Йомабай ҡурайсы | Всемирный курултай башкир\nPosted on 31.05.2016 by Айгуль\tLeave a comment\n“Мин уның менән 1927 йылда Германия ға, Беренсе бөтә донъя күргәҙмәһенә ба рыр алдынан таныштым. Ул бик матур кеше ине: мөһабәт кәүҙәле, ҡарағусҡыл, мөләйем йөҙлө, аҡыллы ҡарашлы. Беҙҙең концерттар Майндағы Франкфурттың Ҙур опера театрында барҙы. Йомабай ҡурайҙа башҡорт көйҙәрен уйнаны, һәм был иҫ киткес ине! Ғәжәп саф, яңы һәм һоҡландырғыс! Залдағы туп-тулы сит ил тамашасыларының ошо һоҡланғыс һәм илаһи музыкантҡа арнаған ҡайнар алҡыштарын, уның оло уңыштарын яҡшы хәтерләйем. Минең үҙемә лә Йомабай менән бергә сығыш яһау бәхете тейҙе. Ана шул концерттарҙа унан отоп алған һәм уның юғары оҫталыҡта ҡурайҙа оҙатыуында “Абдрахман” һәм “Байыҡ” йырҙарын йырланым. Иҫ киткес талантлы музыкант-ҡурайсы Й.Иҫәнбаев менән булған сығыштарымды мин яҡты музыка байрамы итеп күңелдә һаҡлайым. Был талантлы шәхес тураһындағы изге хәтирәләрҙе һаман күңелемдә йөрөтәм. Уны онотоу мөмкин түгел”, – тип яҙған 1973 йылдың 16 декабрендә СССР-ҙың халыҡ артисткаһы Ирма Петровна Яунзем Ғата Сөләймәновҡа уның үтенес-һорауына яуап итеп. Ә, ғөмүмән, ҡурайҙың сит ил сәхнәләрен яулауы 1925 йылда Парижда башлана. Ҡурай моңон беренсе булып сит ил сәхнәләренән яңғыратҡан, тәүгеләрҙән булып ҡурай сәнғәтен профессиональ сәхнәгә алып сыҡҡан бөйөк ҡурайсы Йомабай Иҫәнбаев тураһында һүҙебеҙ.\nПарижда декоратив сәнғәттең 1-се Бөтә донъя күргәҙмәһендә СССР халыҡтарының ижадына арналған концерттарҙа ҡатнашыу өсөн РСФСР Мәғариф халыҡ комиссариаты саҡыртыуы буйынса 1925 йылдың июнь айында ҡурайсы Йомабай Иҫәнбаев Мәскәүгә килә. Ошо уҡ маҡсат менән баш ҡалаға ҡаҙаҡ, украин, үзбәк, азербайжан, әрмән һ.б. республикаларының билдәле артистары йыйыла. Мәскәү тамашасылары париж концерттары программаһын ике тапҡыр ҡарай. Милли республикалар артистарының, айырыуса Йомабай Иҫәнбаевтың, сығыштары ифрат юғары баһа ала. Был ул саҡта илдең төп гәзите “Правда”ла баҫылған материалдарҙа ла сағыла: “Прекрасный концерт! Истинный “гвоздь сезона”, если угодно – башкирский курайчи Исенбаев, киргизский “анши” (певец) Амре Кашаубаев, узбекская танцовщица и певица Тамара Ханум, армянское инструментальное “трио” Сукиасов, Харибекишвили и Кахуров – подлинные народные артисты (не по “почетному званию” только) союзных республик. Их “примитивы” не уступают по художественной высоте творчества и исполнения лучшим номерам европейских виртуозов, а если сравнить “орудия производства”, то и побивают рекорд: какими скромными средствами достигают они потрясающего эмоциального и эстетического воздействия на слушателя!” (“Правда”, 26 июня 1925 г.). “Известия” гәзитендә лә шундай уҡ һоҡланыу: “Здесь – подлинный быт и музыкальный дух самого народа, и многое звучит не только любопытно, но в высокой мере свежо, глубоко и ярко. Прекрасны задумчивые песни, исполненные на инструменте “курай” башкиром Исенбаевым, и киргизские примитивы, исполненные Кашаубаевым” (“Известия”, 26 июня 1925 г.). Рәсәй филармонияһы идараһы ҡарары менән париж концерттарында ҡатнашыу өсөн 1925 йылдың 9 июлендә Мәскәүҙән юлға сыҡҡан төркөмдә Йомабай Иҫәнбаев, ҡаҙаҡ йырсыһы Әмре Ҡашаубаев, әзербайжан йырсыһы Шәүкәт Ханум Мамедова, үзбәк йырсыһы Ҡарый Яҡупов, үзбәк бейеүсеһе Тамара Ханум һәм башҡалар була. Беренсе концерт 20 июлдә декоратив сәнғәттең Бөтә донъя күргәҙмәһе ойошторолған бинала, ә, ғөмүмән, Париждың төрлө театрҙарында бөтәһе 11 концерт күрһәтелә.\nПариж тамашасыһының тәъҫораттары түбәндәге юлдарҙа асыҡ сағыла: “Неделя русского этнографического искусства в зале “Комедия” отличается от тех концертов, на которых нам обычно приходилось бывать. Мы увидели зрелище в высшей степени интересное, мы услышали захватывающую музыку Туркестана, Украины, Урала и Кавказа в ее нетронутом примитивном виде. В то же время в ней нет ни гармонических, мелодических искажений, ни перемещения звука, что нарушило бы своеобразный характер. Песни киргизов, башкир, великороссов исполнялись певцами с их подлинными интонациями, и музыкальные пьесы – на настоящих самодельных инструментах. …Временами к этим струнным звукам присоединялся тоскующий и тонкий звук свирели – это замечательный музыкант башкир Исенбаев играет на курае художественные и очаровательно-меланхолические арии. Курай отличается особенностью окутывать мелодию звучной дымкой…” (“Парижский еженедельник”, 31 июля 1925 г.). Концерттарҙың береһендә бер йәш ханым сәхнәгә йүгереп менә һәм ҡурайсының рөхсәте менән ҡурайҙың эсенә күҙ һала, уның ябай көпшә икәнен күреп шаҡ ҡата. Зал тағы ла ҡайнар алҡыштарға күмелә, ә теге ҡатын, ҡулындағы алтын балдағын сисеп, ҡурайсының һуҡ бармағына кейҙерә. Сорбонна профессоры Перно, Йомабай Иҫәнбаевты фонография кабинетына саҡырып, “Урал”, “Буранбай”, “Байыҡ”, “Ҡара юрға” көйҙәрен яҙҙырып ала. Йомабай Иҫәнбаевтың Сорбонналағы фонояҙмаларының (интернеттан профессор Перноның фондының каталогын таптыҡ, әммә унда Йомабай Иҫәнбаевтың яҙмалары инмәгән. Күрәһең, Перно бөтә яҙмаларын да фондҡа индереп, теркәп өлгөрмәгән, тимәк яҙманың үҙен табырға кәрәк, уларҙың Париж милли китапханаһының аудио-видеояҙмалар департаментында һаҡланыуы ихтималлығы ҙур) күсермәһен юллап алыу бурысы тора алдыбыҙҙа. 1927 йылдың йәйендә Германияның Майндағы Франкфурт ҡалаһында Бөтә донъя музыка күргәҙмәһе ойошторола. Күргәҙмәлә 22-31 июлдә үткәрелгән рус музыка аҙнаһында ҡатнашыу өсөн тупланған совет этнографик төркөмөнөң етәксеһе итеп думбырасы һәм дирижер, 1919 йылда беренсе профессиональ думбырасылар ансамблен ойоштороусы, РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1925 й.) Григорий Любимов тәғәйенләнә. Төркөмдөң составында Йомабай Иҫәнбаев та була. Совет артистары 1500 урынлы Ҙур опера театрында 9 концерт күрһәтә. Шул саҡтағы “Франкфуртер Цейтунг” гәзитендә баҫылған “Профессор Г.Любимовтың етәкселегендә, айырым мәшһүр башҡарыусылар ҡатнашыуында күрһәтелгән тамаша бөтә көткәндәребеҙҙе үтеп китте” (“Советская Башкирия”, “Кураист”. Х.Хабиев. 7 октября 1958 г.) тигән баһа сығыштарҙың кимәле тураһында һөйләй. Мәшһүр ҡурайсы күргәҙмәнән һуң төркөм составында Германия, Швейцария, Бельгия, Голландия илдәрендә биш ай дауамындағы гастролдәрҙә, йәмғеһе 54 концертта ҡатнаша. Күргәҙмәлә һәм был концерттарҙа ул, яңғыҙ башҡарыуҙан тыш, алдараҡ мәғлүм булыуынса, йырсы Ирма Яунзем башҡорт халыҡ йырҙары “Абдрахман”, “Байыҡ”ты йырлағанда ҡурайҙа ҡушылып уйнай. Сит илдәрҙәге гастролдәрҙән һуң Өфөлә Башҡорт драма күсмә театрында ҡурайсы-артист булып эшләй. 1929 йылда тыуған яҡтарына ҡайта. Шуныһы ла мәғлүм: ауылына ҡайтҡас, колхоз ойоштороуҙа ҡатнаша, бер нисә йыл хужалыҡ рәисе була. 1940 йыл нахаҡҡа ҡулға алынып, төрмәлә ултырып сыға.\n1989 йылда Хәйбулла районында үткәрелгән Йомабай Иҫәнбаев көндәрендә ҡурайсының улы Салихйән ағай (Йомабай ҡурайсының Баймаҡ районының Иҫке Сибай ауылында йәшәгән ҡыҙҙары Рафиға һәм Фәриғә апайҙар ҙа байрамдың оло ҡунаҡтары булды) былай тип һөйләне: “Атайымдан 1941 йылда һуғышҡа китешләй Ульяновск ҡалаһынан хат килде, һуңғы хәбәрен 1943 йылда алдыҡ”. Мәшһүр ҡурайсы 1943 йылда Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған, тип фараз итергә мөмкин. Бала сағына килгәндә, шул мәғлүм: 1891 йылдың 21 сентябрендә хәҙерге Хәйбулла районының Үрге Смаҡ ауылында тыуған. Бәләкәйҙән халыҡ йырҙарына, көйҙәренә ғашиҡ булып үҫә. Ҡурай сәнғәте буйынса һабаҡтарҙы ауылдашы, талантлы халыҡ музыканты һәм педагогы Һибәтулла Ҡотошовтан ала. 17 йәшендә уның репертуарында 100-ҙән ашыу көй булғаны билдәле. Шағир Ҡәҙим Аралбаев “Башҡортостан” гәзитенең 1991 йыл 15 июнь һанында Йомабай Иҫәнбаевтың шәжәрәһен баҫтырҙы. Рәссам Өлфәт Ҡобағошовтың “Ағиҙел” журналының 1988 йылғы, 8-се һанында баҫылған “Йыйын тигән йола бар” мәҡәләһендә бала сағында Йомабай Иҫәнбаевты күргән, ҡурайын ишеткән Гәрәй Ярлыҡаповтың хәтирәләре килтерелә: “Миңә бала саҡта, революциянан һуң, 1923 йылда булһа кәрәк, Аҡтүбәлә ҙур йыйында булырға тура килде. Уны ҡаҙаҡтар менән башҡорттар бергә үткәрҙе. Башҡорт яғынан бик күп йырсылар, ҡурайсылар, батырҙар килгәйне… Ҡурайсылар бәйгеһендә Йомабай Иҫәнбаев беренсе урын алды. Ул тәүҙә йырҙың тарихын һөйләп бирә, йырламаҫ борон һүҙҙәрен әйтеп сыға. Уйнағас, шул тиклем моңло, һүҙҙәрен асыҡ итеп әйтеп йырлай, шулай итеп, уға тиңләшеүсе булманы…”\nЙомабай Иҫәнбаевтың остазы, Ырымбур губернаһы Орск өйәҙе Үрге Смаҡ ауылының данлы ҡурайсыһы Һибәтулла Ҡотошов (вафаты 1910 йылда) – түңгәүер ырыуының борондан килгән ҡурайсылар мәктәбен дауам итеүсе булған. Ирәндек – Һаҡмар зонаһы (бөрйән ырыуы) оҫталары кеүек, түңгәүерҙәр ҙә оҙон ҡурайҙа, күкрәк моңон ҡушып уйнай. Репертуарҙарында үҙенсәлекле марштар бар: “Хәйбулла маршы”, “Дәләү Ғәйшә”, “Фарсы маршы” (Петр батшаның Азов походы менән бәйле), “Ҡараһаҡал маршы”, “Аллаяр батыр” һ.б. Һибәтулла Ҡотошовтың күренекле уҡыусылары – Йомабай Иҫәнбаев, Солтанморат Насиров (хәҙерге Йылайыр районының Сәлим ауылынан); артабанғы быуын – Ишҡәле Дилмөхәмәтов (хәҙерге Йылайыр районы Иҫке Яҡуп ауылынан), өсөнсө быуын – Ишҡәле ҡурайсының уландары Ишмулла, Сәйфулла Дилмөхәмәтовтар. Мәшһүр ҡурайсы, йырсы, импровизатор, Башҡортостандың халыҡ, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, F.Сәләм һәм С.Юлаев исемдәрендәге премиялар лауреаты Ишмулла Дилмөхәмәтов үҙенең Йомабай Иҫәнбаев менән бер үк халыҡ сәнғәте мәктәбе вәкиле булыуын ғорурланып телгә ала торғайны. Бөгөн был мәктәптең традицияларын дауам итеүселәр – Сәйфулла Дилмөхәмәтовтың уҡыусылары, шул иҫәптән, Хәйбулла районының “Түңгәүер” ансамбле ҡурайсылары. 1812 йылғы Ватан һуғышына түңгәүер ырыуынан Аллаяр батырҙы нуҡталап алып барғандар. Шунда ҡурайсылар ат өҫтөндә уйнап барған марш “Аллаяр батыр” исеме менән беҙҙең көндәргә килеп еткән, тип һөйләй торғайны Сәйфулла ағай. Элек йыш ҡына көйгә ижад итеүсеһенең исеме бирелә торған булғанын һәм “Аллаяр батыр” көйөнөң музыкаль төҙөлөшө үрҙә бәйән ителгән мәктәптең үҙенә генә хас моң буяуҙарынан туҡылғанлығын иҫәпкә алғанда, Йомабай Иҫәнбаевты тәрбиәләгән халыҡ сәнғәте мәктәбе тарихында Аллаяр ҡурайсы ла булған, тип фараз итергә мөмкин. Сәйфулла ағай, Йомабай Иҫәнбаевтың һәм атайымдың башҡарыу сәнғәтенә шулай уҡ Ғәбит ҡурайсының (Ғәбит Ибраһим улы Бараковтың (1857-1927) тамырҙары хәҙерге Баймаҡ районы Йомаш ауылынан. Йомаштан Исмаҡай ауылы, Исмаҡайҙан Түш ауылы (хәҙерге Хәйбулла районы) бүленеп сыға. Ғәбит ҡурайсы күпмелер ғүмерен Түш ауылында, артабан хәҙерге Баймаҡ районының Ислам, Бөрйән-Йылға ауылдарында йәшәй, һуңғыһында донъя ҡуя) йоғонтоһо ҙур булған, атайым уны тәрән ихтирам менән телгә ала торғайны, тип һөйләгәйне. Ғәбит ҡурайсының улы Сәғәҙәт Бараковтың башҡарыу үҙенсәлеге, репертуары Ишҡәле ҡурайсыныҡынан (икеһенең дә яҙмалары Өфө дәүләт сәнғәт институтының фольклор кабинетында һаҡлана) айырылмай тиерлек. Был инде түңгәүер ырыуы һәм бөрйән ырыуы ҡурайсылары мәктәптәренең үҙ-ара тығыҙ бәйләнештәре тураһында һөйләй. Йомабай Иҫәнбаевтың уйнауын яҡындан ишеткән (хәҙер инде мәрхүмдәр) Әхмәҙиә Юланов (Үрге Смаҡ), Мәхмүтйән Арғынов (Йылайыр районы, Матрай ауылы): “Шул хәтлем зәһәр уйнай ине, тыңлағанда хатта сәстәр үрә тороп кире ята торғайны”, — тип һөйләнеләр миңә 1988 йылда. Йомабай Иҫәнбаевтың ҡурайсы булараҡ профессиональ эшмәкәрлеге 1925-1929 йылдарға тура килә. Көнбайыш Европа тамашасыһы алдында сығыштары тураһында тәьҫораттарын һөйләтер өсөн был осорҙа уны төрлө осрашыуҙарға саҡыралар. 1927 йылда Өфө сәнғәт техникумында уҙған осрашыуҙа Йомабай Иҫәнбаевтың һөйләгәнен тыңлаған, ул саҡта әле йәш ҡурайсы, һуңынан Башҡортостандың халыҡ артисы, Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, С.Юлаев исемендәге премия лауреаты Fата Зөлҡәфил улы Сөләймәнов хәтирәләренән: “1925 йылдыњ йәйендә, – тип һүҙ башланы ҡурайсы, – Башҡортостан Үҙәк Башҡарма комитетына Мәскәүҙән, Мәғариф халыҡ комиссары А.В.Луначарскийҙан телеграмма килгән. Унда Парижда асыласаҡ Бөтә донъя сәнғәт күргәҙмәһендә ҡатнашыу өсөн ҡурайсы кәрәк булыуы хаҡында әйтелә. Ошо уңайҙан Йылайыр кантонына мөрәжәғәт иткәндәр. “Кантон Башҡарма комитеты рәйесе Айнулла Бикбов мине саҡыртып алды ла: “Йомабай ҡустым, Парижға бараһың. Наполеонды еңгән атай-олатайҙар йөрөгән урамдарҙан һин дә йөрөп ҡайт әле”, – тине. Парижда буласаҡ концерт программаһын ике тапҡыр Мәскәү тамашасыһына күрһәттек. Газеталарҙа “Концерт программаһы һоҡланғыс, тәү ҡарашҡа бик “примитив” күренгән ҡоралдарҙа уйнаусыларҙың, йырсыларҙың, бейеүселәрҙең башҡарыу оҫталығы Европа виртуоздары сығыштарынан бер яғы менән дә ҡалышмай, – тип юғары баһа бирелде, ә нарком Луначарский: “Ҡурайҙың урыны – профессиональ сәхнәлә”, – тип әйтте. … Париждың ҙур театрҙарының береһе тамашасылар менән шығырым тулы ине. Тәүҙә сәхнә артында “Урал” көйөн уйнаным. Шаршау әкрен генә асылғас, башҡорт милли кейемендә сәхнәгә ҡурайһыҙ ғына сыҡтым. Унан йыуан ағас төбө эргәћендә “үҫеп ултырған” ҡурай үләнен (Й.Иҫәнбаевтың сығышына Урал тәбиғәтен һүрәтләгән декорация эшләнә. – Ю.F.) бик һаҡлыҡ менән ҡырҡып алдым да, үлсәп, уйымдар яһап, “Байыҡ”ты уйнап ебәрҙем. Уйнап бөтөүем булды, залдағылар геү килеп ҡул сапты. Ҡурайымды уң ҡулыма тотоп баш эйәм, ә күңелгә йыр килә: Ҡаһым түрә менгән һор юрғаның, һай кем, Маңлайында булыр ҙа урайы, Ҡаһым түрә фарман биргән саҡта, һай кем, Уң ҡулында булыр ҙа ҡурайы. Ҡасандыр башҡорт ир-арыҫландары, Наполеонды еңеп, Париж урамдарында оло тантана уҙғарғанда, Ҡаһым түрә лә бит ҡурай уйнаған… Мин дә шул ҡаһармандар эҙенән килеп, Байыҡ сәсәндең көйөн башҡарҙым, тип, ғорурланып сәхнәнән сығып киттем…“ (”Ҡурайсы даны”, Ғата Сөләймәнов. “Совет Башҡортостаны”. 1988 йыл, 18 июнь).\n1989 йылда Хәйбулла районында Йомабай Иҫәнбаев көндәрендә миңә данлыҡлы халыҡ йырсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Бибикамал Мәһәҙи ҡыҙы Мәһәҙиева (1914-1992) менән әңгәмәбеҙҙе магнитофонға яҙып алырға насип булды. Бибикамал апай ҡурайсы хаҡында хәтирәләре менән уртаҡлашты: “Мин Йомабай ағай менән 1936 йылда таныштым. Өфөлә театр училищеһендә уҡып йөрөгән саҡ. Ул осорҙа Министрҙар Советында Шаһимәрҙәнов тигән кеше эшләй ине. Шул Сәләм ағай Fәлимовҡа: “Миңә үҙеңдең ҡурайсыларыңды, йырсыларыңды күрһәтеп, бер концерт ойоштор әле”, – тигән. Ул саҡта Сәләм ағай фольклор йыйыу, халыҡ таланттарын асыу менән шөғөлләнә ине. Шулай бер көндө беҙҙе Министрҙар Советына саҡырҙылар. Унда ҙур зал бар икән. Минең менән бергә ҡурайсы Fәйфулла Сарбаев (ул минең менән бергә уҡыны), драма театрынан Fәлиәстән Шәмсетдинов, Таңһылыу Рәшитова, Талиға Бикташева, пианинола уйнарға Йыһангиров тигән ағай һәм Йомабай Иҫәнбаев барған икән. Мин йәш, оялсан ҡыҙ бала, артыҡ тиҙ таныша белмәйем. Уларҙың кемдәр булыуын аҙаҡ ҡына белдем. Йырларға тип уйлаһам, ҡушылып уйнарға ҡурайсы юҡ. Аптырап, юғалып ҡалдым. Кәйефем төштө, ни эшләргә лә белмәй сәхнә артында торһам, Сәләм ағай яныма килде.\n– Ниңә аптырап тораһың? – тип һорай. – Йырларға тиһәм, ҡурайсы юҡ. Мин йырламайым инде, былай булғас, – тим. – Һе, иҫең киткән икән юҡҡа. Хәҙер үҙеңде Парижда ҡурай уйнап ҡайтҡан ҡурайсы менән йырлатам, – тип ул мине етәкләп алып китте. Коридорға сыҡһам, оҙон буйлы, киң күкрәкле, һоп-һоро күҙле, сөм ҡара мыйыҡлы ағай тора. Уның ошо ҡарашын әле лә хәтерләйем. Сәләм ағай беҙҙе таныштырҙы.\n– Йомабай ағай, бына беҙҙең йырсы ҡыҙыбыҙ, – ти. – Әле йырларға тейеш ине, ҡушылып уйнарға ҡурайсыһы юҡ. Ярҙам итмәҫһегеҙме икән?\n– Ҡәрендәш, үҙең ҡайһы райондан булаһың? – тип һораны ағай иң элек.\n– Әбйәлил районы, Асҡар ауылынан, – тим.\n– Ә-ә, түңгәүер ырыуы икәнһең, – тип ҡәнәғәт йылмайҙы Йомабай ағай.\nШулай һөйләшеп киттек. Минең ниндәй йырҙарҙы башҡарырға теләүемде белеште ул.\n– Башҡорт халыҡ йырҙары “Һандуғас”ты, “Ғилмияза”ны йырлармын тигәйнем, – тинем. – “Һандуғас”, ни, Әбйәлил яғының көйө, уны һеҙҙең Ташбулат, Байым яҡтарында, Учалы районы башҡорттары яратып йырлай, – ти ағай. – Әйҙә, булмаһа, йырлап ҡарайыҡ. Йомабай ағай ҡулына ҡурай алды ла миңә йырлап ҡарарға ҡушты. Тыңлап ҡараны ла: “Юҡ, был ҡурай һинең тауышҡа бармай”, – тип ҡурай һалынған һауытынан икенсе ҡурайын тартып сығарҙы. Был ҡурайының көйө минең тауышҡа тап килде һәм беҙ ике йырҙы йырлап ҡараныҡ.\n– Тағы ниндәй йырҙы йырлайһың? – тине ул. – Әллә, һораһалар, бәлки, йырлармын, – тим. – Ярар, ҡәрендәш, ҡурҡма, бөтәһе лә һәйбәт булыр, – тине Йомабай ағай. Уның һүҙҙәре мине тынысландырҙы. Талиға Бикташева, Таңһылыу Рәшитова һ.б. танылған артистар сығыш яһағандан һуң беҙгә лә сират етте. Сәләм ағай:\n– Хәҙер беҙҙең иң йәш йырсыбыҙ йырлай, ә уға Париж ҡалаларында йөрөп килгән ҡурайсы Йомабай Иҫәнбаев аккомпанировать итә, – тип иғлан итте. – Беҙҙең ҡыҙҙар Париж ҡыҙҙарынан ҡалышмай ул.\nБына шулай Йомабай ағай менән “Һандуғас”ты, “Ғилмияза”ны йырла ным. Аҙаҡ тағы йырлауымды һоранылар. Жюриҙа ултырған олпат бер ағай, “Буранбай”ҙы йырлаһын, тигән. Мин аптырап ҡалдым.\n– Минең “Буранбай”ҙы йырлағаным юҡ, – тим Йомабай ағайға. – Борсолма, ҡәрендәш, хәҙер йырларбыҙ.\nЫсынлап та, шул тиклем матур йырланым мин был йырҙы. Сәхнәлә ғүмерҙә йырламаған йырҙы үҙем һоҡланырлыҡ, Йомабай ағай маҡтарлыҡ итеп башҡарҙым. Ошо мәлде әле лә хәтерләйем. Сығыштарыбыҙҙы көслө алҡыштарға күмделәр, тағы ла йырлауымды һоранылар. “Кәкүк”те йырлап сыҡҡас, ҡурайсы ағайым арҡамдан тупылдатып һөйҙө:\n– Һәйбәт йырлайһың, ҡәрендәш, – тине.\nАртабан Йомабай ағай үҙе сығыш яһаны. “Һырдаръя”, “Ильяс”, “Әлмөхәммәт кантон” һ.б. көйҙәрҙе башҡарҙы. Ә бына “Ялан Йәркәй” көйөн шундай юғары тонда уйнаны, ул әле лә ҡолаҡта сыңлап тора кеүек. Һуңынан миңә бик күп ҡурайсыларҙы тыңларға, уларға ҡушылып йырларға тура килде, әммә ошолай ҙа оҫта, нәзәкәтле итеп уйнағандарын хәтерләмәйем”.\nЙомабай Иҫәнбаев тыуған ауылына ҡайтҡас та ҡулынан ҡурайын төшөрмәй, ҡайҙа ғына саҡырһалар ҙа, бара, концерттарҙа ҡатнаша. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 30-сы йылдарҙа фонографҡа фольклор өлгөләрен яҙҙырған халыҡ йырсылары, музыканттары араһында ниңәлер Йомабай Иҫәнбаев юҡ. Яйы сыҡмаған, күрәһең.\nЙомабай ҡурайсының уйнауының тәьҫир көсө тураһында уны тыңлаған кешеләр аша аҙмы-күпме билдәле, әммә башҡарыу үҙенсәлектәре тураһында мәғлүмәттәр юҡ дәрәжәһендә. Мәшһүр композитор, ҡурайсы Заһир ағай Исмәғилев менән ҡурайсы Ғата ағай Сөләймәновтарҙың: “Йомабай Иҫәнбаев өзләмәй генә, күкрәккә һалып уйнарға яратҡан”, тигән мәғлүмәте иҫтә. Халыҡ хәтерендә шул да һаҡлана: Йомабай Иҫәнбаев ҡурайҙарын хәҙерге Баймаҡ районының Түбә ҡасабаһынан алыҫ түгел, Ирәндектә, Ҡараташта йыя торған булған. Танылған ҡурайсы башҡа ҡурайсылар менән аралашып, кәңәшләшеп, кәрәкһә, уларҙан да өйрәнеп ижад иткән. Сығышы менән Баймаҡ районының Кәрешкә ауылынан, хәҙер инде мәрхүм Нәжметдин Fибәҙулла улы Ишбаевтың (1914-1999) хәтирәләренән: “Күрше Байыш ауылында бик оҫта ҡурайсылар бар ине. Шуларҙың береһе – Вәлиулла Иҫәнамановты “хәҙрәт ҡурайсыһы” тип йөрөттөләр. Орск өйәҙенең хәҙрәте Мәһәҙей берәй яҡҡа алыҫ юлға сығырға булһа, иң беренсе, ат ебәртеп, Вәлиулла ҡурайсыны алдыртыр ине, юлда туҡтағанда ҡурай тыңлап хушланыр булған. Икенсеһе, Усман Мөхәмәтйәров, оҙаҡ ҡына әрмелә хеҙмәт итеп ҡайтҡан кеше ине. Үҙен “Усман урядник” тип йөрөттөләр. Әрменән урыҫса һүҙҙәр ҡыҫтырып һөйләү ғәҙәтен дә алып ҡайтҡан ине. Бик оҫта ҡурайсы, тарихты яҡшы белә ине.\n– Ҡулына ҡурай тотҡан кеше өс төрлө була. Беренсеһе – ҡурайсы, ул көйҙөң тарихын белә, төрлө ырыуҙарға хас варианттарын уйнап ишеттерә, йыры булһа – йырлай, бейеүен бейеп күрһәтә. Икенсеһе – ҡурайҙа уйнаусы, ул ҡурайҙа матур итеп уйнай, артығы юҡ. Өсөнсөһө – “ҡарға бутҡаһы” ҡурайсыһы. “Ҡарға бутҡаһы” кеүек уйындарҙа ҡатын-ҡыҙҙың күңелен асып, шулар ыңғайына ҡурай тартып йөрөүсе, – тип әйтер ине Усман ағай.\nНәжметдин ағай һөйләүенсә, 20-се йылдар башында Йомабай Иҫәнбаев аҙна һайын, һыбай килеп, Усман ҡурайсынан һабаҡтар алған: “Усман ҡурайсы Йомабайҙы уйната ла, берәй урынын төҙәтер булһа: – Йомабай, ошо ере ошолай, тут не ладно, – тип әйтә икән. Шунан үҙе уйнап күрһәтә”.\nҮрҙә әйтелгәнсә, халыҡ һәр кемде лә ҡ у р а й с ы т и м ә г ә н . Ҡурайсы исеме оло дәрәжә һаналған. Йомабай ҡурайсы иһә – ошо оло дәрәжәгә иң лайыҡ шәхестәребеҙҙең береһе. 1 9 7 8 й ы л д а н а л ы п ҡурайсылар араһында Йомабай Иҫәнбаев исемендәге призға республика бәйгеһе үткәрелеп килә. Әлегәсә ун ике тапҡыр үткәрелгән был бәйгелә Юлай Ғәйнетдинов, Азат Айытҡолов, Сәйфулла Дилмөхәмәтов, Зыя Хәлилов, Роберт Юлдашев, Асрар Ғазин, Рәсүл Ҡарабулатов, Илһам Байбулдин, Айбулат Рәхмәтуллин, Ҡадир Әбүбәкеров, Әнүәр Шафиҡов, Нурғәле Кейекбирҙиндар Гран-при яуланы. 2006 йылдан бәйгелә билет системаһы индерелде: 2-се турҙа ҡурай буйынса махсус белем алған дипломлы конкурсанттар бер көйҙө билет буйынса уйнарға тейеш. Билеттарға ингән көйҙәрҙең исемлеге алдан уҡ урындарға таратылды, ҡурайсыларға еткерелде. Был мотлаҡ программа тәүҙә 50 көйҙән торһа, даими өҫтәлә килә, 2016 йылға 100 көйгә барып етте (Йомабай Иҫәнбаев 17 йәшендә 100-ҙән ашыу көй уйнағанын әйтеп үткәйнек инде), бәйгенең талап юғарылығы йәш ҡурайсыларҙың үҫешенә булышлыҡ итеүе бәхәсһеҙ.\nҠурай – башҡорт халҡының асышы. Халҡыбыҙ, Уралда үҫкән үлән көпшәгә йән өрөп, үҙенең иң изге тойғоларын һөйләрҙәй серҙәшен, моңдашын тапҡан. Шуның өсөн дә ҡурай моңонда – халҡыбыҙҙың тарихы, фәлсәфәһе, рухи булмышы. Данлыҡлы ҡурайсылар Ҡобағош, Мәхмүт, Байыҡ, Ишмөхәмәт, Fәбит, Һибәтулла, Йомабай һ.б. күтәргән ҡурай сәнғәте үткән быуаттың 60-сы йылдарында ҡурайсы, йыраусы Әҙһәм Исҡужиндың, Кәрим Дияровтың, Мөхәммәт Ҡәҙерғоловтың, Нәжметдин Хәсәновтың һәм башҡаларҙың фиҙакәрлеге менән икенсе һулыш алды. Был үҙ нәүбәтендә 1971 йылдан махсус белемле профессиональ ҡурайсылар әҙерләнә башланыуына булышлыҡ итте. Бөгөн ҡурай музыкаль белем биреү системаһының өс кимәлендә лә — балалар музыка мәктәптәрендә, музыка училищеларында һәм Өфө дәүләт сәнғәт институтында уҡытыла. Тик шуны оноторға ярамай: ҡурайҙа виртуоз уйнарға, әммә ҡурайсы дәрәжәһенә күтәрелә алмаҫҡа мөмкин. Ишмулла ағай үҙенән көлөргә уйлаған бер “белгес”кә, дипломыңды тот та минең эргәгә сығып баҫ, халыҡ кемде нисек ҡабул итер икән, тип урынына ҡуйған, тиҙәр. Сығышы менән Илеш районының Яңы Күктау ауылынан күренекле архитектор, ҡурайсы Рудоль Рәис улы Әүсәхов үҙенең “По воле правды” (Уфа, 2011) тигән китабында: “Башҡортлоҡ – тышҡы ҡиәфәт, паспорттағы яҙыуҙан бигерәк күңелеңдә өҙлөкһөҙ ҡурай моңо яңғырауҙа һәм халҡым, тип йәшәүҙәлер”, – тип яҙған. Башҡортто ҡурайҙан, ҡурайҙы башҡорттан айырып булмай, тигән һүҙ был. Архитектор-ҡурайсы, әйтерһең, ҡурайсының рухи булмышын һынландырған: башҡорт булмайынса ҡурайсы ла, ғөмүмән, ҡурайлы халыҡ та булып булмай. Ҡайһы берәүҙәр, ҡурай беҙҙең музыка ҡоралы, тип, сәхнәгә сығып уйнай, китаптар, энциклопедиялар, белешмәләр сығара ул. Әммә уны нисек кенә үҙләштереп маташмаһындар, ниндәй генә китаптар сығарылмаһын, барыбер ҙә ысынбарлыҡтан китеп булмай. Сөнки ҡурай үҙенең башҡорт ерлегенән башҡа ҡурай түгел. Ҡурайҙы ерлегенән айырһаң, ул биш тишекле һыбыҙғы ғына. “Ерлек” тигән һүҙ үҙенә бик тәрән мәғәнә һыйҙыра. “Ерлек” – ул беҙҙең тарих, көйҙәребеҙ, ул беҙҙең меңәр йылдар һуҙымында тарихыбыҙҙы, йырҙарыбыҙҙы хәҙергегә килтереп еткергән данлыҡлы ҡурайсылар. Беҙ уларҙың исемдәрен беләбеҙ. Башҡа халыҡтар иһә, был беҙҙең ҡурайсыбыҙ, тип бер кемде лә әйтә алмай, уларҙың ҡурайҙа уйнай торған көйҙәре лә юҡ. Ҡабатлап әйтәм, ҡурай үҙ ерлегенән айырылһа, биш тишекле һыбыҙғы ғына, ә унда уйнаусы һыбыҙғысы ғына. Һыбыҙғысы нисек кенә тырышмаһын, ҡурайсы була алмаҫ. Аҡмулланың һүҙҙәре иҫкә төшә: “Күк тимер ҡайрау менән алмас булмаҫ, күк ишәк, ҡорҙаш булып, моңдаш булмаҫ”. Башҡорт өсөн Урал һәм Ватан төшөнсәләре айырылғыһыҙ. Уралды Урал иткән – Ҡурай. Ә Ҡурайҙы Ҡурай иткән – Ҡурайсылар. Ҡурай йылъяҙмаһына юйылмаҫ юлдар яҙған Йомабай ҡурайсы башҡорт халҡының күңелендә мәңгелек урын алған.\nCategories: Башҡорт донъяһы, Башҡорт йыр-моңдары, Видные деятели ба, Мәҙәниәт\n« Бүләккә – бал ҡорто күсе\n«Йор үҙән» республика этно-фестиваленә иң шәп этно-төркөмдәр йыйыла »


