БАЛА САҠ ХӘТИРӘЛӘРЕ...\n4 Февраль 2021, 22:00\nБөгөн иҫемә төшкән ваҡиғаларға ярты быуаттан да күберәк ваҡыт үтеп тә киткән икән. Ул хәлдәр булып үткән дә, шул ерҙә үк онотолған да ине. Был минең ҡартәсәйем мәрхүмәнең әмере: "Ошонда күргәнһең, ошонда онот!" - тигәйне ул миңә. Һәм бына 52 йыл инде мейемдең ҡайһылыр мөйөшөндә һаҡланып ятҡан ул хәлдәр ҡапыл иҫемә килеп төштө. Мөғжизәле лә, серле лә, шул уҡ ваҡытта нимәһе менәндер ҡурҡытырлыҡ та ул ваҡиғаларҙы уйымдан ғына барлап сыҡтым да яҙып ҡуйырға булдым. Тағы ниндәй серҙәр һаҡлай икән минең аңым? Ҡыҙыҡ!...\nМиңә 5-6 йәштәр тирәһе... Бер туҡтауһыҙ йыбырлап, гел генә хәрәкәттә булған, бер минут та ултырып сыҙамаған, орсоҡ шикелле зыр кругом әйләнеп торған, ныҡ иркә, көләкәс, ҡараҡай ғына, өлтөкәй генә ҡыҙыҡаймын. Яратҡан ҡартәсәйемдән бер тотам да ҡалмай эйәреп йөрөйөм. Ул миңә әбей булып күренһә лә, әле йәш булғандыр инде, сөнки Йылайыр районы “Башҡорт” совхозында ҡарауылсы булып эшләй ине. “Быҙаулыҡ” йылғаһының аръяғында, тау битләүендә урынлашҡан ат һарайында бик күп аттар ҡарауыллай. Мин ҡартәсәйем менән шул аттар янына барырға ярата торғайным. Йылҡылдап торған, көр, бағыулы аттар үҙҙәренә саҡырып торған кеүек тойола торғайны миңә. Миллионер совхоздың ниндәй генә аттары юҡ ине. Совхоз фермаларында көндәлек эш башҡарған йөк аттары, төрлө выставкаларҙа ҡатнашҡан конкурс аттары, һабантуйҙарҙа, ат сабыштарында еңеүсе ярыш аттары, тәмле ҡымыҙ биреүсе һауын бейәләре, ажғырып торған, аҫау өйөр айғырҙары, сабып, уйнап туя алмаған ҡолонсаҡтар, яңы өйрәтелә башлаған таектар, тағы әллә ниндәй төрҙәре, төҫтәре бар ине уларҙың.\nБәләкәй генә саҡтан һыбай йөрөү, ҙурайыңҡырағас хатта өйрәтелмәгән тайҙарҙы ауыҙлыҡлап, менеп йөрөп ҡарау, атай менән һыбай ауыл көтөүен көтөү, йәнгә тейгән малайҙарҙы һыбай баҫтырып, сыбыртҡы менән янап ҡоттарын алыу, йәнең теләгән иң шәп аттарҙа сабып ярышыу, йәйгеһен арба, ҡышҡыһын сана тағып, ат егеп алып, йомошоңдо йомошлау. Былар бөтәһе лә минең өсөн бер ни ҙә тормай ине. Йәшлегемдә ат һәм Зилдә бер йән, бер ынтылыш, бер осош ине!.. Былар бөтәһе лә алыҫ йәшлектә буласаҡ хәлдәр... Ә хәҙергә миңә 5 йәш һәм мин ҡәртәсәйемдән ҡалмай эшкә эйәреп барарырға тырышып ятҡан көнөм. Ә ул нисек булһа ла мине алып бармаҫҡа ниәтләп, йә бер йомош, йә икенсе йомош ҡушып алдаштырып ҡалдырмаҡ. Үтә салт, егәрле кешегә минең атлауым менән эшкә барыуы анһат булмағандыр. Бәлки ныҡ алыҫ урынлашҡан ат һарайына барып кире ҡайтҡансы арыр, йонсор тип алып барғыһы килмәгәндер инде ҡартәсәйемдең. Бөгөн дә ул яйын тапты: ”Атаңнарҙың тупһаһында эшкә кейә торған костюмым сөйҙә элеүле тороп ҡалған, шуны барып алып кил инде, ҡыҙым”,- тине миңә ҡартәсәйем. Атайымдар бер өй аша тора, унда барып килеү минең өсөн бер ни ҙә түгел, уйын урынына! Елдерҙем, остом ғына ...\nАтайымдар тупһаһында костюм булмай сыҡты, әсәйем дә, башҡа берәү ҙә күрмәгән. Йүгереп кире ҡайтып инәм: “Ҡартәсәй, костюмың унда\nюҡ, тапманым...”- тип һөйләй башлайым да, шып туҡтайым. Мин костюм эҙләп йөрөгәнсе, ҡартәсәйҙән дә елдәр иҫкән... Илай-һыҡтай уның артынан төшәм, йәнтәслимгә йүгерәм, нисек булһа ла ҡыуып етмәксемен.\nӘммә был мөмкин түгел, ул инде әллә ҡайҙа алыҫ киткән. Мин үпкәләй-үпкәләй яр буйында, йылғаны аша сыға алмай, ул яҡҡа, был яҡҡа сабып йөрөйөм. Һыуҙы аша сыҡһам, ҡартәсәйемде табам инде ул, ләкин һыу кисергә минең ҡыйыулығым етмәй. Иң ахыры хәлдән тайып арыуым еңә мине. Битемде ике ҡулым менән ҡаплап тубыҡланып ултырам да, йомарланып, йоҡлап ҡалам. Уяу саҡтағы орсоҡлоғом миңә йоҡлағанда ла тынғы бирмәй. 5 минуттан мин инде, яуҙа еңеп ҡайтҡан батыр кеүек, ҡолас ташлап йоҡлай инем. Эй үтә ғәмһеҙ, ныҡ бәхетле бала сағым!..\nКүпме йоҡлағанмындыр, белмәйем, ниндәйҙер геүләүме, ер тетрәүме, күк күкрәүме мине уята. Тертләп күҙҙәремде асам да, ятҡан еремдә ҡатып ҡалам. Минән алыҫ түгел ҡолаҡтары тырпайып, тештәре ыржайып торған йөнтәҫ йәнлек текләп тора. Уның күҙҙәре ҡып-ҡыҙыл, был зәһәр уҫал күҙҙәр яуызлыҡ сәсә. Мин бәләкәй генә йөрәгем менән был яуызлыҡты тулыһынса тойҙом һәм уға текләгән көйө, ҡарашымды күсермәҫкә тырыштым.\nҒүмеренә һәләкәт янағанын һәм тик күҙ ҡараштары ғына ҡотҡарырын ҡайҙан белде икән ул 5 йәшлек ҡыҙыҡай? Теге мине уятҡан тауыш тағы ла көсәйеберәк ишетелә башланы. Шул минутта йәнлек, бөтә тәне менән ҡалтырап, артына әйләнеп ҡараны, ә мин ҡырағай йылғырлыҡ менән ситкә ырғыным һәм нишләптер шул тауышты ҡабатлап үкерә, аҡыра башланым. Теге яҡ ярҙа ниндәйҙер оҙон буйлы әбей бар көсөнә: ”Бәддоға һиңә, бәддоға! Теймә балама! Торған ереңдә ҡат!”- тип ҡысҡыра, әбейҙең тауышы ҡурҡыныс, ә күҙҙәренән уттар сәсрәп тора ине. Әллә байып барған ҡояштың нурҙары сағыла инеме икән ул күҙҙәрҙә? Бына әбей ҡулындағы әйберҙе болғап-болғап һыу аша елләне, ул таяҡ йәнлек менән минең арама килеп ҡаҙалды. Йәнлек ҡаҡ салҡанан тәкмәсләп китте лә, эт һымаҡ сыйылдап, шыңшып ята башланы. Ә әбей теге ярҙан был яҡҡа осоп тигәндәй сығып килә ине.\nМин, тағы ла нығыраҡ ҡурҡып, инде туҡтауһыҙ илайым, күҙҙәрҙе асыу юҡ. Бына теге әбей мине күтәреп ала ла, артына әйләнеп тә ҡарамай, ауылға табан атлай башлай. Был минең ҡартәсәйем булып сыҡты: ”Илама, балам, илама! АЛЛАға шөкөр, өлгөрҙөм бит, һин именһең! Ошо минең эшемә барам тиһең дә тораһың, ана бит бәләгә тарый яҙҙың. Инде мин һине яңғыҙ ҡалдырып йөрөмәйем. Йә-йә, тыныслан, и-и-и бәпкәм!” Ҡартәсәйемдең көслө, ышаныслы ҡулдарында мин тыныслана төшәм, әммә һорау биреү пристубы башлана. Бер-бер артлы борсаҡ шикелле һибеп ташлайым ҡартәсәйемде һорауҙар менән: “Ҡартәсәй, ул бапаҡ ҡайҙан килгән? Нишләп һинән ҡурҡа ул? Һинең уға көсөң етәме? Ул башҡа мине ҡурҡытмаймы? Һин ҡайҙан белдең мин ҡурҡҡанды, илағанды? Эшкә барманыңмы? Бәддоға нимә була ул?...”\n“Йә-йә, һорауҙарың бигерәк күп, балам! Мин бит әсә, шуға күрә бөтәһен дә беләм. Белергә тейешмен!” “ Һин миңә әсәй түгел дә, ҡартәсәй ҙә! ”\n“Һиңә ҡартәсәй, атайыңа әсәй, тоҡомома, ырыуыма әсәй! Минең күҙем тере саҡта берегеҙгә лә бер нимә лә булмаҫ, АЛЛА бирһә! Йә ярай, булды, онот. Ошо ерҙә күргәнһең, ошо ерҙә онот!” Һәм мин оноттом!..\nБөгөнгө йәшем тупһаһынан, йәшәлгән ғүмерем, үткәндәрем, кисергәндәрем күҙлегенән мин ҡартәсәйемдең уникаль көскә эйә кеше булғанын бик яҡшы аңлайым. Ул көсөн бик ныҡ кәрәк саҡта, тик изгелеккә, тик яҡшылыҡҡа ғына ҡулланған. Уның ниндәй кимәлдә көслө булыуын ысын мәғәнәһендә мин хәҙер генә аңлайым. Телевизор экранында ағылған һымаҡ, ваҡиғалар теҙмәһе күҙ алдымдан үтә лә үтә. Мин хәтирәләргә бирелеп китеп бөтәһен дә иҫемә төшөрәм:\nШул уҡ йылды беҙ ҡартәсәйем менән Сибай ҡалаһына олатайымдарға ҡунаҡҡа килдек. Иртәгәһенә ҡартәсәйемде ҡайҙалыр аят уҡырға саҡырып алып киттеләр. Олатай эшкә киткән, беҙ өйҙә инәй менән икәүебеҙ генә, күрәһең, уның бөгөн ял көнө. Бына инәй өй эштәрен тамамланы шикелле, миңә тик кенә ултырырға ҡушып, тиҙ генә магазинға сығып килергә булды. “Балконға сыҡма, бишенсе ҡаттан осоп төшөрһөң. Ишеген бикләп китәйем, ышаныслыраҡ булыр. Тәҙрәгә лә менмә, быялаһы ярылып китер, уйынсыҡтар менән уйна,” - тип инәй сығып та китте. Мин 3 бүлмәле фатирҙа бүлмәнән бүлмәгә йүгереп, уйынсыҡтар менән уйнап, апайымдың пианиноһын аҡыртып туйғас, залдағы ҙур тәҙрәнең форточкаһынан ярты кәүҙәмде сығарып аҫылынып ҡаланы күҙәтәм. Ярты кәүҙәм тышта, яртыһы бүлмәнең эсендә көйө мин башымды борғолап, ҡулдарымды болғап тәҙрәгә һуҡҡылап, эс яҡтан аяҡтарым менән шул уҡ тәҙрәне типкеләп кинәнеп уйнап аҫылынып торам. Бына ҡапыл быяла ярылып киттеме, әллә инде форточканың рамы һындымы, мин шатыр-шотор аҫҡа остом. Бар көсөмә аҡырып, аяҡ ҡулдарым менән тарбаң-торбаң килеп, осоп төшөп килгән мине аҫта ҡартәсәйем тотоп алды. Уның ҡулдары нишләптер оҙон, ул мине һауала уҡ бармаҡтары менән генә күлдәгемдән тотоп алды ла, күтәрә биреп (ергә төкөмәһен өсөндөр инде), ипләп кенә аяҡтарыма баҫтырҙы. Шул уҡ минутта мине үкереп илай-илай инәйем ҡосаҡлап алды. ”Ай АЛЛАҡай ғынам! Тәҙрәгә менмә, тинем бит! Нишләп улай ҡулсырһың, бер минут та тик тора алмайһың? Алайҙа именһең! Атаңа, әсәңә нимә тип әйтер инем ә? Бейемгәсе, бейемгә ни тиер инем?\nУл минең үҙемде 5-се ҡаттан ырғытыр ине бит!”- тип түгелеп илаған инәйем, ҡапыл ток һуҡҡан кеше\nһымаҡ, шып туҡтаны ла иҫе китеп миңә\nтекләне. “Һин 5-се ҡаттан осоп төштөң бит! Нисек ул һин аяҡтарыңа төштөң? Бесәй һымаҡ тәпейҙәрең бармы әллә? Ҡайһы ерең ауыртты? Ул нисек һин аяғыңа килеп төштөң?” Инәй,инәй тием мине ҡартәсәй тотоп алып аяғыма баҫтырҙы!” “Ә–ә-ә? Кит, төптө бушты һөйләйһең балам! Ҡартәсәйең ҡалала ла юҡ бит ул, Иҫке Сибай ауылында аятта, иртәгә генә ҡайта.” - тип аптырай инәй. Ә мин ныҡышып үҙемдекен һөйләп ҡырҡышам һәм ҡартәсәйемде эҙләйем, ул бер ерҙә лә юҡ. “Ҡуй, ҡуй балам тиктормаҫ, орсоҡ ҡына түгел, фантазер ҙа икәнһең! Ай-ай-ай!” - тип инәйем миңә ышанманы. Ә бит мине ысын ҡартәсәйем ҡотҡарҙы!..\nБыл булған хәлдәрҙең мин көнө, айы, йылын иҫләмәйем, әммә бөтәһелә бөгөнгөләй күҙ алдымда тора, аңыма уйылып ҡалған. Миңә 9 йәш тирәһе, бына беҙ күмәк бала-саға ҡартәсәйемдең ишек алдында уйнап йөрөйбөҙ. Өлкәндәр эштә, беҙҙең уйнағанды көлә-көлә ҡарап, ҡартәсәйем күләгәлә йөн иләп ултыра. Сыр-сыу килеп, тауыш алыштырмай уйнаған балаларҙың геүләүен, шағыр-шоғор ауған ҡапҡа тауышы баҫып китте. Был иҫке ҡапҡа йыуан 3 имән бағанаға шыплап ҡатылған таҡталарҙан һәм өс мөйөш ҡыйыҡтан тора ине. Ул иҫ киткес ҙур ауыр ҡапҡа, уның бер яғын ғына асыр өсөн дә ҙур көс кәрәк ине. Ошо ҡот осҡос мөһабәт ҡорама гөрҫ итеп ауып төштө һәм минең уртансы һеңлемде баҫты. Ялпылдап ҡартәсәйем килеп етте, ул ергә ятып ҡапҡа аҫтына ҡараны: ”И балаҡайым! Алайҙа ғына бағана аҫтына эләкмәгән, ике бағана араһында ята. Был яҡтан ынтылһам буйым етә,” - тип үҙ алдына һөйләнә, һөйләнә ҡартәсәйем һикереп тороп, ун ирҙең дә көсө еткеһеҙ ҡапҡаны, бер ҡулы менән күтәреп, икенсе ҡулы менән һеңлемдең иҫһеҙ кәүҙәһен һөйрәп сығарҙы. Ул ҡапҡаны шундай асыулы көс менән кире ергә ырғытты, уның хатта таҡталары шартлап һынып тирә яҡҡа сәсрәп китте. Һеңлемде үләнгә һуҙып һалып, беренсе ярҙам күрһәтергә тотондо ҡартәсәйем. Әллә күпме ваҡыт үтһәлә һеңлем иҫенә килмәне һаман. Ҡартәсәйем ҡулдарын һауаға күтәреп кемгәлер ялбарған, әллә ниндәй доғаларын уҡып һеңлемә йән өргән кеүек тойола ине. Күмәкләп ҡарап торған беҙгә балаларға, һеңлемде иҫенә килтерергә тырышҡан ҡартәсәйемдең, ни тиклем йәнтәслим өҙәләнгәнен һәм уға еңел түгел икәне бик яҡшы күренде. Ҡартәсәйемдең күҙҙәренән йылға булып йәш аға, ә ул үҙе өшөгән кеше һымаҡ дер ҡалтырай һәм торған ерендә әйләнеп, әйләнеп китә ине. Бына ниһәйәт һеңлем тәрән итеп тын ала, ыңғайына ҡысҡырып илай башланы. Ҡартәсәйем уны ҡосаҡлап, үбеп, һөйөп тынысландырырға тырыша, үҙе һаман туҡтауһыҙ өшкөрә. Бер аҙҙан ул: “Зилдәм, миңә үҙем иҫемә килгәнсе теймәгеҙ, эргәмдән китмә, берәүҙе лә яҡын ебәрмә!” - тип әйтеп өлгөрҙө лә, ап-аҡ булып иҫһеҙ йығылды. Мин тиҙ генә бергә уйнаған балаларҙы ишек алдынан ҡыуып сығарҙым, иҫһеҙ ҡартәсәйем һәм һаман илаған һеңлем генә ҡалды. Эргәһенә ултырып һеңлемде башынан һыйпап, ҡосаҡлап ҡартәсәй янында ҡалдыҡ. Ул бик оҙаҡ ҡуҙғалмай, иҫенә килмәй ятты. Инде һеңлем дә тороп йөрөй, уйнай башланы, ә ҡартәсәй бер көйө ҡалды. Тик эңер төшөүгә генә ул иҫенә килеп, бик ауырлыҡ менән өйгә инеп ята алды. Мин иһә һеңлемде әсәйемдәргә оҙатып алып барып, шунда тамаҡ туйҙырып ҡайттым. Ҡартәсәйем өс көндән һуң ғына элекке хәленә ҡайтып, һауығып йөрөй башланы. Хәҙер мин уйлайым, ҡапҡа баҫҡанда бәләкәй генә һеңлемдең йәне осоп сыҡҡан булғандыр, әммә был донъяла ғүмер юлы бөтмәгән, йәшәргә тейеш булған. Шуға күрә АЛЛАбыҙ ярҙамы менән, ҡартәсәйем уның йәнен кире ҡайтара алғандыр. Бының өсөн уның булған көсөн, йәнен, тәнен, рухын сарыф иткәнен мин үҙ күҙҙәрем менән күрҙем.\nБыл хәлдәрҙән һуң 2 йыл тирәһе үткәс, беҙгә бер малай йүгереп килеп, ҡартәсәйемә 5-6 иҫерек ирҙәр баҫыуҙа атайымды туҡмайҙар тип әйтеп китте. Беҙ йүгерешеп килгәндә ысынлап та атайымды уратып алған ирҙәр уны йәлләмәй типкеләйҙәр ине. Ҡартәсәйем килгән ҡыҙыулыҡ менән урталарына барып инде лә, әллә ниндәй аңлайышһыҙ һүҙҙәр менән ике ҡулын һелтәне. Теге ирҙәр шып туҡтаны, ҡартәсәйем уларҙың һәр береһен бармаҡ менән төрткән ишара яһап йығып сыҡты. Атайым, АЛЛАға шөкөр, ныҡ имгәнеп өлгөрмәгән ине. Беҙ уны өйгә үҙ аяғында\nалып ҡайта алдыҡ. Шулай ҙа ул ҡәҙимге генә ауырып алды, әммә ҡартәсәйемдең бағыуы, мейеһен ҡағыуы, көн һайын арҡаһын майлап, өшкөрөүе, шифалы үләндәре тиҙ үк уны аяҡҡа баҫтырҙы. Ә теге ирҙәр иртәгеһенә беҙгә килеп атайымдан, ҡартәсәйемдән ғафү үтенеп йөрөнөләр. Улар совхозға ашлыҡ ташышырға килгән шоферҙар булып сыҡты. Бер үк судҡа бирмәүҙәрен үтенеп ялбарҙылар.“Миңә суд кәрәкмәй, суд минең үҙ ҡулымда. Улыма бер-бер хәл булһа тоҡомоғоҙҙо ҡоротор инем. Күрәһегеҙме нисәмә балаһы бар, етем итмәк булдығыҙмы ә?” - тине ҡартәсәйем беҙгә күрһәтеп. Тегеләрҙең ҡото осто, ҡулдары, тауыштары ҡалтырап торғандан ҡартәсәйемдән ныҡ ҡурҡҡандары күренә ине. Инәй беҙҙе ҡарғама инде тип үтенә-үтенә сығып киттеләр. Ә шулайҙа ғәйептәрен йомшартыу әмәлен тапты улар. Көҙгөһөн, эштәре бөтөп ҡайтып китер алдынан, атайымдарға ла, ҡартәсәйемә лә ике ҡышҡа етерлек утын ташып биреп киттеләр.\nМин күргән, ҡартәсәйемдең аҙаҡҡы мөғжизәһе Орск ҡалаһында булды. Шул ҡалала уҡып, эшләп йөрөгәндә, ул минең яныма йыш ҡына килеп, беренсе көн эргәмдә булып, хәлемде белеп, икенсе көн магазиндарҙа йөрөп, кәрәк ярағын алып, өсөнсө көн ҡайтып та китә торғайны. Шулай һуңғы килгәнендә магазиндарға сыҡтыҡ, бер нәмәлә уйламай яйлап ҡына урам буйлап китеп барабыҙ. Ҡапыл, башмаҡ шикелле ҙур эт, ларҫылдап өрөп ҡартәсәйемдең яуырындарына алғы тәпейҙәрен һалды. Ул шул тиклем ҙур, ҡап ҡара йылҡылдап торған “Боксер” ине, бына-бына әбейемдең башын тешләп алыр һымаҡ тойолдо миңә. Мин нимәлер ҡылып өлгөргәнсе, ҡартәсәйем эткә “Һөф-ф-ф!” - тип өрөп кенә ҡуйҙы ла, уның тәпейҙәренән арынып, артҡа атланы. Эт ҡайһылай ынтылған, шулай урынында ҡатып ҡалды. Уның бер мускулы ла ҡуҙғалмай, ҙур асылған ауыҙынан һәлберәп торған теле буйлап аҡҡан шайығы ғына эттең тере икәнен белгертә ине. “Әйҙә балам!” - тип ҡартәсәйем юлын дауам итте. Бер нәмәлә аңлай алмай ҡалған эт хужаһы, этен исеме менән өндәшеп, саҡырып ҡараны. Яуап булмағас янына килеп, статуя һымаҡ ҡатып ҡалған этен, һыйпап, төшөрөргә маташып ҡараны ла, ҡартәсәйем артынан йүгерҙе. “Постой, постой, старуха! Что Ты сделала с моей собакой? Опусти его! - тип еккеренә башланы. Һәр ваҡыт бойороҡ формаһында ғына һөйләшкән һәм ҡаршы һөйләгәнде, бигерәк тә еккеренгәнде яратмаған ҡартәсәйем, был иргә үлтергес ҡараш ташлап: “Ты разговаривать не умеешь со старшими, моя тебя не слышит и не будет слышать,” - тине. Ажарланып килгән ирҙең кикереге төштө, ул инде ипле генә: ”Простите, пожалуйста, бабушка! Опустите мою собаку, прошу вас,” - тине. “Нет! Почему морду собаки не закрываешь? Кого-нибудь укусит, что тогда?” - булды яуабы ҡартәсәйемдең. “А-а-а вы имеете ввиду намордник? Он у меня, я его сейчас надену на собаку, только опустите ее пожалуйста!” - тип инәлде ир кеше. “Не открывай морду своей собаки на улице, другой раз я узнаю, собака твоя умрет!” - тип янап ҡуйҙы уға ҡартәсәйем. Ир кеше ант итә итә һүҙ бирҙе. Һөйөклө әбейем минең бер ҡулын ғына һелтәп этте төшөрҙө лә, башҡа бер һүҙ ҙә өндәшмәй, бер кемгә лә иғтибар итмәй алға китте. Үҙен тотҡондан ҡотолғандай һиҙгән эт, ҡыуанышынан хужаһын аяҡтан йыҡҡансы өҫтөнә ырғыны. Әллә ҡайһы арала йыйлып киткән халыҡ, ҡул саба башланы, ә мин ҡартәсәйем артынан йүгерҙем.\nАуылда һөйләүҙәре буйынса, ҡартәсәйемдең бындай мөғжизәләре бик күп булған: зәхмәт һуҡҡан егетте имләп, көслө доғалары менән ҡотҡарып алып ҡалған, айыуҙан ҡото осоп, үлемесле ауырыған кешегә ҡот ҡойоп, шәбәйтеп алған, 9 йыл бала таба алмаған ҡатынды бағып, эсен һыпырып, әсә булыу бәхете бүләк иткән һәм башҡалар...\nМин иһә үҙем күргән, тик үҙем шаһит булған хәлдәр тураһында ғына яҙҙым.


