине.\nТамашасылар шулай уҡ Себенле ауылынан 75 йәшлек гармунсы Шакир Зариповтың “Сибай” һәм “Сәлимәкәй”ҙе башҡарыу оҫталығын да юғары баһаланы. Ул приз менән бергә “Ирәндек моңдары” бәйгеһенә лә саҡырыу алды. Әлшәй йырсылары Гөлнур Миңлеғолова (Себенле ауылы) һәм Гөлгөнә Татлыбаева (Ҡыпсаҡ-Асҡар ауылы) икенсе урынды бүлеште. Ә Миәкә районынан Лилиә Аҙнағолова һәм Раевканан Наилә Шәрипова өсөнсө урынға сыҡты. Йәш башҡарыусылар араһында Рамазан Садиҡов, Венера Хәбибуллина (Сураҡай ауылы) һәм Бишбүләк районынан Илзидә Хәбибуллина призлы урындар алды. Башҡа ҡатнашыусылар ҙа төрлө номинацияларға лайыҡ булды.


Аҫылташтар шымартҡандай » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Конкурстар » Аҫылташтар шымартҡандай\n05.10.2010 Аҫылташтар шымартҡандай\nЗаманында мөхәррир булып ошонда эшләп киткәнгәме, ошонда китаптарым донъя күргәнгәме, мин Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтенә йыш юлланам. Шулай, август аҙаҡтарындараҡ директор урынбаҫары Ғәлиә Ғәли ҡыҙы Ғәлимова кабинетына барып инһәм, нәшриәттең 90 йыллыҡ юбилейы айҡанлы донъя күргән «Нәширҙәр» һәм «Китап»: «Рухиәт шәжәрәһе» баҫмаларын ҡарап ултыра.\n– Нимә, үҙегеҙ тураһында һоҡланып уҡып ултыраһыңмы? – тип шаярттым. Ә ул етди яуаплай:\n– Иншалла, һоҡланырлыҡ китаптар! Беҙ уларҙы Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға тәҡдим итәбеҙ.\nЫсынлап та, әйтелгән йыйынтыҡтар – күрмәлекле, зауыҡлы биҙәлешле, тәрән йөкмәткеле, бәҫле китаптар. Урынлы ҡуйылған исемдәре үк, уларҙың мәртәбәле кимәленә ишаралап, уҡыусыһын алдан уҡ иҫкәртеп ҡуя кеүек.\nТәүге баҫма «Китап»тағы яҙмыш юлдары» һәм «Китап» байрамдары» тигән ике бүлектән тора. Төрлө быуын нәшриәт хеҙмәткәрҙәре – мөхәррирҙәр, рәссамдар, техник мөхәррирҙәр, корректорҙар хаҡында йылы, ыҡсым һүрәтләмәләр, очерктар урын алған унда. Хәҙерге осорҙа ифрат ҡатмарлашҡан китап сығарыу һәм уны халыҡҡа еткереү мәсьәләләре күтәрелә мәҡәләләрҙә.\n«Китап»: Рухиәт шәжәрәһе» йыйынтығын һис арттырыуһыҙ, энциклопедик баҫма, тип атарға мөмкин. Дан китап! Республиканың йөҙөн билдәләүсе төп нәшриәтебеҙҙең визит танытмаһы һымаҡ, уны теләһә ниндәй кимәлдә бүләк итеп бирергә лә була. Яҡын тирә төбәк нәшриәттәренең үҙ тарихын ентекле барлап, милләт хазинаһы – Китаптың нисек донъяға килеү серҙәрен шулай маһир асып һалған баҫмаларын күргән юҡ әле. Афарин авторға был хеҙмәте өсөн!\nӘ китаптарҙың авторы – ошо уҡ нәшриәттә инде 40 йылға яҡын баш баҫып эшләгән Динә Ғәни ҡыҙы Мырҙаҡаева. Бында хеҙмәт юлын башлаған тәүге йылдарынан уҡ беләм мин уны. Шағирә, хәҙер Америкала йәшәгән Нурия Измайлова, инде матбуғат ветераны, «Ватандаш» журналының яуаплы сәркәтибе Мәликә Әминева менән әхирәт булып, шиғыр яҙышып йөрөй торғайнылар. Һайлаған һөнәренә, эш башлаған ойошмаһына тоғро ҡалды Динә. Ул әле, ойошторолғанынан бирле, Башҡортостан халыҡтары әҙәбиәте бүлегенә етәкселек итә. Оҙаҡ йылдар дәреслектәр редакцияһында мөхәррир булды. Тәржемәсе лә, башҡорт мәктәптәре уҡыусыларының бер нисә быуыны тарих, биология, йәмәғәт белеме фәндәрен ул әҙерләгән дәреслектәр буйынса өйрәнде һәм өйрәнә. ҡайһы бер рус авторҙарының нәфис әҫәрҙәрен дә, фәнни-популяр әҙәбиәтте лә башҡортсалаштырҙы. «Ил батыры Салауат» (башҡорт, татар, урыҫ телдәрендә), «Изгелек һуҡмағында», «Дәһшәтле йылдар шаңдауы», «Күңел көҙгөләре», «Аҡсарлаҡ» кеүек тиҫтәләгән йыйынтыҡты төҙөүсе лә ул. Динә Ғәни ҡыҙы – Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы, Вәзих Исхаҡов исемендәге әҙәби премия лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре.\nНәшриәттә эш башлауының тәүге йылдарынан уҡ, мөхәррирлек мәшәҡәттәренән дәреслектәрҙе, уҡыу ҡулланмаларын, башҡа китаптарҙы баҫмаға әҙерләүҙән тыш, үҙ ҡәләмен ижадта һынап ҡарауға ла әүәҫ булды. Үҙенә илһам, хеҙмәттәштәренә шатлыҡ-ҡыуаныс өҫтәп, нәшриәт хеҙмәткәрҙәренә, китап сығарыу мәсьәләләренә арналған яҙмалары «Башҡортостан», «Кызыл таң», «Истоки», «Вечерняя Уфа», «Йәшлек», «Өмет», «Йәншишмә» гәзиттәрендә, «Башҡортостан ҡыҙы», «Ағиҙел», «Толпар» журналдарында донъя күрә килде. Ә инде нәшриәттең юбилейы айҡанлы матбуғат биттәрендә китап сығарыу проблемаларын яҡтыртҡан, нәшриәттең тарихын байҡаған, коллегаларын тасуирлаған өс тиҫтәләп яҙмаһы сыҡты. Шуларҙың һайланма тупланмаһы китап булып донъя күргән дә инде «Нәширҙәр» йыйынтығында.\n«Нәшриәт – ул изге тылсым йорто. Кеше аҡылы тыуҙырған оло мөғжизәләрҙең береһе – китап ярала бында... 90 йыллыҡ тарихы дауамында нәшриәттә күп маһир нәширҙәр – үҙ эшенең оҫталары хеҙмәт һала. Уларҙың күҙ нурҙары, зиһен көсөргәнеше, тырышлығы, баҫма хәрефтәр булып китап юлдарына теҙелеп, донъяға сыға, халыҡҡа аң-белем, мәғрифәт тарата, яҡтылыҡҡа, яҡшылыҡҡа өндәй... Үҙенең һәм хеҙмәттәштәренең шөғөлөн дөйөмләштереп, был һөнәр, әҙиплек, рәссамлыҡ һәм башҡа шундай ижад ҡомары кеүек, арбағыс һәм шауҡымлы, тип яҙа автор. ҡайһы осорҙа эшләмәһен, ысын нәширҙәрҙең бөтәһен дә уртаҡ бер сифат – китапҡа, баҫма һүҙгә оло мөхәббәт берләштерә. Улар, һүҙҙең хакимы ла, ҡоло ла булып, яҡшыраҡ китап сығарыу дәрте менән яна... Исемдәре халыҡ хәтерендә, китап биттәрендә уйылып ҡала уларҙың: Әхмәтзәки Вәлиди, Исхаҡ Рәхмәтуллин, Дауыт Юлтый, Фәйзи Жданов, Булат Ишемғол; йәнә Зәйнәб Биишева, Ғиндулла Ғөзәйеров, Ғата Алмаев, Лотфи Ғадилов, Әхмәт Насиров; йәнә Нурислам Нуретдинов, Хәлисә Ғәлиева, Галина Осташевская, Раил Байбулатов, Сәүиә Мөхтәруллина... Нәшриәттә төрлө осорҙа эшләгән һәр хеҙмәткәр маҡтау һүҙҙәренә, мәҙхиә йырлауға, ололауға лайыҡ», – тип яҙа Динә китапҡа баш һүҙҙә. Һәм, журналист таһыллығын егеп, һәр хеҙмәттәшенә генә хас сифаттарҙы табып, аҡ ҡағыҙға теҙә. Китап тулыһынса тик һөнәрҙәштәр тураһында ғына булһа ла, бында тасуирлауҙар ҡабатланмай, һәр герой үҙенә генә хас билдәләре менән хәтерҙә ҡалырлыҡ сағыу шәхес булараҡ һынландырыла. Яҙмаларҙың баштары уҡ, авторҙың ҡәләм ҡомарын, фекерләү ҡеүәтен дәлилләп, иғтибарҙы йәлеп итеп тора: «Изге тылсым йорто», «Рейхстагта исеме яҙылған», «Шекспирҙы башҡортса һөйләштерә», «Игелекте иман итеп», «Йәнле һандар, йәнле хәрефтәр», «Әҙәбиәт, нәшриәт, мөхәббәт...» Шуныһын да әйтергә кәрәк: «Нәширҙәр» – аҫылташ шымартыусы оҫталарға тиңләнгән мөхәррир хаҡында тәүге айырым китап.\n«Китап»: Рухиәт шәжәрәһе», нәшриәт коллективы тәҡдим итһә лә, ни өсөндөр бәйгегә индерелмәгән. Бәлки, хөрмәтле комиссия ағзаларын «автор-төҙөүсе» һүҙе һағайтҡандыр, бәлки, башҡа сәбәп булғандыр. Ә шулай ҙа, китаптың «әсәһе», «тыуҙырыусыһы» Динә Мырҙаҡаева, һәм, әлбиттә, был баҫма нәшриәт тураһындағы йыйынтыҡтарҙың иң тулы йөкмәткелеһе. «Ғәлийәнәп Китап» тигән бүлектән асылып китә ул. Борон башҡорттоң яҙмаһы булмаған, тигәнерәк уйҙырмаларҙы кире ҡағып, автор төбәгебеҙҙә революцияға тиклемге китап эше хаҡында мауыҡтырғыс бәйән итә. Электән үк китаплы халыҡ булғаныбыҙҙы һүрәттәр – Орхон-Йәнәсәй өлгөләре, Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев автографтары, боронғо китап тышлыҡтары раҫлап тора. 1919 йылдың 16 октябрендә Башҡортостан дәүләт нәшриәте ойошторолғас, уның һәм милләттең, милләт китабының яҙмыштары айырылғыһыҙға әйләнә. Төрлө исемдәр менән атала нәшриәт төрлө осорҙа, ил кисергән күтәрелештәрҙе, ил кисергән афәттәрҙе бергә күтәрә, әммә бер ҡасан да, хатта хәтәр һуғыш йылдарында ла төбәгебеҙҙә китап сығыуҙан туҡтамай.\nНәшриәттең ойошторолоуына, уның төрлө йылдарҙағы эшмәкәрлегенә, унда эшләүселәргә ҡағылышлы аҙ билдәле йәки яңы асылған мәғлүмәттәр килтерелә баҫмала. Унда бирелгән бихисап фотоларҙың күбеһе – әлегәсә баҫылмаған, улар авторҙың үҙенең, өлкәнерәк хеҙмәттәштәренең шәхси архивтарынан алынған. Нәшриәткә нигеҙ һалыусылар, уның етәкселәре, баш мөхәррирҙәре тураһындағы яҙмалар ҙа – яңы мәғлүмәт, быны киләсәктә нәшриәт энциклопедияһын төҙөүгә башланғыс тип тә ҡарарға булалыр. Китап ыҡсым төҙөлөшө, камил «һөлдәһе» менән дә арбай, быны ла авторҙың бер уңышы тип нарыҡлау яҙыҡ булмаҫ. Ғөмүмән, нәшриәттең бығаса ныҡлап өйрәнелмәгән 90 йыллыҡ тарихын сағылдырыу кеүек ҙур яуаплы эшкә тәүәккәлләү – үҙе үк егетлек, батырлыҡ таһа!\nХалыҡ араһында иң популяр баҫмалар – йыртмалы һәм дини, ғаилә календарҙары сығарыу хаҡындағы бүлек тә иғтибарҙы йәлеп итә. Динә үҙе лә, иң беренсе – 1986 йылғы сығарылышынан алып, ошо популяр баҫманың даими төҙөүсеһе лә, авторы ла. Йылдың-йылы ул календарҙарға матур-матур әҫәрҙәр һайлай, уға мәҡәләләр яҙырға яңы авторҙарҙы йәлеп итә, иң мөһиме – ус аяһындай календарь битенә тәрән йөкмәтке һыйҙырып, үҙе лә тос мәҡәләләр яҙа. Бына ҡайҙа ул Чеховтың «ҡыҫҡалыҡ – таланттың туғаны» тигәнен раҫлау мөмкинлеге!\nКитаптың бер бүлеге нәшриәттең республика халыҡтары әҙәбиәте бүлегенең 15 йыллыҡ эш тәжрибәһен анализлауға арналған. Бындай бүлек Рәсәй төбәктәре нәшриәттәренең береһендә лә юҡ. Беҙҙәгеһе – уникаль күренеш. Бүлектең ойошторолоуы республикабыҙҙа үткәрелгән аҡыллы милли сәйәсәт һөҙөмтәһе булһа, уның 1994 йылдан бирле уңышлы эшләп килеүе Динәнең булдыҡлылығының, ойоштороу һәләтенең, авторҙар менән кешелекле мөғәмәлә итә белеүенең һөҙөмтәһе.\n«Китап»: Рухиәт шәжәрәһе» йыйынтығының һәр бүлеген Динә Мырҙаҡаева, инде төҙөүсе булараҡ, китап һәм уны донъяға сығарыусылар хаҡында афоризмдар, шиғырҙар менән тулыландырған. Бөйөк Мифтахетдин Аҡмулланың «Башҡорттарым, уҡыу кәрәк», мәшһүр Ғабдулла Туҡайҙың «Китап», Рауил Бикбаевтың «Башҡорт йорто, башҡорт китабы» һәм башҡа әҫәрҙәр уҡыусыға күңел зауығы, ғәм өҫтәй. Хөрмәтле комиссия рәсми рәүештә бәйгегә индергән «Нәширҙәр» китабы ла Рауил Бикбаевтың шиғыр юлдары менән йомғаҡлана:\nКитабында яңы биттәр артһа,\nБашҡорт йорто нығыраҡ яҡтырыр.\nТик шул саҡта ғына\nКиләсәге алға саҡырыр.\n«Китап» нәшриәтендә, матбуғат өлкәһендә Динә Мырҙаҡаева һәм уның геройҙары кеүек фиҙакәр йәндәр эшләһә, халҡыбыҙҙың яңы баҫмалар менән байығыуына ышаныс һүнмәҫ. Ә ошо хазинаны 90 йыл буйына булдырыусы нәшриәт – Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәтенең тарихына, ундағы күренекле мөхәррирҙәргә арналған китаптарҙың авторы Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға, һис шикһеҙ, лайыҡ!