Материалы за Март 2013 года » Страница 3 » Башкортостан кызы\nҠабаҡтан тәмле йомарламдар 200 грамм ҡабаҡ (балалар өсөн махсус ҡабаҡ иҙмәһе лә ярай), 60 грамм иҙелгән һоло ярмаһы, 70 грамм шәкәр (бик татлыны яратҡандарға саҡ ҡына күберәк һалғанда ла була), 125 миллилитр үҫемлек майы, 190 грамм он, 1 балғалаҡ...\n1 килограмм эремсек, 3-4 йомортҡа, 1 стакан шәкәр ҡомо, 1 стакан манный ярмаһы, ярты стакан һөт, ванилин, 1 балғалаҡ ҡамырҙы күперткес (разрыхлитель), 70 – 80 грамм йөҙөм, ҡара емеш, кипкән өрөк, ҡаймаҡ кәрәк. Әҙерләү: Эремсекте яҡшылап иҙергә....\nБар тәбиғәт уянғанда\nБына, ниһайәт, яҙ килеп тә етте! Был миҙгел – үҙгәрештәр, яңылыҡтар мәле. Бар тәбиғәт уянғанда, үҙебеҙҙең дә сағыуыраҡ һәм матурыраҡ күренгебеҙ килә. Бәләкәстәребеҙ ҙә йылы ҡояш аҫтында күркәм кейемдә йөрөүҙән баш тартмаҫ. Ә беҙ, ҡәҙерле...


Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының I Бөтә Рәсәй съезы үтте - 18 Апреля 2019 - Отдел образования Баймакского района\nГлавная » 2019 » Апрель » 18 » Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының I Бөтә Рәсәй съезы үтте\nСъезда Башҡортостан Республикаһындағы һәм Рәсәй Федерацияһы субъекттарындағы дөйөм белем биреү ойошмаларының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары, туған телдә уҡытылған муниципаль дөйөм белем биреү ойошмалары директорҙары, балалар баҡсаһы мөдирҙәре, муниципаль райондар һәм ҡала округтары хакимиәттәренең мәғариф идаралығы етәкселәре һәм методистары, юғары уҡыу йорттары вәкилдәре һәм йәмәғәт эшмәкәрҙәре ҡатнашты.\nДелегаттар баш ҡалабыҙҙағы башҡорт лицейы һәм гимназияларының эш тәжрибәһе менән дә танышты, Башҡортостанда һәм Рәсәй төбәктәрендә башҡорт телен һаҡлау, өйрәнеү һәм үҫтереү мәсьәләләре буйынса фекер алышты, туған телдәрҙе уҡытыу концепцияһына тәҡдимдәр индерҙе.\nСъезд киләсәккә аныҡ эштәр билдәләне, яңы маҡсаттар ҡуйҙы. «Тел – халыҡтың булмышы. Башҡортса һөйләшеү модала булырға тейеш», – тине Башҡортостан Республикаһы Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Р.Хәбиров, делегаттар алдында сығыш яһап. Башҡорт телен уҡытыуҙы заман технологияларына ярашлы мауыҡтырғыс итеп ойоштороу кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.\nАлдынғы ҡарашлы, заманса эшләгән тәжрибәле уҡытыусылар юғары наградаларға лайыҡ булды. Улар иҫәбендә Иҫке Сибай урта дөйөм белем биреү мәктәбе уҡытыусыһы Рәзинә Салауат ҡыҙы Мөхәмәтшина ла бар ине. «Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы» исеменә лайыҡ булған коллегабыҙҙы ҡотлайбыҙ һәм, телебеҙ хаҡына артабан да фиҙакәр хеҙмәт итеп, юғары уңыштарға өлгәшеүен теләйбеҙ.


«Рәсәй студенты-2018» конкурсында Башҡортостан исеменән Эльвина Ғәзизуллина сығыш яһай // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n14:42, 25 апреля 2018 Мәҙәниәт\n«Рәсәй студенты-2018» Бөтә Рәсәй конкурсында республикабыҙ исеменән Башҡорт дәүләт медицина университеты студенты Эльвина Ғәзизуллина сығыш яһай.\nЭльвина — Бишбүләк районы ҡыҙы, Башҡорт дәүләт медицина университетының дауалау факультетында өсөнсө курста уҡый. Биатлон менән мауыға. Ҡыҙ «Һылыуҡай-2018» республика гүзәллек конкурсында өсөнсө урынды алды. Әле ул тыуған республикаһы һәм үҙенең университеты хаҡында презентация әҙерләй.\nБынан алдағы йылдарҙа «Рәсәй студенты» Бөтә Рәсәй конкурсында Гран-приға Өфө ҡыҙҙары лайыҡ булғайны: 2016 йылда Ләйсән Ғәсимова, былтыр иһә Алһыу Мәүлиханова. Финал 6 майҙа Новосибирскиҙа уҙа. Конкурс барышын «Bashkirianbeauty» төркөмөндә күҙәтеп барырға мөмкин.


25 Апрель 2018, 19:05\nРайон мәҙәниәт һарайында Урындағы үҙидара көнөнә арналған сара үтте. Унда район хакимиәте хеҙмәткәрҙәре, ветерандары, район активы, ауыл советы башлыҡтары ҡатнашты.\nХалыҡ йәшәйеше улар ҡулында\nСараны район хакимиәте башлығы Рөстәм Шәрипов асты.\n-Рәсәйҙә был көн алтынсы йыл рәттән билдәләнһә лә, Урындағы үҙидара мөһим дәүләт институты булараҡ күптән танылды. Бөгөнгө көндә урындағы үҙидара - халыҡҡа иң яҡын торған власть органы. Граждандар менән менән дәүләт араһындағы күпер, берләштереүсе көс булып тора. Муниципаль кимәлдә граждандарҙың көндәлек тормошондағы мөһим һәм көнүҙәк мәсьәләләре хәл ителә. Райондың социаль-иҡтисади үҫешен яҡшыртыу, халыҡ өсөн уңайлы шарттар булдырыу яуаплылығы урындағы үҙидара органдарының иңенә һалынған. Депутаттар корпусы район һәм ауыл Советтарында урындағы әһәмиәтле һорауҙарҙы хәл итә, үҙҙәренең округтарында йәшәгән граждандарҙың мәнфәғәтен яҡлай. Бөгөнгө көндә беҙҙең районда 12 ауыл биләмәһе үҙенең эшен “Рәсәй Федерацияһында урындағы үҙидаралыҡты ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһындағы” федераль ҡанунға ярашлы ойошторған. Муниципаль берәмек органдарының көндәлек эшмәкәрлеген ветерандар, ҡатын-ҡыҙҙар, атайҙар йәмәғәт Советтары, Бөрйән районы башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты, ағинәйҙәр клубы, инвалидтар ойошмаһының беренсел бүлексәһе кеүек йәмәғәт ойошмаларына таянып башҡарыуы үҙ һөҙөмтәләрен бирә. Был йәһәттән урындағы үҙидаралыҡҡа тос өлөш индереп Тимер, Кейекбай, Байназар, Байғаҙы һәм Аҫҡар ауыл биләмәләре әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Үҙидара органдарының абруйы көндәлек эштән тора. Киләсәктә лә районыбыҙҙың үҫеше хаҡына, халыҡтың йәшәү кимәлен тағы ла яҡшыртыу өсөн бар көсөбөҙҙө һалып, бергәләшеп эшләрбеҙ, тип ышанам, - тине район башлығы Рөстәм Динислам улы барлыҡ урындағы үҙидара хеҙмәткәрҙәрен һөнәри байрамдары менән тәбрикләп.\nРайон үҫешенә тос өлөш индергән, хаҡлы ялда булыуҙарына ҡарамаҫтан, әле лә сафта ҡалған, йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнашып, йәштәргә өлгө булып торған бер төркөм ветеран-хеҙмәткәрҙәргә оло тәжрибәләре һәм лайыҡлы хеҙмәттәре өсөн рәхмәт һүҙҙәрен еткереп, иҫтәлекле бүләктәр тапшырҙы..\nБыл көндө иң яҡшы үҙидара хеҙмәткәрҙәре алғыш алды. Башҡортостан Республикаһының иң яҡшы муниципаль берәмек конкурсы сиктәрендә “Иң яҡшы муниципаль хеҙмәткәр” номинацияһында 3-сө урын яулаусы мәҙәниәт бүлеге начальнигы Клара Теләүбаева диплом менән бүләкләнде. Башҡортостан Республикаһында урындағы үҙ идараны үҫтереүгә ҙур өлөш индергән һәм актив йәмәғәтселек эшмәкәрлеге алып барған: район хакимиәтенең документтар менән эшләү секторы мөдире Г. Заироваға, Байғаҙы ауыл биләмәһе башлығы А. Мәжитовҡа, Ғәлиәкбәр ауыл биләмәһе хакимиәтенең эштәр менән идара итеүсеһе Ә. Байғазинаға Башҡортостан Республикаһының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайының Почет грамоталары, район хакимиәтенең архивтар менән эшләү бүлеге мөдире Ф. Ваһаповаға, Ҡолғана ауыл биләмәһе башлығы И. Ҡулбирҙинға, Ҡыпсаҡ ауыл биләмәһе хакимиәтенең эштәр менән идара итеүсеһе Р. Сәйфетдиновҡа “Башҡортостан Республикаһының Муниципаль берәмектәр советы” ассоцияцияһының Маҡтау ҡағыҙҙары тапшырылды.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - АТАҠАЙ ҘА, АТЫҢ КҮКМЕ НИ, СЕРГЕТЫШҠАЙҘАРЫҢ СУҠМЫ НИ? - 2021 - Мәҡәләләр\nБеҙҙең ағинәйҙәр көнкүрештә ҡулланыуҙан төшөп ҡалып, онотолоуға дусар була барған ҡорамаларҙы ла, сергетыштарҙы ла ғаиләләрҙә һаҡланған боронғо өлгөләрҙән ҡарап өйрәнеп, шулар нигеҙендә районыбыҙҙың бөтә ауылдарында тиерлек оҫталыҡ дәрестәре үткәреп, милли ҡомартҡы булараҡ тергеҙеүгә өлгәште. Мәҫәлән, сергетыштың ҡомартҡы булараҡ ҡына түгел, ә байрамдарҙа, туйҙарҙа, ҡунаҡтар алдында ҡулланыр милли ҡаралты булараҡ та тергеҙелергә тейеш икәне раҫланды. Шуға күрә Бөрйән ағинәйҙәренең йыл да Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арналған саналы аттар һәм һыбайлылар ярыштарын ҡорамалар һәм сергетыштар менән байрамса биҙәүе үҙе бер матур йолаға әйләнде. Быйыл да ошо сарала сергетыш күргәҙмәһе ойошторолдо һәм иң яҡшы эштәргә конкурс иғлан ителде. Шуныһы ҡыуаныслы, район ауылдарында был эшкә ең һыҙғанып тотоноусы оҫталар арта бара.\nТәғәйен көндө ҡаты һыуыҡтар булыуға ҡарамаҫтан, үҙҙәренең иң матур эштәре менән Күҙәмбәт яланына йыйылды ҡорамасылар. Күҙҙе сағылдырырлыҡ аҡ ҡар ҡаплаған яланда тарттырылған тимер сымға эленгән сергетыштар күҙҙең яуын ала! Быйыл район хакимиәте тарафынан ағинәйҙәрҙең күҙ нурын түгеп башҡарған был эштәренә конкурс сиктәрендә баһа ҡуйылыуы шатландыра. Мәҫәлән, Кейекбай ауылы ағинәйҙәре етәксеһе Гөлдәр Сөләймәнова командаһы менән дә, шәхси эштәре менән дә матур уңышҡа өлгәште һәм быйылғы конкурста 1-се урын яуланы. Жюри тарафынан "Кәрәҙ"се Мәҙинә Барыева - 2-се урынға, Иҫке Монасиптан Миңлегөл Бикмәтова 3-сө урынға лайыҡлы тип баһаланды.\nБеҙҙең эштәребеҙгә Өфөнән килгән мәртәбәле ҡунаҡтарҙың һоҡланыуы тағы ла нығыраҡ күңелдәрҙе күтәрҙе. "Ағиҙел" берекмәһе етәксеһе Гүзәл Кәримованың баһаһы буйынса, республика кимәлендә сергетышты Бөрйәндең бренды итеп танытыуға өлгәштек шикелле. Барыһы ла билдәләүенсә, сергетыш ҡулланмаһаң, тирмәләрҙең биҙәлеше камил булып етмәй. Шуға күрә Бөрйән ағинәйҙәре һәм оҫта ҡатын-ҡыҙҙары алдында әле эш күп был йүнәлештә.\nБөрйән "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе.\nЯҙылған: 26.02.21 | Ҡаралған: 264


Стихи Мустая Карима на башкирском языке - Башкирские стихи\nӨсөнсө көн тоташ ҡар яуа\nӨс мөғжизә мине әсир алды…\nӘсә ҡарынынан сығып, кеше…\nҺөйөү нимә, тинем…\nҺәр аҙнамдың ете көнө…\nТөнгө Рига. Төнгө тын баҡса…\nҺыуһағанда, онотторҙоң һыу барлығын…\nҺинең тыуған ерҙәреңдә булдым\nҺин тотаһың беләгемдән…\nҺауалағы бөркөт һымаҡ…\nҺандуғасҡа ниңә буй-һын…\nҠышҡы юлдан аҡбуҙ килә…\nҠыш уртаһында иҫкән йылы ел\nҠатындарға ирҙәр сәскәләрҙе…\nҠайғы төҫө ҡара, ҡап-ҡара…\nҒашиҡтар, һеҙгә өндәшәм…\nЮлдарым йыраҡ, һөйөклөм…\nЭшләнмәгән эштәр ҡала…\nУтыҙ көн һинһеҙ мин, утыҙ төн…\nТәҙрәңде ас та\nТәбиғәттә шундай миҙгел бар…\nТашлап киттең мине, йөрәгем…\nТаш өҫтөндәге гөлдәр\nОсраштыҡ беҙ ниңә һинең менән…\nМәңгелек улы — ҡояш гел янһа ла…\nМый — россиянин\nМине тағы ташлап китәһең\nКөҙ һәм һөйөү тураһында\nКүпме йылдар инде йөрөтәмен…\nКүктә ай — алтын умарта…\nКешеләргә төрлө төштәр керә\nЙөҙҙәреңә ҡыйып ҡарай алмайым…\nЙәшәйһе бар, һаҡла үҙеңде, тиһең…\nИылан зәһәр булыр өсөн…\nИстамбулда киске аҙан…\nЕңеүҙәрем, уңыштарым булды…\nЕйән — йәш арыҫлан…\nӨндәреңдә яҡшы кешеләр күр, Төндәреңдә татлы төштәр күр. *** Йылын түгел, хатта айын, Аҙнаһын Һөйгәнеңдән һуң йәшәргә Яҙмаһын. *** Әгәр Аҡыл була икән Энең хатта, «Һеҙ» тип кенә өндәш уға Һәр ваҡытта… Әгәр Талант була ҡалһа Һинең әшнәң, Ғәйеп түгел, уға «һин» тип Һүҙ өндәшһәң. 1967\nДуҫтар, дуҫтар! Таралышмай, Тарҡауландыҡ, Балҡып түгел, быҫҡып яныр Көнгә ҡалдыҡ. Хатта ағас, хатта утын — Күрсе, ана! — Өйөбөрәк бергә яҡҡас, Дөрләп яна. 1967\nДоңъяның йөҙө күренмәй…\nДоңъяның йөҙө күренмәй — Донъяға томан төштө. Иртә томан, кис тә томан — Мәңге таралмаҫ төҫлө… Төшкән томан күтәрелде. Булған да кеүек түгел. Аяҙыуыңды сабыр көт, Эй күңел! Күңел… 1977\nБөгөн төндә баҡса аша уҙҙым…\nБөгөн төндә баҡса аша уҙҙым. Бер-береһенә ҡуйып наҙлы башын, Гөлдәр йоҡлай ине түтәлдә. Тик бер ләлә ситкә эйгән тажын, Эргәһендә йәре булмағастын, Сер бирмәгән, ахры, бүтәнгә. Сәскәләргә ҡарап шул мәлдә, Хайран ҡалып торҙом мин — бәндә. 1958\nБәпес менән һөйләшеү\nТуҡмаҡ саҡлы ғына бер кәүҙә Мыш-мыш килеп ята биләүҙә….Муйыл сәскә атҡан эркелеп, Күктә йәш ай тора бер телем. Шул сәскә һәм айҙан кесе һин, Тыуҙың икән — инде кеше һин. Күҙҙәрең бар, әле нур күрмәй, Ҡолағың бар, уға моң кермәй. Әйтеләсәк һүҙең — телеңдә, Янасаҡ ут — йөрәк төбөңдә. Әлегә һин бахыр бер кәүҙә, Ятаһың\nI Ниндәй мең йыл хәҙер урамда? — Бер мәл шағир шулай һораған. Тимәк, әле ул саҡ Ваҡыт булған, Тимәк, ерҙе ҡояш ураған, Тимәк, елдәр үҙ яйына иҫкән, Ҡар-ямғырҙар яуған болоттан. 1990 Век (Перевод на русский язык) I В смятенье вопрошал поэт: какое У нас тысячелетье на дворе?.. Еще тогда, не ведая покоя, Кружась, вставало солнце\nБыйылғы көҙ шундай сыуаҡ килде…\nБыйылғы көҙ шундай сыуаҡ килде. Ерҙең өҫтө — йәшел бер тамаша. Гөлйемештәр ҡабат сәскә атты. Сәскәһенә ҡарап, күҙ ҡамаша. Эй, һоҡландыҡ, шашып, хайран ҡалдыҡ Тәбиғәттең сикһеҙ ҡөҙрәтенә. Мин, дәртләнеп, хатта бер йыр яҙҙым Көҙөн атҡан сәскә хөрмәтенә. …Ошо көҙҙә сал ир ғашиҡ булды. Үҙе бойоҡ, үҙе ҡыуана. Беҙ ғәйепләп көлдөк — аҡыллылар. Йәлләп иланы тик\nҺәйкәл тора. Имеш, һөйләйҙәр, Был — билдәһеҙ һалдат һәйкәле. Билдәһеҙме ошо баҡыр кеше? Билдәһеҙме, хәтер, әйт әле?! 1965 Неизвестный солдат (Перевод на русский язык) Памятник поставлен, говорят, Этот неизвестному солдату… Память, не известен ли солдат? Может, знала ты его когда-то? Мы в атаку вместе поднялись, Пули вместе с ним меня достали. Я воскрес на время…\nБатыр күрһәм, шул батырлыҡ тигән…\nБатыр күрһәм, шул батырлыҡ тигән Тауға менгем килде; Дан ҡапҡаһы күрһәм, шул ҡапҡаны Шаҡып ингем килде.Ҡош һайраһа, ошо моңло ҡоштоң Йәне булғым килде; Илдәге бер иң сибәрҙең Һөйгән Йәре булғым килде. …Өсөнсө ай инде ямғырҙар юҡ, Иҫә афәт еле. Ерем көйә. тик бер генә яуыр Ямғыр булһам ине. 1958\nАҡыллыға серем систем…\nАҡыллыға серем систем — Үҙе теләп Улы итте; Бер ахмаҡҡа серем систем — Теләмәҫтән Ҡоло итте. 1970\nАҡ ҡайынды ҡосоп илай Мәрйәм…\nАҡ ҡайынды ҡосоп илай Мәрйәм. Күҙ йәштәре тама аҡ туҙға. Ниҙәр булды икән, ниҙәр генә Ун етеһе тулған был ҡыҙға? Һут ҡайнаша, урғып һут ҡайнаша Үҫеп буйға еткән ҡайында. Ниңә шулай иләҫләнә икән Ҡайындар ҙа апрель айында?Аҡ ҡайынды ҡосоп илай Мәрйәм. Ниндәй ғазап. Ниндәй әрнеүҙәр? Әле генә уға: «Һөйәм»,— тине Ун һигеҙе тулған Әнүәр.Бына шуға,\nАғиҙелдә аҡ пароход…\nАғиҙелдә аҡ пароход… 1946 По Белой белый пароход… (Перевод на русский язык) С моей любимой уплывает По Белой белый пароход. Он сердце больно разрезает, А не волну вечерних вод. Волна вскипела и умолкла, И солнце скрылось за рекой. Тот пароход увез надолго Мою любовь и мой покой. В тревожном, трепетном смятенье Поют над Белой соловьи.\nАс кешегә аҫыл таш һонғандай…\nАс кешегә аҫыл таш һонғандай, Матурлығың һинең, хөр һының. Уға бары ябай шатлыҡ кәрәк, — Уға икмәк кәрәк бер һыныҡ.\nАйырылыу юҡ һөйгән йөрәктәргә, 1949\nNot Russian (ethnic) me, but I am Russian (citizen)\nNot Russian me But I live in Russia And Russia’s rivers Gave me strength. I grew as oak-tree on the mountains And now I’m free I know and I’m strong I’m so proud of my own life And with the Russians We’ve got one fate. For centuries in deeds and glory We’ve lived with Russian


9 октябрҙә Ишембайҙа Рәсәйҙең төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Владимир Якушев һәм Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров реконструкциянан һуң Ленин исемендәге үҙәк майҙанды асыуҙа ҡатнашты. Был проект Бәләкәй ҡалалар һәм тарихи биләмәләрҙә уңайлы ҡала мөхите булдырыу буйынса Бөтә Рәсәй конкурсында еңеп сыҡҡайны.\nӘле Ишембайҙа амфитеатры, күргәҙмә павильоны булған күп йүнәлешле йәмәғәт биләмәһе барлыҡҡа килгән. Ҡала символы – “Әбей-вышка” балалар майҙансығының төп элементына әүерелгән. Төҙөкләндереү әле лә дауам итә, сквер яңыртыла, эргәләге объекттар, биләмәләр төҙөкләндерелә. Эштең дөйөм хаҡы – 144 миллион һум, шуның 85 миллион һумы – конкурста еңеп алған федераль грант аҡсаһы. Тағы ла 40 миллион һум милли проект нигеҙендә йәлеп ителгән.\n– Бөгөн беҙ федераль аҡсаның, төбәк һәм муниципаль бюджеттар аҡсаһының һөҙөмтәһен күрәбеҙ. Иң мөһиме – ҡала халҡы үҙ башланғысы менән яҡшы эш башҡарған, – тине Владимир Якушев. – Рәсәй Президенты Владимир Владимирович Путин тап ошондай бурыс ҡуйғайны. Бәләкәй ҡалаларыбыҙ һәм тарихи биләмәләребеҙ уларҙа йәшәгән кешеләрҙең башланғысы менән яҡшы яҡҡа үҙгәрергә тейеш тигәйне ул. Был проект тап ошо рәүешле тормошҡа ашырылған. Бөтәһе лә бик шәп килеп сыҡҡан.\n– Рәсәйҙең Төҙөлөш һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығына конкурста ҡатнашырға мөмкинлек биргәне өсөн ҙур рәхмәт. Беҙ унда алда барабыҙ – 16 ҡалабыҙ һәм район үҙәгебеҙ еңеүсе булды, – тине Радий Хәбиров.\nБашҡортостан Башлығы шулай уҡ Ишембайҙағы йәнә бер йәмәғәт киңлеген төҙөкләндерергә ҡарар ителеүе тураһында белдерҙе.\n– Республика көнө алдынан осрашабыҙ. Билдәле булыуынса, байрамға бүләкһеҙ килергә ярамай. Алда Ишембай нефтенең 90 йыллығы менән бәйле ваҡиғалар көтә. Ошо айҡанлы ҙур программа әҙерләйбеҙ, – тине ул. – Әле беҙ Башҡортостан нефтен башлап асыусылар майҙанын проектлай башлайбыҙ. 2022 йылға ул да күркәмләнер.\nСарала Радий Хәбиров Ленин исемендәге майҙанды реконструкциялауҙа әүҙем ҡатнашҡандарға дәүләт наградалары тапшырҙы.\nУнан һуң Владимир Якушев һәм Радий Хәбиров амфитеатрҙы, фонтанды, рәссамдар һәм музыканттар аллеяһын, балалар уйын майҙансығын ҡарап сыҡты, ҡала халҡы менән аралашты. Владимир Якушев Башҡортостандың йәмәғәт киңлектәрен төҙөкләндереү буйынса эшен һәм Бөтә Рәсәй конкурсында ҡатнашыу ҡеүәтен юғары баһаланы.


