Башҡортостандың баш ҡалаһында Матбуғат балы: 2017 йылдың иң яҡшы журналистары иғлан ителде // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n7:00, 18 декабря 2017 Мәҙәниәт\nБашҡортостандың баш ҡалаһында Матбуғат балында иң яҡшы журналистарҙы иғлан иттеләр. Яҡшы йолаға әүерелгән сарала 2017 йылға йомғаҡ яһалды. Унда федераль, республика һәм район киң мәғлүмәт саралары, корпоратив баҫма вәкилдәре, төбәк министрлыҡтары һәм ведомстволары, алдынғы предприятиелар һәм компаниялар матбуғат хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты. Быйыл Матбуғат балында ҡатнашыусыларҙы видеомөрәжәғәт аша Ҡытай, Чехия, Америка Ҡушма Штаттары һәм Санкт-Петербург киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре сәләмләне.\nТөрлө тармаҡ буйынса лауреаттар билдәләнде, шулай уҡ «Йыл журналисы» исеменә лайыҡ булыусы иғлан ителде. «Туймазинский вестник» гәзитенән Алексей Шильников еңеүсе булды. Бөтә Рәсәй телерадиокомпанияһы «Башкортостан» («Рәсәй1-Башҡортостан» телеканалы) дәүләт телерадиокомпанияһының Мәғлүмәт тапшырыуҙары хеҙмәтенең махсус хәбәрсеһе Эльвира Ямшанова «Иҡтисад һәм финанстар» номинацияһында наградаға лайыҡ булды, «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәрсеһе Ғәлиә Нәбиева «Сәйәсәт һәм йәмғиәт» номинацияһында билдәләнде.\n«Тамаша» журналының баш мөхәррире Сөләймән Латыпов «Мәҙәниәт һәм сәнғәт» номинацияһында бөтәһен дә уҙып китте. «Башҡортостан ҡыҙы» журналының бүлек мөхәррире Әлмира Кирәева – «Социаль яҡлау» номинацияһында, «Аргументы и факты» гәзите журналисы Айгөл Мусина «Мәғариф» номинацияһында еңеү яуланы.\n«Уфимские ведомости» гәзитенең спорт журналисы Марат Лотфурахманов – «Спорт һәм сәләмәт йәшәү рәүеше» номинацияһында, «Вся Уфа» продюсер үҙәге» телеканалы хәбәрсеһе, продюсер Илья Боровских «Сәләмәтлек» номинацияһында иң яҡшыһы булды.\n«Башҡортостан юлдаш телевидениеһы» телекомпанияһының төп яңылыҡтар тапшырыуы редакцияһы хәбәрсеһе Азат Ғәлиуллинға – «Экология» номинацияһында, «Сибайский рабочий» гәзите хәбәрсеһе Альбина Ишморатоваға «Сәнәғәт һәм инвестициялар» номинацияһында награда тапшырылды. «Кесе ватан» номинацияһында «Ашҡаҙар таңдары» гәзите хәбәрсеһе Гөлфиә Әхмәрова бүләкләнде.\nБашҡортостан Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте иң яҡшы матбуғат хеҙмәте тип аталды, «Республика Башкортостан» гәзитенән Елена Шарованың сәхифәһе – социаль селтәрҙә иң яҡшы журналист сәхифәһе.\n«Башҡортостан юлдаш телевидениеһы»ның «Бизнес-проба» проекты Башҡортостан Иҡтисади үҫеш министрлығының махсус номинацияһында билдәләнде.\n«Туймазинский вестник» гәзите редакцияһы Экология йылын иң яҡшы яҡтыртҡан өсөн Рус география йәмғиәтенең махсус номинацияһында бүләкләнде.\nТеги: Матбуғат балы, киң мәғлүмәт саралары


Тәсбих доғаһы | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Доғалар һәм намаҙ > Тәсбих доғаһы\n« Тәсбих намаҙы\nТәүбә намаҙы »\nСүбхәнә ҙил-мүлни үәл-мәләкүт. Сүбхәнә ҙил-ғиҙзәти үәл-ғәҙамәти үәл-ҡудрати үәл-кибрийәи үәл-жәбәрүт. Сүбхәнәл-мәликил-хәййил-ләҙи лә йәмүт. Сүббүхүн-ҡуддүсүр-раббил-мәлә икәти үәррух. Лә иләһә илләл-лаһү нәстәғфирүл-лаһ. Нәс әлүкәл-жәннәтә үә нәғүҙу бикә минән-нәр.\nМәғәнәһе: “Ерҙәге һәм күктәге бөтә мәхлуҡатҡа хужа булған Аллаһы Тәғәлә бөтә кәмселектәрҙән пак. Ғиззәт, ҡөҙрәт үә бик ҙур олуғлыҡ эйәһе Аллаһы Тәғәләне сафлыҡ өлгөһө тип таныйым. Бөтә ғаләмдең батшаһы һәр ваҡыт тере Аллаһы Тәғәләне бөтә ғәйептәрҙән пак тип беләм.\nУл Аллаһы Тәғәлә кәмселектәрҙән бик тә пак һәм мөҡәддәс зат, бөтә фәрештәләрҙең һәм Ябраил фәрештәнең дә Раббыһы. Аллаһы Тәғәләнән башҡа һис бер Тәңре юҡ. Ул Аллаһы Тәғәләнән беҙ гонаһтарыбыҙҙы ярлыҡауын һорайбыҙ Эй, Аллаһ, беҙ һинән йәннәт һорайбыҙ, тамуҡ утынан Һиңә һыйынабыҙ”.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 12.07.2017 в 00:50, и размещена в категории Доғалар һәм намаҙ. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.\nБашҡортса әкиәт «Ҡараса батыр» - 5 773 views


Шына яҙыу — Башҡорт Википедияһы\nиң боронғо яҙыу системаһы\nШына яҙыу — әле билдәле булғандарҙан иң боронғо яҙыу системаһы. Яҙыу формаһын күп осраҡта яҙа торған материал — балсыҡ таҡта билдәләгән. Сей сағында уға осло ҡамыш менән тамғалар төшөргәндәр, шынаға оҡшаш һыҙыҡтар шулай хасил булған. Шына яҙыу системаларының күбеһе шумер яҙмаһына (аккад системаһы аша) барып тоташа. Бронза быуатының аҙағында һәм антик осорҙа күренеше менән аккад шына яҙыуына оҡшаш яҙыу системлары була, ләкин килеп сығышы башҡа (угарит яҙыуы, кипр-миной яҙыуы, фарсы шына яҙыуы) була.\nб. э. т. 3000\nCuneiform, Sumero-Akkadian, cunéiforme suméro-akkadien һәм Cuneiform\nшумерский язык[d], аккад теле[d], Эблаитский язык[d], эламский язык[d], хеттский язык[d], хурритский язык[d], лувийский язык[d], Урарт теле[d], древнеперсидский язык[d] һәм Палайский язык[d]\nБ. э. т. I быуат\nU+12000-123FF, U+12400-1247F һәм U+12480-1254F\nШына яҙыу Викимилектә\n1.1 Ике йылға араһы\n1.2 Хисаптан — яҙмаға\n2 Шына яҙыуҙың шифрын асыу\nИке йылға араһыҮҙгәртергә\nКиш таҡтасыҡтары (б.э.т. 3500 йылдар)\nШумер яҙыуы ҡомартыларының иң боронғоһо — Киш таҡтасығы (б.э.т. 3500 йыл тирәһе). Табылдыҡтар араһында ваҡыт буйынса унан һуң боронғо Урук ҡалаһын ҡаҙған саҡта табылған һәм б.э.т. 3300 йылға ҡараған документтар тора. Яҙыу барлыҡҡа килеү ҡалалар үҫкән һәм шуға ярашлы йәмғиәт тамырҙан үҙгәргән ваҡыттарға тура килгән. Шул уҡ ваҡытта Боронғо Месопотамияла тәгәрмәс уйлап табалар һәм баҡыр иретергә өйрәнәләр. Тигр менән Евфрат араһында — Шумер батшалығы, ә көнсығышта Элам батшалығы урынлашҡан була. Был ярайһы уҡ урбанизацияланған дәүләттәрҙең ҡалаларында идарасылар, сауҙагәрҙәр, һөнәрселәр йәшәй. Ҡалаларҙан тышта крәҫтиәндәр һәм көтөүселәр көн итә. Сауҙа һәм идаралыҡ бәйләнештәрен нисектер теркәү ихтыяжы тыуғас, яҙма барлыҡҡа килә.\nЯҙыу системаһын иң тәүҙә шумерҙар уйлап сығара. Айырым пиктограммалар менән генә ҡулланған Элам шумер яҙмаһын үҙ теленә яраштыра.\nХисаптан — яҙмағаҮҙгәртергә\nТуппум — Шуруппакта табылған балсыҡ таҡтасыҡ.\nБ.э.т. 2600 йыл тирәһе\nТехас университеты профессоры (Остин) Дениз Шмандт-Бессер гипотезаһына ярашлы, тәүҙә мөлкәт хисабын алып барыу өсөн Шумерҙа һәм Эламда төрлө формалы балсыҡ һындар (токендар) ҡулланылған, һәр токен берәй объектты аңлатҡан (һыйыр, һарыҡ һ.б.). Шунан токендарҙың формаһы һәм ҙурлығы үҙгәртелә, артабан уларға тамғалар (бармаҡ эҙе, киртектәр, геометрик формалар) ҡуйыла башлай. Токендар балсыҡ һауытҡа һалынып, эйәһен белдергән цилиндрик мисәт һуғылып, ябып ҡуйылыр булған. Әгәр һауытта малдың һаны тураһындағы мәғлүмәт булһа, уны ватып, эсендәге шарҙарҙы һанағандар. Б.э.т. 3300 йылдарҙа һауыт тышына хужаһының мисәте менән бергә эсендәге токендарҙың эҙе лә баҫылған. Шулай итеп, һауыт эсенән бикләнгән мәғлүмәт уның тышында ла ҡабатланған. Был ысул һауытты ватмайынса ла уның йөкмәткеһен белергә мөмкинлек биргән, шулай уҡ рөхсәтһеҙ үҙгәрештәр индереүҙе иҫкәрткән.\nЯйлап токендар ҡулланыуҙан сыҡҡан, ә тамғалар ғына ҡалған, һауыттың кәрәге бөтөп, уны яҫы таҡтасыҡ алмаштырған. Беренсе балсыҡ таҡтасыҡтарға баҫылған түңәрәктәр, өсмөйөштәр һәм башҡа тамғалар нимә тураһында һүҙ барғанын һәм уның һанын аңғартҡан.\nШул уҡ ваҡытта «универсаль үлсәү берәмеге» тигән абстракт төшөнсә булмаған. Һәр символ үҙенең сифат-һан билдәһенә бәйләнештә генә йөрөгән. Бер һарыҡты бер үлсәм иген менән бутап булмаған. Шулай итеп, тәүге яҙыу символдары һанала ала торған объекттар (тауарҙар) формаһын йөрөткән. Мәҫәлән, «1 кәзә», «2 һарыҡ», «3 үлсәм иген» тамғалары. Һуңғараҡ пиктограммаларҙан тотороҡло ҡушылмалар барлыҡҡа килгән, уларҙың мәғәнәһе һүрәттәрҙең һанын белдереү мәғәнәһенән ситкә китә башлаған. Мәҫәлән, «ҡош» тамғаһы «йомортҡа» тамғаһы менән бергә «үрсемлелек» төшөнсәһен биргән һәм ҡоштарға ғына түгел, абстракт термин булараҡ та ҡулланылған. Бындай ҡушылмалар идеограмма («символ-идея») булып киткән. Б.э.т. 3000 йылға пиктограммалар һәм идеограммалар фонетик ҡулланылыш ала, йәғни был символдар («символ-тауыш») һүҙҙәргә берләшә һәм ҡайһы берҙә мәғәнәһе буйынса һүрәтләнгән предметтарҙан бөтөнләй алыҫ тора. Яҙыу стиле лә үҙгәрә. Яҙыуҙы ябайлаштырыу өсөн символдар ҡыҫҡа киҫемдәргә бүленә (шыналар — яҙыуҙың атамаһы шуға бәйле), уларҙы балсыҡҡа төшөрөүҙең кәрәге бөтә, сөнки уларҙы осло башлы махсус таяҡса — ҡәләм — ярҙамында төшөрә башлайҙар.\nБының менән рәттән символдар сәғәт йөрөшөнә ҡаршы 90° боролош яһай.\nЯңы яҙма һүҙлеге даими тулылана, һыҙыҡтар камиллаша, стандарттары барлыҡҡа килә. Яҙма шумер телен ярайһы уҡ яҡшы сағылдыра, административ һәм юридик журналдар ғына түгел, «Гилгәмеш эпосы» кеүек әҙәби әҫәрҙәр ҙә яҙыла. Б.э.т. II мең йыллыҡтан башлап шына яҙыу бөтә Яҡын Көнсығышҡа тарала, был хаҡта Амарна архивы һәм Богазкөй архивы ҡомартҡылары шаһитлыҡ итә. Яйлап был яҙыу системаһын икенселәр алмаштыра.\nШына яҙыуҙың шифрын асыуҮҙгәртергә\n1802 йылда немец уҡытыусыһы Георг Фридрих Гротефенд, билингваһыҙ көйө, комбинаторик метод ярҙамында боронғо фарсы шына яҙыуының шифрын өлөшләтә аса ала. Ул Персеполь харабаларында XVIII быуатта дат сәйәхәтсеһе Карстен Нибур күсереп алған ике яҙыуҙы анализлай. Ҡабатланған тамғаларҙы ул Әһәмәниҙәр ырыуына ҡараған боронғо фарсы батшаларының исеме һәм титулдарылыр тип фараз итә. Геродот төҙөп ҡалдырған ырыу шәжәрәһенә таянып, Гротефенд яҙмаларҙа Дарий I һәм Ксеркс I батшаларҙың, Дарийҙың атаһы Гистасптың исемдәрен таба. Шунан был исемдәрҙең авеста һәм боронғо йәһүд яҙмаларындағы яҙылышы менән сағыштырып, 13 тамғаның яңғырашын асыҡлай, уларҙың 9-ы ысынлап та дөрөҫ булып сыға. Әммә Гротефендтың эше билдәһеҙлектә ҡала. Һуңыраҡ британ дипломаты һәм лингвист Генри Роулинсон ҙур Бехистун яҙмаһын күсереп ала һәм фарсы шына яҙыуын тулыһынса таныуға өлгәшә. Яҙыу өс телдә булғанлыҡтан артабан ассириологтар ярҙамында элам һәм аккад шына яҙыуы ла уҡыла. Улар шумер шына яҙыуының вариҫы булып сыға. Бабилда һәм Ниневияла документтар һәм хатта һүҙлектәр һаҡланған ҙур архивтар табыла. Бының һөҙөмтәһендә XIX быуат аҙағына шына яҙыуҙың һуңғы осор формалары танылып бөтә.\nАккад шына яҙыуын таныу Эдуард Хинкс, Роулинсон һәм Юлиус Опперт тарафынан тормошҡа ашырыла.\nXXI быуат башына шумер шына яҙыуы тамғаларының һүрәтле прототиптары (тәүшумер яҙыуы) һәм тәүэлам яҙыуы ғына танылмай килә.\n↑ 1,0 1,1 Archaeology and Language: The Puzzle of Indo-European Origins — Pimlico, 1998. — С. 43. — ISBN 0-7126-6612-5\n↑ 2,0 2,1 2,2 https://www.unicode.org/iso15924/iso15924-codes.html\n↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 https://www.unicode.org/versions/Unicode13.0.0/ch11.pdf\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Шына_яҙыу&oldid=972509 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 22 сентябрь 2020 в 18:07\nБыл бит һуңғы тапҡыр 18:07 22 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


Сергей Афонин Башҡортостандағы юлдар торошон ҡәнәғәтләнерлек түгел тип атаны // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСергей Афонин Башҡортостандағы юлдар торошон ҡәнәғәтләнерлек түгел тип атаны\n15:24, 26 апреля 2011 Иҡтисад\nТранспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты коллегияһы ултырышы булды. Унда БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Сергей Афонин, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары һәм тармаҡ предприятиелары вәкилдәре ҡатнашты.\nСергей Афонин әйтеүенсә, ил иҡтисады көрсөктән һуң әкренләп аяҡҡа баҫа. Был Башҡортостанға ла ҡағыла.\n— Эш әүҙемлеге көсәйә, етештереү үҫә, – тине ул. – Һөҙөмтәлә транспорт хеҙмәттәренә ихтыяж арта.\nВице-премьер шул уҡ ваҡытта юл хужалығы һәм транспорттағы байтаҡ проблемаларҙы билдәләне. Мәҫәлән, йәмәғәт транспорты маршруттары ентекле ҡулайлаштырылмаған.\nСергей Афонин шулай уҡ республикалағы юлдарҙың насар сифатын һыҙыҡ өҫтөнә алды.\n— Күптән түгел генә “Өфө – Ырымбур” трассаһынан үттем. Уның сифатынан ҡырҡа ҡәнәғәт түгелмен. Башҡа күп кенә юлдар ҙа шәптән түгел. Хәлгә йоғонто яһаған һауа шарттары һәм башҡа факторҙарҙың булыуын аңлайым, әммә етешһеҙлекте кисектермәҫтән төҙәтергә кәрәк, – тине вице-премьер.


Приют ҡасабаһы халҡы Дан паркын төҙөкләндерҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nПриют ҡасабаһы халҡы Дан паркын төҙөкләндерҙе\n13:32, 7 августа 2013 Йәмғиәт\nБәләбәй районы Приют ҡасабаһының Дан паркында төҙөкләндереү эштәре үткәрелде. Парк 60-сы йылдар уртаһында булдырылған. Унда мемориаль комплекс, балалар өсөн аттракциондар, бейеү майҙансығы бар. Муниципаль район хакимиәте паркты төҙөкләндереүгә махсус аҡса бүлгән. Шул аҡсаға шәхси эшҡыуарҙарҙың стационар булмаған объекттарын һүтеп алыу, мемориаль комплексҡа ремонт үткәреү, паркты ҡоро ағастар һәм ҡыуаҡтарҙан таҙартыу, эскәмйәләр буяу, ҡапҡаны ремонтлау кеүек эштәр башҡарылды. Шулай уҡ бейеү майҙансығы ремонтланды.\nПаркты төҙөкләндереүҙә йәшәр Советы ағзалары ла ҡатнашты. Улар эргәләге йылғаны сүп-сарҙан таҙартты, тимер күперҙе буяны.


