Алпамыша — Башҡорт Википедияһы\nҮлеүсәнлек: Байсын, Үзбәкстан\nКилеп сығышы: ҡоңрат ҡәбиләһе башлығынан\nТегә алыу: «Алып Манаш», «Алпамыша», «Алпамыс», «Алпомиш»\nҮзбәк халҡының «Алпамыш Батыр» эпосына арналған 1988 йылғы СССР почта маркаһы\nАлпамыша — Алпомиш, Alpomish, الثاميش батыр (герой-батыр), төрки халыҡтар: ҡаҙаҡтар, үзбәктәр һәм ҡарағалпаҡтарҙың (Алпамыс), шулай уҡ башҡорттарҙың (Алпамыша), татарҙарҙың (Алпамша), көнбайыш себер татарҙарының (Мямшян Алып), алтайҙарҙың (Алып Манаш) бер исем йөрөткән эпосының үҙәк персонажы.\nАлпамыс батыр, Ҡаҙағстан почта маркаһы, 1998 йыл\nУрта Азия фараздарында (улар төп һыҙаттары менән башҡорт, ҡазан татарҙары һәм алтай варианттарына тап килә). Изге — диуан кәңәш-ярҙамы менән балаһыҙ ҡоңрат (qonyrat, қонырат) ырыу башлығының мөғжизәле рәүештә Алпамыс исемле улы тыуған. Изге ҡурсалаусы уға шулай уҡ тел тейҙергеһеҙ тылсым биргән. Юғарынан ҡушылғанса, сәңгелдәк дәүеренән үк Алпамыша менән гүзәл Барсынһылыу ҡолаҡтарын тешләшкән булған. Барсындың атаһы Алпамышаның атаһы менән һүҙгә килешкән һәм ырыуы менән ҡалмыҡтар иленә күсеп киткән. Ҡалмыҡ батырҙары Барсынды уларҙың береһенә кейәүгә сығырға күндерергә маташҡан. Быны ишеткән Алпамыша ҡыҙға ярҙамға ашыҡҡан. Көндәштәрен ярыштарҙа еңеп, ул Барсынһылыуға өйләнә һәм тыуған иленә алып китә. Тиҙҙән ҡайныһын ҡыҫырыҡлауҙарға дусар иткән ҡалмыҡтарға ҡаршы яу менән бара, әсирлеккә эләгә һәм ете йылын ер аҫты зинданында үткәрә. Унан ҡасып өйөнә ҡайтыуына, ул яңы хаким үҙенең ғаиләһен ярлылыҡта йәшәргә мәжбүр иткәнлеген, Барсынды кәләш итеп алырға теләп, ошо көнгә туй тәғәйенләнгәнен белә. Алпамыша, үҙен танытмай ғына, туй мәжлесенә үтеп инә. Һәм никах ярышында, боронғо батыр йәйәһен киреп уҡ атыусы берҙән-бер батыр ҙа Алпамыша була. Һуңынан ул кем икәнен белдерә, дуҫтары менән бергә дошмандарын ҡыра һәм үҙенең власы аҫтында халыҡты берләштерә.\nАлпамыша тураһындағы эпос сюжеты боронғо төрки һәм монгол халыҡтары мифологияһына барып тоташа; Алпамыша хаҡындағы архаик ҡараштар алтай халҡының батырҙар тураһындағы «Алып Манаш» әкиәтендә теркәлгән, унда геройға шаман һыҙаттары бирелгән, ә кәләш алыр өсөн барған иле, — һыу батшалығы аръяғында ер аяғы ер башы ятҡан үлеләр донъяһы тип билдәләнгән. Башҡорт хикәйәте «Алпамыша һәм Барсынһылыу»ҙың ҡайһы бер фараздарында Алпамыша образында шаман килбәте эҙҙәре һаҡланған. Алпамышаға «туғыҙ һарыҡ тиреһенән кәпәс сыҡманы, туҡһан һарыҡ тиреһенән тун сыҡманы», — тип әйтелә унда; шулай уҡ ҡаҙаҡтарҙа, ҡырғыҙҙарҙа, алтайҙарҙа батырҙың шаман рух-ярҙамсыһы тасуирлана.\nТашҡәнт ҡалаһындағы Үзбәкстан Республикаһының Фәндәр академияһында был поэманың Сәмәрҡәнд һәм Бохара, Сурхандаръя һәм Ҡашҡадаръя, Фирғәнә һәм Ташҡәнт өлкәләренең күренекле халыҡ сәсәндәре башҡарыуындағы ундан ашыу яҙмаһы һаҡлана. Шуларҙан "Алпамыша"ның иң тулы һәм художестволы камил версияһы данлыҡлы үзбәк сәсәне Фазыл Юлдашев (Юлдаш) аҡһаҡалдың башҡарыуында. 1938 йылда шағир Хәмит Әлимжан редакцияһы аҫтында баҫылған Юлдашев версияһы хикәйәттең Л. M. Пеньковский тәржемәһе нигеҙенә һалыған.\nXV б. башында Аҡ Урҙа башында алтын урҙа темнигы Еҙигәй һәм уның вариҫтары торған улустарға, шуларҙың иң мөһиме тип һаналғандары — үзбәк һәм манғыт-нуғай улустарына тарҡалған. Күсмә үзбәк шәйбаниҙар мөхитендә Алпамыша тураһында данлыҡлы эпос, ә нуғай урҙаһының киң ареалында — Еҙигәй һәм нуғай батырҙары хаҡындағы эпик хикәйәттәр формалашҡан. «Алпамыша», күрәһең, әкиәти батырҙар архаик эпикаһынан, ә нуғайлы циклы — архаик эпика һәм тарихи риүәйәттәрҙең үҙ-ара тәьҫир итешеүе һөҙөмтәһендә үҫкән. XV б. күсмә үзбәктәр, айырым алғанда, эпоста юлбашсыһы итеп Алпамыша күрһәтелгән коңраттар, үзбәк халҡының ғына түгел, ҡаҙаҡтарҙың да, ҡарағалпаҡтарҙың да формалашыуында ҡатнашҡан, шуның өсөн Алпамыша тураһындағы ауыҙ-тел эпосы үзбәктәрҙә генә түгел (Л. Пеньковский тәржемәһе нигеҙенә үзбәк сәсәне Фазыл Юлдаш һөйләгән классик вариант һалынған), ҡарағалпаҡтарҙа ла, ҡаҙаҡтар ла бар. Алпамыша тураһындағы хикәйәтте шулай уҡ башҡорттар ҙа, ҡазан татарҙары ла, алтайлылар ҙа, тажиктар ҙа, урта азия ғәрәптәре лә белә, уның эҙҙәрен беҙ уғыҙ эпосында ла табабыҙ. Башҡортостан ғалимдары «Алпамыша» әкиәтен ентекле өйрәнгән һәм «Башҡорт халыҡ ижады» тип аталған күп томлыҡҡа индергән.\nНуғайлы циклы поэмалары нуғай урҙаһы һәм ҡыпсаҡтар менән тарихи бәйле төрлө халыҡтарҙа: ҡаҙаҡтарҙа, ҡарағалпаҡтарҙа, төньяҡ кавказ нуғайҙарында, шулай уҡ көнбайыш себер һәм ҡырым татарҙарында, үзбәктәрҙә таралған булған. Бынан тыш, ҡарағалпаҡтарҙа үҙҙәренең айырым бик ҙур «Ҡырҡ ҡыз» эпосы бар. В. М. Жирмунский Алпамыша (уның исеме Манасҡа оҡшап та тора) тураһындағы хикәйәт Төрөк ҡағанаты осоронда уҡ Алтай тауҙары итәгендә барлыҡҡа килгән һәм алтай Алып Манашы уның боронғо стадияһына барыһынан да яҡыныраҡ тора ти. IX—X бб. Алпамыша тураһындағы хикәйәтте Алтай тау итәгенән Һырдаръя йылғаһының түбәнге ағымына уғыҙҙар алып килгән, уларҙа үҙ аллы үҫеш алған һәм артабан Салор-Ҡаҙан («Китаб-и дэдэм Коркут» китабындағы Бамсы-Бәйрәк тураһында хикәйә) эпик циклына ингән. Был хикәйәттең икенсе версияһын ҡыпсаҡ ырыуҙары Ҡаҙағстанға, Башҡортостанға һәм Иҙел буйына килтергән. Ул башҡорт, ҡаҙаҡ һәм татар проза әкиәттәрендә сағыла.\nXVI б. башында күсмә үзбәктәр киң күләмле эпик поэмаға (проза ҡушымталы шиғырҙар) әйләнгән был хикәйәтте хәҙерге Көньяҡ Үзбәкстанға килтергән. Хәйер, сюжет Урта Азияла тыуған һәм артабан Кесе Азияла, Иҙелдә һәм Алтайҙа таралған тигән ҡарашты ла тулыһынса алып ташларға ярамай. Әгәр тәүге сюжет түгел тиһәк, Алпамыша тураһындағы героик эпопея фәҡәт Урта Азияла барлыҡҡа килгән. В. М. Жирмунскийҙың, һис шикһеҙ, эпостың үҙәге булып тарихи риүәйәттәр түгел, ә боронғо батырҙар тураһындағы әкиәттәр тора тигәне дөрөҫ. Еңелмәҫ алып Алпамышаның һыҙаттары, оҙаҡ балалары булмаған оло йәштәге ата-әсәнән батыр улан тыуыуы мотивтары, яратыусы һеңлеһе — ярҙамсы Калдыргач образы (урта бүрәт улигерҙары һ.б.), Алпамыша кәләше (һирәк осраған реликтлы, Манастың ҡатыны — Ҡаныҡәй) ҡыҙ-батыр Барсындың ҡайһы бер һыҙаттары, архаик төрки эпикалағы йылҡы көтөүсеһе Аҡһаҡалға барып тоташыусы Ҡолтай олатай һыны, мәскәй ҡарсыҡ Сурхайиль — дошман бәһлеүәндәре әсәһе һ.б. — барыһы ла шунан баш алған. Һәм артабан ғаилә-ырыу мөнәсәбәттәре героик пафостың төп сығанағын тәшкил иткән, әммә сюжет ҡалмыҡ һуғыштары тарихи сиктәренә ҡуйылған.\nЭпостың «ире үҙ ҡатынының туйында» темаһы менән бәйләнгән һуңғы эпизодтары азия фольклорының шуға оҡшаш мотивтарын, мәҫәлән, Гэсэриада, һәм тағы ла нығыраҡ — Гомерҙың «Одиссея»һы (В. М. Жирмунский дөйөм көнсығыш сығанағы булыу ихтималлығын кире ҡаҡмай) иҫкә төшөрә.\nАлпамыша, Манастан айырмалы рәүештә, баҫып алыусы түгел, ул бары тик үҙенең ҡәбиләһен туплаусы һәм яҡлаусы. Манас өсөн фәҡәт ҡаты һуғыш башы ғына булған ритуал ярыштарҙа йыш ҡына "Алпамыша"лағы батырлыҡ сағыла. "Алпамыша"лағы ҡалмыҡтар менән һуғыш ырыу бәрелештәре сиктәренән сыҡмай. Алпамышаның батыр характерлы булыуы ярһыу сағында ғына түгел, үҙ дәрәжәһен юғары баһалауында, ырыу һәм ғаилә бурыстарына тоғролоғонда күренә. Ултан менән көрәше феодаль ыҙғыш (сағыштырығыҙ: Манастың туғандары һәм вассалдары менән бәрелештәре) итеп түгел, «тәбиғи» социаль тәртип, ҡәбилә гармонияһын тергеҙеү итеп һүрәтләнә. "Манас"тағы кеүек, эпосҡа, героика менән бер рәттән, комик стихияға бай көнкүреш сәхнәләр һәм эпизодтар күп индерелгән. Гротеск һәм башҡа төр комизм Алпамышаның дошмандарын һүрәтләгәндә (килбәтһеҙ бәһлеүәндәр, тылҡау һәм тәкәббер мәскәй ҡарсыҡ һ. б.) ҡабул ителгән. Дөйөм алғанда, тартып-һуҙып билдәләгәнсә, «Алпамыша» һәм "Манас"тың нисбәтен «Одиссея» һәм «Илиада» нисбәтенә оҡшатырға мөмкин.\nҮзбәк, ҡарағалпаҡ һәм ҡаҙаҡ варианттарында «Алпамыша» — коңрат (божбан) ҡәбиләһе эпосы. Герой һәм уның һөйгәне, уларҙың ғаиләһе һәм туған-ырыуы «ун алты быуынлы Ҡоңрат ҡәбиләһенә» (йәғни ун алты ырыуҙан торған ҡәүемгә) ҡарай. Башында Байбүре, һуңынан уның улы Алпамыша торған Ҡоңрат ҡәбиләһе, — был Алпамышаның ҡан туғанлығы менән бәйле тыуған ырыуы, «Ҡоңрат йәйләүҙәре» — был уның һөргөндә йөрөгәндә һағынып иҫкә алған тыуған ере.\nУрта Азия далаларында Ҡоңрат ҡәбиләһе тәүге тапҡыр монгол-татар баҫып алыуҙары дәүерендә (XIII быуат башы) күренгән. Әлеге ваҡытта ҡоңрат тоҡомдары бөтә урта азия төрки халыҡтары составында ла бар. Поэманың бөтә өс вариантында ла ҡоңрат йәйләүҙәре Байсын тип аталған ерҙә (Үзбәкстандың көньяғында, Термез ҡалаһынан төньяҡҡараҡ, хәҙерге Сурхандаръя өлкәһендә) урынлашҡан. Бында шулай уҡ, үзбәк поэмаһына ярашлы, Алпамышаның малы утлаған «Амy йылғаһы ярҙарындағы көтөүлектәрҙе» эҙләргә лә кәрәк.\nЫсынлап та, тарихи сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, XVI быуатта Термез өлкәһе Көньяҡ Үзбәкстанға Шәйбани хандың күскенсе үзбәктәре составында килгән Ҡоңрат ҡәбиләһе биләмәһе («йорто») булған. Был хәл "Алпамыша"ның Байсын менән бәйле ҡоңрат редакцияһын Шәйбаниҙың баҫып алған ваҡытына яҡын дата (XVI быуат) менән билдәләү мөмкинлеген бирә.\nҮзбәк һәм ҡалмыҡтарҙың дошмандарса бәрелештәре — был редакцияға тап килгән датаны раҫлаусы үҙенсәлекле тарихи фон. Ҡалмыҡтар менән көрәш урта азия халыҡтары эпосында Джунгария далаларындағы (Көнбайыш Монголияла) айрат (ҡалмыҡ) күсмә дәүләте тарихи осоро хәтирәләре менән бәйле. Ҡалмыҡтарҙың Урта Азия далаларына аяуһыҙ барымталары XV быуаттан XVIII быуат уртаһына саҡлы дауам иткән. XVII быуатта ҡалмыҡтар ҡаҙаҡтарҙы Етеһыуҙан ҡыҫырыҡлай: ҡалмыҡ ханы ставкаһы Или йылғаһының көньяҡ ярында, Байсары һәм Алпамыша ҡалмыҡтар иленә үткән юлда, тимәк, Алатау һырттарынан алыҫ түгел ерҙә урынлашҡан.\nҠыҙыҡлы тарихи тәфсир билдәләйек: ҡалмыҡ төбәк кенәздәре «тайчжи» титулын йөрөткән, ә үҙҙәренең сығышын Сыңғыҙ ханға алып барып ялғаусы хакимдарҙы, батша улдарын, «хун-тайчжи» тип атағандар. "Алпамыша"лағы ҡалмыҡ Тайча хандың исеме был титулдың сағылышы булып тора.\nҠалмыҡ һуғыштарының тарихи ваҡиғалары XV—XVI быуаттарҙа Сыңғыҙ хан нигеҙ һалған Монгол империяһының һәм уның яҡын вариҫтары — көнбайышта Алтын Урҙа һәм көнсығышта Тимуридтар дәүләттәре (Урта Азияла) — шулай уҡ уларҙың емереклектәрендә «ҡыпсаҡ далаларының» киң биләмәләрендә, Уралдан һәм Иҙелдән Ысыҡкүлгә һәм Тяньшанға саҡлы һәм (нуғайҙар, ҡаҙаҡтар, ҡарағалпаҡтар, күскенсе үзбәктәр һәм ҡырғыҙҙар) ҡәбилә һәм дәүләт берләшмәләренең барлыҡҡа килеүе менән бәйле. Үрҙә аталған бөтөн халыҡтар өсөн был эпоха тарихи һәм дәүләтсел үҙаң үҫеше менән бәйле. Ә тыуған йәйләүҙәрҙе һаҡлап, көслөк менән яуларға тырышыусы ситтән килгән ҡалмыҡтарға ҡаршы көрәш эпоста сағылған халыҡ аңы үҫешенең иң төп өлөшө булып тора. Урыҫ былиналарындағы — татарҙар, «Давид Сасунскийҙа» — ғәрәптәр һ.б. дошман булған һымаҡ, Урта Азия халыҡтарының героик эпосында тыуған илен һаҡлау көрәшендә «мәжүси» ҡалмыҡтар төп дошман тип аталған. Мәҫәлән, ҡырғыҙҙың "Манас"ында, ҡаҙаҡ һәм ҡарағалпаҡтарҙың батырҙар йырында («Ҡобланды батыр» һ.б.), нуғай циклына ҡараған тарихи поэмаларҙа («Ураҡ һәм Мамай») һ.б. эштәр шулай тора.\n"Алпамыша"ның ҡоңрат-байсын редакцияһында ҡалмыҡтар менән һуғыш Алпамыша батыр менән йәберләүсе ҡалмыҡ кейәү-егеттәре араһындағы никах ярыштары сюжетында сағыла.\n«Алпамыша» патриархаль ырыу-ҡәбилә мөнәсәбәттәре шарттарында йәшәгән дала күскенсе малсылары араһында ижад ителгән. Эпоста был хаҡта яҡты хәтирә һаҡланған: ҡалмыҡтар иленә килгәс, тыуған ерендә игенселек ни икәнен белмәгән ҡоңратлылар, хужаларҙың сәсеүлектәрен көтөүлек тип ҡабул иткәнлектән, уларҙы тапаттырған. Тарихсылар раҫлауынса, шуға оҡшаған конфликттар Мәүерәнәһрҙең (хәҙерге Үзбәкстан) ултыраҡ халҡы менән Шәйбани хандың күсмә үзбәктәре араһында ғәҙәти күренеш булған: «Таралып ултырыусыларҙың һөрөнтө ерҙәрҙе тапатыуы һәм малдан ашатыуы, эшкәртелгән ерҙәрҙе көтөүлеккә әйләндереүе күҙәтелгән».\nСюжеттың төйөнләнеше — Байбүре һәм Байсарының ағалары араһындағы конфликт (Фазил варианты), ижтимағи мөнәсәбәттәр күҙлегенән ҡарағанда, иғтибарға лайыҡ. Байбүре, ырыуҙа иң өлкәне булараҡ, мосолман хоҡуғы буйынса («зәҡәт») үҙенән кесе ҡустыһының һалым түләүен талап итә. «Зәҡәт түләү — кемгә зәҡәт түләйһең, шул дәүләттең подданныйлығын таныу күрһәткесе булып тора». Яңылыҡҡа оҡшаған был талапты ҡоңраттар быға саҡлы ишетеп белмәгән һәм патриархаль ырыу мөнәсәбәттәр азатлығын боҙоусы яңылыҡ тип, Байсары уны кире ҡаҡҡан. Ырыуҙаштарының хакимы (Фазил Байбүрене «шаһ» тип атаған) булырға тырышҡан ырыу башлығына натураль йәки аҡсалата һалым түләүе — патриархаль-ырыу мөнәсәбәттәре тарҡалыу һәм дәүләт барлыҡҡа килеү үҙенсәлеге. «Урта Азияла хәрби демократия ҡалдыҡтары — күсмә тормош көнкүреше мираҫы — күпкә юғары торған дәүләтселек формалары менән бәрелешкән; күскенселәр араһында феодаль мөнәсәбәттәр нығыныу сәбәпле, улар феодал дәүләтселек формаларын ныҡлы ҡабул иткән»..\nХәйер, «Алпамыша» патриархаль-ырыу ҡоролошо һәм хәрби демократия шарттарында барлыҡҡа килгән боронғо батырҙар тураһында эпос булараҡ, был феодализация процесы уға бары тик өҫтән-мөҫтән генә ҡағылған.\nШулай итеп, "Алпамыша"ның беҙгә билдәле булған һуңғы редакцияһы, хәҙерге ауыҙ-тел ижады традицияларында һаҡланғанса, үҙенең төп һыҙаттарында Ҡоңрат үзбәк күсмә ҡәбиләһенең Шәйбани хан баҫҡынсылығы осоронда (XVI б.), ҡоңраттар Термез һәм Байсын районына күсеп урынлашҡандан һуң, ҡалмыҡтар һәм Урта Азия халыҡтары араһында барған дошманлыҡ бәрелештәре фонында барлыҡҡа килгән. Әммә ғәҙәттә боронғо халыҡ эпосын күп быуаттар дауамында барған телдән тапшырыу шарттарында эҙмә-эҙлекле яңынан төҙөү мөмкинлеге булыуын иҫәпкә алғанда, был осраҡта "Алпамыша"ның «байсын» редакцияһының шулай уҡ ҡоңраттар үҙҙәренең Арал диңгеҙе буйындағы йәйләүҙәренән Көньяҡ Үзбәкстанға килтергән элгәрге, боронғораҡ варианты булған.\nВ. В. Бартольд тарафынан тәржемә ителгән төрки уғыҙ халҡының эпик ҡомартҡылары араһында «Ҡорҡот олатайымдың китабы» («Китаби деде Коркуд») тип аталған XVI быуат ҡулъяҙмаһы буйынса тәржемә ителгән, «Алпамыша» менән сюжеты һәм ҡайһы бер ҡатнашыусыларының исемдәре менән тап килгән «Ҡам-Бүре улы Бамсы-Бәйрәк хаҡында хикәйә»һе бар. "Алпамыша"ның был уғыҙ вариантында Ҡоңрат та, Байсында тупланған хәрәкәт тә, ҡалмыҡ темаһы ла юҡ, ә кейәү егеттәрҙең никах ярышы урынына күптәнге архаик мотив — кейәү менән кәләштең, батыр ҡыҙҙың (һыбай йөрөүҙә, йәйәнән атыуҙа һәм көрәштә) көс һынашыуы урын алған. Шулай уҡ халыҡ батыры Алпамыша тураһында Башҡортостанда һәм ҡаҙан татарҙарынан бер нисә вариантта яҙып алынған хәҙерге заман әкиәттәре лә бар.\nШул уҡ эпик хикәйәттең иң архаик варианты хәҙерге көндә мәрхүм атаҡлы алтай халыҡ сәсәне Н. Улагашевтан яҙып алған батырҙар тураһында алтай әкиәте «Алып Манаш» («Манаш бәһлеүән») аша сағылған. Алпамыша хаҡында был хикәйәттең боронғо фаразының сюжеты әкиәти-мифологик һыҙаттарға эйә/Алып Манаш кире ҡайтырлыҡ сара булмаған әкиәт иленә кәләш эҙләргә юллана («кирегә эҙҙәр юҡ»). Йылға аша оҙатыусы ҡарт батырҙы «ҡанатлы атта ла осоп етә алмаҫлыҡ, ете ишкәкле кәмәлә лә йөҙөп сыға алмаҫлыҡ» киң йылға аша сығара. Дошман еренә эләккәндән һуң, батыр шундуҡ тылсымлы йоҡоға тала һәм шул ваҡытта дошман ҡулына эләгә. ("Алпамыша"ла — иҫереүе арҡаһында тип — төшкә рациональ аңлатма бирелгән). Алып Манаш — бәһлеүән батыр; йоҡлап ятҡан сағында тау сусағын хәтерләтә; уны дошман ҡоралы алырлыҡ түгел. Уның дошмандарының конкрет тарихи йөҙө юҡ: был яуыз Аҡ хан һәм ете башлы кеше ашаусы Дәлбәгән бәһлеүән, һуғышҡа күк үгеҙгә атланып сығыусы ер аҫты донъяһы батыры. Алып Манаштың берҙән-бер ярҙамсыһы — төрлө тылсымлы үҙгәрештәргә һәләтле һәм иҫ киткес аҡылға эйә мөғжизәле батыр аты; ул бер үҙе, батырға ғашиҡ сит ил сибәре ярҙамынан башҡа, хужаһын ер аҫтынан мөғжизәле рәүештә ҡотҡара. Аты кеүек, батыр үҙе лә йөҙөн үҙгәртергә һәләтле: ул, «бөтөн тәне менән һелкенеп» үҙ ҡатынының туй мәжлесенә Тас-Тараҡай исемле бысраҡ, әшәке ҡарт образында килә, ә уның аты «ергә ятып тәгәрәй ҙә» арыҡ атҡа әйләнә. Үзбәк эпосында Алпамышаның кейем алмаштырыуы тылсымлы әүерелеүҙең һуңғараҡ рационалләштерелеп күрһәтелеүен сағылдыра.\nТарихи сығанаҡтарҙан күренеүенсә, алтай әкиәте VIII—IX быуаттарҙа боронғо тыуған иле Алтай тау итәктәренән Урта Азияға күсеп киткән уғыҙ халҡынан туранан-тура яҙып алынған. IX—X быуаттарҙа беҙ уғыҙҙарҙы Һырдаръя йылғаһының түбәнге ағымында һәм Арал диңгеҙе буйҙарында осратабыҙ; XI быуатта, Сәлжүк династияһы солтаны етәкселегендә, улар һуңғараҡ "Ҡорҡот китабы"нда берләштерелгән эпик хикәйәттәре яҙыласаҡ Кавказ аръяғы көньяҡ өлөшөн һәм Кесе Азияны яулап алған. Риүәйәттең Алтайҙа һаҡланыуы уның VIII—IX быуаттан алдараҡ, уғыҙҙарҙың яңы тыуған иленә күскәненә саҡлы, барлыҡҡа килеүен фаразлау мөмкинлеген бирә.\nШулай итеп, килеп сығышы буйынса «Алпамыша» — Урта Азия халыҡтарында һаҡланған бик боронғо эпик сюжет ул. Алпамыша (Алып Манаш) батыр хаҡындағы әкиәт тәүҙә геройҙың «кире ҡайта алмаҫлыҡ илгә» никах сәйәхәтен генә хикәйәләһә, үҙенең күп быуатлы оҙон үҫеш юлында, халыҡтарҙың ырыу-патриархаль ҡоролоштан иртә феодаль ҡоролошҡа табан үҫеше кеүек тарихи үҫеш процесында яңы конкрет тарихи һәм ижтимағи-көнкүреш эстәлеге менән тулыландырылған. Үзбәк эпосында Алпамышаның дошмандары итеп үзбәктәрҙең һәм башҡа урта азия халыҡтарының тарихи дошмандары «мәжүси» ҡалмыҡтар күрһәтелгән. Ошо яңы формаһында эпос беҙҙең алға үзбәк халҡының киң һәм, нигеҙҙә, ысынбарлыҡ тормошон, патриархаль йәмәғәтселектең һәм «героик быуаттың» психологияһын йәйелдерә. Шул уҡ ваҡытта Алпамыша ҡот осҡос ҡалмыҡ батырҙары менән никах ярыштарында йәки ирҙең, көтөлмәгәндә һәм үҙен танытмай, ҡатынының (үҙ власына буйһондорған көндәше менән) туйына ҡайтыуы тураһындағы хикәйәһендә, ә ҡайһы берҙә әкиәтсе үҙе "Алпамыша"ның традицияға ярашлы инеш өлөшөндә эпосты «әллә ҡасанғы замандарға» ҡаратыуы, батырҙарҙың, дөйөм алғанда, тәрән кешелекле һәм айырым милли һыҙаттарында, ысынбарлыҡты дөрөҫ күрһәтеү аша батырҙар тураһындағы боронғо әкиәттең поэтик мотивы һаман да үтә күренеп тора.\nУрта быуаттар һәм яңы тарих дауамында Алпамыша тураһындағы хикәйәт урта азия халыҡтарында киң билдәлелек һәм популярлыҡ менән файҙаланды. Үҙ тыңлаусыларының халыҡ батыры менән ҡыҙыҡһыныуына яуап итеп, үзбәк сәсәндәре, генеалогик циклдарға бүлеү принцибы буйынса, ҡыйыу эштәре атаҡлы атаһыныҡына оҡшаған варианттарҙа бирелгән Алпамышаның улы Йәдкәр тураһында яңы эпик поэма булдырған. Ҡаҙаҡ аҡындары, шул уҡ nринцип буйынса, XIX быуаттағы тарихи ваҡиғаларҙа ҡатнашыусы Йәдкәрҙең улдары һәм Алпамышаның ейәндәре Алатай һәм Жапарҡул тураһында батырҙар йыры ижад иткән.\nХиуа ханы Абулғәзе үҙенең билдәле "Төркмәндәр шәжәрәһе"ндә (1660), Һырдаръяның түбәнге ағымында уғыҙҙар ҡәбиләһе башында торған Мамыш бәктең (йәғни Алпамышаның) ҡатыны батыр ҡыҙ Барсындың легендар ҡәбере бар, ти. «Үзбәктәр уны Барчин-Кёк-Кашанэ тип атайҙар. Был көмбәҙ бик шәп сынаяҡ кирбес йәки изразец менән биҙәлгән». «Кёк-Кашанэ» мавзолейы боронғо Сығнаҡ ҡалаһы емереклектәренән алыҫ түгел, X быуатта уғыҙҙар биләгән ерҙә урынлашҡан. 1900 йылда уны археолог В. Калаур тасуирлаған һәм фотоға төшөргән; 1927 йылда профессор А. Ю. Якубовский унда килгәндә, мавзолейҙан бер ниндәй формаһыҙ емереклектәр генә ҡалған булған. Моғайын, Барсын исеме менән шул ерҙәрҙә урынлашҡан һәм Сыңғыҙ хан дәүерендә (1220) ҡыйратылған боронғо Барчинҡәнт (йәки Барчинликҡәнт) ҡалаһының исеме лә бәйлелер.\nҠаҙаҡ халыҡ риүәйәттәре «Бохара аръяғында» ятҡан, быуаттар дауамында халыҡтың буй етмәҫлек хыялын кәүҙәләндергән Алпамышаның легендар тыуған иле, Байсын иле (ҡаҙаҡса: «Жидели Байсын») тураһында һөйләй. Иҙелгән халыҡ массалары, был әкиәти yтопияға ышанып, үҙенсә йыуанған һәм был бәхетле илгә юл табыусы халыҡсан аҡыл эйәһе Асан Ҡайғы йәки Үтәгән батыр кеүек ижтимағи ғәҙеллек эҙләүселәр образын булдырған.\nҠаҙаҡ йыраусыһы Джамбул халыҡ легендаһын үҙенең «Үтәгән батыр» әкиәти поэмаһында файҙаланған. Үтәгән үҙенең халҡын Жидели Байсын иленә үтеп сыға алмаҫлыҡ сүллектәр һәм ҡуйы урмандар аша алып бара, барған юлында ҡот осҡос ғифрит заттар менән алыша һәм, оҙайлы һынауҙар аша үткәндән һуң, ахырҙа, маҡсатына өлгәшә. Йыраусы һәм уның батыры алдында Совет иле яфаланған һәм иҙелгән халыҡтың оҙайлы хыялы сағылышы булып баҫа. Джамбул аҡындың поэмаһы ҡарт аҡындың күҙ алдында СССР осоронда тыуған иленең иҫ киткес үҫеше күренештәре менән тамамлана. Бөгөнгө көндә үҙ аллы Ҡаҙағстан Республикһы бығаса булмаған юғары үҫешкә өлгәште.\n↑ Башҡортостан Республикаһында Салауат Хәмиҙуллин һ.б. ғалимдар «Историческая среда» документаль фильмдар циклына ҡараған «Ҡараһаҡал ихтилалы» фильмында Шәйбаниҙарҙы төп башҡорт хандары тип атай. Башҡорттарҙың Әйле ҡәбиләләре Урта Азиянан килгән тигән тарихи фараз бар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Алпамыша&oldid=1004038 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 22:11 25 ғинуар 2021 үҙгәртелгән.