Кеше һәм Алла\n7 Сентябрь 2010, 15:30\nКеше йәшәй һәм бер ваҡыт көтмәгәндә үлә. Аҙаҡ ул үҙен төрлө яҡлап ҡарай ҙа, бик аптырай. Уның кәүҙәһе карауатта ята, ә йәне карауат өҫтөндә осоп йөрөй. Яланғас тәне үтәнән-үтә күренеп тора. Шул саҡ кеше күңелһеҙлеккә бирелә, уға тәненән башҡа бик ҡыйын һәм уңайһыҙ була. Уның бөтә уйҙары ла күңеленең төбөндә ята, ал да ҡара. Ул уйҙарҙың матурҙары ла, йәмһеҙҙәре, насарҙары ла бар. Ә матурҙарын ҡулына тотҡоһо килә ине. Кеше ныҡ итеп һелкеп, күңеленән насар уйҙарҙы алып ташларға теләй. Әммә бер нисек тә булдыра алмай. Шунан иң өҫкә матур уйҙарҙы ҡуя ла, үҙенә тәғәйенләнгән юл буйлап китә.\nҮтеп барышлай ғына Алла кешегә ҡарай, тик бер һүҙ ҙә өндәшмәй. Ә кеше Хоҙай ашыҡҡан саҡта уның уйҙарын күрмәне тип уйлай. Һәм Ожмахҡа юл ала. Сөнки Алла уның алдында Ожмах ишеген япмай. Бер аҙ ваҡыт үтә. Унда ваҡыт Ерҙәге һымаҡ түгел, ә бөтөнләй икенселәй үтә. Кеше Аллаға килә:\n– Ни өсөн һин миңә килдең? – тип һорай Алла. – Мин бит һинең алдыңдан Ожмах ишеген япманым.\n– Эй, Хоҙайым, – ти кеше, – миңә һинең Ожмахыңда ҡыйын. Бер аҙым атларға ла ҡурҡам. Ни өсөн тигәндә, күңелемдә яҡтылыҡ бик аҙ һәм ул насарлыҡты йәшерә алмай. Бөтәһе лә минең насарлыҡтарымды күрә һымаҡ.\n– Нимә теләйһең һуң һин? – ти Алла. Ни өсөн тигәндә, ул һәр кемдең бөтә һорауҙарына ла яуап бирә ала.\n– Һин бөйөк һәм изге, – ти кеше. – Минең күңелемде үтәнән-үтә күрҙең. Гонаһтарымды йәшерергә теләгәндә, мине тыйманың. Үтенеп һорайым, ярлыҡа мине, күңелемдәге бөтә насарлыҡты алып ташла.\n– Мин бөтөнләй башҡа нәмә һорарһың тип көткәйнем, – ти Алла. – Ярай, һорауыңды үтәйем. Һәм Алла кешенең күңеленән ул оялырлыҡ сифаттарҙы – һатылыуҙы һәм хыянатты, боҙоҡлоҡ һәм яңылышлыҡты, ялғанды һәм аҙғынлыҡты, яманлыҡ һәм ялҡаулыҡты алып ташлай. Әммә кеше күрә алмаусанлыҡты онотҡас, мөхәббәт хаҡында ла онота. ҡолап төшөүҙәре хаҡында онотҡас, юғарыға үрләүҙәре лә онотола. Кешенең күңеле Алла алдында бөтөнләй буш – әле яңы донъяға тыуған сабыйҙай булып ҡала. Әммә Хоҙай мәрхәмәтле, ул кешенең күңелен ҡабаттан тултыра. Һәм кеше яңынан:\n– Аллаҡайым, миңә нимә эшләргә? Әгәр ҙә изгелек менән яуызлыҡ күңелемдә бергә үрелгән икән, миңә ҡайҙа барырға һуң? Тамуҡҡамы икән ни? – ти.\n– Ожмахҡа кире бар, – ти Тәңре. – Мин тик Ожмахты ғына барлыҡҡа килтерҙем. Ә Тамуҡты һин үҙең менән йөрөтәһең.\nКеше Ожмахҡа ҡайта. Әммә бер аҙҙан ул ҡабат Аллаға бара.\n– Тәңрем, – ти кеше, – миңә һинең Ожмахыңда ҡыйын. Һин бит изге һәм бөтә нәмәне лә эшләй алаһың. Ярлыҡа, бөтә гонаһтарымды ғәфү ит.\n– Әммә мин бөтөнләй башҡа нәмә һорарһың тип көткәйнем, – ти Алла. – Йә, ярай, нимә һорайһың, шуны эшләйем.\nАлла кешенең бөтә гонаһын, насарлығын ғәфү итә. Кеше Ожмахҡа китә. Тик бер аҙҙан ул яңынан Алла ҡаршыһына килә.\n– Хәҙер нимә теләйһең һуң? – ти Алла.\n– Тәңре, – ти кеше, – һин ҡөҙрәтле, изге. Һин мине ғәфү иттең. Әммә мин үҙемде ғәфү итә алмайым. Ярҙам ит, зинһар.\n– Был үтенесеңде көттөм, – ти Алла. – Әммә ул – мин күтәрә алмаҫлыҡ таш.\nДуҫтар, шуны иҫегеҙҙә тотоғоҙ: мөхәббәт ғәфү итеүҙән һәм үҙ-үҙеңде ҡабул итеүҙән башлана. Һәм быны беҙҙең өсөн бер кем дә эшләмәйәсәк!


Ғаилә ҡәҙерен белеүселәр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n19 декабря 2018 — 15:50 Алсу Суфиянова\nБашҡортостан Республикаһы законына ярашлы гражданлыҡ хәле акттарын теркәү идаралыҡтарында 50,60,70 һәм 75 йыл бергә йәшәгән ғаиләләр тәбрикләнә. Алтын, гәүһәр, хозур туйҙарын билдәләүселәр мөхәббәттең мәңге йәшәүен тағы ла дәлилләй. Киров районы ЗАГСында декабрҙә алтын һәм гәүһәр туйҙарын ҡаршылаусылар тәбрикләнде. Юбилярҙарға Башҡортостан башлығының иҫтәлекле бүләктәре тапшырылды һәм парҙар Почетлы юбилярҙар китабында ҡултамғаларын ҡалдырҙы. Хәмзә һәм Зәриә Бәшәровтар беренсе күрешкән ваҡыттарын әлегәләй хәтерләй. Ауырғазы районында тыуып үҫкән Хәмзә Шәмсүн улы күрше Дәүләкән районы Суйынсы ауылы мәктәбенә йөрөп уҡый. Тап ошонда Зәриә Бәҙретдин ҡыҙы менән таныша. Һуңынан,егет Венгрияла хеҙмәт иткәндә хат алышалар. Йәш саҡтарында ниндәй генә ҡатмарлыҡтар осрамаһын, һөнәр үҙләштереү иң мөһим шарт була улар өсөн. 1958 йылда өйләнешкәс тә, уҡыуҙарын артабан институтта дауам итәләр. Тәүҙә икеһе лә Башҡортостандың бәйләнеш идаралығында эш башлай. Һуңынан Хәмзә Шәмсүн улы Башнефть ойошмаһында бүлек етәксеһе вазифаһын башҡара, 50 йылға яҡын хеҙмәт стажы уның. Зәриә Бәҙретдин ҡыҙы иһә 45 йыл иҡтисадсы һөнәренә тоғро ҡала. Ҡыҙҙары Роза ла әсәһе юлын һайлай. Хәмзә Шәмсүн улы һәм Зәриә Бәҙретдин ҡыҙының ғаилә ҡороп йәшәүҙәренә 27 декабрҙә 60 йыл тула. Бәшәровтар ғаиләһе өсөн улы, ҡыҙы һәм ейәндәре менән гәүһәр туйҙарын иҫән-һау ҡаршылау оло ҡыуаныс.Өфө ҡалаһының Киров районында декабрҙә тағы ла 5 пар үҙҙәренең мәртәбәле байрамын ҡаршылай. Никахлашыу һарайында алтын һәм гәүһәр туйҙарын билдәләүселәрҙе тантаналы рәүештә ҡотланылар.Юбилярҙар ихлас күңелдән рәхмәттәрен әйтеп, тағы ла 5 йылда ошо залда күрешергә яҙһын, тип теләктәрен белдерҙе.Гражданлыҡ хәле акттарын теркәү идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 2018 йылда республикала 2 меңгә яҡын ғаилә туй юбилейҙарын билдәләне. Шул иҫәптән меңдән ашыу алтын туй, 500-гә яҡын гәүһәр туй. Ә бына 70 йыл бергә йәшәгән ғаиләләр һирәгерәк осрай. Республикала 15 пар үҙенең хозур туйын ҡаршыланы.


Милли проекттар » Страница 19 » Архив газеты "Йәшлек"\n«Байрамғол» агрофирмаһы: Башҡортостан » Милли проекттар\nБиш-алты йыл элек һәм унан да алдараҡ ауыл хужалығы тураһында яҡшы хәбәрҙәрҙең киң мәғлүмәт сараларында булмауына бер кем дә аптырамай торғайны. Колхоз-совхоздарҙың аяныс хәлен көн дә яҙыуҙан, күрһәтеүҙән ни фәтүә?! Баҫыуҙарҙан йыйылған насар уңыш, түбән һауым, яғыулыҡ-майлау материалдарына ҡытлыҡ, төрлө бурыстар – тап ошо проблемалар һәр хужалыҡтың эшмәкәрлеген һүрәтләне. Урал аръяғы райондарына хас булған ҡатмарлы һауа торошо ла ауыл хужалығы арбаһына аяҡ салып, йыш ҡына күрһәткестәрҙе юҡҡа сығарып ҡуя ине.\nУрындағы аграр комплексты реформалау күңелһеҙ хәлдәрҙе ыңғай яҡҡа үҙгәртеү форсаты бирҙе. Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының Байрамғол-Ураҙ зонаһын үҙ ҡанаты аҫтына алып, ауыл хужалығына йән индереп ебәреүе генә лә ни тора! Элек-электән эшһөйәрлектәре менән дан ҡаҙанған байрамғолдар, комбинаттың ҡеүәтле ярҙамына таянып, яңы көс, дәрт менән ауыл хужалығын аяҡҡа баҫтырыуға тотондо.\nҒилми асыштарға юл асыҡ Башҡортостан » Милли проекттар\nФән һәм техника өлкәһендә республика дәүләт йәштәр премияһы буйынса комиссия 2007 йылға йәштәр премияһына эштәр ҡабул итә башлай.\nРеспубликаның ғилми ҡеүәтен үҫтереү һәм һәләтле йәш ғалимдарҙы дәртләндереү маҡсатында БР Хөкүмәте ҡарары менән премия 2002 йылда булдырылды.\nУл йәш ғалимдарға Башҡортостан Республикаһының социаль-иҡтисади һәм рухи-мәҙәни үҫешенә булышлыҡ итеүсе һәм алдынғы Рәсәй, донъя ҡаҙаныштарына ярашлы гуманитар, тәбиғи һәм техник фәндәрҙе үҫтереүгә индергән өлөшө, яңы ресурс һаҡлаусы, экологик яҡтан таҙа технологияларҙы, прогрессив материалдарҙы, машиналар һәм приборҙар уйлап тапҡаны һәм производствоға индергәне өсөн бирелә.\nДонъя малы ҡәҙерле Башҡортостан » Милли проекттар\n«Дача амнистияһы» мәсьәләһе илебеҙҙә бер аҙ яйға һалынды. Хәҙер участкала торған бинаға документы булған ер хужалары еңел һулай ала. Тик шуныһы: һүҙ беҙ ишетеп, күҙ алдына килтереп өйрәнгән дачалар хаҡында ғына бармай. «Дача амнистияһы», башлыса, индивидуаль торлаҡ төҙөү йәки шәхси хужалыҡ категорияһына ҡараған ерҙәрҙә йорттары булғандарға ҡағыла. Шулай уҡ баҡса һәм дачаларында торлаҡ төҙөүселәр ҙә тиҙ арала ергә хужа булыуҙарын иҫбат итеүсе документтарын теүәлләргә тейеш. Түбәндә ошо хаҡта ентекле аңлатма бирәбеҙ.\nКире ҡайтырға << 1 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 >> Киләһе бит


Йыл һайын 14 декабрҙә республикала Башҡорт теле көнө уҙғарыла башлай.\nБашҡорт теле көнөнә арналған ижтимағи-мәҙәни һәм аң-белем таратыу саралары 2024 йылға тиклем үткәрелергә тейеш.\n17:48, 29 июль 2020 Мәҙәниәт\nБөгөн Өфө һәм Фәйзи Ғәскәров исемендәге ансамбль Санкт-Петербургта отпуск ваҡытында фажиғәле һәләк булған артист Кирилл Антроповты һуңғы юлға оҙатты.\n17:17, 29 июль 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда, әгәр эпидемиологик хәл мөмкинлек бирһә, 15 августа кинотеатрҙар асыла башлай. Был турала 27 июлдә брифинг ваҡытында Башҡортостан Республикаһы мәҙәниәт министрының беренсе урынбаҫары Наталья Лапшина хәбәр итте.\n13:48, 27 июль 2020 Мәҙәниәт\nЫрымбур өлкәһендә Төбәк-ара башҡорт йыры онлайн-конкурсы башланды\nЫрымбур өлкәһендә «Йәшәй әле башҡорт моңдары» төбәк-ара башҡорт йыры онлайн-конкурсы башланды. Ҡатнашыуға солистар һәм коллективтар саҡырыла. Йәш сикләүе юҡ.\n12:41, 24 июль 2020 Мәҙәниәт\nРеспублика музейҙарында «Туған тел илселәре» акцияһын төшөрөү башланды\nБашҡортостан Республикаһының Мәғариф һәм фән министрлығы Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы һәм Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы менән берлектә «Туған тел илселәре» республика акцияһын үткәрә.\n17:20, 23 июль 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостан 2021 йылда Бөтә донъя фольклориадаһын үткәрергә әҙерләнә\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары Андрей Назаров 2021 йылда VI Бөтә донъя фольклориадаһын уҙғарыу мәсьәләләре буйынса эш кәңәшмәһе үткәрҙе.\n10:47, 23 июль 2020 Мәҙәниәт\nҠазандың Кариев исемендәге Йәш тамашасы театры Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» спектаклен сәхнәләштерә\nКариев исемендәге Ҡазан татар дәүләт йәш тамашасы театры Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» повесы буйынса спектаклдең премьераһын әҙерләй. Уны билдәле башҡорт режиссеры, Салауат башҡорт драма театрының баш режиссеры Илсур Ҡаҙаҡбаев сәхнәләштерә.\n14:39, 22 июль 2020 Мәҙәниәт\nСибайҙа ҡалаға нигеҙ һалыусыларға һәйкәл барлыҡҡа килә\nСибайҙа ҡалаға нигеҙ һалыусыларға һәйкәл барлыҡҡа килә. Ул ҡаланың юбилейына бүләк булырға тейеш, тип хәбәр итә «Сибайский рабочий» гәзите.\nТаусылар проспектының үҙәк аллеяһында ремонт эштәре бара.\n11:44, 22 июль 2020 Мәҙәниәт\nСочиҙа «Бөтә Рәсәй» заманса журналистика форумы ойошторола\n19-25 сентябрҙә Сочиҙа XXIV фестиваль — «Бөтә Рәсәй-2020» заманса журналистика форумы була. Унда Рәсәйҙең барлыҡ төбәктәренән, шул иҫәптән Башҡортостандан журналистар, шулай уҡ сит ил журналистары ҡатнаша.\n9:31, 21 июль 2020 Мәҙәниәт\nӨфө рәссамдары Олег Кайбышев һәм Мансур Зияев Башҡортостандың баш ҡалаһына тағы бер мега-граффити бүләк итергә йыйына. Транспорт урамындағы 48/2 йортонда тиҙҙән Советтар Союзы Геройы Георгий Мушниковтың портреты төшөрөлә.\n11:25, 16 июль 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда «Ирәндек моңдары» конкурсын уҙғарыу ваҡыты билдәләнде\nБашҡортостанда онлайн-ойоштороу комитетында башҡорт йырын башҡарыусыларҙың «Ирәндек моңдары» төбәк-ара конкурсын уҙғарыу ваҡыты билдәләнде. Быйыл ул 21-22 августа Сибайҙа ойошторола.\n9:02, 16 июль 2020 Мәҙәниәт\nСибай сәнғәт колледжына уның беренсе директоры Камил Вәлиевтың исеме бирелде\nСибай сәнғәт колледжына Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы Камил Вәлиевтың исеме бирелде. Республика башлығы ҡултамғаһы менән тейешле бойороҡ хоҡуҡи мәғлүмәт порталында баҫылған.\n9:17, 14 июль 2020 Мәҙәниәт\nБулат Йосопов Истанбулға Халыҡ-ара кинофестиваль жюрийына саҡырылған\nБилдәле башҡорт кинорежиссеры Булат Йосопов V Халыҡ-ара төрки донъяһының документаль кино фестивале жюрийына саҡырылған. Сара быйыл көҙ Төркиәлә уҙғарыла.\n16:11, 13 июль 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда Рәсимә Ураҡсина исемендәге шиғри конкурс бара\n2020 йылда шағирә, уҡытыусы, ғалимә Рәсимә Ураҡсинаның тыуыуына 70 йыл тула. Башҡорт теле йылына арналған Рәсимә Ураҡсина исемендәге конкурс ошо дата уңайынан ойошторола.\n10:11, 13 июль 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда яҙыусы Нәжиб Асанбаевтың 100 йыллығын билдәләргә әҙерләнәләр\nБашҡортостанда яҙыусы Нәжиб Асанбаевтың 100 йыллығын билдәләргә әҙерләнәләр. Әлеге ваҡытта башлыҡтың тейешле указ проекты килешелә.\n2021 йылда Нәжиб (Николай) Асанбаевҡа 100 йыл тула (1921-2013).\n8:39, 13 июль 2020 Мәҙәниәт\nРеспубликаның йәш артистары башҡорт теленә арналған клиптар төшөрә\nЙәш артистар Башҡорт теле йылында клиптар төшөрә. Был турала кисә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ултырышында танылған артист, «Арғымаҡ» төркөмө етәксеһе Риант Рамазанов белдерҙе.\n12:56, 10 июль 2020 Мәҙәниәт\n«Коронавирус»ҡа арналған граффити авторы Еңеүҙең 75 йыллығына арт-объект төшөргән\nӨфөлә яңы арт-объект барлыҡҡа килде. Октябрь проспектында урынлашҡан 6/2 йорт ихатаһындағы хужалыҡ ҡаралтыһы диуарында Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 75 йыллығына арналған һүрәт барлыҡҡа килде.\n10:54, 10 июль 2020 Мәҙәниәт\nРеспубликала Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияға документтар ҡабул ителә башланы\nБашҡортостан Хөкүмәте ҡарамағындағы Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия тапшырыу комиссияһы документтар ҡабул итә башланы.\nПоложениеға ярашлы, премия 2019 йылдың сентябренән 2020 йылдың авгусына тиклем сыҡҡан иң яҡшы әҫәрҙәр өсөн журналистарға, шулай уҡ журналистар коллективына бирелә.\n10:58, 9 июль 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостанда йәшәүселәрҙе шәжәрә конкурсында ҡатнашырға саҡыралар\nСентябрҙә Асҡын районында «Шәжәрә байрамы» республика халыҡ байрамы ойошторола.\nБайрам программаһында — «Төньяҡ-көнбайыш башҡорттары» ғилми-ғәмәли конференцияһы, шәжәрә, халыҡ кәсептәре һәм һөнәрҙәре күргәҙмәһе, «Шәжәрә» балалар һүрәттәре конкурсы, «Ғаиләм — минең ҡәлғәм» республика конкурсы гала-концерты.\n9:16, 9 июль 2020 Мәҙәниәт\nҒафури районында «Башҡортостан йөрәге» халыҡ кәсептәре оҫтаханаһы барлыҡҡа килә\nҒафури районының Уҡлыҡая итәгендә тиҙҙән «Башҡортостан йөрәге» халыҡ кәсептәре оҫтаханаһы барлыҡҡа килә. Майҙанда ҡурай сәскәһе тажы рәүешендә һигеҙ тирмә ҡорола.\n17:05, 8 июль 2020 Мәҙәниәт\n12:15, 8 июль 2020 Мәҙәниәт\nБашҡортостан «Берҙәм фольклор көнө» Бөтә Рәсәй акцияһына ҡушыла\n2020 йылдың 17 июлендә Рәсәй Федерацияһында «Берҙәм фольклор көнө» акцияһы ойошторола. Артабан уны йыл һайын уҙғарыу планлаштырыла.\nБашҡортостандың Республика халыҡ ижады үҙәге акцияға ҡушылырға һәм социаль селтәрҙәргә, рәсми сайттарға #УфаРЦНТРБ;\n9:09, 7 июль 2020 Мәҙәниәт\n17:18, 6 июль 2020 Мәҙәниәт