“Ашығығыҙ!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » “Ашығығыҙ!”\n“Ашығығыҙ!” 16.02.2018 // Иман\n– Мәсетебеҙ шаршау менән икегә бүленгән, ҙур яғында – ир-ат, бәләкәйерәгендә ҡатын-ҡыҙ ғибәҙәт ҡыла. Йома намаҙҙарына күпләп йыйылабыҙ. Әммә ошо күренеш кәйефте төшөрөп ҡуя: ауылдаштарыбыҙ араһынан бер ир гел хөтбә башланғас ҡына килеп инә лә, йыйылған халыҡҡа иғтибар итмәгәндәй, иң алға үтеп ултыра. Улай ярамай түгелме, Нурмөхәмәт хәҙрәт? Ни имам-хатип быға ризаһыҙлыҡ белдермәй...\nБашҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН:\nӘлбиттә ки, улай ярамай. Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең тап шундай күренешкә бәйле хәҙисе лә бар. Пәйғәмбәребеҙ йома вәғәзе һөйләгән мәлдә кемдер мәсеткә килеп инә лә башҡаларҙы урынынан ҡуҙғата-ҡуҙғата үтеп алға сыға. Ғибәҙәт тамамланғас, Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм уға: “Башҡаларға ҡамасауланың, – тип дәғүә белдерә. – Шуны аңларға тейешһең: мосолмандарҙың маҙаһына тейгән кеше мине лә рәнйетә. Тимәк, бындай ғәҙәт Аллаһ Тәғәләгә лә оҡшамай”. Ғөмүмән, Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм мәсеттә ныҡлы тәртип һаҡлауҙы талап иткән, мосолмандарға хатта ки намаҙ ваҡытын көтөп ултырғанда ла бер-береһенә ҡамасауларға рөхсәт итмәгән. Тәүҙә килгәндәр – алдан, һуңғараҡ ҡалғандар арттан урын алған.\nОшонан күренеүенсә, имам-хатип һәр яҡлап тәрбиә эше алып барырға бурыслы. Әгәр ҙә ки аранан кемдер һуңлап килә икән, улай ярамағанлығы тураһында әйтеп кенә ҡалмайынса, хөтбәләрҙең береһен тап шул темаға арнау ҙа отошло булыр. Йома һайын һөйләнелә торған бындай сығыштарҙа бит көнүҙәк мәсьәләләр күтәрелергә тейеш. Хөтбә темаһының халыҡҡа яҡын, уны ҡыҙыҡһындырырлыҡ, ныҡлы һабаҡ бирерлек булыуы мөһим. Имамдар шуны гел хәтерендә тотһон ине: һәр кем мәсеткә ғибәҙәт ҡылыу менән бергә файҙалы, фәһемле, күңелде үҫтерерлек мәғлүмәт ишетергә теләп килә. Шуға ла хөтбәне әҙерләүгә айырыуса ҙур иғтибар бүлеү зарур. Имам үҙ алдына тәү сиратта “Халыҡтың ышанысын аҡлай алырмынмы?” тигән һорау ҡуйырға һәм ошо бурысын лайыҡлы атҡарыуға бөтөн көсөн, күңелен, ғилемен һалырға тейеш. Кире осраҡта, еңел-елпе сығыштар яңғырағанда, урындағы дини тәрбиәнең дә шул кимәлгә төшөүе ихтимал.\nӘ йома намаҙына һуңлап килергә яраймы? Әлбиттә ки, тормошта төрлө хәл булыуы мөмкин, шулай ҙа беҙ пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең ҡушҡанын һәр саҡ хәтерҙә тоторға, онотмаҫҡа бурыслыбыҙ: “Намаҙ ваҡыты етһә – ғибәҙәт ҡылырға, яңылышҡанда – тәүбә итергә, йәше еткәндәрҙе өйләндерергә ашығығыҙ”. Тимәк, төрлө хәл булыу ихтималлығын иҫтән сығармайынса, мәсеткә барырға алдан әҙерләнергә, һәммәһен теүәлләп ҡуйырға кәрәк.\nҺуңғы йылдарҙа бәғзе ҡәрҙәштәребеҙҙән “Кәсепселек менән шөғөлләнгәнлектән, йома намаҙына һуңлайым да ҡуям, бәғзе мәлдә хатта ки бөтөнләй килә алмайым” тигән һүҙҙәрҙе байтаҡ ишетергә тура килә. Кәсепте, сауҙаны фарыз ғибәҙәттән өҫтөн ҡуйған кеше Аллаһтың рәхмәтенә өлгәшә алырмы? Эше бәрәкәт килтерерме? Барыһы ла Раббыбыҙ ихтыярында икәнен онотмаһаҡ ине, хөрмәтле йәмәғәт. Белеүебеҙсә, ҡайһы бер ғәрәп илдәрендә йомала беренсе аҙан ишетелеү менән магазиндар ябыла. Башҡа көндәрҙә иһә биш намаҙ мәлендә сауҙа итеү тыйыла. Ғибәҙәт ҡылғанда әҙәм балаһының иғтибарын бер ни ҙә ситкә тартырға тейеш түгел.\nӘлеге һорауҙа әйтелгәнсә, бәғзе кем мәсеткә һуңлап килеп, етмәһә, халыҡты йыра-йыра алға үтеп китә икән, был, һис һүҙһеҙ, уның тәкәбберлеге тураһында ла һөйләй. Ул – иң яман ғәҙәт. Мәғлүм ки, Ҡөрьәндә был турала күп урында әйтелә, Раббыбыҙҙың һауалыларҙы яратмауы тураһында белдерелә. Әлеге ҡәрҙәшебеҙ, моғайын, дин юлына күптән түгел аяҡ баҫҡандыр, ваҡыты етһә, барыһын да аңлар, төҙәлер, иншаллаһ. Был йәһәттән уға имам-хатип, шулай уҡ йома намаҙына йөрөгән башҡа ауылдаштары ярҙам итер, һаҡлыҡ менән аңлатыр, изге кәңәштәрен еткерер тип өмөтләнәбеҙ. Хаҡ юлға баҫырға теләгән кешенең етешһеҙлектәре бар икән, уны насар күрмәйек, ә күмәкләп тәрбиәләргә ынтылайыҡ, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Өммәттең ныҡлығы – һәр беребеҙҙең ҡулында. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин.


Төбәктә үлем осраҡтары артҡан биш район аталды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә үлем осраҡтары артҡан биш район аталды\n15:02, 10 августа 2016 Йәмғиәт\nБашҡортостандың Һаулыҡ һаҡлау министрлығында тәүге ярты йыллыҡта үлем осраҡтарының артыуы билдәләнгән биш районды атанылар. Улар — Балтас, Ғафури, Борай, Бүздәк һәм Шаран райондары. Аналитиктар әйтеүенсә, үлемдең төп сәбәптәре — халыҡтың ҡартайыуы, сәләмәт тормош алып бармау, эскелек, тәмәке тартыу, һимереү, аҙ хәрәкәт итеү, медицина ярҙамының сифаты түбәнәйеүе.\nӨфө һәм Бөрйән райондарында, Ағиҙел, Нефтекама һәм Октябрьский ҡалаларында үлем күрһәткестәре түбән.\n«Бөгөн эшкә һәләтле йәштә үлем күрһәткесен һигеҙ процентҡа кәметеүгә өлгәштек. Был беҙгә уҙған йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда 707-гә күберәк ғүмерҙе һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бирҙе», — тине һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Рөстәм Вәлиев.\nШулай уҡ юл-транспорт ваҡиғаһында үлем осраҡтарының 1,8 тапҡырға кәмеүе теркәлгән, был күрһәткес илдәгегә ҡарағанда 17,8 процентҡа кәмерәк.\nБыйыл тәүге ярты йыллыҡта халыҡтың тәбиғи артыуы күҙәтелә, 1348 кеше — плюс 0,6 промилле, Рәсәй буйынса кире баланс — 0,5 промилле, тип билдәләне ведомство башлығы Әнүәр Бакиров. 2016 йылдың алты айында республикала 27 меңдән ашыу сабый тыуған.


Сәйәсәт // Рәсми хроника\nБөгөн республикабыҙ башҡалаһында БР Хөкүмәтенең киңәйтелг ән ултырышы булып уҙҙы. Унда республиканың сәнәғәт, төҙөлөш , транспорт, элемтә тармаҡтарының 2003 йылғы эшмәкәрлеге һөҙ өмтәләре тикшерелде, ағымдағы йылға бурыстар билдәләнде.\nБилдәле булыуынса, Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир П утин илдәге тулайым эске продуктты ун йылда икеләтә арттырыу , тимәк, етештереүҙе ҡырҡы арттырыу бурысын ҡуйҙы. Рәсәйҙең иң ҡеүәтле төбәктәренең береһе булған Башҡортсотан был йәһәт тән өлгө күрһәтә. Төп социаль -иҡтисади күрһәткестәр буйынса\nла илдә иң алдынғы урындарҙы биләйбеҙ.\nРеспублика сәнәғәте үҫеш юлында. БР Статистика буйынса дәүләт комитеты мәғлүмәттәренә ярашлы, былтыр сәнәғәт етеште реүе күләме 192 миллиард һумдан ашыу булды, физик күләм инде ксы 107,5 процент тәшкил итте. Сәнәғәттең күпселек тармаҡтар ында етештереү күләме артты, был айырыуса ҡара металлургияға , машиналар эшләүгә һәм металл эшкәртеүгә, медицинаға, полиг рафияға ҡағыла. Башҡортостан етештереү күләме буйынса Рәсәй төбәктәре араһында унынсы урынды биләй. Сәнәғәттә етештереү үҫеше темпы буйынса Татарстан, Һамар, Пермь өлкәләре кеүек ҙ ур төбәктәрҙән алда барабыҙ.\nБашҡортостанға Рәсәйҙә етештерелгән троллейбустарҙың, к альцийлы соданың, бутил һәм изобутил спирттың яртыһы тура ки лә. 2003 йылда республикала 11,2 миллион тонна нефть һәм 352 ,5 миллион кубометр тәбиғи газ сығарылған. Нефть эшкәртеү б уйынса Рәсәй төбәктәре араһында тәүге урынды биләйбеҙ. Былты р 25,4 миллион тонна нефть эшкәртелгән. Нефть химияһы предп риятиелары ла һөҙөмтәле эшләне.\nБылтырғы йыл республика төҙөүселәре өсөн ҡатмарлы булһа\nла, эш һөҙөмтәләре яҡшы булды. Өс сәнәғәт предприятиеһы :йы лытҡыстар етештерүсе "Полимер", республиканы ғына түгел, күр ше төбәктәрҙе ле юғары сифатлы плиткалар менән тәьмин теүсе" ИталБашКерамика", Мөрсәлим ҡасабаһында ваҡ таш сығарыуға ҡул айлаштырылған завод сафҡа инде. был предприятиеларҙың респуб лика иҡтисады өсөн әһәмиәте ҙур. Йомағужа һыуһаҡлағысында һә м "Плиэф" комплексында башҡарылған ғәйәт ҙур эштәр хаҡында ә йтеп тораһы ла юҡ. Бындай төҙөлөштәр ил күләмендә лә юҡ тип әйтерлек.\nҺуңғы йылдарҙа республика торлаҡ төҙөлөшө буйынса Рәсәйҙ ә алдынғы позицияларҙы биләй. Ипотека ысулы менән торлаҡ төҙ өү күләме йылдан-йыл арта бара. Һуңғы өс йылда, мәҫәлән, ошо\nюл менән 800 самаһы ғаилә торлаҡлы булған.


Италия - мәҙәни этикеты - дипломат - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nИталия - мәҙәни этикеты - дипломат\nҒаилә-ул иң мөһим сығыш\nБөйөк итальян мәҙәни ҡаҙаныштары ғорурлыҡ сығанағыИзобретательность, ғәжәп итеү, интеллект һәм белем баһаланы.\nШәхси мөнәсәбәттәр скрупулезно мөнәсәбәтен юғары баһалай, ғаиләлә бигерәк тә.\nБөйөк итальян мәҙәни ҡаҙаныштары ғорурлыҡ сығанағы. Изобретательность, ғәжәп итеү, интеллект һәм белем баһаланы. Скрупулезно мөнәсәбәттәрҙе шәхси мөнәсәбәттәр юғары баһалап, ғаиләлә бигерәк тә. Йәки эшлекле осрашыу ваҡытында социаль эйәләшә башланылар, ир-егеттәрҙең ҡулынан барыһы пожимать ҡатнаша, ҡатын-ҡыҙҙар һәм балалар.\nПожимать ҡулдары менән яңынан сыға. Титулы һәм фамилиялар буйынса тура килерме, әлегә хужаһы итальян коллегалары йәки махсус саҡырҙы, улар исем өсөн ҡулланыла. Һәр ваҡыт тиерлек үҙ фамилияларын ҡулланып девичья ҡош, бигерәк тә бизнес һәм юридик документ. Ҡағиҙә булараҡ, уларҙың фамилияһын һәм исемен йәки исем һүҙбәйләнештәр ҡулланылған, улар ситтә суперская суперская уларҙың бизнес. Пунктуальность бик етди һәм эшлекле осрашыу өсөн итальяндар көтә алабыҙ, тип һеҙгә шылтыратырға булып эшләй, шул уҡ аңлатыу менән, әгәр һеҙ тотҡарлай. Аңлы опоздание корявый бизнес булараҡ ҡарала.\nАлмаштар алырға тейеш булған беренсе ултырышы һәм визит карточкаһы ғына тапшырып, уларҙы ташлай алмайбыҙ.\nШул уҡ бер тапҡыр бирелә ашыу кеше һәм бер визит карточкаһы.\nВизит карточкаһы алған саҡта, исемгә һәм исем иғтибарлы ҡараны, өҫтәлгә ҡуйыр алдынан йәки һуңынан һеҙ, һеҙҙең портфель уның. Итальяндар менән шәхси мөнәсәбәттәр урынлаштырылған.\nИтальяндар кешеләр менән аралашырға ярата, белә һәм уларға ышанмай.\nУл шулай уҡ склоне тип, йәки артыҡ тип ҡабул обуза етди эше булырға тейеш түгел.\nПрагматизм һәм талантлы булып иҫәпләнгән импровизациялар уңыш асҡысы.\nПротокол, йыш ҡына ойошманың регламент һәм игнорируйте.\nИтальян компанияһы асыҡланды һәм тиҙ арала ҡулланылып, иш булып тәрән өйрәнеү.\nҺәм оҙайлы стратегик пландар яҙған ваҡытта һирәк түгел. Бизнес-сиселеш йыш ҡына шәхси ҡабул ителгәнгә тиклем изгелекле һәм тәртибе ултырышы үткәрелде. Йыш ҡына осрашабыҙ, кәйеф өсөн баһалаусы, хистәр һыу һәм тест ярҙам итеү өсөн, ҡарар ҡабул итмәй. Италияла таралған коктейль түгел. Эскән килеш аҙыҡ-был һирәк күренеш.\nПьянство-баһалау һәм был да йыш осрай.\nОпьянение иҫерткес ундайҙар хатта еңел булды. Италияла ҡатын-ҡыҙ бик аҙ эсә. Ҡасан тамамлана, һәм вилка бысаҡ урынлаштырылған (зубцов өҫкә). яҡташтарыбыҙ тәрилкәләр: хәле.\nҺулдан Вилка булырға тейеш, ә уң яҡтан бысаҡ булырға тейеш, лезвие вилка бысаҡ алдында.\nЕвропа Италия мода үҙәге булып тора.\nШик итальяндар. Хатта күп ваҡыт һәм аҡса сарыф гардеробы ҙур булмаған, биҫтәләге барлыҡ кеше үҙенән яҡшыраҡ кейенгән. Ир-егеттәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар өсөн рәсми һәм бизнес кейеп консервативно (ир-аттар өсөн: галстук һәм ҡатын-ҡыҙҙар кейемдәре: күлдәк йәки костюм). Ҡатын-ҡыҙ ҡатын-ҡыҙҙар кейемендә йөрөргә тейеш. Бүләк, ҡағиҙә булараҡ, ай-һай, three эшлекле осрашыу тәүгә булһа ла, портфель бүләк һеҙҙең осраҡта, әгәр һеҙ биреү кәңәш ителә, һеҙ хужаһы итальян. Асыҡ итальян, һәм башҡа үҙенсәлектәрен һәм ҡыҙыҡлы перенос манераһы. Опоздание булғанға күрә уларға, хаталарын ихлас һәм файҙаһыҙ, ләкин оҡшаған һәм хамство наглость.\nИталия сит ил бизнес ҡатын-ҡыҙы ҙур ҡыйынлыҡ булып эшләп ала.\nҠатын-ҡыҙҙар хатта ҡайһы бер осраҡта өҫтөнлөк итеп ҡаралыуы мөмкин. Көнбайыш европала иң түбән күрһәткестәрҙең береһе генә йәшендә хеҙмәт баҙарында итальян ҡатын-ҡыҙы. Итальян ҡатын-ҡыҙы бер нисә етәксеһе вазифаһын биләй. Эргәһендә ҡапма-ҡаршы енескә түгел, ғөмүмән, итальяндар менән үҙ-ара эш тотҡарланды. Италияла Флирт рухи тормошонда бер өлөшө булып тора. Материал из яраҡлаштырып төҙөлгән буйынса донъяла тәҙрә, кроссы-мәҙәни һәм консалтинг уҡый. Башта материал нигеҙендә, һалырға аяҡтарын алға һеҙ иң яҡшы китаптар серияһы бар.\nВидеочить Рус-рулетка Менән ҡыҙҙар Һәм\nҡыҙ менән танышып видео онлайн смотреть видео чат өлкәндәр өсөн бушлай таныша теркәлгән рулетка ч бушлай онлайн башҡа фотоларҙы бушлай таныша секс видео менән бушлай таныша фото танышты ҡыҙ менән танышырға теләй тел таныштырҙы. шунда таныштыҡ.