Республика етәксеһенең Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайға быйылғы мөрәжәғәтнамәһе ябай халыҡтың мәнфәғәттәрен яҡлауға йүнәлтелгән\nРеспублика етәксеһенең Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайға быйылғы мөрәжәғәтнамәһе ябай халыҡтың мәнфәғәттәрен яҡлауға йүнәлтелгән. Сөнки хеҙмәт кешеһе иҡтисадты үҫтереүсе төп көсө булып тора, тине Рөстәм Хәмитов. Мөрәжәғәтнамә лә шулай уҡ кадрҙар сәйәсәте, хаҡлы ялдағыларҙың хоҡуҡтары яҡлау бурысы ҡуйыла.\nБыл Рөстәм Хәмитовтың бишенсе мөржәғәтнамәһе. Үткән йылдарҙа инвестициялар, смарт-йәмғиәт төп урынға ҡуйылһа, быйыл стратегик документтың үҙәгендә ябай хеҙмәт кешеһе. Эш, йәшәү шарттары тыуҙырыу, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы түләү. Тәүге тапҡыр ауыл халҡының проблемалары күтәрелде. Ер кешеһе етештергән продукцияны һатыуҙы ойоштороу, диспансеризация үткәреп һаулыҡтарын тикшереү, эш хаҡын күтәреү.\nРеспубликала һуңғы 4 йылда 50 мең яңы эш урыны асылған, эшһеҙҙәр һаны кәмегән. Әммә кадрҙар сәйәсәтен камил тип әйтеп булмай. Буш вакансиялар иҫәбе эш эҙләүселәргә ҡарағанда артыҡ. Сөнки йәштәрҙең күбеһе юғары уҡыу йорттарын бөтөп урынлаша алмай, шул уҡ ваҡытта эшсе һөнәрҙәргә ҡытлыҡ кисерелә. Уҡыу йорттарына баҙар ихтыяжын белеү өсөн эш биреүселәр менән хеҙмәттәшлек итергә ҡушылды.\nБыл бурыс фән өлкәһенә лә ҡағыла. Сөнки ғалимдар, предприятиелар, бизнес араһында бәйләнеш юҡ. Өс яҡлы хеҙмәттәшлек урынлашмай тороп конкурентҡа һәләтле продукция етештереп булмаясаҡ. Бөгөнгө санкция сиктәрендә был айырыуса мөһим, тине республика етәксеһе. Мөрәжәғәтнамәлә хаҡлы ялдағыларҙың, аҙ тәьмин ителгәндәрҙең, физик мөмкинлектәре сикләнгәндәрҙең мәнфәғәттәре лә ҡайғыртылған.\nБынан тыш, хаҡлы ялдағыларҙың ваҡытын файҙалы үткәреү буйынса халыҡ университеты, социаль туризм проекттары дауам ителәсәк. Республика етәксеһе пенсияға сыҡҡан хеҙмәткәрҙәрҙе эштән бушатыу менән ҡабаланмаҫҡа ҡушты. Фараздар буйынса киләсәктә хеҙмәт йәшендәге кешеләр кәмеүе мөмкин. Шулай уҡ физик мөмкинлектәре сикләнгәндәрҙең 36 меңе эшләй ала, уларҙы урынлаштыру юлдарын барлау талап ителә. Ә бына эш хаҡын конвертта түләүгә ҡаршы көрәшергә кәрәк, йәшертен алым ҡулланған эш биреүселәр социаль яуаплылыҡтан да ҡаса. Һәр кем лайыҡлы хеҙмәт хаҡы алырға тейеш.\nБюджеттың 70 проценты социаль өлкәгә йүнәлтелә, киләсәктә лә был йүнәлеш иғтибар үҙәгендә ҡаласаҡ. Сөнки властың төп бурысы ябай кешеләрҙең мәнфәғәтен ҡайғыртыу. Һуңғы йылдарҙа республикала демография күрһәткесе артҡан, был үҙе үк йәшәү кимәле яҡшырыуы хаҡында һөйләй. Сөнки шарттар булмаған ерҙә ҡатын-ҡыҙ бала табырға ашыҡмай. Алда ла мөһим бурыстар тора, Рөстәм Хәмитов Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын да юғары кимәлдә ойошторорға ҡушты.\nТырыш хеҙмәт килтерер хөрмәт. Һәр кем эшләгән эшенең, алған дипломының мәнфәғәтен күреп лайыҡлы тормош көтөргә тейеш, тине Республика етәксеһе. Мөрәжәғәтнамәнең төп пункттары ла ошо ябай , әммә көнүҙәк бурыстарҙы ғәмәлгә ашырыуға һәм тормош сифатын яҡшрытыуға ҡайтып ҡала. Сөнки кеше шарттар булғанда эшендә юғары һөҙөмтәләргә өлгәшә. Ә уңыш бар ерҙә иҡтисади һәм социаль үҫеш хаҡында ла һүҙ йөрөтөргә мөмкин.


Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығына Өфөнөң бер-нисә сауҙа нөктәһенән һатыусылар ялыу менән мөрәжәғәт иткән. Уларҙы эш биреүсе алдан иҫкәртмәйенсә, түләмәйенсә эштән бушатҡан. Һатыусылар рәсми рәүештә эшкә урынлаштырылмаған булған.\nТәүге магазидың һатыусыһы хеҙмәт килешеүен беҙгә күрһәтә алманы.Баҡтиһәң, уның документтары директорҙа икән. Наталья Сибәғәтуллина белдереүенсә, ул был магазинда икенсе көн генә эшләй. Прокуратураға аңлатма яҙыуҙан ҡырҡа баш тартты. Ул хеҙмәт урынын юғалтыуҙан ҡурҡа.\nИкенсе магазин һатыусыһы ла туҡтауһыҙ магазин хужаһына шылтыратырға тотона. Бер-нисә минуттан етәксе үҙе лә килеп инде. Баҡтиһәң, ул был магазин хужаһы түгел, ә бары тик етәксе вазифаһын башҡарыусы. Уның рөхсәтенән һуң прилавка артындағы һатыусы таушалып бөткән хеҙмәт килешеүен сығара.\nКилешеүҙе тикшереү барышында күп кенә хоҡуҡ боҙоуҙар асыҡланды: хеҙмәт хаҡын күпме түләү суммаһы күрһәтелмәгән, ялға ебәреү датаһы дөрөҫ күрһәтелмәгән. Бәлки, улар бөтөнләй юҡтыр ҙа. Прокуратура был мәсьәләгә асыҡлыҡ индереү өсөн рәсми документтар тултырҙы. Һатыусылар эшкә рәсми урынлаштырылмаған көйө эшләгәндә, сауҙа нөктәләренең хужаһы административ яуаплылыҡҡа тарттырыласаҡ.\nСалауат Әбйәлилов, Өфөнөң орджоникидзе районының иҡтисад һәм эшҡыуарлыҡ бүлеге етәксеһе: «Бындай хоҡуҡ боҙоуҙар өсөн штраф әллә ни ҙур түгел. Әммә эшҡыуарҙар хеҙмәткәрҙәрҙе хеҙмәт килешеүен тултырмай эшләтергә ынтыла. Бындай аҙымға улар һалымдарҙы һәм хеҙмәт хаҡын кәмерәк түләү өсөн бара».\nИрина Селиванова, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының Өфө ҡалаһы буйынса территориаль бүлеге етәксеһе: «Күп кенә осраҡтарҙа хеҙмәткәрҙәр ауыр хәлдә тороп ҡала: эш биреүсе хеҙмәт хаҡын түләйһе урынға, хеҙмәткәр тауар етмәгән өсөн ҙур күләмдә аҡса тейеш булып сыға».\nЙыш ҡына рәсми рәүештә эшкә урынлашмаусы хеҙмәткәрҙәр үҙҙәрен хәүеф аҫтына ҡуйыуҙарын аңлап етмәй. Улар пенсия фондына түләүҙәр күсермәй, хужалары теләгән ваҡытта бер тин түләмәй эштән ебәреп ҡуя. Бындай осраҡтарҙа эшһеҙ ҡалыусылар ярҙам һорап хеҙмәт инспекцияһына, прокуратура һәм судҡа мөрәжәғәт итә ала. Әммә бындай сетерекле хәлдә дөрөҫлөктө эҙләү шул тиклем ауыр.


Изге бурыс үтәйҙәр » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » On-line яңылыҡтар » Изге бурыс үтәйҙәр\nИзге бурыс үтәйҙәр15.06.2015\nҠала-районыбыҙҙа социаль хеҙмәтләндереү өлкәһендә 497 кеше эшләй. 9 июнь көнө район хакимиәтендә байрам уңайынан тантаналы ултырыш үтте.\n- Бөгөн беҙ ярҙамға һәм күңел йылыһына мохтаж булғандарҙы бағыу кеүек мөһим, яуаплы бурыстарҙы үҙ иңенә алған һөнәр эйәләрен тәбрикләйбеҙ. Әйтергә кәрәк, был өлкәлә осраҡлы кешеләр юҡ. Бар булмышы менән ярҙамсыл, изгелекле, миһырбанлы кешеләр генә эшләй ала бында, - тине үҙенең сығышында район хакимиәте башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Зөһрә Гордиенко.\nБыл көндө иң яҡшы социаль хеҙмәткәрҙәрҙе билдәләп Хөрмәт грамоталары тапшырылды. РФ Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығының Хөрмәт грамотаһына Учалы психоневрология интернатының фельдшер-лаборанты Вера Кожевникова лайыҡ булды. Тармаҡтың 12 хеҙмәткәре БР Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығының Хөрмәт грамотаһы һәм Рәхмәт хаттары менән бүләкләнде. Эшенә яуаплы ҡарағандары һәм фиҙаҡәр хеҙмәттәре өсөн 17 социаль хеҙмәткәргә район хакимиәтенең Хөрмәт грамоталары тапшырылды.\nСараға Илсе ауылынан Зөлфиә Хәлилова ла килгән. Ҡатын социаль хеҙмәткәр булып 20 йыл эшләй. Уның яуаплылығында 12 кеше. Ялсығолдан Фәниә Ильясова өс ауылды хеҙмәтләндерә, ул 12 әбейҙе ҡарай, биш бала әсәһе. Комсомольскийҙан Айгөл Булатова, Анфиса Йосопова, Туңғатарҙан Ләйлә Ельчибаеваларҙың да эш стажы ике тиҫтәгә яҡын. Бөгөн был ҡатындар районда өлгөр, уңған социаль хеҙмәткәрҙәрҙән һанала.\n«Беҙҙең өлкәлә осраҡлы кешеләр эшләргә тейеш түгел», - ти халыҡҡа социаль хеҙмәт күрһәтеү комплекслы үҙәгенең бүлек етәксеһе Лариса Сәлихова. «Барыһы ла тырыш, уңған, береһенә лә һүҙ тейҙерерлек түгел. Яуаплылыҡтары ҙур, әммә эш хаҡтарының түбән булыуы кәйефте ҡыра. Киләсәктә был мәсьәлә ыңғай хәл ителер моғайын», - тине Лариса Абдулла ҡыҙы.\nСәфәр ауылынан Нәсимә Ғилманованың ун һигеҙ йыл социаль өлкәләге тырышлығы бөгөн БР Хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрлығының Хөрмәт грамотаһы менән баһаланды. Ҡарауһыҙ ҡалған ололарға ярҙамға ул 1997 йылдан алып йөрөй.\n- Тәүҙә Первомай ауылына барып әбейҙәр ҡараным. Тормош иптәшемә ҙур рәхмәтлемен, һәр ваҡыт терәк булды, ҡышын-йәйен мотоциклы менән эшемә йөрөттө. Балалар ҙа хәлдәренән килгәнсе ярҙамлаша торғайнылар. Бөгөн минең ҡарамаҡта Сәфәр ауылынан оло йәштәге 12 әбей. Етенсе-һигеҙенсе тиҫтәне ваҡлаған апайҙарҙың барыһының да балалары бар, әммә улар ситтә төпләнгән йә үҙҙәре пенсионерҙар. Көн һайын ҡайтып, әсәйҙәренә ярҙам күрһәтеп торорлоҡ мөмкинлектәре юҡ. Минең төп эшем иҙән йыуыу, йортто тәртипкә килтереү, һыу ташыу. Шулай ҙа ололарға, йорт эштәренән бигерәк, аралашыу мөһимдер, тип уйлайым. Килгәнемде көтөп кенә торалар, аһ-зарҙарын да, ҡыуаныстарын да еткерәләр. Саҡырһалар, шундуҡ барырға тырышам, ваҡыт менән дә иҫәпләшмәйем. Хәл-әхүәлдәрен белешеп, һүҙ араһында эшемде лә теүәлләп ҡайтып китәм, - ти Нәсимә Ғилманова.\nСоциаль хеҙ-мәткәрҙәрҙең артабан да эштәрендә уңыштар, ҡыуаныстар ғына юлдаш булһын. Ололарҙың терәк-таянысы бит улар.\nХеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау идаралығы эшмәкәрлегендә оло кешеләрҙең проблемаларын хәл итеү өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙән иҫәпләнә һәм был эш «Һуғыш,... Тотош уҡырға\nИхлас йөрәктән кешегә ярҙам итеү үҙ күңелеңә лә кинәнес өҫтәй. Ә социаль хеҙмәткәрҙәр өсөн башҡаларға изгелек ҡылыу һөнәрҙәре тарафынан билдәләнгән.... Тотош уҡырға