Башҡорт шиғриәте корпусы\nБыл сайтта бер миллиондан ашыу һүҙ һәм һүҙбәйләнештән торған Башҡорт шиғриәте корпусы урынлаштырылған (500 мең самаһы шиғри юл, 101 шағирҙың 13 меңдән ашыу шиғыры). Был башҡорт теленең тәүге шиғриәт корпусы, ә рус теле корпусынан ҡала, донъяла — икенсе шиғриәт корпусы. Уның үҙенсәлеге шунда: корпустың текст коллекцияһы ХХ—ХХI быуат башы башҡорт шағирҙарының шиғри әҫәрҙәренән тупланған.\nКорпуста бирелгән текстар һәр бер һүҙ ҡулланылышына тәғәйен беркетелгән морфологик күрһәткестәр менән йыһызландырылған, бынан тыш айырым билдәле бер шиғри үлсәм менән яҙылған юлдарҙа йә рифма зонаһында һ.б. эҙләнеү мөмкинселеген биреүсе махсус шиғри билдәләр ҙә күрһәтелгән. Текста булған һәр бер һүҙҙең руссаға тәржемәһе бар, шунлыҡтан был система менән башҡорт телен белмәгән тел белгестәре лә, ғөмүмән киң профилле филологтар һәм шиғриәт ғилеме, сағыштырма тел ғилеме белгестәре лә файҙалана ала.\nКорпус өсөн Көнсығыш әрмән корпусы (EANC) эҙләү системаһы яраҡлаштырылған.\nКорпусты төҙөү РФА-ның Тел ғилеме институтының Донъя шиғриәте лингвистик тикшеренеүҙәр үҙәгенең мәғлүмәти һәм мораль ярҙамында башҡорт дәүләт университетының компьютер филологияһы лабораторияһы хеҙмәткәрҙәре тарафынан атҡарыла. Проектты тормошҡа ашырыуҙа РФА-һының ағза-корреспонденты В. А. Плунгян даими консультациялар бирә һәм һәр яҡлап ярҙам күрһәтеп тора.\nҺүҙ формаларының грамматик анализы автоматик рәүештә эшләнә. Автоматик морфологик анализ системаһы (Bashmorph) Б. В. Орехов һәм А. А. Ғәлләмов тарафынан эшләнде.\nКорпус менән ҡулланыу инструкцияһы менән ошо адрес буйынса танышып була.


Туҡай һәм башҡорт әҙәбиәте - Мои статьи - Каталог статей - Сайт Фонда культуры имени Мажита Гафури\nБыйыл бөтә төрки донъяһында Халыҡ-ара төрки мәҙәниәте ойошмаһы ТЮРКСОЙ тарафынан мәшһүр шағир Ғабдулла Туҡай йылы башланды. Туҡай йылының иғлан ителеүе миңә ун йылдан ашыу элек "Ватандаш” журналында уҡыған мәғлүмәттәрҙе иҫемә төшөрҙө. 2000 йылдың март һанында Басир Мәһәҙиевтең "Ғабдулла Туҡайға туғандаш” исемле материалы "Ватандаш почтаһынан” рубрикаһында баҫылып сыҡҡайны. Уны яңынан табып уҡып сыктым. Бында Б.Мәһәҙиев 1947 йылда "Октябрь” (хәҙерге "Ағиҙел”) журналында атаҡлы педагог һәм ғалим Закир Шакировтың Габдулла Туҡайҙың әсәһе Мәмдүдә башҡорт, уның атаһы Зиннәтулла ғәйнә башҡорто ырыуынан икәнен хәтерләй. Бында ул шулай уҡ былтыр Өфө ҡалаһында йәшәүсе Гөлзифа Канафина инәйҙән яҙып алған ҡыҙыҡлы мәҡлүмәтте килтерә. Гөлзифа инәй уға шуларһы һөйләгән: "Беҙҙең фамилия Ҡәнәфиә ҡарттан килә. Хәҙерге Иглин районындағы Түбәнге Ләмәҙ ауылы кешеһе була. Беҙҙең туғандар һаман да шунда йәшәй. Ғабдулла Туҡайҙың әсәһе Мәмдүдә ана шул Ҡәнәфиә ҡарттар нәҫеленән. Беҙҙең Канафиндар Туҡайҙың туғаны булып сыға. Ана минең улым Наил Канафин ... Габдулла Туҡайға бик оҡшаш төҫө менән. Хөкүмәтебеҙҙәге Миҙхәт Шакиров минә атаһы яғынан да, әсәһе яғынан да туған. Атаһы ла, әсәһе лә беҙҙең яҡтың төп башҡорттары...”.\nБасир Мәһәҙиевтың мәғлүмәте буйынса "Октябрь” журналындағы мәҡәләне эҙләй башланым. Телгә алынған мәҡәлә 1946 йылда Туҡайҙың юбилейы юнайы менән сығарылған берләштерелгән 3-4 һандарҙа табылды. Уның авторы Афзал Ҡудаш булып сыҡты. Был махсус номерҙа Туҡайҙың тормошон, ижадын, башҡорт теле һәм фольклоры менән бәйләнешен асҡан тикшеренеүҙәр һәм уға бағышланған башҡорт шиғырҙары бирелгән. Бында шулай уҡ Закир Шакировтың Туҡай менән Ҡазанда осрашыуы хаҡында иҫтәлеге лә бирелгән. Әммә Ғабдулла Туҡайҙың әсәһе һәм олатаһы Зиннәтулла хаҡындағы "Ғабдулла Туҡай биографияһындаҡы яңы моменттар исемле” мәҡәлә А.Ҡудаш тарафынан язылған ине. Был материалда Закир Шакиров ҡатнашлығындағы 1929 йылдың йәйендә Башҡортостанды өйрәнеү йәмғиәтене тарафынан Арғаяш кантонында тел һәм фольклор өйрәнеү экспедицияһының отчетына ла һылтанма эшләнгән. Ул отчет 1930 йылда "Белем” журналының 2 һанында донъя күргән. Бында тәү тапҡыр Ғабдулла Туҡайҙың башҡорт тамырҙары булыуы телгә алына.\nБыл мәсьәләгә асыҡлыҡ килтергән Ҡудаштың мәҡәләһенә мөрәжәгәт итәйек: " Уҡыусылар массаһына билдәле булғанынса, Ғ. Туҡай үҙенең поэтик автобиграфияһы – "Иҫемдә ҡалғандар”ҙың башында атаһы һәм олатаһы тураһында ҡайһы бер мәғлүмәттәр яҙаһәм шуның буйынса беҙ шағирҙың атаһы яғынан өс быуынға һуҙылған шәжәрәһен беләбеҙ. "Минең атайым Мөхәмәтгариф, тип яҙа Туҡай, - Ҡушлауыс ҡәрйәһендә Мөхәмәтғалим исемле мулланың улы булып, 14-15 йәштәрендә Ҡышҡар мәҙрәсәһенә китеп, унда, хәтме көтөп (уҡып бөтөрөп)ҡылырға ғәҙәттә нисә сәнә (йыл) кәрәк булһа, шул тиклем тороп, ҡарт атаһы тере ваҡытта уҡ ауылыбыҙ Ҡышлауысҡа ҡайтып, мулла булмыштыр. Мулла булғас та өйләндеке бер йәмәғәте илә бер нисә генә йыл торғас, йәмәғәте вафат булып, бер ир һәм бер ҡыҙ балаһы ҡалмыштыр. Бынан һуң атам, икенсе тапҡыр өйләнеүе улараҡ, Өсилеҡәрйәһе Зиннәтулла хәҙрәттең Мәмдүдә исемле ҡыҙын (минең әсәмде) алмыштыр. Әсәйәм илә бер йыл ярым тиклем торғас, беренсе бала булараҡ мин донъяға килгәнмен”. "Иҫемдә ҡалғандар”ҙа Ғ.Туҡай үҙенең әсәһенең Мәмдүдә, бабаһының Зиннәтулла исемле булыуы һәм уның Өсиле ауылында күп балалы бер мулла икәнлеге тураһында ла әйтә. Ысынлап та Туҡайҙың был бабаһында йәшәгән йылдары – шағирҙың балалыҡ осоронда иң ауыр, иң ҡыҙғаныс тоиошта үткәргән йылдары. Зиннәтулла ғаиләһендәге ярлылыҡты хәтерләп, Туҡай һуңынан: "Был ғаилә эсендэге ярлылыҡ шул дәрәжәгә еткән булырға кәрәк ки, мин хәҙер ҙә булһа, бабайҙың күрше байыраҡ ауылдарҙан икмәк һыныҡтары теләнеп алып ҡайтҡанын иҫемдә тотам”, тип яҙҙы. Туҡайҙың ата-әсәһе, бабалары тураһында юғарыла килтерелгән мәғлүмәттәрҙән башҡа материалдар юҡ тип әйтерлек.\nШағирҙың тормошон һәм ижадын өйрәнеүсе – тикшереүсе әҙәбиәт тарихсылары, тәнҡитселәр ҙә, шулай уҡ уның тураһында иҫтәлек яҙыусылар ҙа, Туҡайҙың балалыҡ йылдарын яҡтыртҡанда, күп ваҡытта, шағирҙың үҙе яҙып ҡалдырған шул юғарыла әйтелгән Иҫемдә ҡалғандар” тигән поэтик автобиографияһына таяналар. Ләкин һуңғы йылдарҙағы ҡайһы бер эҙләнеүҙәр, тикшеренеүҙәр Ғ. Туҡай биографияһына өҫтәлә һәм бөйөк шағирҙың тормош юлын байытыуға ярҙам итә торған айырым моменттарҙы килтереп сығарҙы. Ғабдулла Туҡайҙың әсәһенең тулы исеме Бибимәмдүдә һәм уның атаһы (шағирҙың бабаһы) Зиннәтулла Ҡазан губернаһы кешеһе түгел һәм ул Өсилелә тыумаған. Уның тыуған урыны элекке Пермь губернаһы Оса өйәҙе, Ғәйнә иле, Ҡожамаҡты ауылы. Милләте яғынан Зиннәтулла башҡорт. Ул йәш сағында Ҡауам ауылында (илендә) уҡыған һәм шунан һуң хәҙерге Силәбе өлкәһе Ҡоншаҡ район (руссаһы Аширово) ауылында балалар уҡытҡан. Йәш сағында Зиннәтулла шиғырҙар яҙыу менән шөғөлләнгән һәм балалар уҡытҡан йылдарында күршеләге Тәхәллим исемле башҡорт ауылындағы Хәким хәлфә менән шиғырҙвр яҙышып торған. "Ғ.Туҡайҙың әсәһе Мәмдүдәнең атаһы Зиннәтулла менән менән бер ваҡыт шиғырҙар, хаттар яҙышып торған берәү булған. Зиннәтуллла шағир булған. Ул йәш сағында уҡ Ғәшир ауылында балалар уҡытыусы булып, төп Ғәйнә иле Ҡожамаҡты башҡорто” ("Белем” журналы, 1930 йыл, № 2, 52 бит. Доцент Закир Шәкиров мәҡәләһенән).\nЗиннәтулланың тыуған иле, щиғырҙар яҙыуы һәм милләте яғынан башҡорт булыуы тураһында әлегә тиклем бер ерҙә лә баҫылмаған икенсе материал тағы ла асығыраҡ һөйләй. Ошо юлдарҙы яҙыусыға 1940 йылда Ғ. Туҡайҙың апаһы Сажидә Зиннәтуллина менән хат аша элемтә тотоу мөмкинлеге тыуҙы. Туҡайҙың "Иҫемдә ҡалғандар”ҙа Сажидәне саф күнелдән, ҙур мөхәббәт менән "ап-аҡ саф бер фәрештә” тип атауы уҡыусыларға билдәле. Бына шағирҙың күнелендә фәрештә рәүешендә бик ныҡ ҡалған Сажидә апай Зиннәтуллина үҙенең 1940 йыл, 5 июнендә яҙған хатында түбәндәгеләрҙе әйтә: "Минең атайым башҡорт. Ҡожамаҡты тигән илдән сығып, Ҡауам илендә уҡыған. Ике егет булғандар. Береһе үлгөн. Уныһы Щадрин өйәҙенеке. Шунан һуң атайым уҡып сығып, Ҡышлауысҡа күскән. Атайым тағы Ҡышлауыстан Өсилегә күскән. Унан Өсилегә ҡайтҡан ваҡытта Мәмдүдә апай ике йәштә бала булған. Үҫеп етеп, ҡышлауысҡа кейәүгә сыҡҡан. Шунда Ғабдулла тыуып, еҙнәй вафат булып, Мәмдүдә апай Өсилегә ҡайтҡан. Шунан һуң бер аҙҙан, Сасна тигән ауылға кейәүгә барған. Унда күп тора алмаған, вафат булған, атайым күрмәй ҡалған; ара алыҫ булған Тиҙ генә хәбәр килеп етә алмаған, ауырыуы ла тиҙ булған. Атайым барһа, Мәмдүдә апай вафат булған. Өс көн ҡайғы йорто булған. Атайым һушһыҙланып торған. Был арала Ғабдулланы алып ҡайтып керҙе. Беҙҙең йортта тағы мәтам. Атайым Мәмдүдә апайҙы һағынып, илай-илай ошо шиғырҙарҙы әйтә ине. Мәүлүдедер (тыуған ере) Ҡышлауыста, мәүте (үлгән ере) Саснала. Дәүре мәшхәрҙә ғинәйәт әйләһен хаҡ зөлжәләл (Үлгәс Алла ярҙам итһен). Исеме Бибимәмдүдәлер ғаҡлы ирде ғаян (асыҡ аҡыллы ине). Тыңлар ине ғишҡи илә вәғәз, мәсаил вә мәған (яуап һәм әһәмиәт менән). Һүҙләгәндә күҙҙән йәштәремеҙ ула хун (була ҡан). Уйлағанда хәсрәтенән аҡылыма килә женун (аҡылдан яҙам, мәжнүнләнәм). Ни сәбәптер, эй, хоҙай, ризығы аҙ, ғүмре тамам. Аҡты йәшем, ни ҡылайым, әмере хәй илә янам (Алла әмре менән йоҡоһоҙланам). Инде атайымдың ата-әсәһенән, туғандарынан бер үҙе айырылып тороуына моңланып...ю ъҙенә әйткән шиғырҙарын яҙам: Фәҡирем Зиннәтулла булды намым (исемем). Уса иле ине яә-мәкамым (торған урыным). Тыуған илем Ҡожамаҡты ҡәрйәһелер Пермь табығы (губернаһы), Уса мозафалыр (өйәҙе). Зәнелбәшәр ине нам атамыҙ, Әмирхан ибне Әмирҙер бабамыҙ. Моҡасат дары ғөрбәттә моһажир (яҙмыш буйынса үҙ иленүн айырылған) Мөжәнәт бәйтельәжзәндә мосафир (тереклегем яза йортондағы юлсы кеүек). Йәшем һәфте ду сал (етмеш ике) бәлки зияда (күберәк). Сөьәхаззымдан (өлөшөм яман) һәм бәхетем сейах (өара). Тимәк, Зиннәтулланың үҙе тураһындағы был шиғырынан беҙ Ғ.Туҡайҙың әсә яғынан биш быуынға һуҙылған шәжәрәһен билдәләй алабыҙ. Зиннәтулланың атаһы Зәйнелбәшәр, уның атаһы Әмирхан, уның атаһы Әмир Юғарыла күсерелг!н хатта тағы лаөҫтәмә әһәмиәтле моменттар бар. Туҡайҙың әсәһе Мәмдүдә, үҙенең атаһы кеүек үк йырҙар сығарырға, шиғырҙар әйтергә оҫта, йәғни унда ла бер ни тиклем поэтик талант булған булырға тейеш. Сажидә апайҙың яҙыуына ҡарағанда, ире үлгәс Мәмдүдә Туҡайҙы Ҡушлауыста ҡалдырып, башта Өсилегә, атаһы йортона ҡайткан һәм сит ауылда тороп ҡалған балаһы – кескәй генә Туҡай тураһында һағынып йырҙар йырлаған, шиғырҙар әйткән. Был турала Сажидә апайҙың хатында беҙ түбәндәгеләрҙе уҡыйбыҙ: "Мәмдүдә апайҙың, еҙнәй вафат булғас, Ғвабдулланы Кушлауыста ҡалдырып ҡайтҡас йырлаған йырҙарын хәтерләйем. Өй турында баҡсала бер һандуғас һайрай. Ниңә һайрай был һандуғас ҡағынып? Шуны һайрай: Минең илағанымды белеп – баламды һағынып. Ниңә һайрай был һандуғас, һайрай үҫепеткәнде, Шуны һайрай: Мине күреп, баламдан айырылып киткәнде. Ниңә һайрай был һандуғас кис менән? Шуны һайрай: Күрҙе бәнем ике күҙҙе йәш менән, Ниңә һайрай был һандуғас һыҙланып, Шуны һайрай: Минең илағанды күреп, баламды ҡыҙғанып”. Сажидә аайҙың хатында, юғарыла күсерелгән юлдарҙың аҙағында, Мәмдүдәнең үлеү датаһы тураһында ла әйтелгән: "Мәмдүдә апайҙың тыуған йылын тәғәйен белә алмайым. Вафат булғанын уйлап тура килә - 1890 йылда, ғинуарҙың 18 көнөндә”. Һис шикһеҙ, Сажидә апайҙың хатында килтерелгән факттар (Зиннәтулланың шағир булыуы һәм уның Ҡожамаҡты башҡорто икәнлеге), улар күп йылдар үтеү менән һуңында хәтерҙән яҙылһалар ҙа, халыҡ шағиры Ғ. Туҡайҙың биографияһын тулыландырыу һәм байытыуға ярҙам итәсәктәр. Киләсәктә Туҡайҙың тормош юлын һәм ижадын өйрәнеүселәр был моменттарға, әлбиттә әһәмиәт бирерҙәр”.\nА.Ҡудаштың был мәҡәләһе Ғабдулла Туҡайҙың ижадына башҡа күҙлектән дә ҡарарға кәрәк икәнде күрһәтә. Билдәле булыуынса, башланғыс кластарҙан уҡ без уның шиғырҙарын, автобиографияһын өйрәнәбеҙ. Тик унда юғарыла килтерелгән мәҡәләнең мәғлүмәттәре ҡулланылмай. Әҙәбиәт тарихында ла был моменттар сағылырға тейештер. Мәҫәлән, Өфөгә килеүе, тәүге Башҡортостандың Халыҡ шағиры Мәжит Ғафури менән осрашыуы, башҡорт фольклоры, халыҡ йырҙары менән ҡыҙыҡһыныуы, уларҙы яҙып алыуы билдәле.\nЯпонияла Силәбе башҡорттарынан мәшһүр ижтимағи эшмәкәре Гәбделхәй Ҡорбанғәлиев етәкселегендә ҡоролған тәүге мосолман нәшриәте "Матбағаи Исламиә”лә Туҡайҙың шиғырҙары баҫылыуы ла мөһим ваҡиға.\nИкенсенән, әҙәбиәт тарихынан билдәле булыуынса ХХ быуат башында ижат иткән ҡайһы бер башҡорт уҡымышлылары үҙ телдәрендә материал баҫтырырға теләгән ваҡыттарында нәшерҙәрҙең ҡаршылыҡтарына осрауҙары ла мәғлүм. Шулай уҡ Вәлидиҙең тарих китабының исеменең үҙгәртелеп баҫылған. Былар барыһы ла тарихта аныҡ яҡтыртылырға тейеш. Татар милли буржуазияһының татарлыҡ фекере башҡорт яҙыусыларына, халҡына эшләгән йоғонтоһо күҙлегенән ҡайҙы бер моменттарҙы, шулай уҡ Ғабдулла Туҡайҙың ижадын, тормошон баһаларға мөмкин. Башҡорт әҙәбиәт тарихында революцияға тиклемге әҙәптәрҙең эшмәкәрлеге һис шикһеҙ башҡорт совет әҙәбиәте концепцияһына, тәүге Башҡортостан яҙыусылар съезының әҙәбиәт тарихын баһалауына ла бәйле.