"Ни ҡыланғанын аңламайҙар..."\n6 Июль 2019, 15:51\nБер саҡ улымдың класындағы ата-әсәләрҙең социаль селтәрҙәге төркөмөндәге мәғлүмәттәрҙе ҡарап ултырһам, урам буйлап китеп барған шәрә ҡатын төшөрөлгән видеояҙмаға юлыҡтым. Бер баланың атаһы һалған. Ныҡ йән көйҙө... "Һеҙ ниңә был төркөмгә ундай яҙмалар һалаһығыҙ?!" – тип тауыш ҡуптарғас, администратор ул кешене төркөмдән сығарҙы.\nӘ бит, уйлап ҡараһаң, ысынлап та, быйыл республикала урам буйлап шәрә йөрөгәндәр тураһында мәғлүмәт йыш осрай башланы. Етмәһә, улар йәмәғәт урындарына сыға. Шаһиттар иһә был ҡырағай күренеште мобиль телефонға төшөрөп, социаль селтәргә һалып кинәнә...\nМиҫалдар байтаҡ. Мәҫәлән, быйыл ҡыш Белорет ҡалаһында шәрә ир урам, баҙар буйлап йүгереп йөрөгән, кешеләргә ташланырға ла аптырамаған. Хатта Маугли кеүек сауҙа кәштәләре, һыуытҡыстар өҫтөнә менеп киткән.\nБер аҙҙан ошо уҡ ҡалала яланғас ҡатынды видеоға төшөрөп, социаль селтәргә һалдылар. Бисара ҡатын 20 градус һыуыҡта был ҡиәфәттә нимә эшләп\nШулай уҡ Салауат ҡалаһында яланғас ир Бочкарев урамындағы һаҡ аҫтындағы туҡталҡаға инеп, тимер киҫәге менән бер нисә автомобилде ҡыйратып өлгөрә.\n1 Май байрамында Стәрлетамаҡта йәшәгәндәр урамда шәрә ҡатын йөрөүен күреп, шаулап алғайны. Етмәһә, ул ныҡ итеп ҡысҡырып, халыҡтың иғтибарын йәлеп итә, үтеп барған водителдәргә бәйләнә. 10 майҙа ошо уҡ ҡалала тағы ла шундай күңелһеҙ хәл күҙәтелә. Ярай, был юлы ир халыҡ араһына эске кейемдә сыҡҡан ине.\nӨфөлә лә бындай күңелһеҙ хәлдәр осрап тора: 16 майҙа Революция урамында шәрә ҡатын шунда торған бер автомобилгә ултыра.\nБыл күренештәргә табип-психиатр Рәмзиә Ишмырҙина аңлатма бирҙе:\n– Был аномаль күренеш түгел, ә йәмғиәтебеҙҙә психотроп матдәләр ҡулланған кешеләрҙең артыуы хаҡында һөйләй. Шәрә килеш халыҡ араһына сығырға оялмаған әҙәмдәр наркотик, спайс ҡулланып, төрлө илерткес үләндәр тартып алйып йөрөй. Йәғни психоз хәлендә булғанда улар нимәнәндер ҡурҡа, хәүефләнә, күҙҙәренә теләһә нимә күренә, үҙҙәре ни ҡыланғанын аңламай.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАЛА ХӘҮЕФҺЕҘЛЕГЕ ЮЛДАРҒА ЛА БӘЙЛЕ - 2018 - Мәҡәләләр\nҠАЛА ХӘҮЕФҺЕҘЛЕГЕ ЮЛДАРҒА ЛА БӘЙЛЕ\nҠала хакимиәтенең сираттағы кәңәшмәһе мэриялағы үҙгәрештәр менән таныштырыуҙан башланды. Хәҙер сити-менеджерҙың йәмәғәт транспорты үҫеше мәсьәләләре менән шөғөлләнгән урынбаҫары буласаҡ. Был вазифаны быға тиклем ҡала тормошо эшмәкәрлеген тәьмин итеү идаралығы начальнигы вазифаһын биләүсе Андрей Федосов башҡарасаҡ.\nМәғлүм булыуынса, Өфө алдында заманса йәмәғәт транспортын үҫтереүҙең мөһим бурысы тора һәм был тема бер бөгөн генә көн үҙәгенә сығарылмай. Быға тиклем ҡулланылған классик транспорт төрҙәренең ваҡыты үткәнлектән, был өлкәлә лә ниндәйҙер һынылыш булырға тейешлеге көн кеүек асыҡ. Бының өсөн инвестициялар йәлеп итергә, күсмә состав, заманса экологик, электр, икенсе төрлө әйткәндә, ер өҫтөндәге метро транспорты эшләүсе федераль корпорациялар менән бәйләнештә булырға кәрәк. Был иһә айырым статус, айырым профессионализм һәм даими бәйләнештә эшләүҙе талап итә. Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте менән дә тейешле кимәлдә эшмәкәрлек алып барыу зарур, сөнки уларҙың ярҙамынан башҡа ҡалала заманса йәмәғәт транспорты системаһын булдырыу мөмкин түгел. Гәзитебеҙҙә хәбәр итеүебеҙсә, Астанала эстакадала тиҙ йөрөшлө трамвай проекты тормошҡа ашырыла. Әлегә уның беренсе сираты ғына төҙөлә, хаҡы 2 миллиард евро. Был проектты тормошҡа ашырыу метро төҙөүгә ҡарағанда 2,5 тапҡырға арзаныраҡ һәм ҡулланылышы буйынса күпкә хәүефһеҙерәк, ышаныслыраҡ һәм замансараҡ. Муниципалитет йәмәғәт транспортын үҫтереү буйынса күп варианттар әҙерләгән, уларҙың барыһын бергә туплап, республика Хөкүмәтенә тәҡдим итәсәктәр.\nШулай уҡ хакимиәттә барлыҡҡа килгән икенсе яңы вазифа - ҡала берләшмәләре менән бәйләнеш булдырыу буйынса хакимиәт башлығының кәңәшсеһе. Был йәмәғәт башланғысындағы эшмәкәрлекте Станислав Сарыгин тормошҡа ашырасаҡ. Йүнәлеш бик ҡыҙыҡлы һәм кәрәкле, муниципалитетта граждандар йәмғиәте менән эште яңы кимәлгә алып сығырлыҡ кешеләр булыуы зарур. Хакимиәттә ошо йүнәлештә идаралыҡ та эшләй. Яңы вазифа - сираттағы аҙым булды. Станислав Александровичтың кем икәнен әйтеп торорға кәрәкмәйҙер, тап уның туранан-тура ҡатнашлығында, уның профессионаллеге, ойоштороу, кәрәкле хеҙмәттәр менән һөйләшә белеүе һөҙөмтәһендә Өфөлә йыл дауамында тиҫтәләрсә эре спорт саралары, шул иҫәптән "1000 велосипедсы көнө" үтә.\nСираттағы етди иғтибар талап иткән тема - ул да булһа, сираттағы йылытыу миҙгеленә әҙерлек. Был тармаҡта яйланған система эшләй. Әлеге ваҡытҡа торлаҡ фондының дөйөм күләменең 52 проценты яңы миҙгелгә әҙер. Бынан тыш, социаль объекттарҙа ла әҙерлек эштәре алып барыла. Профилактика учреждениелары - 75, балалар баҡсалары - 99, өҫтәмә белем биреү учреждениелары - 83, спорт учреждениелары - 70, мәктәптәр - 92, урта профессиональ белем биреү йорттары һәм вуздар 70,5 процентҡа әҙер. Ә инде дөйөм эштәр сентябрь урталарына тамамланырға тейеш. БашРТС-ҡа иһә Ибраһимов бульварында инженер-техник, төҙөлөш-монтаж эштәрен быйыл тамамлау бурысы ҡуйылды, сөнки киләһе йыл планына был урамды реконструкциялау индерелгән.\nМәғлүм булыуынса, Өфө халыҡ-ара саралар үткәреү майҙансығы статусына эйә. Сентябрҙә баш ҡала был статусты тағы ла бер тапҡыр раҫлаясаҡ: 20-21 сентябрҙә бында Рәсәйҙең һәм БДБ илдәренең эре ҡалаларының халыҡ-ара ассамблеяһының (МАГ) 26-сы сессияһы үтәсәк. Ул ойошманың 20 йыллығына арнала һәм "Хәүефһеҙ ҡала. Комплекслы ҡараш" форумы менән билдәләнә. Форум эшендә МАГ-тың барлыҡ ағза-ҡалалары, БМО Советының Хабитат, БДБ-ның башҡарма комитеты, РФ Федерация Советы, РФ Дәүләт Думаһының профиль комитеттары, фәнни эксперт ойошмаларының ҡала-ара берләшмәләре вәкилдәре килеүе көтөлә. Форум барлыҡ ҡалалар өсөн дә бик әһәмиәтле. Сөнки унда ҡатнашыусылар ҡала мөхитендә хәүефһеҙ йәшәүгә йүнәлтелгән муниципаль тәжрибәләр менән бушлай алмаша. Өфө 4-се йыл рәттән Волга буйы федераль округының комплекслы хәүефһеҙлек мәсьәләләре буйынса иң хәүефһеҙ ҡалаһы тип таныла. Ошо өлкәләге эшмәкәрлек БМО-ның Хабитат ойошмаһын да ҡыҙыҡһындыра һәм улар былтыр ҙа форумда ҡатнашһа, быйыл да килергә теләк белдерә.\nШулай ҙа кәңәшмәнең төп темаларының береһе булып "Хәүефһеҙ һәм сифатлы юлдар" проекты сиктәрендә башҡарылған эштәрҙе ҡарау торҙо. Программаның үтәлеше менән ҡала хакимиәтенең Төҙөлөш, юлдарҙы һәм яһалма ҡоролмаларҙы ремонтлау буйынса идаралыҡ начальнигы Радмил Мөслимов таныштырҙы. Дөйөм алғанда, барлығы 88,96 километр юл ремонтланырға, 43 мең квадрат метрға юл билдәләре эшләнергә тейеш. Подрядсыларҙы конкурс ярҙамында һайлау һөҙөмтәһендә экономияланған финанстар иҫәбенә тағы ла 6,6 километр өҫтәмә юл ремонтлау мөмкинлеге барлыҡҡа килгән. Әле эштәрҙе 10 подряд ойошмаһы башҡара, план 51,87 процентҡа үтәлгән.\nЮл билдәләренә килгәндә, әле улар тулыһынса "Өфө-Аэропорт" юлында эшләнгән, Салауат Юлаев һәм Октябрь проспекттарында айырым участкаларҙа башҡарылған. "Термопластик билдәләр ҡаланың үҙәк - автомобилдәр күп йөрөгән урам юлдарына һалына. Был материал ныҡлы, тиҙ ашалып бармай, температура үҙгәреүенә, химик матдәләр йоғонтоһона сыҙам, - тип белдерҙе сығыш яһаусы. - Составындағы "быяла шарҙар" төнөн яҡтыртып, водителдәргә әллә ҡайҙан күренеп тора. Әммә билдә һалынғандан һуң материал тулыһынса кипһен өсөн ярты сәғәт ваҡыт кәрәк. Тик водителдәрҙең барыһы ла ҡала хеҙмәттәренең эшен ихтирам итеп бармай, бәғзеләр шунда уҡ билдә өҫтөнән үтеп, уның нормативта билдәләнгән хеҙмәт мөҙҙәтен ҡыҫҡарта".\nБыл - бөгөн көнүҙәк проблемаларҙың береһе генә. Сөнки былтыр беренсе тапҡыр юлдарҙы яңы технология буйынса һала башланылар һәм уларҙың ҡулланыу ваҡыты оҙайырға тейеш ине. Ошо арауыҡта юл һалыу сифатында һынылыш барлыҡҡа килгәнме, юҡмы икән? Һандар күрһәтеүенсә, былтыр бракка сығарылған юлдар 6,5 - 10 процент тәшкил итһә, быйыл ул 4,5 процент. Был мәсьәләне яҡтыртыуҙа шулай уҡ киң мәғлүмәт сараларынан да объективлыҡ талап ителә. Әгәр яңы ғына һалынған асфальт ҡатламы ҡырып алына икән, тимәк, юл ГОСТ талаптарына тап килмәй һәм юл лабораторияһы участканы ҡабул итмәгән, подрядсы уны үҙ иҫәбенә ҡабаттан сифатлы итеп башҡарырға тейеш. Шулай уҡ үҙәк урамдарҙа ғына түгел, башҡа юлдарҙа ла билдәләр термопластиктан һалыныуы ла муниципалитет өсөн ҙур күрһәткес, сөнки хатта сит илдәрҙә лә термопластик бары тик айырым категория юлдарҙа ғына файҙаланыла. Әгәр юл ремонтлауҙа бөгөн алынған темптар киләсәктә лә яйланмаһа, 2025 йылда баш ҡалала тулыһынса уңайлы юл мөхите булдырыласаҡ\nЯҙылған: 06.08.18 | Ҡаралған: 90