«Әҙәби нағыш» – Әлшәйҙә\nРайондың социаль-мәҙәни үҙәгендә Дәүләкән районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Ғарифулла Ҡотлоғәлләмов, Әлшәй районы хакимиәте башлығы урынбаҫары Заҡуан Әхмәтовҡа әҙәбиәт йылы символын – Йылъяҙма-китапты тантаналы тапшырһа, Ә. Вәлиди исемендәге Милли китапхана директоры Айгөл Моратова республика мәҙәниәт министрының ҡотлау хатын уҡып ишеттерҙе, райондың әүҙем эшләгән бер нисә китапханасыһын рәхмәт хаттары менән бүләкләне.\nЯңы быуын рәхмәтле\nЗөһрә Ҡотлогилдинаның һуғыш йылы балаларына арнап яҙған “Һуғыш яралаған бала саҡ” исемле документаль публицистикаһын уҡып тетрәндем. Автор Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығына 70 тыл ветеранының иҫтәлектәрен индерергә ниәтләһә лә, ғәмәлдә, хәтирәләр күбәйеп китә. Шулай булыуы ихтимал ине: биш йыл барған ғәрәсәтле һуғышта кем ҡайҙа булмаған да ниҙәр генә кисермәгән! Был йыйынтыҡ темаһы менән күп яҡтан 2010 йылда нәшер ителгәнен “Һуғыш балалары – тарих яралары” йыйынтығынан айырыла.\nСәпкә тейһен атҡан уҡтары\n(Баш ҡаланың Күргәҙмәләр комплексында «Өфө-Арт»\nрәссамдар күргәҙмәһе эшләй)\nРәссамдар донъяһы яңғыҙлыҡты ярата. Уларҙың оҫтаханаларында булғанда, төнгө тынлыҡҡа сумған һил яҡтылыҡ аҫтында әле эшләнеп тә бөтмәгән киндерҙәрҙә буласаҡ картиналарҙы күҙалларға маташып оҙаҡ уйланып торғаным бар. Шунда оҫтаға ирекһеҙҙән бер-бер артлы яуырға торған һорауҙарҙы көскә тыйып ҡалаһың: кемдәр буласаҡ бында, ҡайҙан килеп сыҡты бындай үҙенсәлекле идея, ни өсөн тап шундай юл һайланың һ. б., һ. б. Сөнки картиналарҙа һәр кем үҙенә күренгән нәмәләрҙе эҙләй, ә эйәһенең «бында мин шуны күрһәтергә теләгәйнем» ише аңлатма-комментарийҙары фекер ағышын боҙоп ҡына ҡуйыуы ихтимал. Хәйер, ҡыҙыу бәйге-бәхәстәр ойошторғаныбыҙ ҙа хәтерҙә: Фәрит Ергалиевтың Карл Маркс урамындағы оҫтаханаһына йыйылышып, бер төркөм\nЭш көнө аҙағында телефон шылтыраны:\n– Ҡара әле, Рәмилә ҡыҙым, мин кеҫә телефонынан шылтыратам, оҙаҡ һөйләшә алмайым. Беҙ ауылдан автобуста килә ятабыҙ. Ярты сәғәттән автовокзалдан беҙҙе ҡаршы ал, йәме. – Бәйләнеш тигәнең өҙөлөп тә ҡуйҙы.\nЭстрадабыҙ хаҡында уйланыуҙар\nТөҙөүселәр һәм фермерҙар, хирургтар һәм һатыусылар, слесарҙар һәм водителдәр – ҡыҫҡаһы, бөтәһе лә эштән һуң ял итеп, күңел асып алыу кәрәклеген аңлай. Иманым камил: тап сәнғәт ярҙамында быға өлгәшергә була.\nЭстрада, йәғни сәхнә сәнғәте термины – «майҙан» сәнғәте, һәр саҡ халыҡ массаһына яҡын булды. Уның тарихи булмышы халыҡсанлыҡта, тәбиғилектә асылған ысын театр сәнғәте ул.\nБеҙҙең эстрадала иң мөһиме нимә һуң?\n«Ҡуңыр буға» – «Ағиҙел»дә ҡунаҡта\n(Баймаҡ, Белорет, Күгәрсен, Учалы, Әбйәлил райондары ижадсыларының шиғырҙары).\nАйһылыу Хәсәнова (1953) Әбйәлил районының Үтәгән ауылынан. Хәҙерге ваҡытта Ырыҫҡужа ауылында йәшәй.


Алсаҡ маймылҡай » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nЯңы йыл байрамына ла күп ҡалманы, дуҫтар. Шулай ҙа яҡындарыбыҙға бүләк хәстәрләү, өйҙө биҙәү, табын әҙерләү хаҡындағы ниәттәребеҙҙе барларға ваҡыт бар әле. Кейеҙ буйынса рәссам Ләйсән ҒИЛМАНОВА беҙҙе ябай йөндән уйынсыҡ эшләргә өйрәтә. Киләһе йылдың символы булған маймылды өйҙө биҙәр өсөн файҙаланырға ла була, шыршыға элергә лә ярай, шампан шарабы шешәһенә кейҙерергә лә мөмкин. Тағы ла – ул ҡорғандарҙы «тотоп тора» ала.\nУйынсыҡ ҡоролай кейеҙ баҫыу ысулы менән эшләнгән. Уны икенсе төрлө фелтинг тип тә атайҙар. Йөндөң сүстәрен махсус энә менән тығыҙландыралар. Энәләге һырҙар («тештәр», «киртектәр») йөндөң сүстәрен эләктереп ала һәм бер-береһе менән сыуалта, сейәлтә. Фелтинг өсөн йөндө лә, махсус энәне лә ҡул эштәре өсөн кибеттәрҙә табып була.\nБеҙгә ерән һәм аҡһыл көрән төҫтәге йөн, поролон йәки губка, фелтинг өсөн энә, тимерсыбыҡ, бәләкәс уйынсыҡ өсөн әҙер күҙҙәр йәки мәрйендәр, атлас таҫма, еп, тегеү энәһе, ҡайсы кәрәк буласаҡ.\n1. Иң тәүҙә уйынсыҡтың башын эшләйек. Ерән йөндән бер шәлкем алып, бармаҡтар менән тартҡылап йөндөң сүстәрен сыуалтабыҙ ҙа усҡа һалып шар «әүәләйбеҙ». Әҙерләмәне поролонға һалабыҙ, әйләндерә-әйләндерә фелтинг энәһе менән төрлө яғынан сәнсәбеҙ. Энә йөн шәлкеменә тура мөйөш яһап инергә тейеш. Йөн шары тығыҙланып, беҙгә кәрәк форманы алғансы шулай дауам итәбеҙ.\nФелтинг энәһе бик осло була, бармаҡтарығыҙҙы һаҡлағыҙ, ипләп тотоноғоҙ.\n2. Тимерсыбыҡтан маймыл кәүҙәһенең, ҡойроғоноң, алғы һәм артҡы тәпәйҙәренең каркасын эшләйбеҙ. Тимерсыбыҡтың остарын тоҡанлап ҡуябыҙ. Маймылдың ҡойроғон тәпәйҙәренән саҡ ҡына оҙонораҡ итеп ҡалдырайыҡ.\n3.Ҡойроҡ һәм тәпәйҙәр өсөн әҙерләнгән тимерсыбыҡты йөн менән уратабыҙ (сырмайбыҙ). Поролон өҫтөндә фелтинг энәһе ме нән шулай уҡ тигеҙ итеп сәнскеләп тығыҙлайбыҙ.\n4. Ҡойроҡ һәм тәпәйҙәр өсөн әҙерләмәләрҙе маймылдың кәүҙәһе каркасына беркетәбеҙ.\n5. Маймылдың кәүҙәһе каркасын йөн менән урайбыҙ, шулай уҡ энә менән тығыҙлайбыҙ. Артабан йөндө өҫтәп торабыҙ, тығыҙлай барабыҙ. Кәүҙә оҙонса түңәрәк рәүешенә ингәнсе шулай дауам итәбеҙ.\n6. Маймылдың башын кәүҙәһенә тоташтырабыҙ, тоташҡан еренә йөн сүстәрен урайбыҙ ҙа фелтинг энәһе менән тығыҙлап беркетәбеҙ.\n7. Саҡ ҡына йөн алып, маймылдың ҡолаҡтарын эшләйбеҙ ҙә башына беркетәбеҙ.\n8. Аҡһыл көрән йөн алып, маймылдың моронон, ҡорһағын һәм ҡолағының эсен эшләйбеҙ.\n9. Алғы һәм артҡы тәпәйҙәренең осон аҡһыл көрән йөн менән уратып сығабыҙ, шулай уҡ фелтинг энәһе ярҙамында тығыҙлап беркетәбеҙ.\n10. Күҙҙәр һәм танау беркетәбеҙ. Ауыҙын эшләйбеҙ.\n11. Атлас таҫманан бант эшләп, маймылға тағабыҙ. Итәк тегергә йәки муйынына шарф урарға ла була.\nБына алсаҡ ҡына маймылыбыҙ әҙер. Был уйынсыҡты өлкәндәр менән бергә балалар ҙа эшләй ала. Тик осло энә менән уларҙың яңғыҙын ҡалдырмау хәйерле. Маймыл Яңы 2016 йылды ҡаршыларға әҙер!


Юл-патруль хеҙмәте инспекторҙары Нуғай тимер юл киҫелешендә юл ҡағиҙәләрен боҙған водителде асыҡланы\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, үлемесле авария кисә иртәнге сәғәттәрҙә теркәлде. Өфөнән «Touareg» автомобилендә 42 йәшлек ҡатын алдындағы «Рено»ның юлын ҡыйып, семафорҙың ҡыҙыл төҫөнә үтеп өлгөрә. «Рено»ға иһә ошо арҡала ҡиммәтле секундтарын юғалтырға тура килә, тиҙлеген кәметкән автомобилде поезд бәрҙерә. Һөҙөмтәлә водителе, 56 йәшлек ҡатын һәләк булды. Тимер юлындағы фажиғә автоһәүәҫкәрҙәргә аяҙ көндө йәшен һуҡҡандай тәьҫир итте.\nТимер һәм автомобиль юлы киҫешкән был урында семафорҙың ҡыҙыл төҫө алдараҡ тоҡана һәм состав үтеп киткәндән һуң 10-15 минут самаһы ваҡыттан һуң ғына тоҡана. Түҙемһеҙләнеп алға ашҡыныусы водителдәр йыш ҡына ҡыҙыл төҫ янғанда ла был юл сатын үтеп китергә тырыша. Әммә йыш ҡына хәүефле маневрҙар юл-транспорт фажиғәһе менән тамамлана.\nЮғары тиҙлектә елеүсе поезд семафорҙың ҡыҙыл төҫөнә хәрәкәт итеүсе «РЕНО» автомобилен бәрҙерә. Һөҙөмтәлә руль артында ултырған 56 йәшлек ханым үлемесле йәрәхәтләнә. «Рено»ның юлын ҡыйып үткән «Фольсваген Тигуан» автомобиле юлды ҡыҙыл төҫкә сығып өлгөрә. Полиция хеҙмәткәрҙәре джип водителенең эҙенә төшә.\nИлнур Садиҡов, Өфө ҡалаһы буйынса юххди идаралығы етәксеһе: «Тимер юлы киҫелешендә фольксваген туарек автомобиле ҡыҙыл семафорға үтеп китә. Беҙҙең хеҙмәткәрҙәр рулдә ултырыусының шәхесен асыҡланы. Ул Өфөлә йәшәүсе 42 йәшлек ҡатын. Уға ҡарата административ протокол төҙөлдө. Артабан был документ тикшереү органдарына ебәреләсәк».\nНуғай ҡасабаһында йәшәүселәр әлеге юл сатында бындай фажиғәләр ҡабатланмауын теләй. Улар шлагбаум ҡуйыуҙы талап итеп ҡайҙа ғына мөрәжәғәт итмәгән. Әммә халыҡтың үтенесе ыңғай хәл ителмәгән. Беҙҙең һорауҙарға ҡала властары ла был юл федераль мөлкәткә ҡарай тип яуапланы, ә тимер юлы вәкилдәре фажиғә менән бәйле сетерекле хәлгә асыҡлыҡ индерергә теләмәне. Мәсьәлә хәл ителмәгән һайын, тап ошо урында береһенән -береһе ҡурҡынысыраҡ бәхетһеҙ осраҡтар теркәлә. Тик уяулыҡ һәм юл ҡағиҙәләрен теүәл үтәү генә бәлә-ҡазанан аралаясаҡ,ти водителдәр.\nБыл юлдан йөҙ метр самаһы өҫтәрәк еңел автомобилдәр өсөн ер аҫты үткәүеле лә ҡуйылған. Әммә күптәр ул хаҡта белһә лә, һыу буйы сират аша тура юлдан йөрөүҙе хуп күрә.\nНуғай ҡасабаһынан был поез юлы аша йөрөүсе водителдәр состав үтеп киткәндән һуң да семафорҙың ҡыҙыл төҫө саманан тыш оҙаҡ янып тороуға зарлана. Күптәр сабырһыҙланып юлды ҡыҙыл төҫкә сыҡҡанда фажиғәғә тарый. «Рено» автомобиле менән булған фажиғәнән һуң был юл сатында тәртип урынлаштырылырмы? Һорау әлегә асыҡ ҡала.


Тәрбиәгә бала алған өсөн бирелә торған 453 мең һум аҡсаны хәҙер төҙөлөштә өлөшләтә ҡатнашыу өсөн дә файҙаланырға мөмкин\nБыл яңылыҡ бөгөн Башҡортостан Хөкүмәтенең Президиум ултырышында белдерелде. Сарала шулай уҡ ишле, аҙ тәьмин ителгән ғаиләләргә 2018 йылда донъяға килгән сабый өсөн социаль түләүҙе биреү тәртибе лә тикшерелде.\nТүләшевтарҙың ишле ғаиләһе өсөн яңы йыл яҡшы яңылыҡ менән башлана. 3 ғинуарҙа уларҙың улдары донъяға килә. Кескәй Алмаз ғаиләлә дүртенсе бала. Дәүләт ярҙамының яңы төрөнә ярашлы,Түләшевтар хәҙер 8 мең 993 һум күләмендәге социаль түләүгә дәғүә итә ала. Аҡса өс йәшкә тиклем түләнә. Эльза Түләшева әйтеүенсә, ишле ғаиләләр өсөн был сумма ҙур ярҙам. Ер бар, киләсәктә өй һалыу хаҡында ла уйларға мөмкин.\nСоциаль түләүҙең ошо төрө өсөн быйыл 576 миллион һумға яҡын аҡса йүнәлтеү ҡаралған, финанслау Рәсәй һәм Республика ҡаҙанаһынан бүленә. Сөнки Башҡортостан Рәсәй Хөкүмәте күрһәтмәһенә ярашлы, уртаҡ финанслау ғәмәлгә ашырылған төбәктәр исемлегенә эләккән. Программаға бала табыу йәшендәге ҡатын-ҡыҙҙарға икәүҙән аҙыраҡ бала тура килгән субьекттар индерелә. Был аҡсаға быйыл өсөнсө йәки унан һуңғы сабыйҙары донъяға килгән ғаиләләлр дәғүә итә ала. Ата-әсәнең килеме тураһында ла мәғлүмәт кәрәк.\nЛенара Иванова, Башҡортостандың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры: «Был аҡса аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр өсөн тәғәйенләнгән. Йән башына бүленгән килем әлеге ваҡытта билдәләнгән йәшәү минимумынан артмаҫҡа тейеш. Бөгөн бер бала өсөн был сумма 8 мең 483 һум күләмендә ҡуйылған».\nПрезидиум ултырышында билдәләнеүенсә, әле ғаризалар ҡабул ителә башлаған. Документтарҙы социаль яҡлау бүлектәренә, күп функциялы үҙәктәргә тапшырырға мөмкин. Белгестәр артыҡ оҙаҡламаҫҡа кәңәш итә, документтарҙы ҡарау өсөн ваҡыт та кәрәк. Унан һуң, алты айҙан аҡсаның тәүге өлөшө юғалыуы бар.\nУлтырышта тәрбәигә бала алған ғаиләләргә бер тапҡыр бирелә торған социаль түләү тәртибе хаҡында ла һүҙ барҙы. Был туралағы ҡарар 7 йыл элек үк ҡабул ителгән, әммә өҫтәмәләр тәүгә индерелә. Элек ошо аҡсаға ҡатын менән ире араһында торлаҡ һатып алыу килешеүе төҙөргө мөмкин ине. Хәҙер тыйыла. Опекундарҙың ғәйебе буйынса бала вафат булған йәки суд ҡарары нигеҙендә кире ҡайтарылғанда аҡса ла бюджетҡа күсерелергә тейеш.\nТәрбиәгә алынған бала өсөн бирелә торған 453 мең һум аҡсаны файҙаланыу буйынса ла үҙгәрештәр индерелә. Хәҙер уны төҙөлөштә өлөшләт ҡатнашыу өсөн тотонорға мөмкин. Әлбиттә яңы пункт президиум ултырышында ҡыҙыу бәхәстәр тыуҙырҙы. Сөнки был ысулды ҡулланғанда алданып бөтөнләй торлаҡһыҙ ҡалырға ла мөмкин. Әммә прокуратура вәкилдәре әйтеүенсә, хәүефләнергә урын юҡ, төҙөлөш компанияларына ҡарата закондар ҡәтғиләшә.


Башҡортостанда эшҡыуарҙарҙың төбәк-ара конгресы уҙғарыла // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда эшҡыуарҙарҙың төбәк-ара конгресы уҙғарыла\n15:31, 22 марта 2016 Иҡтисад\nӨФӨ, 2016 йыл, 22 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Галина Бахшиева/.\n24 мартта Башҡортостандың баш ҡалаһында «Перспектива — Төбәк-2016» бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ етәкселәренең төбәк-ара конгресы үткәрелә.\nСараны ойоштороусылар булып Өфө хакимиәте, «Перспектива» төбәк үҫеш фонды, «Рәсәй терәге» Башҡортостан төбәк бүлексәһе, «Эшлекле кешеләр» төбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы һәм Милли эшҡыуарлыҡ проблемаларын системалы тикшереү институты сығыш яһай.\nОйоштороусылар хәбәр итеүенсә, конгресс эшендә Башҡортостан, Татарстан, Удмуртия, Сыуашстан, Пермь крайы, Ырымбур, Ҡурған, Свердловск, Силәбе, Һамар һәм Киров өлкәләренән 150-нән ашыу бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ етәкселәре ҡатнаша.\nТикшереләсәк төп темалар — йәштәр эшҡыуарлығы, эшҡыуарға ярҙамға мәғлүмәт технологиялары, ваҡлап һатыуҙа проблемалар, предприятие өсөн конкурентлы өҫтөнлөк булдырыу.\nФорумдың эшлекле өлөшөнән һуң «Төбәктәрҙең алтын фонды» премияһын тапшырыу тантанаһын уҙғарыу күҙаллана.


11-се айҙың тарихы\n2 Ноябрь 2021, 13:55\nБеҙҙең эраға тиклем IV быуатта боронғо Мысырҙың төп халҡы был айҙы “эпифи” тип атаған.\nӘлеге кеүек үк. Улар өсөн дә ул ун беренсе ай булып иҫәпләнгән. Ә боронғо Рим халҡы уны “ноуесетебер”, йәғни туғыҙынсы ай тип атаған. “Ноябрь” атамаһы латинса “новем” (туғыҙ) тигән һүҙҙән алынған, элек ул ҡыш айы булып һаналған. Боронғо Русь илендә ул тәүҙә туғыҙынсы ай булған. Ә XV быуаттан 1700 йылға ҡәҙәр өсөнсө ай булып килгән һәм “грудень”, йәғни “кантар” исеме менән йөрөтөлгән. “Кантар” – тимәк, тупраҡтың нығыныуы, боҙланыуы. Уны “боҙ айы” тип тә йөрөткәндәр.\nХалҡыбыҙҙың боронғо календарында был ай 21-нә тиклем дауам иткән, ә 22-нән “буш” ай башланған. Ысынлап та, ай башында ҡыр эштәре генә түгел, мал-тыуар менән бәйле мәшәҡәттәр ҙә шаҡтай кәмей бит. Боронғо төрки календары буйынса ноябрҙең төп өлөшө Ҡояштың Саян йондоҙлоғонда булған мәленә тура килә. Ул 21-енә тиклем дауам итә. Һуңынан Уҡсы йондоҙлоғона күсәбеҙ.