Башҡортостанда беренсе кварталда ҡырҡ 16 йәшлек ҡыҙ никахҡа ингән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n14:02, 14 июня 2019 Йәмғиәт\nБашҡортостанда беренсе кварталда ҡырҡ 16 йәшлек ҡыҙ никахҡа ингән Фото: news.tut.by\nБашҡортостанда беренсе кварталда ҡырҡ бер 16 йәшлек ҡыҙ никахҡа ингән, тип хәбәр иттеләр Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитетынан. 2018 йылда бәлиғ булмағандар менән 191 никах теркәлгән. Йөклөлөк, уртаҡ баланың тыуыуы, яҡтарҙың береһенең ғүмеренә хәүеф янауы, гражданлыҡ никахы, буласаҡ атайҙы армияға саҡырыу ошондай никахтар өсөн етди сәбәп булып тора. Республикала, ҡағиҙә булараҡ, бәлиғ булмаған ҡыҙҙар ауырға ҡалып кейәүгә сыға, тип билдәләнеләр комитетта. 2017 йылға тиклем Рәсәйҙә 16 йәше тулмаған балаларға ла никахҡа инеү рөхсәт ителде, тип иҫкә төшөрҙөләр ведомствола.\nТеги: никахтар, бәлиғ булмағандар


Социум // Мода\nЯңы йыл яҡынлаша. Мандариндар, ҡупшыҡайҙар, шампан шарабы, оливье салатының хуш еҫе - тормоштоң был шатлыҡтары тиҙҙән көндәлек ысынбарлыҡҡа әүереләсәк. Тик бына йығылғансы бейеп, туйғансы торт ашап, нисек итеп байрамса күренергә? Байрам алды көндәрендә шыршы һәм аҙыҡ-түлек баҙарҙары буйынса йүгерергә тура килгәндә, быға нисек өлгәшергә? Берҙән-бер юл - беҙҙең яңы йыл fashion гиды менән танышырға, һәм шкафта булған әйберҙән шаҡ ҡатырғыс ҡупшы кейем тегергә. Йәки - иң күңеллеһе, - финанс көрсөгө тураһында ваҡытлыса онотоп торорға һәм онотолмаҫ яңы йыл шоппингы өсөн ваҡыт табырға кәрәк. Ә нимә эҙләргә? Өфө модельеры Наталья Логинова был турала һөйләй.\n- Шулай итеп, был миҙгелдә иң мөһим кисәләрҙең төп геройы - ҡупшы бәрхәт. Был универсаль материал айырым алғанда затлы - шуға күрә ғәжәп түгел, ғәҙәттә бәрхәт күлдәктәр тыныс - ҡара, көрән күк төҫтәрҙә була. Ҡуйы ҡыҙыл бәрхәт салбарҙар һәм юбкалар сағыу төҫлө әйберҙәр, шулай уҡ тыныс төҫтәге кейемдәр менән тура килә - үҙенсәлекле образ барлыҡҡа килә.\nБәрхәт әйберҙе нимә менән кейергә? Яуап ябай - бәрхәт туфли һәм сумка менән - бер төрлө фактура яңы йыл кейеменә тап киләсәк, ышанығыҙ.\nПайеткалар менән топтар\nТоп-бюстье, пайеткалар менән өлөшләтә биҙәлгән футболкалар һәм майкалар Яңы йылды ҡаршылау өсөн яҡшы вариант. Әммә иҫтән сығарырға ярамай - ялтырап торған топиктар үҙенә иғтибарҙы йәлеп итә, шуға күрә уларҙы "тыныс", баҙыҡ булмаған әйберҙәр менән кейергә кәрәк: киң футболкаларҙы тар салбар менән, ә ҡыҫып торған топиктарҙы "ҡәләм" юбка (улар бергә киске күлдәк кеүек күренә) менән.\nӘгәр яңы йыл кисендә органзанан йәки селтәрëå аҡ күлдәк кейһәгеҙ, һеҙ иғтибар үҙәгендә буласаҡһығыҙ. Ҡар королеваһы йәки Ҡарһылыу - образды һайлау һеҙҙән тора. Fashion-кәңәш: әгәр һеҙ дөрөҫ фасон һайлаһағыҙ, аҡ төҫ кәүҙәне тулы күрһәтмәйәсәк.\nЯлтырауыҡ туҡымаларға һәм үтә күренмәле шифонға тура килгән төҫлө ҡауырһындар - Яңы йыл кисе өсөн ҡыйыу, әммә дөрөҫ ҡарар. Әммә тантаналы юл кәмиткә әйләнмәһен өсөн, уғата яҡшы стиль хисенә эйә булырға кәрәк.\nЕбәктән йәки атластан ялтырап торған күлдәк, ялтырауыҡлы аксессуарҙар - бындай ҡупшы кейемде голливуд ҡыҙҙары рухында кейгән ваҡытта кәңәш: тәнгә һылашып торған күлдәккә оҙон бирсәткәләр тура килә, эре ташòàðƒàí биҙәүестәр һайлағыҙ - улар ҡай саҡта ялтырап торған күлдәктәр һәм затлы аксессуарҙàð фонында юғалып ҡалмай.\nКристалдар, сәйләндәр һәм төҫлө таштар менән биҙәлгән ҡупшы кейем яңынан популярлаша бара - бындай күлдәкте яратыусыларҙы уның матурлығынан тыш, әммә уңайлылығы ла йәлеп итә. Страздар менән биҙәлгән лиф, зәңгәр таштан йәки төрлө төҫтәге ялтырауыҡтан билбау - былар бөтәһе лә, кольеға ҡарағанда, затлы күренә, ә иң мөһиме - өҫтәмә биҙәүестәр һайлауҙан арындыра.\n- Ә ниндәй "коктейль" күлдәкте "идеаль" тип атап була?\n- Күптән түгел генә "коктейль" күлдәктең төҫө ҡара ине. Хәҙер яҡты төҫтәр актуаль: миҫал өсөн, аҡһыл көрән. Тәнгә һылашып торған алтын ò³¿³íäœãå күлдәк матур күренәсәк, әммә хәтерҙән сығармағыҙ, бындай ҡупшы күлдәк үҙенә иғтибарҙы йәлеп итәсәк, ә күлдәк бесеме етешһеҙлектәрҙе йәшермәй.\n- Эштә яңы йыл кисе өсөн ниндәй күлдәк һайларға һуң?\n- Таштар һәм страздар менән биҙәлгән А-силуэтында күлдәк - иң яҡшы вариант. Был төҫ аяҡтарҙы күрһәтеү мөмкинлеге. Ә декор (беҙ был турала әйттек) уға биҙәүестәр һайлауҙан ҡотолдора - был осраҡта билбау һәм муйынсаҡ кәрәк булмаясаҡ.\n- Әгәр эштән һуң тура "корпоратив"ҡа барырға тура килһә, яңынан кейенергә ваҡыт юҡ, ул осраҡта нимә эшләргә?\n- Һеҙ көндөҙ ҙә, һәм кисен дә матур күренгән әйберҙе һайларға тейеш. Миҫал өсөн, ебәк юбка: көндөҙ уны тоноҡ төҫ менән "ҡапларға" кәрәк, ә кисен - блузка һәм затлы туфли менән кейергә. Йәки ҡабарынҡы еңле аҡ топик - офиста ул джинсы менән матур күренә, ә кисәлә ул кристалдан ҙур муйынсаҡтар һәм тар юбка менән тура киләсәк.\nКиң ҡара салбарҙар - һәр көн кейеү өсөн уңайлы, теләһә ниндәй өҫкө кейем уға тура килә. Сәғәт теле етене һуғыу менән, бизнес-леди бейеү королеваһына әйләнә: пайеткалар менән биҙәлгән топ, бейек үксәле туфли - һеҙ кисәгә барырға тулыһынса "хәрби әҙерлектә".\nАҡ кардиган менән классик ҡара күлдәк - шулай уҡ тулыһынса рәсми ҡупшы кейем. Әгәр һеҙ ҡулығыҙға сәйлән сумкаһы алһағыҙ, бик яҡшы киске ансамбль килеп сыға.\n- Ниндәй аксессуарҙар модала?\nМоданан ҡалышырға теләмәһәгеҙ, ҡыштан үрнәк алығыҙ - көмөш биҙәктәр һәм шундай уҡ туфли һайлағыҙ. Селтәрләп эшләнгән беләҙектәр һәм гәүһәр менән кулондар матур күренәсәк - улар айырыуса һалҡын төҫтәр (аҡ, зәңгәр, алһыу зәңгәр, һоро төҫтәге киске күлдәктәр) менән тура килә.\nҠара төҫтәге емелдәп торған топтар - эштә яңы йыл тантанаһы өсөн тура килә. Был аксессуарға ла ҡағыла: әгәр һеҙҙең ҡарамаҡта тик ҡара күлдәк кенә булһа, уға ялтырап торған ҡара сумка йәки туфли һайлағыҙ.\nТағы бер ҡыҙыҡ тенденция - ҡауырһындар менән биҙәлгән аксессуарҙар. Улар байрам тантанаһына тура килә, һәм 60-сы йылдарҙы хәтерләтә. Ғөмүмән, тирә яҡтағылар һеҙҙе өҫтән уйлаусан кеше тип ҡабул итмәһен өсөн, бер ҡауырһын аксессуары менән сикләнергә кәрәк.\nБыл миҙгелдә күлдәктәрҙән тыш, төҫлө кристалдар һәм таштар менән биҙәлгән туфлиҙар ҙа һәм сумкалар ҙа модала. Уларҙы көндөҙ джинсы менән дә кейеп була.\nӘгәр һеҙҙең гардеробта юғары ла тәҡдим ителгән композицияларҙың берәүһе булһа ла табылһа - ҡотлайбыҙ! Ҡупшы кейемде тап килерҙәй аксессуар менән "ҡушаһы" ғына ҡалды - һәм алға, яңы йыл кисенә! Баш әйләндергес шоппингыһыҙ ҙа булалыр, бәлки. Иҡтисади яҡтан ҡараһаң, киләһе йыл еңелдән булмаясаҡ. Әммә байрам буласаҡ - һәм бында беҙгә хатта ун иҡтисад көрсөгө лә ҡамасаулай алмаясаҡ. Уңыштар! Яңы йыл менән!


Рауил Шаммастың һайланма әҫәрҙәренең беренсе томы донъя күрҙе // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nРауил Шаммастың һайланма әҫәрҙәренең беренсе томы донъя күрҙе\n13:02, 23 марта 2015 Мәҙәниәт\n«Китап» нәшриәтендә күренекле шағир, прозаик һәм журналист Рауил Шаммастың «Һайланма әҫәрҙәре»нең беренсе томы баҫылып сыҡты.\nРауил Шаммас — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Фәтих Кәрим исемендәге премия лауреаты, Рәсәй Яҙыусылар союзы ағзаһы.\nШағирҙың әҫәрҙәр йыйынтығы филология фәндәре докторы, Башҡорт дәүләт университетының Бөрө филиалы профессоры Әнғәм Хәбировтың инеш мәҡәләһе менән асыла. Шағирҙың ижадына байҡау яһап, ул Рауил Шаммас ябай ғына предметтарға йәки күренештәргә ҡарата шиғыр яҙыу һәләтенә эйә тип билдәләй.\nКитаптың беренсе бүлегендә 2010-2014 йылдарҙа ижад ителгән яңы шиғырҙар һәм поэмалар, икенсеһендә төрлө йылдарҙа баҫылған әҫәрҙәр тупланған. Өсөнсө бүлектә Рауил Шаммастың «Уттар», «Йөрәк алмаһы», «Ҡайын һуты», «Ҡыҙыл тоҙ», «Ылау» һәм башҡа поэмалары урын алған.\nРауил Шаммас — изгелекле, яҡты күңелле шағир. Уның лирик геройҙары һәр ваҡыт яҡшылыҡҡа ышана, матурлыҡҡа, ғәҙеллеккә ынтыла. Шағир төрлө темаларға мөрәжәғәт итә, ижады төрлө тарихи дәүерҙәрҙе үҙ эсенә ала. Иң мөһиме — әҫәрҙәрендәге һәр образды, һәр фекерҙе үҙ йөрәге аша үткәргән, тип билдәләнеләр нәшриәттә.\nЙыйынтыҡты «Китап» нәшриәтенең фирма магазиндарында һатып алырға мөмкин.


Ир-егеттең аҫылдары! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Объявления » Ир-егеттең аҫылдары!\n“Минең батырым” конкурсында ҡатнашҡан һәр кемде еңеүсе тиергә була\nХөрмәтле йәмәғәт, күптәрегеҙҙең “Йәшлек” иғлан иткән конкурстарҙа үҙен һынап ҡарағаны бар. Рәхмәт һеҙгә! Шундай әүҙем уҡыусыларыбыҙ менән һәр ярыш ҡыҙыҡлы, бай йөкмәткеле үтә. Конкурсты башлап ебәрерлек байрамдар, яҡшы ваҡиғалар ҙа булып тора бит әле ул, рәхмәт төшкөрө.\nИке аҙна элек, 10 февралдә, Ватанды һаҡлаусылар көнөнә арнап, “Бәйләнештә” селтәрендәге төркөмөбөҙҙә, “Минең батырым” тип атап, фотолар конкурсы иғлан иткәйнек.\nУн көн дауамында конкурс альбомына 38 кеше тормош иптәштәре, ул-ейәндәре, ағай-ҡустылары, атай-олатайҙарының фотоларын һалды.\nЯрышта ҡатнашҡан ир-егеттәр күп нәмәгә маһир икән! Айгиз Фәтхуллин (Иглин), Ильяс Яҡупов (Дыуан), Нурислам Илһамов (Әбйәлил), Илвир Киленбаев (Күгәрсен), Рамаҙан Шәйғәрҙәнов (Миәкә) бәләкәйҙән төҙөлөш эшендә ярҙам итәләр. Спортсылар Ирхан Мәһәҙиев (Әбйәлил) саңғыла, хоккейҙа, Исмәғил Ғәлиев (Хәйбулла) шахматта, Искәндәр Илһамов (Әбйәлил) бокста, Дияр Фазлетдинов (Өфө) каратэла, Айҙар Юлмөхәмәтов (Сибай) ушу, тай боксында, Илһам Йәнбәков (Баймаҡ) ушу-саньшоуҙа еңеү яулай. Раил Мәүлитов (Учалы), Ишморат Аллабирҙин (Күгәрсен) балыҡ ҡармаҡларға ярата. Техника йәнле батырҙар ҙа бар: оҫта ҡуллы Әнис Хөббөтдинов (Нуриман), Иҙел Назарғолов (Бөрйән) үҙ ҡулдары менән “тимер ат” ҡороп, хужалыҡта файҙаһын күрә, Айбулат Аслаев (Баймаҡ) К – 744 тракторын, Әлфир Илһамов (Әбйәлил) “КамАЗ” йөк машинаһын йөрөтә, Айҙар Хажиев (Салауат районы) автомеханик булып эшләй. Рәүилә Юлмөхәмәтова кейәүе Айгиз Саламатов тураһында, уның Хәрби-дингеҙ флоты офицеры булып “Петр Великий” ауыр атом ракета крейсеры составында Сүриә походында ҡатнашыуы тураһында яҙған. Мәләүез районының Иштуған ауылынан Айгөл Ҡунаҡбаева иһә ире, дүрт бала атаһы Уралдың сатнама һыуыҡ ҡышҡы көндәрҙә, ямғырлы көҙ айҙарында, бер нигә ҡарамай, скутерҙа 20 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан эшенә йөрөүен әйткән.\nКонкурс тамам. Өс еңеүсене билдәләнек, улар М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрына спектаклгә саҡырыу ҡағыҙы менән бүләкләнә. Тулыраҡ мәғлүмәт алыу өсөн редакцияға шылтыратығыҙ.\n- “Яҙмыштарың гел юлдарға бәйле, уларһыҙ йәшәй алмайһың да кеүек хатта!\nБынан 40 йыл элек сәстәребеҙҙе сәскә бәйләп, ғүмер юлы үткән тормош юлдашым тураһында яҙам. Әлфир Шәкир улы Әбйәлил районының Асҡар ауылында йәшәй һәм “Башҡортостан” МТС-нда “КамАЗ” йөк машинаһында эшләй. Яратҡан һөнәреңә тоғро ҡалып, бына 43 йылдан ашыу бер урында эшләүең күптәрҙе һоҡландыра. Һинең өсөн кәртәләр юҡ – ҡарлы бурандарҙа ла, ямғырлы шыҡһыҙ төндәрҙә лә һәр саҡ юлдаһың.\nХоҙай үҙе ярҙам итһен, юлдарың уң булһын! Хаҡлы ялда булыуыңа ҡарамай, әле лә яратҡан эшеңдә ең һыҙғанып эшләйһең”, – тип өндәшә Нуриҙә Илһамова.\n- “Әбйәлил районының Ҡырҙас ауылынан ирем Рифат Рәшит улы – өс тағаныбыҙ – Арыҫлан, Рушан, Нурислам улдарыбыҙға өлгөлө атай, миңә терәк-таяныс!” – ти Резеда Баймөхәмәтова.\n“Минең батырҙарымдың батыры – Ҡыйғы районының Иҫке Мөхәмәт ауылынан дүрт бала атаһы Рафил Рәмил улы Сәғитов. Игеҙәк улдарыбыҙ Вилүр менән Вилнур – аталарының ҙур ярҙамсылары. Улар бар эште лә бергәләп башҡара”, – тип яҙа Анджела Сәғитова\nСығыу ваҡыты 27-02-2017, 12:18 | Ҡаранылар: 417\nИғтибар: яңы конкурс – “Минең батырым”!\nЕңеүсе – Әбйәлилдән!