Локатив Секс Уйын – Уйын Бушлай Xxx Preggo\nБыл Унда Мотлаҡ Булған Уйындар Creampies Локатив Тыш Секск\nӘгәр һеҙ бер миллион ир-егет, бар нәмәне яҡшы сперма в киске тураһында яңы выебывать, әммә һеҙ шулай уҡ ҡатын-ҡыҙы һәм кызлары көллият менән ҡабартыу оҡшаған ҡорһағы ҙур, һеҙ адресы буйынса килә. Беҙгә яҡшы булыуы беҙҙең өсөн бөтөнләй яңы уйын сайтына фетишистский йөклө булып, унда уларҙы тергеҙеү мөмкин булғандың барыһы ла бушлай. Беҙ был коллекция йыйыусы, сөнки күреп, нисек эләгеүен күп ир-егет өсөн һын эшләй башланы шундай контент һәм етештереүселәр был күп кеүек онлайн-уйыны. Һәм башҡа сайттар булыуы, был һына арналған, әммә беҙ төрлө һәм үҙенсәлекле., Беренсенән, барлыҡ уйын, беҙ тәҡдим иткән, потрясающий һәм графика уйын процессор булыуы яҡшы. Беҙ срезать түгел, эш ҡасан етә, ысын коллекция йыйыу өсөн порноигр. Беҙгә шул ғына htnml5 һайлау-уйын, беҙ уларҙы яратабыҙ һәм третировать, скачать был иң тәүҙә улар беҙҙең сайтта.\nШул уҡ ваҡытта беҙ шулай ҡайғыртабыҙ, платформалары өсөн, был һеҙ унда уйын уйнайһы, ҡарашы менән бөтә бейеклектә була. Барыһы навигация менән ҡарай башланы, һәм веб-битте һәм сайтында хәүефһеҙлек функциялары тамамлап, хәҙерге заман һәм өлкәндәр оҡшаш була өсөн уйынсылар. Бынан тыш, бушлай тәҡдим итә, беҙ бөтә функцияларын беҙҙең сайт, ниндәй ҙә сикләү, талаптар иҫәп-хисап кеүек. Хатта функциялы берләшмәләре, улар беҙҙең сайтта буласаҡ беҙ, барлыҡ кешеләр ҡарай. Аңлатма һеҙҙе уйын һәм баһалай ала, ниндәй ҙә булһа хәстәре. Шулай итеп, әгәр йөклөлөк порноигра тураһында һеҙгә оҡшай икән, был сайттың, улар һеҙ үҙәгендә тикшерергә кәрәк., Һеҙ беҙҙең параграф тураһында күберәк уҡырға түбәнерәк коллекцияһынан, был хаҡта беҙ һеҙгә яңы уйын preggo ҡайҙа барып һөйләгәс, улар беҙҙе, беҙҙең һәм өҫтөнлөктәре тураһында платформаларында был уйындың.\nПорно Һеҙ Уйын Бөтәбеҙ Өсөн Йөклөлөк Дебра Фетиш\nҠасан сездә бар, табы, бер ниндәй ҙә ул булмаһа, белмәйем, уйын нисек табыуы ауыр, улар ошо образға тап килергә тейеш, фетиш. Мин уйын менән бөтә ҡармағындағы дөрөҫөн әйткәндә, улар дәғүә итә икән, һеҙ ысын һәм аталаныу өсөн секс тәҡдим прегго-тәжрибә, килтереп өсөн бер генә флеш-анимация, уларҙың хатта бөтә ҡоролмаларын да эшләйҙәр. Ә беҙҙә барыһы ла бик ярап сайты буйынса-икенсе. Беҙ иң яҡшы ҡайһы бер уйын тәҡдим итә, был улар һеҙгә иш табыу һәм йөклөлөк интернет аталандырыу., Хатта беҙҙең команда ағзаларының беҙҙә булыуы, был һы менән шөғөлләнеү, уйындар өсөн беҙ уларҙы һайлау критерийҙары сифатында ҡулланыла һәм табы.\nБөтәһенән элек, уйынға беҙгә бар, уларҙың погондары күсеп, һеҙҙә тупаҫ һәм ҡаты шул уҡ, наслаждаться тәжрибәне мөмкинлеге тәҡдим итә, йәки ауырлы ҡатын-ҡыҙ трахнуть, уны нисек яһарға, әлегә ул триместр өсөнсө ҡушыла. Йөклө өсөн симулятор тип аталған был секс, һәм уларҙың күп төрлөлөгө менән айырыла. Уйын булһа, һеҙ унда трахать булһа ҡыҙ-үҫмер ауырға ҡалды һәм улар мәжбүр, уйында ҡатнашыусылар менән милф була, ул һеҙгә тағы ла бер балалары булыуын теләгән, ә һуңынан көй экстремаль уйын менән булып, һеҙ унда ниндәй цыпочки тергеҙелә, ул оло ҡорһаҡлы күрергә теләр инем һеҙҙең менән, ә һуңынан ҡәтғи уның трахнуть.\nШул уҡ ваҡытта беҙҙең сайтҡа хентай күп булды-йөклө уйын өсөн. Әгәр һеҙ һәр саҡ яратып анин-ҡыҙы, киске ала һәм хәҙер инде уларҙың кончать ҡараһаң, кескенә, уларҙы нисек ҡорһаҡ үҫә, тик улар тағы өсөн трахнуть. Һеҙ шулай уҡ аласыз таба секс был категория-уйындар монстр, унда йән эйәһе-үҙ сперма өсөн көрәшкән ҡайһы бер инопланетяне щупальце ҡамалыш секс киска-аним рабыня донъяға килә.\nӘгәр һеҙ һәм мажаралы мөхәббәт тарихтарын яҡшы, беҙҙә булған симулятор танышты, ролле секс-һәм уйындар уйын шпагатный хатта, унда төп иғтибар бүленә шул, һеҙ ҡыҙыҡлы сюжет һәм тәжрибә тулыһынса бирелгәне өсөн, һеҙ үҙгәреүенә ҡарап хәл ителәсәк. Был уйынды бер нисә персонажға һәм үҫеше яҡшы булырға коновко.\nБЫЛ HTML5 Потрясающий график Уйын\nУйын өлкәндәр өсөн һәм беҙ барыһы тураһында белеүселәр күптер инде уйынын сексуаль хардкорный шөғөлләнә. Беҙ белмәйем, уйын нисек һайларға яҡшы, һәм беҙ беләбеҙ, һеҙ нимә теләй ине. Дөйөм алғанда, был html5 коллекцияһына индерелеүе генә беҙ-уйнай, сөнки улар менән яҡшы графика. Ысын хис-тойғоға һәр персонаж үҙенең уйындарын беҙгә. Һәм бөтә был 3D-баҫып. Уйын беҙҙең анин стиле булған, ҡайһы бер уйын һәм уйын пародийный мультяшный, цыпочки сығара видеоигр тергеҙеү. Шул Реализм сығып, хәрәкәт нисек бара, һәм деталдәргә иғтибар итә., Хатта ҡыҙҙар һәм contemporize мимика стон бар ине, һеҙҙең ҡасан улар сей трахать, беҙ бер нисә уйын менән диалог табырға һәм яҙҙырып, тип, минең ҡарашҡа, иң ауыр уйын өсөн эшләү маҡсаты береһе булып тора. Һәм тағы ла шул факт булды, был теләһә ниндәй уйын уйнарға мөмкин тип бөтә ҡоролошон, ундағы һеҙ ҡулланырға мөмкин. Был һеҙҙең компьютер уйындарын уйнай аласаҡ, теләге булыу-булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ браузер йәки мобиль телефон йәки планшет буйынса операцион системаһын ҡулланыуҙан.\nПорно Сайттар Бушлай Һәм Хәүефһеҙ\nSex Impregnation эконом ваҡытта һәм эконом-өлкәндәр өсөн был сайттар эшләүселәрҙең береһе иң яҡшы уйын мәле була был. Иң элек, беҙ һеҙҙең буйынса навигация сенсор экран яҡшы тәжрибәһен тәҡдим теләгән ваҡытында, шулай уҡ ярҙам итәсәк һезгә һайларға кәрәк уйын тигәнсе тиерлек. Беҙ бөтә уйын ҡыҫҡа тасуирлама яҙыу һәм хатта төп һүҙҙәр килеп браузерҙәр, мөһабәт буласаҡ отображаться аҫтында миниатюра. Беҙҙең сайтта һәм хәүефһеҙлек тағы ла өлөшөм булғандыр., Кем дә булһа белергә, наслаждаться уйындар һеҙҙең менән локатив бөтә был сексуаль, һәм был бара, сөнки беҙ түгел, платформала беҙҙең һораған уйынсығын иҫәп яҙмаһы булдырҙы, шулай, сөнки беҙҙә 100% яҡлау һәм защищены серверы, платформала беҙҙең хеҙмәтләндерә. Һәм беҙҙең иң яҡшы сайты-бынан тыш, беҙ бөтә уйынды бушлай тәҡдим итә ала. Үҙ ысулы бар монетизация порноигровой сайттарыбыҙ булғанда беҙ, нисек ғәҙеллек өсөн уның уйынсылары, уйын өсөн шулай эшләй. Барыһы ла законлы һәм асыҡ-асыҡ платформала беҙҙең, ниндәй проблема түгел беспокойтесь тураһында ла шулай булды. Наслаждайся үҙе менән бергә генә беҙ йөклөлөк табы.