Хәбәрҙәр: Сүриә оппозицияһын химик ҡорал ҡулланыуҙа ғәйепләйҙәр.\nСүриә оппозицияһын химик ҡорал ҡулланыуҙа ғәйепләйҙәр.\nКесе йома көн Алеппоның көньяҡ-көнбайыш ситендә табылған шартламаған ариллерия снаряды эсендә химик матдәләр булған. Рәсәй хәрбиҙәре уны зараһыҙландырған һәм Химик ҡоралды тыйыу ойошмаһына оппозиция көстәренең химик ҡорал ҡулланыуына дәлил итеп тапшырырға ниәтләй.\nБынан алда Сүриә киң мәғлүмәт саралары 30 октябрҙәге Алеппоның был районына яһалған химик һөжүм һөҙөмтәһендә ошонда йәшәгән 37 кешенең һәм Сүриә армияһының 2 хәрби хеҙмәткәренең һәләк булыуы хаҡында хәбәр иткәйне.\n”Үткәрелгән экпресс-анализ һуғыш ҡоралына ағыулы хлор һәм аҡ фосфор өҫтәлгән булыуын күрһәтте.”\nСүриә властары оппозиция һуғышсыһы төшөргән видеояҙманы баҫтырҙы, раҫлауҙарынса, унда оппозиция һуғышсылары бер-береһе менән атыша. Властар фекеренсә, был кадрҙар дошман лагерындағы хаос хаҡында һөйләй.


“Алтын көҙ-2009” күргәҙмәһе миҙалдарының яртыһы тиерлек – Башҡортостан аграрийҙарында // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n“Алтын көҙ-2009” күргәҙмәһе миҙалдарының яртыһы тиерлек – Башҡортостан аграрийҙарында\n15:22, 20 октября 2009 Иҡтисад\n“Алтын көҙ-2009” Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһенең 1200 миҙалынан 459-ы – Башҡортостан ауыл хужалығы етештереүселәрендә. Бөгөн “Башинформ” агентлығында үткән матбуғат конференцияһында БР Ауыл хужалығы министрлығының аҙыҡ-түлек баҙарҙарын үҫтереү бүлеге начальнигы Валерий Белов билдәләүенсә, былтырғы күргәҙмә менән сағыштырғанда улар һан яғынан ғына түгел, сифат яғынан да күберәк яуланды: алтын миҙалдар 99-ға күберәк. Дөйөм алғанда, республика агросәнәғәте вәкилдәре Мәскәүҙән 351 алтын, 66 көмөш һәм 42 бронза миҙал килтерҙе. Бынан тыш, өҫтәмә рәүештә биш “Бөтә Рәсәй күргәҙмә үҙәге лауреаты” миҙалы һәм күкрәккә таға торған 38 “Һөнәре буйынса иң яҡшы” билдәһе тапшырылды. Күргәҙмә йомғаҡтары буйынса Башҡортостан Хөкүмәте Гран-приға лайыҡ булды. Республика сикһеҙ ҡыҙыҡһыныу тыуҙырған байтаҡ ҡаҙаныштар күрһәтте. Шул иҫәптән дәүләттең рәсми кешеләрендә лә. Мәҫәлән, РФ ауыл хужалығы министры Елена Скрынник «Забарив-Агро» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «Благовар» тоҡомсолоҡ заводы етәкселәренә мал һәм ҡош-ҡорт үрсетеү буйынса бик күп һорауҙар бирҙе.\nБР Ауыл хужалығы министрлығының Агросәнәғәт комплексы тармаҡтарында механикалаштырыу һәм электрлаштырыу бүлеге начальнигы Павел Иофинов уҙған күргәҙмә тураһында үҙ тәьҫораттарын журналистар менән уртаҡлашты. Республиканың ауыл хужалығы машина эшләүселәре бындай мәртәбәле форумда тәүге тапҡыр ҡатнашты. “Туймазы бетон ташыу автомобилдәре заводы” акционерҙар йәмғиәтенән ике культиватор һәм «НефАЗ» асыҡ акционерҙар йәмғиәтенән «Челленджер-647» иген йыйыу комбайны халыҡ иғтибарына ҡуйылды. 12 ремонт предприятиеһы техниканы аяҡҡа баҫтырыу эшендә үҙ ҡаҙаныштарын күрһәтте. Шул иҫәптән “Башҡорт” МТС-ы ла.\nУмартасыларыбыҙ ҙа агрокүргәҙмәнән саф “алтын” менән әйләнеп ҡайттылар. Башҡортостан умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге дәүләт учреждениеһының генераль директоры Әмир Ишемғолов әйтеүенсә, үҙәк продукцияһы 119 номинацияла беренсе урындар яуланы. Һәм тағы ла 12 беренсе урын – фәнни эшкәртмәләр өлкәһендә. Яңылыҡтарҙан үҙәк донъяға һеркә өҫтәлгән сироптар күрһәтте.\nӘйтергә кәрәк, беҙҙең стендтың уңышлы биҙәлеше лә күргәҙмәгә килеүселәрҙең һәм унда ҡатнашыусыларҙың иғтибарын йәлеп итте. Бының өсөн республика “Стенд менеджерҙарының әүҙем эше өсөн” махсус призын алды. Сибай филармонияһы артистары республикабыҙҙың милли колориты атмосфераһын тыуҙырҙы.\nДөйөм алғанда, “Алтын көҙ-2009” элеккеһенән бер нисә параметр буйынса айырылып торҙо. Һис шикһеҙ, унда ҡатнашыусылар составында көрсөк үҙен һиҙҙерҙе. Әгәр былтыр Рәсәйҙең 70-тән ашыу субъекты үҙ ҡаҙаныштарын күрһәтһә, быйыл иһә 54 кенә. Конкурстарҙа ҡатнашыу тәртибе лә үҙгәрҙе – быйылдан башлап уларҙа ҡатнашыу түләүлегә әйләнде.\nТеги: күргәҙмәләр, алтын көҙ


Инфоурок / Другое / Конспекты / Тема”Ҡурай” Башҡорт халыҡ йыры *(4 кл.)\nТема:”Ҡурай”Башҡорт халыҡ йыры\nМаҡсат:Ҡурай тураһында белемдәрҙе нығытыу,йырҙың йөкмәткеһен үҙләштереү.Телмәр,хәтер,фекер йөртөүҙе үҫтереү.Башҡорт халыҡ йырҙарына һөйөү тәрбиәләү.\n1 Ойоштороу мәле.\n2 Артикуляцион күнегеү\nХалҡымдың моң шишмәһе,\nЙор тауышлы ҡурайым.\nӨлгөлө уҡыу,үҙ аллы уҡыу,хор менән уҡыу,айырым уҡыусыларҙың уҡыуы.\n3 Өй эшен аҙаҡ тикшерелә.(Ҡурай һүрәте)\nЙомаҡ сисеп дәрестең темаһын асыҡлау.\nТеле юҡ уның,көйләй\nҠош теле менән һөйләй.\nТыңлаусы берсә илай,\nБерсә ҡушылып йырлай,\nУл нимә? (Ҡурай)\n4 Яңы тема:\n-уҡыусылар башҡорт халыҡ йырҙарына ниндәй йырҙар инә?\n-Ни өсөн уларҙы «халыҡ йырҙары тип әйтәләр?\nҺүҙлек менән эш:\n«Ҡурай»башҡорт халыҡ йыры өҫтөндә эшләү.\nЙырҙы өлгөлө итеп уҡыу.Уҡыусылар үҙ аллы уҡыйҙар.Бергәләп хор менән уҡыу.Айырым уҡыусылар уҡыйҙар.\n1Ҡурайҡайың еңел,көйө ауыр тигәнде һеҙ нисек аңлайһығыҙ?\nКөйҙөң ауыр булыуы бында нимәгә ишаралай?(Ҡурай моңо тыңлау)\n2 Һуңғы ике юлға иғтибар итегеҙ; ҡурай моңо, ысынлап та,ҡайғы-хәсрәтте бөтөрәме икән ни?\n(Башҡорт халыҡ йырын тыңлау)\n-Ҡурай ҡайҙа үҫә?\n-Һеҙҙең үҫеп ултырган ҡурай күргәнегеҙ бармы?(Фото һүрәттәр курһәтеү)\n-Уны ни өсөн таҡыя башлы тиҙәр?\n-Ҡурайҙы һеҙ тағыла ҡайҙарҙа күргәнегеҙ бар?\nҠураҙа уйнауы бик ауыр.Тын юллары таҙа булған кешеләр генә уйнай ала.\n-Уҡыусылар һеҙ күренекле ҡурайсыларҙан кемдәрҙе беләһегеҙ? (проекторҙа күрһәтеү)\n-Беҙҙең ҡалабыҙҙың билдәле ҡурайсыһы кем?\nҠурай халыҡ күңелен юрай.\nҠурай тартһаң,көй булыр,бүрәнә тартһаң,өй булыр.\nҠурайы юҡтың өнө юҡ,өнө юҡтың көнө юҡ.\nМәҡәлдәрҙең мәғәнәләрен аңлатыу.\nБөгөн ниндәй тема үттек?Ҡурай ҡайҙарҙа үҫә?Күренекле ҡурайсыларҙан кемдәрҙе белдегеҙ?Беҙҙең ҡалабыҙҙың күренекле ҡурайсыһы кем?\n6 Өй эше:201-се бит,шиғырҙы тасуири уҡырға.\nНомер материала: ДВ-202989


2019 йылдың символы һары Ер Ҡабаны буласаҡ » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » 2019 йылдың символы һары Ер Ҡабаны буласаҡ\n31.12.2018 2019 йылдың символы һары Ер Ҡабаны буласаҡ\nЯңы йыл – һәр саҡ ниндәйҙер мөғжизә,теләктәрҙең тормошҡа ашыуын көтөү, бала саҡтан иң яратҡан байрамдарҙың береһе. 2019 йыл һары Ер ҡабаны йылы буласаҡ. Көнсығыш философияһына ярашлы, был йылды нисек ҡаршыларға?\nҠабан – тыныслыҡ яратыусы, үҙ көйөнә йәшәүсе хайуан. Шуға ла йыл тыныс үтер, тип көтөлә. Карьера һәм бизнес, ғаилә һәм мөхәббәт өсөн уңышлы йыл буласаҡ. Үҙ маҡсаттарын эҙмә-эҙлекле алып барғандарға ла яҡты йөҙ күрһәтәсәк.\nБыл йылда тыуған кешеләр аҡыллы, белемле, һығылмалы, күҙәтеүсән һәм энергияға бай. Ҡабандарҙы аңлауы еңел түгел, сөнки улар – үҙ-үҙҙәренә ҡаршы килеүсе натуралар. Барыһын да тиҙ генә аңлап башҡаралар, бер нисә эште һәм бурысты бер юлы алып барырға һәләтлеләр.\nШул уҡ ваҡытта улар эгоистар, тик үҙ проблемалары менән генә етди шөғөлләнәләр, күңелендәген асып һалырға ашыҡмайҙар. Был билдә аҫтында тыуыусылар ныҡлы рухлы һәм көслө характерлы. Ҡайһы берҙәре уйламаған аҙым яһап та үҙ репутацияһын һаҡлап алып ҡала. Улар яңғыҙлыҡты яртмай.\nЯңы йылды нисек ҡаршыларға?\nУҙып барыусы Эт йылына рәхмәтегеҙҙе әйтеп, иң бәхетле миҙгелдәрегеҙҙе иҫегеҙгә төшөрөгөҙ . Яңы йыл куранттары һуҡҡас, киләһе йылда тормошҡа ашырырға теләгән хыял- ниәттәрегеҙҙе күҙ алдына килтерегеҙ һәм уларҙың ҡабул булыуын, уҙған йылдағы күңелһеҙ ваҡиғаларҙың артта ҡалыуын, онотолоуын теләгеҙ.\nЯңы йыл байрамын ҡаршылағанда быйыл һары, алтынһыу, көрән йәки һоро төҫтәге кейем әҙерләргә кәңәш ителә. Шулай уҡ ҡыҙғылт-һары, кофе, терракота, аҡһыл көрән төҫөндәге күлдәктәр ҙә ярай. Ә ир-аттарға ошо төҫтәрҙең береһендәге галстук тағыу ҡулай буласаҡ.\nБайрам табынында мандарин һәм әфлисундар булырға тейеш. Бәшмәкле һәм сәтләүекле ҡабымлыҡтар, ыуылдырыҡ менән бутерброттар яһарға мөмкин. Сусҡа ите өҫтәлдә булырға тейеш түгел.\n09.01.2019 - Махсус биттәр Телеңде йоторлоҡ! (4.01.2019)


Баш ҡала һыуына — юғары баһа » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Социаль мәсьәлә » Баш ҡала һыуына — юғары баһа\nБаш ҡала һыуына — юғары баһа 22.11.2011 // Социаль мәсьәлә\nБаш ҡалабыҙҙың һыуы – иң сифатлылар иҫәбендә. "Өфөводоканал" муниципаль унитар предприятиеһының Рәсәй Хөкүмәтенең сифат өлкәһендәге махсус премияһына лайыҡ булыуы ошоға ишара.\nКүптәрҙең ҡала крандарынан аҡҡанын яманлап, махсус һауытта һатылған эсәр һыуға күсеүенә өйрәнеп барабыҙ. Баҡтиһәң, Өфө һыуы башҡаларҙан бер нәмәһе менән дә ҡалышмай. Был турала "Өфөводоканал"дың генераль директоры Вячеслав Гордиенко белдерҙе. Уның әйтеүенсә, баш ҡала һыуы хатта тәме буйынса ла башҡа төбәктәрҙекенән бер башҡа өҫтөн.\n"Өфөводоканал"дан тыш, Рәсәй Хөкүмәте премияһы Пермь һәм Екатеринбургтың ни бары ике предприятиеһына тапшырылған. Әлегә тиклем ил етәкселегенең был юғары баһаһына республиканан дүрт ойошма ғына лайыҡ булған.\n"Өфөводоканал"дың техник директоры Лев Кантор әйтеүенсә, һыуҙың сифатын күҙәтеүсе системаны яҡшыртыуға ғына 37 миллион һум аҡса бүленгән. Заманса технологиялар ярҙамында Өфөнөң ете һыу үткәргесенең бишәүһендә эсәр һыуҙы зарарһыҙландырыу өсөн ультрафиолет ҡулланыла. Бөгөн ағып төшкән һыу ҡалдыҡтары Ағиҙелде бөтөнләй бысратмай тиерлек.\n"Өфөводоканал"дың сәнәғәт ҡеүәтен арттырыу һәм яңыртыу өсөн бөтәһе 4,9 миллиард һум бүленгән. Уға федераль, республика һәм ҡала ҡаҙнаһынан ғына түгел, ә Рәсәй һәм сит ил банктарынан да аҡса йәлеп ителә.


Башҡортостан спортсылары – иң яҡшылары | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n17 сентября 2019 — 13:03 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә үткән милли уйындар һәм олимпиада программаһына инмәгән спорт төрҙәре буйынса Бөтә Рәсәй фестивалендә республика командаһы иң юғары һөҙөмтәләр күрһәтеп, беренсе урынды яуланы. Башҡорт спортсылары иҫәбендә 32 алтын, 23 көмөш һәм 12 бронза миҙал. Икенсе урында Свердлов өлкәһе һәм өсөнсөлә Мәскәү ҡалаһы. Фестивалдә йәмғеһе 17 дисциплина буйынса 500-ҙән ашыу спортсы үҙ-ара көс һынашты. Ярыштар барышын хәбәрсебеҙ Рәлиә Сәхибгәрәева ла күҙәтте. Көйәрмәндәр тауышынан был ялан яңғырап тора. Ә спортсылар сәмләнеп, бөтә көстәрен туплап, еңеүгә ынтыла. Удмурт республикаһы менән Ырымбур өлкәһенең ҡыҙҙар командалары лапта уйнайҙар. Был уйында иң ҡатмарлыһы ошо биталар менән идара итеү. Уларҙың ауырлығы килограмм ярымға тиклем етә. Ҡыҙҙарҙыҡы, әлбиттә, еңелерәк. Шулай ҙа, ошо тупты мөмкин тиклем йыраҡҡа ырғытыр өсөн күп көс талап ителә. Еңел атлетикалағы кеүек шәп йүгерергә һәм шахматтағы кеүек хәрәкәттәрҙе алдан һиҙеү кәрәк, ти лапта уйыны менән ун йылдан ашыу шөғөлләнгән ҡыҙҙар. Өфөлә милли уйындар һәм олимпиада программаһына инмәгән спорт төрҙәре буйынса Бөтә Рәсәй фестиваленә еңеү яуларға килгән улар. Фестиваль 2014 йылдан алып милли мәҙәниәтте һәм милли спорт төрҙәрен тергеҙеү, һаҡлап ҡалыу һәм үҫтереү маҡсатынан ойошторола. Өфө фестивалде тәүге тапҡыр ҡабул итте. Ярыштар бер юлы дүрт майҙанда барҙы. Спортсыны һауаға ырғытып, кире тотоп алыу өсөн көслө ҡулдар кәрәкһә, һикереүсе ҡыҙға иһә — батыр йөрәк. Сөнки төркөмдәштәренең ҡулдарына ғына баҫып торғанда, ҡурҡыу тойғоһон еңеүҙән тыш, йылмайып, хәрәкәттәр ҙә эшләргә кәрәк. Гимнастика һәм акробатика элементтарын үҙ эсенә алған был спорт төрө – чир-спорт тип атала. Ул черлидингка оҡшаған, әммә бында күберәк хореографияға баҫым яһала. Башҡортостанда был йүнәлеш яңы ғына үҫешә башлаған. Шулай ҙа, һәр ҡалала тиерлек командалар бар. Мәҫәлән, Учалы ҡыҙҙарының “Гамбл-драйв” тигән төркөмө ике йыл элек кенә ойошторолһа ла, күп ҡаҙаныштарға ирешеп өлгәшкән. Силәбе, Тверь, Пермь, Мәскәү һәм тағы ла 23 төбәктән спортсылар үҙ-ара көс һынашырға Өфөлә йыйылды. Баһалама ағзалары ла төрлө ҡалаларҙан килгән. Ил президенты Владимир Путиндың тәҡдиме менән ойошторола башлаған был спорт байрамы быйыл бишенсе тапҡыр ғына үткәрелһә лә, ҡатнашыусыларҙың һаны йылдан-йыл арта. Өҫтәүенә, милли спорт уйындары физик яктан сыныҡтырыуҙан тыш, кешелә патриотик хис тәрбиәләй һәм рухи үҫешкә лә ыңғай йоғонто яһай.