Истәк балаһы (Булған хәл)\n19 Ноябрь 2021, 19:00\nҒилминур Янғаҙы ауылында 1934 йыпдың март айында тыуған. Атаһы - Йосопов Әйүп. Ә әсәһенең исемен берәү ҙә ниңәлер белмәй. Әсәһе үлгәндә, Ғилминур имсәк бала була. Уны үлгән әсәһенең имсәген имеп ятҡанда килеп табалар...\nӘсәкәйемдең бер йыры хәтеремә уйылып ҡалған.\n- Күгәреп тә ята Урал һырты,\nЕлә - саба бара күк бүре.\nЭсмәҫ тә генә ерҙә һыу эсерә\nҠыҙ баланы яҙған тәҡдире.\nБала саҡта йырҙың көйө мәшһүр "Урал" йырының көйө икәнен белмәй инем әле. Атайым ҡурайҙа ла уйнай ине "Урал"ды. Бесән сапҡанда йырлай ине әсәйем. Салғыһына таянып, уйҙарын алыҫҡа ебәреп. Мин бәпәй көтәргә бара инем бесәнгә - Миңзәлә һеңлемде көттөм ул йәйҙә. Ҡырғыҙстанға күсеп барып, бер нисә йыл йәшәп, Ишейгә килеп төпләнгән әсәйемдәр. Ә Ҡырғыҙстанға уларҙы Миңдеғәле апам, Гөлбәҙән өләсәйемдең бер туған кесе ҡустыһы саҡырып алған. Ул яҡтарҙа йәшәү шарттары күпкә яҡшы булған, тик беҙгә, балаларға, климат килешмәгән. Мин, имсәк бала, бирешмәгәнмен, ә Салауат ағайым ныҡ ауырыған. Фрунзе ҡалаһында тыуған өсөнсө бәпәйҙәрен, Сәлимә һеңлемде, күтәреп, илгә ҡайтҡан ҡәҙерлеләребеҙ. "Эсмәҫ тә генә ерҙә һыу эсерә..." - тип йыр сығарып, шуға йырлағандыр инде әсәкәйем. Йәшәү ҙә еңелдән булманы беҙ бала саҡтарҙа.\nӘ һүҙем әсәйемдең ҡоҙағыйы, ана шул Сәлимә һеңлемдең ҡәйнәһе Ғүмәрова (Йосопова) Ғилминур Әйүп ҡыҙы хаҡында. Күпте күргән ике ҡоҙағыйҙың ошо һүҙҙәре лә ҡолағымда сыңлай әле лә: "Үлмәгәс, үлмәй икән әҙәм балаһы. Ҡыҙҙың йәне ҡырҡ, тигәне хаҡтыр боронғоларҙың”.\nЭй, һин яҙмыш... Эй, һин, тәҡдир Ғали йәнәптәре....\nҒилминур Янғаҙы ауылында 1934 йыпдың март айында тыуған. Атаһы - Йосопов Әйүп. Ә әсәһенең исемен берәү ҙә ниңәлер белмәй. Әсәһе үлгәндә, Ғилминур имсәк бала була. Уны үлгән әсәһенең имсәген имеп ятҡанда килеп табалар. Күрше йәшәгәндәр микән, (уның да исемен хәтерләп ҡалмаған Ғилминур) бер ҡатын Ғилминурҙы ла, үҙ ҡыҙы Йәнбикә менән бергә имеҙә. Атаһы икенсе ҡатынға өйләнгәс (ә уның исемен белһәм дә яҙмайым), Ғилминурҙы үҙенә алып ҡайта. 1938 йылда ғаиләлә ир бала тыуа. Уға Мөхәммәт, тип исем ҡушалар. Дүрт йәше яңы тулған бәләкәй ҡыҙ Ғилминурға йәш бала көтөүҙең бөтә ауырлығын күтәрергә тура килә. Үгәй әсәй ниңәлер әкиәттәрҙәге кеүек уҫал, һаран була. Үгәй ҡыҙ Ғилминур ғына түгел, үҙ улы ла тәрбиә күрмәй, тамаҡтары ашҡа туймай. "Көбөлә һаҫып, ҡортлап ултырған ҡатығын да эсергә рөхсәт бирмәй торғайны, - тип һөйләр булған Ғилминур үҙ балаларына. - Һандығын бикләгән ат башындай йоҙаҡ әле булһа күҙ алдымда тора. Миңә ат башындай булып күренгәдер инде. Мөхәммәт ҡустым асығып ҡына үлде ул, башҡа бер ни ҙә түгел. Атай ҡайҙа йөрөгәндер, нишләп беҙҙә эше булмағандыр, белмәйем уныһын”. Нимә генә белһен дүрт - биш йәшлек сабый ҡыҙ бала? Эштә булғандыр атаһы, йә колхоз төҙөгәндер, йә ҡалдау ерҙәрен һөргәндер...\nБиш йәшлек ҡустыһы үлгәс, Ғилминур өйҙән сығып китә. Һоранып йөрөй, кеше мунсаларында йоҡлай. Бетләп, ҡысыулап бөткән ҡыҙыҡайҙы Темәс балалар йортона урынлаштыралар. Бер туған ағаһы Зиннәт Йосопов менән Бөйөк Ватан һуғышына алынған атаһы Әйүп Йосопов был саҡта һуғыштың икһеҙ-сикһеҙ яу ҡырҙарының береһендә иле өсөн алышып йөрөй. Һуғыш тамамланыуға ыңғайлағас, үгәй әсә Темәс етем балалар йортонан матурайып үҫкән, күтәрелгән, өҫ-башы бөтәйгән Ғилминурҙы килеп ала. Атаһы һуғыштан ҡайтыуға ҡыҙы Ғилминур өйҙә булһын, йәнәһе. Тик Әйүп Йосоповтың хәбәрһеҙ юғалыуы тураһында ҡара ҡағыҙ ғына килә. Зиннәт Йосопов та хәбәрһеҙ юғала.\nҮкһеҙ етем ҡалған Ғилминурға үгәй әсә өйөндә көн бөтә һәм ун йәшлек ҡыҙыҡай баш һуҡҡан яҡҡа тигәндәй, Янғаҙынан сығып китә. Яңғыҙ булмай улар - ике үҫмер ҡыҙ бергә сыға. Тик ул ҡыҙҙың да исемен онотҡан Ғилминур, бигерәк бәләкәй булалар бит. Китеп тик бара улар. Атҡа ултыртыусылар булһа, ултырып барып төшөп ҡалалар, булмаһа - йәйәү. Ҡыҙҙар Хәйбулла яҡтарынан Ырымбур далаларын барып сыға. Ҡышлаған башаҡ ашап, ағыуланалар. Теге ҡыҙ үлә, ә хәле бөтөп йығылған Ғилминурҙы Орск ҡалаһына һарыҡ ҡыуып барған ҡаҙаҡтарҙың ҡыҙы күреп ҡала.\n- Әкә! Бында истәк баласы ята! - тип атаһына ҡысҡыра. Ҡаҙаҡтар үлеп ҡалған ҡыҙҙы шунда ер ҡуйынына тапшырып, Ғилминурҙы үҙҙәре менән ала. Шулай итеп, ҡаҙаҡ Нурымдың 12 балаһы өҫтөнә Ғилминур ун өсөнсө бала булып йәшәй башлай. Һауыға, шәбәйеп китә. Тик күҙҙәре ниңәлер көндән-көн насарыраҡ күрә башлай, тома һуҡыр ҡалыу ҡурҡынысы тыуа. Шул саҡ ҡаҙаҡ әбейе Ғилминурға үҙенең йылы ғына һейҙеге менән һәр иртә күҙҙәрен йыуырға кәңәш бирә. Ғилминур шулай эшләй ҙә.\n- Бер көнө иртәнсәк күҙемде һейҙегем менән йыуҙым да ҡурҡып ҡына күҙҙәремде астым. Барыбер күрмәйем, тип күҙҙәремде йомоп йөрөй торғайным.Ҡыуанып киттем - күрә башлағанмын бит! Шулай итеп күҙҙәремдең нуры ҡайтты. Рәхмәт ул ҡаҙаҡ әбейенә.\nҠаҙаҡ ғаиләһендә Ғилминур эшкә өйрәнеп, егәрле, сос, тырыш булып үҫә. Ҡаҙаҡса һөйләшә, ҡаҙаҡ аштарын бешереп өйрәнә, ҡаҙаҡ йолаларын тота. Ғүмерлек тормош юлдашы Рәфҡәт менән дә ҡаҙаҡтар ҡауыштыра Ғилминурҙы.\nРәфҡәт Хәсән улы Ғүмәров 1932 йылда Баймаҡта тыуа. Ул да әсәйҙән (Хәйербанат) иртә етем ҡала, уның да атаһы Бөйөк Ватан һуғышында баш һала. Уның да атаһының хәбәрһеҙ юғалыуы хаҡында 1943 йылда ҡағыҙ килә.\nХәҙер иһә Хәсән Әйүп улы Ғүмәровтың Белоруссияның Бояры хуторындағы Туғандар ҡәберлегенә ерләнгәне билдәле.\nБаймаҡтан - өсәү, ә Темәстән берәү Ырымбур өлкәһенең Орск ҡалаһына ФЗО-ға уҡырға ебәрелә. Рәфҡәт Ғүмәров электрик һәм тракторсы һөнәрен ала һәм Кваркин районының Большевик ауылында хеҙмәт юлын башлай. Шунда эшләгән Нурым Рәфҡәтте күрә, ҡарап йөрөй, һынай һәм шундай ҡарарға килә: был ике истәк балаһын таныштырырға, ҡауыштырырға кәрәк. Шулай башланып китә ике етем истәктең бер яҙмышы. Нурымдың әбейе бер буй юрған, бер яҫтыҡ, ике көрөшкә, ике ҡалаҡ, ике сеүәтә биреп, йәштәрҙе совхоз өйөнә башҡа сығаралар. Ғүмәровтарҙың Рауил, Фәтих, Сәлимйән улдары шул Большевик ауылында тыуа.\n1961 йылда Баймаҡ районынының Ишмырҙа ауылына күсеп киләләр. Ғилминур тауыҡ фермаһына эшкә төшә, Рәфҡәт ҡарауылсы була. Ә 1963 йылда ағаһы Хәмзәнең саҡырыуы буйынса Рәфҡәт Ғүмәров ғаиләһен алып Күлйортауға күсеп килә. ТРУ-ла (Тубинское рудоуправление) гидравликала, алтын йыуыуҙа эшләй, аҙаҡ забойщик булып китә. Баймаҡҡа үҙе тыуған урамға, хәҙерге Карл Маркс урамына өй һалып, йәшәй башлағас та забойҙа эшләй әле. Ғилминур хаҡлы ялға сыҡҡансы магазинда техничка була. Аҡыллы, эшһөйәр балалар үҫтереп, етеш донъя көттөләр. Шуныһы ҡыҙыҡ, Нурым оло улына васыят иткәндәй әйткән була: Ғилминурҙы эҙләп тап, донъяһын күр. Ауыр йәшәһәләр, ярҙам итерһегеҙ, яҡшы йәшәһәләр, шулай ҡалһын. Ә был саҡта Ғүмәровтар ике һыйыр, егермеләгән һарыҡ - кәзә, күпләп ҡаҙ - өйрәк аҫыраған була. Йорт-ҡура төҙөк, емеш, йәшелсә уңа баҡсаларында. Нурымдың улы ике көн ҡунаҡ булып, ҡыуанып ҡайтып китә.\nӘ 1984 йыл тирәһәндәрәк Ғилминурҙы эҙләп ҡараусыһыҙ ҡалған үгәй әсәй ҙә килә. Ҡал миндә, тиһә, ҡалырға ниәте лә бар тел төбөндә. Тик Ғилминур, ни тиклем генә ярҙамсыл, ни тиклем йомшаҡ күңелле булмаһын, үгәй әсәнән күргән ыҙаларын, нужаларын ғәфү итә алмай...\nМатур ғүмер кисерҙе Ғилминур һәм Рәфҡәт Ғүмәровтар. Үҙ-ара мәрәкәләшеп: "Эй, истәк малайы, сәй эсәйек! Әй, истәк балаһы, сәй яһа”, - тип көлөшөп алалар ине. Хәҙер улар икеһе лә баҡый донъяла. Имандары юлдаш булһын.\n*Истәк - ҡаҙаҡтар башҡорттарҙы шулай атап йөрөтә.\nТаңһылыу Вәлиева - Ҡарасурина.


Кем һуң ул Антоний III?\n2008 йылға "Иҫтәлекле көндәр календары"нда түбәндәге дата иғтибарҙы йәлеп итә: "17 мартта дини һәм сәйәси эшмәкәр, Өфө һәм Минзәлә епископы, дини фәндәр докторы, архиепископ, архимандрит Антоний III-нөң (Храповицкий Алексей Павлович) тыуыуына 145 йыл тула (1863-1936)".\nИҫегеҙгә төшөрөп үтәйек, Өфө епархияһы 1800 йылда Павел I Указы буйынса асыла. Уға Өфө, Ырымбур, Бөрө, Минзәлә, Бөгөлмә, Троицк, Силәбе өйәҙҙәре инә. Өфө ҙур биләмәнең православие үҙәгенә әйләнә. Епархияла 200-ҙән ашыу сиркәү иҫәпләнә.\nБеренсе Өфө епискобы 1800 йылдың ғинуарында Өфөгә килгән Амвросий Калембет була. Һуңынан епископтар алмашына, епархия территорияһы аныҡлана.\n1859 йылдан ул Өфө һәм Минзәлә епархияһы тип атала башлай. 1900-1902 йылдарҙа бында Антоний III (Храповицкий) епископ була.\nАлексей Павлович Храповицкий 1863 йылдың 17 мартында Новгород губернаһында тыуа. 1885 йылда монахлыҡ ҡабул итә. Шул уҡ йылды Санкт-Петербург дини академияһын тамамлағандан һуң унда уҡытырға ҡала. Һуңынан Мәскәү һәм Ҡазан дини академиялары ректоры була. 1897 йылдан Мәскәү патриархияһы епархияларында епископ була. Аҙаҡтан яҙмыш уны Өфөгә килтерә, бында ул, үрҙә әйтелгәнсә, 1900-1902 йылдарҙа Өфө һәм Минзәлә епархияһы епискобы була.\nПравославие епархиялары үҙҙәренең юғары белемле владыкаларын ихтирам итә. Рәсәйҙең бөйөк шағиры Александр Сергеевич Пушкиндың 100 йыллығын билдәләгән йылда Антоний III-нө хатта ғибәҙәт ҡылыу һәм Пушкиндың әһәмиәте тураһында һөйләү өсөн Ҡазан университетына саҡыртыуҙары тураһында хәбәр телдән-телгә күсеп тарала.\nЫсынлап та шулай була.\nӨфө крайҙы өйрәнеүсе-педагогы Флүрә Әхмәрова ҡыҙыҡлы документ таба: "1899 йылдың 26 майында митрополит Антонийҙың Пушкин тураһында панихида алдынан һөйләгән телмәре".\nБына митрополиттың телмәре:\n"Бөгөн Ватаныбыҙҙың төрлө мөйөштәрендә рус әҙәбиәте һәм рус гражданлығы вәкилдәре беҙҙең бөйөк халыҡ шағиры Пушкин тураһында һөйләй. Сиркәү руханийы дини вәғәз итеп ни әйтер һуң? Был һорауға яуапты бөгөнгө көндәге ижтимағи күренештәрҙән алыу ҡыйын түгел. Үҙебеҙҙең йөрәгебеҙҙән һорайыҡ әле, шағирыбыҙҙың үлемһеҙ ижадын уҡығанда ул ни тоя? Пушкин шиғырҙары йөрәгебеҙҙе талпынып тибергә мәжбүр итә, күңелебеҙҙә иң нескә, иң изге тойғолар уята тиһәк, беҙҙең менән һәр кем килешер, моғайын..."\nМитрополит Антоний Пушкинды "әхлаҡлы кеше, православие динендәге христиан, патриот" тип атай.\nБыл, моғайын, дини владыканы диндарҙар өсөн генә түгел, ә киң даирә өфөләр өсөн дә ыңғай һүрәтләгән берҙән-бер документтыр.\nАнтоний III-нөң биографияһына әйләнеп ҡайтайыҡ (әйткәндәй, уның тураһында биографик белешмә "Башҡортостан" энциклопедияһының икенсе томында бирелгән).\nГраждандар һуғышы йылдарында 1918 йылдан ул Киев митрополиты була. Соборҙағы патриарх тәхетенә дәғүә итеүселәрҙең береһе була. Билдәле сәбәптәр арҡаһында 1919 йылда Сербияға күсеп китә. Унда рустарҙың сит илдәге православие сиркәүенә нигеҙ һалыусы Карловацк сиркәү соборын үткәрә. Был сиркәү Синоды рәйесе итеп һайлана. 1936 йылда Антоний III вафат була, Белградта ерләнгән.