Бөгөн ҡан баҫымығыҙҙы үлсәнегеҙме? » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Бөгөн ҡан баҫымығыҙҙы үлсәнегеҙме?\n26.01.2019 Бөгөн ҡан баҫымығыҙҙы үлсәнегеҙме?\nЙәй көнө дауаханала терапевтарға сират кәмей. Йәштәр, әбей-бабайҙар әлеге ваҡытта баҡсала, көҙ етһен, килеп туласаҡтар, тип шаярта. Көҙгөһөн, әйткәндәй, баҡса эштәрен теүәлләп, малды ҡураға бикләп, оло йәштәгеләр, йә биленә, йә аяҡ-ҡул һыҙлауына йәки баш ауыртыуына зарланып, дауаханаларға юллана. Ҡыш етеү менән иһә өлкәндәрҙе ҡан баҫымы кинәт артып ҡурҡыта, ҡолаҡтары шаулай, баштары сатнай, йөрәктәре бимазалай... Бының сәбәбе – һыуыҡта. Эйе, яңылыш ишетмәнегеҙ, ғалимдар асыҡлауынса, һалҡын көндәр артериаль баҫымдың артыуына булышлыҡ итеп, гипертоник криз, инфаркт, аритмия (йөрәк ритмының боҙолоуы), инсультҡа килтерә. Сөнки һыуыҡ көндә йөрәк тән температураһын тейешле кимәлдә тотоу һәм организм өшөмәһен өсөн икеләтә көс менән эшләргә мәжбүр. Шул уҡ ваҡытта, йылылыҡты һаҡлау маҡсатында, өҫкө ҡан тамырҙары тарая. Был ҡан баҫымын тағы ла күтәрә, йөрәккә көсөргәнеш тә арта. Етмәһә, ҡышын аҙ хәрәкәт итеү ҙә организмға кире йоғонто яһай. Дөрөҫө шул бит – өйҙән сыҡмайбыҙ, саф һауала йөрөмәйбеҙ тиерлек. Ошоларға туҡланыуҙың да үҙгәреүен өҫтәһәк, ҡан баҫымының күтәрелеүенә аптырарға урын да ҡалмай: калий һәм магнийға бай йәшелсә-емеш рационда кәмей, уларҙы майлы, туҡлыҡлы аҙыҡ-түлек алмаштыра – ҡанда холестериндың, башҡа липидтарҙың артыуы ҡан тамырҙарының атеросклерозына килтерә. Ошондай туҡланыу, аҙ хәрәкәт итеү менән бергә, йөрәк-ҡан тамырҙары системаһы сирҙәре менән яфаланыусыларҙың хәлен айырата ҡаҡшатып, сәләмәт кешеләрҙе лә хәүеф аҫтына ҡуйыуы бар.\nНимә эшләргә һуң?\nЙөрәк “шаярыуы”, “гипертония” һүҙе таныш икән, был кәңәштәр урынлы булыр.\n- Табип тәғәйенләгән дарыуҙарҙы тәғәйен ваҡытта ҡулланырға.\n- Сәләмәт йәшәү рәүешен үҙ итергә, күберәк саф һауала йөрөргә (скандинав йөрөшө бигерәк тә файҙалы).\n- Ҡан баҫымын йышыраҡ үлсәп торорға. Ул күтәрелгән осраҡта, табип менән кәңәшләшеп, дарыуҙың дозаһын арттырырға, кәрәк икән, өҫтәмә дарыуҙар ҡулланырға.\n- Ҡан тамырҙарында төйөрҙәрҙең барлыҡҡа килеүен тотҡарлаған препараттарҙы даими рәүештә ҡабул итергә! Ҡан ойошоу инфаркт һәм инсультҡа килтерә.\n- Тоҙҙо мөмкин тиклем аҙыраҡ ҡулланырға тырышығыҙ.\n- Ҡан баҫымы кинәт күтәрелгәндә, стенокардия, аритмия башланғанда, кәрәкле дарыуығыҙ ҡул аҫтында ғына булһын. Тиҙерәк йоғонто яһаһын өсөн дарыуҙы тел аҫтына һалып һурырға кәрәк (мәҫәлән, стенокардия өйәнәге мәлендә – нитроглицерин, ҡан баҫымы күтәрелгәндә – каптоприл).\nҠышҡы осорҙа сәләмәт кешеләр ҙә үҙ һаулығына иғтибарлы булһын ине. Табиптар әйтеүенсә, гипертония сире үҙен тәү тапҡыр күпселектә тап ҡышын һиҙҙертә. Әгәр ҙә баш ауыртһа, аң томаланып, күҙ алды ҡараңғыланып киткәндәй тойолһа, мотлаҡ ҡан баҫымын үлсәргә кәрәк. Бигерәк тә артыҡ кәүҙә ауырлығы булған, шәкәр диабеты менән сирләгән, ҡан ҡәрҙәше гипертония менән ауырыған кешеләргә, шулай уҡ климакс кисергән ҡатын-ҡыҙға ошо йәһәттән үтә иғтибарлы булыу талап ителә.


Высоково Успение монастыры — Башҡорт Википедияһы\n57°23′46″ с. ш. 43°55′09″ в. д.\nВысоково Успение монастыры\nВысоково Успение монастыры Викимилектә\nВысоково Успение монастыры (Юғары-Успение пустыны) — ирҙәр монастыры. Ул Түбәнге Новгородтан 160 км алыҫлыҡтағы Ковернин районы Высоково ауылынан ике километрҙағы Волга аръяғы урманында, Утрус йылғаһының бейек ярында, урынлашҡан. Монастырь Рус православие Сиркәүенең Городецкий епархияһына ҡарай. 1784 йылда ул старообрядсы скит сифатында нигеҙләнә, 1801 йылдан алып — бер диндәштәр скиты, ә 1920 йылдан бирле — штаттағы монастырь. 1929 йылда ябылған, ә 1996 йылда — тергеҙелгән.\nВысоково Успение монастыры классицизм осороноң һаҡланып ҡалған архитектураһы монастырь комплексы булып тора. Уның таш ҡаралтылары XIХ быуат башында бер үк ваҡытта тип әйтерлек төҙөлгән, шунлыҡтан ул ҙур бер бөтөн архитектура ансамблен барлыҡҡа килтергән.\n1.1 Монастырҙы тергеҙеү\nАрхимандрит Герасим, Высоково Успение ирҙәр монастырына нигеҙ һалыусы\nЕкатеринослав Дон казак ғәскәре казагы Григорий Иванов 38 йәшендә старообрядсыларҙың Комаров скитына китә һәм унда Герасим исемендә монахлыҡҡа инә. Бында ул 10 йыл йәшәгән. 1784 йылда ул монах Паисий менән бергә Кострома губернаһының Макарьев өйәҙендәге барлығы ике монах ҡына йәшәгән Утрус йылғаһының бейек ярындағы «Рымов» урманындағы скитка сығып китә. Уларҙың яңы торған урыны янындағы Высоково ауылының исеме менән Высоково скиты тип атала.\nБында бөтә иҫке обрядсы ҡасаҡ руханиҙар һәм монахтар йәшеренеп йәшәй. Ғибәҙәт йорттары төҙөү өсөн ағас алырға рөхсәт донъяуи властар тарафынан бирелә. 1800 йылда бында 50-гә яҡын өй иҫәпләнгән.\nМонастырь йылъяҙмаһында ярашлы, инок Герасим 15 йыл буйына «выждан тыныслығы» һаҡлай, әммә һуңынан ул үҙенең һайлаған юлында шикләнә башлай. Герасим үҙенә «Хоҙай өсөн доға ҡылырға ҡуша». Ғибәҙәт ҡылған саҡта Аллаһы Тәғәлә уның үҙенә боронғо нәшер ителгән китаптарҙы: Священное Писание һәм Святой Отецтарҙың архирейлыҡ һәм диндарҙар тураһындағы тәғлимәтен уҡырға ҡуша.\nГерасим үҙе артынан башҡа монахтарҙы ышандырып эйәртә. 1801 йылдың 8 октябрендә скитта йәшәүсе 22 кеше үтенес менән Изге Синодҡа мөрәжәғәт итә.\nСкиттан власҡа мөрәжәғәт ҡағыҙы менән ике монах: Дионисий (донъялыҡта Мәскәүҙең икенсе гильдия сауҙагәре Рахманов Дмитрий Андреевич) һәм инок Паисий (Мәскәү мещаны Петр Тимофеев)- ебәрелә. Уларҙың, күрәһең, шул ваҡытта паспорттары булған, шунлыҡтан улар ил буйлап иркен йөрөгән була һәм властар тарафынан старообрядсы булараҡ эҙәрлекләнмәй. Высоково скиты үҙенең мөрәжәғәтендә Бер бөтөн сиркәүгә рәсми рәүештә ҡушылыуҙарының айырым шартын билдәләгән.\nБашта уларҙың үтенес хаты һөҙөмтәһеҙ ҡала, шунлыҡтан улар хаттарын император Александр Беренсегә ебәрә. Беренсе үтенестәре тулыһынса ҡәнәғәтләндерелмәй. Новгород һәм Санкт-Петербург митрополиты Амвросий (Подобедов) скитта беренсе сиркәүҙе төҙөргә рөхсәт бирә, әммә эске эштәр министры граф Виктор Кочубей рәсми рәүештә монастырь төҙөү өсөн яңы ер биреүҙе тыя.\nХөкүмәт ҡарарын алған инок Паисий 1803 йылдың 4 ноябрендә скит башлығы фатихаһы менән яңынан Изге Синодҡа скиттағы Божья Матерь Успениеһы часовняһын ғибәҙәтханаға әйләндерергә һәм артабан уны Высоково монастыры тип атап йөрөтөргә ризалыҡ һорап мөрәжәғәт итә.\nҮрҙәге әмерҙе үтәүҙең урынлы булыуын тикшерергә Высоково монастырына Макарьев Унжа монастырынан игумен Иринах һәм Кострома земство суды исправнигы И. В. Минин ебәрелә. Улар скиттағы часовняны ғибәҙәтханаға әүерелдереүҙе урынлы тип таба, ә скитта йәшәүселәрҙең күпселегенең паспорттары булыу быға хәл иткес ярҙам булып тора.\n1804 йылдың 10 авгусында Юғары указға ҡул ҡуя. Указ буйынса Высоково скитындағы часовняны сиркәүгә әйләндерергә һәм унда йәшәүселәр торған ергә монастырь исеме бирелә. Ул саҡта Высоково скитында крәҫтиәндәрҙән 168 кеше монахлыҡҡа инергә әҙерләнгән була һәм 18 инок була.\nКострома Дини консисторияһы Высоковосиркәүен изгеләндерергә 1807 йылдың 7 июнендә указ сығара һәм үҙ фатихын бирә. Ҡорамды изгеләндереү алдынан иҫке йола монахтарының һәр береһенә берҙәм дингә күсеүгә рөхсәт биреүсе тейешле доға уҡыла.\n1807 йылдың 13 авгусында ағас ғибәҙәтхана изгеләндерелә. 12 йыл дауамында 500-ҙән ашыу старообрядсы кеше берҙәм дингә ҡушыла һәм Успение сиркәүе мәхәлләһенә инә.\n1820 йылдың 13 июлендә Александр I Высоково скитын Высоково Успение монастыры тип атай, шул уҡ ваҡытта Успение монастыры штатлы өсөнсө класлы дөйөм монастырға әйләнә.\nОбер-прокурор кенәз Голицын монастырға төрлө ярҙам күрһәтә. Шулай обер-прокуроры ярҙамы менән сиркәү төҙөүсе иеромонах Герасим 1823 йылдың 14 июлендә Петербургтың Ҡышҡы һарайында император Александр Беренсенең кабинетына император менән әңгәмәгә саҡырыла. Әңгәмә ваҡытында иеромонах Герасим императорҙан монастырь төҙөүҙә ярҙам һорай. Батша монастырҙы таштан һалыу өсөн биш мең һум аҡса бирергә була.\n1825 йылдың 6 ғинуарында тиҙҙән епископ Преосвященный Самуил тарафынан иеромонах Герасим «төҙөүселәр менән яҡшы идара иткән һәм монастырь төҙөүҙә күрһәткән тырышлығы өсөн» игумен дәрәжәһенә күтәрелә. Ошо уҡ йылдың 29 июнендә игумен Герасим старообрядсыларҙы Рус православие сиркәүенә индереүҙә күрһәткән эштәре өсөн Костроманың Петропавловский сиркәүе епископы Самуил тарафынан архимандрит дәрәжәһенә күтәрелә.\nУспение монастыры эргәһендә Выселки ауылы барлыҡҡа килә. Монастырь территорияһында дүрт сиркәү төҙөлә: Успенская Йәмиғ сиркәүе (бер тәхетле, 1834 йылда төҙөлгән); Святитель Николай исемле (таш, йылы, бер тәхетле) сиркәү 1835 йылда төҙөлә һәм изгеләндерелә; Изге мученик Георгий сиркәүе (ағас, йылы, бер тәхетле), 1834 йылда төҙөлә һәм изгеләндерелә. Бина планировкаһы үҙенсәлектәре — биналарҙың барыһы ла өс террасала урынлаштырылған.\n1910 йылда, рәсми мәғлүмәттәр буйынса, Высоково монастырында 3 иеромонах, 1 иеродьякон, 14 монах була. Бәхәсһеҙ, кешеләрҙең аҙ һанлы булыуы монастырҙың ҙур ауылдарҙан алыҫ тороуы менән бәйле.\n1929 йылда монастырь ябыла, уның территорияһында асфальт юлдар һалына, ә майҙанында магазиндар төҙөлә. Монастырь бинаһы колхозға тапшырыла: Успение соборында бесән һаҡланған, Трех Святителей сиркәүендә ағас эшкәртеү оҫтаханалары, монастырь башлығы корпусында — фатирҙар һәм колхоз конторы була. Монастырь янында Выселки ауылы барлыҡҡа килә. Монастырҙы колхоз ташлап киткәс, уның биналары ташландыҡ хәлдә ҡала.\n1979 йылда Горький өлкәһе башҡарма комитеты тарафынан монастырҙың һаҡланған архитектура ансамбле дәүләт һаҡлауы аҫтына алына, ә 1995 йылда уға федераль әһәмиәткә эйә булған һәйкәл статусы бирелә.\nМонастырҙы тергеҙеү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМонастырҙы тергеҙеү 1996 йылда башлана.\n1999 йылда Түбәнге Новгород һәм Арзамас митрополиты Николай (Кутепов) фатихаһы менән Высоково монастырының һаҡланған ҡаралтылары Сиркәүгә тапшырыла. 2000 йылдың 19-20 апрелендә Изге Синод монстырҙы тергеҙергә һәм монахлыҡты яңынан юлға һалырға тигән ҡарар ҡабул итә.\n2002 йылда монастырҙың игумены итеп Александр (Лукин) тәғәйенләнә һәм монастырҙы тергеҙеү әүҙем башлана: 2,5 йыл эсендә бинаның ҡыйығы ҡаплана, уның көмбәҙҙәре тергеҙелә һәм тәреләре ҡуйыла. Ҡыңғырау манараһының баҫҡыстары йүнәлтелә, монастырь дауаханаһы эшләй башлай. 2005 йылда берҙән-бер торлаҡ бинаһы булып монахтар йәшәгән корпус торған, унда Святитель Николай хөрмәтенә часовня булып, ғибәҙәт ҡылыуҙар алып барыла. Комплекста шулай уҡ аш ашау бүлмәһе, ҡаҙанлыҡ, келәттәр бар.\n2005 йылда монастырҙа ике кеше йәшәй: иеромонах Паисий һәм монах Андрей, ә Балахна ихатаһында ағас ҡорам-сиркәү була. Төҙөүселәр бригадаһы монастырь башлығы корпустарын реконструкциялай, шулай уҡ Никольский сиркәүендә һәм ҡыңғырауҙар манараһында эске эштәр алып бара.\nҠаралтылар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nдүрт антик портиклы, биш башлы Успение соборы (1834),\nТрех святителей сиркәүе аш ашау бүлмәһе менән бергә (1835),\nНикольский ҡорамы (1827),\nмонахтарҙың һәм монастыр башлығының торлаҡ корпустары (1860—1870),\nдүрт ҡатлы «ҡолап барыусы» 75 метр бейеклектәге манарана, ундағы күҙәтеү майҙаны — 60 м (1800—1830),\nкөньяҡ-көнбайыштағы манара кәртәһе (1820—1830).\n↑ Подростки помогают восстанавливать монастырь, Нижегородская епархия, 20 июля 2004 года\n↑ В Ковернинском районе восстанавливается Высоковский Успенский мужской монастырь, Нижегородская епархия, 2 сентября 2005 года\n↑ Действующие монастыри Ҡалып:Webarchive, Нижегородская епархия\n↑ Святыни земли Нижегородской, Нижегородская епархия\nО. В. Дёгтева (директор церковно-археологического музея Нижегородской епархии) Высоковский Успенский мужской монастырь — Нижний Новгород, 2007. — 41 б. — (Святыни Нижегородской епархии).\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Высоково_Успение_монастыры&oldid=805284 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:30 4 май 2018 үҙгәртелгән.


Һөтлө малсылыҡтың иң яҡшы күрһәткестәре – Стәрлетамаҡ районында // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nҺөтлө малсылыҡтың иң яҡшы күрһәткестәре – Стәрлетамаҡ районында\n15:25, 6 апреля 2010 Иҡтисад\nСтәрлетамаҡ районы малсылары һөт етештереү буйынса алдынғылыҡты һаҡлай. БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, район хужалыҡтарында бер һыйырҙан тәүлегенә уртаса 17 килограмм һөт һауыла. Уҙған йыл күрһәткесенән был 800 грамға күберәк.\nРайон ауыл хужалығы предприятиелары буйынса йыл башынан алып бер һыйырҙан һауым уртаса 1388 килограмм тәшкил иткән, уҙған йыл менән сағыштырғанда был 40 килограмға артығыраҡ. Район буйынса йыл башынан алып тулайым һауым 11149 тонна тәшкил иткән, 9578 тонна һөт һатыуға сығарылған.