Илшат Тажетдинов: «Торатау» геопаркын булдырыу Башҡортостанға шихандарҙы һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n16:57, 12 декабря 2018 Сәйәсәт\nИлшат Тажетдинов: «Торатау» геопаркын булдырыу Башҡортостанға шихандарҙы һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирә Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2018 йыл, 12 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.\n«Торатау» геопаркын булдырыу Башҡортостанға шихандарҙы һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирә, тип иҫәпләй республика премьер-министры урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Илшат Тажетдинов. Уның фекеренсә, был эҙмә-эҙлекле һәм төплө уйланылған ҡарар.\n«Янғантау» менән бер рәттән был республикала икенсе геопарк була. Уның маҡсаты асыҡ — ЮНЕСКО ярҙамында шихандарҙы популярлаштырыу, уларҙы донъяла танытыу. Ошондай туристик-рекреацион зона республика өсөн ҡеүәтле үҫеш нөктәһе булырға, туризмды, эшҡыуарлыҡты үҫтереү өсөн киң мөмкинлектәр асырға тейеш. Дөйөм алғанда, ошо тәбиғәт һәйкәлдәрен һөҙөмтәле һаҡларға мөмкинлек бирә. Шуның менән бергә Стәрлетамаҡ һәм Ишембай райондары сәнәғәт инфраструктураһын һәм эш урындарын һаҡлап ҡала», — тип билдәләне Илшат Тажетдинов.\nБөгөн Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров «Торатау» геопаркын булдырыу тураһында указға ҡул ҡуйҙы, артабан геопарк ЮНЕСКО-ның бөтә донъя мираҫ объекттары исемлегенә индереү өсөн тәҡдим ителергә тейеш.\nТеги: шихандар, Башҡортостан Башлығы Указы


Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы үтте // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nҠырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы үтте\n10:51, 5 марта 2015 Мәҙәниәт\nҠырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы үтте Фото: Андрей Старостин\n4 мартта Бишкәктә Ҡырғыҙ Республикаһында Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы үтте. Унда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, Ҡырғыҙстан Премьер-министры Джоомарт Оторбаев һәм сауҙа-иҡтисади, фәнни-техник һәм гуманитар хеҙмәттәшлек буйынса Ҡырғыҙстан-Рәсәй хөкүмәт-ара комиссияһының рәйестәше Андрей Бельянинов ҡатнашты.\n– Беҙҙе быуаттар дауамында һыналған туғанлыҡ мөнәсәбәттәре берләштерә. Уларҙың нигеҙендә — дөйөм этник тамырҙар, төрки донъяһы тарихы, ныҡлы мәҙәни һәм эшлекле бәйләнештәр, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды үҙ сығышында Рөстәм Хәмитов. — Өфө менән Бишкәк араһы ике мең километр самаһы булһа ла, ул беҙҙе айырмай, киреһенсә, үҙенә тарта. Башҡорт әҙәбиәте классигы, Сыңғыҙ Айтматовтың дуҫы Мостай Кәрим әйткәнсә, беҙ «үҙ-ара аңлашыу, изгелек күперен» төҙөүҙе дауам итәбеҙ.\nҠырғыҙстан Премьер-министры Джоомарт Оторбаев күләмле байрамды уҙғарыу инициативаһы өсөн республика делегацияһына рәхмәт белдерҙе.\n— Башҡортостан менән бәйләнештәребеҙ нығына башлауына шатбыҙ, — тине Джоомарт Оторбаев. — Башҡортостан Республикаһы менән хеҙмәттәшлекте үҫтереү беҙҙең өсөн бик мөһим. Осрашыу барышында иҡтисади, социаль өлкәләрҙә, студенттар, ғилми хеҙмәткәрҙәр, мәҙәниәт эшмәкәрҙәре менән алмашыуҙа берлектә эш алып барыу буйынса яңы пландар билдәләнек.\nАндрей Бельянинов Башҡортостан мөһим бер һыҙаты менән айырылып тора тип билдәләне.\n— Улар әйткән һүҙҙәрендә тора белә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды ул.\nҠырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәрен асыу тантанаһы республика сәнғәт оҫталарының концерты менән тамамланды.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Ҡырғыҙстанда Башҡортостан мәҙәниәте һәм фәне көндәре 6 мартҡа тиклем дауам итә. Ошо осорға күргәҙмәләр һәм ижади коллективтарҙың сығышы, фәнни-белем биреү саралары планлаштырылған.\nБынан алдараҡ Башҡорт киноһы көндәре асылды. Мәҙәни программаға Башҡортостан Милли йәштәр театрының спектаклдәре, Фәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең һәм Өфө сәнғәт академияһын тамамлаусыларҙың концерты ла индерелгән.\n5 мартта Башҡортостан һәм Ҡырғыҙстан юғары уҡыу йорттары ректорҙарының осрашыуы, республика вуздарының презентацияһы үтә. Шул уҡ көнгә Башҡортостан йәмәғәтселеге менән осрашыу билдәләнгән.\nТеги: бр мәҙәниәте һәм фәне кәндәре,бр башлығы


Төбәктә иртә яҙғы культураларҙы сәсеү тамамланған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөбәктә иртә яҙғы культураларҙы сәсеү тамамланған\n9:40, 28 мая 2014 Иҡтисад\nБашҡортостанда иртә яҙғы иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын сәсеү эше тамамланған, тип хәбәр итә республика Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәте. Һүҙ бойҙай, һоло, арпа, борсаҡ, шулай уҡ техник культуралар – шәкәр сөгөлдөрө һәм көнбағыш тураһында бара.\nҺуң яҙғы (ҡара бойҙай һәм тары) һәм мал аҙығы культураларын (кукуруз, судан үләне, иген ҡатнашмаһы) сәсергә ҡала. Шул уҡ ваҡытта 47 райондың 16-һы ҡара бойҙай сәсеү буйынса планды тулыһынса үтәгән.\nБР Ауыл хужалығын консультациялау үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, бөгөнгө көнгә яҙғы культуралар 1,9 миллион гектар майҙанда (республика планының 95 проценты) сәселгән.


Төҙөүселәр көнө менән! // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n8:00, 8 августа 2010 Сәйәсәт\nАвгустың икенсе йәкшәмбеһендә илебеҙҙә Төҙөүселәр көнө билдәләнә. Ошо айҡанлы Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов төҙөлөш тармағы хеҙмәткәрҙәре һәм ветерандары исеменә һөнәри байрамдары менән ҡотлау ебәрҙе. Ҡотлауҙа, атап әйткәндә, шулай тиелә:\n«Төҙөүсе һөнәре беҙҙең илдә элек-электән киң таралған һәм абруйлы профессияларҙың береһе. Һәм бөгөн Төҙөүселәр көнө — ысын мәғәнәһендә бөтә халыҡ байрамы ул.\nДәүләт программаларын ғәмәлгә ашырыуҙа, иҡтисадты һәм социаль өлкәне модернизациялауҙа һәм инновацион яҡтан үҫтереүҙә республиканың төҙөлөш комплексына айырым урын бирелә. Тармаҡта алдынғы төҙөлөш технологияларын, заманса юғары сифатлы материалдар һәм конструкцияларҙы индереү әүҙем бара. Инвестиция эшәмәкәрлегендә, подряд эштәрен башҡарыуҙа күҙәтелгән ыңғай тенденциялар нығына.\nТөҙөүселәр хеҙмәте айырыуса халыҡ тормошоноң матди һәм мәҙәни кимәлен күтәреү өсөн кәрәк. Бөтә донъя иҡтисади көрсөгө шарттарында ла яңы етештереү ҡеүәттәрен сафҡа индереү, төҙөлөш индустрияһы үҫеше, күперҙәр, юлдар һалыу, ҡала һәм ауылдарҙа социаль өлкә объекттары төҙөү дауам итә. Торлаҡ төҙөлөшөнә, шул иҫәптән аҙ ҡатлы төҙөлөшкә, торлаҡ объекттарының ҡулланыу үҙенсәлектәрен яҡшыртыуға ҙур иғтибар бирелә. Әлеге ваҡытта күләмде эҙмә-эҙлекле арттыра барыу һәм сафҡа индерелеүсе торлаҡ хаҡын арзанайтыу үтә мөһим!\nИманым камил, һеҙҙең йүнселлегегеҙ, оҫталығығыҙ һәм ижади инициативағыҙ тармаҡ предприятиеларын техник яҡтан ҡайтанан йыһазландырыу һәм финанс йәһәтенән һауыҡтырыу буйынса яуаплы мәсьәләләрҙе уңышлы хәл итеүгә, республикала төҙөлөш процесын ойоштороуҙы бар йәһәттән камиллаштырырға булышлыҡ итәсәк.\nҺеҙгә һәм һеҙҙең яҡындарығыҙға ныҡлы һаулыҡ, именлек һәм бәхет, һеҙҙең бик кәрәкле эшмәкәрлегегеҙҙә яңы етди ҡаҙаныштар теләйем!\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Р.З.Хәмитов».


“Үҙ ысулым бар, шуға бәрәңгем уңа” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » “Үҙ ысулым бар, шуға бәрәңгем уңа”\n“Үҙ ысулым бар, шуға бәрәңгем уңа” 11.01.2013 // Баҡса\nКөҙгө уңыш күптән инде һаҡлауға һалынды, һатырға тигәне һатылды. Хәҙер һөҙөмтәһен барлап ҡарап, уйланырға ваҡыт.\nБайтаҡ кеше баҡсаға күпме биҙрә бәрәңге ултыртһа, шул тиклем генә уңыш йыйып алды. Етмәһә, уныһы ла ваҡ ҡына. Бына ошоноң ҡабығын әрсеп, бешереп ҡара инде. Иҫегеҙҙәлер, ҡоро килгән 2010 йылда баҙар-магазиндарға Мысыр бәрәңгеһен килтереп һаттылар. Былтыр иһә иртә яҙҙан Үзбәкстандыҡын тултырҙылар. Иҫең китер: көньяҡ кешеләре эҫе ҡомда бәрәңге үҫтереп, сит илгә алып барып һата!\nҮҙебеҙҙекеләр уңдырышлы ҡара тупраҡта мул уңыш ала алмаймы ни? Был ҡоролоҡтоң эҙемтәһе 2016 йылға ҡәҙәре дауам итер, тигән шик бар халыҡта. Уйлап ҡараһаң, баҡса эше дөрөҫ башҡарылған һымаҡ: орлоҡ ваҡытында шыттырыуға һалына, баҡса һөрҙөрөлә, сүп үләндәренән утала, рәт аралары йомшартып күмелә. Колорадо ҡуңыҙына ҡаршы ағыулы препараттар һибелә. Тик... бәрәңге үҫмәй. Бөтә эш бушҡа булып сыға. Ә баҙар иҡтисады шуны тылҡый: бер нисә сутый ерҙән дә мул уңыш алырға кәрәк, түккән көстө, һалынған хеҙмәтте ҡайтарыу өсөн “икенсе икмәк” үҫтереүҙең башҡа технологияларына иғтибар итеү мөһим.\nТәбиғи хәлдә картуф бер сутый ерҙән 200–250 килограмм уңыш бирә ала, тип иҫәпләнә. Барыһы ла кешенең үҙенән тора. Уңыш иһә — башҡарған эшеңә баһа.\nМин дә күптәнән бәрәңге үҫтереү менән шөғөлләнәм. Хаталандым да, үкендем дә, хатта күҙ йәшем дә булды. Аҡрынлап тәжрибә тупланым. Оҫталыҡҡа үҙем өйрәнгән ысулдар арҡаһында өлгәшелде. Сағыштырып ҡарау өсөн баҡсалағы (0,14 га) һуңғы дүрт йылдың уңыш һөҙөмтәһен килтерәм: 2009 йылда — 600 биҙрәнән ашыу; 2010 йылда — 300-ҙән, 2011 — 700-ҙән ашыу, 2012 йылда — 230 биҙрә. Иҫәпкә эреләрен генә индерҙем.\nБеренсе ысул (үҙем һынап ҡараған): орлоҡто ғәҙәти булмаған ысул менән шыттырыу. Уның буйынса эшләһәң, бәрәңгене тәбиғәттең теләһә ниндәй шарттарында (ҡырау, ямғырлы йә ҡоро килгән йәй) һыу һипмәйенсә лә үҫтереп була.\nИкенсе ысул: бәрәңгене күп “ҡатлы” өйөмдә үҫтереү. Был ысул ер биләмәһе бәләкәй булғанда ҡулай. Ямғырлы йәйҙә, ҡырау төшкәндә, рәшә яуғанда өҫтөнә полиэтилен ябып торорға була.\nӨсөнсө ысул: баҡсасы календарынан ҡарап, айҙың ритмын (тулы, яңы...), билдәле йондоҙлоҡтарҙа (үлсәү, саян) торошон күҙәтеп, дөрөҫ итеп ултыртһаң, бик һәйбәт уңыш алып була. Уны һаҡлауға ла был ыңғай йоғонто яһай. Календарҙы еләк-емеш, сәскә үҫтергәндә лә ҡулланырға мөмкин.\nДүртенсе ысул: һөрмәйенсә, түтәл һымаҡ ысул менән ерҙе әҙерләү. Уның буйынса эшләгәндә һеҙҙе трактор эҙләп баҡса һөрҙөрөү мәсьәләһе борсомаҫ (түтәлдәрҙе көҙҙән йә иртә яҙҙан әҙерләп була). Бәрәңгене иртәрәк ултыртырға мөмкинлек тыуа — түтәлдә ер тиҙерәк йылына. Баҡсаға техника керетмәгәс, ер тығыҙланмай, тапалмай. Ҡырау төшкән мәлдә бәрәңгене тиҙ генә әҙер йомшаҡ ер менән күмдерергә мөмкин, сүп үләндәре еңелерәк бөтөрөлә.\nӘлбиттә, һеҙ: “Оһо-һо, бер төптән ун биҙрәләп алып буламы ни?” — тиерһегеҙ. “Был нәмәләрҙе Интернеттан да “һауып” була!” — тигәндәр ҙә табылыр. Эйе, 99 процент гарантия биреп, ышандырып әйтә алам: был әкиәт тә, алдаҡ та түгел, кәңәштәр Интернеттан да алынмаған. Үҙ башымдан үткән, үҙ ҡулдарым менән эшләп, үҫтереп ҡаралған, тикшерелгән ысулдар улар. Мин дә был нәмәләргә ышанмай торғайным. Әлбиттә, яҙғандарыма шикләнеп ҡарауығыҙҙы аңлайым. Тарихта ла шундай хәлдәр булған: яңылыҡтарға, үҙгәрештәргә һәр саҡ шомланып ҡарағандар. Мәҫәлән, ХIХ быуатта картуфты Рәсәйгә килтереп үҫтерергә ҡарар иткәндә крәҫтиәндәр араһында “бәрәңге болаһы” ҡуба. 1814 йылда Рәсәй батшаһы хөкүмәтенең “Бәрәңгене таратып үҫтереү сараһы” тигән бойороғо сыға. Бөтәһе 30 мең данала баҫылған “кәңәш” бушлай таратыла. Шулай булһа ла, халыҡ ят аҙыҡты ултыртырға, ашарға ҡурҡа.\nУл ваҡытта бәрәңге тураһында хәҙерге замандағы “мутанттар” (ГМО) тураһындағы хәбәрҙәр һымаҡ ҡурҡыныс имеш-мимеш таратҡандар. Минең баҡсала әле һигеҙ төрлө сорт үҫә. Шул “мутант” бәрәңгеләрҙе ашап, бер ҙә тирем йәшел төҫкә инмәй, маңлайыма мөгөҙ сыҡмай, тәнемде йөн ҡапламай. Ана шул төрлө сорттар уңышты күтәрергә ярҙам итә лә инде.\nКешенең интеккәнен күреп: “Минең баҡсама һаҙлыҡ яҡын, шулай ҙа бәрәңге үҫә бит”, — тип, тыныс ҡына йәшәп ятып булмай бит инде. Ошоларҙы уйлап, үҙемдең ысулдарҙы ныҡлап өйрәнеп, шуның буйынса эшләп, һәр береһен ҡулланма рәүешендә яҙып сыҡтым. Былар һеҙҙең дә проблемағыҙҙы хәл итер тип уйлайым. Әгәр бәрәңгене ошолай үҫтерергә теләгегеҙ булһа, уларҙы почта аша бандероль менән ебәрә алам.\nӘле баҡсаға һибеп сығыр өсөн янған эзбиз ташы менән “мамығы” (пушонка) әҙерләп ҡуйғанмын. Эзбиздән бәрәңгене тишеүсе ҡорт (проволочник) ҡурҡа, сүп үләндәре (эт эсәге, билсән, алабута, аҡтамыр) үҫмәй. Полиэтилен тоҡсай менән баҙға, мөгәрәпкә төшөрөп ҡуйһаң, дым, бәшмәк ауырыуы булмай тиерлек.\nХолҡом менән оптимисмын. Теләһә ниндәй имеш-мимешкә, ахырызаманға ышанып, ҡурҡып йәшәмәйем. Киләсәккә өмөтлө ҡарайым, алдағы көндәрҙең яҡшырырына иҫәп тотам.\nАвтор: Валерик ШӘРӘФЕТДИНОВ. Салауат районы, Малаяҙ ауылы.


НАШИ НА БСТ - Новости - Электронная газета Аургазинского района «Аургазета» — новости, анонсы, объявления\nНАШИ НА БСТ\n31.01.2020 10:58 Пятница\nИсточник: Эльдар Фаттахов\nАургазинец Айнур Утяев стал участником телепередачи "Алтын тирмә" на канале БСТ\nҮткән ялда Башҡортостан юлдаш телеканалының "Алтын тирмә" тапшырыуында ҡатнаштыҡ. БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалы уҡытыусылары Айнур Фәнис улы һәм Гөлнара Әхәт ҡыҙы менән бер команда булып йөрөп ҡайттыҡ. Уйын тапшырыуында еңдек микән? Был турала эфирҙа күрербеҙ.\nНисек кенә булмаһын уйын отошло булып сыҡты, беренсенән Стәрлетамаҡ Йәштәр ҡоролтайы рәйесе булараҡ тиҙҙән "Етегән" байрамы үтәсәге тураһында һөйләп үттем, шулай уҡ ҡалала башҡорт мөхите булдырыу, йәштәрҙе берләштереү буйынса уйҙар менән бүлештем. Һыйпай торған телефондар заманында йәшәгәс, заманса проекттар тураһында ла, әлеге башлаған ютуб канал тураһында һөйләнем.\nБашҡорт теле йылына ҡағылышлы, иһә беҙҙә ҡалала яңы ғына видео бәйләнештә ҡатнашып ҡала хакимиәте, мәғариф, мәҙәниәт һәм спорт отделдары менән хеҙмәттәшлек алып барып бергә эшләргә пландар барлығын билдәләп үттем. Берҙән бер башҡортса ҡалала сыҡҡан баҫмабыҙ "Ашҡаҙар" гәзите хәбәрсеһе булараҡ, 30 йыллыҡ юбилейыбыҙҙы ҡаршылауыбыҙ тураһында хәбәр итеүем уйында ҡатнашыусыларыбыҙға оҡшаны. Ошо тиклем ваҡыт ҡала шарттарында гәзиттең эшләп килеүенә, ҡала халҡының рухлы һәм һаҡлап ҡалыу көсө барлығына ҡыуанды улар.