Шәйба туған-тыумасаһы араһында Мәҙинәлә үҫте. Ул йөҙгә сибәр, ихтирамлы булды. Хашим ибн Әбделманаф улы, Көрәйеш ырыуы башлығының балаһы икәнлеген дә белә ине. Ә көрәйештең Мәккәләге изге йортто тотоу, ғибәҙәтселәрҙе һыу, ярлы-ябағаны ризыҡ менән тәьмин итеү кеүек шөһрәтле вазифалар үтәгәне лә мәғлүм ине уға. Үҙенең баһаһын тотто ул, атаһы мәрхүм булыуына ҡарамаҫтан, башын сөйөп, асыҡ сырай менән йөрөнө.\nКөндәрҙең береһендә Шәйба тиңдәштәре менән уйнарға сыҡты. Йәйәнән уҡ атып уйнарға ярата ине улар. Шәйба уҡ атыш ярышына үҙ ағаларының балаларын саҡырҙы. Балалар, ус аяһындай сәп янына теҙелешеп, әҙерләнде. Шул саҡ былар янынан бер ир уҙып бара ине. Балаларҙы күҙәтер өсөн туҡтап ҡалды.\nБалаларҙың һәммәһе лә атып бөттө, әммә берәү ҙә сәпкә тейҙерә алманы. Шунан Шәйба алғараҡ сыҡты, ян керешенә бәләкәй генә уҡ һалды һәм атып ебәрҙе. Уҡ сәптең уртаһына ҡаҙалды. Шунан икенсе уҡ та тәүгеһе янына сәнселде. Шәйба шатлығынан ҡысҡырып ебәрҙе:\n– Мин Хашимдың улы! Мин Әлбатхи (Мәккәләге майҙан) хужаһының улымын!\nБыларҙы күҙәтеп торған ирҙең ирен ситтәрендә йылмайыу сағылды һәм ул артабан китеп барҙы.\nАғаһы Хашим мәрхүм булғас, ғибәҙәтселәргә һыу һәм ризыҡ таратыу менән Әлмоталлип етәкселек итте. Әлмоталлип намыҫлы кеше, яҡшы юлбашсы булды, уны халыҡ та тыңлай ине. Бер көн ғибәҙәт мәле башланғас, ул Ҡәғбәлә кешеләренең ялын ҡарап йөрөнө. Әлмоталлип үҙ урынында саҡта уның янына баяғы − Мәҙинәлә балаларҙың уҡ атҡанын ҡарап торған ир килде. Ул да Йасрибтан ғибәҙәт ҡылырға килгәйне. Әлмоталлипҡа:\n– Әгәр һин шул саҡта туғаның Шәйбаны күргән булһаң, уның сибәрлегенә, намыҫына һәм егетлегенә һоҡланыр инең. Мин уның бүтән малайҙар менән уҡ атҡанын ҡараным. Сәпкә тейҙергән һайын Шәйба: «Мин Хашимдың улы! Мин Әлбатхи юлбашсыһының улы!» – тип ҡысҡырҙы, – тине.\nӘлмоталлип, башын ҡалҡытып:\n– Бөгөн ҡараңғы төшкәнсе үк мин уны алып ҡайтырға китәм, – тине.\n– Ай-һай! Сәлимә йә малайҙың ағай-энеһе уны һиңә бирергә ризалашыр тип уйламайым, – тип яуапланы.\n– Ул үҙ халҡының батырлығын, үҙенең шанлы нәҫелен һәм маҡтаулы урынын онотмаһын өсөн тегендә ҡалдыра алмайым, – тип ҡырт киҫте.\nҠараңғы төшкәнсе үк Әлмоталлип дөйә эйәрләп менде лә, Хашимдың улын − үҙенең туғаны Шәйбаны алып ҡайтыр өсөн юлға сыҡты. Ул тиҫтерҙәре менән Хашимдың данлы йортонда үҫергә тейеш.\nӘлмоталлип, Йасрибҡа барғас, Шәйба тураһында һораша башланы. Уны малайҙар менән уйнап йөрөгән ерендә тапты. Әлмоталлип саҡырғанға килгән Шәйбаны ҡосаҡлап үпте лә:\n– Миң һинең бабайың. Туған-тыумасаң янына алып китергә килдем, – тине.\n– Һис шикһеҙ, әсәйемдән рөхсәт алырға кәрәк, –тип яуапланы.\nИкәүләп Сәлимә янына барҙылар. Әлмоталлип:\n– Мин туғанымды өйөнә, үҙ халҡы янына алып китергә килдем, – тине.\nСәлимә, Шәйбаны үҙенә ҡыҫып, ҡырт киҫте:\n– Юҡ! Мин уны һинең менән ебәрмәйем. Ул минең улым.\nӘлмоталлип та ҡаты торҙо:\n– Уны алмайынса мин бер ҡайҙа ла китмәйем. Ул – минең туғанымдың улы. Ә беҙ халҡыбыҙҙың иң данлыҡлы ырыуынан. Балаға бындағыға ҡарағанда үҙ илендә яҡшыраҡ буласаҡ. Ә ул, ҡайҙа ғына булһа ла, һинең улың булып ҡаласаҡ.\nСәлимә, балаһына ҡарап:\n– Миңә уйлар өсөн өс көн бир, –тине. Өс көн буйы Сәлимә һәр төрлөһөн уйланы. Улынан айырылыу уға бик ҡыйын, әммә баланың киләсәге өсөн, әлбиттә, үҙ халҡы араһында булыу яҡшы. Аҙаҡ сиктә улының киләсәген хәстәрләү уны һөйөүҙән өҫтөнлөк алды. Өс көндән һуң Сәлимә Әлмоталлипҡа Шәйбаны алып китергә рөхсәт бирҙе. Улар икәүләп дөйәгә атланып, Мәккәгә китте. Сәлимә күҙ яҙҙырмай улына ҡарап торҙо, бите буйлап йәш аҡты.\nӘлмоталлип Шәйба менән көн уртаһында Мәккәгә етте. Дөйә өҫтөндә Шәйбаның артында ултырған Әлмоталлипты күргәс, кешеләр, был ҡол һатып алған икән, тип уйланы. Шәйбаға бармаҡ төртөп, ҡысҡырыша башланылар.\n– Әлмоталлиптың ҡоло! Әлмоталлиптың ҡоло!\n– Оят түгелме һеҙгә?! Был минең туғаным, Хашимдың улы! Мин уны Мәҙинәнән алып ҡайтып киләм! –тип һөрәнләне.\nӘлмоталлип Шәйбаны өйгә индерҙе, өр-яңынан кейендерҙе, шунан кешеләр янына алып сыҡты:\n– Был – Шәйба, туғаным Хашимдың улы. Беҙ Мәҙинәнән ҡайттыҡ.\nШәйбаны күҙҙән үткәреп, кешеләр уның атаһына оҡшағанын күрҙе.\n– Эйе, һис шикһеҙ, был Хашимдың улы, – тиештеләр.\nӘммә бынан һуң берәү ҙә уны Шәйба тимәне, ә Әбделмоталлип тине лә ҡуйҙылар, Әлмоталлиптың ҡоло мәғәнәһендә.\nӘлмоталлип тауар тейәп Йәмәнгә китте лә шунда вафат булды. Ошонан һуң һыу һәм ризыҡ таратыу эшен етәкләү Әбделмоталлипҡа ҡалды. Ул ғибәҙәтселәргә һыуҙы тиренән тегелгән бик ҙур күнәктәрҙә тарата ине. Күнәккә һыу тултырыу үҙе бер бәлә. Бер көн Әбделмоталлип Ҡәғбәлә ял иткән сағында серемгә киткәйне, төш күрҙе. Кемдер уға: «Зәмзәмде ҡаҙып сығар», – тине. Әбделмоталлип:\n– Нимә ул Зәмзәм? –тип һораны.\n– Ул – ғибәҙәтселәр өсөн иң яҡшы шишмә.\nЗәмзәм тураһында төшөндә өндәшкән кеше шишмәнең урынын да күрһәтте.\nУянғас, Әбделмоталлип берҙән-бер улы Әлхаристы саҡырҙы. «Миңә Зәмзәмде ҡаҙып сығарырға бойорҙолар», – тине уға. Улар икәүләп ер ҡаҙа башланы, әммә икәү генә әллә ни эш ҡыра алмаясаҡтарын төшөндөләр. Әбделмоталлип Аллаға ялбарҙы. Алланың ун ул биреүен үтенде. Әгәр шулай була ҡалһа, берәүһен Аллаһ хаҡына ҡорбан итәсәген әйтте. Өсөнсө көндә Әбделмоталлип һыуға юлыҡты. Быны күргән кешеләр уға:\n– Беҙҙе лә ҡойо ҡаҙыусы тип иғлан ит, – тине.\n– Был ҡойоно Аллаһ әмере буйынса мин ҡаҙҙым түгелме һуң? Әгәр ошоноң менән риза түгелһегеҙ икән, үҙегеҙ теләгән ҡазыйҙы килтерегеҙ. Ул хөкөм сығарһын, –тине.\nКешеләр ҡазый һайлап алды. Әбделмоталлип яғына Әбделманаф нәҫеленән егерме кеше сыҡты.\nЮлға сыҡты былар. Бер аҙҙан кешеләрҙең һыуы бөттө. Сарсағас, улар Әбделмоталлиптин:\n– Һин берәр нәмә күрәһеңме? –тип һораны.\n– Эйе, был үлем. Һәр кем соҡор ҡаҙһын. Кем дә булһа үлһә, бүтәндәр уны үҙ соҡоронда күмер, –тине.\nКешеләр үҙҙәренә ҡәбер ҡаҙа ла, үлемде көтөп ултыра.\nБыны күргән Әбделмоталлип дөйәгә менә лә сүллек буйлап һыу эҙләп китә. Юл ыңғайы дөйә тояғы аҫтынан һыу атылып сыға башлай. Әбделмоталлип һыу эсеп туя ла үҙенекеләрҙе саҡыра. Улар ҙа һыу эскәс, ҡәҙимге хәленә ҡайта.\nКешеләр Әбделмоталлипҡа хөрмәт менән баш эйә.\n– Һиңә беҙҙән өҫтөн булыу яҙған. Кем һине ошо сүллектә һыу эсерҙе, шул һиңә Зәмзәм һыуын да биргән. Ҡабаттан һиңә ҡаршы һүҙ ҙә әйтмәйәсәкбеҙ, – тип, Аллаһ исеме менән ант иттеләр.\nӘбделмоталлип һәм уның менән ҡуша сүллеккә киткән кешеләр кире ҡайта.\nЗәмзәмдең берҙән-бер хужаһы булып ул ҡала. Ғибәҙәтселәргә тире тоҡта һыу ташыуҙы туҡтаталар һәм Зәмзәмдән һуғара башлайҙар.\nАбраха Ашрам эфиоп ине. Ул Йәмән хакимын үлтереп, уның батшалығына хужа булып алды. Бер мәл ғибәҙәт осоро еткәс, ул Алланың изге йортона юлланырға йөрөүселәргә иғтибар итә. Абраха:\n– Был кешеләр ҡайҙа бара? – тип һорай.\n– Улар Мәккәләге Аллаһ йортона китә.\n– Ниндәйерәк йорт инде ул?\n– Ул таштан ҡоролған.\n– Ә мин һеҙгә яҡшыраҡты төҙөрмөн.\nАбраха аҡ, ҡыҙыл, һары һәм ҡара мәрмәрҙән ғибәҙәтхана һалдыра, уны алтын-көмөш менән биҙәтә, ишектәренә сүкелгән алтын йәбештертә, стеналарына мускус һиптертә. Шунан ул кешеләргә ошо йортта ғибәҙәт ҡылырға бойора. Әммә уға берәү ҙә буйһонмай, барыһы ла Мәккәләге Ҡәғбәне яҡын күрә. Абраха ярһый, Ҡәғбәне ҡыйратмаҡ була. Ул ғәскәр йыя ла, алдан фил ебәреп, һуғышҡа ҡыуа. Ғәскәр Йәмәндән сығып, Мәккәгә йүнәлә. Юл ыңғайында ғәрәп хәрбиҙәре әллә нисә мәртәбә был ғәскәргә һөжүм итә, әммә эфиоп сардарынан еңелә килә. Бына Абраха ғәскәре Мәккәгә инә һәм Әбделмоталлиптың дөйәләрен баҫып ала.\nҠоттары осҡан кешеләр Әбделмоталлиптан, ҡайһылайтырға, тип ялбара. Абраха менән һуғышып булмай, шуға тауҙарға ҡасығыҙ, ти Әбделмоталлип. Ҡәғбәне емерергә ниәтләгәне өсөн халыҡ Абрахаға ныҡ нәфрәтләнә, әммә үҙҙәренең көсһөҙлөгөн күреп, тауҙарға ҡасырға мәжбүр булалар. Һыҡтай-һыҡтай бөтөнөһө лә тауға китә.\nҮҙ кешеләре араһында иң сибәре, иң күренеклеһе, иң шөһрәтлеһе булараҡ, Әбделмоталлип Абраха менән осрашырға китә.\nАбраха уны бик ҙур хөрмәт һәм түбәнселек менән ҡаршылай. Тылмасҡа:\n– Уға ни кәрәк? Һора, – ти.\n– Һин тартып алған ике йөҙ дөйәне ҡайтарып биреүеңде теләйем, –ти.\n– Һин миңә ике йөҙ дөйә тураһында һөйләп ултыраһың. Ә мин емерергә килгән динең, атайыңдың, нәҫел-нәсәбеңдең дине тураһында ләм-мим! – тип ҡысҡыра.\nӘбделмоталлип тыныс ҡына:\n– Мин – дөйәләрҙең хужаһы. Ә изге йорттоң үҙ хужаһы бар, – ти.\nШунан һуң Әбделмоталлип үҙенекеләр менән тауға китә. Абраха Мәккәне ни эшләтер икән, тип көтә.\nФилле ҙур ғәскәр менән Абраха Ҡәғбәгә ҡарай ҡуҙғала, ә ғәрәптәр, ҡайғырышып, быларҙы тау башынан күҙәтә.\nҠапыл диңгеҙ яғынан һанһыҙ ҡош тубы күтәрелә лә Абраха ғәскәре өҫтөнә таш бәрә башлай. Ғәскәр кешеләре шунда уҡ әҫпе һәм ҡыҙылса менән ауырырға тотона, һалдаттарҙың ҡул-аяғы өҙөлөп төшә. Быны күреп, Абраха ҡаса, ә ғәрәптәр ғәскәрҙең тарҡалғанын ҡарап тора. Шунан улар тауҙан төшә лә Ҡәғбәгә йүгерә, Алланы ҙурлап, һоҡланып, маҡтап тәбрикләй. Изге йорттоң үҙ хужаһы бар, ул уны емерелеүҙән һаҡлап ҡаласаҡ, тигән Әбделмоталлип хаҡлы булып сыға.\nШул уҡ фил йылында Әбделмоталлиптың улы Абдулланың улы Мөхәммәт донъяға килә.\nСығыу ваҡыты 19-07-2013, 17:54 | Ҡаранылар: 1455