Быуат афәте — Баймаҡ ҡалаһының үҙәк дауаханаһы рәсми сайты\n« Һаҡ булығыҙ – менингит\nТымауҙан һаҡланығыҙ! »\n– Әлбиттә, тәү сиратта, һиңә әңгәмә бирергә ризалашҡаның өсөн рәхмәт һүҙҙәрен белдерге килә. Был аҙымыңды ниндәйҙер кимәлдә батырлыҡ тип һанайым… Һин үҙеңдең ВИЧ-инфекциялы икәнлегеңде ҡасан белдең?\n– Ата-әсәйем белә, әлбиттә. Уларға был хаҡта әйтеүе бик ауыр булды. Бәлки, яҡындарыма әйтмәҫкә лә кәрәк булғандыр… Атайым минең менән ҡул биреп һаулыҡ бирешеүҙән ҡаса. (ВИЧ ҡул бирешеүҙән йоҡмай-авт.) Әсәйемдең күҙҙәрендә һәр саҡ һағыш, оҙағыраҡ һөйләшеп ултырһаң, илай башлай. Шуға күрә мин яңғыҙ йәшәргә хәл иттем. Сөнки яҡындарымдың ҡайғылы ҡараштарын күтәреүе лә ҡыйын ине. Ата-әсәйемә рәхмәт, улар миңә бер бүлмәле фатир һатып алырға ярҙам итте.\n– Һин һаулығыңды, үҙеңдең хәл-торошоңдо һәр саҡ контролдә тоторға тейешһең…\n– Мин иң тәүҙә йәштәргә мөрәжәғәт итеп, тәртипһеҙ йәшәү рәүешенән, наркотиктарҙан, осраҡлы енси бәйләнештәрҙән бөтөнләй баш тартырға өндәр инем. ВИЧ ҡайҙалыр Африкала түгел, ә бына – беҙҙең яныбыҙҙа ғына ул. Мин дә ҡасандыр һәр саҡ йәш, дыуамал булырмын, бәхетле минуттар ғына кисереп йәшәрмен, тип уйлай торғайным. Әле лә өҙөлөп яратҡан һөйгән йәрем булыуға ҡарамаҫтан, нәфсемә баш була алмай, икенселәргә лә күҙ һалдым… Күрәһең, миңә хыянатым өсөн шундай яза бирелгәндер.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АУЫЛДАРҒА АДВОКАТТАР КӘРӘК! - 2022 - Мәҡәләләр\nАУЫЛДАРҒА АДВОКАТТАР КӘРӘК!\n"Киске Өфө" гәзитенең былтырғы 51-се һанында баҫылған "Иҫтә ҡалған яңы йыл" тигән мәҡәләне ҡыҙыҡһынып уҡый башланым. Ғәҙәттә, яңы йыл мажараларға бай була, бында ла шундай ҡыҙыҡ ваҡиғалар тураһында яҙылғандыр, тип уйланым. Етмәһә, авторы ла минең фамилиялаш - Фәүзиә Ҡотлогилдина.\nҒафури районының Ватан (Родина) ауылынан килгән был хат бер ҙә ҡыҙыҡ түгел, ә фәһемле һәм файҙалы ине. Ауыл старостаһы Фәүзиә ханымдың ауылдаштарына нисә йыл күрмәгән Яңы йыл байрамын ойоштороу өсөн нисек урын, аҙаҡ клуб даулап йөрөүҙәре, үҙе әйтмешләй, китап яҙырлыҡ, уның эшмәкәрлеге күптәргә өлгө булырлыҡ. Ауыл уртаһында павильон эшләтеп, халыҡҡа үҙе етештергән уңыштарын, шәхси хужалығынан артҡан әйберҙәрен һатырға мөмкинлек тә булдыра ул. Быныһы ла бик кәрәк эш. Сөнки бөтә кеше лә, бигерәк тә өлкән йәштәгеләр, мал тота алмай. Һөтөн, майын, ҡаймағын, эремсеген, ҡоротон, ҡатығын һатып алһа, әллә күпмегә етә. Һатҡан кешегә лә файҙа. Ә бит ауыл ерендә баҡса үҫтергән кешеләр ҡайнатмаһын да, компотын да, салаттарын да, тоҙланған әйберҙәрен дә үҙенән арттырып һата ала. Оло инәйҙәр ойоҡ, бейәләй, йөн тәпешкәләр бәйләп тәҡдим итергә мөмкин.\nБыларҙы ниңә яҙам, тиһегеҙме? Күп ерҙәрҙә старосталарҙың исем өсөн генә һайлап ҡуйылыуын белгән өсөн яҙам. Күптәре шул силсәүит ойошторған сараларҙа ҡатнашыуҙан (дөрөҫөрәге, ҡарап тороуҙан) ары уҙмайҙар икәненә лә шаһит булған бар. Фәүзиә ханымдың мәҡәләһе "Киске Өфө" гәзитенә яңы рубрика тәҡдим итергә этәргес бирҙе: "Ауыл адвокаттары". Эйе, Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең дә шул исемдәге әҫәре бар. Ысынлап уйлап ҡарағанда, ауыл старосталары, адвокаттар кеүек, ауыл мәнфәғәтен яҡлап йөрөүселәр булырға тейеш бит. Күреүегеҙсә, Фәүзиә ханым үҙ ауылында павильон аса, клубҡа бина даулауға өлгәшә, аҙаҡ бинаның беренсе ҡатына ла хужа булып алалар. Һуңынан унда китапхана, медпункт, элемтә үҙәге урынлаша. Бер ҡатын ғына ни тиклем эш башҡарған! Бына, исмаһам, староста!\nӘгәр гәзиттә "Ауыл адвокаттары" тигән рубрика асһағыҙ, бүтән ауылдарҙағы старосталар ҙа үҙҙәре башҡарған эштәр тураһында һөйләр, тәжрибә уртаҡлашыр ине. Бәлки, шуларҙы уҡып, ҡул ҡаушырып ҡына йөрөгән старосталар ҙа "уянып", дәртләнеп эш башлар. Бигерәк тә әлеге мәлдә, республикабыҙҙа "Айыҡ ауыл" конкурсы барған осорҙа, старосталарҙың эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыуы файҙаға ғына булыр. Ысынында, ауыл халҡына бөтөн башланғыстарҙы күтәрмәләп йөрөгән Фәүзиә Ҡотлогилдина кеүек тынғыһыҙ, уйлы-ғәмле кешеләргә эйәреп, үҙ көнөн үҙе күрергә, үҙ биләмәһен үҙе һаҡларға, үҙе тәртип урынлаштырырға тейеш икәнен аңларға ваҡыттыр инде.\nЯҙылған: 14.01.22 | Ҡаралған: 101


«Башҡортостан ҡыҙы» журналы ҡатын-ҡыҙҙарҙы бәхетле булырға һәм конкурстарҙа еңергә өйрәтә // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n«Башҡортостан ҡыҙы» журналы ҡатын-ҡыҙҙарҙы бәхетле булырға һәм конкурстарҙа еңергә өйрәтә\n9:57, 31 марта 2016 Мәҙәниәт\nӨфөлә «Башҡортостан ҡыҙы» журналының өсөнсө һаны донъя күрҙе. «Ҡатын-ҡыҙҙың хәстәрҙәре ябай ғына кеүек: үҙенең бәләкәй генә донъяһындағы тыныслыҡ, тәртип, таҙалыҡты ҙур яуаплылыҡ менән тота ул. Яҡындарының күңел торошон көйләй, һәр кемгә үҙенсә юл табып, көс бирә, дәрт, сәмен һала. Көсһөҙ тип билдәләнһә лә, унан да һөйкөмлөрәк, сабырыраҡ, аҡыллыраҡ, мәрхәмәтлерәк зат бар микән донъяла тип һоҡланып ҡуяһың, тормош юлында осраған уңған да, сая ла, булдыҡлы ла ханымдарға ҡарап... Күптәр үҙ тарихы, ырыуында танылған билдәле, көслө, абруйлы шәхестәр менән ҡыҙыҡһына. Балаларын да уларҙың миҫалында тәрбиәләй», – тип яҙа «Баш мөхәррир һүҙе»ндә Гөлназ Ҡотоева. Журналдың март һанындағы күпселек яҙмалар шундай ҡатын-ҡыҙҙарҙың яҙмыштарына арналған.\n«Үҙебеҙҙең Фирҙәүес! » — бөтә донъяға билдәле ғалимә, Рәсәйҙең һәм Башҡортостостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, филология фәндәре докторы, профессор Фирҙәүес Хисамитдинова хаҡындағы мәҡәлә шулай тип атала. Гөлназ Ҡотоева был яҙмала уны бөтә тәрәнлегендә, киң яҡлылығында аса. Ғүмерен республикабыҙ, милләтебеҙ өсөн фиҙакәр хеҙмәткә арнаған шәхес халҡыбыҙҙың үткәне хаҡында уйланыуҙары, уның киләсәге тураһында борсолоуҙары, башҡорт халҡының йолалары хаҡында бәйән итә.\n«Кисеүҙәрҙә ат алмаштырмай, алған йүнәлештән тайпылмай, ауыр саҡта ла ҡыя бөгөлдәр яһамай, үргә ҡарай үҙ һуҡмағынан барған кешеләр һәр саҡ хөрмәт уята. Күгәрсен районы үҙәгендә ғүмер иткән Зилә менән Хәниф Псәнчиндар — тап шундайҙарҙан», — тип яҙа «Үр юлы буйлап» мәҡәләһендә Гөлнара Буранҡаева. Абруйлы табип менән һоҡланғыс мөғәллимә үткән ғүмер юлы һәммәһенә өлгө булырлыҡ. Сираттағы мәҡәлә Зөлфиә Өмөтбаеваға бағышланған. «Ошондай ҡатындар тураһында сабып барған атты туҡтатыр, янып торған өйгә инер, тиҙәр. Теле менән дә әүрәтер, аҡылы менән дә арбар, донъя йөгөн дә тигеҙ тартыр, иренә лә ярар, балаларын да матур бағыр. Уңған ҡатындарыбыҙ гөлләмәһенән үҙенсә генә балҡыған бер сәскә», тип яҙа уның тураһында автор.\n«Был донъяла ни әсе? Етемлек әсеһе әсе», – ти халҡыбыҙ, үкһеҙлектең донъяла иң оло хәсрәт икәнен билдәләп. Һуңғы йылдарҙа бәхетле бала саҡтан мәхрүм сабыйҙарҙы ҡурсалап, ғаиләләргә урынлаштырыуҙы хәстәрләүгә дәүләт ҙур иғтибар бирә. Етем һәм ата-әсә ҡарауынан мәхрүм балаларҙы ғаиләгә урынлаштырыу республика үҙәге етәксеһе Таңһылыу Һөйөндөкова йәмғиәттең бөгөн етемлек проблемаһын тәрәнерәк аңлай барыуы тураһында бәйән итә. Альмира Кирәева ҡорған был әңгәмә «Йортоғоҙға ҡунһын аҡ ҡауҙы» тип исемләнгән.\n«Үҙеңә тәғәйен юлды, йәшәү асылын табыу еңел түгел. Ҡайһы берҙә эҙләнеүҙәргә ярты ғүмереңде бағышларға, яҙмыштың әсе ел-дауылдарын татып, күңелеңде мең һыҙланыуҙарға, инаныуҙарға дусар итә-итә үҙеңде асырға ла тура килә шул. Яҙҙың үҙе кеүек һылыу, наҙлы, ялҡынлы йөрәкле Зилә Аксенова ла кешеләргә ярҙам итеүҙе хәстәрләгән изге ғәмәлгә тотонор алдынан байтаҡ тормош һынауы үтә». Әлеге көндә «Сәләмәт ғаилә» медицина үҙәген етәкләгән егәрле ханымдың тормош фәлсәфәһе Альбина Ғөбәйҙуллина ойошторған «Үҙ асылыңа өлгәшеү» тигән әңгәмәлә асыла.\n«Борон ҡалаҡты башҡорттар күберәк баҡыр, көмөш, алтындан ҡойған», – ти Гөлнара Хәлфетдинова үҙенең «Ялтыр ғына табаҡ, көмөш ҡалаҡ» тигән яҙмаһында. Халҡыбыҙҙың боронғо көнкүрешендәге һауыт-һаба тарихына байҡау, һис шикһеҙ, һәммәһендә ҡыҙыҡһыныу уятыр. Башҡортостанда һәм унан ситтә төрки телле мәҡәл һәм әйтемдәр күпләп һаҡланған. «Рухи ҡомартҡыларыбыҙ» рубрикаһында билдәле тарихсы Иршат Йәнбирҙин боронғо Өфө ҡалаһы ҡәберлегендә табылған еҙ ҡаптырмала, Арҡайым ҡалаһындағы көршәк тышында, Аҡташ (Иглин районы) ҡалаһында табылған ҡәләм һыртындағы әйтемдәргә аңлатма бирә.\nӘҙәбиәт һөйөүселәр Ейәнсура районынан Земфира Аҡбутинаның «Тәүге ҡар» хикәйәһен, өс автор — Миләүшә Ҡаһарманова, Сәфинә Хәкимова, Зөһрә Килдинаның шиғырҙарын уҡый ала. Гөлшат Ҡунафина алып барған «Ҡулыңдан һөйөн», «Шәп баҡсасы», «Тәмлекәс» рубрикалары уңған хужабикәләр күңеленә хуш килер. Былтырғы конкурста еңеүселәр тегеү һәм аш-һыу әҙерләү буйынса оҫталыҡ дәрестәре бирә.\n«Башҡортостан ҡыҙы» журналының ноябрь һанында «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто менән берлектә республика матбуғатына яҙылыусылар араһында конкурс иғлан ителде. Әлеге һанда ҡиммәтле бүләктәр: телевизор, микротулҡынлы мейес һәм мультибешергес отҡан алты еңеүсенең исем-фамилияһы баҫылған.\n«21 еңеүсенең алтауһы беҙҙең журналдың уҡыусыһы булыуы — бик ҡыуаныслы, — тип билдәләнеләр журналда. — Ҡәҙерле дуҫтар! Был конкурстар быйыл да дауам итәсәк. Яратҡан «Башҡортостан ҡыҙына» яҙылып, конкурстарҙа ҡатнашығыҙ һәм еңегеҙ!».


14 Ноябрь 2017, 11:29\nауылы һылыуы Ирина Тимербай ҡыҙы менән Мәндем егете Раил Миңнур улы Йәнмырҙиндар ғаиләһе йәшәй. Красноусол ауылы көнө айҡанлы иғлан ителгән конкурста “Иң матур йорт” номинацияһында тап уларҙың йорто билдәләнеүе осраҡлыҡ түгел.\nЙәнмырҙиндар 2009 йылда өйләнешә. Йәш ғаилә башта ауылда йәшәй. Ирина Ерек ауылындағы “Башнефть” заправкалау станцияһында (хәҙер Красноусолда), ә Раил Себерҙә эшләй. Үҙ донъяларын ҡорорға уйлап, Красно-усолда төпләнергә ҡарар иткән ғаилә бында һалған өйҙәренә төкәтмә төҙөргә тотона. Һәм күп тә үтмәй, эшен теүәлләп 8х14 метр ҙурлыҡтағы иркен, бар уңайлы шарттар булдырылған йорттарына күсеп киләләр. Гараж, мунсаһы ла бар, быйыл\nКүптәргә өлгө булырлыҡ итеп, татыулыҡта йәшәгән уңған Йәнмырҙиндар ғаиләһендә ике бала үҫә. Өлкәне Булатбай Красноусол башҡорт гимназия-интернатында 2-се класта уҡый, ата-әсәһенең оло ярҙамсыһы, ә бәләкәсе Рәмис 5 йәштә, “Тирәккәй” балалар баҡсаһына йөрөй.


Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт (с.ғ.с.) хәҙисендә «Йәннәт әсәләрҙең аяғы аҫтында» һәм икенсе хәҙисендә: «Әсәйҙәргә «Уф» тип тә әймәгеҙ» тиелә. Ошо бөйөк һүҙҙәр күҙлегенән ҡарағанда ла беҙ әсәйҙәребеҙгә, ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙға, өләсәй-ҡартәсәйҙәребеҙгә, ҡыҙ балаларыбыҙға тик 8-се март йә тыуған көндәрендә генә түгел, ә ғүмер буйы оло ихтирамлы булырға тейеш икәнебеҙ күренә.\nҠәҙерле нәфис заттар! Һеҙ ҙә үҙ нәүбәтегеҙҙә инсафлы, пак, әҙәпле, ғәзиз һәм тыңлаусан булып, харамдан баш тартып, үҙегеҙҙе һәм ғаиләләрегеҙҙе бәхетле итегеҙ. Үҙ бурыстарығыҙҙы теүәл үтәп, ғаилә усағын һүндермәгеҙ.\nБар халыҡ шау-гөр килеп был матур яҙғы байрамға әҙерләнгәндә күңел ҡырғыс күренеш тә осрай: ҡатын-ҡыҙ көндәр буйы аш бүлмәһендә бешеренә, табын әҙерләй. Ошо мәл коллективта уҙғарылған байрам сараһынан ире иҫерек ҡайтып инә. Нишләһен бахыр ҡатын-ҡыҙ: аяғында баҫа алмаған ирен күтәреп тигәндәй индереп һала. Ул бит сәскә тотоп ҡайтҡан! Ошонан сығып ир-егеттәргә лә нәсихәт әйтке килә: ҡатындарҙың күҙ йәштәрен түктермәгеҙ, сөнки һәр бер тамсыһы өсөн Аллаһы Тәғәлә язаһын бирер. Ҡатын-ҡыҙ мыҫҡыл ителер өсөн, түбән булыр өсөн һинең аяғыңдан яралтылмаған, ә Әҙәмдең ҡабырғаһынан, ҡулың тапҡырынан яралтылған. Һәр ваҡыт ҡулға-ҡул тотоношоп, терәк булыр өсөн, һәм һинең йөрәгең тапҡырынан алынған, һинең йөрәгеңә яҡын булып, һөйөү һәм һөйөлөү өсөн. Никах уҡытып уны кәләшлеккә алғанһығыҙ икән, кәмселектәре булһа ла, сабыр итегеҙ, риза булығыҙ һәм матур тормош көтөгөҙ.\nБарығыҙға ла хәйерле үә бәрәкәтле ғүмерҙәр насип итһен, иҫәнлек, һаулыҡ, ныҡлы иман теләйем.\nИзге доғалар менән—Башҡортостан мосолмандарының Урал аръяғы ахуны Хәмзә хәҙрәт Хафизов.