Медиа » Страница 10 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Медиа » Страница 10\nМедиа // 16-09-2016, 11:55\n«Башҡортостан» телерадиокомпанияһының «Юлдаш» һәм «Ашҡаҙар» каналдары үҙҙәренең даими тыңлаусыларына яҡшы таныш булған күренекле публицист һәм журналист Марсель Ҡотлоғәлләмовтың радио фондында һаҡланған тапшырыуҙарынан төҙөлгән аудиодиск әҙерләне. Унда авторҙың иҡтисад, сәйәсәт, социаль тормош, әхлаҡ, мәҙәниәт кеүек ғәйәт мөһим өлкәләргә ҡағылышлы йөҙҙәрсә тапшырыуының бер нисә тиҫтәһен генә индерә алдыҡ....\nМедиа // 9-09-2016, 14:35\nМедиа // 5-09-2016, 12:57\nБына ике йыл рәттән "Юлдаш Plus" йәштәр интернет радиоһы хәҙерге башҡорт йәштәре менән бергә яңы бейеклектәргә үрләй. Эйе, ысынлап та, әле генә "Юлдаш" радиоһы асып ебәргән "ҡустыһы" – "Юлдаш Plus"ҡа ла ике йәш тулып китте....\nМедиа // 31-08-2016, 13:15\nМедиа // 29-08-2016, 12:13\n"Юлдаш" мәғлүмәт һәм йыр-моң каналының Баймаҡ студияһы республика райондарында асылған тәүге филиал булды. Ул 2013 йылдың көҙөндә беренсе тапҡыр эфирға сыҡты һәм бөгөнгәсә уңышлы эшләп килә. Баштан уҡ айырым штат тотоу тураһында һүҙ булманы. Сөнки радиостудия Баймаҡ телевидениеһы базаһында эш башланы һәм уның тәүге алып барыусылары булып урындағы телевидение хеҙмәткәрҙәре сығыш яһаны....\nРухиәтебеҙ һағында тороусылар\nМедиа // 15-08-2016, 11:31\nРухиәт – беҙҙе йыйыусы, туплаусы, халҡыбыҙҙың аңына ла, ҡанына ла һеңгән көс. Ата-олатайҙарыбыҙ ниндәй генә заманда ла йыр-моңдан, шиғри һәм йор һүҙҙән айырылмаған, ғүмерлек юлдашы иткән. Башҡорт телен һаҡлап ҡалыу, нескәлектәрен, камиллығын байытыу, үҫтереүгә арналған тапшырыуҙар рухиәт күгебеҙҙең иркенлеген, сағыу йондоҙҙары булыуын дәлилләй. Илһөйәрлек һәм рухиәттең нигеҙ башы – ғаиләлә, артабан –мәктәп һәм мөхит. Өлгө булыусылары – ағинәйҙәр мәктәбе һәм аҡһаҡалдар булмышы. Ғилем һәм фән эйәләре иһә – ысын рухиәт һағында тороусылар....\nМедиа // 8-08-2016, 21:58\nЮлдашфм.рф һәм yuldashfm.ru . “Юлдаш” радиоһының рәсми сайтын ошо адрестар буйынса таба алаһығыҙ. Унда каналдың эшмәкәрлеге бар тулылығында яҡтыртыла. Эфирға сыҡҡандан һуң һәр тапшырыу шунда уҡ сайтҡа ҡуйыла. Күтәрелгән темаға фекер алышыу, комментарий ҡалдырыу мөмкинлеге бар, үҙегеҙгә оҡшаған сығарылышты дуҫтарығыҙ менән бүлешә алаһығыҙ. Бының өсөн социаль төркөмдәрҙең төймәһенә баҫыу ҙа етә....\nМедиа // 1-08-2016, 10:18\nХалҡыбыҙҙа борон-борондан ил-көн тойғоһо көслө һәм быны бөгөн дә тик хупларға ғына кәрәк, тигән ныҡлы уйҙамын. Һәр кемдең азат, үҙ яҙмышы өсөн үҙе яуаплы икәне һәм башҡа, дөйөм алғанда, дөрөҫ, раҫлауҙар булһа ла, шулай....\nМедиа // 22-07-2016, 12:04\nТормошто нимә байыта? Әлбиттә, ваҡиғалар. Төрлөһө була уларҙың, үҙебеҙгә генә ҡағылғандары ла, тотош йәмғиәтебеҙҙә сағылғандары ла. Яҡшыһы ла, яманы ла. Арба тәгәрмәсенә уралып, ғүмер буйы эйәреп барғандары ла, кипкән бысраҡ һымаҡ, ваҡыт үтеү менән ҡойолоп ҡалғандары ла... Уларын да, быларын да ҡаплап, яңы ваҡиғалар, йәғни яңылыҡтар өҫтәлә килә. Ана шул яңылыҡтарҙы иң беренселәрҙән булып халҡыбыҙға еткереүсе – “Юлдаш” радиоһының “Яңылыҡтар” бүлеге.\nМедиа // 17-07-2016, 22:42\nЗаман рухын ҡайһылайтып тотоп ҡалырға? Уның бөгөнгө тын алышын, ваҡиғалар ағышын алдағы көндәрҙә нисек сағылдырыр ға мөмкин? Кеше бының өсөн күп сара үҙләштергән: хәреф графикаһын ҡулланып һүрәтләү, рәсем яһау, таш һындар эшләү, фотоға, киноға төшөрөү һ.б. Шул сараларҙың иң тәьҫирлеләренең береһе – тауыш яҙмаһын уйлап сығарыу – ҙур асыш була. Фонотека, йәғни тауыш яҙмалары бүлеге – “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһының мөһим тармағы. Ул рухи ҡомартҡылар байлығын яңыртыу, туплау, тәртиптә тотоу өсөн яуаплы. “Алтын фонд” менән эш итеүҙә һанлы технологияға күсеү яңы һулыш бирҙе, яҙмаларҙың сифаты яҡшырҙы, уларҙы етештереү заманса тиҙлеккә яраҡлашты....


Ни өсөн битлекһеҙ? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n20 мая 2020 — 18:34 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликала үҙизоляция режимы йомшарыу менән урамда кешеләр күбәйҙе. Сауҙа өлкәһе хеҙмәткәрҙәре лә һағынып эшкә ашыҡты. Һатыусылар һәм һатып алыусылар пандемия шарттарында хәүефһеҙлек сараларын үтәйме? Быны оператив төркөм һәр ваҡыт күҙәтеү аҫтында тота.\nБитлекһеҙ һәм бирсәткәһеҙ ир бер ҡаршылыҡһыҙ сауҙа нөктәһендә әйберҙәр һатып ала. Һатыусы ла ҡаршы түгел. Бындай осраҡта һатып алыусы тик иҫкәртеү менән ҡотолһа, сауҙа объектына административ хоҡуҡ боҙоу тураһында протокол төҙөлә. Юридик шәхестәр өсөн штраф күләме лә аҙ түгел – йөҙҙән алып өс йөҙ мең һумға тиклем.\nОшо мебель салоны ла ҡағиҙә боҙоусылар рәтендә. Рөхсәт ителгән ойошмалар исемлегенә инмәһә лә, нишләптер салон ҡәҙимгесә эшләүен дауам итә. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, юғары әҙерлек режимы шарттарында сауҙа үҙәктәре биләмәһендә интернеттан алынған тауарҙар тапшырыу пункты, аҙыҡ-түлек кибеттәре һәм урамдан айырым инеү урыны булған кибеттәрҙе генә асыу рөхсәт ителә. Һатып алыусылар һаны ҡәтғи сикләнә.\nСанитар ҡағиҙәләрҙе үтәүселәр шулай ҙа күберәк. Һатыусылар – эшһеҙ, ә һатып алыусылар тауарһыҙ ҡалыуҙан һиҫкәнә. Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетының оператив төркөмө Башҡортостанда рейдтарға 30 апрелдән сыға. Өҫтәп әйтергә кәрәк, республикала үҙизоляция режимы шарттары туранан-тура халыҡтың хәүефһеҙлек сараларын үтәүе менән бәйле.


Уңышлы булһын яңы йыл! » Табын\nНисек кенә булһа ла, Эт йылын да имен-аман ғына уҙғарып ебәрҙек. "Табын” гәзите лә ил күргәнде күреп, халыҡ кисергәнде кисереп Эт йылы менән хушлашты ла, йәнә яҡты өмөттәр менән яңы йылға – Ҡабан йылына аяҡ баҫты. Бөгөн беҙҙе шуныһы һөйөндөрә: гәзит уҡыусыларыбыҙҙың күпселеге "Табын”ға тоғро ҡалды, уны быйыл 2100 ғаилә алдырып уҡыясаҡ. 2 йыл инде гәзитебеҙҙе райондан ситтә йәшәгән яҡташтарыбыҙ электрон форматта алдырып, район яңылыҡтары менән танышып бара. Элекке дуҫтарыбыҙға яңылары ла өҫтәлеүе үтә лә ҡыуаныслы.\n2019 йылда гәзит ниндәй буласаҡ һуң? "Табын” күптән инде үҙ йөҙөн, үҙ юлын тапҡан, артабан да ошо юлдан яҙлыҡмай барырға яҙһын. Элекке махсус сығарылыштарыбыҙ, гәзит биттәренән төшмәгән рубрикаларыбыҙ быйыл да дауам иттереләсәк. Яңылары ла булыр, тип өмөтләнәбеҙ. Гәзиттең биҙәлешендә бер аҙ үҙгәрештәр көтөлә. Әлбиттә, заман талабы булараҡ, гәзиттең Интернеттағы сайтында, "Бәйләнештә”, "Класташтар” төркөмдәрендә гәзиттә сыҡҡан материалдар, фотоларҙан тыш, район, республика яңылыҡтарын, төрлө сараларҙың анонстарын һәм фотоотчеттарын һеҙҙең ҡарамаҡҡа тәҡдим итеп барасаҡбыҙ. Социаль селтәрҙәрҙәге төркөмдәргә яҙылып, дуҫтарыбыҙ һанын тағы ла арттырырға ярҙам итерһегеҙ тип уйлайбыҙ.\nӘ мин инде, баш мөхәррир булараҡ, 2019 йылдың беренсе ярты йыллығына гәзитебеҙгә яҙылған дуҫтарыбыҙға "Табын”дар исеменән рәхмәт һүҙҙәре еткерәм. Артабан да һеҙгә баҫмабыҙ аша яңы киңлектәр, мөмкинлектәр асылыр, тормош та йәйғор төҫтәре менән балҡыуын дауам итер. Матбуғатҡа яҙылыу – милләтебеҙҙең киләсәген ҡайғыртыу, баҫманың йәшәүенә үҙ өлөшөңдө индереү, йәштәрҙе ылыҡтырыу, тимәк, тәрбиәләү, тип тә ҡарарға кәрәктер. Кәңәшле эш – тарҡалмаҫ, тигән девизыбыҙға эйәреп, киләсәктә лә бергә булайыҡ. Донъяларыбыҙ имен торһон, күгебеҙ һәр саҡ аяҙ булһын.\n"Табын” гәзитенең баш мөхәррире.