Ни өсөн йүгерергә кәрәк? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Ни өсөн йүгерергә кәрәк?\n10.11.2018 Ни өсөн йүгерергә кәрәк?\nБоронғо гректар юҡҡа ғына: "Көслө булғың килһә – йүгер, матур булғың килһә – йүгер, аҡыллы булғың килһә – йүгер", тимәгән. Ысынлап та, йүгереүҙең организм өсөн файҙаһы ғәйәт ҙур.\n1. Йүгереү йөрәк һәм ҡан тамырҙарының мөмкинлектәрен киңәйтә, йөрәк мускулына яҡшы күнекмә бирә. Һөҙөмтәлә йөрәк нығыраҡ һәм көслөрәк була.\n2. Йөрәктең кислородты һыйҙыра алыу дәрәжәһе арта. Күнекмә алған йөрәк бер циклда күнекмә үтмәгәненә ҡарағанда күпкә күберәк ҡан ҡыуа. Ҡан ағышы күбәйә икән, кислород алмашыныуы ла арта. Бөтә туҡымаға һәм органға кислород һәм туҡлыҡлы матдәләр менән байытылған ҡан күпләп килә башлай.\n3. Нервы көсөргәнешенә ҡаршы бик яҡшы көрәшеү сараһы. Көн дауамында организм арый, хәлһеҙләнә. Бының сәбәбе ауыр эш кенә түгел, аҡыл көсөргәнеше лә хәлде ала. Унан арыныу өсөн иң яҡшыһы – йүгереү.\n4. Оҙайлы күнекмәләрҙән һуң ҡанға үҙенсәлекле гормон – эндорфин бүленеп сыға. Уны "бәхет гормоны" тип тә йөрөтәләр. Ҡанда уның күләме артҡан һайын, кеше ниндәйҙер еңеллек, күтәренкелек кисерә. Депрессия юҡҡа сыға.\n5. Аҡыл әүҙемлеге арта. Йүгергән ваҡытта йыш ҡына ниндәйҙер проблеманың сиселеү юлдары үҙенән-үҙе асыла. Әүҙем күнекмәләр ваҡытында ҡан кислород менән тулылана, матдәләр алмашыныуы яҡшыра, һөҙөмтәлә үҙәк нервы системаһы һәм мейе лә әүҙемерәк эшләй башлай.\n6. Даими рәүештә йүгереү менән шөғөлләнеү ҡанда эритроциттар һәм гемоглобиндар күтәрелеү һөҙөмтәһендә иммунитеттың нығыныуына булышлыҡ итә. Йүгергән ваҡытта тотош организмға көс төшөү сәбәпле, ҡанда холестерин кәмей, асығыу тойғоһо ла юғала, эсәктәрҙең моторикаһы яҡшыра. Һөҙөмтәлә матдәләр алмашыныуы яҡшырып, кешенең кәүҙә ауырлығы ла нормалләшә.\n7. Көндөң теләгән мәлендә йүгерергә мөмкин. Иртәнсәк, ҡанда гормондар күтәрелгән мәлдә, йүгереү уны таратып ебәреүҙең тәбиғи ысулы булып, организмға гармонияға килергә ярҙам итә. Эш көнөнән һуң йүгергәндә, арыуҙы баҫып, энергия туплап, артыҡ ашау теләгенән ҡотолоп, тәмле йоҡоға талырһығыҙ.\n8. Ғалимдарҙың тикшеренеүҙәре күрһәтеүенсә, йүгергән ваҡытта бауыр туҡымаһының өлөшләтә яңырыуы күҙәтелә. Бөйөрҙәргә лә ыңғай тәьҫире бар: йүгергән ваҡытта уларҙағы көсөргәнеш кәмеп, яҡшыраҡ эшләй башлайҙар.\n9. Даими рәүештә йүгереү менән шөғөлләнеүҙең терәк-хәрәкәтләнеү аппаратына ла ыңғай йоғонтоһо бар. Оло йәштәгеләр өсөн ул айырыуса файҙалы, сөнки быуындарҙағы, мускулдарҙағы кире яҡҡа үҙгәрештәргә тотҡарлыҡ яһай.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЭШЛӘГӘН ЭШТӘРЕҢ ЭНЦИКЛОПЕДИЯҒА ИНЕРЛЕК БУЛҺЫН - 2016 - Мәҡәләләр\nЭШЛӘГӘН ЭШТӘРЕҢ ЭНЦИКЛОПЕДИЯҒА ИНЕРЛЕК БУЛҺЫН\n"Башҡорт энциклопедияһы" ғилми-нәшриәт комплексының генераль директоры, философия фәндәре кандидаты Уйылдан СӘЙЕТОВ менән әңгәмәбеҙ уның 65 йәшлек юбилейы алдынан булды. Ул - Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының Фән һәм техника өлкәһендә дәүләт премияһы лауреаты, "Почет билдәһе" ордены кавалеры, СССР-ҙың матбуғат отличнигы. Беҙ энциклопедия тип аталған оло мәғлүмәт китабын ижад итеүселәр эшенең ҡайһы бер нескәлектәре һәм Уйылдан Ғилман улының ғүмер мәлдәре тураһында һөйләштек.\nРус телендә төҙөлгән һәм донъя күргән "Башкирская энциклопедия" ете томлығының тулыландырылған һәм байытылған башҡортсаға тәржемәһенең 4-се томы ошо көндәрҙә донъя күрҙе. Тәүге һорауыбыҙ күп томлыҡта сағылдырылған шәхестәр тураһында. Был мәғлүмәт тупланмаһына бары тик Башҡортостанда тыуып, ошонда йәшәгән, хеҙмәт иткән фиҙаҡәрҙәр генә индерелдеме?\n- "Башҡорт энциклопедияһы"ның концепцияһын уйлаған сағыбыҙҙа, һүҙлеген төҙөгәндә коллегалар менән шундай уртаҡ фекергә килгәйнек: беҙ Башҡортостанды, башҡорт халҡын, уның тарихын, бөгөнгөһөн Рәсәй, төбәктәр, сит илдәр менән бәйләнештә күрһәтергә тейешбеҙ. Мәҫәлән, 1812 йылғы Ватан һуғышында ҡатнашҡан әллә күпме башҡорт геройҙарын индерҙек китапҡа. Унан һуң, беҙҙең республиканың сит илдәр менән иҡтисад, мәҙәниәт, фән өлкәләрендә бәйләнештәре бар. Уларҙы ла күҙ уңында тоттоҡ. Әммә китапҡа бөтәһе лә ингән тип әйтә алмайбыҙ. Сөнки энциклопедия һәр ваҡыт күләме менән сикләнгән була. Ете томлыҡ өҫтөндә эш барышында, нисек кенә сәйер тойолмаһын, иң тәүҙә күләмен билдәләп алаһың. Унан ҡала - мәғлүмәтте нисек һайлау һәм нисек һыйҙырыу тураһында уйлана башлайһың. Һайлап алыр өсөн формаль критерийҙар уйлап сығараһың. Энциклопедияға индерә торған кешеләрҙе "һауанан" алып булмай бит. Мәҫәлән, берәй башҡорт кешеһе Рәсәйҙең, йәиһә СССР-ҙың берәй өлкәһендә дәүләт премияһы алған икән, ти, әгәр ул премия беҙҙе ҡыҙыҡһындырған критерийҙарға тап килһә, уны энциклопедияға индермәй хәлебеҙ юҡ. Йәки, тағы бер миҫал. Кеше республиканан ситтә донъяға килеп, Башҡортостанда эшләп, беҙҙең критерийҙарға тап килгән дәүләт наградалары ала икән, уны ла энциклопедияға индерәбеҙ. Шуға ла "Башҡорт энциклопедияһы"на бары тик башҡорт милләтле кешеләр тураһында ғына яҙыла икән тип уйларға ярамай. Тағы бер мөһим әйберҙе әйтеп үтергә кәрәк. Беҙҙең критерийҙарға тулыһынса тап килеп тә, энциклопедия төҙөүселәргә билдәһеҙ ҡалған кешеләр ҙә була, шунлыҡтан, беҙҙең күп томлыҡта башлыса киң билдәлелек яулаған кешеләр тураһындағы мәҡәләләр урын ала.\nХәҙер беҙ "Башҡорт энциклопедияһы"ның электрон вариантын эшләйбеҙ. Ҡағыҙ энциклопедияны һәр ваҡыт күләме сикләй. Электронды - сикләмәй. Әле беҙ электрон "Башҡорт энциклопедияһы"ның руссаһына 18 мең мәҡәлә һалдыҡ. Башҡортсаһына ла, тулыландырып, шул кимәлдә һаласаҡбыҙ. Электрон энциклопедияны хәҙер актуалләштереү юлына күстек. Энциклопедияға индерелгән геройыбыҙ, мәҫәлән, берәй премия алған икән, шуны теркәп ҡуябыҙ. Беҙгә бындай яңылыҡтарҙы, ғәҙәттә, авторҙар үҙҙәре хәбәр итә. Үҙебеҙ ҙә ҡарап барабыҙ.\nЭнциклопедияға дөрөҫ булмаған мәғлүмәт инмәһен, тип тырышып йөрөгән көнөбөҙ.\nҺеҙҙең эшегеҙҙең ауырлығын үҙегеҙ генә беләһегеҙҙер: кешеләр менән эшләйһегеҙ. "Ниңә мине энциклопедияға индермәнегеҙ?" тигән дәғүәләр күпме, күп булһа, уларға ниндәй яуап биреп ҡотолаһығыҙ?\n- Ундай дәғүәләр бар: "Ниңә мине индермәнегеҙ? Ни эшләп фотографиямды ҡуйманылар?" - тип әйтеүселәр ҙә осрай. Һаман да шул формаль принциптар ҡотҡарып килә, шулай булырға тейеш тә. Унан һуң, ул формаль принциптарҙы мин уйлап сығармағанмын. Берәй ҡарар ҡабул иткәндә мин үҙебеҙҙең хеҙмәткәрҙәрҙең генә түгел, ғалимдарҙың фекерен дә белешәм. Редколлегия ағзалары һәр яңы мәҡәләне өйрәнә. Улар үҙ тәҡдимдәрен яҙып бирә. Беҙ, үҙ сиратыбыҙҙа, ул тәҡдимдәрҙе ҡабул итәбеҙ, йәки итмәйбеҙ. Һуңғыһы осрағында сәбәбен аңлатабыҙ. Баҫмаға әҙерләнгән мәҡәләнең яҙмышын иң аҙаҡҡы ҡултамға - генераль директорҙың ҡултамғаһы хәл итә.\nЯҡшы етәксе үҙ ҡанаты аҫтындағы хеҙмәткәрҙәр менән яҡшы мөнәсәбәт ҡорһа ғына, эш алға баралыр, тип уйлайым. Идара итеү серҙәрегеҙ менән дә уртаҡлашһағыҙсы. Үҙегеҙҙә кешеләр менән дөрөҫ мөнәсәбәт ҡороу оҫталығын нисек тәрбиәләнегеҙ?\n- Ауыр һорау. Быны мин үҙем дә аңламайым. Кешеләр менән аралашыу стилемде ғүмер буйы барлыҡҡа килтергәнмендер, күрәһең. Ҡайһы бер етәкселәрҙең һәр тишеккә тығылып, насарлыҡ ҡына эҙләүенә аптырайым. Бының менән, беренсенән, хеҙмәткәрҙәренең, икенсенән, үҙенең һаулығын бөтөрә улар, өсөнсөнән, конструктив эшләй алмайҙар. Мин ҡайһы бер ваҡ етешһеҙлектәргә, әгәр улар эшкә зыян итмәй икән, "күҙ йомам". Етәксе стратегия, эштең яҙмышы тураһында уйланырға, дәүер масштабынан сығып фекер йөрөтөргә тейеш. Мин бүлмәмдән сығып барғанда хеҙмәткәремдең эшкә һуңлап килеүен күрһәм дә, өндәшмәйем. "Етди сәбәбе барҙыр, йә берәйһен иҫкәрткәндер", - тим. Кабинеттар буйлап йөрөгәндә коллегаларҙың кәйефен белергә тырышам. "Инспектор тикшереүе" үткәрмәйем һәр хәлдә. Кешегә ышанырға кәрәк. Минең өсөн иң мөһиме - эштең һөҙөмтәһе: сифатлы һәм тейешле ваҡытта башҡарылыуы. Хеҙмәткәрҙәрҙе эшкә алыу мәсьәләһенә лә үҙенсәлекле ҡараштамын. Бүтән ерҙә эшләп, тәжрибә туплаған хеҙмәткәргә ҡарағанда, ҡулына яңы ғына диплом алған йәш белгесте эшкә алыуға өҫтөнлөк бирәбеҙ. Тәжрибәле кеше беҙҙең талаптарға оҙаҡ яраҡлашһа, тәжрибәһеҙҙәр тиҙерәк өйрәнергә тырыша. Тәүге эш урыны булғанға күрә, беҙҙәге ауыр эште "эш шулай була икән", тип кенә ҡабул итә. Уның ҡарауы, төрлө сәбәптәр менән (ғаилә хәле, эште алып бара алмау һ.б.) беҙҙән киткән йәш белгестәр башҡа ерҙә бик яҡшы эшләп алып китә.\nҮтән ғүмер юлығыҙға йомғаҡ яһағанда уның ҡайһы осорон иң сағыуы, иң уңышлыһы тип әйтер инегеҙ?\n- Баймаҡ ауыл хужалығы техникумын тамамлағас,18 йәшлек сағымда, ауылда иҫәп-хисап буйынса бригадир ярҙамсыһы булып эшләнем. Ауылда ике түрә: береһе - бригадир, икенсеһе - мин инем. Яҙҙан көҙгә саҡлы эшләнем шунда. Хисапсы ер үлсәй, кешегә наряд яҙа һәм башҡа эштәр менән була. Шул йылдарым бик сағыу булып иҫтә ҡалған.\nКомсомолда 16 йыл да 16 көн эшләнем - был осор иһә тағы ла матурыраҡ хәтирәләргә бай. Ул осорҙоң дүрт йылында Мәскәүҙә Комсомолдың юғары мәктәбендә уҡыным. Унда ла төркөмдөң комсомол сәркәтибе булдым. "Ленинсы" гәзитендә мөхәррир булып эшләгән йылдар ҙа ошо 16 йыл да 16 көн эсенә инә. Ике йыл мәҙәниәт министры булып эшләгән осор матурлыҡ донъяһында йәшәгәндә күргән сағыу бер төш һымаҡ иҫтә ҡалды. Сәнғәт әһелдәре йәшәгән һәм улар тарафынан "Сәйетов йорто" тип йөрөтөлгән Өфө ҡалаһындағы күп ҡатлы бер бина ғына ла һәр ваҡыт ғорурлыҡ хисе уята. Ҡалғаны - ошо урында, энциклопедияла эшләү дәүере. Бында мин 22,5 йыл эшләгәнмен булып сыға. Шуның 21,5 йылы - етәксе вазифаһында. Был йылдар, әлбиттә, иң емешле ғүмер осором. Бына беҙҙең емештәр - кәштәбеҙ тулы китаптар. Элек китаптарҙы Мәскәүҙән яҙҙырып, һатып алып уҡый торғайныҡ. 1988-1991 йылдарҙа Мәскәүҙә Йәмғиәт фәндәре академияһында уҡыным, мәҙәниәт темаһы буйынса кандидатлыҡ диссертациямды яҡланым. Академияның китап магазины була торғайны, бөтөн яңы китаптар шунда килә ине. Үҙгәртеп ҡороу, асыҡлыҡ, демократия, тип, нимә генә яҙманылар - бөтөнөһөн дә тиерлек уҡып өлгөрөргә кәрәк булды. Хәҙер китап уҡып ултырырға артыҡ ваҡыт юҡ, сөнки үҙебеҙ сығарған һәр китапты уҡырға тура килә...\n"Башҡорт энциклопедияһы"ның төп ойоштороусыһы, барлыҡҡа килтереүсеһе менән әңгәмәләшкәндә үҙемә шундай һығымта ла яһаным: был тормошта йәшәгәндә, эшләгәндә "Башҡорт энциклопедияһы"на инерлек фиҙаҡәрлек, әүҙемлек, тырышлыҡ күрһәтергә кәрәк. Уҡыусыларыбыҙға ла шундай ынтылыш теләйбеҙ.\nЯҙылған: 07.11.16 | Ҡаралған: 610


Өфөлә Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ корпорацияһынан илдә тәүге «Фермер утрауы» асылды\n17 Декабрь 2021, 15:54\nБөгөн Өфөлә Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ корпорацияһынан Рәсәйҙә тәүге «Фермер утрауы» асылды. «Фермер утрауы» – «shop-in-shop» форматындағы сауҙа нөктәһе, уның кәштәләрендә урындағы етештереүселәрҙең, беҙҙең осраҡта республика фермерҙарының һәм ауыл хужалығы кооперативтарының продукцияһы бар.\nБашҡортостан ошондай сауҙа нөктәләре селтәрен булдырыу буйынса федераль проектты тормошҡа ашырыу өсөн пилот төбәге булып тора. Был аңлашыла ла, республикала 7 меңдән ашыу фермер хужалығы иҫәпләнә. Хужалыҡ итеүҙең кесе формалары төбәктә ауыл хужалығы продукцияһын етештереү күләмен арттырыуҙа төп роль уйнай. Шуныһы мөһим: дүрт йыл рәттән Башҡортостан илдә ауыл хужалығы ҡулланыусылар кооперативтары һаны буйынса алдынғы урынды биләй. Улар республикала 370-тән ашыу, ауыл хужалығы ҡулланыусылар кооперативының төп маҡсаты кооператив ағзаларының хужалыҡтарында етештерелгән ауыл хужалығы продукцияһын бергәләп эшкәртеүҙе ойоштороуға ҡайтып ҡала.\nТәүге «Фермер утрауы» «Магнит» супермаркетында асылды. Адресы: Өфө ҡалаһы, Б. Баландин бульвары, 9-сы йорт. Ассортиментта экологик яҡтан таҙа һөт ризыҡтары, шул иҫәптән сырҙар, ит изделиелары, ярымфабрикаттар һәм бакалея», – тип белдерҙеләр Башҡортостан Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтендә.\n«Беҙҙең фермерҙар һәм ауыл хужалығы кооперативтары күп төрлө үҙенсәлекле продукция етештерә, – тине Башҡортостан хөкүмәте премьер-министры урынбаҫары – ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов «Фермер утрауы»н асыу тантанаһында. – Улар – ҡымыҙ, ҡорот, ҡаҙы һәм башҡа һөт, ит, емеш-еләк деликатестары. Был ризыҡтар башлыса берәмләп һатыла торған тауар. Беҙ уларҙы йәрминкәләрҙә, күргәҙмәләрҙә, махсус сауҙа нөктәләрендә һатабыҙ, ләкин әлегә былар ғына етмәй, ҙур магазиндарҙа Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ корпорацияһы ойошторған фермер нөктәләренең яңы форматын дәртләнеп ҡаршы алабыҙ».\n«Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү корпорацияһы ойоштороусы булып ҡына сығыш яһамай: беҙ «Фермер утрауы» өсөн майҙансыҡ табырға ярҙам итәбеҙ, эшҡыуарҙарыбыҙға отошло булһын өсөн магазиндар менән ҡуртым шарттары тураһында килешәбеҙ, магазин төҙөүгә сығымдарҙы кәметеү өсөн ҡорамалдар эҙләүҙе һәм ритейл-бук төҙөүҙе үҙ өҫтөбөҙгә алабыҙ. Бынан тыш, проектта ҡатнашыусыларға МСП банкынан махсус, уңайлы шарттарҙа кредит алыу мөмкинлеге бирәбеҙ. Беҙҙең «Фермер утрауы» – 10-25 фермерҙы берләштереп, бер нисә эшҡыуарға бергә тупланыу мөмкинлеге», – тине Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ корпорацияһының генераль директоры Александр Исаевич.\n«Илдәге беренсе «Фермер утрауы»нда беренсе булып ҡатнашыуым менән ғорурланам, – тине Башҡортостандың Шишмә районында урынлашҡан ауыл хужалығы ҡулланыусылар кооперативы етәксеһе Вилена Дәүләтова. – Кесе һәм урта эшҡыуарлыҡ корпорацияһына ошондай сауҙа нөктәһен ойошторған өсөн ҙур рәхмәт».\n«Фермер утрауы» сауҙа нөктәләрен урынлаштырыу буйынса пилот проекты алты айға иҫәпләнгән. Ошо ваҡыт эсендә «Магнит» һәм «Пятерочка» магазиндары булған биш төбәктә тағы ла тиҫтәнән ашыу майҙансыҡ ойоштороу күҙаллана. Йыл аҙағынаса Новосибирск һәм Омск өлкәләрендә лә «утрауҙар» асыла («Пятерочка» сауҙа селтәре менән берлектә). 2022 йылда проектты Төмән, Мәскәү өлкәләрендә һәм башҡа төбәктәрҙә проектты бойомға ашырыу күҙаллана. Проекттың артабанғы маҡсаты – ил кимәленә сығыу.


Республика башлығы Иҫке Собханғол ауылында балалар баҡсаһы төҙөлөшөн баһаланы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРеспублика башлығы Иҫке Собханғол ауылында балалар баҡсаһы төҙөлөшөн баһаланы\n11:40, 3 марта 2014 Сәйәсәт\nБөрйән районына эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Иҫке Собханғол ауылының Баҙал биҫтәһендә төҙөлә башлаған балалар баҡсаһын ҡараны. Объектты 2013 йылдың сентябрендә төҙөй башлағандар. Бөгөнгө көнгә төҙөүселәр фундамент һалған, стеналарҙы күтәрә башлаған. Мәктәпкәсә белем биреү учреждениеһын төҙөүгә йүнәлтелгән 86 миллион һумдан 22 миллион тирәһе үҙләштерелгән. Тәүге балаларҙы балалар баҡсаһы быйыл көҙ ҡабул итергә тейеш.\nРөстәм Хәмитов балалар баҡсаһының планировкаһы менән танышты, социаль объектта эштең сифаты менән ҡыҙыҡһынды, тип хәбәр иттеләр Башҡортостан Президентының матбуғат хеҙмәтенән. Бөрйән районы хакимиәте башлығы Динир Әхмәтйәнов әйтеүенсә, төҙөүселәрҙең эш барышы һәм сифаты муниципалитетты ҡәнәғәтләндерә.\n— Әгәр һеҙ, балалар баҡсаһы кеүек, бындай мөһим социаль объектты төҙөүгә тотондоғоҙ икән, тимәк, мәктәпкәсә учреждениеларға ҡуйылған, бөтә талаптарҙы һәм нормаларҙы үтәп, сифатлы эшләргә тейешһегеҙ, — тине Башҡортостан Президенты, подрядсыларға мөрәжәғәт итеп.\nРөстәм Хәмитов балалар баҡсаһының иҫке бинаһын да ҡараны. Яраҡлаштырылған ағас бина мәктәпкәсә балалар учреждениеларына ҡуйылған заманса талаптарға тап килмәй. Шуның менән бәйле яңы бина төҙөү ҡаралған. Бөгөнгө көнгә Бөрйән районында балалар баҡсаларына үҙ сиратын 350 бала көтә. Яңы балалар баҡсаһын сафҡа индереү сиратты ике тапҡырға тиерлек кәметергә мөмкинлек бирәсәк.\nРеспублика башлығы Баҙал яңы биҫтәлә инженер селтәрҙәренең төҙөлөш барышын ҡараны. Президент Ҡәдиров, Вәлиди, Аҡмулла, Азатлыҡ урамдары буйлап үтте һәм электр, газ менән тәьмин итеү, газофикация буйынса төҙөлөш эштәрен баһаланы. Ағымдағы йылдың икенсе кварталында электрофикация һәм газ менән тәьмин итеү буйынса саралар тамамланасаҡ.\nҺыу үткәреү селтәрҙәрен монтажлау хәҙер иң ҡыҙыуында. Һыу үткәргес 27 километрға һуҙыласаҡ һәм 2015 йылда тапшырыласаҡ. Әлеге ваҡытта уны ҡороуға 1,5 миллион һум үҙләштерелгән.


Баймаҡта республикаға билдәле хужалыҡ эшмәкәре Әкрәм Ниғмәтуллин иҫтәлегенә хәтер кисәһе үтте\nШулай уҡ арҙаҡлы шәхес хөрмәтенә район хакимиәте бинаһында таҡтаташ асылды. Сараға республика төбәктәренән мәртәбәле ҡунаҡтар, Әкрәм Ниғмәтуллиндың дуҫтары йыйылды.\nҺәр саҡ янып йөрөгән хужалыҡ эшмәкәре, тынғыһыҙ етәксе булыуы арҡаһында Әкрәм Ниғмәтуллиндың ғүмере ҡыҫҡа була. Ауыр йылдар уның һаулығына ла тәьҫир итмәйенсә ҡалмай. Тыуған иленең тоғро улы, ысын патриоты булған Әкрәм Әғзәм улы 61 генә йәшендә был донъя менән хушлаша. Баймаҡ еренең үҫешендә абруйлы ир-уҙамандың роле баһалап бөткөһөҙ, ул эшләгән осорҙа район ярайһы уҡ үҙгәреш кисерә. Был иһә 197 йылғы ҡоролоҡ, 86-сы йылда Ленин орденлы Йылайыр совхозының ҙур уңыш алған осоро, 90-сы йылғы үҙгәртеп ҡороу - барыһы ла Әкрәм Ниғмәтуллиндың эшләгән мәлдәренә тура килә. Баймаҡтар үҙҙәренең күренекле шәхестәрен онотмай уларҙың яҡты иҫтәлегенә аяттар бағышлай, исемдәрен мәңгеләштерә. Әкрәм Әғзәм улы тыл да тынғыһыҙ етәксе булһа, өйҙә ышаныслы тормош иптәше һәм хәстәрлекле атай.\nҠасандыр Баймаҡ - Илеш дуҫлығын артабан ойоштороусы һәм бөгөнгәсә был ике райондың үҙ -ара аралашып йәшәүендә Әкрәм Әғзәм улының өлөшө ҙур. Шулай уҡ республикала билдәле «Байыҡ» бейеү бәйгеһенә лә иң башта ул нигеҙ һала. Байыҡ һуңынан ғына республикала үткәрелә башлай. Ҡайҙа ғына, ниндәй генә өлкәлә эшләмәһен, кадрҙарға һаҡсыл, ныҡ талапсан, кеше менән уртаҡ тел таба белеүе менән халыҡ араһында тиҙ генә хөрмәт һәм абруй ҡаҙана ла инде.\nАртабан халыҡ ижады үҙәгендә хәтер һәм ҡәҙер кисәһе дауам итте. Бында ҡасандыр «Таналыҡ» колхозында, Сибай һәм Йылайыр совхоздарында Әкрәм Ниғмәтуллин менән бергә ең һыҙғанып эшләгән белгестәр ул саҡтарҙағы йылы хәтирәләр менән бүлеште.\nҮҙенең артынан яҡты эҙ ҡалдырған, заманында барыһын да халыҡ өсөн эшләгән һәләтле етәксе Әкрәм Ниғмәтуллинды был көндө барыһы ла һағынып иҫкә алды. Кисәләге йылы хәтирәләр һәр кемдең йөрәгендә оҙаҡ уйылып ҡалыр.