18 Сентябрь 2010, 18:34\nБыйылғы эҫе йәй, ҡоролоҡ ауыл хужалығы эшсәндәрен ауыр һынау алдына ҡуйҙы. Ауыл халҡының төп эшмәкәрлегенең береһе малсылыҡ икәнлеген иҫәпкә алғанда, ошондай ауыр шарттарҙа мал һанын һаҡлап алып ҡалыу, етерлек күләмдә мал аҙығы туплау – мөһим бурыстарҙың береһе. Ауыл халҡы мал һанын кәметерме, мал аҙығы туплай алғанмы, дәүләткә продукция һатыу йәһәтенән эштәр нисек? Ошоларҙы асыҡлау маҡсатында Ғафури районының Сәйетбаба ауылында иң күп һыйыр малы тотоусыларҙың береһе булған Йәрмиевтар ғаиләһенә мөрәжәғәт иттек.\nСәйетбаба ауылында йәшәүсе Әлфирә Ниғмәтбай ҡыҙы менән Рәйес Вәлиулла улы Йәрмиевтар үҙ ихаталарында 20 баш һыйыр малы аҫрай. Шуларҙың 7-һе – һауын һыйыры. Йорттары эргәһенә машина килеп туҡтауға Рәйес Вәлиулла улы беҙҙе ҡапҡа төбөнә үк сығып ҡаршы алды, әйҙүкләп йорттарына саҡырҙы.\n– Әйҙәгеҙ, үтегеҙ, әле бына яңыраҡ ҡына бесән әҙерләүҙе тамамлап, бер аҙ йорт мәшәҡәттәре менән булыша башлағайным. Эске яҡлап йорттоң нигеҙҙәрен нығытам, – тип, ихласлап ҡаршы алды йүнсел хужа. Йүнсел тим, сөнки май сүлмәге тышынан билдәле, тигән кеүек, Рәйестең ихатаһына аяҡ баҫыу менән бының шулай икәнлегенә инанаһың. Иркен ихатаһының бер ситендә арбаһы менән ултырған “Т – 40” тракторы иғтибарҙы йәлеп итә. Уның бесән сапҡысы, хужа үҙ ҡулдары менән эшләп алған бесән йыйғысы ла бар. Иркен, ҙур итеп шлакоблоктан һалған гаражында өр-яңы еңел автомобиль ултыра. Ошонда уҡ Рәйестең оҫтаханаһы ла урынлашҡан тип әйтергә мөмкин. Төрлө эш ҡоралдары, иретеп йәбештереү аппараты, балта-столярлыҡ станоктары кеүек кәрәк-яраҡтар урын алған. Хужа төрлө эш ҡоралдары менән дә оҫта эш итә. Шуға ла уның тракторға тағылмалы бесән йыйғыс эшләп алыуына ғәжәпләнәһе түгел. 1998 йылда үҙ көстәре менән һалып ингән ҙур, иркен йорттары ла тирә-йүнгә йәм биреп ултыра. Йорттары Сәйетбабаның яңы урамында (Камал Сәғәҙиев) урынлашҡанлыҡтан биләмәләре ҙур, иркен (0,35 гектар). Малды күпләп аҫрағас, билдәле, һарай ҙур итеп эшләнгән. Йәшелсә-емеш баҡсаһында ҡыяр, помидор, кишер, һуған үҫтерһәләр, емеш ағастары араһында бал ҡорттары гөжләй. Йәрмиевтарҙың тиҫтәләп умартаһы бар. Ғөмүмән, Сәйетбабала һуңғы йылдарҙа умарта тотоусылар һаны ҡырҡа артҡан. Хәҙер һәр икенсе йортта тиерлек умарта тоталар. Һыйыр малын күпләп тотоусылар ҙа арта бара. Мәҫәлән, былтыр ошо осорҙа ауыл биләмәһендә 1869 баш һыйыр малы булһа, быйыл 2184 башҡа еткән. 529 йорт-хужалыҡ иҫәпләнгән Сәйетбабала ғына ла 994 баш һыйыр малы, шул иҫәптән 472 баш һауын һыйыры аҫрайҙар. Был тиклем малға бесән әҙерләп еткереү оло бер проблема булып тора.\n– Бесән әҙерләүе әллә ни ауыр ҙа булмаҫ ине, тик бына сабынлыҡтарҙың алыҫ булыуы ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙыра. Элекке Биҙәүләт аръяғына, 10 – 15 километр алыҫлыҡҡа йөрөп бесән әҙерләргә тура килә. Быйыл иһә үлән айырыуса йоҡа булды, ҡайһы бер яландарҙан гектарлап сабаһың, бер күбәләп кенә бесән сыға. Ярай әле трактор бар, был тиклем малға бесән еткереп булмаҫ ине, – ти Рәйес.\nЫсынлап та, ауылда мал күп булғас, сабынлыҡ, көтөүлектәргә электән ҡытлыҡ кисерәләр. Колхоз тарҡалып, байтаҡ баҫыу бушап ҡалғас, ошо яландарҙың үләнен сабып бесән әҙерләргә тура килә. Былтыр иһә пай ерҙәрен бүлеп алып, шул ерҙәргә үлән сәскәндәр. Бер кешегә тейешле 2 гектар самаһы пай еренә 4 мең һум аҡса түләп, күп йыллыҡ үлән сәстергәндәр. Әммә быйылғы ҡоролоҡ был үләндең үҫеп китеүенә мөмкинлек бирерме, юҡмы – билдәһеҙ.\n– Малды күпләп аҫрарға тырышабыҙ ҙа ул, тик бына ит һатыу ҙур проблема булып тора. Быйыл иһә, һарыҡ-маҙарҙы иҫәпләмәгәндә, ит һатып ҡараманыҡ. Баҙарға сығарыр инең, әллә уңаһың, әллә туңаһың. Шуға ла икеләнеп тик торола. Ауыл халҡын ҡәнәғәтләндерерлек хаҡҡа ит йыйыуҙы ойошторһалар, бик һәйбәт булыр ине, – ти Әлфирә Ниғмәтбай ҡыҙы.\nЙәрмиевтар, һыйыр малынан тыш, һарыҡ, ат та аҫрай. Шуға ла күберәген һыйыр итен һатыуға сығаралар. Һөт тапшырып та байтаҡ ҡына килем алалар. Көн дә 40 – 50 килограмм һөт һаталар. Халыҡтан һөт йыйыуҙы эшҡыуар Зәлиә Фәйзуллина ойошторған. Әле һөттөң литрын 8 һумға һатып алалар. Был бик арзан, әлбиттә. Ә бит магазинда һөттөң литры 26 – 28 һум тора. Шулай ҙа төшөнкөлөккә бирелмәй, мал һанын кәметергә уйламай Йәрмиевтар. Улар быйыл дүртәүһе генә – 9-сы класты тамамлаған Зифа, 7-не бөткән Илдар менән бергәләшеп, ике тиҫтәгә яҡын баш малға етерлек күләмдә бесән әҙерләгән. Ошондай ергә ерегеп йәшәүсе егәрле Йәрмиевтар ғаиләһенә “афарин” тип әйтергә генә ҡала.\nНаил ЛАТИПОВ фотоһы.


Радий Хәбиров эш сәфәре менән Әбйәлил районында булды - Правительство Республики Башкортостан\nЙәнекәй ауылында төбәк етәксеһе урындағы халыҡ менән аралашты, улар төбәк етәксеһенә үҙҙәрен борсоған һорауҙар менән мөрәжәғәт итте. Йәнекәйҙәр әйтеүенсә, ауыл һуңғы йылдарҙа әүҙем үҫешә, йәштәр ҡала. Шуға бөгөн яңы балалар баҡсаһына ихтыяж бар. Радий Хәбиров быйыл проект-смета документтары әҙерләргә ҡушты, мәктәпкәсә учреждениены төҙөү киләһе йылда башланыр. Ә транспорт бәйләнеше, зәңгәр яғыулыҡ, урамдарҙы яҡтыртыуға бәйле һорауҙарҙы район хакимиәте башлығы ҡатнашлығындағы ауыл йыйылышында ҡарарға, артабан аныҡ план төҙөргә кәңәш итте.\nЙәнекәйҙә Радий Хәбиров Закирйәновтар ғаиләһе йортона ла һуғылды. Уларҙың биш йәшлек улы Рамаҙан менән төбәк етәксеһе былтыр октябрь айында Әбйәлил районына эш сәфәре барышында танышҡайны. Рамаҙандың ата-әсәһе – Радмир менән Әлиә Өфөлә осрашҡан, бынан өс йыл элек улар тыуған яҡтарына күсеп ҡайта. Әлиә башланғыс синыф уҡытыусыһы булып эшләй, ә Радмир эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә. Бер төркөм ауылдаштары менән кооперативҡа берләшеп мал һуйыу цехы төҙөргә йыйынылар. Ауыл хужалығы министрлығы тарафынан ойошторолған конкурста ҡатнашып улар 3 млн һум күләмендә грант алған. Радий Хәбиров район хакимиәте башлығына предприятиены ваҡытында сафҡа индереү өсөн кәрәкле ярҙам күрһәтергә ҡушты.\nӘбйәлил районында Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Урала легендаһы» Digital Ҡоролтай ҡатнашыусылары менән осрашты һәм дәүләт власы органдарының социаль селтәрҙәрҙә эшләү принцибы буйынса фекер алышты.\n–Беҙгә, чиновниктарға, интернет, социаль селтәрҙәрҙә эшләү – ныҡ етди саҡырыу, шулай булыуға ҡарамаҫтан, беҙ уны ҡабул иттек. Мин һәр ваҡыт, беҙ – төбәк етәкселәре, район-ҡала башлыҡтары, халыҡ ҡайҙа – беҙ ҙә шунда булырға тейеш тигән ҡараштамын, – тине Радий Хәбиров. – Әгәр ҙә халыҡ тап интернетта үҙҙәренең фекерҙәре, ыңғай йә кире ҡараштары менән уртаҡлаша икән, тимәк, беҙ ҙә шунда булырға тейешбеҙ. Беҙҙең өсөн ул мөһим инструмент. Әгәр ҙә ошо тәңгәлдә эшебеҙҙе дөрөҫ ҡора алһаҡ, ыңғай һөҙөмтәләргә ирешергә мөмкин буласаҡ.\nТөбәк етәксеһе әйтеүенсә, социаль селтәрҙәр сетерекле мәсьәләләрҙе ваҡытында асыҡларға ярҙам итеүҙән тыш, власть вәкилдәренә граждандарға үҙҙәренең ҡараш, фекерҙәрен аңлатырға мөмкинлек бирә.\nРадий Хәбиров, шулай уҡ республика чиновниктарына социаль селтәрҙәрҙә шәхси битте алып барыу буйынса үҙ кәңәштәрен бирҙе. Төп принцип – ихласлыҡ һәм һәр нәмәгә адекват ҡараш. Бынан тыш, текстарҙы бюрократик тел менән түгел, ә мөмкин тиклем ябай һәм аңлайышлы яҙыу.\nӘбйәлил районының шифахана-курорт биләмәһендә төбәк етәксеһе «Берёзки» һәм «Яҡтыкүл» ял йорттары менән танышты. Ул дауалау һәм торлаҡ корпустарҙы ҡараны. Артабан Башҡортостан Хөкүмәте һәм район хакимиәте ағзалары ҡатнашлығында кәңәшмә үткәрҙе, унда курорт биләмәһен артабан үҫтереү һорауҙары ҡаралды. Радий Хәбиров әйтеүенсә, был тәңгәлдә ике йүнәлештә эшләргә кәрәк: беренсенән, торлаҡ корпустарында косметик төҙөкләндереү эштәре үткәреү, икенсеһе, биләмәне комплекслы үҫтереү, шул иҫәптән, яңы корпустар төҙөү һәм күлдең тирә-яғын төҙөкләндереү.\nТөбәк етәксеһе вице-премьер вазифаһын башҡарыусы Ленара Ивановаға бер аҙна эсендә, район хакимиәте ҡарашын да иҫәпкә алып, курорт биләмәһен үҫтереү буйынса тәҡдимдәр әҙерләргә ҡушты. Был һорау артабан махсус кәңәшмәлә ентекле өйрәнеләсәк.\nӘбйәлил районында шулай уҡ Әбйәлил, Баймаҡ, Бөрйән, Белорет, Учалы һәм Хәйбулла райондарының ауыл биләмәһе хакимиәте башлыҡтары өсөн Урал аръяғын үҫтереү мәсьәләләренә арналған семинар-кәңәшмә үтте.\n–Мин республика буйлап йыш йөрөйөм һәм һәр саҡ ауыл биләмәһе хакимиәте башлыҡтары менән осрашам. Күңелдә иң йылы тәъҫораттар ҡала. Сөнки улар барыһы ла – үҙ эштәренең оҫтаһы, халыҡ тормошона битараф түгелдәр. Үҙ эшебеҙҙә дөрөҫ ҡарарҙар ҡабул итер өсөн бөгөн һеҙгә нисек ярҙам итә алыуыбыҙҙы аңлау минең өсөн бик мөһим, – тине Радий Хәбиров. Үҙ эшемдә мотлаҡ һеҙҙең ярҙам, һеҙҙең иңде тойорға теләйем. Һеҙ республиканың 1,5 млн халҡы менән эшләйһегеҙ, урындарҙағы мәсьәләләрҙе иң беренсе булып тап һеҙ хәл итәһегеҙ. Беҙҙең өсөн ауыл бик мөһим. Сөнки ул рухи сығанаҡтарыбыҙҙы һаҡлай, республика иҡтисадының мөһим өлөшөн билдәләй. Шуның өсөн дә ауыл биләмәһе хакимиәте башлығының ролен һәм әһәмиәтен мин яҡшы аңлайым.


Сығарылыш кисәләре үткәрелмәйәсәк\n27 Июль 2020, 03:05\nПандемияның ҡотороуын һәм уҡытыусылар коллективының, уҡыусыларҙың, ата-әсәләрҙең һаулығын күҙ уңында тотоп, беҙҙең районда һәм ҡалала ла сығарылыш кисәләрен үткәрмәҫкә ҡарар ителде. Сөнки коронавирусҡа бәйле хәл төбәктә киҫкен булып ҡала һәм һаҡланыу сараларын бер нисек тә инҡар итергә ярамай.\nБилдәле булыуынса, Башҡортостан мәктәптәрендә сығарылыш кисәләрен үткәреү 25 июлгә билдәләнгәйне. Ошо хаҡта күптән түгел үткән матбуғат конференцияһында Башҡортостан Республикаһының мәғариф министры Айбулат Хажин шулай тип белдерҙе:\n-Сығарылыш кисәләре үткәргән саҡта барлыҡ санэпидталаптар үтәлергә тейеш. Бындай күп кеше ҡатнашҡан саралар менән балаларҙың һәм уҡытыусыларҙың коронавирус менән зарарланыуына юл ҡуймаҫҡа тейешбеҙ. Икенсенән, Башҡортостан Башлығы Указына ярашлы, сараларҙа 50-нән ашыу кеше ҡатнашырға тейеш түгел, тигән сикләү бар. Беҙ быны иҫәптә тотасаҡбыҙ. Өсөнсөнән, нисек кенә теләһәләр ҙә, сығарылыш класс уҡыусыларына һәм уларҙың ата-әсәһенә мәҙәни урындар һәм йәмәғәт туҡланыуы урындарына бармауығыҙҙы һорайбыҙ. Бында битлек режимы ла, социаль дистанция ла үтәлмәйәсәк.\nРеспубликаның күп ҡалаларында һәм райондарында, коронавирус инфекцияһының таралыу осраҡтары күбәйеү хәүефе менән бәйле, сығарылыш кисәләрен үткәреү тыйылған. Әйткәндәй, бындай тантаналар баш ҡалабыҙ Өфөлә лә уҙғарылмаясаҡ. Был хаҡта Өфө ҡалаһы хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмәлә әйтелде.


Өфөлә халҡыбыҙҙың мәшһүр «Урал батыр» эпосы мотивтары буйынса тулы метражлы фильм төшөрөлә башлаясаҡ\nБөгөн Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында ролдәрҙе башҡарасаҡ ҡыҙҙар-егеттәр араһында кастинг үтте. Мотлаҡ талаптарҙың береһе - башҡорт телендә һөйләшеү. Артабан уларҙың ижади һәләттәре ҡарала. Быға тиклем фильм авторҙары йәш актерҙар араһында өс кастинг үткәрә. Бөгөнгөһөнә бөтә республиканан үҙҙәрен кино сәнғәте өлкәһендә һынап ҡарарға теләүсе ике йөҙләп егет-ҡыҙ килгән. Фильмда ҡатнашыусы актерҙар исемлеге киләһе аҙнала билдәле буласаҡ.\nФильм авторҙары әйтеүенсә, төп ролдәрҙә - 25, ә күмәк кеше ҡатнашлығындағы кадрҙарҙа йөҙҙән ашыу актер уйнауы күҙаллана. Съемкаларҙы бинала, асыҡ урындарҙа, Башҡортостандың үҙенсәлекле тәбиғәт ҡосағында: «Шүлгәнташ» мәмерйәһендә һәм Йылҡысыҡҡан күлендә төшөрөү ҡаралған. Декорация һәм костюмдар буйынса эштәр башланған да инде. Әйткәндәй, «Урал батыр» фильмы Башҡортостан Башлығы грантына төшөрөлә. «Ватан» телекомпанияһы 13 миллион ярым һум күләмендә аҡса алды. Фильмды башҡорт телендә рус һәм инглиз субтитрҙары менән 2018 йылға сығарыу ҡаралған.