11 Март 2020, 00:00\nБәлә яҡынлашҡанын һиҙгәндәй, Зиннур ағайҙың күкрәгенән ниндәйҙер иңрәү сыҡты. Сабир еҙнәһенең ҡулынан балтаһы төшөп китте, Фәриҙә сәсрәп ергә ауҙы. Илаш-ҡысҡырыш китте, Хәнифә бауылдап илай-илай, йоҙроҡтары менән Фирүзәнең башын, арҡаһын төйҙө . Фирүзә ауыртыуҙы ла һиҙмәне , илай ҙа алманы, таштай ҡатҡайны ул . Күңел иңрәй, тик илап булмай . - Ҡәһәр һуҡҡыр , ҡороғор! Ҡайҙа иттең баламдыыыы... Ошо үкергән тауыш ғүмер буйы ҡолаҡ төбөнән китмәҫ инде . Бөтә ауыл зыҡ ҡупты . Ҡояшлы көндө болот ҡапланы . Сөмбөл зым-зыя юҡ булды.\nЙәйге отпускыны алғас, йыл һайын тыуған яҡтарына ялға ҡайтҡан йәштәр, яңы тыуған улдарының ҡырҡы тулыр - тулмаҫтан юлға йыйынды . Мансурҙың тағы ла бер аҙнаһыҙ эшенән китә алмаҫын белһә лә, Фирүзә сыҙамай ашҡынды. Ниңәлер тыуған яҡтарына ныҡ ҡайтҡыһы килгән ҡатын , иренә мөлдөрәп ҡараны . Йөрәкһегән ҡатынын тыя алмаҫын аңлаған ир,ҡатыны менән сабыйын поездға ултыртып ебәрергә, ә үҙе биш йәшлек ҡыҙы менән аҙаҡ барырға булды . Фирүзәне улы менән купеға урынлаштырып, хушлашып сыҡҡас, Мансур перронда поезд күҙҙән юғалғансы тороуын белде. Аяҡтары ергә ҡуша ҡаҙаҡлағандай торҙо ул. Күңеленең түрендә ниндәйҙер бер ҡыл сыңлап өҙөлдө . Йөрәген әсе , аңлайышһыҙ һыҙланыу ҡыҫты ...\nБөтә доньяны тетрәткән Аша ҡалаһы янында Оло Теләктәге фажиғәне күптәр хәтерләйҙер .Ҡапма ҡаршы юнәлештәге " Адлер - Новосибирск " һәм "Новосибирск - Адлер " поездары көслө шартлау арҡаһында, рельстан ситкә сығып оса. Вагондар яна , хатта өс километр алыҫлыҡтағы ағастар ауа, алты йөҙләп ҡазаланған кешеләрҙең дүрт йөҙләбе үлә . Ошо поездың береһендә тыуған яғына ашҡыныусы, йәш һәм сибәр Фирүзәнең дә, әле ҡырҡы ла тулмаған сабыйының да ғүмере өҙөлдө . Бер көн эсендә сәстәре ап-аҡ булды Мансурҙың .Артабан нисек йәшәргә? Нисек күтәрергә был ҡайғыны? Яңы утыҙ йәшен тултырған иргә доньяның йәме ҡалманы . Ҡатынын алырға барғанда, ҡолағындағы алтын алҡаларының, муйынындағы цепочка, хатта бармағындағы никах балдағының да юҡлығын абайлаған ирҙең күҙҙәренән әсе йәштәре субырлап аҡты . Кемдәрҙең ҡулы барҙы икән, үлгән кешенең биҙәүестәрен сисеп алырға?! Берәүҙәр оло фажиғә кисергәндә ,икенселәрҙең донья ялтырауыҡтарына ҡыҙығыуы уның аҡылына һыйманы . Юҡ ,алтындар өсөн ҡайғырманы ул. Йәненән артыҡ күреп яратҡан, һөйөклө Фирүзәһенең саф тәненә ҡағылған әшәке ҡулдарға рәнйене ул .\nМагазинда арыу уҡ ҡына ҡатындар менән һөйләшеп торҙо Хәнифә апай . Ҡайтышлай Зәкинә әхирәтенә инде ,байтаҡ ҡына ултырғас ҡайтырға сыҡты. Үҙҙәренең ҡапҡа төбөндә торған ят машинаны ла, арыу уҡ ҡына йыйылған кешене лә алыҫтан уҡ абайланы ул . Хәле бөтөп, тирләп-бешеп йән-фарман югереп ҡайтты өйөнә. Ишек алдында башын баҫып ултырыусы иренә аңраланып ҡараны, сәсе ап- аҡ кейәүен таныманы. Ҡаршыһына илауҙан күҙҙәре шешенгән ҡоҙағыйы сыҡты, Хәнифә апай ҡоҙағыйын этә төртөп өйгә атылды .\nӨйҙөң түрендә һуҙылып ятыусы ҡыҙын күргәс, ултыра төштө .Күҙ алды ҡараңғыланды, үңәсенә ниндәйҙер төйөр тығылды . Сабырлыҡ тигән сифаттың ни икәнен белмәгән апай, шарылдап илап ҡыҙының өҫтөнә ауҙы .\nЙәне тәненән айырылып күккә осҡан кешенең тәне, таш кеүек ҡаты булыуын, унан боҙ һалҡынлығы килеүен беләһегеҙме ? Хатта сәстәре лә үлгән була .\nХәнифә апай ҡорт саҡҡандай тертләне. Тыуғандан алып бер тапҡыр ҙа ҡыҙының башынан һыйпамаған, арҡаһынан һөймәгән,бер ҡасан да "балам" тип әйтмәгән әсәгә донъя түңкәрелде . Ҡара ҡарғыш яуҙырып ҡарғап һәм ҡыуып ебәргән ҡыҙының ошо рәүешле ҡайтып инеүенә ышанырға теләмәне . Их ! Үткәндәрҙе кире ҡайтарып булһа ине лә !!! Юҡ шул, юҡ .Башты ташҡа бәрһәң дә булмай . Үкенестән йөрәге ярылыр сиккә етеп,ү ҙәге өҙөлгән Хәнифә сәстәрен йолҡа-йолҡа иҙәнгә тәгәрәне .\nХәнифә тапҡыр телле, баҫҡан ерендә ут сәсрәтеп тороусы сая ҡыҙ булды. Сибәр ҡыҙға күҙ атыусы егеттәр ҙә байтаҡ ине ауылда. Яңыраҡ ҡына армиянан ҡайтҡан ҡупшы Фәһим, сибәр ҡыҙҙың күңелен тиҙ арала яулауға иреште. Ҡыҙ ниндәй генә уҫал булмаһын, тәтәй егеттең татлы теленә алданды барыбер. Йылғыр егет ҡыҙҙың буйға уҙыуын белгәс, ҡасыу яғын ҡараны. Хәнифә белмәй ҙә ҡалды егетенең уны ташлап ситкә сығып киткәнен. Фәһим йәһәт кенә әсәһе әллә ҡасан күҙләп ҡуйған ҡыҙға өйләнде лә кәләшен алып ҡалаға сығып олаҡты . Хәнифә нимә эшләргә белмәй өҙгөләнде .Ата-әсәһе белһә, ниндәй яньял ҡубасағын да белеп тора ул. Һәр саҡ дөрөҫ юлдан ғына атларға тырышҡан атаһы менән әсәһенә был хәлдең нисек тәҫьир итәсәген аңламаймы ни ул? Оҙаҡ илап , ҡайғырып ятманы сая ҡыҙ . Ауыр хәлдән сығыу юлын эҙләне. Серен оҙҡ йәшерә алмаясағын аңлаған Хәнифә, совхозда тракторсы булып эшләгән ипле, йыуаш Зиннурҙы ҡарауылланы . Шундай сибәр ҡыҙҙың үҙен һайлауына, бәхеттең етенсе ҡатында булған егет оҙаҡ уйлап торманы. Тиҙ арала ҡыҙҙың ата-әсәһенә ризалыҡ һорап яусы ебәрҙе. Гөрләтеп туй үткәреп, кәләшен оҙатып та алдылар .\nАуылда шыш-быш таралһа ла, Зиннур ҙа, уның кеше йәнле, тыныс, һәр саҡ һүҙен уйлап һөйләүсе әсәһе Мәфтүхә инәй ҙә ғәйбәткә юл ҡуйманылар . Әсә күңеле һиҙмәй буламы һуң ? Килененең хәл-торошон да бер күҙ һирпеү ҙә абайланы ул, ауыл буйлап таралған имеш-мимеште лә күптән үк ишеткәйне инде .Инде утыҙға яҡынлап килгән улының һаман яңғыҙ йөрөүенә лә эсе боша ине . Йөҙө ҡояштай балҡыған улының, өйләнәм тигән һүҙенә ниндәй йөрәк менән ҡаршы төшһөн ул? Йыуаш тигәс тә, Зиннур ҙа һуҡыр ҙа, һаңғырау ҙа түгел. Белә күрә өйләнде Хәнифәгә . Ярата ине ул ошо ҡыҙҙы. Бөтә йөрәге менән ярата ине . Ваҡытынан алда донъяға килгән ҡыҙ баланы үҙҙәренеке итеп ҡабул итте ул менән әсә . Үҙ сираты еткәс, Зиннур менән Хәнифәнең уртаҡ ҡыҙҙары Фирүзә тыуҙы . Йәш аралары йыл ярым ғына булған булған ҡыҙыҡайҙар игеҙәктәр кеүек инеләр. Ҡәйнәһе менән ире ҡыҙҙарҙы айырманы, икеһен бер тигеҙ күреп яратты.Ҡәйнәһе лә, ире лә Хәнифәне ғүмер буйына ла аңлай алманылар. Туғыҙ ай күкрәк төбөндә йөрөткән, тулғаҡ ғазаптарын кисереп үҙ йәненең бер өлөшө булып яралған сабыйға күңеле ятманы . Фәриҙәһен " өф " итеп торһа, Фирүзәгә күңеле иремәне. Әйтерһең дә, ул уның өсөн үгәй бала ине . Бөтә матур һәм яҡшы нәмә Фәриҙәгә тейеш ине. Кейемде лә апаһынан ҡалғанды, зарланмай, ауырһынмай ғына кейҙе Фирүзә.Фәриҙәһе иркә, еңмеш; Фирүзәһе баҫалҡы , сабыр булып үҫтеләр . Фәриҙә күберәк урам тапаны, өйҙәге бар эш Фирүзә елкәһендә булһа ла, әсәһе мәңге риза булманы. Ниндәй булһа ла йөй табып, ҡыҙын әрләп, һуҡранып йөрөү уның төҙәлмәҫ ғәҙәтенә әүерелде . Ҡалай ғына булһа ла ваҡыт бер урында туҡтап тормай . Үҙ яйына үҙа бирә . Береһенән береһе матур ҡыҙҙар үҫеп буй еткерҙе. Фәриҙә алыҫҡа китмәне ,күрше егетенә кейәүгә сыҡты. Фирүзә ҡабаланманы, магазинда һатыусы булып эшләп йөрөй бирҙе.\nӨс саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан күрше ауылда йәшәүсе һөйгән егете бар Фирүзәнең .Шаян, илгәҙәк , һәр саҡ ҡыҙыҡ хәбәр һөйләп кешене көлдөрөргә әүәҫ булған Мансуры бар уның . Әллә ҡасандан һораталар ҡыҙҙы, Хәнифә апай ғына ризалашмай . - Кейәү ищу уға , мин уны нимәгә табып үҫтергәнмен, көсөн күрмәгәс. Әҙерәк йомшайым әле . Фирүзә әсәһенә нисек ҡаршы барһын да, ғүмерендә ҡатынына бер ауыҙ ҡаршы һүҙ әйтә алмаған Зиннур ағай ни ҡылһын ? Хәнифә иренә лә, ҡәйнәһенә лә ал бирмәне . Ғүмер буйы үҙ һүҙен һүҙ итеп өйрәнгән яһил ҡатындың алдына кем ҡаршы сыға алһын? Фирүзәнән башҡа тормошон күҙ алдына килтермәгән Мансур, сабыр ғына көттө лә көттө .\nВаҡыты еткәс, донъяға ҡыҙ бала ауаз һалды. Фәриҙә сабыйын мең үлем менән тиерлек , бик ауыр тапты . Ҡабат әсәй була алмаясағын белгән ҡатын, ҡыҙына үҙен тотошлайы менән арнаны . Ҡайҙан алдым, ҡайҙа ҡуяйым тигән балалары өсөн йәндәрен фиҙа ҡылырҙай инеләр йәш әсәй менән атай . Бар яҡтан да һөйөүгә сорналған бәләкәстең йөҙөнән йылмайыу юйылманы . Илауҙың ни икәнен белмәгән баланы ҡулдан-ҡулға йөрөтөп "өф " итеп кенә үҫтерҙеләр .Ирәбе, иркә генә телдәр ҡыҙсыҡ ике өй араһында югерҙе .Бер ҡараһаң үҙҙәрендә, икенсе ҡараһаң – өләсәһендә . Уҫал Хәнифә апайҙың да теленән бал ғына тама ине бәләкәсте күрһә . Ҡыҙыҡай бигерәк тә Фирүзә апаһын яратты . Ҡайҙа барһа ла, артынан ҡалманы, итәгенә йәбешеп йөрөнө.\nСабыр иткән , мораҙына еткән тигәндәй,ниһәйәт , Хәнифә апай ризалығын бирҙе йәштәрҙең ҡауышыуына . Туйға ҡыҙыу әҙерлек башланды . Кешенән кәм булырға яратмаған апай, ең һыҙғанып баш көллө әҙерлек эштәренә сумды ул .Янындағыларҙы ла югертте, бер кем дә эшһеҙ ултырманы. Ишек алдары һеперелде, өйҙө йыуып йышып сыҡтылар, буяр ерен буяп , аҡлар ерен аҡлап , донья таҙалау эштәре тамамланыуға, һалма йәйеү , сәк - сәк бешереү һәм башҡа бешереү-төшөрөү эштәренә сират етте . Һалма йәйеү кеүек яуаплы эште апай үҙе башҡарҙы, Фәриҙә сәк - сәк бешереүгә оҫта . Зиннур ағай өҫтәл ,эскәмйәләр эшләү менән мәшғүл, уға кейәүе - Фәриҙәнең ире Сабир ярҙам итә . Фирүзәгә лә эш күп. Булған таҫтамал , юрған тыштары кеүек керҙәрҙе йыуып алырға булды . Матур ҡояшлы йәй көнө кер йыуыуы үҙе бер күңелгә рәхәтлек бирә торған шөғөл бит ул . Ауыл ҡатындары йәй көнө керҙе Һаҡмарға төшөп сайҡата ине. Был шөғөл Фирүзәгә лә оҡшай .Тасын бәләкәй арбаға ултыртып, керен тейәп, картуфлыҡ артында яҡын ғына булып ағып ятҡан Һаҡмар буйына төштө ул. Апаһының итәгенә йәбешеп йөрөүсе биш йәшлек Сөмбөл дә эйәрҙе уға . Эй , ярата Фирүзә Һаҡмарҙа кер сайҡарға ! Рәхәтләнеп , яланаяҡланып ,күлдәк итәген ҡыҫтырып һыу кисеп ,шаптырлатып мас булып кер сайҡай ул . Һыуҙың рәхәтлегеее , ялан аяҡтарын һыу төбөндә йөҙгән сүмешбаш , ваҡ балыҡтар ҡытыҡлай . Ошо рәхәтлеккә шатлыҡ ҡыуанысҡа сорналған ҡыҙ доньяһын онотто . Тиҙҙән аҡ күлдәк кейеп , Мансуры менән загсҡа барасаҡтарын күҙ алдына килтереп, бәхетле йылмайҙы .Матур хыялдарға сумып, көлә-йылмая һыу сәсрәтеп эше менән булды ул .Йәйҙең шуныһы матур бит. Сайған бер керен талға элә барҙы , ҡалғанын сайғанса алдағылары кибә тора .\nФирүзә Мансуры менән дә Һаҡмар буйында танышҡайны бит. Әхирәте Сәмәрә менән еләктән ҡайтышлай ,һыу буйына төштөләр. Һыу төшөүсе бер төркөм егеттәр араһында Мансур ҙа бар ине .Егеттең апаһы Фирүзәләр ауылына килен булып төшкәйне, әйләнгән һайын апаһына килеп йөрөгән егет яҙмышын да ошонда тапты . Егеттәр егетлеген итә инде ул, ҡыҙҙар күргәс өндәшмәй ҡалып буламы ни? - Их , ҡыҙҙар йондоҙҙар, еләк ашағы килә бит, әллә һыйлап ебәрәһегеҙме? - шаян йылмайып һүҙ башланы Мансур . - Эйе шул, әрәмтамаҡтар . Һеҙҙең өсөн ыҙалап йыйғайныҡ . Урманға барып ашағыҙ . Сәмәрә һүҙгә аптырамай ул, яуабын таба . Фирүзә генә оялыңҡырап тора бирҙе лә , ҡулындағы суҡлап йыйған еләк тәлгәшен егеткә һуҙҙы . Егет еләк тәлгәшен алғанда, ҡыҙҙың бармаҡтарын ҡыҫып тотто ла,серле ҡараштары менән тишерҙәй итеп ҡараны. Фирүзә ҡойолоп төштө . Йөрәктәрҙең аҫтын-өҫкә әйләндергән, атлап түгел осороп йөрөткән ҡайнар мөхәббәт осҡононоң дөрләп ҡабынған, ғазаплы ла, татлы ла минуттары ...\nФирүзә ҡапыл иҫенә килеп, тирәяғын байҡаны .Аһ , аһ . Хыялланып тороп Сөмбөлдән күҙ яҙҙырған да баһа .Ҡысҡыра - ҡысҡыра һеңлеһен эҙләне .Талдар араһына инеп беләк, ҡулдарын һыҙыра - һыҙыра югерҙе . Үрҙә сыр сыу килеп һыу төшкән бала-сағанан һорашты , берәү ҙә күрмәгән булып сыҡты ҡыҙыҡайҙы . Бәлки , ҡайтып киткәндер , Фирүзә керҙәрен дә онотто . Йөрәге дөпөлдәп типкән ҡыҙ өйҙәренә ҡарай югерҙе.Үҙҙәрендә лә , өләсәһендә лә юҡ ине ҡыҙыҡай . Бәлә яҡынлашҡанын һиҙгәндәй, Зиннур ағайҙың күкрәгенән ниндәйҙер иңрәү сыҡты. Сабир еҙнәһенең ҡулынан балтаһы төшөп китте, Фәриҙә сәсрәп ергә ауҙы. Илаш-ҡысҡырыш китте, Хәнифә бауылдап илай-илай, йоҙроҡтары менән Фирүзәнең башын, арҡаһын төйҙө . Фирүзә ауыртыуҙы ла һиҙмәне , илай ҙа алманы, таштай ҡатҡайны ул . Күңел иңрәй, тик илап булмай . - Ҡәһәр һуҡҡыр , ҡороғор! Ҡайҙа иттең баламдыыыы... Ошо үкергән тауыш ғүмер буйы ҡолаҡ төбөнән китмәҫ инде . Бөтә ауыл зыҡ ҡупты . Ҡояшлы көндө болот ҡапланы . Сөмбөл зым-зыя юҡ булды .\nИке көндән таптылар ҡыҙыҡайҙы . Һаҡмарҙың боролған ерендә , һыуға эйелгән талдар араһына ҡыҫылып ҡына торған ине ул . Туй ҡайғыһы китте. Фирүзә өйгә инергә лә , апаһы күҙенә күтәрелеп ҡарарға ла ҡурҡты . Ҡурсаҡ кеүек кенә , тәтелдәк бәләкәстең үлеменә ышанырға теләмәгән , үҙенең ғәйебен юя алмаҫын аңлаған ҡыҙ ашауҙан да, йоҡонан да яҙҙы . Әсәһе лә, апаһы ла уның өйгә ҡайтмай , зыяратта алйыр сиккә етеп ултырыуын белмәнеләр . Әсәһе ҡарғауынан туҡтамай, сеңләп иланы ла иланы, Фәриҙә бөтөнләй тора алманы . Инде кейәү булырға һанаулы ғына көндәр ҡалған ине бит. Мансур үҙ өйөнә килгәндәй , ҡыйыу ғына килеп йөрөй ине Фирүзәләргә . Был йорттағы хәлдәрҙең айышына төшөнгән егет , бошоноп ҡына үҙ әсәһенә кәңәш итте . Доньяның әсе - сөсөһөн күп татыған, ҡайғы һурпаһын да арыу уҡ ҡына һемергән Шәмсинур апай аҡыллы ҡатын ине .Ниндәй генә хәлгә осрағанда ла, һалҡын, айыҡ аҡылына таяныусы апай күп уйлап торманы. Сәсрәтә баҫып Хәнифәләргә юлланды. - Ҡоҙағый, туй кисекте инде. Риза булһаң , киленемде үҙебеҙгә алып ҡайтайым, - тип һүҙ башланы . - Ниндәй туй?! Ҡәһәр һуҡһын ! Фәриҙәмде яңғыҙ балаһынан яҙҙырҙы ,үлһен! - Фирүзә лә һинең балаң түгелме ни? - Ҡара ҡарғыш яуҙырып , үҙ ауыҙынан ни сыҡҡанын үҙ ҡолағы ишетмәгән ҡоҙағыйы менән артабан һөйләшеүҙең мәғәнәһе юҡлығын аңлаған Шәмсинур Фирүзәне алып ҡайтып китте . Мулла саҡырып никах уҡыттылар ҙа, йәштәр йәшәп китте . Фирүзәнең күңел яраһы оҙаҡ төҙәлмәне . Үҙен аңлап , ҡурсалап тороусы ире менән ҡәйнәһе генә уға йәшәргә көс бирә ине. Әсәһе менән апаһы тупһаһын күп тапаны Фирүзә , кисереү һорап.Ләкин уларының боҙло йөрәге иремәне .Һуңғы барғанында, әсәһе ҡаршы сығып ҡыҙын өйгә индермәне . - Юҡ һинең әсәйең! Ҡабат тупһама баҫма! Бала төҫө күрмә , үл! - тип ҡысҡырған әсәһенең күҙҙәре уҫал йылтырай ине . Әсәһенең һүҙҙәренән бигерәк, шул йән өшөткөс ҡараштар Фирүзәнең йәнен өшөттө. Күҙ алдары ҡараңғыланған йәш ҡатын, сайҡала - сайҡала артына сигенде .Әсәһе ҡапҡаны шартылдата япты . Тыуған йортона ҡапҡаһы уның өсөн бикләнде . Шәмсинур апай улына ситкә китергә кәңәш бирҙе . Яңы урында яңы тормош башланы йәштәр . Икеһе лә эшләне .Ҡыҙҙары тыуҙы . Күңел яралары яйлап төҙәлгәндәй булды . Йәй һайын Мансурҙың ауылына ялға ҡайттылар . Тыуған ауылына югереп килде Фирүзә, күп тапҡырҙар килде . Йәйәүләп килеп , инергә баҙнат итмәй , картуфлыҡ артынан кире боролоп китеүсе Фирүзәне әсәһе лә, апаһы ла белеп күреп йөрөнөләр .Ләкин икеһенең береһе ҡаршы сыҡманы .Яҙған хаттары ла яуапһыҙ ҡалды . Әсәй кешенең боҙ булып туңған йөрәге ирене барыбер. Ҡыҙын ғәфү итте ул. Әгәр хәленән килһә, ҡыҙын торғоҙоп үҙе уның урынына ятыр ине. Бына бит ҡыуып ебәрһә лә, ҡыҙы ҡайтты тыуған йортона. Мәңгелеккә ҡайтты. Хәнифә ҡыҙының тереклеген юғалтҡан сәстәренән, боҙ кеүек туң биттәрен, ҡулдарын һыйпаны . - Балаҡайым !!! Балам !!! Ас күҙҙәреңде . Кисер мине , кисер .Минең һиңә бер асыуым да юҡ ... Фирүзә миңә хәҙер барыбер инде, тигән кеүек тын ғына ята бирҙе. Күҙҙәрен ҡабат бер ҡасан да асмаҫҡа йомған ине ул . Уға хәҙер башынан һыйпау ҙа, йылы һүҙҙәр әйтеү ҙә, хатта әсәһенең ярлыҡауы ла кәрәкмәй ине инде . Хәнифәгә ниндәйҙер бер эске тауыш : - Һуңланың ... Һуңланың , тип ҡабатлағандай ишетелде. Был ауаз уның ҡолаҡтарын ярып, башын сатнатып тауҙарға, урмандарға шаңдау булып яңғыраны...