Кисә, 21 июндә, Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры сәхнәһендә Башҡорт театрының ғорурлығы, башҡорт һәм татар эстрадаһының яҡты йондоҙо, республикабыҙҙың атҡаҙанған һәм халыҡ артисы Азамат Ғафаров үҙенең 45 йәшенә арналған бенефисын үткәрҙе.\n«Бөгөн мин шул тиклем тулҡынланам… Уйлап ҡарағыҙ – улымдың бенефисы! Шуға ла ошо залды тултырып килеүегеҙгә – оло рәхмәт! – юбилярҙың атаһы, башҡорт, татар һәм бөтә Рәсәй халҡының кумиры Фидан Ғафаров тамашасы менән уртаҡлашты. – Улым минең! Терәгем, минең эшемде дауам итеүсе, ижадташым, рухташым минең! Ир уртаһына еткән яратҡан сабыйым! Бер-беребеҙгә терәк, ижадташ булыуына ҡыуанам мин, улым…».\nЫсынлап та тулҡынландырғыс, сөнки күпме йылдар Фидан һәм Азамат Ғафаровтар бергә сәхнәлә уйнанылар. Һәм бенефиста улар бергә «Башмағым» (Хәбибулла Ибраһимов, режиссер — Илдар Ғиләжев) спектакленән өҙөктө күрһәттеләр.\nҮҙҙенең ижад кисәһендә юбиляр тамашасыларға биш образдар бүләк итте, бәлки уның сәхнәгә сығарған ролдәр бик күп. Кистә «Хыялый» (Салауат Әбүзәр, режиссер — Арыҫлан Йәнбәков), «Нәркәс» (Илшат Йомағолов, режиссер — Илдар Ғиләжев), «Баллы, тирәкле Балтирәк» (Ангиза Ишбулдина, режиссер — Алмас Әмиров), «Өс егет» (өҙөк: «Һин, һин, күҙ нурым») спектаклдәрҙән өҙөктәре тамашасы күрҙе. Әйткәндәй, Азамат Ғафаров трагик, лирик, драматик, романтик, комик ролдәрҙе берҙәм шәп уйнаусы.\nКисә ҡотлау һүҙҙәре менән Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова һәм Өфөнөң мәҙәниәт идаралығы етәксеһе Шамил Абдраҡов килделәр.\nСәхнәгә юбилярҙың атаһы — Рәсәйҙең, Башҡортостандың һәм Татартсандың халыҡ артисы Фидан Ғафаров, артистың хәләл ефете — Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Алһыу Ғафарова-Ғәлина, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Азат Йыһаншин һәм эстрада йондоҙҙары Башҡортостандың һәм Татарстандың халыҡ артисы Айҙар Ғәлимов, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисткаһы Фирүзә Париж, Башҡортостан Республикаһының Ш.Бабич ис. дәүләт республика йәштәр премияһы лауреаты Артур Ҡунаҡбаев һәм Zainetdin проекты сығыш яһаны.\nКонцертан һуң юбилярҙы М.Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театры коллективы исеменән директор вазифаһын башҡарыусы Иршат Фәйзуллин ҡотланы.\nБына, тағы бер күңел байрамы ла аҙағына етте. Азамат Ғафаровҡа – 45 йәш! Ғафаровтар – Башҡортостандың сәнғәт тарихында мәңгелеккә иң моңло династия булып ҡаласаҡ! Оло йөрәкле атай хәстәрлеге һәм ихлас күңелле, рәхмәтле ул өлгөһө улар! Бөгөнгө бенефис – ул ысын мәғәнәһендә ғаилә йолаларының, театр һәм эстраданың күсәгилешлегенең юғары баҫҡысы.\nАзамат Ғафаровтың бенефисы


Өфөнән тәүге хаж ҡылыусылар юлға сыҡты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөнән тәүге хаж ҡылыусылар юлға сыҡты\n16:01, 4 сентября 2015 Йәмғиәт\nӨфөнән тәүге хаж ҡылыусылар юлға сыҡты Фото: Олег Яровиков\nӨфө аэропортынан хаж ҡылыусыларҙың тәүге төркөмө Сәғүд Ғәрәбстанына юлланды. 46 кеше рейс менән Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәренә осто, унан улар изге урынға барып етәсәк.\nРеспубликанан 132 диндар хажға бара. Был былтырғыға ҡарағанда ике тапҡырға аҙыраҡ. Рәсәйҙән бөтәһе 12 мең кеше хаж ҡыласаҡ.\nӨфөлә үткән хаж буйынса йомғаҡлау ултырышында билдәләнеүенсә, быйыл рәсәйҙәр өсөн дөйөм квота элеккесә ҡалған — 16 400, әммә изге урындарға ғибәҙәт ҡылырға теләүселәр аҙ. Был долларҙың ҡырҡа артыуына бәйле. Рәсәй мосолмандары Үҙәк диниә назаратының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, быйыл 80 процент самаһы ғына квота тултырылған.\nМәккәгә хажға барыу исламдың бишенсе терәге һанала. Мөмкинлеге булған һәр мосолманға ғүмерендә бер генә мәртәбә булһа ла хаж ҡылыу фарыз. Ундай кешеләр «хажи» исемен йөрөтөргә хоҡуҡлы. Хаж тамамланғас, бөтә донъя мосолмандары Ҡорбан байрамын билдәләй. Быйыл ул 24 сентябргә тура килә.\nТеги: дин,хаж,хаж ҡылыу


Башҡортостанда «Полиэф» акционерҙар йәмғиәтендә терефталь кислотаһы производствоһын реконструкциялау тамамланды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n16:47, 15 августа 2019 Иҡтисад\nӨФӨ, 2019 йыл, 15 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Азат Ғиззәтуллин/.\nБөгөн СИБУР холдингына ингән «Полиэф» акционерҙар йәмғиәтендә терефталь кислотаһы производствоһын реконструкциялау тамамланды. Яңыртыу һөҙөмтәһендә йылына ҡеүәт 272 мең тоннанан 350 мең тоннаға тиклем артты. Бөгөн Полиэф — Рәсәйҙә берҙән-бер терефталь кислотаһы етештереүсе. Ул донъяла киң таралған полимерҙарҙың береһе – полиэтилентерефталатты (ПЭТ) синтезлау өсөн төп сеймал булып тора. Полиэтилентерефталаттан төрлө эсемлектәр өсөн пластик шешәләр, синтетик туҡымалар, төрөү материалдары, шулай медицина әйберҙәре етештерәләр. Бынан тыш, терефталь кислота нигеҙендә иҙәнгә йәйелә торған япмалар, уйынсыҡтар һәм башҡа әйберҙәр өсөн экологик пластификаторҙар сығаралар. Рәсәй баҙарында терефталь кислотаны ҡулланыу күләме йылына яҡынса 500 мең тонна тәшкил итә.\nАсыу тантанаһында Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров, Рәсәйҙең энергетика министры урынбаҫары Павел Сорокин, «СИБУР Холдинг» йәмғиәте идараһы рәйесе Дмитрий Конов, проектҡа йәлеп ителгән партнер компаниялар һәм подряд ойошмалары етәкселәре ҡатнашты.\nРадий Хәбиров йыйылыусыларҙы эштәрҙең тамамланыуы менән ҡотланы. Уның һүҙҙәренсә, Башҡортостан менән СИБУР һөҙөмтәле хеҙмәттәшлек итә.\n«Асылда, Полиэфта етштереүҙе яңыртыу — күмәк тырышлыҡ емеше. Мин Башҡортостандың инвестициялар, бизнес, производствоны яңыртыу һәм импортты алмаштырыу өлкәһендәге башланғыстарға ярҙам итергә әҙер булыуы хаҡында әйткәйнем. СИБУР менән хеҙмәттәшлегебеҙ стратегик характерҙа, сөнки беҙ бер предприятиены тамамлап, икенсеһенә ҡарайбыҙ. Алда холдинг менән артабанғы эш өсөн мөмкинлектәр бар тип уйлайым», — тине Радий Хәбиров, журналистарҙың һорауҙарына яуап биреп.\nРеспублика етәксеһе һүҙҙәренсә, иҡтисади файҙа терефталь кислота етештереү күләмен 350 мең тоннаға тиклем арттырыуҙа сағыла.\n«Был бик кәрәкле сеймал, ул еңел һәм аҙыҡ-түлек сәнәғәтендә әүҙем ҡулланыла. Был йәһәттән беҙ моданы башлап ебәреүселәр. Полиэф – беҙҙең ғорурлығыбыҙ, Благовещен өсөн төп предприятие. Бик шатбыҙ, ошондай ваҡиғалар күберәк булһын ине», — тине Башҡортостан етәксеһе.\nТеги: терефталь кислотаһы етештереү, Полиэф