Өфөлә Сыуашстан мәҙәниәте көндәре асылды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә Сыуашстан мәҙәниәте көндәре асылды\n10:17, 1 июня 2012 Сәйәсәт\nКисә Өфөнөң «Нефтсе» мәҙәниәт һарайында Башҡортостанда Сыуашстан мәҙәниәте көндәре асылды. Тантаналы сарала Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов һәм Сыуашстан Республикаһы башлығы Михаил Игнатьев ҡатнашты.\nХөрмәтле ҡунаҡтарҙы «Нарспи» сыуаш фольклор коллективы артистары ҡаршы алды. Бынан һуң төбәк башлыҡтары «Суук-Чишма» сыуаш тарихи-мәҙәни үҙәге (Ҡырмыҫҡалы районы) һәм Өфө предприятиелары менән әҙерләнгән халыҡ промыслалары изделиелары күргәҙмәһен ҡараны.\n— Бөгөн беҙҙең республикала байрам – Башҡортостанда Сыуашстан мәҙәниәте көндәре асыла, — тине Рөстәм Хәмитов, фестивалде асып. – Башҡортостан һәм Сыуашстан Республикаһы халыҡтарын дуҫлыҡ ептәре бәйләй. Беҙ бер-беребеҙгә кәрәк, беҙҙе айырып булмай. Тиҫтәләгән йылдар үтә килә, беҙҙең мөнәсәбәттәр нығый ғына.\nБашҡортостан Президенты билдәләүенсә, сыуаш халҡы Башҡортостанда бөтә йүнәлештәрҙә лә — белем алыу, сәнғәт менән шөғөлләнеү йәһәтенән дә үҫешә ала.\n— Башҡортостанда сыуаш әҙәбиәте классиктары тыуған, — тип билдәләне ул. – Сыуашстан Республикаһы менән Башҡортостанды иҡтисади мөнәсәбәттәр генә түгел, рухи бәйләнештәр ҙә, бер-беребеҙгә ҡарата хөрмәт тойғоһо ла берләштерә. Кешеләр араһындағы дуҫтарса мөнәсәбәттәр генә республикабыҙҙы көслө итә ала. Был мөнәсәбәттәр үҫешһен һәм бер ҡасан да өҙөлмәһен өсөн барыһын да эшләйәсәкмен.\n—Башҡортостанда тыуған сыуаш халҡының бөйөк улдары: Константин Иванов, Яков Ухсай миңә мәктәп йылдарынан билдәле, — тине Сыуашстан башлығы. – Беҙ, төбәктәрҙең ике етәксеһе, беҙҙең мөнәсәбәттәргә, мәҙәниәткә бөгөн яңы импульс бирәбеҙ. Үҙ-ара ихтирамға ҡоролған беҙҙең мөнәсәбәттәр һаҡланып, артабан үҫешергә тейеш.\nМихаил Игнатьев Рөстәм Хәмитовҡа бүләк тапшырҙы: уға сыуаш милли кейемен – пустав кейҙерҙе. Башҡортостан Президенты, үҙ сиратында, Сыуашстан башлығына елән һәм төлкө бүрек бүләк итте.\nМәҙәниәт көндәрендә Сыуашстандан яҡынса 300 мәҙәниәт хеҙмәткәре ҡатнаша. Бындай ҙур сараны үткәреү беҙҙең төбәктә милли мәҙәниәттәрҙе үҫтереүгә, Сыуашстан менән Башҡортостан араһындағы бәйләнештәрҙе нығытыуға булышлыҡ итәсәк, тип иҫәпләй ойоштороусылар. Һуңғы тапҡыр Башҡортостанда Сыуашстан әҙәбиәте һәм мәҙәниәте көндәре 1982 йылда үткәрелгән.\nТеги: бр президенты,төбәк-ара бәйләнештәр,милли мәҙәниәт


Мөбәрәков урамындағы янғынды һүндереүгә 21 берәмек махсус техника йәлеп ителде // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\nМөбәрәков урамындағы янғынды һүндереүгә 21 берәмек махсус техника йәлеп ителде\n10:48, 14 марта 2016 Хәл-ваҡиғалар\nӨФӨ, 2016 йыл, 14 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nӨфөләге Мөбәрәков урамындағы янғынды һүндереүгә 21 берәмек махсус техника йәлеп ителде. «Башинформ» агентлығы хәбәр иткәнсә, 13 мартта «Юридик институт» туҡталышы янында 12 ҡатлы йорттоң ҡыйығы янды.\nРәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса баш идаралығының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, янғын һөҙөмтәһендә 80 квадрат метр майҙанда техник ҡат уттан зыян күргән. Халыҡ тиҙ арала эвакуацияланған. Янғынды һүндереүгә 48 кеше һәм 21 берәмек махсус техника, шул иҫәптән Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығынан 33 хеҙмәткәр һәм 12 берәмек техника йәлеп ителгән. Янғын һүндерелгән, зыян күреүселәр юҡ.\nТеги: янғын,ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы


Инфоурок › Другое ›Видеоуроки›Асыҡ-дәрес башҡорт теленән Н.Мусин Ҡоралайҙар.\nТема: Н.Мусин. Ҡоралайҙар.\nНоғман Мусиндың ижады менән танышыуҙы дауам итеү; уның әҫәрҙәре аша тәбиғәттең серҙәре менән таныштырыу;\nБалаларҙың фекерләү кеүәһен үҫтереү, йүгерек, тасуири, аңлы, дөрөҫ уҡыу күнекмәләрен нығытыу;\nҠоралайҙар тураһында белем биреү, балаларҙа хайуандарға ҡарата мәрхәмәтлелек, тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү.\nЙыһазландырыу:Н.Мусиндың портреты, ҡоралай һүрәте, А.А.Кузнецовтың\n“ Бөрйән айыу аулаусыһы” картинаһы, дәрес буйынса презентация, таратма материал.\nҮҙләштереү өсөн һүҙ:\nҠоралай – косуля\nОйоштороу мәле: Һаумыһығыҙ! Хәйерле иртә! Ултырығыҙ!\nПсихологик инеш. Ҡәҙерле уҡыусылар! Бөгөн беҙ дәрестә һеҙҙең менән Ноғман Мусиндың дәреслектәге һуңғы әҫәре менән танышасаҡбыҙ һәм яҙыусының уҡылған әҫәрҙәре буйынса йомғаҡ яһаясаҡбыҙ.\nФонетик күнегеү. ( Хайуандар һүрәте ярҙамында башҡорт теленең ҡайһы бер хәрефтәрен ҡабатлап китеү)\nҠуян, һеләүһен, төлкө, бүре, һуҫар\nУҡыусылар, былар ниндәй хайуандар? Ҡырығай хайуандар. Уларҙың ҡайһы берҙәре беҙ уҡыған әҫәрҙәрҙә лә бар. Был һүҙҙәрҙә ниндәй башҡорт хәрефтәре яҙылған? Ҡ, һ, ә, ү, ө, ҫ\nМаҡсатҡа сығыу: А.А.Кузнецовтың “ Бөрйән айыу аулаусыһы” картинаһын ҡарау.\nБыл картинала кем төшөрөлгән? Ул кемгә оҡшаған?\nЭйе, был олатай беҙ уҡыған әҫәрҙәге Әбделнәғим бабайға оҡшаған.\nӘбделнәғим бабай - ул һунарсы. Ул ғүмеренең куп өлөшөн урманда үткәргән. Бабай үҙ ғүмерендә ниндәй генә хәлдәргә тарымаған да ниндәй генә тәбиғәт серҙәрен асмаған! Бөгөн беҙ дәрестә Әбделнәғим бабай менән булған тағы ла бер ваҡиғаға туҡталып үтәбеҙ. Ул- Н.Мусиндың “Ҡоралайҙар” әҫәре.\nӘҫәрҙең исемен уҡыйбыҙ “Ноғман Мусин.Ҡоралайҙар”.\nҠоралай һүҙе “косуля” тип тәржемә ителә. Ҡоралай тураһында белешмә бирелә.\nБыл хайуанҡай — ысын мәғәнәһендә урман-ҡырҙарыбыҙ биҙәге. Һылыу ҡыҙҙарҙы ла хатта ҡайһы яҡта: “Ҡоралай һымаҡ һылыу, етеҙ”, — тиҙәр. Ә урман фонында нәфис йән эйәләре шул тиклем матур күренә — ҡарап туймаҫлыҡ. Уларҙы “бәләкәй болан” тип тә йөрөтәләр. Оҙонлоғо — 100 – 150, бейеклеге 65–100 сантиметр булһа, ауырлығы 60 килограмдан артмай. Ҡоралайҙар ҙур аҡланлы, таулы һирәк урманда йәшәй. Ҡоралай аҙығының 70 процентын үлән тәшкил итә. Шулай уҡ уҫаҡ, тал, йүкә, ҡайын, имән ағастарының япраҡтарын, йәш ботаҡтарын үҙ итәләр, имән сәтләүеге, еләк-емеш менән дә туҡланалар. Был хайуандарҙың төп дошманы — бүре һәм һеләүһен. Йәштәренә төлкө лә һөжүм итә. Ғүмерҙәренә килгәндә, тәбиғи шарттарҙа 11–13 йәшкәсә йәшәйҙәр.\nДәфтәрҙәргә бөгөнгө числоны һәм теманың исемен яҙып ҡуйығыҙ.\nӘҫәр өҫтөндә эш: Уҡыусылар был әҫәрҙе һеҙ өйҙә уҡып килергә тейеш инегеҙ. Уҡынығыҙмы? Әйҙәгеҙ, тексты бер өлөшөн уҡыйыҡ та, һорауҙарға яуап бирербеҙ.\nУҡытыусының уҡыуы. Уҡыусыларҙың сылбырлы, сиратлап, бинар уҡыуы.\nБер нисә уҡыусының әҫәрҙе һөйләүе.\nӘбделнәғим бабай ҡоралайҙарҙы яратып һөйләгән ерҙе табып уҡыу. ( Һайланма уҡыу).\nҠышын ҡоралайҙарға ниндәй мәшәҡәттәр тыуа? Уларға ярҙам итер өсөн нимәләр эшләргә кәрәк?\nӘҫәрҙең һуңғы һөйләмен уҡыйыҡ әле. Был һөйләмде дәфтәргә яҙып ҡуйыу.\nЫсынлап та, Ноғман Мусиндың һәр әҫәрендә тәбиғәттең, йәнлектәрҙең матурлығы һүрәтләнә. Автор әйтеүенсә, беҙ улар менән һоҡланып ҡына ҡалмай, уларҙы һаҡларға ла, ҡәҙерләргә лә тейешбеҙ. Тимәк, Ноғман Мусин – тәбиғәтте яратыусы, уны һаҡларға өндәүсе изгелекле кеше.\nНоғман Мусиндың әҫәрҙәре оҡшанымы? Унда нимәләр тураһында һүҙ бара? Әйҙәгеҙ, “Әҫәрҙәренең исемен әйт” тигән уйын уйнап алайыҡ. Мин һеҙгә һөйләмдәр уҡыйым, һеҙ уларҙың ҡайһы әҫәрҙән икәнен әйтегеҙ.\n“Йыртҡыстан ҡотҡарғайныҡ, кешенән ҡотҡара алманыҡ. Әҙәмдәрҙең дә йыртҡыстан да яманыраҡтары була”\n“Ни хәтле генә аҡыллы тимә, йыртҡыстан изегелек көтөп буламы ни?”\n“Күп йәшәгән был ҡорт, - ти Әбделнәғим бабай, - кәрәҙҙәр шуға ҡатып бөткән”\n“Кешенең дә, кейектең дә – һәр нәмәнең уғата матуры була.”\nБыл әҫәрҙәрҙең бөтәһендә лә ниндәй бер тема бар? “Тәбиғәт” темаһы.\nИжади эш. Уҡыусылар түңәрәктәр эсенә тәбиғәткә бәйле Ниндәй? Кем? Нимә? Ни эшләй? һорауҙарына яуап бирерлек һүҙҙәр яҙалар. Һуңынан ошо һүҙҙәрҙе бәйләп һөйләмдәр төҙөп ҡарайҙар.\nЭйе, беҙгә аҙыҡты ла, кейемде лә дарыуҙы ла, ғөмүмән йәшәү өсөн бөтә нәмәне тәбиғәт бирә. Шулай булғас, урманды һаҡлау ҡағиҙәләрен үтәгеҙ, бер генә ағасты ла, йәнлекте лә зәғифләмәгеҙ. Тәбиғәтте, йылға – күлдәрҙе, урмандарҙы киләсәк быуын өсөн һаҡлағыҙ. Ошоға ҡағылышлы бер мәҡәлде ошо ребустан сисеп уҡыйыҡ әле.\n“Бер ағас ҡырҡһаң, икене ултырт”.\nДәресте йомғаҡлап нимә әйтергә була? Уҡыусыларҙың фекерҙәрен тыңлау. Тимәк, Н.Мусин кем инде ул?\nНоғман Мусин - тәбиғәт йырсыһы, Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы.\nДәресте мин Михаил Пришвиндың матур һүҙҙәре менән тамлайым:\n“ Балыҡҡа – һыу, ҡошҡа – һауа, йәнлектәргә – урман, ялан, ҡырҙар, ә кешегә Ватан кәрәк. Тәбиғәтте һаҡлау, тимәк, Ватанды һаҡлау”.\nБөгөн дәрестә айырыуса әүҙем ҡатнаштылар_______,________,_______,_______,________,_____ уларға бишле.\nӨй эше: Үҙеңә оҡшаған йәнлекте һүрәтләргә.\nЛенин районының 2 – се башҡорт лицейы\nҮткәрҙе: башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы\nСолтанова Гөлсәсәк Сафиулла ҡыҙы\nӨфө - 2012\nНомер материала: ДВ-167904


Башҡортостанда йылыта, әммә ямғырҙар дауам итә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n8:20, 18 июня 2018 Йәмғиәт\nБашҡортостанда йылыта, әммә ямғырҙар дауам итә Фото: автор\nӨФӨ, 2018 йыл, 18 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nШишәмбе, 19 июндә, Башҡортостанда аяҙлы-болотло һауа торошо һәм ҡыҫҡа ваҡытлы ямғыр, йәшен көтөлә. Һауа температураһы төндә +7, +12, көндөҙ 20-25 градус. Ел төньяҡ-көнбайыштан талғын, көндөҙ көсәйеүсән.\nӨфөлә иртәнсәк һауа 14-17 градусҡаса йылына. Көндөҙ йылыраҡ була – +23 градус. Кисен һауа температураһы йәнә 17 градусҡа тиклем төшә. Төштән һуң синоптиктар еңелсә ямғыр вәғәҙәләй. Ел көнбайыштан һәм төньяҡ-көнбайыштан секундына 2-3 метр тиҙлектә иҫә.\nАтмосфера баҫымы көн дауамында еңелсә үҙгәрә.


Закон көслө, тик барыһын да хәл ҡылмай\n30 Апрель 2019, 16:16\nРәсәй йәмғиәте ысын-ысындан кешелекле быуын тәрбиәләргә һәләтлеме? Рәсәй Конституцияһының 38-се статьяһында телгә алынғанса, “әсәлек һәм балалар, ғаилә – дәүләт яҡлауында”, “балалар тураһында хәстәрлек, уларҙы тәрбиәләү – ата-әсәнең тиң хоҡуғы һәм бурысы” тигән положениелар ғәмәлдә үтәлә, тип раҫларға нигеҙ бармы?\nӘлбиттә, балаларын тәрбиә ҡылмаған ата-әсәне ниндәйҙер закон сиктәрендә яуаплылыҡҡа тарттырырға, әсәлек хоҡуғынан мәхрүм итергә, алимент түләтергә мөмкин, ләкин был йәмғиәттең киләсәген тәшкил итәсәк быуындар яҙмышын отошло хәл итеү алымы түгел, сөнки социаль етемдәр теге йәки был ата-әсәнең еңел холҡо арҡаһында ғына ишәймәй. Был йәмһеҙ күренеш иң элек йәмғиәтебеҙҙең сифаты, унда эш иткән ҡағиҙәләрҙең кәмселеге тураһында иҫкәртә. Илдә сәләмәт, күпселектең мәнфәғәтен сағылдырған социаль-иҡтисади хәл булдырмай тороп, сәләмәт ғаиләләр тураһында хыялланыу урынһыҙ.\nӘ илдә тормошто яҡшыртыу юлдары ул тиклем үк ҡатмарлы ла түгел, бының өсөн барлыҡ сәйәси көстәрҙең һәм, һис шикһеҙ, Рәсәйҙә һаман ойоша алмаған граждандар йәмғиәтенең бер йүнәлештә эш итеүе кәрәк.\nТик бер шик барыбер һаҡлана: эшҡыуарлыҡ традициялары элек тә көслө булмаған Рәсәйҙә бөтә милек халыҡтыҡы иҫәпләнеп, хосуси милекселек ҡаты эҙәрлекләнгән Советтар Союзынан һуң хәлде ҡырҡа үҙгәртеүҙә иҫәп тотоу нигеҙлеме? Йәмәғәтселек психологияһында теге йәки был күренештәрҙе еңеп сығыу өсөн оҙайлы ваҡыт, иң мөһиме – “һуҡтырылмаған” быуындар килеүе кәрәк.