Самрук-ҡазына — Башҡорт Википедияһы\nҠаҙағстан Хөкүмәте һәм Министерство финансов Казахстана[d]\n«„Самрук-Қазына“ милли муллыҡ фонды» акционерҙар йәмғиәте — Ҡаҙағстан Республикаһы Хөкүмәте берҙән-бер акционеры булған фонд.\n«Самрук-Ҡазына» акционерҙар йәмғиәтенең идара рәйесе — Әхмәтжан Есимов.\n2 «Самрук-Ҡазына» акционерҙар йәмғиәтенең портфель компаниялары\nФонд 2008 йылда Ҡаҙағстан Республикаһы Президенты Указы менән нигеҙләнә һәм коммерция структураһы булып тора; был инвестицион холдингтың бурысы — Ҡаҙағстан Республикаһының милли муллығын күтәреү һәм милли иҡтисадты модернизациялауға ярҙам итеү.\n«Самрук-Ҡазына» фонды портфель компанияларына идара итә — уларҙың оҙайлы ҡиммәтен күтәреүҙә һәм үҫешенең тотороҡлолоғон тәьмин итеүҙә ҡатнаша, шулай уҡ милли иҡтисадтың өҫтөнлөклө өлкәләренә инвестицияларҙы әүҙемләштереү менән шөғөлләнә.\nФонд активтары яҡынса $67.4 миллиард тәшкил итә. Фонд Төркөмө компаниялары Ҡаҙағстандағы инвестицияларҙың сиреге самаһын тормошҡа ашыра. Холдингтың инвестицион портфеле дөйөм суммаһы яҡынса 100 миллион АҠШ доллары тәшкил иткән йөҙҙән ашыу проекттан тора.\n2013 йылда «Самрук-Ҡазына» акционерҙар йәмғиәте фондҡа һәм уның бүлендек компанияларына сит ил компаниялары менән бенчмаркинг (эшкә сағыштырма анализ) үткәрә. Был анализ һөҙөмтәһендә шул асыҡлана: оҡшаш сит ил компаниялары бер үк күләмдә һалынған капиталдан күберәк килем ала. Фонд Малайзияның «КhazanahNasionalBerhad» һәм Сингапурҙың «Temasek» милли муллыҡ фондтарында үткәрелгән үҙгәртеп ҡороу программаһын өлгө итеп алырға тәҡдим итә.\nИнициатива дәүләт башлығының хуплауын таба. 2014 йылдың апрелендә ул фонд етәкселегенә 2014 йылдың сентябренә бизнесты үҙгәртеп ҡороу программаһын эшләп бөтөргә ҡуша.\n2014 йылдың сентябрендә "Самрук-Ҡазына"ның директорҙар советы холдингтың дәүләт биргән активтарға мөдирлек итеү урынына әүҙем инвесторлыҡҡа күсеүҙе күҙҙә тотҡан программаһын хуплай.\n«Самрук-Ҡазына», «Қазақстан темір жолы» МК, «Казпочта», «Казмунайгаз» МК, "НАК «Казатомпром», «KEGOC», «Самрук-Энерго» акционерҙар йәмғиәттәрендә 2014—2015 йылдарҙа трансформация эштәре башлана.\n«Самрук-Ҡазына» акционерҙар йәмғиәтенең портфель компаниялары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Қазақстан темір жолы» АЙ (КТЖ) (100 %)\n«КазМунайГаз» милли компанияһы АЙ (90 %)\n«Самрук-Энерго» АЙ (100 %)\n«Тау-Кен Самрук» милли тау-мәғдән компанияһы АЙ (100 %)\n«Біріккен химиялық компания» ширҡәте (100 %)\n"НАК «Казатомпром» АЙ (100 %)\n«Kazakhstan Electricity Grid Operating Company KEGOC» АЙ (90 % + бер ябай акция)\n«Казахтелеком» АЙ (51 %)\n«Самрук-Казына» күсемһеҙ милек фонды АЙ (100 %)\n«Казпочта» АЙ (100 %)\n«Казахстан Инжиниринг» милли компанияһы (100 %)\n«Самрук-Ҡазына Инвест» ширҡәте (100 %)\n«Эйр Астана» АЙ (51 %)\n«Аҡтүбә халыҡ-ара аэропорты» АЙ (100 %)\n«Павлодар аэропорты» АЙ (100 %)\n«Самрук-Ҡазына Контракт» ширҡәте (100 %)\n«Атырау халыҡ-ара аэропорты» АЙ (100 %)\n«КОРЭМ» АЙ (100 %)\n«Air Kazakhstan авиация компанияһы» АЙ (53.55 %)\n«Qazaq Air» АЙ (100 %)\n«Самрук-Ҡазына Бизнес Сервис» ширҡәте (100 %)\nСил ил валюталарындағы бурыстар буйынса кредит рейтингы — BBB/A-3\nМилли валюталағы бурыстар буйынса кредит рейтингы — BBB+/A-2\nМилли шкала буйынса рейтингы — KzAAA\nОҙайлы рейтингтар буйынса прогноз — «тотороҡло».\n2012 йылдың февраленән "Самрук-Ҡазына"ның йәмәғәтселек менән бәйләнештәр департаменты директоры — Айдар Махметов.\n2017 йылдың 23 декабрендә «„Самрук-Ҡазына“ милли муллыҡ фонды» АЙ идараһы рәйесе вазифаһына Есимов Ахметжан Смагул улы тәғәйенләнә.\n2017 йылдың 28 декабрендә «„Самрук-Ҡазына“ милли муллыҡ фонды» АЙ идарасы директоры—секретариат етәксеһе итеп Алишер Пирметов тәғәйенләнә.\n2018 йылдың 15 ғинуарынан "Самрук-Ҡазына"ның йәмәғәтселек менән бәйләнештәр департаменты директоры итеп Сергей Куянов тәғәйенләнә.\n2018 йылдың 15 ғинуарында «„Самрук-Ҡазына“ милли муллыҡ фонды» АЙ идара рәйесе урынбаҫары итеп Алик Айдарбаев тәғәйенләнә.\n↑ zakon.kz Н. Назарбаев поручил до сентября разработать программу трансформации АО «Самрук-Казына»".\n↑ https://tengrinews.kz/money/10-protsentov-aktsiy-kazmunaygaza-prodanyi-na-KASE-278890/, Tengrinews.\n↑ Сергей Куянов получил новую должность\n↑ Алик Айдарбаев получил новое назначение\nСамрук-Қазына планирует сэкономить 300 млрд тенге до 2020 года (рус.) (Тикшерелеү көнө: 25 май 2018)\nИнтернет-журнал «Власть» Адамас Илькявичус, «Самрук-Казына»: Трансформацию невозможно провести за одну ночь (рус.) (Тикшерелеү көнө: 25 май 2018)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Самрук-ҡазына&oldid=973591 ҡабул ителгән\n2008 йылда нигеҙләнгән компаниялар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:49 28 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


Кемдәр иң күп тауыш йыйҙы?\n14 Сентябрь 2018, 14:05\nУҙған йәкшәмбе, 9 сентябрҙә, Башҡортостанда республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай һәм төбәктең урындағы үҙидара вәкәләтле органдары депутаттарын һайлау уҙҙы.\nБашҡортостанда Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға һайлауҙарҙа партия исемлеге буйынса ла, бер мандатлы округтарҙа ла «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе иң күп тауыш йыйҙы – 110 мандаттың 79-ын алды. КПРФ – 15, ЛДПР – 7, «Ғәҙел Рәсәй» – 5, «Рәсәй патриоттары» менән «Йәшелдәр» 2-шәр мандатҡа эйә булды. Төбәк парламентына Сәнәғәт округынан үҙ-үҙен күрһәткән Айрат Кәримов та үтте.\n«Берҙәм Рәсәй» партияһы лидеры, Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Дмитрий Медведев Берҙәм тауыш биреү көнө йомғаҡтары буйынса төбәктәр менән видеоконференция режимында селектор кәңәшмә уҙғарҙы. Унда Башҡортостан Башлығы, партияның Юғары советы ағзаһы Рөстәм Хәмитов ҡатнашты.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарын һайлау тураһында һөйләгәндә, республика етәксеһе уның ғәҙел һәм конкурентлы үтеүен билдәләне.\n– Һәр ваҡыттағыса, Башҡортостан һайлауҙар уҙғарыу йәһәтенән әүҙем эшләне. Беҙҙә һөҙөмтәләр яҡшы, һайлаусыларҙың яҡынса 50 проценты – 3 миллион һайлаусынан 1,5 миллионы һайлау участкаларына килде, – тип хәбәр итте Рөстәм Хәмитов. – Һайлаусыларҙың яртыһынан күберәге һайлау бюллетендәрен эшкәртеү комплекстары ярҙамында тауыш бирҙе. Өфөлә һайлау участкаларының 95 проценты КОИБ-тар менән тәьмин ителде. Был һайлауҙарҙың ғәҙел, эшлекле, тыныс шарттарҙа үтеүе тураһында һөйләй. Һөҙөмтә лә, һис шикһеҙ, ғәҙел буласаҡ.\nРеспубликаның Үҙәк һайлау комиссияһы хәбәр итеүенсә, Берҙәм һайлау көнөндә һайлаусыларҙың 49,8 проценты гражданлыҡ бурысын үтәгән, ҡала округтарында – уртаса 40,57%, ауыл ерендә – 61,91%. Өфөлә иһә һайлаусыларҙың 29,44 проценты ғына тауыш биргән. Быйылғы һайлауҙарҙа шулай уҡ 100 йәшен уҙған 155 һайлаусы теркәлгән. Ә 18 йәше тулып, бындай сарала тәүге тапҡыр ҡатнашыусыларҙың һаны –19 мең 618.\nШулай итеп, йәмәғәтселек өсөн тағы ла бер мөһим ваҡиға тарихҡа инеп ҡалды. Депутат мандатына эйә булыусыларҙың киләсәктә һайлаусыларҙың ышанысын аҡлауын, республикабыҙ өсөн файҙа килтерерҙәй кәрәкле закондар ҡабул итеүҙәрен теләйек.


Башҡортостанда ямғырлы һауа торошо һаҡланасаҡ // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда ямғырлы һауа торошо һаҡланасаҡ\n14:01, 23 сентября 2013 Йәмғиәт\nБыл аҙнала Башҡортостанда тотороҡло һауа торошо һаҡланасаҡ.\nРәсәй Гидрометеорология үҙәге мәғлүмәттәренә ярашлы, республиканың күпселек райондарында аҙна һуңына тиклем көндәр болотло буласаҡ, бер аҙ ямғыр яуасаҡ.\nҺауа температураһы аҙнаның тәүге өс көнөндә плюс 12-15 градустан артмаясаҡ. Төнөн туғыҙ градустан да йылыраҡ көтөлмәйәсәк.\nКесе йоманан, 26 сентябрҙән алып төбәктең ҡайһы бер райондарында көндөҙ плюс биш-туғыҙ градусҡа тиклем һәм төндәрен плюс бер-өс градусҡа тиклем һыуытасаҡ.\nДөйөм алғанда, Волга буйы федераль округы территорияһының күпселек өлөшөндә 24 сентябрҙә көслө ямғыр яуыуы һәм секундына 15 метрҙан алып 20 метрға тиклем тиҙлектә ел иҫеүе көтөлә, тип иҫкәртә Рәсәй Гидрометеорология үҙәге.


Башҡортостан Хөкүмәтендә килемгә һалымдың кәмеү сәбәптәре тикшерелде // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Хөкүмәтендә килемгә һалымдың кәмеү сәбәптәре тикшерелде\n10:01, 8 ноября 2012 Иҡтисад\nБР Хөкүмәте президиумының 7 ноябрҙә үткән ултырышы 2012 йылдың туғыҙ айына Башҡортостан Республикаһы бюджетын үтәү йомғаҡтарына арналды. Ултырыш БР Президенты Рөстәм Хәмитов рәйеслегендә үтте. Килемгә һалымдың кәмеү сәбәптәренә һәм федераль средстволарҙың тейешле кимәлдә үҙләштерелмәүенә айырыуса ҙур иғтибар бүленде.\n— Дөйөм алғанда туғыҙ ай йомғаҡтары буйынса бюджетты үтәү һөҙөмтәләре ыңғай. Килем алыу буйынса планды арттырып үтәп барабыҙ, ҡаҙнаға керем буйынса ла, былтырғы менән сағыштырғанда, күрһәткес яҡшы, — тине Рөстәм Хәмитов. – Әммә ҡайһы бер һалым төрҙәре, атап әйткәндә, ойошмалар килеменә һалым буйынса проблемалар хаҡында ла әйтмәй булмай. Ҡайһы бер ҙур предприятиелар килемгә һалымдың кәмеүенә юл ҡуйған. Был беҙҙе ҡәнәғәтләндермәй.\nУлар иҫәбендә – «Башҡортостан генерациялаусы компанияһы», «Газпром трансгаз Өфө», «Башкирэнерго», «Уралсиб», Рәсәй Һаҡлыҡ банкы, Учалы тау-байыҡтырыу комбинаты, «Салауатбыяла», «Өфөнефтехим», «Новойл», «Фармстандарт–ӨфөВита». Улар түләгән дөйөм һалым былтырғы менән сағыштырғанда 2,5 миллиард һумға кәмегән.\nБР финанс министры Рузалия Хисмәтуллина билдәләүенсә, дөйөм алғанда бындай күренеш 29 ҙур предприятиела күҙәтелә.\n— Был предприятиелар менән нығыраҡ эшләргә, уларҙың һөҙөмтәлерәк эшләй алыуын иҫбатларға кәрәк, сөнки алынып етмәгән аҡсалар – ул төҙөлөп бөтмәгән юлдар, мәктәптәр, дауаханалар, бала баҡсалары. Был предприятиела эшләгәндәр ҙә, башҡалар кеүек үк, ошо уҡ инфраструктураны файҙалана, уларҙың да балалары бала баҡсаларына йөрөй, йә унда сиратта тора. Шуға күрә завод директорҙарына уларҙың дөрөҫ юлдан бармауын аңлатырға кәрәк, — тине Рөстәм Хәмитов.\nПрезидент йәнә бер етди проблема – федераль средстволарҙы үҙләштереү мәсьәләһе хаҡында әйтте.\n— Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙ федераль үҙәктән республика бюджетына финанс ярҙам йәлеп итеү буйынса ла, артабан уларҙы үҙләштереү буйынса ла эшләп еткермәйбеҙ. Федераль структураларҙан алынған аҡсаны йыш ҡына дөрөҫ үҙләштерә алмайбыҙ, шуға күрә уларҙың ниндәйҙер бер өлөшөн кире ҡайтарырға тура килә. 1 октябргә федераль средстволарҙың 74 проценты үҙләштерелгән. Беҙ иһә уларҙы тулыһынса тотонорға тейеш, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.\nБР Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты рәйесе Камил Мансуров, БР сәнәғәт һәм инновацион сәйәсәт министры Алекей Карпухин, БР мәғариф министры урынбаҫары Марат Шмаков бүленгән федераль ресурстарҙы үҙләштереү һәм 2013 йылға уларҙы йәлеп итеү тураһында һөйләне.\nТеги: башҡортостан президенты,бюджет,һалымдар