Батыр рухы (Хикәйә)\n19 Февраль , 07:00\nРәзинә Зәйнетдинова-Урманшина Ғафури районының Юлыҡ ауылында тыуған. Тыуған ауылында урта мәктәпте тамамлағас, БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалында белем ала. Әлеге ваҡытта "Шоңҡар" журналында эшләй. 2017 йылда "Йәштәр тауышы" серияһында "Килен шәле" тип аталған хикәйәләр йыйынтығы нәшер ителде. Республик\nРәзинә Зәйнетдинова-Урманшина Ғафури районының Юлыҡ ауылында тыуған. Тыуған ауылында урта мәктәпте тамамлағас, БДУ-ның Стәрлетамаҡ филиалында белем ала. Әлеге ваҡытта "Шоңҡар" журналында эшләй. 2017 йылда "Йәштәр тауышы" серияһында "Килен шәле" тип аталған хикәйәләр йыйынтығы нәшер ителде. Республикала уҙғарылған төрлө әҙәби конкурстар лауреаты.\nЯрты йыл самаһы Хәким сәйер ваҡиғалар солғанышында йәшәй. Әллә нимә булды ла ҡуйҙы. Әйтерһең дә, ҡайҙа барһа ла, нимә эшләһә лә, уны кемдеңдер ҙур, үткер, утлы ҡарашы күҙәтеп йөрөгән, хатта уйҙарын да үтәнән-үтә белгән төҫлө. Унан ҡасып та, йәшенеп тә ҡотолорлоҡ түгел. Күптән инде өңөнә әйләнә башлаған эш бүлмәһенә инеп бикләнһә генә был ҡәһәр тотҡонлоҡтан арынып торған кеүек. Шуға элекке шикелле бер осрашыуҙан икенсеһенә йөрөүгә, мәжлестән мәжлескә сабыуға нөктә ҡуйылды. Урамға сығып, саф һауа һулап йөрөп килерлек тә тәҡәте ҡалманы. Теге ҡараш тамам хәлен ала, теҙ быуындарын ҡалтырата...\nҠурҡышынан гел алан-йолан ҡаранып, теле көрмәлеп, бер ауыҙ һүҙ әйтә алмай торған ире менән ҡатыны Самира ла кеше араһына сығырға атлығып тормай хәҙер. Хатта балаларын да яҡын ебәрмәй башланы. “У папы паранойя, крышаһы тегеләйгә ҡыйшайған”, – тип, һуҡ бармағын сикәһенә ҡуйып бороп күрһәтә лә ҡуя. Хәйер, малайҙар үҙҙәре лә аталары янына атлығып тормай инде. Бүлмәһенән яндарына сыҡһа, нисектер шикләнеп, күҙҙәренең сите менән генә ҡарайҙар. Тегеһе үҙен эҙәрлекләгән ҡарашты бында ла тойоп, биҙгәк тотҡан кешеләй ҡалтырана башлап, эш урынына инеп китә һалһа, еңел тын алып ҡуялар шикелле. Ана, бәләкәсе бер көндө мәктәптән: “Беҙҙең атай психмы ни? Нишләп миңә класташым Марсель, психбольной малайы менән аралашмайыҡ, ауырыуы беҙгә лә йоғор, ти?” – тип илап ҡайтты. Ил ауыҙына иләк ҡаплап булмай инде. Дәрәжәң бер түбәнгә тәгәрәүгә китһә, шулай бер еүеш танау ҙа һинең менән булышырға әҙер икән. Хатта, ана, әрһеҙ себендәй күҙенә инеп барған Фәнзил дуҫы ла ҡойроғон һыртҡа һалды. Исмаһам, шылтыратып, хәлен дә белешмәй хәҙер.\n...Һәр яҙыусыла иртәме-һуңмы ижади көрсөк булып ала, тиҙәр. Хәкимгә ул уйламағанда-көтмәгәндә саҡырылмаған яһил ҡунаҡтай килде лә ҡуйҙы. Быға тиклем ул, ниндәйҙер тема күңеленә тынғылыҡ бирмәһә, йә тормош күренештәре уйында айырым-айырым сюжет өлөштәре булып сыуала башлаһа, ҡәләмгә тотона ине. Бер мәл ижад тигән татлы ғазап ташланы ла китте. Башта, ярай, һәр кем менән дә була торған хәл, тип үҙ-үҙен тынысландырып маташты. Ярты йыл самаһы ваҡыт шулай татлы өмөттәр менән үтте. Тора-бара таныштары араһында: “Әллә яҙышыуыңдан туҡтап, икенсе, еллерәк нәмәгә тотондоң инде?” – тип уйынлы-ысынлы шаяртып һораусылар күбәйҙе. “Эҙләнәм”, – тип ауыҙ эсенән генә мөңгөрләп яуап бирә лә, әңгәмәсеһе янынан тиҙерәк тайыу яғын ҡарай ундай саҡта.\nШулай ҙа бер мәл теле сиселде. Иң яҡын дуҫтарының береһе, кәрәкһә, сит кешенең өс шиғырын бергә ҡушып, “һә” тигәнсе шиғыр һымаҡ нәмә әтмәләй алған Фәнзил менән эштән һуң йәйге кафеларҙың береһенә ингәйнеләр. Июль айының илерткес йылы һауаһында кинәнеп оҙаҡ ҡына ултырҙылар ул кисте.\n– Брат, нимә булды ул һиңә? Һуңғы ваҡытта үтә бойоҡ йөрөйһөң. Әллә бер-бер хәл булдымы? – тип төпсөндө дуҫы, әҙерәк төшөрөп алғас.\n– Миңә нимә булһын, – тип Хәким был юлы ла һүҙҙе ситкә борорға тырышты.\n– Һи-и-и, нимә-нимә, минән сер йәшерә алмайһың инде. Күҙҙәреңдән күреп торам. Хужаһы тарафынан ғәйепһеҙгә ҡыйырһытылған эттеке кеүек мөлдөрәп торалар бит. Йә, әйт, яуапһыҙ мөхәббәт утында янаһыңмы әллә ҡатының менән борсағығыҙ бешмәй торамы? – тип ныҡыша башлағас, түҙмәне. Асылды. Хәйер, кемгәлер хәлен һөйләп, эс серен бушатырға барыбер ҙа кәрәк ине.\n– Ундай ғына проблемаларға бирешкәнем юҡ та ул. Икенсе нәмә борсой, – тип алдына яңы ғына алып килтереп ултыртҡан һыраны бер нисә тапҡыр уртлап, әйтергәме-юҡмы, тип тағы ла бер ҡат уйлап алғас, һүҙен дауам итте. – Илһам ҡошо мине ташлап китте. Ҡурҡытып та, әүрәтеп тә яныма саҡыра алмайынса аҙапланам. Ышанаһыңмы-юҡмы, ярты йыл самаһы бер юл да яҙғаным юҡ. Ниндәй темаға тотоноп, нимә яҙырға белмәйем. Иғтибар иткәнһеңдер, гәзиттә лә дежур һүҙҙәр теҙмәһенән генә торған мәҡәләләрем урын ала башланы.\n– Үҙең башҡаларҙың яҙғанын уҡыйһыңмы һуң? – тип әрһеҙ Фәнзил көтөлмәгән һорау бирҙе. – Үҙебеҙҙең, төрки, сит ил әҙәбиәте менән даими ҡыҙыҡһынып барһаң, неужели бер нәмә лә килтереп сығарып булмай?!\n– Кешенең әйберенә, тем более ижад емешенә ҡул һуҙа торған ғәҙәтем юҡ. Намыҫым ҡушмай. Уныһын яҡшы беләһең... – Хәким дуҫының ошо холҡон электән яратмай ине. Шуға ла тотҡан урынында ҡырт киҫергә маташты.\n– Улайһа, йөрө, әйҙә, бахырға ҡалып. Ана, бәғзе берәүҙәр элегерәк яҙылған ике-өс әҫәрҙе ҡушып, берәү итә лә, күкрәк һуға ла йөрөй. Бының намыҫы ҡушмай, имеш... – тип Фәнзил дуҫын мыҫҡыл итеп сәмләндерергә тырышты. – Балаларың ыштанһыҙ йөрөп, ҡатының: “Аҡса тапмаған был ирҙең миңә ни кәрәге бар”, – тип ситкә ҡарай башлаһа, намыҫыңа йәбешеп ятырһың йәме!\n– Нишләйем һуң? Барыһы ла һинең кеүек була алмай бит... – Әсерәк итеп яуап бирергә теләгән еренән Хәким ҡапыл телен тешләне. – Һинең кеүек барыһы ла сос була алмай бит, – тип әйтеп ҡуйыу менән генә сикләнде.\n– Әйҙә, һин дә сос бул! Кем һине тыя?! – Әле генә бешмәгән дуҫы өсөн ҡара янып ултырған Фәнзил өгөтләүгә күсте. – Илһам килмәй, тип мыжып ултырғансы, эҙлән, уйла, яҙ!\n– Хөрмәтле ғали йәнәптәре. Һеҙ нимәгә, ниндәй жанрға тотонорға кәңәш итер инегеҙ? – тип Фәнзилдең осоноуына көлөп ҡарап ултырған Хәкимгә ҡыҙыҡ була башлағайны. – Өләсәйемдең һөйләгән әкиәттәрен иҫкә төшөрөп, фантастик әҫәр яҙа башлайыммы? Әллә күберәк кино ҡарап, “һабынлы” мелодрамаларға тотонайыммы? Бәлки, тарихи әҫәрҙәр яҙырғалыр? Беҙҙә хатта ул да мәңгелек түгел бит. Яңы етәксе килгән һайын үҙгәртелеп тора.\nИкеһе бер ҡарарға килә алмайынса оҙаҡ бәхәсләштеләр. Бөйөк Ватан һуғышы нисәнсе йылдарҙа булғанын да “Яндекс”ҡа инеп ҡарамайынса ғына әйтә алмаған Фәнзил дуҫын тарихи әҫәрҙәр яҙырға өгөтләне.\n– Ҡуй, юҡ менән булмайыҡ әле. Бәләкәс ҡыҙың быйыл уҡырға барамы? – тип Хәким һүҙҙе донъяуи хәлдәргә борорға тырышһа ла, килеп сыҡманы.\n– Тарих тураһында елле итеп шиғыр яҙып булмай. Давай, һин бер әҫәр әтмәлә. Баш һүҙен маҡтап яҙырмын, – тип Фәнзил өҙмәне лә ҡуйманы.\n– Һуң, уның өсөн йылдар дауамында архивта ултырырға, эҙләнергә кәрәк. Минең уға ваҡытым да, теләгем дә юҡ.\n– Кем һиңә, бер әҫәр яҙам тип, йылдар буйы этлән, тигән. Элекке әҫәрҙәрҙе үҙгәртәһең дә яҙаһың. Ыңғай геройҙы – кире итеп, элек тәнҡитләгәндәрен яҡшы кеше итеп күрһәтәһең дә ебәрәһең. Күккә күтәреп маҡтай башлаһалар, ағайыңа рәхмәт әйтергә онотмаҫһың...\n– Ә был эш ҡасандыр булһа ла фашланыр, тип уйламайһыңмы? Беҙ ҡапсыҡта оҙаҡ ятмай бит ул.\n– Этем белер тиһеңме? Тарихи әҫәрҙәр яҙғандарҙың күптәре баҡыйлыҡҡа күскән. Йә ныҡ оло йәштәгеләр. Соҡоноп ултырыусы булмаясаҡ, – Фәнзил елле идеяһынан артҡа сигенергә теләмәне.\n– Бар йәш-елкенсәк тә “ТикТок”, “Инстаграм”да ултырып, аҡылын юйып бөтмәгән бит!\nТамсы тама-тама таш тишә, тиҙәр. Хәким дә барыбер ҡотҡоға бирелде. Уҡый, эҙләнә торғас, яҙырлыҡ тарихи шәхесен дә тапты. Үткән быуат аҙаҡтарында уның тураһында күп кенә яҙылған. Тарихи роман, тарихи портрет, бер нисә ҙур ваҡиғаны сағылдырған әҫәрҙәрҙә ыңғай герой булараҡ йыш һынлана. Шуныһы яҡшы – был әҫәрҙәрҙең береһе лә әҙәбиәт дәрестәре программаһына индерелмәгән, уның хөрмәтенә һәйкәл, музей кеүек нәмәләр ҙә бөтөнләй юҡ. Тимәк, әлеге ваҡытта халыҡтың бик аҙ өлөшө генә уның тураһында нимәлер белә тигәнде аңлата был, тип шатланды Хәким. Яманлыҡ ҡылғанда шайтан яныңда дәртләндереп тора, тиҙәр. Хәким дә эске бер дәрт, ниндәйҙер бер көс менән арымай-талмай эшләне лә эшләне. Ижадҡа ваҡыты етмәгәс, хатта бер айға эш хаҡы түләнмәй торған отпуск та алды. Быға тиклем тейешле ялдарын да бирергә теләмәй, ыңғырашып ҡына ултырған баш мөхәррир ҙә ҡаршы килмәне. Балтаһы һыуға төшкән кеүек йөрөгән кеше менән әллә ни эш ҡыйратып булмағанлығын тәжрибәле етәксе яҡшы аңлағандыр инде.\nХәкимдең тырышыуы, ысынлап та, оҙаҡ көттөрмәне. Ер йөҙөн күктән төшкән аҡ күбәләктәр ҡаплай башлағанда тос ҡына бер китап булырлыҡ әҫәр әҙер ине. Һуңғы осорҙа күләмле тарихи әҫәрҙәр ижад ителмәгәнлектән, ысынлап та, Хәкимдең романы ҙур бер табыш кеүек итеп билдәләнде. Фәнзил дуҫы ла һүҙендә торҙо. Ваҡытлы матбуғатта ауыҙ һыуын ҡоротоп маҡтаған бер нисә мәҡәләһе донъя күрҙе. Бүтән ҡәләмдәштәре лә ҡул ҡаушырып ултырманы. Тиҙҙән Хәким Аллабирҙин исеме әҙәбиәт күгендә яҡты бер йондоҙ булып ҡалҡты. Аҫылташҡа тиң ижад емеше нәшриәттә лә сират көтөп ятманы. Йыл аҙағында китабының исем туйын шаулатып-гөрләтеп үткәрергә тура килде яҙыусыға. Тиҙҙән ҡәләм эйәһен мәртәбәле премияға ла тәҡдим иттеләр...\nБарыһы ла шулай майланған арбалай шым ғына алға тәгәрәп бара ине лә. Әммә теге юлы Хәкимдең Фәнзилгә: “Бар йәш-елкенсәк тә “ТикТок”, “Инстаграм”да ултырып, аҡылын юйып бөтмәгән бит!” – тиеүе бушҡа булманы. Бер йәш ғалим аҡтығы тауыш күтәреп маташып ҡараған, тиҙәр...\n– Был бит үткәнебеҙҙән, ата-бабаларыбыҙ васыятынан көлөү тигән һүҙ! Нисек быға тиклем яҙыусылар, тарихсылар араһынан бер ҡаршы сығыусы кеше юҡ! Үҙ тарихыбыҙҙан үҙебеҙ көлһәк, башҡаларға ни һан! – тип туҙынды йәш тарихсы, диссертацияһының ғилми етәксеһе, шул уҡ үҙе уҡытып йөрөгән факультет деканы алдына Хәкимдең яңы китабын һалып.\nБыл әҫәрҙең йөкмәткеһе менән Нур Ишкилде улы ла таныш ине. Тыныс ҡына уҡый алманы ул уны. Тик шул хәтлем хуплау һүҙҙәре әйтелгән әҫәргә ҡарата бер үҙе баш-баштаҡланып ҡаршы төшә алманы. Һуңғы ваҡытта йөрәге лә үҙен һиҙҙертеп ҡуя, хаҡлы ялға ла тыныс ҡына сыҡҡыһы килә уның. Иң яратҡан аспирантын эстән генә хуплаһа ла, ҡаршы төштө:\n– Ҡуй, юҡ менән булма. Башың йәш әле. Кешегә алдыңды-артыңды ҡарамайынса бысраҡ бәрмә. Уға барып етеү-етмәүе лә билдәһеҙ, әммә ҡулыңды бысратып барыбер ҡаласаҡ, тиҙәр бит. Ә был әҫәр тураһында бик күп маҡтау-хуплау һүҙен уҡырға, ишетергә тура килгәндер бит һиңә? – тине ул, тыныс күренергә тырышып.\n– Нимә, нимә, мин һеҙҙән бындай яуапты көтмәгәйнем, – тип йәш тарихсы Марат Ҡәҙимбирҙе улы оторо ярһыны. – Ғәҙеллек яҡлы булған остазым тип йөрөй инем һеҙҙе...\n– Тыныслан. Яңғыҙ ҡарға яҙ килтермәгәне икебеҙгә лә мәғлүм. Үҙеңдең яңы башланып торған карьераңа тап төшөрөп ҡуйма тип, һинең өсөн борсолам. Бындай осраҡтар тарихта ла йыш осрай, – тип атайҙарса хәстәрлекле тауыш менән һөйләнде ҡарт ғалим, шәкертенең үҙенә ҡарата ҡаты бәрелеүенә лә иғтибар итмәй. – Бер нәмә лә эҙһеҙ үтмәй. Ваҡыты еткәс, дөрөҫлөк барыбер өҫкә ҡалҡып сыға. Быны мин оло тормош юлы үткән кеше булараҡ әйтәм...\nЫсынлап та, иртәме-һуңмы һәр эш лайыҡлы баһаһын алмайынса ҡалмай. Хәкимгә лә еңел бирелгән дан өсөн түләү мәле оҙаҡ көттөрмәне. Республикалағы иң мәртәбәле премияларҙың береһен алып, түшенә йәнә бер значок өҫтәлеп, кеҫәһенә арыу ғына аҡса инеп ятҡас, бер нисә көн туҡтамай күңел асты. Беренсе көндө, әлбиттә, тантаналы шарттарҙа был исемде биреүсе юғары дәрәжәле әфәнделәр менән улар өсөн махсус әҙерләнгән банкетта йыуҙылар. Икенсе көнөнә, бер әшнәһенең ҡала ситендәге ике ҡатлы коттежында иң яҡын дуҫтары менән шешлек ҡурып, тәгәрәгәнсе эсеп ятты. Өсөнсө көнөнә күрше-тирәһен һыйланы. Фатирҙа торһалар ҙа, күршеләре үҙҙәре менән стена аша ниндәй шәп яҙыусы йәшәгәнен күптән белә. Әгәр ҙә, ваҡытында улар менән шатлығыңды уртаҡлашмай ҡалһаң, әйләнгән һайын тәҡәтеңде ҡоротосаҡтарын Хәким яҡшы аңлай. Шуға Самираһын һөйләндәре-һөйләндерә булһа ла, өсөнсө ҡатлам кешеләр өсөн дә өҫтәл әҙерләтә алды ғаилә башлығы ҡатынынан. Дүртенсе көнөнә саҡ айныҡты. Башы сатнап ауыртыуы етмәгән, ныҡ итеп ҡалтыратып өшөүенә сыҙай алмайынса юрғанына уранып, байтаҡ ҡына урынында аунаны. Шешлек бешергәндә ел һуҡҡандыр, тип фаразланы башта үҙ хәлен. Тик тора-бара ниндәйҙер сәйер, утлы ҡараш пәйҙә булыуы бөтөнләй хәлдән тайҙырҙы яҙыусыны.\n– Кит, кит! Һинән миңә нимә кәрәк? Минең кем икәнде беләһеңме?! – тип ҡулдарын болғап һөйләнә-һөйләнә, янынан кемделер ҡыуырға, ҡурҡытырға маташҡан иренә ҡарап, Самира башта айнымай эсеүенән күҙенә күренә башлағандыр, тип уйланы. Кискә табан үҙенән тотам да ҡалмайынса эҙәрләгән күҙҙәрҙән арына алмайынса аҡырып-баҡырып йөрөгән ире тамам ялҡытты ҡатынды.\n– Эй, яҙыусы аҡтығы! Һыйыр урынына эсмә, тип күпме әйтәм! Һыу мейең күтәрә алмайынса берәй ерҙә «шытып» ятһаң, беҙҙең өсөн ояты ни тора! – тип түҙемһеҙ ҡатын ҡыҙа башланы. Кискә табан иһә: Был псих менән төндә йоҡлап ятыуы ла ҡурҡыныс! – тип, ирен баш ҡалала иң яҡшы тип һаналған наркология үҙәгенә ебәреп ҡотолоу яғын ҡараны хәстәрлекле ҡатын.\nТүләүле дауаханала бай, дәрәжәле пациенттарҙы кәрәкһә-кәрәкмәһә лә “дауаларға” тырышыусы табиптар Хәкимдең был сәйер ҡыланышының иҫерткес эсемлектәр арҡаһында булмауын асыҡлау менән үк Самираға ирен килеп алырға ҡушып шылтыратты. Күрәһең, тәүлек әйләнәһенә башын ҡаплап мөйөштә һөйләнә-һөйләнә ултырыусы ысын “псих”ты тотоуы ҡиммәтле дауалау үҙәгенең баһаһын төшөрә ине.\nДауаханан ҡайтыу менән Хәкимдең аяҡтары үҙенән-үҙе эш бүлмәһенә табан атланы. Бар йыһаз – китап шкафы, өҫтәл менән ултырғыс һәм бәләкәй генә тәҙрәнән торған үҙ мөйөшөнә ингәс, ысынлап та, тынысланғандай булды. Үткер ҡара күҙҙәрҙең эҙәрлекләүенән бер ни тиклем арына алғас, сәйер ваҡиғалар менән үткән көндәрҙе ҡабаттан иҫенә төшөрҙө. Үҙенә урын тапмайынса бер ни тиклем ишекле-түрле йөрөй торғас, йә артыҡ һоҡланып күҙ тейҙергәндәр, йә уңыштарынан көнләшеп боҙом һалғандар, тигән фекергә килде.\nХәләленең, әҙәп һаҡлаған булып, бер нисә тапҡыр үҙен ашарға саҡырыуына ла иғтибар итмәйенсә, тотам да ҡалмайынса йонсотҡан ҡара күҙҙәрҙән арындырыусы-боҙомсо эҙләп кисте еткерҙе. Тапты ла шикелле. Шунан был елле ҡарары менән тынысланғандай ҙа булды. Тик хәжәтен башҡарырға ғына тип бүлмәһенән сыҡҡайны, теге ҡараштар ҡабаттан килеп сыҡты. Бәҙрәфтә ҡабалана-ҡалтырана ултырғандан һуң, яңынан теге мөйөшөнә бикләнергә тура килде байғошҡа.\nИренең эш бүлмәһендә, раскладушкала йоҡлап йөрөүен, үҙенән һыуыныуы тип ҡабул итте Самира.\n– Берәй йолҡош, таптыңмы? Яҡшы саҡта кем икәнен үҙең әйтеп ҡотол! Белеп ҡалһам башында бер бөртөк сәсен дә ҡалдырмаясаҡмын! – тип ярһыны ғына.\nБары тик Хәкимдең аҙналар, һуңынан айҙар дауамында эш бүлмәһенән тәүлек әйләнәһенә сыҡмайынса тороуын белгәс кенә, берсә, көндәше юҡлығын аңлап шатланды, берсә, был хыялый менән артабан нимә эшләргә икән, тип хафалана башланы. Бар тереклекте илертеүсе яҙ миҙгеле лә шулай зарыҡтырғыс булып үтеп китте Хәкимгә. Интернеттан тапҡан боҙомсо-өшкөрөүселәренең дә ярҙамы теймәне яҙыусыға. Сираттағы аҡса тоҙағы тупһаһын аша үтеү менән Самира ла ризаһыҙлығын белдереп ауыҙ эсенән генә һөйләнер, ирен йәп-йәш килеш дүрәккә әйләнеүендә ғәйепләр булып китте.\nИң ауыры йәйге селләлә фатирҙа бикләнеп ятыуылыр. Исмаһам, бер нисә сәғәткә һауа һуларға ла сығып әйләнә алмаған Хәким был мәлдә бигерәк тә хәлдән тайҙы. Көнөнә бер нисә сынаяҡ сәйҙән башҡа тамағына тәғәм ризыҡ ҡапмаған, айҙар дауамында ҡояш күрмәгән ир ҡоро һөйәккә ҡалып ябыҡты, күҙ төптәре күм-күк булып, сырайы аҡһыл-һоро төҫкә инде. Ауылда йәшәүсе берҙән-бер һеңлеһе ағаһының хәлен килеп белгәс, үҙҙәренә ҡайтырға димләне.\n– Һөт-ҡатығы ла, саф һауаһы ла бушлай бит, – тип өгөтләне күңелсәк ҡатын, ағаһын йәлләп.\n– Барлыҡ ғәм алдында автобусҡа ултырып нисек ҡайтайым? Хәлемде күреп тораһың бит, машина йөрөтөрлөк түгелмен, – тип сараһыҙлыҡтан ҡулдарын ғына һелтәп ҡуйҙы Хәким.\nЭскесе, ялҡау ир менән йонсоп, иҙелеп йәшәгән Гөлсөм үҙе ағаһы янына ла Өфөгә осраҡлы ғына юлаусыларға ултырып килгәйне шул. Шулай ҙа ҡала фатирының тотҡонлоғонан ҡотолоу юлы барыбер килеп сыҡты Хәкимгә. Тыуған йортона барғанда Гөлсөм ағаһының хәлен элекке күршеләре Рәүефкә һөйләгән икән. Яңы ғына өйләнеп, оло тормошҡа аяҡ баҫҡан егет аҡты-ҡараны айыра белә. Күрше хаҡы – тәңре хаҡы, тигәндәренә лә һәр саҡ тоғролоҡ һаҡлай. Элек тә Хәкимдәр ауылға ҡайтып, тыуған тупһаһын аша атлап инер-инмәҫтән йылы һөт, яңы бешкән икмәк тотоп булһа ла “тып” итеп килеп тә етә торғайны. Бер көндө ошо күршеһе кисен Хәкимгә шылтыратып, иртәгә ҡалаға барасағын, ҡайтырға теләге булһа, йыйынып-көтөп торорға кәрәклеге хаҡында әйтте.\nИмгәккә әйләнгән иренән күптән ҡотола алмайынса йонсоған Самира был хәбәрҙе ишетеү менән йүгереп йөрөп юлға әҙерләй башланы. Хатта ихласланып китеп:\n– Ете-һигеҙ сәғәт һелкенеп барып асығырһығыҙ, – тип, эштән һуң ғына ҡайтыуына ҡарамаҫтан, ваҡ бәлештәр ҙә бешерҙе.\nАлан-йолан ҡарана-ҡарана машинаға бөршәйеп кенә инеп ултырған элекке ауылдашын күргәс, Рәүеф эштең, ысынлап та, хөрт икәнлегенә төшөндө. Тик тегенеһен-быныһын һорашып юлдашының зитына тейергә лә ашыҡманы әҙәпле егет. Ярты юлды шулай өнһөҙ-тынһыҙ ғына тигәндәй үттеләр. Ҡояш байып барғанда, бейек тау араһынан сылтырап ҡына ағып ятҡан шишмә янына туҡтанылар. Хәкимдең ҡурҡыу ҡатыш һораулы ҡараштарын күреп:\n– Аҡшам намаҙы етә, ағай. Ошонда йыуынып-сайынып ғибәҙәт ҡылып алғас, тамаҡ ялғап та алырбыҙ. Киленең ебәргән тауыҡ күптән беҙҙе көтөп зарыҡҡандыр, – тип хәлде аңлатты.\nЙәш кенә кешенең эйелеп-бөгөлөп намаҙ уҡыуын, ауыҙ эсенән генә ниндәйҙер доғалар көйләүен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән күҙәтте Хәким. Ошо мәлдә күңеле лә нисектер тынысланып ҡалғандай булып тойолдо үҙенә. Юҡ, теге ҡараштар йортонан йөҙәр саҡрым ара үткәндә лә унан тотам да ҡалманы. Әле лә янында ғына икәнлегендә бар күҙәнәге менән тойҙо ул. Тик элекке күршеһе намаҙ уҡығанда уны сараһыҙлап хәлдән тайҙырманы ҡара күҙҙәр. Рәүеф тә яҡташ яҙыусының бер ни тиклем тынысланғанын аңланы.\n– Ашау ваҡытты алмай ул. Әйҙә, барынса етеш, ағай. Беҙҙең һый ауылса ғына инде, барыһы ла үҙебеҙҙеке. Без ГМО, – тип урыҫсалап тороп һыйларға, ҡыҫтарға кереште.\nТәмле тауыҡ ите менән күпереп бешкән ауыл икмәген апаруҡ ҡына бүҫеп ташланы Хәким. Уны шым ғына күҙәтеп ултырған Рәүеф: “Алла бирһә, дауаһын да табырбыҙ”, – тип эстән генә уйлап, шатланып ҡуйҙы. Ашап туйғас, шишмәлә ҡабаттан туйғансы һыу һемереп, бит-ҡулдарын сайып, юлдарын дауам иттеләр ауылдаштар. Бара биргәс:\n– Ағай, мин намаҙ уҡыған саҡта үҙеңдә еңеллек тойманыңмы? – тип ҡапыл һорап ҡуйҙы Рәүеф.\n– Күңелемә күпмелер ваҡытҡа элекке һиллек ҡайтҡан төҫлө булды. Әммә теге ҡәһәрле ҡараштар минән бер аҙым да ситкә китмәне, – тип дөрөҫөн әйтте юлдашы. – Күрәҙәлек һәләте бармы әллә һиндә, ҡустым? – тип һорамайынса ла түҙмәне үҙе.\n– Юҡ, ағай, ғәп-ғәҙәти кешемен, – тип көлөмһөрәне егет юлдан күҙен алмайынса ғына. – Әгәр ҙә, һиндә ниндәйҙер шайтан ҡотҡоһо аша бирелгән эҙәрлекләү-фәлән булһа, яныңда доға уҡыған саҡта ғына булһа ла, улар һине тыныслыҡта ҡалдырып торорға тейеш ине. Тимәк, һин хаҡ мосолманға тел тейҙергәнһең, рәнйеткәнһең кеүек миңә. Шулай икән, тәүбәгә килеп кенә был тотҡонлоҡтан ҡотола аласаҡһың кеүек күренә миңә, ағай.\n– Әлләсе. Кеше менән йәмһеҙләшеп йөрөй торған холҡом юҡсы, – тип был һөйләшеүгә нөктә ҡуйырға ашыҡты Хәким. Үҙе тыуған ауылына инеп барғанда: “Кемдең этлеге арҡаһында ошолай яфа сигәм икән!?” – тип эстән ҡаты ғына һүгенеп, кемдәндер ғәйеп эҙләргә маташып уйланды.\nАуырыу күршеһенең хәлен Рәүеф шишмә янында туҡтаған сағында өйҙәгеләренә шылтыратып ҡыҫҡаса ғына аңлатҡан. ахырыһы. Урам эсендә оҙон булып үҫкән үлән сабылған, өй йыуылып-йыйыштырылған, урын ер ҡағылып-һуғылып, унда таҙа түшәк түшәлгән. Хатта өҫтәлгә бәләкәй генә кәстрүлдә итле йылы аш, һөт-ҡаймаҡ та ҡуйылған. “Әсәйем дә әле иҫән булһа, беҙ һәр ваҡыт ошолай ҡараулы, беҙҙе ҡолас йәйеп көтөп торған өйгә ҡайтыр инек. Үҙеңде аямайынса беҙҙе үҫтерер өсөн бар көсөңдө һалдың да, йәшләй генә гүр эйәһе булдың шул, әсәкәйем”, – тип һыҡтап-һыҡранып алды Хәким, Рәүефте рәхмәт әйтеп оҙатып ҡалғас.\nТамаҡ ялғап алғас та, юрған аҫтына сумырға ашыҡты. Әллә саф һауа килеште, әллә юлда һелкенеп килеү арытҡан, тиҙ генә әүен баҙарына китте. Тик таң һыҙылып ҡына беленә башлағанда өшөү ҡатыш ҡалтыраныуға сыҙай алмайынса уянды. Теге ҡараштар ҙа үҙәген өҙә. Был хәленә түҙә алмайынса, ишек алдына сығып ҡараны. Бында ла йөрәгенә урын тапманы ул. Ары һуғылды, бире һуғылды, тора биргәс, башын ҡайҙа тығырға урын тапмайынса йөрөп арығас, йүгерергә тотондо. Баҡса артына еткәс, ысыҡлы үләнгә тайып йығылды, саҡ ҡына хәл йыям, тип ятып ҡына торған ине, серемгә китте.