Лайыҡлы ҡыҙҙарҙы абруйлы атайҙар үҫтерә » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\n...Яңы быуатҡа аҡҡанда,\nХалҡым, тиеп янаһың да\nИлем, тиеп көйәһең...\nГелән рух түбәһендә.\nБилдәле әҙип Тимер Йосоповтың Маҙһар дуҫына бағышлап яҙған ошо шиғыр юлдары Мәсетле районында оҙаҡ йылдар колхоз рәйесе йөгөн тартҡан ялан батырының ысын булмышын тулыһынса асып һала. Халҡым тип йән атҡан ҡайнар йөрәкле уҙаман хозур тәбиғәт ҡосағында урынлашҡан Тайыш ауылында донъяға килеп, бөтә ғүмерен тыуған төйәгенә фиҙакәр хеҙмәт итеүгә арнаған. Буласаҡ хәләл ефетен дә ауылынан йыраҡ түгел Яңы Мөслимдә осрата Маҙһар Абдулхаҡ улы. Утыҙ биш йыл Мәҙинә Мулланур ҡыҙы менән ҡулға-ҡул тотоношоп, ике ҡыҙҙарына матур тәрбиә биреп, татыу тормош көтә улар. Бары йәмле ғүмер көҙөн фанилыҡта ҡаршыларға насип булмай уға. Ләкин башҡарған оло хеҙмәте, изге һәм һүнмәҫ рухы яҡындарын, яҡташтарын әле лә ҙур маҡсаттарға әйҙәп тора кеүек.\n«Сит ерҙә солтан булғансы, үҙ илеңдә олтан бул», ти халыҡ мәҡәле. Был тап уның тураһында әйтелгәндер. 1940 йылдың 12 мартында ғаиләлә тәүге бала булып донъяға килә Маҙһар. Бөйөк Ватан һуғышы башланыу менән атаһы фронтҡа алына. Әммә уға яу яланынан әйләнеп ҡайтырға яҙмай. Һеңлеһе һәм атаһы киткәндән һуң тыуған ҡустыһы менән байтаҡ нужа һурпаһын һемерергә тура килә уларға. Донъя йөгөн яңғыҙы тартҡан әсәһен йәлләгән малай кесе йәштән крәҫтиән хеҙмәтен татып үҫә. Тайыш ауылында ете йыллыҡ, унан һуң Дыуан-Мәсетлелә урта мәктәпте уңышлы тамамлаған үҫмергә артабан ҡайҙа барырға тигән һорау тормай. Тап шул йылдарҙа күмәк хужалыҡтарға йәш быуынды йәлеп итеү өсөн илебеҙҙә таралған яңы лозунг: «Бөтә класс менән – колхоз фермаһына!» тигән хәрәкәткә Маҙһар ҙа ҡушыла. Комсомол юлламаһы алған бер төркөм кисәге уҡыусылар Салауат Юлаев исемендәге колхозда һауынсы булып эш башлай. Ун һигеҙ йәшлек һөлөктәй егеттәр нисек инде һыйыр һауһын?! Ошоғаса был яҡтарға хас булмаған ят күренеш! Тәүҙә, әлбиттә, көлөп тә ҡараусылар табыла. Йәнәһе, һауынсы егеткә ниндәй ҡыҙ кейәүгә сыҡһын?! Әммә тиҙҙән хужалыҡта ғына түгел, ә район буйынса беренселеккә сыҡҡан был тырыштарҙың уңғанлығын күреп, ауыҙҙарын ябырға мәжбүр булалар. Алдынғылыҡҡа өлгәшкәне өсөн район Советы башҡарма комитеты рәйесе ҡулынан иҫтәлекле сәғәт алыуы, республика слетында президиумда билдәле һауынсы Шәүәли Вахитов эргәһенән урын бирелеүе Маҙһар Абдулхаҡ улына ғорурлыҡ тойғоһо өҫтәй.\nЙәш һөнәрсенең яуаплылығын һәм коллективта абруй яулауын күреп, уны ферма мөдире итеп күтәрәләр. Ә 1962 йылда Маҙһар Сафин Дыуан ауыл хужалығы техникумына уҡырға йүнәлтмә ала. Әле техникумды ла тамамламаған өмөтлө йәш белгесте ВЛКСМ райкомының икенсе секретары итеп һайлайҙар. Әммә был эшкә ниңәлер күңеле ятмай уның. Йәне-тәне менән мал эшенә береккән егет үҙ мораҙына ирешә – Салауат Юлаев исемендәге колхозда тәүҙә зоотехник, унан баш зоотехник була ул. Ниндәй генә эшкә тотонмаһын, Маҙһар Абдулхаҡ улы үҙ бурысына яуаплы ҡарай. Талапсанлығын, егәрлелеген, кешелеклеген баһалап, уны КПСС район комитеты тарафынан БАССР-ҙың 50 йыллығы исемендәге колхозға парторг итеп тәғәйенләйҙәр. Тап ошонда асыла ла инде йәш етәксенең ойоштороу, кешеләр менән уртаҡ тел табыу, ҡатмарлы мәсьәләләрҙе ваҡытында һәм дөрөҫ хәл итеү һәләте.\n«Мәсәғүт» совхозында баш зоотехник булып эшләгән йылдары ла айырыуса һөҙөмтәләргә бай була уның. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә йәш кадрҙар әҙерләү, яңы технологияларҙы үҙләштереү, эре мал үрсетеү, ҡошсолоҡ тармағын үҫтереү буйынса хужалыҡ уңышлылар рәтенә күтәрелә. Кейәүенең һәр башланғысында иңен ҡуя белгән, кәңәштәре, тәжрибәһе менән ихлас бүлешкән хөрмәтле ҡайныһы, күкрәген Ҡыҙыл Йондоҙ ордены биҙәгән һуғыш ветераны, Жданов исемендәге колхоз менән 32 йыл идара иткән Мулланур Ғибәҙуллиндың да өлөшө оло баһаға эйә, әлбиттә.\n«Атайым менән олатайым осрашһа, һөйләшеп һүҙҙәре бөтмәҫ ине, икеһе лә район өсөн хафалана, ямғырлы йә ҡоро килә йыл, барыһын алдан уйлап эш итеү зарур. Ирҙәр ул ваҡытта ҡырыҫыраҡ холоҡло, әммә талапсан, үткер телле атайым өйҙә ипле һәм наҙлы була белде. Һеңлем менән мине гел ҡосаҡлап ала, арҡабыҙҙан һөйөп, тыныс ҡына хәлдәребеҙҙе һораша. Ҡаты ҡағылманы күңелгә, шаяртып ала, уратып ҡына аҡыл өйрәтте. Һуңынан беҙ тормошҡа сығып, балалар тыуғас, ейәндәрен һәм ейәнсәрен һағынып бер булды. Балалар баҡсаһынан ҡайтып килгәнебеҙҙе күрһә, биҙрәгә тәмле-томло тултырып, йәһәт ҡаршыбыҙға йүгереп сығыр ине. Уның атай абруйы ғаиләһен, тормошто, тыуған төйәген сикһеҙ яратыуында сағылғандыр. Шуға беҙ ҙә ошо һөйөүгә лайыҡлы булырға тырыштыҡ», – ти ҡыҙҙары Фирҙәүес менән Гөлшат.\n1980 йылда тәжрибәле хеҙмәткәрҙе «Комсомол» колхозына рәйес итеп ҡуялар. Мәшәҡәттәргә бай ҡатмарлы заман: ярлы ауылдарҙы төҙөкләндереү, колхозды үҫтереү, әлбиттә, унан ҙур ихтыяр көсө, сәм һәм таһыллыҡ талап итә. Тыуған еренең ысын патриоты булараҡ, тәүге урынға яҡташтары мәнфәғәтен хәстәрләү, районды алға сығарыу маҡсатын ҡуя рухлы етәксе. Ғәҙеллеккә таянып, намыҫ ҡушыуы буйынса йәшәгәнгә күрәлер ҙә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, аяҡ салыусылар ҙа осрай юлында. Үҙ маҡсатына тоғро Маҙһар Абдулхаҡ улы бирешмәй, һөҙөмтәлә был колхоз да районда ғына түгел, тирә-яҡта алдынғы һаналған, юғары күрһәткестәре менән даны бөтә республикаға таралған бай хужалыҡҡа әүерелә. Игенселек, малсылыҡ тармағынан тыш, төҙөлөш киң ҡолас ала – социаль-мәҙәни объекттар, баҫыу һәм ферма эшсәндәре өсөн торлаҡ йорттар төҙөлә, матди-техник база яңыра. Рәйес уңыш күрһәткестәре генә түгел, ауылда йәшәү сифаты яҡшырһын өсөн барыһын да эшләй. Ә бит хужалыҡта бер генә ауыл түгел. Юл һалыу, һыу менән тәьмин итеү кеүек мөһим бурыстарҙы ла намыҫ һалып атҡара «Почет Билдәһе» ордены кавалеры.\nСафиндың уңыштары тураһында бәйән иткәндә, әлбиттә, уның тормош юлдашы, оҙаҡ йылдар яҡташтарының һаулығын хәстәрләгән оло йөрәкле шәфҡәт туташы һәм акушер Мәҙинә Мулланур ҡыҙының роле хаҡында ла әйтеп үтмәү мөмкин түгел. Аш-һыуға маһир, уңған хужабикәнең өйөндә кем генә ҡунаҡ булмағандыр – районға килгән оло-кесе ҡунаҡтарҙы гел үҙҙәренә алып ҡайтып һыйлар һәм байрамдарҙа «Порт-Артур» йырын һуҙыр була шиғри йәнле етәксе. Ҡыҙғаныс, кеше тормошо гел үрҙәрҙән генә тормай шул, юғарыраҡ бейеклектәргә күтәрелер өсөн үҙәндәргә лә төшәһең. Ышанған кешеләренең хыянатын кисергән Маҙһар Абдулхаҡ улына Бәләбәйгә эшкә сығып китергә тура килгәс тә, хәләл ефете уға терәк була. Ауыр минуттарында тынысландырыр һәм ҡанатландырыр йылы һүҙен таба.\nОло маҡсатҡа, изгелектең тантана итеүенә инанып эшләгән, йәшәгән Маҙһар Сафин һөҙөмтәлә тыуған районына еңеүсе булып ҡайта барыбер. Һуңғы йылдарҙа колхоз рәйесе вазифаһын башҡара. Ләкин күңел тетрәнеүҙәре эҙһеҙ юғалмай, уҙамандың типһә тимер өҙөрлөк сағында ҡаты сиргә дусар булыуы яҡындарын, яҡташтарын тәрән ҡайғыға һала. Иң ауыр минуттарҙа ла һынмай, булдыра алғандан да күберәкте эшләү, ебеп ҡалмау, хатта үлемдән дә ҡурҡмау ысын батырлыҡ түгелме һуң?! Эшһөйөүсәнлек, юғары намыҫ, ғәҙеллек сағылышы ине ул, тип әле лә ғорурланып иҫкә ала уны белгәндәр. Ҡайнар йөрәгендәге һүнмәҫ уты менән яҡташтарын да тоҡандыра белгән ялҡынлы шәхестең ғүмере иртә өҙөлә, әммә уның көрәшсән рухы, эшләгән изгелеге, халҡына тоғро булмышы, күңелдәрҙе уңышҡа әйҙәп, киләсәккә яҡты юл яра бара, әйтерһең. Бай күңел донъяһы, уңғанлығы, миһырбан холҡо, батыр рухы – йәштәребеҙгә лә матур өлгө, үрнәк ул.\nҮҙе кеүек рухлы ҡыҙҙары – Фирҙәүес Әхмәтшина менән Гөлшат Хәкимова – республикабыҙҙа хөрмәт һәм абруй ҡаҙанған шәхестәр. Мәсетле районында билдәле терапевт һәм ультратауыш тикшереүе белгесе, БР-ҙың атҡаҙанған табибы Фирҙәүес Маҙһар ҡыҙы хаҡында күптән түгел яҙып сыҡҡайныҡ. Гөлшат Маҙһар ҡыҙы – райондың мәғариф бүлегендә бухгалтер. Күркәм һәм татыу ғаиләләрендә маҡсатлы, халҡына тоғро хеҙмәт итерҙәй һәләтле балалар үҫтерәләр. Ғәзиз әсәләре 72 йәшлек Мәҙинә Мулланур ҡыҙы ейәнсәре менән ейәндәренә бауыр баҫҡан. Ошо йәмле бәхет ҡоршауында талғын ғына ғүмер көҙөн кисерә ул. Әйткәндәй, уның әсәһе, 92 йәшлек Мәнәүәрә апай ҙа иҫән, һәм барыһын һоҡландырып, айырым донъя көтә.\n«Атайымдың көслө рухы, яҡты сифаттары беҙҙең балаларҙа уяна, әйтерһең. Улдарым Илдар менән Илшатта уның йылмайыуы, кешеләргә ҡарата тәрән хөрмәте, йылы хәстәрлеге һәм ҡыйыу булмышы сағылғанын күреп, күңелем әйтеп бөтмәҫлек һөйөнөс менән тула», – ти Фирҙәүес Маҙһар ҡыҙы. Олаталары ла күктән ҡарап ҡыуаналыр тамырҙарының тәрәндән һут алғанына, тоҡомо ырыҫлы булып, бөгөн тормош дилбегәһен ышаныслы алға тартҡанына!