Төбәктә Урмансылар паркын төҙөкләндереүгә 55 миллион һум бүленде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТөбәктә Урмансылар паркын төҙөкләндереүгә 55 миллион һум бүленде\n14:31, 30 июня 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 30 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашҡортостанда Урмансылар паркын төҙөкләндереүгә 55 миллион һум йүнәлтелде. Өфө биләмәһендә урынлашҡан парк зонаһын яңыртыу өсөн аҡсаны «Транснефть» акционерҙар компанияһы» асыҡ акционерҙар йәмғиәте бүлде, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың Социаль маҡсатлы программалар фондынан.\n2013 йылда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов һәм республика Хөкүмәте булышлығында Социаль маҡсатлы программалар фонды «КИБА-проект» проектлаусылар төркөмө менән берлектә урман паркы биләмәһен реконструкциялау һәм төҙөкләндереү буйынса саралар проектын әҙерләне.\nБөгөнгө көнгә паркта 5,5 саҡрымдан ашыу асфальт юл һалынған, парковкалар булдырылған, футбол, мини-футбол, волейбол, баскетбол, бадминтон өсөн майҙансыҡтар әҙерләнгән. Балалар ҡаласығы төҙөлгән, ял итеү өсөн эскәмйәләр, яҡтыртҡыстар һәм видеокүҙәтеү ҡоролмалары ҡуйылған, йыл әйләнәһенә эшләүсе бәҙрәфтәр урынлаштырылған.\nУрман паркын реконструкциялау былтыр яҙ башланды. Төбәк Башлығы Рөстәм Хәмитов ошо паркты төҙөкләндереү мәсьәләһен шәхси контролгә алды. Уның фекеренсә, баш ҡаланың иң ҙур йәшел скверы ҡот осҡос хәлдә, паркты тәртипкә килтереү кәрәклеге хаҡында ул бынан алдараҡ әйткәйне. Республика етәксеһе урман паркын төҙөкләндереү өмәләрендә лә ҡатнашты. Былтыр сентябрҙә парк асылды. Хәҙер уны төҙөкләндереү эштәре дауам итә һәм 2016 йылға тамамланырға тейеш. Өфө урман техникумының уҡытыу-урман хужалығы мөдире Альберт Закиров һүҙҙәренсә, парк биләмәһендә башҡа үҙгәрештәр көтөлмәй, төп бурыс — уны таҙа тотоу. Яҡын арала Сәғит Агиш урамы яғынан парковкаға асфальт һалыу планлаштырыла.\nБашҡортостандың Социаль маҡсатлы программалар фондынан хәбәр итеүҙәренсә, урман паркын артабан төҙөкләндереү талап ителһә, аҡса табыласаҡ.\nТеги: урмансылар паркы


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №43, 23 - 29 октябрь 2021 - Информационные страницы\n№43, 23 - 29 октябрь 2021\nШулай итеп, ремонт өс этаптан тора: постамент, каркас һәм тышҡы йөҙө. Былар барыһы ла Өфөлә етди өйрәнелгән, белгестәр теманы белә. Әгәр йәмәғәтселек яғынан хеҙмәттәшлек, ярҙам булһа, барыһы ла яҡшы булыр.\nНимә һуң ул - эго? Телмәрҙә был һүҙ һирәк ҡулланыла. Ә бына уның тамырҙаш һүҙе - эгоизм беҙгә бик тә таныш. Шунда уҡ тик үҙен генә яратҡан тәкәббер кеше күҙ алдына баҫа. Эго һүҙенең мәғәнәһенә артыҡ төшөнөргә тырышып та тормайбыҙ. Ә кәрәк. Сөнки эго - ул "мин". Һин, йәғни һинең "мин"ең. Дөрөҫөн әйткәндә, эго - ул беҙҙең эске "мин"ебеҙ.\nБында ҡаршын башҡорттарының император Петр I етәкселегендә Азовта һәм Ҡырымда (1695 - 1696 йылдар) алып барылған хәрби кампанияла ҡатнашыуы хаҡында мәғлүмәт бирелә.\nҠотоҙо атамаһы, тимәк, "ҡот тоҙо" тигәндән барлыҡҡа килгән. Күрәһегеҙ, ошондай үҙгәргән, боҙолған атамалар нигеҙендә аҙыраҡ ҡына соҡонорға һәм дөрөҫөн табып, уны кире ҡайтарыуҙы талап итергә кәрәк.\nҺуңғы ваҡытта ауыл клубтарына халыҡтың аҙ йөрөүе һәр кемгә лә мәғлүм. Был осраҡта бар сәбәпте пандемиянан ғына күреү ҙә дөрөҫлөккә тап килмәй. Сөнки 2019 йылға тиклем дә был хәл күҙәтелде. Элеккеләй эркелешеп мәҙәниәт йорттарына йөрөүҙәрҙе һағынып иҫкә алырлыҡ.\nХәҙер инде, төрлө сәбәптәр арҡаһында ошо хыялдар тормошҡа ашманы, ти. Ул сағында инде хыялда яралған балалар ҡайҙа була тиһегеҙме? Минеңсә, улар донъялыҡҡа тыуыуҙан мәхрүм ителеп, "тыумағандар зыяратына" күмеләлер.\nЯҡташтар буш ваҡыттарында гел бергә. Үҙ телеңдә һөйләшерлек бер генә кеше булғанда ла ул тиклем ят итеп тоймайһың бит үҙеңде. Һай, үҙ телең! Ошондай саҡтарҙа бигерәк ҡәҙерле бит ул үҙеңсә һөйләшеү!\nХалыҡ былай ҙа арыған... Көн дә авария, көн дә ҡайҙалыр ғәҙәттән тыш хәлдәр. Шуға ла комедия аша ошо проблемаларға ҡағылып китеү - иң отошло вариант, сөнки күптәр ауыр эш көнөнән һуң театрға ял итергә килә.\nБөгөн кешелек алдында төрлө һынауҙар ҡуйған глобаль донъяла тарихын, тамырҙарын белгән, халҡының рухи ҡиммәттәренә таянған кеше мәғлүмәт һөжүменә дусар булмаясаҡ, үҙенең кем булыуын уйлап баш ватмаясаҡ.\nЕрек тубырсыҡтарынан әҙерләнгән төнәтмәне эс киткәндә, ашҡаҙан һәм бөйән эсәгенең сей яра (язва) ауырыуы булғанда ҡулланырға кәңәш ителә.


Хәбәрҙәр: Париж теракттарынан һуң, мосолмандарға һөжүмдәр артҡан.\nПариж теракттарынан һуң, мосолмандарға һөжүмдәр артҡан.\nБөйөк Британияның мосолман общинаһы Париж теракттарынан һуң илдә исламофобияға нигеҙләнгән һөжүмдәрҙең артыуына зарлана. Британия хөкүмәтенең эшлекле төркөмө мәғлүмәттәре буйынса, мосолмандарға һөжүм 300 процентҡа артҡан- һуңғы аҙнала ошондай 115 осраҡ теркәлгән. Башлыса 14-45 йәштәрҙәге хиджаб кейгән ҡатын-ҡыҙҙар мыҫҡыллап әрләүҙәргә, хатта физик көс ҡулланыуҙарға дусар, ундай хәлдәр күбеһенсә йәмәғәт урындарында булған.\nИсламға ҡаршы сығыуҙар Францияла ла күҙәтелә. Хоҡуҡ һаҡлаусылар ксенофобияға нигеҙләнгән граффити киҙеүе хаҡында һөйләй һәм мосолмандарға һөжүмдәрҙең артыуын билдәләй. Париждың 5-се округындағы Ҙур мәсет һәм башҡа мәсеттәр даими рәүештә полиция тарафынан һаҡлана.\nСығышы менән Алжирҙан булған Абделхаҡ быны хуплай:\n“Хәүефһеҙлек сараларын күреү- бик дөрөҫ, сөнки кешеләрҙә яңылыш ҡараш барлыҡҡа килгән. Тура ислам юлында тормағандарҙың ғәмәлдәрен улар бөтә мосолмандарға ауҙармаҡсы. Шуға күрә мосолмандарҙы ла яҡлау кәрәк.”\nМосолмандарға һөжүмдәр рәсми мәғлүмәттәрҙән байтаҡҡа күберәк тип уйлайҙар, ләкин бөтә зыян күреүселәр ҙә полицияға йәки ислам общинаһы активистарына мөрәжәғәт итмәй.


Рөстәм Хәмитов Баҡыла II төрки телле илдәр медиа-форумы ҡатнашыусыларын сәләмләне // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Баҡыла II төрки телле илдәр медиа-форумы ҡатнашыусыларын сәләмләне\n15:35, 28 октября 2011 Сәйәсәт\n28 октябрҙә Әзербайжандың баш ҡалаһы Баҡыла «Глобалләшә барған донъяла төрки телле медиа факторы: айырмалар һәм уртаҡ мәнфәғәттәр» II төрки телле илдәр медиа-форумы үҙ эшен башланы. Унда донъяның төрки телле илдәренән һәм төбәктәренән 300-гә яҡын делегат һәм ҡунаҡ ҡатнаша. Рәсәй Федерацияһы исеменән Башҡортостан, Татарстан, Саха-Якутия, Хакасия, Тыва, Ҡабарҙы-Балҡар, Ҡарасәй-Черкесия сығыш яһай.\nБашҡортостан исеменән медиа-форумда республиканың РФ Президенты янындағы Тулы хоҡуҡлы вәкиле урынбаҫары Шамил Тикеев һәм «Башинформ» мәғлүмәт агентлығының баш мөхәррир урынбаҫары Алик Шакиров сығыш яһай. А.Шакиров форумда ҡатнашыусыларға Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитовтың сәләмләү хатын уҡып ишеттерҙе.\n– Бөгөнгө медиа-киңлек – ул йәмғиәттә булған идеялар, рухи-мәҙәни ҡиммәттәр, ҡаҙаныштар һәм проблемалар сағылышы. Сит ил тормошо хаҡында беҙ киң мәғлүмәт сараларынан беләбеҙ. Һеҙ ҙә беҙҙең хаҡта гәзит, телевидение, радио аша беләһегеҙ. Һеҙҙең бөгөнгө ролегеҙ мәҙәниәттәр диалогын ойоштороу кимәленә сығып ҡала. Һеҙ дәүләттәрҙе һәм халыҡтарҙы берләштерәһегеҙ, тығыҙ бәйләнештәр булдырыу өсөн мөмкинлектәр тыуҙыраһығыҙ. Кешеләр бер-береһенең тормошо хаҡында белһен өсөн, бөгөнгө ауыр ваҡытта уртаҡ рухи «таяныстар» тапһын өсөн барыһын да эшләйһегеҙ, — тиелә Башҡортостан Президентының сәләмләү хатында.\nРеспублика башлығы «төрки телле киң мәғлүмәт сараларының был осрашыуы үткәрелһен өсөн» күп көс һалған ойоштороусыларға рәхмәтен белдерҙе.\nРөстәм Хәмитов форумда ҡатнашыусыларға әүҙем һәм һөҙөмтәле эш, перспективалы һәм ҡыҙыҡлы проекттар, яңы идеялар, сәләмәтлек, именлек һәм уңыштар теләне.\nТеги: бр президенты, киң мәғлүмәт саралары, медиа-форум, төрки телле илдәр


Башҡортостанда Яңы йыл каникулдары 31 декабрҙән 9 ғинуарға тиклем дауам итәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n20:50, 1 декабря 2011 Йәмғиәт\nБашҡортостанда Яңы йыл каникулдары 31 декабрҙән 9 ғинуарға тиклем дауам итәсәк. Был көндәр ял көндәре тип иғлан ителде, тип хәбәр итә Башҡортостан Республикаһы Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте.\n— 2012 йылда 1 һәм 7 ғинуарҙағы байрам көндәре ял көндәренә тура килә. Рәсәй Федерацияһы Хеҙмәт кодексының 112-се статьяһына ярашлы, ял һәм байрам көндәре тап килгән осраҡта ял көнө байрамдан һуң килгән эш көнөнә күсерелә. Тимәк, ял көндәре йәкшәмбе 1 ғинуарҙан һәм шәмбе 7 ғинуарҙан 2012 йылдың 6 һәм 9 ғинуарына күсерелә, тип хәбәр итте Башҡортостан Республикаһы Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Эльмира Кожаева.\nШулай итеп, биш көнлөк эш аҙнаһында Башҡортостанда 2012 йылда 1 – 9 ғинуар ял көндәре булып тора. 2011 йылдың 30 декабрендә эш көнө ҡыҫҡартылмай.


Аҡ туҙҙағы йәнле һүрәттәр » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Рухиәт » Аҡ туҙҙағы йәнле һүрәттәр\nАҡ туҙҙағы йәнле һүрәттәр 11.05.2018 // Рухиәт\nГөлһөйәр Сәғитова Асҡын ауылында йәшәй. Ул үҙенсәлекле шөғөлдө үҙ иткән – ҡайын туҙына һүрәт төшөрә. Нигеҙҙә, ауыл халҡына яҡын булған тәбиғәт, йыл миҙгелдәре күренештәрен яһай. Туҙға төшөрөлгән ҡыш һүрәттәре айырыуса күркәм килеп сыға. Йәнлектәрҙе, ҡоштарҙы ла күрергә мөмкин картиналарында. Әйткәндәй, 2004 йылдан ҡыҙы Гүзәл дә ошо эшкә тотонған.\nГөлһөйәр Өфөләге Башҡорт дәүләт педагогия университетының художество-графика факультетын тамамлаған. Артабан 25 йыл Асҡындың 2-се урта мәктәбендә эшләгән, һынлы сәнғәт һәм һыҙма дәрестәренән уҡытҡан. Бер үк ваҡытта оҫтахананың да эшен яйға һалған. Хаҡлы ялға сыҡҡас, башкөллө һынлы сәнғәт донъяһына сумған.\nҠайын туҙын ҡыҙы менән бергәләп май-июнь айҙарында, утынға ағас ҡырҡҡанда әҙерләйҙәр. Туҙҙы 1,5-2 йыл самаһы киптерәләр. Артабан инде эшкә әҙерлек башлана – оҫтабикәләр туҙҙың өҫкө ҡатламын алып ташлайҙар. Был еңелдән түгел, бөтә эш ҡулдан башҡарыла. Әйткәндәй, туҙҙың бөтә фактураһы – ҡытыршы, тигеҙ булмаған урындары – һаҡлап ҡалына.\n– Йыш ҡына картинала нимә һүрәтләнәсәген материал үҙе үк әйтеп бирә, – ти Гөлһөйәр. – Ҡайһы саҡта йылға яры, тауҙар, ҡайындар күҙ алдына баҫа. Туҙҙың күләме лә төрлө була. Әлегә иң ҙур картинабыҙҙың оҙонлоғо – 1,5, киңлеге иһә – бер метр. Унда аттар һүрәтләнгән. Был һүрәт Өфөләге “Аҡбуҙат” ипподромы музейында һаҡлана. Тағы ла ике ҙур картинаны Борай ауылындағы күргәҙмәләр комплексына алып барҙыҡ. Унда халыҡ кәсептәренә бәйле төбәк күргәҙмәһе ойошторола. Заказ булһа, туҙҙа өс метрлыҡ картина ла яһай алабыҙ, сөнки ағастан 3,5 метрлыҡ туҙ алыу әллә ни ҡыйын түгел.\n– Һүрәтте, ғәҙәттә, нимә менән төшөрәһегеҙ?\n– Нигеҙҙә, темпера буяуҙарын ҡулланабыҙ. Улар һыуҙан ҡурҡмай, картиналарҙы һыу менән сылатырға ла мөмкин. Әлбиттә, йыш түгел, йылына бер тапҡыр. Туҙ – күләмле, фактуралы материал, сығып торған урындарына туҙан ултыра. Кран аҫтына ҡуйып йыуһағыҙ ҙа бер нимә лә булмаясаҡ.\n– Белеүебеҙсә, картиналарҙы тәбиғи материалдан яһалған рамға ҡуяһығыҙ.\n– Эйе, элегерәк ағас рам ҡуллана торғайныҡ, күптән түгел беҙгә ҡамыштан үреп бирҙеләр. Төҫө лә бигерәк матур – асыҡ һорғолттан алып йәшкелткә тиклем. Экологик яҡтан таҙа материалдан йылылыҡ, тәбиғәттең көс-ҡеүәте бөркөлгәндәй.\n– Картиналар өсөн яратҡан темаларығыҙ бармы?\n– Торналарҙы төшөрөргә яратам. Улар һөйөүҙе, тоғролоҡто, ғаиләне кәүҙәләндерә. Шулай уҡ бәхет ағасы сакураны, яңы тормошто сағылдырған ҡалҡып килгән ҡояшты яһайым. Тауҙар иһә – эштәге уңыштың символы. Әйткәндәй, торналар төшөрөлгән картиналар бик популяр, уларҙы йыш ҡына туйға бүләккә алалар.\nГөлһөйәр Сәғитованың оҫтаханаһы үҙенсәлекле бинала – 1880 йылда төҙөлгән сауҙагәр Шевкуновтың йортонда урынлашҡан. Граждандар һуғышы йылдарында бында Иван Кашириндың партизан отряды штабы булған.\n– 1932 – 2000 йылдарҙа бында район дарыуханаһы була торғайны. Хәтеремдә, дарыу алырға ошонда килә инем, – ти Гөлһөйәр. – Артабан 2004 йылға тиклем бында мәсет һәм мәҙрәсә урынлашты. Яңы мәсет асылғас, әлеге бинаны башта ҡуртымға, унан һуң һатып алдыҡ. Әкренләп төҙөкләндереү эше менән дә шөғөлләнәбеҙ – ҡыйыҡты яңынан яптыҡ, иҙән таҡталарын алмаштырҙыҡ. Хәҙер иһә ҡунаҡтар ҡабул итеүҙән дә тартынмайбыҙ.