Һөттә – муллыҡ, майҙа – бәрәкәт... » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Иҡтисад » Һөттә – муллыҡ, майҙа – бәрәкәт...\nҺөттә – муллыҡ, майҙа – бәрәкәт... 30.08.2014 // Иҡтисад / Сәләмәт булайыҡ\nШулай ти торғайны элгәре аслы-туҡлы йылдарҙы үткәргән, һуғыш касафатын күргән ололар. Үҙҙәренә, яҡындарына Хоҙайҙан иҫәнлек һорағанда йортона, мал-тыуарына ла именлек теләйҙәр ине. Хәҙер заман башҡа — заң башҡа. Хатта ауыл өҫтәлдәрендә лә яңы айыртылған йылымыс ҡаймаҡты, әле генә һауып индерелгән күпереп торған һөттө магазин кәштәләренән һатып алынғандары алыштыра бара. Ҡайһыбыҙ быға иғтибар ҙа итмәйенсә битараф ҡала, ҡайһыбыҙҙы был хәл борсоуға һала.\nКүп һорауҙарға яуап табырға тырышып, сираттағы ҡорға иҡтисад фәндәре кандидаты Илдар Миҙхәт улы Ғәбитов, Башҡортостан ауыл хужалығы фәнни-тикшеренеү институтының бүлек мөдире, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты Иҙрис Фиҙай улы Йомағужин, Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығында 1979 йылдан алып белгес, 1991—2001 йылдарҙа малсылыҡ буйынса бүлек мөдире булып эшләгән Әғләм Ғәйнетдин улы Ғәлимов йыйылды. Булмаһа, һүҙҙе белгестәргә бирәйек.\n— Кеше ризығында һөт тыуғандан башлап төп урынды алып тора. Күп осраҡта икмәк тибеҙ, шулай ҙа һөттөкө лә алыштырғыһыҙ. Бөгөнгө көнитмешебеҙҙә уның ролен билдәләү ҙә урынһыҙ һымаҡ. Ләкин ҡоробоҙҙоң маҡсаты ошо ябай ҙа, ауыр ҙа һорауға яуап эҙләү, тормошобоҙҙа мөһимлеген, өлкәлә килеп тыуған мәсьәләләрҙе асып биреү бит.\n— Дөрөҫ әйтәһең, Илдар, бала тыуғас, тәүҙә икмәк тә, бәрәңге лә ашамай. Бар ризыҡты алыштырған әсә һөтө менән туҡлана. Һуңынан ғына башҡаһына күсә. Кеше олоғая башлағас та яйлап һөтлө ашамлыҡтарҙы үҙ итә. Организм уларҙы еңелерәк эшкәртә.\nТағы бер яғын билдәләргә кәрәк: һөтлө ризыҡтарҙы ҡулланыу төбәктең үҙенсәлегенә бәйле: ҡайҙа һыйырҙыҡы күберәк файҙаланыуға китә, ҡайҙа кәзәнеке... Башҡортостан халҡы иһә тәүгеһенә өҫтөнлөк бирә.\n— Белеүебеҙсә, Голландияла тармаҡты үҫтереү, халыҡҡа ҡулланыу даирәһен арттырыу буйынса махсус дәүләт программаһы эшләй. Мәҫәлән, балаларға мәктәптә мотлаҡ рәүештә биреү ҡаралған, төрлө ризыҡ яһап та бушлай тараталар. Кеше организмына һөттөң файҙаһы баһалап бөткөһөҙ. Башҡа аҙыҡта булмаған матдәләрҙең нәҡ унда тупланыуы ла был ризыҡты алыштырғыһыҙ итә...\n— Һөттөң химик составына ҡараһаң, унда аҡһым, май, бик күп аминокислоталар бар. Ысынлап та, уларҙы организм башҡа бер ниндәй ашамлыҡ менән дә тулыландыра алмай. Шуға ла, алда әйтелгәнсә, бала саҡта ла, олоғайғас та бик кәрәкле ризыҡ булып тора.\n— Рәсәй Федерацияһының аграр өлкәһендә һөт етештереү буйынса байтаҡ ҡына махсус программалар бар. Республикала 2012 йылда “500 ферма”ны тормошҡа ашырыу башланды. Ул Башҡортостанда 2012—2016 йылдар эсендә 500 һөт-тауар фермаһын сафҡа индереүҙе, булғандарын заман технологиялары менән йыһазландырыуҙы күҙаллай. Ә бына халыҡтың ҡулланыу даирәһен киңәйтеүҙе, тәбиғи һөт менән тәьмин итеүҙе маҡсат итеп ҡуйған, пропагандалаған программа бармы?\n— Ҡулланыу даирәһен киңәйтеүҙе маҡсат итеп ҡуйған “Һөт иле” фестивален атап китһәк тә булыр ине. Ул нәҡ һөттө, унан әҙерләнгән ризыҡтарҙы халыҡҡа таратыуға, етештереүсе ойошма, хужалыҡтар менән таныштырыуға йүнәлтелгән. Балалар баҡсаларында һөт биреү ҙә ойошторолған.\n— Иҡтисадта халыҡтың теге йәки был аҙыҡ-түлекте һатып алыу мөмкинлеге (доступность) тигән төшөнсә бар. Ул баҙарҙа ризыҡтың булыу-булмауына һәм хаҡына ҡарап билдәләнә. Әгәр үтә ҡиммәт икән, кеше уны ала алмай. Фән яғынан ҡарағанда, баҙар шарттарына күсеү осоронда һөт ризыҡтарын ҡулланыусыға еткереүҙә ниндәй үҙгәрештәр бар? Һатып алыу мөмкинлеге ҡайһылай?\n— Һөт социаль мәсьәләгә эйә аҙыҡ һанала. Хөкүмәт нисек кенә хаҡтарҙы көйләргә, осһоҙлатырға тырышмаһын, йоғонтоһо артыҡ һиҙелмәй кеүек. Әйтәйек, “ҙур һөт миҙгеле” ваҡыты килеп етеү менән алыпһатарҙар, эшкәртеүселәр һатып алыу хаҡын арзанайта. Был осраҡта һөт етештереүселәр яфа сигә. Хаҡты эшкәртеүселәр ҡуя. Шуға ла бөгөн эрерәк хужалыҡтар, 5-6 тонна һөт һауыусылар көрсөктән нисек тә сыға, үҙ хаҡын ҡуя ала әле. Ә бына бәләкәй хужалыҡтар, фермерҙар, айырым кешеләр тейешле хаҡты һорай алмай.\n— “Ҙур һөт миҙгеле” башҡа илдәрҙә лә барҙыр, уларҙа был мәсьәлә нисек көйләнә?\n— Ике йыл элек Белоруссияла булғайным. Унда йыл башынан бер хаҡ ҡәтғи рәүештә ҡуйыла ла Хөкүмәт тарафынан контролдә тотола. Тик ошо хаҡ буйынса ғына ҡабул итәләр. Һөт етештереүсе ағымдағы йылда күпме һауа, шунса аласағын алдан белә. Беҙҙә иһә тауарға ихтыяжды ла, хаҡты ла баҙар шарттары ҡуя. Күршеләргә ҡағылғас, шуны әйтке килә: унда ауыл хужалығына ҡараш үҙағышына ҡуйылмаған. Һуңғы осорҙа беҙҙә лә үҙ етештереүселәребеҙгә ҡарата иғтибар артыуы өмөт уята.\n— Белоруссияның дөйөм иҡтисади ҡеүәһенә ҡараһаҡ, яҡынса Башҡортостан менән Татарстандыҡына тигеҙ. Һөт етештереү тармағын алғанда, нисек улар үҙҙәренекен генә түгел, хатта Рәсәй баҙарын да тәьмин итә алды икән? Моғайын, билдәләнгән хаҡтар ғына үҫешкә килтермәгәндер бит?\n— Беҙҙең баҙар шарттарында әлегә үҙ етештереүселәребеҙҙең иң көслөләре генә йәшәй ала. Ә тегендә ауыл хужалығының һәр тармағы, йүнәлеше лә субсидиялана, ныҡлы контроль аҫтында тотолоп, ҙур иғтибар бүленә. Әйткәнемсә, беҙҙә лә ҡараштың ыңғай яҡҡа үҙгәреүе һөйөндөрә.\n— Шәхси хужалыҡтарға ҡағылғас, мал һаны кәмеүе борсолдора. Ә бит баҙар шарттарына күсеү осоронда ла, уға тиклем дә нәҡ улар һөт ризыҡтары етештереүгә тос өлөш индереп килде. Һеҙҙеңсә, халыҡтың малын бөтөрөүенең төп сәбәптәре нимәлә?\n— Уҙған быуаттың 90-сы йылдарынан алып һыйыр малының һаны ике тапҡырҙан ашыуға кәмегән. Был хәл илдең аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлегенә ныҡ тәьҫир итә.\n— 2014 йылдың 1 майына республикала 1 миллион 300 меңдән ашыу һыйыр малы иҫәпләнә, шуларҙың 496 мең 200-ҙән артығы — һауын һыйыры. Ауыл хужалығы предприятиеларында 35 проценты булһа, халыҡта — 55,8, крәҫтиән (фермер) хужалыҡтарында 9,2 процент тәшкил итә. Һуңғы йылдарҙа ҙур хужалыҡтарҙа хәл яҡшыға үҙгәрҙе — мал арта. Шулай уҡ фермерҙар ҙа йыл һайын 10-14 процентҡа ишәйтеп килә. Ә бына шәхси хужалыҡтарҙа, ысынлап та, мал аҙая. Улай ғына ла түгел, ныҡлап кәмей, тиер инем. Динамика буйынса ҡараһаҡ, уҙған быуаттың 90-сы йылдарында колхоз-совхоздарҙа, ҙур хужалыҡтарҙа кәмене, халыҡта артты. Хәҙер иһә киреһе күҙәтелә.\n— Ни өсөн был хәл килеп тыуҙы һуң?\n— Колхоздар, урындарҙа ҙур хужалыҡтар бөтөрөлдө. Нисек кенә булмаһын, элек улар мал аҙығы менән халыҡ малын да тәьмин итеп тора ине. Хәҙер күбеһе тарҡалды, булғандары ла үҙҙәренә генә тиерлек әҙерләй. Мал тоторлоҡ йәштәр ҙә ситкә йөрөп эшләй. Әгәр кеше колхозда эшләмәй икән, уға һалам, бесән, фураж бирелмәй. Барыһын да һатып ала башлаһаң, ҡиммәткә төшә. Ниндәйҙер килем тураһында һүҙ булыуы ла мөмкин түгел. Ит, һөттө һатып алыу осһоҙораҡҡа төшә, тип уйлайҙар.\nТағы бер мөһим нәмәне әйтергә кәрәк: 2010 йылдан бирле ҡоролоҡ йонсота. Бик теләгәндә лә кеше етерлек итеп бесән әҙерләй алмай...\n— Быйылдан Рәсәйҙә, киләһе йылдан Башҡортостанда ла кеше хәләл аҫраған малының итен һатыр өсөн тәғәйен генә урында салдырырға, унда ветеринар хеҙмәткәрҙәренән анализ алдырырға, мисәт һуҡтырырға тейеш. Был тағы ла ябай халыҡтан өҫтәмә сығымдар талап итә. Әлеге шул алыпһатарлыҡҡа “йәшел юл” асыла түгелме? Элек тә ауыл кешеһе баҙарға инә алмай ине, хәҙер бигерәк тә. Ошо уҡ ветеринар хеҙмәт һатыу урындарында ла ярайһы эшләп килә ине бит.\n— Дөрөҫ, бында тик аралашсылар, алыпһатарҙар ғына ота. Малды алып барырға, итен алып ҡайтырға, һуңынан һатыуға сығырға кәрәк. Салған, эшкәрткән өсөн түләүҙәр өҫтәлә. Һәр хәлдә, ябай мал хужаһы файҙаһына түгел был эш.\n— Һөт етештереүҙе арттырыу буйынса төрлө алымдар ҡулланып ҡарайҙар, яңылыҡтар индерәләр. Мәҫәлән, Рәсәй төбәктәрендә 10-ар мең башҡа иҫәпләнгән ҙур комплекстар төҙөлә. Белеүебеҙсә, Башҡортостанда ла ундай проект ҡаралған. Уның ыңғай яғы ла, киреһе лә барҙыр. Шул тиклем малды ашатыу, эшкәрткәндән һуң утилләштереү, ғөмүмән, ошоноң һымаҡ бик күп мәшәҡәттәр етерлек бит. Мине шул яғы уйландыра.\n— Дөрөҫөн әйткәндә, фән яғынан ҡарағанда, беҙ эре хужалыҡтарҙы хупламайбыҙ. Сөнки ҙур булған һайын планлаштырыу, ҡулайлаштырыу ауырыраҡ. Иң яҡшыһы — 400-600 башҡа иҫәпләнгән ферма.\nЭкология, иҡтисад яғынан ҡарағанда ыңғай һәм кире яҡтарын нисек иҫәпләргә? Ғөмүмән, ундай ҙур фермалар ғына аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү проблемаһын хәл итә аламы?\n— Әлбиттә, аҫрау шарттарын тулыһынса үтәһәләр, хәл итә алалар. Бындай комплекс Бүздәк районында планлаштырыла. Бөтә район тиерлек шуға эшләйәсәк. Беҙ ҙә заманында ул комплекстарҙы 800-1000 башҡа төҙөнөк. Ләкин эшләтә алманыҡ. Сөнки машина менән һауыу технологияһына өйрәнгән тоҡомло һыйырҙар кәрәк ине, тейешле аҙыҡ берәмеге лә мөһим. Беҙҙә мал аҙығы етешмәне, ә бестужев менән симменталь тоҡомло һыйырҙар ҡатнаш һанала — улар махсус машина менән һауыуға бигүк ҡулайлашмаған.\n— Бөгөн республикаға инвестиция бик кәрәк. Комплекстар төҙөүгә улар өлөш индерә...\n— Комплекстар менән аңлашыла. Ә бына Голландиянан, башҡа илдән килтерелгән малдың беҙҙең шарттарҙа әллә ни һөҙөмтәһен күрмәйем...\n— Беҙҙең малдың тоҡомсолоҡ сифатын бер аҙ яҡшырта алдылар. Был йәһәттән Советтар Союзы заманында барыһы ла уйланылған, планлаштырылған ине. Мәҫәлән, ҡала яны райондары хужалыҡтарында күп һөт биргән ҡара-сыбар тоҡомло һыйырҙар аҫралырға, ә ҡалғандарында беҙҙең шарттарға яраҡлаштырылған бестужев менән симменталь тоҡомлолары тотолорға тейеш ине. Ҙур ҡалалар эргәһендә һөт етештереүгә, йәшелсә үҫтереүгә өҫтөнлөк бирелде. Хәҙер быларҙың барыһы ла емерелде. Һәр кем үҙенсә хужалыҡ итергә тотондо. Аҡсалылар Көнбайыштан һөт күп бирә торған мал алып ҡайта башланы.\n— Шулайын-шулай ҙа, тик беҙҙең шарттарҙа һыйырҙар үҙҙәренең сифатын дауам итерлек тоҡом бирә алмай, ике-өс миҙгелдән һуң ҡайтанан Көнбайышҡа яңы таналар алыр өсөн валюта түләргә тейешбеҙ. Йәғни уларға тулыһынса бәйле булып сығабыҙ. Малдың нәҫел сифаттары тик үгеҙ аша ғына тапшырыла. Ни эшләптер ошо яғын онотоп, һыйырҙар ғына һатып алабыҙ.\n— Ысынлап та, тоҡомсолоҡ йүнәлешендә ныҡлы эшләйһе бар әле. Бигерәк тә фермер, шәхси хужалыҡтарҙа. Был йәһәттән яһалма ҡасырыуҙы күҙ уңында тотам.\n— Бына беҙ тоҡомсолоҡ тураһында һөйләйбеҙ, һөт етештереү, яңы технологиялар индереүҙе лә телгә алдыҡ. Шулай ҙа бар мәсьәләне кадрҙар хәл итә бит әле.\n— Быйыл минең ауыл хужалығы институтын тамамлауға 40 йыл тулды. Осрашыу үткәргәндә шуға аптыраныҡ: хәҙер элеккесә күпләп зоотехниктар әҙерләү юҡ, йәштәр был һөнәргә ынтылып бармай. Уҡығандары ла эшкә ҡайтырға ашыҡмай тиерлек.\n— Төп сәбәп — йәшәү урыны менән эш хаҡының булмауы. Күп ерҙә белгестәр 5-6 мең һумға эшләп йөрөй, уныһын да онлата, итләтә биргән хужалыҡтар бар. Эйе, йәш белгес ҡайтһа, 100 меңгә саҡлы матди ярҙам бүлеү ҡаралған, өс йыл буйы ай һайын өҫтәмә 7 мең һум бүленергә тейеш. Тик, дөрөҫөн әйтергә кәрәк, уға өй һалып булмай. Медицина өлкәһендә йәштәргә миллион һум аҡса бүленә. Ниңә ауыл хужалығы белгестәренә лә иғтибарҙы арттырмаҫҡа? Улар ҙа бит юғары белем алып ҡайта, халыҡты ит, һөт, икмәк менән тәьмин итеү юлына баҫа.\n— Баҙар шарттарына күсеү осоронда — ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул оҙаҡҡараҡ һуҙылды — ауыл хужалығын төпһөҙ мискәгә тиңләй башлағайнылар. Күпме аҡса һалһаң да фәтүә юҡ, йәнәһе. Хәҙер, шөкөр тип әйтәйек, сит илдәргә ҡарап, нимәлер көтөп ултырыуҙан арына башланыҡ — үҙ етештереүселәребеҙгә йөҙ менән боролдоҡ. Аллаға ышан, үҙең ҡул ҡаушырып ултырма тигән шикелле, был йәһәттән билде бишкә быуыр ваҡыт етте. Беҙҙең крәҫтиән эшләп өйрәнгән, тик уны һынау өҫтөнә һынауҙарҙан, тәжрибә өҫтөнә тәжрибәләрҙән арындырып, ныҡлы ярҙам итергә кәрәк. Беҙҙең был һөйләшеү һуңғыһы булмаҫ тип ышанып, әлегә артабанғы мәсьәләләрҙе киләһе ҡорҙарға ҡалдырайыҡ. Шул уҡ ваҡытта уҡыусыларҙан да һорауҙар көтәбеҙ.\nАндрей ДАНИЛЕНКО, “Союзмолоко” милли етештереүселәр союзы башлығы:\n– Фестивалдә һәр сәғәт һайын карнавал була, танылған артистар сығыш яһаясаҡ. Һәр кем “Һөт иле” баш ҡалаһының гражданы була ала, шәхси паспорт бирелә, фотоға төшөү мөмкинлеге тыуасаҡ...\nНиколай КОВАЛЕНКО, Башҡортостандың ауыл хужалығы министры:\n– Республикала һөт һәм һөт ризыҡтары етештергән 27 предприятие үҙ тауарын тәҡдим итә. Ҙур йәрминкәләр эшләп, халыҡҡа һөт таратыласаҡ. Белгестәр, технологтар менән аралашыу, тауарҙарын сағыштырып ҡарау мөмкинлеге бар.\nАзат ФАЗЛЫЕВ, Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы вице-президенты:\n– Быйыл тәүге тапҡыр фермерҙар ҡатнаша. Киләсәктә улар ҙа күпләп тауарын тәҡдим итер. Шуның менән ҡала халҡының өҫтәленә сифатлы һөт ризыҡтары барып ятыр.\nҺөйләшеүҙе Рәлис УРАҘҒОЛОВ алып барҙы.\n* Башҡортостан – һыйыр (быйыл 1 июлгә – 1 миллион 300 мең баш), шул иҫәптән һауын һыйырҙарының (494 мең) һаны буйынса Рәсәй төбәктәре араһында алдынғы урында.\n* Республика тулайым һауым йәһәтенән икенсе урынды (1,7 миллион тоннанан ашыу) биләй. Рәсәйҙә етештерелгән һөттөң – 5,6, Волга буйы федераль округындағының 17,8 процентын тәьмин итә.\n* Төбәккә йыл һайын 72,3 мең тонна һөт индерелә һәм 162,3 мең тонна ситкә оҙатыла. Халыҡты туйындырыуға 1 267,9 мең тонна һөт китә.\n* 2012 йылда “Һөт малсылығын үҫтереү һәм һөт етештереүҙе арттырыу. 2012 – 2016 йылдарҙа Башҡортостан Республикаһында 500 һөтсөлөк фермаһын комплекслы яңыртыу” айырым маҡсатлы программаһы тормошҡа ашырыла башланы. Шул мәлдән алып был программала 177 һөтсөлөк фермаһы һәм тоҡомсолоҡ буйынса бер предприятие ҡатнашҡан. “500 ферма” программаһына ингәндәрҙең бизнес-планы буйынса ғәмәлгә ашырылған проекттарҙың дөйөм хаҡы 7,8 миллиард һум тәшкил итә. Программа башланғандан алып 103 һөтсөлөк фермаһы яңыртылған. Ике йыл эсендә Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән һәм сит илдәрҙән 4,5 мең самаһы тоҡомло мал һатып алынған.\nБашҡортостан – Япония бәйләнештәре нығына 21.09.2018 // Иҡтисад\nОшо көндәрҙә Мәскәүҙә Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов етәкселегендәге рәсми...\nСифатҡа баһа бирелә 20.09.2018 // Иҡтисад\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте ҡарарына ярашлы, сифат өлкәһендәге премияларға конкурста...\nПенсия йәше: уҡытыусылар һәм табиптар өсөн 19.09.2018 // Иҡтисад\nБелеүегеҙсә, 19 июлдә илдең Дәүләт Думаһы пенсия ҡануниәтенә үҙгәрештәр тураһындағы законды тәүге...\nТырышлығыңа күрә – хаҡы 19.09.2018 // Иҡтисад\n200 урынға иҫәпләнгән цехҡа тегенселәр кәрәк. Һуңғы йылдарҙа республикабыҙҙың көньяҡ-көнсығыш...\nХалыҡ башланғыстары хуплана 19.09.2018 // Иҡтисад\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов рәйеслегендә үткән Хөкүмәт Президиумы...\n“Витязь” ҡеүәтен арттыра 18.09.2018 // Иҡтисад\n“Витязь” машиналар эшләү компанияһының тәжрибә цехына Силәбе механика заводынан КС-5772 технологик...\nҺандар телендә 18.09.2018 // Иҡтисад\nБыйылғы йылдың өсөнсө кварталына республиканың ҡала биләмәләрендә, муниципаль округтарҙа һәм...\nЯғыулыҡҡа кәрәк ауыҙлыҡ... 18.09.2018 // Иҡтисад\nКүптән түгел Дәүләт Думаһының бер төркөм депутаттары бензинға һәм дизель яғыулығына хаҡтарҙы дәүләт...\nТөҙәтмәләр индерелһә 18.09.2018 // Иҡтисад\nДәүләт Думаһы Өфөнән көнсығыштан сығыу юлын һалыуҙы финанслау тураһындағы закон проектын тикшерә....\nСтратегик документ тикшерелде 13.09.2018 // Иҡтисад\nРеспубликабыҙ делегацияһы IV Көнсығыш иҡтисад форумында эшен дауам итә. Икенсе көн Башҡортостан...\nБеҙҙең һөттө сит илдә лә эсерҙәр 13.09.2018 // Иҡтисад\nРеспубликала һөт продукцияһының “Башҡортостандан” брендын булдырыуҙы планлаштыралар....\nКемгә иген кәрәк? 13.09.2018 // Иҡтисад\nБыйыл һигеҙ айҙа республикала 319,7 тонна яңы иген уңышы һатылған. Был былтырғы ошо осор менән...