Йома ни өсөн изге көн? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Иман » Йома ни өсөн изге көн?\nКесаҙна кисендә ҡояш байығас та, йома көн башлана һәм ул киләһе көндөң ҡояшы байығансы дауам итә. Бына ни өсөн беҙҙең элекке ата-бабаларыбыҙ кесаҙна көнөн “кесе йома” тип атап йөрөткән. Һүҙем ошо изге йома көнө хаҡында.\nАлла илсеһе Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм бер хәҙисендә: “Йома – Алла алдындағы иң төп һәм иң бөйөк көн, хатта ҡорбан һәм ураҙа байрамдарына ҡарағанда ла өҫтөнөрәк, – тип әйткән. – Уның биш үҙенсәлеге бар: был көндө Әҙәм ғәләйһис-сәләм донъяға яратыла, йома көндә Аллаһы Тәғәлә уны йәшәргә ергә ебәрә. Әҙәмдең вафат булған көнө лә – йома. Йоманың бер сәғәте бар: шул мәлдә Аллаһы Тәғәлә әҙәм балаһы Унан ни һораһа ла бирә, әгәр кеше хәрәм (тыйылған) нәмә һорамаһа. Алла әмере менән Ахырызаман да йома көндө буласаҡ. Йома көндән ҡурҡмаған бер фәрештә лә, ер ҙә, елдәр, тауҙар һәм диңгеҙҙәр ҙә юҡ”. Бына шуның өсөн айырыуса йоманы әҙәм балаларының Аллаһы Тәғәләгә зикерҙәр әйтеп, доға ҡылып үткәреүе хәйерлерәк.\nАта-бабаларыбыҙҙан ҡалған Йома көн юлға сығырға, йәиһә, бер ниндәй ҙә эш эшләргә ярамай, тигән һымағыраҡ тыйыуҙар ҙа халҡыбыҙҙа һаҡланып килә. Был тыйыу бөтә йома көнөнә түгел, ә йома намаҙы (төш мәле) ваҡытына ғына ҡағылышлы һәм уны ниндәйҙер берәй хөрәфәт менән бәйләмәй, дөрөҫ итеп аңлау ғына кәрәк. Аллаһы Тәғәлә изге Ҡөрьән Кәримдең “әл-Жумуға” (Йома) сүрәһенең туғыҙынсы аятында былай тип әйтә: “Эй, һеҙ, иман килтергән кешеләр! Әгәр йома көнө намаҙға саҡырылһа, Алланы иҫкә алыу өсөн ашығығыҙ, һатыу итеүҙе ҡуйығыҙ. Был һеҙҙең өсөн нисек яҡшы икәнен белһәгеҙ икән”. Аяттан күренеүенсә, намаҙ – мотлаҡ һәм ана шул мәлдә һәр эштән тыйылып тороу ҡушылған. Намаҙҙан һуң йәиһә намаҙ башланмаҫтан алда бәйғәмбәребеҙҙән юлға сығыу һәм тағы ниндәйҙер эштәр эшләүҙе тыйған бер ниндәй ҙә риүәйәт юҡ. Тик ир кешеләргә йомала мәсеттә йәмәғәт намаҙы уҡыу ҡушылған, ана шуны ҡалдырыу ярамай. Ҡатын-ҡыҙҙарға йомала мәсеткә йөрөү рөхсәт ителә, әммә был мотлаҡ түгел.\nЙома намаҙы башҡалары араһында иң яҡшыһы. Бәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм бер хәҙистә: “Әгәр кеше оло гонаһ ҡылмаһа, көндәлек биш намаҙ, йома менән киләһе йома араларында ваҡ гонаһтар юйыла”, – ти (Мөслим 233). Тағы бер сәхих хәҙистә бәйғәмбәр ғәләйһис-сәләм йома көндө, йәиһә төндә донъянан үткән кешене Аллаһы Тәғәлә ҡәбер ғазаптарынан имен ҡылыуы хаҡында белдерә.\nМосолмандар йома намаҙына ашыҡҡанда: “Минең гонаһым юҡ, мин былай ҙа яҡшы”, – тип Алла алдында тәкәбберләнеп, ситтә генә ҡарап тороп ҡалыу бик ҡурҡыныслы. “Гонаһтары артыҡ күп булғандар ғына мәсеткә йөрөй”, – тип уйлаусылар төптән хаталана. Гонаһһыҙ кеше булмай. Аллаһы Тәғәләнең намаҙ хаҡындағы бойороғон үтәүҙе инҡар итеү – үҙе үк оло гонаһ! Үкенескә күрә, бына ошо хәҡиҡәтте аңлаусылар арабыҙҙа бик әҙ. Бәғзеләр “Йома көн эш эшләргә ярамай” тигән инаныуҙы бик яҡшы хәтерләп ҡалған, әммә мотлаҡ уҡылырға тейешле йома намаҙын аңлы рәүештә танымай. Ғәҙәттә, йомала, йәмәғәт намаҙы тамамланыуға, бер нисә кеше килеп мәсеттең ишек төбөндә хәҙрәттең намаҙҙан сыҡҡанын көтөп ултыра. Берәүҙәр никах уҡытырға, икенселәре сабыйына исем ҡуштырырға, өсөнсөләре әруахтары өсөн доға ҡылдырырға килә. Әммә бына ошо йома намаҙының һәр кеше өсөн фарыз (обязательно) булыуы, уларҙың үҙҙәренең дә беҙҙең менән намаҙҙа булырға тейешлеге, исмаһам, береһенең башына инеп сыҡһасы... Йомала шундай йомоштар менән мәсеткә килгән яҡташтар, әлбиттә, Раббыбыҙҙан яҡшылыҡ өмөт итеп, үҙҙәренә, балаларына, йә әруахтарына бәрәкәт теләп килә. Был – насар түгел. Тик Аллаһы Тәғәләнән ниҙер өмөт итер өсөн иң тәүҙә үҙебеҙ Уның ҡушҡандарын үтәп йәшәргә һәм ана шул юл менән генә Уның ризалығына ирешергә ынтылырға тейеш икәнлегебеҙ хаҡында онотабыҙ, йәмәғәт! Тап бына шулай, юғарыла килтерелгән, изге Ҡөрьән Кәримгә һәм Алла илсеһенең сөннәтенә таянып әйтелгәндәргә ҡолаҡ һалмай ғүмеребеҙҙе ғәфләттә (вайымһыҙлыҡта) үткәрһәк, үҙебеҙгә үҙебеҙ золом (ғәҙелһеҙлек) ҡылған булабыҙ, ҡәрҙәштәрем. Ошо хәҡиҡәтте үҙебеҙҙе мосолман өммәтенән тип һанап йөрөгән һәммәбеҙҙең йөрәгенә һеңдерергә Хоҙай Тәғәлә насип итһен. Амин.\nСығыу ваҡыты 12-05-2017, 08:00 | Ҡаранылар: 1123\nНи өсөн доғалар ҡабул булмай?


Өфө урамдарының береһен һыуүткәргес йырылыуы сәбәпле аҡҡан эсәр һыу баҫа - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӨфө урамдарының береһен һыуүткәргес йырылыуы сәбәпле аҡҡан эсәр һыу баҫа\n09 августа 2017 ГТРК «Башкортостан»\nШәхси йорт хужалары “зарыбыҙға әлегәсә ҡолаҡ һалған кеше юҡ”, тип белдерә. Ярҙам үтенеп улар телевидениеға мөрәжәғәт итте. Транспорт урамының был өлөшө атамаһын Шишмә урамына алмаштырырға мөмкин. Бында бер ай инде билдәһеҙ сығанаҡтан йылғалар аға. Урындағы халыҡтың баҡсалары һаҙлыҡты, мөгәрәптәре бассейнды хәтерләтә.Антонида Ивановнаның ихатаһындағы ҡоролманың нигеҙенән урғылған шишмә түтәлдәр буйлап йорт мөгәрәбенә юллай. Баҙҙа һыу кимәле көндән көн күтәрелә, ти хужабикәнең улы.Йорттағы дым кимәле күк бәшмәктәргә генә түгел, нигеҙҙе йыуып алып китеү хәүефенә килтерһә, ихатала һуҡмаҡ буйлап аҡҡан һыу мунса, бәҙрәф, һарайҙарға тула. Баҡсала иһә ул йыйылып ятып һаҙға әйләнгән. Күрше йортта йәшәгәндәр ҙә юғалған уңыш күләмен иҫәпләй. Үткән айҙа торған һыу баҡсаға зыян килтергән. Һуған түтәлендә хәҙер күрән үҫә.Урамдағы йырындар иһә бала-саға уйнар урынды хәүеф аҫтына ҡуя. Бәләкәстәрҙе күҙҙән ысҡындырмайбыҙ, ти әсәләр. Йырын тәрәнлеген көн дә үлсәп торалар. Ҡиммәтле эсәр һыуҙың айҙар буйы сарыф ителгәненә иғтибар итмәгән һыуүткәргес хужаларының битарафлығын әсә хәстәрлеге менән сағыштырып булмай. Хәйер, Өфө хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, был һыуүткәргес водоканал балансында түгел. Ул шәхси объект икән. Хеҙмәтләндереү, төҙөкләндереү кеүек көндәлек эштәрҙе шәхси йорт хужалары үҙ иңенә алырға бурыслы.Әлегә иһә һыуүткәргес йырылыуы эҙемтәләрен бөтөрөүҙе үтенеп район хакимиәте ресурс менән тәьмин итеүсе ойошмаға мөрәжәғәт иткән. Ер биләмәһе менән шәхси йорттары ҡәҙерле хужаларға артабан үҙ мөлкәтен үҙе хәстәрләү шарты менән килешергә тура киләсәк.\n09 августа Көйәҙебашта 21 йорт төҙөкләндерелде\n09 августа Бысраҡ һыу фонтан булып урғыла


Әсәй – изге зат\n5 Март 2020, 18:30\nӘсәйҙең нурлы йөҙөн күреп уяныу, уның йылы ҡосағында иркәләнеү – үҙе ҙур бәхет. Алтын кәңәштәре менән тура юлдан ғына атларға ярҙам иткән әсәйҙәргә бағышланды “Тирмәкәй” балалар баҡсаһының “Йондоҙсоҡтар» төркөмөндә иртәлек. Балалар ысын әкиәт донъяһына сумды... Күңелгә үтеп инерлек йырын йырлап, йылмайыуын юғалтҡан Золушкаға барыһы ла ярҙамға ашыҡты. Ҡыҙыл ҡалпаҡлы ҡыҙ ҙа, өкө лә, һабан турғайы ла уның күңелен күтәрә алманы. Балаларҙың әсәйҙәре менән парлы бейеүҙәренән, уйындарынан, ниһәйәт, Золушканың йөҙөндә йылмайыу сағылды. Тик ул һаман да юғалған башмағын табыуҙан өмөтөн өҙмәне. Фея ярҙамында Золушканың башмағын принц алып килә...\nӘсәйҙең нурлы йөҙөн күреп уяныу, уның йылы ҡосағында иркәләнеү – үҙе ҙур бәхет.\nАлтын кәңәштәре менән тура юлдан ғына атларға ярҙам иткән әсәйҙәргә бағышланды “Тирмәкәй” балалар баҡсаһының “Йондоҙсоҡтар» төркөмөндә иртәлек. Балалар ысын әкиәт донъяһына сумды... Күңелгә үтеп инерлек йырын йырлап, йылмайыуын юғалтҡан Золушкаға барыһы ла ярҙамға ашыҡты. Ҡыҙыл ҡалпаҡлы ҡыҙ ҙа, өкө лә, һабан турғайы ла уның күңелен күтәрә алманы. Балаларҙың әсәйҙәре менән парлы бейеүҙәренән, уйындарынан, ниһәйәт, Золушканың йөҙөндә йылмайыу сағылды. Тик ул һаман да юғалған башмағын табыуҙан өмөтөн өҙмәне. Фея ярҙамында Золушканың башмағын принц алып килә...\nБалалар үҙ ролдәрен ҙур оҫталыҡ менән ихлас башҡарҙылар. Рус төркөмө булыуына ҡарамаҫтан, саф башҡортса йырлаған, шиғырҙар һөйләгән балаларға ҡарап ғорурланыу тойғоһо кисерҙек, һоҡландыҡ! Ошондай матур иртәлек әҙерләп күрһәткән тәрбиәселәребеҙ Уразова Анастасия Викторовнаға, Мортазина Лариса Хафиз ҡыҙына, кесе тәрбиәсебеҙ Кәримова Роза Рәүил ҡыҙына ҙур рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ. Еңел булмаған эштәрендә уңышлыҡтар, һаулыҡ, ғаилә бәхете теләйбеҙ.\nЛәйсән Хөсәйенова, педагог-психолог.


Көнләшә, тимәк, яратамы?.. » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Көнләшә, тимәк, яратамы?..\nКөнләшә, тимәк, яратамы?.. 12.03.2019 // Йәмғиәт\nЫшанысҡа ҡоролған мөнәсәбәт – иң ныҡлыһы.\nМөкиббән ғашиҡ булып йөрөгән саҡтарҙа бар кешеләр ҙә үҙҙәрен тулыһынса бәхетле тоялыр... Бындай мәлдәрҙә һөйгән йәреңде ҡыуандырырға, уны бәхетле итеп күрергә теләү – тәбиғи ынтылыш. Әммә ваҡыт үтә килә егет менән ҡыҙ, ир менән ҡатын араһындағы мөнәсәбәттәрҙә төрлө ҡытыршылыҡтар барлыҡҡа килеүе ихтимал. Бындай аңлашылмаусылыҡ сәбәптәренең береһе булып һөйгәнеңде саманан тыш көнләшеү тора.\nБыл тойғолар кешелек тарихында ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар араһында бер-береһен оҡшатыу, һөйөү хистәре менән бергә барлыҡҡа килгәндер ул. Ғаилә мөнәсәбәттәренең һалыныуы көнләшеү хисен тағы ла көсәйтеп ебәргәндер, тип фаразларға була, сөнки “һөйгәнем хәҙер минеке генә, башҡалар уға күҙ һалмаһын, ул да башҡалар яғына ҡарамаһын” тигән ҡараш тыуа күптәрҙә.\nКөнләшеү – көслө һәм етди тойғо, ул үҙ эсенә, бер яҡтан, һөйгәнеңде яратыу һәм тик үҙеңдеке генә итеү теләген алһа, икенсе яҡтан, яратҡан кешеңдә һәр ваҡыт шикләнеү, уны юғалтыуҙан ҡурҡыу тойғоһон берләштерә.\nНисек кенә булмаһын, көнләшеү күпселек осраҡта кире эмоциялар менән бәйле һәм уның барлыҡҡа килеүенә сәбәп булып кемдер арҡаһында һөйгәнеңдән яҙыу хәүефе тора. Әммә был ҡурҡыу ысынбарлыҡҡа тура киләме, әллә буш урында уйлап табылғанмы – ошоно асыҡлау иң мөһим шарттарҙың береһе.\nПсихологтар ысынбарлыҡҡа таянған тәбиғи ҡыҙғаныуҙан тыш көнсөллөктөң тағы ла бер нисә төрөн билдәләй. Күпселек осраҡта улар бер ниндәй ҙә хәл-ваҡиғаға нигеҙләнмәгән һәм, кешенең фантазияһына ҡоролоп, юҡ ерҙән уйлап табылған.\nЭгоист көнсөллөгө. Исеменән үк билдәле булыуынса, был төр үҙ-үҙен ныҡ яратҡан, үҙ баһаһы саманан артыҡ юғары булған кешеләргә хас. Улар һөйгәненең башҡаларға йылмайып хәбәр ҡушыуын, һөйләшеүен генә түгел, хатта ҡараш ташлауын да күтәрә алмай. Эгоистар өсөн икенсе яртылары тик уларҙыҡы ғына. Шундай шәп, аҡыллы, матур хәләле барҙа, нисек итеп башҡаға күҙ атырға мөмкин тигән фекерҙәләр.\nТүбән үҙбаһаға бәйле көнсөллөк. Бындай төр көнсөллөк үҙ-үҙенә ышанмаған, донъяға һәм башҡаларға шикләнеү аша баҡҡан кешеләргә хас. Үҙ кимәлен түбән баһалау уларҙы һәр әҙәмдә шикләнергә, ниндәйҙер насарлыҡ табырға этәрә. Төймәнән дә дөйә яһарға оҫталар. Магазинда йылмайып хәбәр ҡушҡан һатыусы ла, урамдан үтеп барғанда осраҡлы ғына күҙ ташлаған кеше лә уның хәләле менән ниндәйҙер мөнәсәбәттә торалыр тигән шиккә таянып, олоғара янъял сығарырға һәләтле был бәндәләр.\nҮҙеңә ҡайтарылған көнсөллөк. “Бурҙың бүрке яна”, тигәндәй, бындай төр ҡыҙғаныу менән характерланған кешеләр өсөн төп сәбәп һәм нигеҙ булып үҙҙәренең икенсе яртыһына тоғролоҡ һаҡламауы тора. Улар уйлауынса, мин хыянат итәм икән, тимәк, башҡалар ҙа шулай. Бындай көнсөллөктө поляк яҙыусыһы Станислав Вапняк бик оҫта ҡылыҡһырлаған: “Беҙҙе ҡатындарыбыҙҙы тоғро булмауҙа ғәйепләргә уларҙың түгел, ә үҙебеҙҙең хыянатыбыҙ мәжбүр итә”.\nПатологик көнсөллөк. Иң ауыр төр, кеше тәбиғәтенең эмоциональ һәм интеллектуаль өлкәһенең боҙолоуы күҙәтелә, күп осраҡта алкоголизм, шизофрения кеүек ауырыуҙар менән бәйле. Бындай төр көнсөллөктән яфаланған кешеләрҙең йәмғиәт өсөн хәүеф тыуҙырыуы ла ихтимал, шуға күрә ҡайһы бер осраҡтарҙа махсус дауаханаларҙа тикшереү һәм дауалау курсы үтеү ихтыяжы ла тыуыуы бик мөмкин.\nТөрлө кеше көнләшеү хисен төрлөсә кисерә. Берәүҙәр хәләлдәренә бер ни ҙә белгертмәй, тауыш-тын сығармай ғына, үҙҙәренең шиктәрен дөрөҫләгән дәлилдәр табырға тырыша: телефон һәм социаль селтәрҙәр һәр саҡ контролдә тотола, кеҫәләр һәм шәхси әйберҙәр даими тикшереү үтеп тора. Икенселәр ҡыҙғаныуға бәләкәй генә һылтау килеп сығыу менән тормош иптәшен барлыҡ гонаһтарҙа ғәйепләп, әгәр ул үҙ ғәйебен танымаһа, айырылыу, өйҙән сығып китеү менән янап, оло низағ сығарырға ла күп һорамай. Ҡайһы берәүҙәр хәләлен демонстратив рәүештә язаға тарттырырға тырыша: иркәләү-наҙлау эләкмәй, ашау яғы хәстәрләнмәй һәм башҡалар. Улар ошо юл менән “хыянатсыны” хөкөм итеп, уны үҙенең “ҡырын эштәрен” таныуын талап итә.\nҠыҙғаныуҙың сәбәптәре нимәлә икән? Белгестәр был йәһәттән түбәндәгеләрҙе билдәләй:\n- Кешенең үҙбаһаһы кимәле. Үрҙә әйтеп үтелгән эгоизм һәм түбән үҙбаһаға бәйле көнсөллөк.\n- Икенсе кешегә артыҡ бәйлелек, “унһыҙ тормошомдо күҙ алдына ла килтерә алмайым, унһыҙ йәшәү юҡ” тигән инаныу.\n- Традициялар, халыҡ араһында йәшәп килгән төрлө ышаныуҙар. Мәҫәлән, “ҡыҙғана икән, тимәк, ярата” тигән фекерҙе ишетергә мөмкин.\nНимә эшләргә? Патологик көнсөллөктән башҡаларын кешеләр айыҡ аҡыл менән эш итеп, рухи көс ярҙамында бер аҙ йүгәнләп, үҙҙәре лә йырып сыға ала.\n- Тормош иптәшегеҙ менән диалог булдырығыҙ. Ниндәйҙер шик тыуа икән, был турала асыҡтан-асыҡ һөйләшә, бер-берегеҙҙе ишетә белегеҙ һәм аңларға тырышығыҙ. Шөбһәләрҙе эскә йомоу дөрөҫ булмаҫ, сөнки бер хәл-ваҡиға икенсеһенә ялғанып, яңынан-яңы шик өҫтәлеп, хәлдәрҙең үтә лә ҡатмарлашып китеүе ихтимал.\n- Үҙ өҫтөңдә эшләргә кәрәк. Үҙбаһаңды күтәреү, үҙ-үҙеңә ышанысты арттырыу, кәрәк булһа, белгестәргә мөрәжәғәт итеү ҙә ярҙам итәсәк.\nҺүҙемде бөйөк шағирыбыҙ Мостай Кәримдең шиғри юлдары менән тамамлағым килә:\nМөхәббәттән уңдым, ышанысты\nӨҫтөн ҡуйҙы барлыҡ анттарҙан.\nШик белдереп үҙен кәмһетмәне\nХатта шикләнерҙәй саҡтарҙа.\nЫсынлап та, бер-беребеҙҙе кәмһетмәй, шикләнмәй, яҡындарыбыҙға тоғролоҡ һаҡлап, ышанып йәшәйек.\nАвтор: Ғәлиә СӘЛИХОВА психолог