\n“Тыуған ереңде һаҡлап, ата-бабаларыңды дошман ҡулынан йолоп алып ҡалған батырҙың рухын ҡыйырһытырға нисек ҡулың барып яҙа алдың, мәкинә баш! Әжерен ал хәҙер! Ух, мин һине!” – тип әсәһе битенә ласҡылдатып ҡына төкөргән сағында уянып китте ул. Төкөрөк тигәне битенә эт саптырып тора икән. Ярай ҙа, ваҡытында күҙҙәрен асып өлгөрҙө, әтеү әсе шыйыҡса ауыҙына ла инер ине. Этте ҡыуып ебәргәс, тороп ултырҙы Хәким. “Әсәйемдең ныҡ асыуы килгәндә шулай “мәкинә баш”тан һалдырып әрләй торған холҡо бар ине шул. Нимә генә эшләнем һуң мин?!” – тип аптырауҙан, кемдән ярҙам һорарға белмәйенсә сараһыҙлыҡтан аптырап, ике ҡулы менән башын тотоп ултырғанда:\n– Күрше, әйҙә, ҡайтайыҡ, – тигән тауышҡа һиҫкәнеп китте. Рәүеф көтөү ҡыуып ҡайтып килә икән. – Ауыр булһа ла теште ҡыҫып түҙергә кәрәк, ағай. Ауылдың ҡолағы һаҡ бит ул. Әллә ниндәй ғәйбәткә тарыуың да бар, – тип үҙе күршеһен йыуатҡан булды. Хәкимде өйөндә ҡалдырып, кисәге һауыт-һабаһын тотоп ҡайтып китһә лә, оҙаҡламай кире әйләнеп килде. Бер ҡулында ҡайнар һөтлө сәй һалынған һауыт, икенсеһендә – майы ағып төрлө яҡҡа таралырға торған тары бутҡаһы.\n– Ағай, әйҙә, һыуынғансы иртәнге ашты ашап ал да, бергәләп намаҙ уҡып алайыҡ, – тип йылмая үҙе.\n– Ҡустым, мин бит совет идеялогияһы тәрбиәһендә үҫкән кеше, – тип Хәкимдең ҡаршылашып маташыуына ла күнмәне.\n– Доғаларҙы белмәһәң, мин уҡығанда теләктәр теләп, үҙең тарафынан ҡыйырһытыуға дусар булыусыларҙан ғәфү үтенеп, үҙең асыу-үс йөрөткән кешеләрҙе күңелеңдән генә кисереп ултыр, – тип кәңәштәрен бирҙе.\nТәкәбберлеге, мин-минлеге үҙенән алда йөрөгән ир был өгөт-нәсихәткә артыҡ иғтибар итмәне. Ҡабаланмай ғына тамаҡ туйҙырып алғас, Рәүеф намаҙ уҡығанда: “Бар нәмәне үҙ көсөм менән булдырҙым. Бер кемгә лә ауырлыҡ һалманым, бер кем алдында ла ғәйебем юҡ. Етмәһә, танау аҫты ла кипмәгән бынай малай-шалайы миңә аҡыл өйрәтеп маташа”, – тип кенә уйланып ултырҙы. Күршеһенең, ниҙәр уйлап, ниҙәр кисереп ултырғанын яҡшы төшөнгән Рәүеф ғибәҙәтен тамамлау менән ҡайтырға ашыҡты. Хәким иһә яңғыҙы ҡалғас, ҡабаттан күңел төшөнкөлөгөнә бирелде. Бәләкәй генә ике яҡлы өйҙә толҡа тапманы. Был ҡиәфәттә ҡабаттан урамға сыҡһа, кеше һүҙенә эләгеүен дә яҡшы аңлай ине ул.\n– Көйҙөрә генә. Быйыл да сәскән-үҫкән нәмәләр ярты юлда кибеп-һарғайып бөтә икән. Тын алырлыҡ та түгел, – тип, төшкә табан һөйләнә-һөйләнә ауылдың муллаһы, тарих, шәжәрә менән ҡыҙыҡһыныусы абруйлы аҡһаҡал Зәйнулла ҡарт килеп инде. Ихлас ҡарт ҡаланан ҡайтҡан ауылдашының хәл-әхүәлен һорашҡан ыңғайға: “Әбейең бөгөн иртән генә бешерҙе”, – тип, ҡояштай түп-түңәрәк, хуш еҫле эремсекле бәрәмәсте өҫтәлгә ҡуйҙы. Тағы ла, бер ни тиклем Хәкимдең балалары, ҡала тормошо тураһында һорашып ултырғас:\n– Улым, бик яҙыҡ эш башҡарып ҡуйҙың бит әле, – тип әйтеп һалды.\n– Енәйәт ҡылғаным, хатта себен дә үлтергәнем юҡ. Рәүеф менән икәүләшеп нимә хаҡында һөйләнеүегеҙҙең мәғәнәһенә төшөнөп етә алмайым, – тип был хәбәргә Хәким ҡыҙып китһә лә, тыныс булырға тырышты.\n– Һуңғы сыҡҡан китабың хаҡында әйтәм.\n– Уже уҡып та өлгөрҙөгөҙме? – Ауылдашының үҙенең ижады тураһында һуңғы яңылыҡҡа тиклем белеүе, ишетеп, хатта уҡып та өлгөрөүенә берсә аптыраны ла, берсә эстән генә ҡыуанды ла Хәким.\n– Әҙәби әҫәрҙәрең менән генә түгел, һәр мәҡәләң менән дә танышып барырға тырышабыҙ, улым. Һиңә ихтирам йөҙөнән ауылда һәр икенсе өйҙә һин эшләгән гәзитте алдыралар, уҡыйҙар. Яҙыусы булыу, ни тиһәң дә һирәк кешегә тәтегән бәхет. Әммә һуңғы әҫәрең менән беҙҙе бысаҡһыҙ һуйҙың бит, улым.\n– Йә, нимәһе оҡшаманы һуң шул тиклем? – Йөҙө асыуынан ҡыҙарып-бүртенә башлаған Хәким сыҙай алмайынса урынынан уҡ тороп китте.\n– Яңы китабың сығыу менән Рәүеф күршең Өфөгә юлы төшкәндә унлабын үҙенең хәләл аҡсаһына һатып алып, ауылдаштарына таратты. Станок йылыһы, типография еҫе лә бөтмәгәйне әле. Ҙур бер ғорурлыҡ менән ҡулға алдыҡ беҙ уны. Әммә уҡый башлағас та йөрәгем урынынан ҡупты. Тик ниндәйҙер бер көс: “Бына-бына һин кире герой итеп һүрәтләгән батырҙың ысын йөҙө асылыр ҙа, изге эштәре барлана башлар”, – тигән өмөт кенә әҫәрең менән артабан танышырға этәрҙе. Ләкин быларҙың барыһы ла буш ымһыныу ғына булып ҡалды. Бер көндә яртыһын уҡыным да, ҡабат ҡулыма ала алманым мин уны. Төндә иһә ҡан баҫымым күтәрелеп, әбей фельдшер саҡыртҡан. Икәүләшеп мине һаҡлап таң аттырғандар. Иртән, малын ҡарау менән Рәүеф килеп инде. Ҡулында әлеге һинең китап. “Бабай, был бит беҙҙең тарихыбыҙ менән бергә асылыбыҙҙан да көлгән. Юғары уҡыу йортон тамамлаған кеше ләһә. Аҡты-ҡараны айыра белмәгән килеш, нисек ундай урында эшләп йөрөй икән?” – ти. Үҙе, ҡулынан тәтәйе тартып алынып ҡыйырһытылған бала кеүек, бына-бына илап ебәрер төҫлө.\n– Әпәт бер балыҡ башы. Таң менән әсәйем төшөмә инеп әллә нәмәләр тип әрләп бөткәйне. Әле килеп һеҙ шул уҡ хәбәрҙе сурытаһығыҙ. Рәүеф тә: “Ғәфү үтен, шунһыҙ был хәлеңдән ҡотолоу юҡ”, – тип тәҡәтемде ҡорота. Мужет, исмаһам, һеҙ асыҡлабыраҡ аңлатырһығыҙ? Китап сығарыуҙың ниндәй яҙыҡлығы бар? – тип Хәким һораулы ҡараштарын Зәйнуллаға төбәне.\n– Тарихыбыҙҙы үҙгәртеп яҙырға тырышып, батыр рухына ҡара яҡтың һин, улым. Этләнеүҙәреңдең дә касафаты шунан. – Әңгәмәсеһе туҙынһа ла, аҡһаҡал тураһын әйтеүҙе хуп күрҙе.\n– Бер мин генә ул тарихты үҙгәртеп яҙҙыммы ла, яҙғанмы? Бөгөнгө көндә был жанрға тотонған һәр икенсе яҙыусы, йә башҡаларҙыҡын шөртә, йә үҙе уйлап сығарып тасуирлай ҙа ҡуя! – Битенә тимгел-тимгел булып ҡыҙыл таптар ҡалҡып сыҡҡан Хәким йәнә асыуынан шартлай яҙҙы.\n– Әйткәндәрең дә дөрөҫ. Эшенә күрә баһаһын улар ҙа ваҡыты еткәс алырҙыр. Әлегә мине һинең хәлең борсой. Ауылдашың булараҡ та, әсәйең мәрхүмәнең рухына ла тоғро ҡалғым килә. Аҡыллы, уңған, сабыр ине, – тип Зәйнулла мулла бер ни тиклем хәтирәләргә бирелеп ултырҙы ла, өҫтәп ҡуйҙы: – Ҡыҙмайынса, үпкәләшмәйенсә генә һөйләшәйек, улым. Бында ирешер-талашыр өсөн килмәнем.\n– Һеҙҙең менән һүҙгә килешеү тураһында уйлағаным да юҡ. Тик әллә ниндәй кинәйәле хәбәр һөйләп башымды ҡатыраһығыҙ бит, – тип Хәким дә ыҡҡа килгәндәй булды.\n– Бынан бер нисә быуат элек урыҫ батшаһының башҡорт ерҙәренә ҡыҙығыуы һиңә мәғлүмдер. Беҙҙең яҡта ҡаҙылма байлыҡтар күп икәнлеге лә улар өсөн билдәле булған. Ә башҡорттоң тау-ташын аҡтарырға, ерен әләф-тәләф итеүгә ризалашмаҫын да улар һиҙгәндәр. Шуға ла, ошо тирәләге ир-атты ҡылыстан үткәреп, ҡатын-ҡыҙ, бала-сағаһын ҡоллоҡҡа һатырға йыйынған ул. Хужаһыҙ ерҙә заводтар төҙөү еңел бит. Бер көсөңдө күрһәтеп алһаң, аҙаҡ башҡалар ҙа өнһөҙ-тынһыҙ ғына баш эйәсәк. Батша ғәскәренең был яуыз ниәтен белеп ҡалған һинең әҫәреңдең кире геройы тиҙ арала халыҡты аяҡҡа баҫтыра. Тирә-яҡ ырыуҙарҙың да батырҙарын йыйып, барынса ҡоралланалар. Асыҡ яланда батша ғәскәрен ярты юлда көтөп тороп иманын уҡытып ҡайтаралар. Әлбиттә, батша был ҡаршылыҡты ғәфү итә алмай. Оҙаҡламай халыҡты яһаҡ менән баҫа, яуҙа ҡатнашҡан батырҙарҙың күбеһен йә язалатып үлтертә, йә аҫтырта. Ә теге етәксе батыр, ярай ҙа, ҡасып ҡотола.\n– Ҡасырлыҡ булғас, батырлығы ла шул үҙе сама ғына булғандыр инде. – Һаман үҙенең әҫәренә тел тейҙергеһе килмәй ултырған Хәким батып барғанда һаламға булһа ла йәбешеп ҡалайым тигәндәй, әйтмәйенсә түҙә алманы.\n– Бер яҡлап ҡына фекер йөрөтмә, улым. Ана, Зәки Вәлидигә лә үҙ заманында илен ташлап китергә тура килгән. Сараһыҙлыҡтан бит. Яҡшы исеме лә, үкенескә күрә, үҙе үлгәс кенә халҡына кире әйләнеп ҡайта алды. Ә батырҙың халҡын ваҡытында күтәреп, иҙеүселәргә ҡаршы сығыуы һуңынан милли батырыбыҙ Салауат Юлаевтың да изге башланғысына этәргес көс биргән, тиҙәр. Әгәр ҙә, ваҡытында халыҡты ҡырылыуҙан һаҡлап алып ҡалмаһа, әле беҙ, ошонда, бәлки, һөйләшеп тә ултыра алмаҫ инек.\n– Әтеү, бар ғәйеп миндә тиһегеҙ инде? – Хәкимдең тауышы мөшкөл генә сыҡты.\n– Ғәйепле тимәйем. Дүрт аяҡлы ат та абына. Йылдар дауамында тарихыбыҙҙан, динебеҙҙән яҙҙырыуға тырышыуҙарының һөҙөмтәһе был. Ә теге батыр диндар кеше булған. Күҙ ҡарашы менән кәрәк саҡта арбай ҙа алған, дауалаған да. Шул көсө хәҙер һине ваҡытында тәүбәгә килергә саҡыра. Барыһы ла үҙеңдән тора, улым. Зат-зәүереңә рәнйеше төшөп ҡуймаһын, тип тә борсолам.\nНужа һурпаһын күп һемергән ҡарт теҙгенде ҡыҫҡа тотто. Тышҡа сығып тәһәрәтләнеп ингәс: “Батырҙың, ер-һыуын һаҡлап дошман ҡулынан үлгән башҡа әрүахтарҙың рухына доға ҡылайыҡ”, –тине. Рәүефкә ҡаршылашып маташһа ла, был юлы ыҡҡа килде Хәким. Моңло ғына көйләп доға уҡыған ауыл муллаһы артынан ҡабатларға тырышып ултырҙы. Тәүлектең ниндәй өлөшөндә янына инһәң дә хәҙрәт үҙенә ҡалдырып киткән доғалар китабын алдына һалып ултырған күршеһен күреү Рәүефтең дә күңелен күтәрҙе. Бер көндө ауылдаштары тарафынан бер нисә быуын кешеһе яҙған урындағы ер-һыу тарихы, сәйәси мәғлүмәттәр йыйылған, үҙе бығаса күҙ ҡараһылай итеп ҡәҙерләп һаҡлаған папканы Хәким алдына килтереп һалды.\n– Ағай, теге китабыңдың кире геройы тураһында тарихи ваҡиғаларға таянылып, ошонда күп мәғлүмәт һаҡлана. Быларҙың күп өлөшө – әсәйемдең атаһы Хәйерзаман олатайымдан ҡалған ҡомартҡы, – тип ҡалдырып китте.\nТарихи ысынбарлыҡ менән танышҡан һайын, Хәким, берсә ғорурланды, берсә күңелен оялыу хистәре биләп алды. Тәүгеһе, әлбиттә, ата-бабаларының ҡыйыулығы, батырлыҡтары өсөн ине. Икенсеһе, үҙенең шундай аумаҡай холоҡло булыуынан ҡыҙарынды. “Әсәйем төшөмдә юҡҡа ғына: “Мәкинә баш!” – тип әрләмәгән икән. Ысынлап та, башыма сүбәк тултырылған шикелле, нишләп ҡотҡоға тиҙ бирелдем һуң?” – тигән уйҙар күңеленә тынғы бирмәне.\nБыл ҡылығы өсөн тәүбәгә килер көн сәйер ваҡиғалар менән башланды. Иртә менән көн болотло ине. Төштән һуң башта Ҡыҙҙар тауына томан төштө. Тора-бара ул тотош ауыл өҫтөнә таралды. Әрә-һәрә булыуға ут һүнде (Иртәгәһенә урман аша ултыртылған электр бағаналарының береһен урлашып ағас ташып йөрөгән иҫерек тракторисының төкөүе билдәле булды). Был ваҡытта: “Төн ҡараңғыһына ғына бирешкән юҡ та ул”, – тип уйлап һыр биререгә маташмаһа ла, тора-бара күңелен ниндәйҙер шом биләп алды Хәкимдең. Етмәһә, үс иткәндәй, телефоны ла һүнеп ҡуйҙы. Төн уртаһы еткәндә сәйер ҡараш менән тәүге осрашҡандағы кеүек халәт барлыҡҡа килде. Туҡтауһыҙ ҡалтыранды, ҡуянды арбап йоторға йыйынғандай булған теге утлы ҡараштар ҙа ваҡыты-ваҡыты алҡымынан алды. “Һинең алдыңда ҡылған гонаһтарымды тулыһынса таныным. Киләсәктә яҡты исемеңде мәңгеләштереү өсөн бар көсөмдө һаласаҡмын. Зинһар, кисерә күр мине!” – тип туҡтауһыҙ һөйләнде. Хәле артыҡ шәптән булмаһа ла, ваҡыты-ваҡыты менән, тороп ултырып хәтерендә ҡала башлаған доғаларҙы уҡыны. Бары тик офоҡтан алһыу нурҙарын һибеп ҡояш сығып килгәндә утлы ҡараштар тотҡонлоғонан тулыһынса арына алғанлығын тойоп, Хәким еңел һулап ҡуйҙы. Үткән төнө йоҡоһоҙ үтһә лә, иләмһерәп урынында оҙаҡ ятманы. Яңы эш көнө башланыу менән төҫ-башын рәткә килтереп ауыл хакимиәте бинаһына табан юлланды. Сәйер ваҡиғалар солғанышында йәшәй башлағандан алып, бөгөн тәүләп кеше араһына сығыуы ине уның. Шуға ла, ҡәҙимге тормошҡа ҡайтыуына үҙе лә ышанып етмәйенсә, ҡапыл теге ҡараштар йәнә ҡаршыһында барлыҡҡа килһә, тиҙ генә әйләнеүе ҡыйын булмаһын, тип ашыҡмайынса ғына атланы.\nЯҙыусы ауылдашын ауыл хакимиәте башлығы урамға үҙе сығып уҡ ҡаршы алды. Күрешкәндә:\n– Ҡайтҡанығыҙҙы күптән ишетһәм дә, хәл белергә ваҡыт табып булманы инде, – тип ғәфү үтенгәндәй итеп әйтеп ҡуйҙы.\n– Зыян юҡ. Бер үҙеңә нисә ауыл халҡы ҡарап тора бит, ҡустым. Йәй – былай ҙа мәшәҡәтле осор, – тип уның уңайһыуҙланыуҙарына ирек бирмәҫкә тырышты Хәким.\nБер ни тиклем һуңғы яңылыҡтар тураһында һөйләшеп торғас, Хәким үҙенең бында килеүенең маҡсаты тураһында әйтте.\n– Еребеҙҙе һаҡлаған, яҡлаған батырҙар тураһында йәш быуын бөтөнләй белмәй тиерлек. Бер нисә тиҫтә йылдан ихтилалдарға күтәрелгән ҡаһармандарыбыҙҙы, бүтәндәр ҡотҡоһона бирелеп, террорсы булғандар тип әйтһәләр ҙә аптырарлыҡ түгел. Ундай яңылышлыҡ-хаталар булмаһын өсөн мәктәптә йә мәҙәниәт йортоноң берәй мөйөшөндә музей-фәлән эшләйек тигән тәҡдим менән килгәйнем, – тине.\nТөптән уйлап ҡына яуап бирергә күнеккән аҡыллы ауыл хакимиәте башлығы бер ни тиклем тын торғандан һуң ғына:\n– Һәйбәт идея, Хәким ағай. Һеҙгә минең дә бер тәҡдимем бар. Мәктәп директоры булып эшләгән уҡытыусы декрет ялына сыға. Уның урынына килеп, мәғариф өлкәһендә лә үҙегеҙҙе һынап ҡарайһығыҙмы әллә? Как раз тарих уҡытыусыһы ине ул да, – тине.\n– Бер нисә көндән яуап бирермен, – тип, Хәким хакимиәт башлығы менән йылы ғына хушлашты.\n“Ҡабаттан Өфөгә юлланһам да тыуған йортом етемһерәп ҡалмаһын”, – тип һөйләнә-һөйләнә урамтирәһен тәртипкә килтереп йөрөгәндә оло улы Искәндәр шылтыратты. Үҫмерҙең тауышы мөшкөл ине.\n– Атый, теге һинең дуҫыңды, Фәнзилде, әсәйем фатирға индерҙе. “Мигрень менән йәшәп, ысын ҡатындың ниндәй булғанлығын белмәйенсә ғүмеремде әрәмгә үткәргәнмен”, – тип әсәйемә һырпаланып ҡына йөрөй үҙе. Һәр хәрәкәтемде күҙәтеп-тикшереп йөрөп, аҡырынып алһа ла, әсәйем яҡлашып бер ни ҙә әйтмәй. Атый, һинең янға барһам буламы? Бөтөнләйгә йәшәргә? – тип шылтыратыуының сәбәбен әйтте.\nҠатынының үҙенә шулай тиҙ алмашсы табыуына, етмәһә, дуҫ тип бергә аралашып йөрөгән ғаиләле кеше менән бәйләнеүенә аптырап асыуы килһә лә, улына һиҙҙермәҫкә тырышты.\n– Улым, ҡолас йәйеп һине көтәм. Бөгөн үк шылтыратып, маршрут автобусына һиңә бында килергә урын белешеп ҡуям. Ҡустың ни хәлдә һуң? – тине.\n– Бәләкәйерәк бит әле. Күп нәмәне аңлап етмәй, – тип ололар кеүек һөйләнеп уфтанып ҡуйҙы улы телефондың теге осонда. Бындай яңылыҡтан һуң Хәким ваҡытлыса ғына булһа ла тыуған яғында ҡалырға, улын үҙе эшләйәсәк мәктәпкә уҡырға урынлаштырырға тигән төплө ҡарарға килде. Эш көнө тамамланыр алдынан ауыл хакимиәтенә барып, ризалығын белдерҙе.\nЯңы урында Хәким ең һыҙғанып эшкә тотондо. Коллектив менән килешеп, бер буш торған кабинетты музей итергә булдылар.Эштәре шулай көйлө генә барһа, Белем көнөндә уны асырға ла ниәтләйҙәр. Әлбиттә, ауылдаштары ла төрлө яҡлап ярҙам күрһәтә.\n– Миңә күсермәһе ҡалһа – еткән, – тип Рәүеф тарихи сығанаҡтар йыйылған папкаһын бөтөнләй бүләк итеп ҡуйҙы.\nБашҡалар ҙа ҡул ҡаушырып ултырмай. Әлеге ваҡытта көнкүрештә ҡулланылмаған, ә музей өсөн баһаһы ҡиммәтле әйберҙәрҙе килтерәләр. Бер мөйөштә ихтилалдарҙа, батша яуҙарында ҡатнашҡан яҡташтарының исемлеге ҡуйылды. Теге батырҙың йөҙ-ҡиәфәтенең төҙөлөшөн төрлө тарихи сығанаҡҡа таянып өйрәнеп, Өфөлә махсус заказ менән бер рәссамдан портретын эшләтеп алдылар.\nУлы Искәндәр өсөн дә шатланып бөтә алмай Хәким. Ҡалала саҡта сүп-сар түгергә ҡушһаң да ыңғырашып ҡына эшләгән, үҙе кеүек бер нисә йоҡа елкәле тиңдәше менән урам ҡыҙҙырырға сығып тайырға ғына торған үҫмер, ауылға күскәс, күҙгә күренеп үҙгәрҙе. Күрәһең, мөхит тә бала тәрбиәләүҙә ҙур роль уйнайҙыр. Ауылда үҫкән балалар ул йәштә күптән ҡул араһына инә бит. Искәндәр ҙә атаһы иртәнән-кискә тиклем мәктәп эшенән арына алмағас, өйҙө тәртип тотоу тулыһынса уның өҫтөндә. Әллә ҡайҙан төрләндереп бешеренергә лә өйрәнеп алған. Бер нисә тиңдәше менән ныҡлы танышып, дуҫлашып алды. Балыҡ ҡармаҡларға ла, ауыл буйлап сәпиттә елдерергә лә бергәләп сығалар. Күршеләре бер нисә ай ғына ашатып һуйырҙай, апаруҡ ҙурайып, тәүге бәпкә йөндәре күптән ҡойолған ҡаҙ һатып алғайны. Үрмәксенән күрмәксе тигәндәй, Искәндәр ҙә өҙмәне лә ҡуйманы.\n– Ҡыш бауыры оҙон. Ҡаҙ һурпаһы, бәлеше эсте тишмәҫ. Беҙ ҙә алайыҡ, – тип, атаһының ололар кеүек һөйләнеп бер нисә тапҡыр ҡолағына төшөргәс, Хәким дә ҡаршы килмәне.\n– Ярай, әләйһә, мәйелең. Улар артынан сабыуларға минең ваҡыт юҡ. Үҙең ҡарар булһаң ғына алабыҙ, – тип ризалашты.\nБерсә түҙемһеҙләнеп, берсә болоҡһоп көткән көн дә килеп етте. Төрлө ерҙән саҡырылған мәртәбәле ҡунаҡтар араһында йәш фән кандидаты Марат Ҡәҙимбирҙе улы ла бар ине. Ниндәйҙер бер төпкөлгә музей асыу тантанаһына үҙен саҡырыуҙарын белгәс, башта:\n– Белем көнөндә мин студенттарым янында булырға тейешмен, –тип ҡырҡа баш тартырға маташҡайны.\n– Йөрөгән ташты ғына мүк баҫмай. Ер-һыу күреп, халыҡ араһында йөрөп ҡайтһаң, бер ерең дә кәмемәҫ. Студенттарың да бер көн һинһеҙ әллә нимә эшләмәҫ, – тип Нур Ишкелде улы уның һөйләнеүҙәренә урынында уҡ нөктә ҡуйҙы. – Һинең өсөн унда бер сюрприз да әҙерләнгән икән, – тип, етмәһә, мыйыҡ аҫтынан ғына көлөп ҡуйырға ла онотманы.\n1 сентябргә арналған тантаналы линейканан һуң: “Хәҙер байрамдың икенсе өлөшөнә, рәхим итегеҙ!” – тип үҙе артынан ҡунаҡтарҙы әйҙәгән мәктәп директорын танығас, Марат Ҡәҙимбирҙе улы, асҡан ауыҙын да ябырға онотоп, бер ни тиклем иҫәңгерәп торҙо. “Был әҙәм аҡтығы тағы ла ниҙәр ҡыйратҡан булды икән? Был юлы түҙеп, тынып тормаясаҡмын”, – тип эстән генә туҙына-туҙына арттарынан эйәрҙе. Бары тик музей эстәлеге менән тулыһынса танышҡас ҡына, асыуы ҡул менән һыпырып алғандай юҡҡа сыҡты. Үҙ машинаһында килгәнгә күрә, ситтән саҡырылған ҡунаҡтар таралышып бөтһә лә, китергә ашыҡманы ул. Ниәте Хәким Аллабирҙин тигән яҙыусының ҡапыл ғына йөҙ туҡһан градусҡа үҙгәрә алыуының сәбәбен белеү ине. Үҙенә баянан бирле һынсыл ҡарашы менән өтөп барған йәш тарихсыға Хәким дә иғтибар иткән икән. Үҙенә саҡырҙы.\n– Ҡалала ла дүрт мөйөшкә ҡарап ултырырға өлгөрәм. Әйҙә, тәбиғәт ҡосағына сығып әйләнәйек, – тип Марат Ҡәҙимбирҙе улы үҙ тәҡдимен индерҙе.\nҮҙе юл буйы, әҫәре өсөн быға ҡаты бәрелеп ҡуймаһам ярар ине. Ни тиһәң дә, ҡунаҡ булһаң да, тыйнаҡ бул, тиҙәр бит, тип уйланып-борсолоп килһә лә, бер-береһен тиҙ аңлаштылар. Ғәҙәттә, маҡсаттары бер булғандарҙың һүҙҙәре тиҙ берегә шул. Тарихсы ғалим менән яҙыусы менән дә шулай булды. Башҡорт халҡының борондан төрлө тарихи ваҡиғалар ҡойононда йәшәүҙәре, әле лә заманаларҙың еңелдән булмауы хаҡында һөйләшә торғас:\n– Тарихи әҫәрегеҙҙе уҡып, һеҙҙең хаҡта бөтөнләй икенсе фекерҙә инем, – тип Марат Ҡәҙимбирҙе улы тураһын әйтте лә һалды. Әйтерһең, Хәким был турала һөйләшеү буласағын алдан көтөп йөрөгән.\n– Шулайыраҡ килеп сыҡты шул. Урыҫтар әйтмешләй, күрәһең, шайтан ҡотортҡандыр инде, – тине тыныс ҡына. Мәртәбәле премия алғас, үҙе менән булған сәйер хәл-ваҡиғаларҙы енәһенән ебенә тиклем түкмәй-сәсмә бәйән итте яңы танышына. – Алдан кемгәлер ғәйеп тағып, рәнйеп маташһам да, тап был ваҡиғаларҙың минең менән булыуына хәҙер һөйөнөп бөтә алмайым. Аҡылға ултыртыусы сәйер күҙҙәргә торһам да, ятһам да эстән генә рәхмәт әйтәм. Батырҙың рухына бағышлап доғалар уҡырға тырышам. Күп нәмәгә күҙемде асты ул. Яҡындарымдың кемлеген дә тап ошо ваҡытта аңланым. Ысын мәғәнәһендә тормош һабағы булды, – тип һүҙен йомғаҡланы.\n– Дә-ә-ә, – тине аптырап Марат Ҡәҙимбирҙе улы, әңгәмәсеһенең һөйләгәндәрен тын ғына тыңлап бөткәс. – Әҫәрегеҙҙе уҡыу менән мин дә туҙындым. Асыуыма түҙә алмайынса фекеремде Нур Ишкелде улына әйтеп ҡараным. “Тарихта була торған хәл, ваҡыты еткәс, һәр береһе тейешенсә язаһын алыр”, – тип тынысландырырға маташҡанда, уны ғәмһеҙлектә ғәйепләгәйнем. Күрәһең, бумеранг тигәндәре, ысынлап та, бар икән шул.\n– У-у-у, бумерангдың да ниндәйе! Нисә йыл бер ҡыйыҡ аҫтында йәшәгән ҡатын да ышанманы бит. Психбольной тип кенә ебәрә ине, –тине Хәким көлөмһөрәп. Ә үҙенең күҙҙәрендә бер ни тиклем ваҡытҡа һағыш, үкенеү күләгәләре сағылып ҡалды.\n– Ҡан хәтере, рух тураһында әйтһәң, күптәр ауыҙҙарын ҡыйшайтып көлөрә генә тора. Ә бит ул, ысынлап та, булған, бар, буласаҡ та. Күңелеңдә кер булмағас, батыр рухы ваҡытында һине аҡылға ултыртып, тағы ла ҙурыраҡ яңылышлыҡтарҙан йолоп алып ҡала алған, – тине Марат Ҡәҙимбирҙе улы, лекция уҡығандай ҡараштарын алыҫҡа төбәп.\n...Марат Ҡәҙимбирҙе улы телефондан һөйләшергә ситкәрәк киткәс, көн дауамында йүгереп талсыҡҡан аяҡтарына ял бирергә булып, йөҙйәшәр имән төбөнә барып ултырҙы Хәким. Бер ни тиклем тын ғына ултырғас, сентябрь ҡояшының сағыу нурҙарына иркәләнеп күҙҙәрен йомдо. Тыуған яғына ҡайтҡас тәбиғәт ҡосағында иркенләп тәүге тапҡыр ултырыуы инең уның.\n“Ҡан хәтере, батыр рухы тураһында Марат Ҡәҙимбирҙе улы дөрөҫ әйтә, – тип эстән генә уйланы ул. – Шулай булмаһа, баҡыйлыҡҡа күскән әсәһенә тиклем төштәренә инеп, улының иманын уҡытмаҡсы булып туҙыныр инеме ни?! Гелән ауыр, ҡара эштә бил бөккән, ғүмере буйы ауыл күперенең теге яғына ла сыҡмаған ҡатын тарих тураһында ҡайҙан белгән тиһең? Ә Рәүеф һуң!? Ауыл хужалығы институтын ситтән тороп ҡына уҡып, колхоз бөткәс, бер йыл да эшләп өлгөрә алмаған йәш кенә егет бит ул. Зәйнулла хәҙрәтте лә намаҙлығынан башын күтәрмәгән томана ғына бер ҡарт тип иҫәпләй ине. Күрәһең, рухлы булыр, асылыңа тоғро ҡалыр өсөн әллә ниндәй уҡыу йорттарын тамамларға ла, ҙур-ҙур түрәләр менән ҡул бирешеп йөрөргә лә кәрәкмәй икән.\nҮҙен һаҡлаған, сит-яттар тапап әләф-тәләф итмәһен, юҡҡа сығармаһын өсөн үҙен яҡлаған ошо ҡара тупраҡҡа ла, анау ҡалҡандай булып ғорур баҫып торған ҡая-таштарға ла батыр рухы һеңгән. Хатта тын ғына, ҡояш нурҙарын тулҡындарын шаян йылтыратып ағып ятҡан йылға ла тарихтың, үткәндәрҙең бер өлөшөн үҙендә һаҡлай кеүек. Ә халҡы онотоп, сит шауҡымға артыҡ бирелә башлаһа, ҡан хәтере менән ул барыбер кире ҡайтасаҡ...”\nМарат Ҡәҙимбирҙе улы менән ҡайтыр яҡҡа юлға сыҡҡанда, ауылдаштарынан һорашып, архивтарҙа ултырып эҙләнеп, тыуған ерен дошман ҡулынан йолоп ҡала алған батыр тураһында ҡабаттан әҫәр яҙырға ниәтләүе хаҡында әйтте Хәким.