Әҙәбиәт мәктәбе эшен башланы\n20 Ғинуар 2018, 18:04\nЯҙыусылар союзы тарафынан “Аманат” журналы менән берлектә йыл башынан алып Башҡортостандың Әҙәбиәт мәктәбе проекты тормошҡа ашырыла. Ул Президент грантына башҡарыла һәм сентябрь айының аҙағына тиклем дауам итә.\nБыл проектта үҙ көсөн әҙәбиәттә һынап ҡарарға теләгән 14 йәштән 25 йәшкә тиклемге һәр кем ҡатнаша ала. Бер ниндәй ҙә сикләүҙәр юҡ. Уның өсөн бары “Бәйләнештә” сайтында «Башҡортостан әҙәбиәте» төркөмөндәге (https://vk.com/rbgodliteratura) ғаризаны тултырып, үҙегеҙҙең ижад емешегеҙҙе ҡушып, litshkola@mail.ru электрон адресына ебәрергә генә кәрәк.\nҠатнашыусыларҙың башҡорт, урыҫ, татар телдәрендәге ҡулъяҙмалары республикабыҙҙың билдәле әҙиптәре тарафынан тикшереләсәк һәм уларға тейешле баһа, кәңәштәр биреләсәк. Проект барышында йәш ижадсылар менән оҫталыҡ дәрестәре, семинарҙар, төрлө осрашыуҙар үткәреү ҙә ҡаралған. Әлбиттә, һәр кем бында үҙен ҡыҙыҡһындырған һәм борсоған һорауҙарға яуап табасаҡ һәм артабан да дәртләнеп ижад итеүгә этәргес аласаҡ.\nҠатнашыусылар араһынан 30 иң өмөтлө йәш ижадсы был проекттың еңеүсеһе итеп билдәләнәсәк. Улар өсөн баш ҡалабыҙ Өфөлә бүләкләү тантанаһы үтәсәк, шулай уҡ музей һәм театрҙарға сәйәхәт, халыҡ шағирҙары менән осрашыуҙар ҡаралған. Был йәштәр Башҡортостан Яҙыусылар союзының Йәштәр бүлеге исемлегенә индереләсәк һәм халыҡ-ара сараларҙа ҡатнашыу хоҡуғына эйә буласаҡ. Мәҫәлән, былтыр Ҡырымда һәм Төркиәлә шундай саралар ойошторолдо һәм республиканан бер төркөм ижадсы йәштәребеҙгә унда барып ҡайтыу бәхете тәтене.\nӘйткәндәй, еңеүселәрҙең ижады тупланған айырым йыйынтыҡ сығарыу ҙа күҙ уңында тотола. Әлбиттә, ижады юғары кимәлдә тип табылған йәштәребеҙҙең ҡулъяҙмалары Зәйнәб Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтенең “Йәштәр тауышы” серияһында баҫылыуға ла тәҡдим ителәсәк.\nШуға ла әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһынған, ҡәләм тирбәтеп ҡараған һәр йәш кешене ошо шәп проектта үҙ көсөн һынап ҡарарға саҡырабыҙ!\nМөмкинлектән мәхрүм ҡала күрмәгеҙ, дуҫтар!\nБР Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе урынбаҫары.


“Тимер ат”ты” йүгәнләгән һылыуҙар » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Тормош юлдары ҡатмарлы » “Тимер ат”ты” йүгәнләгән һылыуҙар\n– Тәүге тапҡыр руль артына ултырғаным бөгөнгөләй күҙ алдымда, – тип һүҙен башланы районда иң беренселәрҙән булып “тимер ат”ты йүгәнләгән Фәниә Зарипова. – Машинабыҙҙа башта ирем генә йөрөй ине. Бер көндө миңә ҡайҙалыр барырға кәрәк булды һәм ул унда алып барырға баш тартты. Үсектем дә машинаға ултырҙым да сығып киттем. Һәм … соҡорға барып төштөм. Ә шулай ҙа соҡорҙан сығып, бара торған еремә барып еттем.\nШунан башлап машина Фәниә Хисам ҡыҙының тоғро дуҫына әйләнә. 15 йылдан ашыу руль артында йөрөп, 11 машина алмаштыра. Иң беренсеһе “копейка” булһа, хәҙер ул “Киа”ла елдерә. Елдерә, тип юҡҡа ғына әйтмәйем, Фәниә Хисам ҡыҙы машинаны йөрөтөү оҫталығы менән бер ҙә ир-егеттәрҙән ҡалышмай, кәрәк еренә “һә” тигәнсе барып етә.\n– Үҙ ғүмерендә бер тапҡыр ҙа юл ҡағиҙәһен боҙмаған водитель юҡтыр ул. Мине лә бер нисә тапҡыр полиция хеҙмәткәрҙәре шелтәләп алды. Хәтеремдә, бер ваҡыт ҡайҙандыр өйгә ашығып ҡайтып барам. Тиҙлекте арттырған өсөн туҡтаталар. Мин һаман да ашығып: “Хәҙер “Клон”ды (сериал) ҡарайым да кире килермен”, – тип әйтеп һалғанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. Көлдөләр һәм башҡаса тиҙлекте арттырмаҫҡа ҡушып, ебәрҙеләр, – ти ул, элекке ваҡиғаларҙы хәтерләп.\nБар нәмәгә ыңғай күҙлектән ҡараған, оптимистик рухлы Фәниә Хисам ҡыҙының машинаһы уның ярҙамсыһы ла. Эшенә шуның менән йөрөй, тауар алып килә. Тәүәккәл ҡатындың ҡыҙҙары Лилиә менән Зөлфиә лә машина йөрөтә.\n– Минең өсөн машинала иң ҡыйыны ҡайыш тағыу булып сыҡты. Шуны эләктерергә онотам да ҡуям, – тип үҙе тураһында бәйән итә Фәниә Зарипова.\nӘ бына Салауат Юлаев музейы директоры Зилә Садиҡова беренсе тапҡыр руль артына 2003 йылда ултыра һәм бөгөн тормошон машинаһыҙ күҙ алдына ла килтерә алмай.\nЗилә Әмин ҡыҙының беренсе машинаһы “Ока” булһа, бөгөн ул “девятка”ла йөрөй.\n– Үҙебеҙҙә сыҡҡан машиналарға өҫтөнлөк бирәм. Уларҙы йөрөтөүе еңел, өйрәнелгән дә. Дуҫтарым, таныштарым, шаяртып, иномарканы йөрөтөп ҡара, шунан фекереңде үҙгәртерһең, ти, тик әлегә машинамды алмаштырырға уйламайым, “девятка”мдан ҡәнәғәтмен, – ти ул.\nЮл ҡағиҙәләрен теүәл үтәгән, тәбиғәтте яратҡан Зилә Әмин ҡыҙы районыбыҙҙың һәм Башҡортостандың иҫтәлекле урындары буйлап үҙенең машинаһында сәйәхәт итә. Тыуған Бөрйән районына ҡайтыр өсөн дә һәр миҙгелдә үҙе ҡурҡмайынса юлға сыға. Машинаһының торошон да үҙе ҡарай, майын, тосолын алмаштыра, тәгәрмәсен дә үҙе йүнәтә белә. Ә бына машина етди ремонт талап итһә, автосервисҡа бара.\n– Әлбиттә, машинаны ремонтлау байтаҡ сығым талап итә. Әммә барыбер ыңғай яҡтары күберәк: ваҡытыңа үҙең хужа, береһенә лә буйһонмайһың, эш буйынса йөрөйһөң, бар ергә лә өлгөрәһең, – ти Зилә Әмин ҡыҙы, башҡа ханымдарҙы ла автомобилселәр рәтенә баҫырға әйҙәп.\nКиләһе һылыуыбыҙ Светлана Ғиниәтуллинаның нескәлегенә, матурлығына, наҙлылығына ҡарап, һис тә машина йөрөтә тип әйтеп булмай. Ә уның хатта йөк машиналарын: “ГАЗель” һәм “Пежо”ны йөрөткәне күптәрҙең башына ла инеп сыҡмай!\nСветлана Фуат ҡыҙының машина менән бәйле тормошо 2006 йылда башлана. Әле студент саҡта үҙе теләп, замандан артта ҡалмайым тип, автомәктәпкә яҙыла. Дәртләнеп уҡырға йөрөй, имтихандарға әҙерләнә. Һынауҙарҙың беренсе өлөшөн биш минутта уңышлы тапшырып сыҡҡас, уға имтихандың иң ҡатмарлы өлөшөн – практикаһын бирергә ҡала.\n– Хәтеремдә, яныма полиция хеҙмәткәре килеп ултырғас, йөрәгем күкрәгемдән сығырҙай булып тибә, әммә үҙемде ҡулыма алып, инспекторҙың әйткәндәрен үтәйем. Һәм имтихан алыусы, мине яңылыштырырға теләп, туҡтарға ярамаған урында: “Ошонда туҡтағыҙ!” –ти. Үткән темаларҙы хәтергә төшөрөп, ҡушылған урында туҡтамайым. Ул миңә: “Имтиханды тапшырҙығыҙ”, – тигәс, бик ныҡ шатландым, – тип һөйләй Светлана Фуат ҡыҙы.\nӘммә водитель таныҡлығы алғас, шундуҡ машина йөрөтә башламай, 2010 йылда ғына руль артына ултыра. Әле Светлана Фуат ҡыҙы “Тойота Авенсис” машинаһын йөрөтә. Эш буйынса “ГАЗель”, “Пежо” менән Өфөгә лә бара икән. Шундай нескә генә һылыуға ҙур машинаны йөрөтөүе ауыр түгелме икән?\n– Юҡ, хәҙерге “ГАЗель”дәрҙе йөрөтөүе еңел, сөнки уның идара итеү йыһаздары камиллаштырылған. Ә шулай ҙа “ГАЗель”де йөрөткән саҡта уның габариттарын тойорға кәрәк, – тип яуаплай ул. – Машинаһыҙ аяҡһыҙ-ҡулһыҙ кеше кеүекмен. Унһыҙ бер көнөмдө лә күҙ алдыма килтерә алмайым. Автомобиль йөрөтөү башта ғына ауыр тойола. Аҙаҡтан бөтә нәмә автоматик рәүештә башҡарыла. Бөгөн машина йөрөтөүҙән кинәнес, иреклек тойоп һөйөнәм.\nСығыу ваҡыты 24-10-2014, 09:11 | Ҡаранылар: 1347


Серҙәремде кемгә һөйләйем? » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Серҙәремде кемгә һөйләйем?\n19.07.2017 Серҙәремде кемгә һөйләйем?\n“Ялҡау, иҫәр, ҡарға кеүек ҡарҡылдама...” – көн дә шул һүҙҙәрҙе ишетәм. Балаларым да : “Нимә кәрәк?! Аяҡ аҫтында буталма! Кәрәк икән, үҙең эшлә!” – тип ҡысҡыра.\nЭй, бәхет тигәндәре ҡайҙа икән, ҡайҙа йөрөй икән аҙашып? Минең дә бар ине матур, сая, көслө саҡтарым. Яҙмыш булдымы, яңылышмы, үҙем дә аңламайым, бер таныш булмаған кешегә кейәүгә сығырға ризалыҡ бирҙем. Күрәсәк шул булғандыр инде. Эшем дә бар ине, хөрмәтле, билдәле кеше инем, әммә яҙмыш тигәндәре мине Башҡортостаныбыҙҙың элек үҙем һис тә ишетмәгән, белмәгән районына алып килде. Кешене ризыҡ йөрөтә, тигән булыр ине өләсәйем. Мине лә ризығым тартып алып килгәндер, күрәһең. Яҡшы ғына йәшәп киттек, ниндәй тырыш, уҡымышлы, һәләтле булһам да, башымды баҫып, сабыр итеп иргә лә, ҡәйнәгә лә ярарға тырышып йәшәй торғас, ғүмерем үтеп киткәнен һиҙмәгәнмен. Күрше бабайы: “Эй, килен, түҙ инде һин, түҙ! Өйрәнерһең, бына балаларың булыр, улар үҫер, тора-бара ҡәйнәң дә йомшарыр”, – ти торғайны.\nБалаларым да тыуҙы, уларҙы үҫтереп кеше иттек, ҡәйнәм дә юҡ инде, ә бәхет бер булмағас булмай икән ул!”\nӘллә күңел кәсәләре тулып ташҡанғамы, таныш булмаған бер ханым, янымда бер аҙ ултырып торғандан һуң, шулай итеп үткән тормошон һөйләп алып китте.\n– Бер көндө юҡтан ғына башым әйләнеп, башым аша ем-ем итеп ток уҙған кеүек булды. Әҙерәк ятып торһам, үтер әле тип, саҡ ҡына ятып торҙом. Хәлем еңеләйгәндәй тойолғас, тороп, бөтмәҫ көндәлек эштәр менән булышырға тотондом. Ауыл ерендә эш бөтәме ни? Үҙ йортобоҙҙа йәшәйбеҙ бит. Балалар ҙурайып сығып китһә лә, мал-тыуар, ҡош-ҡорт, баҡса тотабыҙ. Шунһыҙ ауылда йәшәрмен тимә. Элек, ярай, колхоздар булғанда кешегә эш булды. Малға аҙығы ла ҡайта ине. Хәҙер бит күпме ер буш ята. Колхоздар бөтөрөлдө, малын күптән туҙҙырып, ашап бөттөләр. Беҙ, ата-әсә, һаман да балалар тип йәшәйбеҙ, үҙебеҙҙән артҡанды баҙарға сығарып һатабыҙ, ваҡ-төйәккә ярап ҡуя. Эш араһында баш шаулауын, ауыртыуын тойһаң да, бер йөрөгәс йөрөйһөң. Әммә хәл бөтөү, башымда әллә нимәләр шыбырлауы көндән-көн йышая башланы. Аптырағас, табиптарға ла барып күрендем, әммә иҫ китерлек сир тапманылар. Тыныслыҡ кәрәк, тынысыраҡ булығыҙ, күберәк үҙегеҙҙе ҡайғыртығыҙ, тип ҡайтарҙылар.\nБалалары янында йәшәһә лә, йәшәмәһә лә әсәй тыныс була аламы? Йөрәккәйҙәрен тәмлерәк ашатҡыһы, яҡшыраҡ кейендергеһе килеп кенә тора бит. Үҙ алдыма эшләп йөрөй торғас, ҡолағыма нимәлер ишетелә башлағандай булды: кемдәрҙер нимәлер әйтә, бышылдай. Хатта, башыңды элмәккә тыҡ, шунда ҡотолоу юлы, тип тә әйткән кеүек була башланы. Көндән-көн хәлем бөтөп, урында ята башланым, үҙем кибәм, ауыҙға валсыҡ та ризыҡ ҡапҡым килмәй. Эштәремде эшләп йөрөгәндә, өйҙәгеләр ятыуыма һүҙ әйтмәгәйне. Бер аҙҙан тамам хәлем бөтөп, хәлһеҙләнеп, ятып ҡына тора башлағас: “Нимә эшләмәйенсә ятаһың, ата ялҡау!”– тип йыш ҡысҡырҙылар. Ғүмер иткән ирем миңә енгә ҡараған кеүек ҡараны, бер карауатҡа ятып йоҡлау күптән онотолдо. Ҡәҙерләп кенә, ел-ямғыр тейҙермәҫкә тырышып үҫтергән балаларым да хәлемде аңламаған кеүек. Ир ир инде ул, бер туғаның түгел, балаларым да: “Кәрәк булғас, үҙең тор ҙа эшлә, көнө буйы тик ятаһың!”– ти башланы. Эшләргә тырышам да бит, эшләп булмай шул. Һис хәлем юҡ, ятҡым ғына килеп тора, эш күп икәнен үҙем дә беләм дә бит, дарман юҡ. Улар эшләй башлаһа, дөрөҫ эшләмәүҙәрен күреп, әйтеп ебәрһәм, тағы яратмайҙар. Шунда мәхшәр ҡуба инде. “Эшләй белгәс, тор ҙа эшлә! Рәхәткә күстең! Рәхәткә сыҙай алмайһың! Беҙ сығып китәбеҙ!” – тигән ультиматумдар яңғырап ҡына тора.\nКүренмәгән әбей-бабай ҡалманы. Барыһы ла, һиндә сихыр, көслө сихыр, ныҡлап өшкөрөргә кәрәк, тине. Өшкөрөп тә ҡаранылар, ниңәлер килешмәй, әллә ышанып та бөтмәгәнгәме, бер файҙаһы ла юҡ. Көндән-көн хәлем бөтә, һулый барам, сыҡмаған йәнем генә ҡалды.\nҠолағыма бышылдауҙары, ҡушыуҙары буйынса үлергә лә маташып ҡараным, барыһы ла ҡотолһондар тип, юҡ, үлеп тә булмай икән, ғүмер бөтмәгәс. Бер кемгә лә кәрәгем булмағас, был донъяла йәшәүҙең ни ҡыҙығы? Тауҙай донъя ҡорҙом, өй тулы, һарай тулы – мал, ә тормоштоң бер йәмен күрмәйем. Туранан-тура, сығып кит, тигән кеше лә юҡ. Әммә күреп, һиҙеп йөрөйөм, мин булмаһам, барыһы ла еңел һулап ҡуйыр ине... Иртәгә нимә булырын бер Хоҙай ғына белә. Нигеҙҙе “бисмилла” тип һала башламағанбыҙҙыр инде. Әллә ҡайҙарға сығып юғалғым, “Минең ни ғәйебем бар?” – тип, бар йыһанға ҡысҡырғым килә. Никах уҡығанда, бер-беребеҙгә, ауырлыҡта ла, шатлыҡта ла бергә булырбыҙ, ярҙам итешербеҙ, тигәйнек. Бына ауырый башланым. Ҡайҙа һуң беҙҙең бирешкән вәғәҙәләр? Барыһы ла гәлсәр һауыт кеүек селпәрәмә килдеме ни? Иргә ҡатын таҙа-һау сағында ғына кәрәк, ауырыһаң, ул һинән биҙә, арый, тигән һүҙҙәр раҫ килде. Балалар үҫте, өләсәй булып, түрҙә ейәндәр ҡосаҡлап ултырыу тураһындағы хыялдарымдың барыһы ла юҡҡа сыҡты. Балаларым да миңә хәҙер сит кешегә ҡараған кеүек ҡарай. Дөрөҫ тәрбиә бирә белмәгәнмен, әсәй ҡәҙерен белергә, аңларға өйрәтмәгәнмен. Мал, донъя тип, уларҙың үҫеп еткәнен дә һиҙмәй ҡалғанмын. Үҙем хәҙер шул мал хәлендә. Хәлемде һорашыу ҙа, аңларға тырышыу ҙа юҡ. Сырхау әсәй кемгә кәрәк? Ә минең? Йә үлеп булмай, йә ҡалып булмай... Нимә эшләргә, ҡайҙа барырға? Улай тиһәң, таптылар инде бара торған бер ерҙе... Улай-былай бик арып китһәләр, иҫәрҙәр йортоноң инә торған ишектәре шар асыҡ...\nШулай тине лә, бөхтә кейемле, саллана башлаған сәсле ябыҡ ханым, тәрән күлдәй һағышлы күҙҙәренә тулған йәштәрен йота-йота, урынынан ҡуҙғалды. Мин уның һөйләүен тыңлап, бер аҙ юғалып ҡалдым. Күңелдә тыныслыҡ юғалды. Кемдәре генә юҡ был донъяның...\nСир уны аяҡтан йыҡҡан, көрәшергә хәле лә, теләге лә юҡ, алдағы көнгә өмөтө лә һүнгән. Бары ҡурҡыу, өмөтһөҙлөк! Иртәгәһенә нимә булыр? Тауҙай донъя ҡороп, һарай тулы малың булып, шул донъяның бер йәмен күрмәһен, шул йортта уға урын булмаһын әле?\nУл, туҡтауһыҙ бер һүҙҙе ҡабатланы: “Мин үҙем, тик үҙем генә ғәйепле”. Уның ғәйебе нимәлә һуң, сирләп китеүендәме, эшләй алмауындамы, балаларға дөрөҫ тәрбиә бирә белмәүендәме, йә иһә бәхетһеҙ яҙмышындамы?