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТӘНӘЙҘӘРГӘ ТӘҒӘЙЕН ТӘРБИӘ - 2015 - Мәҡәләләр\nТӘНӘЙҘӘРГӘ ТӘҒӘЙЕН ТӘРБИӘ\nЕгерме өсөнсө һабаҡ: "Тәрбиәлә туған телдең әһәмиәте"\n"Балаларым бәләкәй әле. Башҡортса ғына аралашабыҙ. Әммә күршебеҙ, үҙе башҡорт теле уҡытыусыһы, балаларыңды наҙан ҡалдыраһың бит, Берҙәм дәүләт имтиханы тапшыра алмаясаҡтар, ти. Үҙе балалары менән рус телендә генә аралаша. Ирем икеләнеп ҡалды. Мәрйәм апайҙан һора әле, ул нисек итеп балаларын ике телдә лә һөйләшергә өйрәтте икән?" - тигән һорау менән мөрәжәғәт итте йәш әсә. Был һорау күптәрҙе борсой, шуның өсөн гәзит аша яуап бирергә уйланым.\nБала бәләкәй сағында, әлбиттә, бер ни ҙә аңламай. Әгәр үҙе аңлаһа, туған теленә тартылып торор ине. Сөнки әсә ҡарынында уҡ сабыйҙың булмышы нәҫелдән-нәҫелгә күсә килгән ҡан (ген) аша ҡалыплаша башлай һәм кеше ғүмере буйы фиғеле-күңеле менән үҙ булмышына тартыла.\nТуған тел нигеҙендә алып барылған тәрбиә нимә бирә һәм беҙ балабыҙҙы ошо иң ҡиммәтле хазинанан мәхрүм итеп, нимә юғалтабыҙ? Был һорауға яуап биреү өсөн, туған телдең төп тәғәйенләнешенә аҙ ғына туҡтап китергә кәрәктер.\nТуған тел - тәрбиә эшендә иң төп таяныс. Баланы атай-әсәйҙән, мәктәптән тыш, мөхит тәрбиәләй. Ә туған мөхит - ул әсәй-атай, өләсәй (ҡәрсәй), олатай (ҡартатай), башҡа өлкән быуын туғандарың.\nТуған мөхит - ул туған моң. Халҡың тарихы, ижады, йола-ғәҙәттәре.\nТуған мөхит - ул һинең бер үк маҡсат, ынтылыш менән янып-көйөп йәшәүсе дуҫтарың.\nТуған мөхит - ул сәләмәт йәшәү, камиллыҡ, тура юлдан тайпылмау өсөн таяныс булған рухи сығанаҡ.\nТуған теленән айырылған кеше ошо иң ҡиммәтле, иң һиммәтле байлыҡтарҙан мәхрүм ҡала.\nБаланың теле асылған саҡта һөйләшеү, аралашыу, тәрбиә, баланы уратып алған мөхит булдырыу өсөн туған телен түгел, ә урта мәктәптә имтихан биреү телен һайлау һәм баланың ҡанына һалынған булмышты юҡҡа сығарыу - иң ҙур наҙанлыҡ, дорфалыҡ, хатта балаң киләсәге алдында енәйәткә тиң яңылышлыҡ. Атай-әсәй ошо аҙымы менән баланың рухи таянысын - тәрбиәлә арҡа һөйәге булған төп үҙәкте ҡаҡшатҡанын аңламай ҙа ҡала. Ә кеше урта мәктәпте тамамлағанда ғына түгел, ғүмере буйы имтихан тапшыра - тормош һынауҙары үтә. Аҙым һайын, боролош һайын, үргә артылғанда ғына түгел, түбән тәгәрәү мәлдәрендә лә, осҡан саҡта ғына түгел, ҡанаты ҡайырылған саҡтарыңда ла, тура юлдан барғанда ла, аҙашҡанда ла, шырлыҡтар аша үткәндә лә имтихан-һынау тота. Кеше тормошондағы борма-борма юлдарҙа, үрле-ҡырлы артылыштарҙа осрап торған һынауҙарҙы һанап-иҫәпләп сығыу мөмкин дә түгел. Бәһлеүәндәй әҙәм ҡурсалауында булғанда ла, май эсендә бөйөр кеүек йәшәгәндә лә, ҡулыңа бер нисә диплом тотҡанда ла тормош һынауҙары осрай. Тормош бындай һынауҙарҙы барыһы алдында ла ҡуя. Фәҡәт рухи яҡтан ныҡ кешеләр генә уны еңеп сыға. Ә инде рухи ныҡлыҡ тәрбиәләүҙә туған мөхиттең әһәмиәте иҫ китмәле ҙур. Тәрбиә эшендә, баланы иң оло һынау - тормош һынауы өсөн әҙерләүҙә тиңдәшһеҙ, алыштырғыһыҙ сара ул туған мөхит, тимәк, туған тел.\nТәбиғәт - Юғары көс, шуның өсөн дә кешегә күп телдәр өйрәнеү мөмкинлеге биргән. Әйҙә, нисә тел теләһәң, шул тиклем өйрән, тик туған телең иҫәбенә түгел, тигән фекер һалынған булһа кәрәк зиһенебеҙҙә, мейебеҙҙә һәм аңыбыҙҙа ундай киң мөмкинлек булдырыуҙа.\nБеҙ, туған тел әһәмиәтен яҡшы аңлаған бер төркөм зыялылар, Өфө ҡалаһында беренсе башҡорт мәктәбе астырыу өсөн (тәүге йылдарҙа балаларҙы берәмләп йыйҙыҡ) атай-әсәйҙәр менән әңгәмәләр алып барған саҡтарҙа, ҡулдарын ғына һелтәп ҡуйып, балаларын инглиз йүнәлешле мәктәптәргә урынлаштырған әһелдәребеҙ (их, исем-шәрифтәрен һанап ҡына китер инем дә бит!) бөгөн инглиз телле балаларының сит илдәрҙә тырым-тырағай таралып-юғалып бөтөүенә янып-көйөп, ҡартлыҡтарын яңғыҙ ҡаршылай. Сит-яттар менән ғаилә ҡороп, балалар үҫтереп, сит-ят илдәргә хеҙмәт итеп йөрөүсе инглиз телле белгестәребеҙҙән кемгә файҙа? Ҡайҙа улар? Туған мөхит ҡосағында туғанлыҡ йылылығы тойоп үҫһәләр, шулай еңел генә итеп ил ташлап, атай-әсәйҙәрен ҡартлыҡ көндәрендә яңғыҙ ҡалдырып, туғандарынан айырылып сығып китерҙәр инеме икән? Ә бит улар үҙҙәрен бәхетлебеҙ, тимәй. БСТ-лағы "Башҡорттар" тапшырыуында был хаҡта йыш ишетәбеҙ. Туған телдең әһәмиәте тураһында бик күп һөйләргә була. Әммә тағы бер хәҡиҡәтте иҫтә ҡалдырыу зыян итмәҫ. Туған тел - ул туған моң. Тәбиғәт кешегә үҙ-үҙен, үҙ нервыларын дауалау, көйләү, яйға һалыу өсөн иҫ китмәле сара бүләк иткән беҙгә. Ул - йыр, моң. Һәр халыҡтың үҙ моңо, үҙ көйө, үҙ йыры бар. Беҙ баланы ошо байлыҡтан мәхрүм итәбеҙ. Туған телдә йырлау ғына түгел, һөйләшеү ҙә нерв күҙәнәктәренә ыңғай тәьҫир итә. Миҫал өсөн сәләмәт тормош алып барған (эсмәгән, тартмаған, физик йәрәхәт алмаған) йырсыларыбыҙҙы күҙ алдына килтерегеҙ. Матур, данлы оҙон ғүмер юлы үтәләр улар.\nТәбиғәт кешеләргә туған моң, туған тел тигән бөйөк мөғжизәне юҡҡа ғына бүләк итмәгән. Ә беҙ "имтихан, имтихан" тип, ошондай мөғжизәнән мәхрүм итәбеҙ балабыҙҙы. Әйтерһең, туған телде белеү башҡа телдәр өйрәнеүгә ҡамасаулыҡ итә! Киреһенсә, туған телең ни тиклем бай булһа, сит телдәр өйрәнеү шул тиклем еңелерәккә тура килә. Сөнки туған тел - ул тойғо теле, күңел байлығы. Башҡа телдәрҙе өйрәнгән саҡта үҙ телеңдә алған тойғолар хазинаһы ныҡ ярҙам итә. Сағыштырыу өсөн. Үҙ туған телен яҡшы белгән сит ил кешеләре башҡорт телен үҙ телен белмәгән башҡорттарға ҡарағанда тиҙерәк өйрәнә. Сөнки уларҙа үҙ телдәрендә тойоу көслө. Шул уҡ ваҡытта туған телен һәйбәт белгән башҡорттар сит ил телен күпкә еңелерәк үҙләштерә.\nӘ инде балала ижади һәләт бар икән - уға туған телен белеү мотлаҡ. Сөнки ул туған теле аша ҡанына һалынған һәләтте уята. Белем менән нәҫелдән күсә килгән һәләт ҡушылып китә икән, ул һәр төрлө асыштар яһау, ижад итеү өсөн иҫ китмәле этәргес, ныҡлы нигеҙ буласаҡ.\nҠыҫҡаһы, миңә мөрәжәғәт иткән йәш әсәгә әйтер һүҙем шул: байтаҡ йәшәлде, байтаҡ күрә йөрөлә. Туплаған белемдән, тәжрибәнән, күҙәтеүҙәрҙән сығып, шуны әйтке килә: балаңды тулы ҡанлы кеше итәм, унда күңел бушлығы булдырмайым, юғары белемле наҙан (туған телен, тарихын, ижадын белмәгән кеше) итеп үҫтермәйем, аҙаҡ үпкә һүҙҙәре әйтмәһен, тиһәң, үҙ ҡарашыңда ҡал, туған телле итеп тәрбиәлә. Рус телен өйрәнеү, бигерәк тә хәҙерге заманда, ҡала шарттарында ауыр түгел. Ул һыу-һауа кеүек, тирә-йүнебеҙҙе солғап алған. Йүнләп белем алмай, илтифат итмәй, рус телен камил өйрәнмәй, нимәгәлер өлгәшә алмай ҡалып, етешһеҙлектәрен туған телдә һөйләшеүҙең ҡамасаулауы тип иҫәпләгәндәргә иғтибар итмә. Балаларыңды тәрбиәләүҙә туған телде таяныс итеп, дөрөҫ юл һайлағанһығыҙ, һылыу. Ошо ҡараштан тайпылмағыҙ, икеләнмәгеҙ. Бала тәрбиәләүҙә туған телдең төп таяныс булыуы тураһында шәхсән минең генә фекерем түгел, донъялағы бөйөк педагогтар, алдынғы ҡарашлы зыялылар фекере.\nТәрбиә эшен туған мө-хиттән айырып, ят телдә алып барыу - ҡуйыныңдағы балаңды күрше ҡатын итәгенә йәки ят арбаға ултыртыу менән бер. Шуның өсөн Юғары көс (Тәбиғәт, Тәңре, Хоҙай, Аллаһ) һәр халыҡты үҙ мөхите менән бар иткән. Шуны онотмағыҙ!\nЯҙылған: 19.01.15 | Ҡаралған: 1180


Яҡшай — Башҡорт Википедияһы\n54°18′11″ с. ш. 53°26′53″ в. д.HGЯO\n80 251 835 005\n80 651 435 121\nЯҡшай (рус. Якшаево) — Башҡортостандың Туймазы районындағы ауыл. 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 93 кеше. Ҡарат ауыл Советы составына инә. Почта индексы — 452779, ОКАТО коды — 80251835005.\nБайлар улусының Яҡшай ауылында 1795 йылда 8 йортта 20 башҡорт йәшәгән. 1816 йылда 14 йорт хужалығында 80 башҡорт була, ә 1834 йылда 13 йортта ике енесле 118 кеше була. X ревизия 100 кеше күрһәткән. Башҡорт аҫабалары һанының кәмеүе уларҙың бер өлөшөнөң Иҫәкәй ауылына (хәҙерге Бишбүләк районы) күсенеүе менән аңлатыла. 1920 йылда бында тик башҡорттар ғына йәшәгән: 317 кеше (57 ихатала).\n1843 йылда 118 башҡорт 56 бот ужым һәм 376 бот ярауай иген сәсә, 12 бот картуф ултырта.\nТиптәрҙәр ауылда 1764 йылдан алып 1858 йылға тиклем йәшәгәндәр, һуңынан Күлбай ауылына (хәҙерге Йәрмәкәй районы) иҫәпкә индерелгәндәр. Типтәрҙәрҙе ҡабул итеү тураһында керҙәшлек килешеүе тексы бар. «1764 йылда (12 август) Яҡшай башҡорттары Тейминдикай Солтанов һәм мулла Ғабдрәшит Байраҡиев элек беҙҙең ағайҙар тарафынан был ауылға йорттар һалырға һәм беҙҙең менән бер тигеҙ Ҡазан юлы Өфө өйәҙе Байлар улусының бөтә йөкләмәләрен үтәргә индерелгән Нәзир Мратовты, Ғәбдрәшит Мратовты, Көҙрәк Мратовты ихатанан йылына 10 тин һәм бер юлы ихатанан 3-әр һум аҡса түләү менән (үҙҙәрендә ҡалдырғандар)»\nХәҙер Ҡыр-Йыландарҙың торамаһы тураһында бер нисә һүҙ.\n1795 йылда Яҡшай ауылында 29 башҡорт (8 ихатала) һәм татарҙарҙан 17 типтәр (5 йортта) йәшәгән. 1816 йылда — 27, 1834 йылда — 108, 1859 йылда — 110 башҡорт, 1870 йылда — 142 башҡорт һәм мишәр, 1920 йылда — 571 типтәр һәм башҡорттар була. Күренеүенсә, ХIX быуат аҙағынан этник сығышы тулыһынса аныҡ билдәләнмәгән. Ауылда башҡорттар һәм татарҙар йәшәгән.\nАуылдың антропонимик атамаһы ваҡыт-ваҡыт үҙгәреп тора: 1870 йылда Яҡшай ауылының икенсе исеме — Муса (1820 йылға тиклем бында 1742 йылда тыуған Муса Такав йәшәгән). 1905 йылда Муса-Яҡшай Мостафа, 1920 йылда — Мостафа (Муса) тип атала. Ә бөгөнгө көндә баштағы исеме аҫтында билдәле — Якшай.\n1843 йылда 108 башҡорт 56 бот ужым һәм 376 бот ярауай иген сәсә. Картуфты 12 бот ултыртҡандар.\nАуылда фельдшер‑акушерлыҡ пункты бар. Башҡорттар, татарҙар йәшәй (2002).\n1920 йыл 26 август 571\n1939 йыл 17 ғинуар 399\n1959 йыл 15 ғинуар 326\n1989 йыл 12 ғинуар 152\n2002 йыл 9 октябрь 97\n2010 йыл 14 октябрь 85\nБөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса күпселек милләттәр татарҙар (66 %), башҡорттар (34 %).\nРайон үҙәгенә тиклем (Туймазы): 47 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Ҡарат): 5 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Туймазы): 47 км.\nЯкшаево на портале «Генеалогия и Архивы» Архивная копия от 26 декабрь 2010 на Wayback Machine\n«Налог Белешмәһе» системаһында Яҡшай ауылы\nЯҡшай // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ Яҡшай // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.\n↑ «Налог Белешмәһе» системаһында Яҡшай ауылы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яҡшай&oldid=1134431 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 03:50 12 май 2022 үҙгәртелгән.