Көл күмәсе. Хикәйә. Мәүлит Ямалетдин.\n24 Май , 14:49\nЫмһынмаҫ та инең – Хоҙай Тәғәлә булмышыңды шулай яратҡас, ҡайҙа бараһың? Уҡымышлылар уны тәбиғәт, тип аңлатмаҡсы. Ләкин нисек кенә атаһаң да, асылы бер – һөйгө, һөйөлгө килә, шайтан.\nБаштан уҡ ҡыҙып китеп, үҙем менән таныштырыу ҙа иҫтән сыҡҡан. Гөлниса мин. Йәғни, гөл кеүек бисә. Әлегә ҡыҙ кешемен, исемемде «гөл һымаҡ ҡатын буласаҡ» тип юрап ҡушҡандар. Ысынлап та, һыу һибеүсеһе булһа, йыл һайын бөрөгә тулышып, сәскә атырға әҙермен.\nИсемең матур икән, тиерһегеҙ. Өйрәнһәң, бөтә исемдәр ҙә матур инде ул. Үҙемә оҡшай былай. Ләкин есемем менән сағыштырғанда, исемем сүп кенә. Ҡайһы бер әҙәби әҫәрҙәгесә әйткәндә, буш ауаз. Халыҡ теле менән атаһаң – ҡоро тауыш.\nМаҡтана тимәһәгеҙ, баяғы есемемә ҡағылышлы миҫал килтереп үтәйем. Моғайын, күбегеҙ ауыл тормошон күҙ алдына килтерәлер: йыш ҡына район үҙәгенә юл төшә. Бөтә нәмә ҡағыҙға ҡоролған заманда йомошо ла табылып ҡына тора. Ҡайһы берҙә юҡ йомошто бар итеп магазин йә баҙар ҡыҙырып та ҡайтаһың. Беҙ, бисәләр, уны яратабыҙ бит инде. Һатып алырға хәлдән килмәһә лә, затлы кейем-һалым ҡарап йыуаныу үҙе бер һөнәр.\nСиткәрәк киттем шикелле. Танмайым – бар миндә ундай етешһеҙлек. Әлеге лә баяғы яңғыҙлыҡ касафаты – зарығып йөрөгәс, эс серҙәренең ҡайһыһын һөйләргә белеп булмай. Бәғзе берәү: «Был ирһерәүҙән алйып, аҡылға бер көйгә әүерелеп бара түгелме?» – тип уйлар. Әстәғәфирулла, тәүбә!..\nЭйе, уйыбыҙ район үҙәге тирәләй урала ине. Унда беҙҙең ауылдан берәү күҙ врачы булып эшләй. Йәше ҡырҡ менән илле араһында. Үҙе бик шаян телле. Шул Хәмит ағай мине урамда осратып, бер көндө: «Гөлниса, һин район үҙәгенә килеп ҡайтһаң, миңә пациенттар һөрлөгөшөп килә – барыһы ла ир-егет, бөтәһенең дә бер диагноз: ҡылый күҙлелек», – тип шаяртҡан була. Үҙе көлмәй генә әйтһә лә, күҙҙәре йылмандап, йызлап тора. Һиҙҙермәҫкә тырышып ҡарашын кәүҙәмдең әле бер, әле икенсе еренә күсереүенән үҙенең дә хәле шаяртып телгә алған пациенттарыныҡынан арыу түгел икәнен тойомларға мөмкин. Икенсе бер ваҡыт ауылға ҡайтҡанында әлеге Хәмит ағай: «Һуңғы арала район үҙәгендә күренмәй киттең. Һин килмәгәс, пациенттар юҡ, эшһеҙлектән йонсоп кабинетта тик ултырам», – тип көлдөрә ине.\nУл төрттөрмәһә лә, ир-аттың ҡомһоҙ ҡарашынан үҙемде ҡайҙа итергә белмәгән саҡтарым күп була. Ҡаймаҡҡа тамшанған бесәй һымаҡ күҙҙәрен майландырып, ашай яҙып текләп үтеү менән мөрхәтһенмәйенсә, боролоп арттан ҡарап ҡала, хәсистәр. Уларҙың оятһыҙ ҡараштарынан янбаш тирәләре менән балтырҙарым сәнсеп-сәнсеп ала хатта.\nШулай уҡ эс серҙәреңде һөйләрлек бер кемең дә юҡмы ни, тиерһегеҙ. Арлы-бирле донъя хәлдәре тураһында һөйләшер кешеләр етерлек тә, тик йөрәк серҙәрен бүлешер, уй-хыялдарҙы уртаҡлашыр әҙәм юҡ. Шул уҡ әсәйемде алайыҡ. Беҙ уның менән мин иҫ белгәндән алып икәүҙән-икәү донъя көтәбеҙ. Атайым мин имсәк бала саҡта фажиғәле рәүештә һәләк булған. Әсәйемдең һөйләүе буйынса, Уралдан өйлөк бүрәнә алып ҡайтып килгәндә, трактор арбаһына тейәлгән сей ҡарағайҙарҙың өҫтәгеһе үр төшкәндә шылып китеп, кабиналағы атайымды бәреп үлтерә. Мин уның үҙен дә, төҫөн дә хәтерләмәйем. Ә эс серҙәремде, йөрәгемдең яныуҙарын әсәйемә һөйләп, уның ҡайғыһын яңыртайыммы? Былай ҙа минең өсөн көйәләнә, һаман үҙемә иш таба алмағанға бошона. Һуңғы өс-дүрт йылда намаҙға баҫып, Аллаһы Тәғәләнән миңә бәхет теләп ялбарып та ҡараған була, йөрәккәйем. Бер көн эштән иртәрәк ҡайттым да, серемгә киткән булһа, уятмайым тип, шым ғына өйгә инеп килһәм, уның иламһыраған тауыш менән Хоҙайға аҙарынғанын ишетәм: «... ниңә генә ғәҙеллегең юҡ? Минең аһ-зарҙарым менән түккән күҙ йәшем әҙ булдымы? Ошо бер бөртөк бауыр итемдең яҙмышын уйлап, һоратҡан ерҙәргә бармай заяға уҙғарған ғүмерем етмәнеме? Шулар бәрәбәренә ҡыҙыма бәхет бирһәңсе, Раббым, үҙенең һыңарына юлыҡтырһаңсы!... Һинең ҡөҙрәтең киң, йомартлығың сикһеҙ бит!..»\nӘсәйемдең шундай мәхрүмселеккә төшөүенән күңелем тулды. Икенсенән, уны шул көнгә ҡалдырыуым өсөн ғәрләнеп, үҙемә йәнем көйҙө. Ни рәүешле килеп инһәм, шулай шым ғына кире сыҡтым да, һарайға бикләнеп, туйғансы иланым.\nӘйткәндәй, мин ауылыбыҙҙағы икмәк бешереү цехында кондитер булып эшләйем. Мин унда эшкә төшкәндә райондың өстән бер өлөшөн биләп ятҡан ҙур совхоз тарҡалыу өҫтөндә ине. Бөгөн иһә ҡасандыр гөрләп торған хужалыҡтың емерелеүе уңышлы тамамланды. Уның урынына эштән ҡотолған айырым ауылдар һәм шуларҙың уртаһында әле беҙ йәшәп ятҡан элекке совхоз үҙәге генә тороп ҡалды. Хужалыҡ тарҡалһа ла, халыҡтың көн һайын икмәк ашағыһы килә. Шуға күрә, был эштең булғанына шөкөр итеп тик йөрөйөм. Эштә лә әхирәттәрем юҡ түгел, әлбиттә. Ләкин берҙе биш итергә торған ҡыҙ-ҡырҡынға артыҡ хәбәрҙе бары тик үҙ-үҙенә дошман булған кеше генә һөйләйҙер. Әле бер ҡул менән ауыҙҙы, икенсеһе менән ир-аттың күҙен ҡыҙҙырған ерҙе ҡаплап ҡына йөрөгән көйө саҡ булып ҡала. Ә яңылыш һүҙ ысҡындырһаң? Тәүбә, тәүбә, Хоҙай күрһәтмәһен!..\nДонъяла егерме һигеҙ йыл йәшәп, әҙәми заттың холоҡ-фиғелен ятлап бөткәнмен. Араларында әйткәнеңде үҙең һымаҡ ихлас ҡабул иткәндәре бихисап. Уларҙан айырмалы рәүештә, һөйләгән хәбәреңдән йөй эҙләргә торғандары ла етерлек. Ана шул һуңғы төркөмгә ингәндәр: «Ҡупырайыуыңа ҡарағанда, һинән дә һылыу бисә юҡ. Улайһа, ниңә утыҙға тиклем кейәүгә сыҡмай ултырҙың?» – тип сәнстерер. Беренсенән, ҡупыраймайым, ә булғанын әйтәм. Уныһын да ярты-йорто ғына. Икенсенән, мин әле бисә түгел, ҡыҙ кешемен. Аллаға шөкөр, ғиффәтлемен. Әсәйем шулай тәрбиәләгән. Ысынлап та, барыбыҙға ла ир-аттың муйынына аҫылынып, һуңынан бала ҡосаҡлап ултырып ҡалырға тимәгән. Була икән – тәртипсә, ә булмай икән – ана тора...\nШулай ҙа мин дә быйыл кейәүгә сыға яҙып ҡуйҙым бит. Әллә Хоҙай әсәйемдең ялбарыуҙарын ишетә биреп ҡалды, әллә яҙмыш тигәндәренең берәй ғилләһе булды. Уныһына хәбәремдең дауамынан төшөнһәгеҙ, бәлки, һеҙ төшөнөрһөгөҙ. Мин аңламаным былай. Сыға яҙҙым тип, шартына килтереп сыҡтым инде ул мин. Кейәү ҙә уйлап табылған түгел, ә ысын. Исеме Рәмил. Үҙе бала саҡта тыңлаған әкиәттәр шауҡымынан барлыҡҡа килгән хыялдағыса ете диңгеҙ, ете тау аръяғынан түгел, ә күршелә генә ятҡан Миңдеғол ауылынан булып сыҡты. Йәше утыҙҙан уҙған, әсәһе менән генә донъя көтә икән. Былай ипле генә күренә, эсмәй, тартмай, ти. Әлбиттә, һеҙҙең ҡайһы берегеҙҙәй булып, күңелгә шик төшә биреп ҡуйҙы: «Улай нәжесен ергә төшөрмәй ил ауыҙы маҡтарлыҡ булғас, нишләп бығаса өйләнмәй йөрөгән икән?» Уй һинән һорап килмәй бит, ҡәһәрең! Әлегә уны тыйырлыҡ әмәл табылмаған.\nӘммә ул яҙыҡлы уйҙы баштан ҡыуырға тырышам. «Бәй, төрлө сәбәптәре бар инде уның, – тип уйлайым. – Бына мин дә ултырам бит ҡарт ҡыҙ ҡушаматы алып. Бәлки, ул да үҙенең күңеленә ятҡандай ишен таба алмайҙыр...» Әсәйемдең дә тел төбө өгөт-нәсихәт яғынараҡ ауыша: «Әллә инде, ҡыҙым. Бар ҙа бар, тип димләмәйем, тик әле халыҡ егеттең үҙен, нәҫел-нәсәбен маҡтағанға ғына әйтәм: әллә, күҙгә-күҙ ҡарашып Һөйләшкәндә яҡшы булыр ине, тигән йәүкә ебәреп ҡарайыҡмы? Кем белә, бәлки, бер-берегеҙҙе оҡшатып та ҡуйырһығыҙ...» Мин: «Ә нимә юғалтам һуң әле?» – тип уйланым да, бер һүҙ ҙә өндәшмәнем. Ысынлап та, кешегә күҙ менән тел нимә өсөн бирелгән һуң? Ә әсәйем минең холоҡто яҡшы белә: өндәшмәйем икән – тимәк, ҡаршы түгелмен.\nАуыл араһында йәүкә телефонынан да ышаныслыһы юҡтыр. Һүҙ ыңғайында шуны ла әйтеп китәйем әле: һуңғы арала уның мәғәнәһен боҙоп «йүкә телефоны» тип атайҙарсы. Әллә ҡайҙа уҡып, белем алмаһам да, йәүкәнең ҡолаҡтан-ҡолаҡҡа тапшырып еткерелгән хәбәр икәнен аңлайым. Элемтәгә бер ҡатнашлығы ла булмаған йүкә ағасының бында ни ҡыҫылышы барҙыр инде?..\nЯрай, быныһы һүҙ араһында ғына ысҡынып китте. Төп һүҙ әсәйемдең Миңдеғолға оҙатҡан йәүкәһе тураһында ине бит. Эйе, уның менән анау һөйләшеүҙән һуң өс-дүрт көн үткәс, эштән ҡайтһам, өйҙә ҡунаҡтар бар. Уларҙың кемдәр икәнлеген аңлар өсөн күп аҡыл кәрәкмәгәненә һеҙ ҙә төшөнәһегеҙҙер? Әсәйем нисектер теремекләнеп киткәндәй, йөҙөнән бығаса таныш булмаған нур бөркөлөп тора. Ул эске бер кинәнестән балҡып, Рәмил менән буласаҡ ҡоҙағыйын сәй менән һыйлай ине. Ҡәйнә була торған кеше әсәйемдән тиҫтә йылға йәшерәк күренә, теле лә күпкә һөйәкһеҙерәк. Бергәләп сәй эскән арала улын бәләкәйҙән яңғыҙ тәрбиәләгәненән алып, хәҙерге көндә уның вахта ысулы менән Екатеринбург ҡалаһында төҙөлөштә эшләгәненә ҡәҙәр һөйләп бирҙе.\nӘсәһенән айырмалы рәүештә, Рәмил бик баҫалҡы күренде. Үҙеңә төбәп килгәс, кешене һынайһың бит инде. Былай аҫтыртын, эскерле кешегә оҡшамай – әсәһенең хәбәрен көлөмһөрәй биреп тыңлап тик ултыра. Миңә бер-ике тапҡыр күҙ һирпеп алды ла, башҡа күтәрелеп ҡараманы – аҫҡа текләп ултырыуҙы хуп күрҙе. Аңламаҫһың: әллә әҙәплелек күрһәтеүе, әллә миңә ҡарата битарафлыҡ һаҡлауы? Миңә ҡалһа, Рәмил әсәһенең һүҙен йыға алмайынса, ҡыҙыҡһыныуҙанмы, башҡа сәбәптәнме, уға эйәреп кенә килгәндәй тойолдо.\nКитаптарҙа: «Ҡатын-ҡыҙҙа һиҙемләү көслө була», – тип яҙалар. Ысын икән. Минең дә һиҙемләүем раҫҡа сыҡты. Ләкин Рәмил тураһындағы фаразым дөрөҫләнгәнгә тиклем икебеҙҙең никах йолаһы башҡарылды. Ул теүәл бер аҙнанан һуң булды. Никахты тиҙләтеү ҙә ҡәйнә булаһы кешенең бөтмөрлөгөнән ине. Йәнәһе, йәштәр бер-береһен күрҙе, кемеһелер кире уйлап-фәлән ҡуймаҫ борон тимерҙе ҡыҙыуында һуға.\nБер-береңде күреү – бер хәл, уның оҡшатыу, күңел тартыу тигән ғәләмәте бар бит әле. Мөхәббәт тураһында һүҙ ҙә юҡ. Был никахҡа риза булыуым сараһыҙлыҡтан инде. Әсәйем дөрөҫ әйтә: һайлана торған сағым түгел. «Йәшәй-йәшәй өйрәнеп китермен әле, – тип уйланым. – Ана, элек кәләш булаһы ҡыҙ үҙенең барымсығын ҡайһы саҡта никах көнөндә генә күргән. Шулай булһа ла ғаиләләр тарҡалмаған. Ә хәҙер? Бөгөн ҡыҙ менән егеттең үлә яҙып яратышҡанын, иртәгәһенә айырылышҡанын күрәһең. Ә Рәмилдең төҫкә йәмһеҙерәк булыуына килгәндә иһә, ҡатын-ҡыҙҙар үҙ-ара былайтып шаярта: «Ир кеше маймылдан әҙ генә һөйкөмлөрәк булһа, уға кейәүгә сығырға мөмкин».\nХәлебеҙҙе самалап ҡына ойошторолған никах мәжлесенән һуң мин Миңдеғолға – ҡәйнә йортона оҙатылдым. Һөйләшеү буйынса, ике-өс айҙан буласаҡ туйға ҡәҙәр унда йәшәп торорға тейеш инем. Былай тәү ҡарауға донъялары төҙөк, йорт-ҡуралары тәрбиәле генә икән. «Тимәк, егеттең ҡулы ипле, тормош көтөүгә дәрте бар», – тип уйлап, эсем йылынып китте. Ә ҡалғаны, ысынлап та, булыр әле. Ҡыҫҡаһы, яҙмышыма тамам күнеп, күңел урынына ултыра яҙып ҡуйҙы.\nБына бер мәл ҡыҙ дәүеремдең һуңғы көнө һүрелеп, эңер кискә, кис төнгә ауышты. Нисәмә йылдар күнегелгән азат тормош менән хушлашыуы яманһыу шулай ҙа. Аңлайышһыҙ тойғоларҙан күңел елкенә, бар донъяны солғап алған ҡара төн ише билдәһеҙлекте уйлап, йөрәк семетеп ҡуя. Бығаса татып ҡарамаған ғаилә тормошо, ир менән ҡатын араһындағы мөнәсәбәт ымһындыра ла, ҡурҡыта ла.\nБеҙ төпкө бүлмәләге диванға яттыҡ, ҡәйнәм үҙенә түшәкте алғы өйҙөң урындығына йәйҙе. Минең йөрәк ашҡыныуҙан дарҫ та дөрҫ тибә, бер юрған аҫтында ятҡан егеттән ниндәйҙер хәрәкәт көтә. Нимәнән башлар икән? Моғайын, тәүҙә ҡулдарымды тотҡан булыр. Һуңынан ҡосағына алыр, наҙлап иркәләр, үбер... Нишләтһә лә ризамын – бөгөнгө көндән уның никахлы кәләшемен бит.\nЛәкин егет яғынан бер ниндәй шипкерт-фәлән беленмәй. Әйтерһең, эргәлә тере йән түгел, ә түмәр ята. Һис юғы, йәнһеҙ түгел икәнен белгертеп, берәй йылы һүҙ шыбырлаһа, яҡыныраҡ шылып ятһа ни була икән? Төҫ-һыным, килеш-килбәтем уның күңелендә бер ниндәй хис уятмай микән ни? Ята торғас, ғәрлек килә башланы. Эстән генә: «Әллә әсәһенең ҡаты йоҡоға талғанын көтә микән?» – тип уйлайым да, тағы аптырайым. Әгәр шулай икән, уныһы ла килешкән – бер төнгә күрше-маҙарына барып йоҡлаһа ла була бит.\nШулай өн-тынһыҙ байтаҡ ятып ташланыҡ. Сама менән төндөң яртыһы үтһә лә, йөрәкһеүҙән күҙгә йоҡо эленмәй – дауырғыған күңел ниҙер көтә, өмөт итә. Бындай хәлде башынан үткәргәндәр аңлайҙыр: тәүге ҡауышыу төнөндә ниндәй йоҡо булыуы мөмкин? Бер мәл ул әйләнеп, был тулғанып зарыға торғас, шикләнә башланым: әллә артыҡ йөрәкһеүҙән үлеп ҡуйҙымы был? Нисек кенә намыҫ килмәһен, үҙем тәүәккәлләргә булдым – ипләп кенә ҡулын һәрмәнем. Ҡулы йылы былай – үлгән кешенекеңә оҡшамаған. Хәҙер минең яҡынлауға бер ниндәй ҡаршы хәрәкәт булмауҙан күңелгә икенсе шик төштө: йоҡлап ята түгелме? Ысынлап та, мин ҡапшаған нәмә ҡул ни, ағас ни. Етмәһә, Рәмил минең ҡағылыуҙан йоҡо аралаш ыңғыраша биреп, ауыҙын шапылдата-шапылдата тәмле итеп тамшанды ла арты менән боролоп, төш күреүен дауам итте.\nБына һиңә зифаф төнө, бына һиңә кейәү!.. Хурлыҡ менән ғәрлек тойғоларының бер юлы ябырылыуынан башыма эҫе йүгерҙе, йәнем тетрәнеүҙән маңлайға тирҙәр бәреп сыҡты. Бындай мәсхәрәгә ҡаршы бар көскә ҡысҡырып ебәреүҙән үҙемде саҡ тыйҙым. Нимә булды был: мине хурлауымы, мыҫҡыл итеүеме? Әллә Хоҙай ирлек ҡеүәтенән мәхрүм иткән бер эшлекһеҙме? Мәсхәрәләп, үс алырлыҡ зыяным теймәгән, моғайын, һуңғы фараз дөрөҫлөккә тап киләлер. Әгәр шулай булһа, инәһенең башына мине ҡаңғыртамы?..\nЭргәмдә иҫ белмәй йоҡлап ятҡан кейәү шәрәмәтен быуып үлтерерҙәй, үҙ-үҙемде өҙгәләп ташларҙай булып үртәлеп ятыу етмәгән, ҡапыл тумбытып-тумбытып тешем һыҙлай башланы. Бер осрағанда Хәмит ағай: «Бөтә ауырыуҙар нервынан бит ул», – тип һөйләп торғайны, моғайын, шулайҙыр – көйәләнеүем ҡаты әрнеү булып аҙау тешкә бирәлер. Кемдең башынан үткән, шул белә инде – теш һыҙлауҙан да яман рәнйеү юҡ. Ундай саҡта ыңғыраша-ыңғыраша бар донъяны ҡәһәрләгәнегеҙ иҫегеҙҙәлер. Мин дә шундайыраҡ хәлдә ятам. Ваҡыты менән һыҙлау кәмегән һымаҡ була ла, бер аҙҙан тағы көсәйә. Шундай мәлдә, ауыртыуға түҙмәй, ыңғырашырға тотонам. Өҫтәүенә, эргәмдәге йән көйөгөнөң әпсәһе нервыла уйнай. Ауыртыуға сыҙамай ыңғыраша башлаһам, урталағы ябыҡ ишек аша: «Рәмил, балам, ниңә киленде ул ҡәҙәре ыҙалатаһың? Килен бер көнлөк түгел дә һуң», – тип һөйләнә. Уф, Аллам! Ҡыҙыҡ та, ҡыҙғаныс та. Ул бупылдаған арала теш һыҙлауы баҫылғандай була – мин тынып ҡалам. Әҙерәк ятҡас, әрнеү йәнә көсәйә – мин ыңғырашмайынса түҙә алмайым. Алйыған ҡарсыҡ тағы теге бүлмәнән төшөнөң әллә нисәнсе серияһын күреп ятҡан улын тыйып маташа: «Рәмил, етер инде! Бер төн менән төн бөтәме?» Уның был көләмәскә тартым хәбәре былай ҙа дөрләп янған йөрәгемә кәрәсин булып һибелә лә, баяғы ҡәһәр һуҡҡан теш оторо ныҡ һыҙлай башлай. Эй, илаһым, ниндәй гонаһтарым өсөн был ғазаптар?!.\nУл арала көн нурының бөләңгерт шәүләһе булып таң һыҙыла башланы. Яҡтылыҡтың ошо осмот ҡынаһы зиһенемдә: «Мин нишләп былайтып ятам әле?» – тигән һорауҙы уятты. Ысынлап та! Ҡырҡа-яран бер фекергә килеп, ырғып торҙом да, кейенә башланым. Йән асыуҙан ашығып кейенгән арала, үҙ-үҙемде әрләйем: «Иҫәр! Аңын-тоңон белмәйенсә, анталашып кейәүгә сығамы кеше? К...ң ҡысып йөрөгәндә, шул кәрәк һиңә!..»\nҠәйнә була яҙған кеше, юҡ нәмәне аңдып, һаман йоҡламай ятҡан икән – мин төпкө бүлмәнән килеп сыҡҡас, башын кәкәндәтеп тороп килә: «Ҡайҙа бараһың, килен?» «Атаңдың башына», – тип әйтергә тел ҡысытып ҡуйҙы, тик, берҙән, ул ғәйепһеҙ, икенсенән, оло кешене ниңә рәнйетергә, тип уйлап: «Сығып инәм», – тинем дә, тышҡа ашыҡтым. Хуш, Миңдеғол, һаумы, тыуған ауылым!\nҒәжәп, әллә саф һауанан, әллә дөрөҫ ҡарарға килеп, йән тыныслана төшөүҙән, тештең һыҙлауы баҫылғандай итте. Ә, бәлки, мөҙҙәте сыҡҡандыр. Шуның шикелле, минең был хурлығым да, ул һалған йән әрнеүҙәре лә баҫылыр әле. Төрлө хәбәрҙәр, имеш-мимештәр булыр – мейес утынһыҙ яна алмағандай, ауыл да ғәйбәтһеҙ йәшәй алмай. Тик улар ҙа тиҙҙән онотолор. Әсәйемде генә йәлләйем: үҙ һыңарымды табып, бәхетле булыр көндәремде күрә алмаҫ микән ни? Мин уға кейәүгә бармаҫ борон айырылып ҡайтыуымдың сәбәбен оялмайынса һөйләй алмам, бары тик: «И-и, әсәй, булмаһа булмай икән баҙарҙа көл күмәсе!» – тип кенә әйтермен. Моғайын, аңлар – сабырлығы башынан ашҡан, әүлиәгә тиң Алла бәндәһе бит ул минең әсәйем.