Футбол – уйын ғына түгел, еңеүгә ынтылыш һынауы ла ул » Всемирный Курултай (конгресс) башкир\nВсемирный Курултай (конгресс) башкир » Новости » В Башкортостане » Футбол – уйын ғына түгел, еңеүгә ынтылыш һынауы ла ул\nавтор: 147258951 | Просмотров: 1225\n«Урал аръяғы мосолман йәштәре комитетының» «Баймаҡ» командаһына еңеүгә ынтылыш өсөн махсус приз тапшырылды. Өсөнсө урынға Өфө ҡалаһы мосолмандары шураһы сыҡты. Иң юғары баҫҡысты Башҡорт йәштәре иттифағы командаһы яуланы. Иң яҡшы уйынсы исеменә Янышев Артур (Башҡорт йәштәре иттифағы) лайыҡ булһа, иң яҡшы ҡапҡа һаҡсыһы, тип Халиков Ильшат (Өфө ҡалаһы мосолмандары шураһы) табылды.\nФутбол һуңынан “Салауат” кафеһы бөтә ҡатнашыусыларҙы ла хәләл былау һәм башҡа ризыҡтар менән һыйланы. Аллаһ насип итһә, киләһе ярыштар ноябрь айында Баймаҡ ҡалаһында ойоштороласаҡ.\nБДБҠ Башҡарма комитетының