Өфөләр күсемһеҙ милек буйынса мәғлүмәт менән ҡыҙыҡһына // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөләр күсемһеҙ милек буйынса мәғлүмәт менән ҡыҙыҡһына\n10:56, 23 апреля 2010 Иҡтисад\nӨфөнөң «Аҡбуҙат» ипподромында барған «Күсемһеҙ милек. Яҙ – 2010» күргәҙмә-йәрминкәһенә килеүселәр һаны өҙөлмәй. Сөнки бында теләгән һәр бер кеше күсемһеҙ милек мәсьәләләре буйынса бушлай мәғлүмәт ала ала. Мәҫәлән, күргәҙмә эшләй башлаған тәүге сәғәттәрҙә үк юридик консультация һорап мөрәжәғәт итә башланылар.\nСарала ҡатнашыусыларҙың күбеһе граждандар менән торлаҡ темаһына аңлатыу әңгәмәләре үткәрә. Атап әйткәндә, Өфө хакимиәте Башҡортостанда йәш ғаиләләргә дәүләт ярҙамы, социаль торлаҡ ипотека кредиты биреү ҡала программаһы кеүек социаль программалар хаҡында мәғлүмәт бирә.\nКүп экспоненттар сауҙа һәм торлаҡ майҙандарын һатыуға өмөтләнә. Мәҫәлән, күптән түгел “Көньяҡ” биҫтәһендә йорттар һәм социаль объекттар комплексы төҙөлөшөн тамамлаған Өфөнөң Инвестиция-төҙөлөш комитеты. Предприятие вәкиле әйтеүенсә, «Колгуев» биҫтәһендә ошондай уҡ комплекс төҙөлә. БР Торлаҡ төҙөлөшө фонды ла торлаҡ йорттар комплекстарын тәҡдим итә: «Йүрүҙән» биҫтәһендә һәм Алексеевка ауылында таун-хаустар.\nТөп эштән тыш, «Күсемһеҙ милек. Яҙ – 2010» күргәҙмә йәрминкәһендә эшлекле программа ла ҡаралған. Ипподромдың йыйылыштар залында өс көн буйына күсемһеҙ милек, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ мәсьәләләре буйынса семинарҙар һәм түңәрәк өҫтәлдәр үткәреләсәк.


Бөйөк Еңеүҙең 65 йыллығы менән! // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБөйөк Еңеүҙең 65 йыллығы менән!\n9:15, 9 мая 2010 Сәйәсәт\n9 май – Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы алдынан Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов һуғыш һәм тыл ветерандарын, бөтә республика халҡын Еңеү көнө менән ҡотланы. Ҡотлауҙа шулай тиелә:\n“Ҡәҙерле Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусылар һәм тыл хеҙмәткәрҙәре!\nҺеҙҙе бөтә халыҡ байрамы – Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүҙең 65 йыллығы менән ҡайнар ҡотлайым!\nЯҙҙың был сыуаҡ көндәрендә бөтә донъя тиңһеҙ ватансылыҡ, батырлыҡ һәм ҡаһарманлыҡ күрһәтеп, бөтә кешелек киләсәген һаҡлап алып ҡалған ватандаштарыбыҙҙы хөрмәтләп иҫкә ала. Уҙған тиҫтә йылдар Ватаныбыҙ азатлығын һәм ерҙә тыныс тормошто яҡлап алып ҡалған халҡыбыҙҙың үлемһеҙ, героик батырлығының һүнмәҫ әһәмиәтен тағы ла яҡтыраҡ сағылдыра бара.\nБыл Тыуған илебеҙҙең һоҡланғыс тарихына мөрәжәғәт итеү, үҙҙәренең фиҙакәр хеҙмәте, батырлығы һәм ҡаһарманлығы менән илебеҙҙең намыҫын, азатлығын һәм киләсәген һаҡлап алып ҡалған өлкән быуындарҙың бөйөк батырлыҡтарын тәрән рәхмәт тойғоһо менән иҫкә алыу өсөн тағы бер бик яҡшы мөмкинлек.\nБыл бөтә күп милләтле халҡыбыҙҙың дан, мәңгелек хәтер һәм еңеүселәрҙең – фронтовиктарҙың һәм тыл эшсәндәренең намыҫлы, героик быуынына икһеҙ-сикһеҙ рәхмәт белдереү көнө. Ул рәсәйлеләрҙең рухи көс, ғорурлыҡ һәм патриотизмының бөткөһөҙ сығанағы булып хеҙмәт итә, бөтә ер йөҙөндәге изге ихтыярлы кешеләрҙе берләштерә. Ул һәр ваҡыт беҙгә еңеүсе халыҡтың рухи һәм әхлаҡи ҡиммәттәре тураһында иҫкәртеп тора.\nЕңеүсе һалдат һәм тыл хеҙмәткәренең яҡты образы, уларҙың хәрби һәм хеҙмәт даны, изге традициялары, Тыуған илгә ҡайнар һөйөү, халыҡтарҙың дуҫлыҡ һәм туғанлыҡ өлгөһө – беҙҙең мәңгелек баһалап бөткөһөҙ ҡаҙанышыбыҙ. Һәм беҙ бөйөк азатлыҡ һуғышында ҡатнашыусылар алдында баш эйәбеҙ, фронтта ҡан ҡойғос һуғыштарҙа һәм ауыр тыл һынауҙарында ҡаҡшамаҫ сыҙамлыҡ һәм рух ныҡлығы күрһәткән, сикһеҙ ҡыйынлыҡтарҙы үткәреп, бөйөк еңеү яулаусыларға хөрмәт күрһәтәбеҙ. Улар емерелгән илде аяҡҡа баҫтырҙы, уның төбәктәренең ҡеүәтле үҫешен, матди һәм рухи ҡиммәттәрен һаҡлау һәм арттырыуҙы тәьмин итте, шулар арҡаһында беҙ бөгөн дә Тыуған илебеҙҙең именлеген, оборона һәләтлелеген һәм ҡеүәтен нығыта алабыҙ.\nТыуған Башҡортостаныбыҙ ҡаҙаныштарында беҙ яу яландарында һәм хеҙмәт фронтында үҙ-үҙҙәрен аямаған өлкән быуындарыбыҙҙың индергән өлөшөн күрәбеҙ. Республикабыҙҙың ышаныслы үҫеше – йәштәрҙе патриотик рухта тәрбиәләү, атай-олатайҙарыбыҙҙың батырлығын халыҡ хәтерендә һаҡлау буйынса изге эштең, ветерандар хаҡында хәстәрлектең ышаныслы нигеҙе. Һәм был – халҡыбыҙҙың, бөтә дәүләт һәм урындағы үҙидара органдарының, хеҙмәт коллективтарының һәм йәмәғәт ойошмаларының изге бурысы.\nБөйөк еңеүебеҙ хаҡында яҡты иҫтәлек быуаттан-быуатҡа нығый барһын. Тыуған илебеҙ өсөн үҙ ғүмерҙәрен ҡорбан иткән батырҙарыбыҙға мәңгелек дан! Ҡаһарман ветерандарыбыҙға һаулыҡ, әүҙем оҙон ғүмер, тыныслыҡ, шатлыҡ-ҡыуаныстар һәм бәхет теләйем!\nБайрам, Еңеү көнө менөн, ҡәҙерле дуҫтар!


Юл-транспорт ваҡиғаһында ҡатнашмаһа ла, өс миллион һум түләргә тейеш\nБыл сумманы Өфөлә йәшәүсе Марат Хәмитовҡа суд ҡарары сығарған. 2015 йылдың авгусында уның автобусына иҫерек водитель идара иткән транспорт сараһы килеп бәрелә, һөҙөмтәлә автобус ҡаршы һыҙатҡа сығып, «Рено Логан» менән бәрелешә.Ҡот осҡос аварияла иномаркала ултырған водитель һәм уның 44 йәшлек пассажиры һәләк була. Яҡындарын юғалтыусылар матди компенсацияны аварияға ғәйепле кешенән генә түгел, автобус хужаһынан да талап итә.\nКүҙ асып йомған арала Өфө урамдарының береһендә бер юлы өс автомобиль бәрелешә. Тәүге минуттарҙа водитель үҙенең ғәйепһеҙлеген иҫбатлап ҡарай. Әммә һөҙөмтә булмай. Асыҡланыуынса, уның үҙен бер аҙ сәйер тотоуы ишетеү һәм һөйләшеү мөмкинлеге юҡлыҡтан ғына түгел, ә иҫерткес эсемлек ҡулланыуынан да икән. ВАЗ водителе һәм уның пассажирҙары ҡырын тейәп алған була.\nОлег Грюнов, автобус водителе: «Десятка», моғайын да мине уң яҡтан уҙып китергә теләне, әммә бордюрға, аҙаҡ автобустың уң яғына килеп бәрелде. Минең транспортты ҡаршы һыҙатҡа алып ташланы.\nҺөҙөмтәлә автобус такси менән бәрелешә. 28 йәшлек еңел машина водителе һәм уның 44 йәшлек пассажиры ваҡиға урынында һәләк була. Фажиғәле аварияла ғәйепләнеүсе Иван Костенков биш йыл ярымға колония режимында иркенән мәхрүм ителә. Унан такси водителе ғаиләһе миллион һум күләмендә аҡса түләүҙе талап итә. Ә иҫерек водитель юлында осраҡлы ғына юлыҡҡан автобус хужаһына компенсация күләме өс тапҡырға күберәк ҡуйылған.\nМораль зыян өсөн 4 миллион һум күләмендәге компенсацияны Марат Хәмитовтан юл-транспорт ваҡиғаһында һәләк булған пассажир ғаиләһе талап итә. Тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә авария сәбәпсеһе берәү икәне асыҡланһа ла, суд автобус хужаһынан компенсация түләүҙе талап итә. Марат Хәмитов түләүҙәр күләмлен бары ете йөҙ меңгә кәметеүгә өлгәшә.\nТакси водителенең тол ҡалған ҡатыны авария сәбәпсеһенән өс миллион һум күләмендә компенсация талап итә, әммә суд ҡарары уны бер миллионғаса ҡыҫҡарта. Ә был хәлгә осраҡлы килеп тарыған Хәмитовтар үҙҙәренән күберәк аҡса түләтеүҙе, ғәҙелһеҙлек тип һанай.\nАйҙар Килмәтов, Марат Хәмитовтың адвокаты: «Суд акттары ҡарары, шулай уҡ Калинин район суды тарафынан сығарылған хөкөм буйынса компенсация ғәйепле кешенән генә талап ителергә тейеш. Әлеге ваҡытта беҙ Башҡортостандың юғары суд президиумына ялыу әҙерләйбеҙ. Суд акттары яңынан ҡаралыр тип өмөтләнәбеҙ».\nСуд ҡарарын граждандар кодексының 1079 статьяһына нигеҙләнеп ҡабул итә. Ул тирә-яҡтағылар именленгенә юғары хәүеф тыуҙырыусы эшмәкәрлек һөҙөмтәһендә зыян килтереү өсөн яуаплылыҡты күҙаллай.\nӘммә законда был хәлгә ҡаршы тороу мөмкин булмаған осраҡ тураһында ла әйтелә. Ә экспертиза һөҙөмтәләре автобус водителенең башҡа барыр юлы булмауын раҫлай. Әлегә ғаилә ағзалары дәғүәләрҙең ҡаралыуын һәм судттан ғәҙел хөкөм ҡарары көтә.