4 Декабрь 2010, 17:09\nҺуңғы ваҡытта балалар баҡсаһы проблемаларына дәүләттең йөҙ бороуы һөйөндөрә. Баш ҡалала 1 октябрҙән йәш ярымдан өс йәшкә тиклемге балаһы булған (баҡсаға йөрөмәгән осраҡта) аҙ тәьмин ителгән һәм ишле ғаиләләргә пособие түләү индерелеүе – быға асыҡ миҫал. Әле өс мең һум күләмендәге ярҙам дүрт йөҙҙән ашыу ғаиләгә күрһәтелә лә инде. Яңы йылдан һуң әлеге ярҙамды ике меңдән ашыу ғаилә ала башлаясаҡ. Пособиелар, башлыса, ғаилә балалар баҡсаларын ойоштороуға йүнәлтелә. ҡағиҙә булараҡ, бындай ғаилә баҡсаларын үҙҙәренең балалары булған кешеләр ойоштора ала. Мәғлүмәт өсөн шуны ла еткерәйек, бөгөн Өфөлә өс тиҫтәгә яҡын ошондай төркөмдә 85 бала тәрбиәләнә. Барлыҡ район һәм ҡалаларҙа балалар баҡсаһына 50 меңдән ашыу ғаилә сиратта тора. Баш ҡалала путевка көтөүселәр – 17 мең. Ә балалар баҡсаларына йөрөгән балаларҙың дөйөм һаны – 165 мең. Проблеманы хәл итеү ниәтендә 2011 йылда республика бюджетынан 2,5 миллиард һум аҡса бүлеү ҡаралған. Ә инде алдағы өс йылда Башҡортостанда балалар баҡсалары төҙөлөшө өсөн 9 миллиард һум аҡса бүлеү планлаштырыла. Был сиратта тороусыларҙың һанын 30 – 35 меңгә кәметәсәк, тигән һүҙ. Рәсәй Президенты Дмитрий Медведев та үҙенең Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһендә балалар баҡсалары мәсьәләһен тиҙ арала хәл итергә саҡырҙы. Дәүләт башлығы килтергән һандар буйынса, тотош илдә 1,684 миллион бала баҡсаға сиратта тора икән. Ошо дәлилдәрҙән сығып, гәзит уҡыусыларға «Балалар баҡсаһын нисек итеп күрергә теләр инегеҙ?» тигән һорау менән мөрәжәғәт иттек.\nГүзәл КИРӘЕВА, Өфө ҡалаһы:\n– Пособиеларҙы арттырып, «әсәлек капиталы» кеүек матди дәртләндереү саралары индергәнсе үк тәүҙә балалар баҡсалары төҙөүҙе әүҙемләштерергә кәрәк ине. Юғиһә һанап үтелгән программалар тыуымды арттырҙы, ә был балаларҙы урынлаштырыу мәсьәләһе ваҡытында хәл ителмәне. Һөҙөмтәлә бөгөн ҡайһы ғына балалар учреждениеһына барып инһәң дә, 2007 – 2008 йылдарҙа тыуған балалар күпселекте тәшкил итә. Ҙурыраҡ төркөмдәрҙә балалар һаны бер ни тиклем әҙерәк, тимәксемен. Тимәк, улар уҡырға барһа, мәктәптә лә шул уҡ хәл буласаҡ... әллә нисә параллель класс, тығыҙ синыфтар һ.б.\nДәүләттең йыш ҡына комплекслы эш алып бармауы асыуға тейә. Хәҙер килеп, күпләп баҡса төҙөй башларҙар ҙа ул, ә бөгөн сабыйҙарын мәктәпкәсә йәштәге учреждениеларға көс-хәл менән урынлаштырған йәки тырышлыҡ менән дә урынлаштыра алмаған ата-әсәнең йәнә бала табырға теләге ҡалырмы? Проблеманы күреп белгән йәштәр был хаҡта ни уйлай? Миңә ҡалһа, ошо проблемаларға бәйле бер-ике йылдан тыуым кәмеһә, киләсәктә балалар баҡсалары тағы буш торасаҡ. Шуға күрә иң хәйерлеһе – ғаилә балалар баҡсаларын ойоштороу. Рөхсәт итһәләр, хатта мин үҙем дә, баламды балалар баҡсаһынан алып, шунда бирер инем. Сөнки 35 баланан дә кәм булмаған төркөмгә бала ҡалдырып китеүе оло йөрәк талап итә. Хатта, ҡурҡыныс, тип әйтергә кәрәк.\nПавел КОНСТАНТИНОВ, эксперт:\n– Беҙҙә баҡсалар етешмәй, ә дәүләттеке булмаған балалар баҡсалары юҡ кимәлендә. Булған хәлдә лә, 10 – 15 мең һум хеҙмәт хаҡы алып эшләгән ата-әсәнең балаһын унда йөрөтөргә айлыҡ эш хаҡы ла етмәҫ. Күҙәтеүҙәремдән сығып, шуны әйтә алам, балалар баҡсаларында урын булмау сәбәпле, йәш ғаиләләр бала табыуҙан баш тартырға, йә бер генә бала менән ҡалырға мәжбүр. Проблеманы хәл итеү өсөн, иҫкеләрен заман талаптарына яуап бирерлек итеп реконструкциялау менән бергә, яңыларын да төҙөргә кәрәк. Бынан тыш, РФ Президенты үҙенең Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһендә әйткәнсә, яңы төрҙәге балалар баҡсаларына аренда ставкаларын түбәнәйтеү мөмкинлеген ҡарау дөрөҫ буласаҡ.\nМиләүшә ФӘЙЗУЛЛИНА, Сибай ҡалаһы:\n– Балалар баҡсалары етмәүе – йәш ғаиләләр өсөн иң актуаль проблемаларҙың береһе. Ни хәл итмәк, балаң тыуғас уҡ сиратҡа баҫһаң да – урын юҡ. Урыны табылһа ла, өй эргәһендәге баҡсаға түгел, ҡаланың икенсе осонда... Ул ғына ла түгел, ата-әсәләрҙе төркөмдә балалар һанының дүрт тиҫтәгә етә яҙыуы хәүефләндерә. Һөҙөмтәлә тәрбиәселәргә көс төшә, балалар ҙа йонсой. Тейешле нормаларҙың боҙолоуын һанай китһәң, осо-ҡырыйына сығырлыҡ түгел. Сибайҙа быға тиклем дә күп ата-әсә, балаларын баҡсаға урынлаштыра алмағас, кемделер яллап, проблемаларын үҙ аллы хәл итеп йәшәне. Минең уйымса, баланы баҡса менән тәьмин итә алмаған хәлдә компенсация түләү – иң отошло юл.\nЗемфира ЛАТИПОВА, тәрбиәсе:\n– Быға тиклем, эш хаҡы түбән, тип зарлана инек, әле уға өҫтәп төркөмдәрҙә балалар һаны күбәйеү менән бәйле көсөргәнеш артты. Әммә бының өсөн өҫтәмә түләүҙәр ҡаралмаған. Мәсьәлә аҡсала түгел, эшләүе ауыр, балалар ҙа интегә. Дәрестәрҙе төркөмдәргә бүлеп үткәрәбеҙ. Берәүҙәр менән эшләгәндә, балаларҙың ҡалған яртыһы сисенеү бүлмәһендә көтөп ултыра. Ғаилә баҡсаларын арттырыуға, компенсация түләүгә ҡыҙыҡмаһындар, иң мөһиме, дәүләт ҡарамағындағы баҡсаларҙы күберәк төҙөһөндәр ине. Тәжрибәле тәрбиәсе булараҡ, ошо фекеремде еткерәм.


Тыуған ерҙең тартыу көсөн тойоп... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Тыуған ерҙең тартыу көсөн тойоп...\nТыуған ерҙең тартыу көсөн тойоп... 09.02.2018 // Шәхестәр\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, республиканың Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы Игебаевтың фани донъя сиктәрен уҙып баҡыйлыҡҡа күсеүенә лә йылдан ашыу ғүмер үтеп китте. Көҙҙөң тейһәң сылтырап ҡойолоп китерҙәй ап-аяҙ сыуағында ер ҡуйынына ингән ҡәләмдәшебеҙ өҫтөнә йөрәк тибеше менән йылытылған ус-ус тупраҡты һалдыҡ. Бер уйлаһаң, баҡыйлыҡ менән фанилыҡты айырып торған сик тә ошо сентябрҙең гәлсәр сыуағындай бик йоҡа, бик нескә бит: бөгөн беҙ — хушлашыусы, иртәгә — үҙебеҙ оҙатылыусы.\nАбдулхаҡ ағайҙың яңы “күршеләренә” күҙ һалам. Барыһы ла — әле яңы ғына әҙәбиәт, ғилем, сәнғәт донъяһында ҡайнап, балҡып йәшәгән шәхестәр. Ошо сағыу, бер көнө быуаттарға торошло донъяның түрендә үтте ауылдаш шағирҙың тормошо ла.\nӘ бит минең хәтер арҙаҡлы шағирыбыҙҙың ижад ҡояшы һүрелеп тә өлгөрмәгән шәфәҡ эсенән ҡыҙарып, ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡына ҡалҡып килгән сағын һаҡлай. Эйе-эйе, 1958 йылда килгәйне ул Баймаҡ районының Күсей һигеҙ йыллыҡ мәктәбенә осрашыуға. Ҡулында — “Йәш көстәр” альманахы. Үҙенең тәүге ижад емештәрен — күстәнәсен — ауылдаштарына ауыҙ иттереү теләге менән ҡайтҡан булған ул.\nЙотлоғоп тыңлайбыҙ. Шағирҙың баҙыҡ, ләкин йомшаҡ тембрлы тауышы Йәнгүҙәй, Күсемташ ҡаяларынан, Тәпәшәк билән һырттарынан төшөп, Асағайын, Тоҡан буйҙарын иңләне, Ташкисеү буйлап һарҡып, Күрән ҡамыштарын иркәләп һыйпаны, буҙтурғай булып бөҙрә талдарҙа тирбәлде, Төпкөл шишмәһенең һыуһын ҡандырырлыҡ һыуҙары менән тамағын сылатҡан, егерме йәшендә дошманға ҡаршы алышып, Советтар Союзы Геройы исеменә лайыҡ булып ауған ауылдашыбыҙ Тәфтизан Миңлеғолов рухы булып ауыл өйҙәренең тәҙрәләрен сиртте...\nМин шунда үҙемдең донъяла тиңдәше булмаған гүзәл ерҙә, иң матур тәбиғәтле ауылда йәшәгәнемде, иң батыр кешеләр тоҡомонан яралғанымды аңланым. Тап шулай: был аңлау миңә әсәйемдең уҡыусыһы — шағир Абдулхаҡ Игебаев ижады аша килде. Шағир йөрәгенә илһам биргән тупраҡта яралғандар батыр ҙа, матур ҙа була, ә бахыр түгел! Күсей ауылы халҡының һәр береһенең күңелендә бына ошо ғорурлыҡ ярылып ята ул.\nАртабан да Абдулхаҡ ағай, үҙе бик йыш ҡайтып йөрөй алмаһа ла, китаптарын мәктәпкә ебәреп торҙо. Уның ҡустыһы, минең класташ малай, ағаһының шиғырҙарын йөрәккә үтерлек тауыш менән уҡып ишеттерә торҙо. Һуңғараҡ, Абдулхаҡ ағайҙың (ауылда уны Әбделхаҡ тип йөрөттөләр) ижады ишәйә төшкәс, уның әҫәрҙәрен клубта үткән сараларҙа яңғырата башланыҡ, уның һүҙҙәренә яҙылған йырҙарҙы йырланыҡ. Йырламаҫлыҡмы ни? Бына, мәҫәлән:\nЙәмле Күсей ауылы\nҠайҙа ғына йөрөһәм дә,\nҠайғырһам да, йыуанһам да,\nЙөрөй ул уйҙарымда!\nтигән һүҙҙәр тағы ҡайһы ауыл кешеләренә тәтей әле...\nЭйе, беҙ уның шиғырҙары нурына ҡойоноп үҫтек, буй еткерҙек, бауыр ҡалҡыттыҡ. Әсәйем иһә, ауылыбыҙҙың тәүге совет уҡытыусыһы Әсмә Рәхмәтулла ҡыҙы Баймырҙина, ағайҙың тормошонан төрлө хәтирәләр һөйләп, бер нигә ҡарамай, тормоштоң ыжғыр елдәренә бирешмәй алға барырға кәрәк, йәшәү — батырҙар өлөшө, тигән хәҡиҡәтте күңелгә һеңдерҙе.\nҺәм бына мин Өфөлә, Башҡорт дәүләт университеты студенткаһы. Ошо уҡыу йорто стеналарында Абдулхаҡ Игебаевтың “Ер-әсә” поэмаһын беренсе тапҡыр үҙенең уҡыуында ишетеү бәхетенә ирештем. Бына ул маһирлыҡ! Сәсәнлек кульминацияһы! Ер, ил, кешелек яҙмышы хаҡында тәрән борсолоуҙан тыуған шиғыр юлдарының юғары тулҡындары, үҙебеҙҙең мәжлес (тамаша) залында ултырыуыбыҙҙы оноттороп, йәндәребеҙҙе йыһанға күтәрҙе, йыһан бейеклегенән тороп, ҡурсыуға, йәлләүгә, ҡәҙерләүгә мохтаж планетабыҙҙы, гүйә, устарыбыҙға һалды. Әгәр Абдулхаҡ ағай ошо әҫәренән башҡа бер нимә ижад итмәгән хәлдә лә ул барыбер мәшһүр булыр ине, сөнки бар булмышы менән бөйөктәр генә ошондай әҙәм буйы етмәҫлек бейеклек яулай ала. Ошонда мин уны теге саҡ, өсөнсө класта уҡыған сағымдағы кеүек, яҡындан күрҙем.\nӘлбиттә, йәй көндәре ул ғаиләһе менән ауылға килә ине. Тик ҡайҙа инде ул уның эргәһенә яҡын барыу! Ауыл балаһы бит оҙайлы каникул осоронда һирәгерәк күренгән һабаҡташынан да ятһырай, тартына. Ә бында баш ҡаланың үҙенән килгән ҡунаҡ. Етмәһә, шағир, китаптар яҙған кеше. Был юлы ла мин уға яҡын барып, мин фәлән фәләнованың ҡыҙы булам, тип әйтергә баҙнат итмәнем.\nОшо әҫәре өсөн ауылдашым Ғәлимов Сәләм исемендәге премияға лайыҡ булды һәм республикала билдәле шағир булып танылды.\nИжад эшенә тотонғансы уҡ Өфөнән китергә тура килгәнлектән, яҙыусылар һәм шағирҙар менән миңә яҡындан аралашыу форсаты теймәне. Шуға күрә ауылдаш шағирҙы шиғри кисәләрҙә генә күргеләп ҡалдым. Шулай ҙа Баймаҡ ерендәге бер осрашыу айырым-асыҡ булып хәтергә уйылған. Ул заманда миңә 40 йәштәр самаһы булып, уҡыусыларға ике-өс китабым аша таныш прозаик инем. Һикһән етенсеме, һигеҙенсеме йыл ине, буғай. Баймаҡ районы үҙенән сыҡҡан шәхестәрҙе йыйҙы ҡорға. Ҡайҙан һәм кемдәр генә килмәне. Һәр ҡунаҡҡа оҙатып йөрөргә бер кеше беркетелгән.\nМин был ҡорға ике кескәй улым менән килгәйнем, күрәһең, ҡалдырып китеү мөмкинлеге булмағандыр. Әлбиттә, был мәртәбәле ҡорҙоң иң абруйлы, иң мәртәбәле ҡунағы Абдулхаҡ Игебаев булды. Ғәҙәттәгесә, ул ҡатыны Маһиҙә еңгәбеҙ менән килгәйне. (Уларҙың айырым йөрөгән осрағын хәтерләмәйем). Бына шул ҡорҙа Абдулхаҡ ағай тураһында фильм ҡараныҡ: ул ҡасан ғына Баймаҡҡа килһә лә, аэропортта самолет трапына аяҡ баҫҡан сағынан уҡ төшөрөлә барған. Был уникаль кадрҙар кемдә һаҡланалыр — уныһы миңә мәғлүм түгел, әммә тыуған ерендә Абдулхаҡ ағайҙың үтә лә ҡәҙерле кеше булыуы — раҫ. Ҡәҙерле булды һәм ҡәҙерҙе күтәрә лә белде ағайыбыҙ. Ырыуына тап төшөрмәне.\nКилгән ҡунаҡтар хөрмәтенә ауылдарҙа тирмәләр ҡоролдо, ҡаҙандар аҫылды, ҡурайсылар саҡырылды, хөрмәт итер аяҡсылар билдәләнде. Йәл, ошо саҡлы ҡәҙер-хөрмәтте яҡташ яҙыусыларыбыҙҙан Рәйес Түләк, Әхмәр Үтәбай, Лилиә Һаҡмар, Зөлфирә Ҡаҙаҡбаева кеүек йәшерәк быуын вәкилдәре күрмәй ҡалды (ә, бәлки, күрәһеләре алдалыр әле!). Ижад кешеһе кеүек нескә күңелле, хис-тойғоға бай заттар өсөн был йыйын һис шикһеҙ күңел күген бейегәйтер, рухын байытыр бер сара булды.\nШунда, “Ирәндек” совхозы һыйлаған көндә, ағай менән бер өҫтәл янында Туғажман тауы аҫтында, Төйәләҫ йылғаһы ярында табындаш булыу бәхете лә насип булды. Тәүге уҡытыусыһы әсәйемде һорашты ул шунда, уның нескә күңелле, изге йөрәкле ҡатын булыуын, балалар йортона китеүендә лә уның ҡатнашлығы барлығын телгә алды, атайым Хизбулла Мөхәмәтҡоловтың мәшһүр йыраусы булыуын хәтерләне. Йырлауымды үтенде. Мин оялдым. Йырламаным. Хәҙер әҙерәк үкенәм...\nАбдулхаҡ Игебаев үҙе йәшәгән заманды яратып, уның ҡанундарын үҙ итеп, тулы ҡанлы тормош менән йәшәүенән, мөхитенән, ғаиләһенән ҡәнәғәт ижадсы булды. Ҡәнәғәт булмаған кешенән йыр тыуамы ни? Ә ул яҙҙы, йырҙар яҙҙы, поэмалар ижад итте. Әммә был ҡәнәғәтлек тойғоһо бәндәләрҙәге йомшаҡ яҡтарҙы күреүҙән, көнсөллөк, ике йөҙлөлөк кеүек кеше күңеле төпкөлдәренә йәшеренгән иблистәрҙе фашлауҙан мәхрүм итмәне уны. Тик ул быларҙы фашлаған осраҡта ла үҙе булып ҡалды: кеше йөҙөнә бәреп уҡ атманы, ә бары тик сама тойғоһон боҙмайса ғына үҙенең күңел рәнйеүҙәрен әйтеп бирҙе. Был итәғәтлелек уның эске мәҙәнилегенән, зыялы зат булыуынан килә ине. Эйе, етемлек тә, етемлектә үткән тереклек тә уның эске донъяһын — ожмах баҡсаһын — емерә алманы. Кеше шатлығын уртаҡлаша, кеше бәхетенә шатлана белеүе уның ана шул мәңге сәскәлә ултырған күңел байлығының сағылышы булды.\nАбдулхаҡ Игебаев хаҡында һөйләгәндә йәнә бер исемде телгә алмау мөмкин түгел һымаҡ. Ул да булһа, Маһиҙә апай Игебаева. Ағайыбыҙҙың ғүмерлек тормош юлдашы. Ижад кешеһенең ярты уңышы (бәлки, күберәге?) уның яртыһы булған заттандыр. “Китап” нәшриәтендә бихисап авторҙарҙың әҫәрҙәрен мөхәррирләп донъяға сығарыусы “кендек әбейе” Маһиҙә Игебаева шағир өсөн яҙмышына төшкән бүләк булды тиһәм, һис кенә арттырыу булмаҫтыр. Хатта мин Маһиҙә еңгәйҙе Абдулхаҡ ағайҙың йәшләй донъя ҡуйған әсәһенең рухы етәкләп алып килеп уның юлына сығарманымы икән, тип тә уйлап ҡуям. Булһа ла булыр: донъялыҡтан киткән ғәзиздәребеҙҙең йәне тереләрҙе ҡурсалай тиҙәр бит. Ә шағирҙың ҡыҙы, ғилем таратыу юлындағы Фәниә һәр саҡ уның ғорурлығы булды. Татыу, берҙәм, бер-береһен ихтирам итеүгә, яратыуға ҡоролған ғаилә оло шағирыбыҙ өсөн ҡәлғә лә, эсенә “бисмилла”һыҙ инергә ярамаған ҡурсаулыҡ та булды.\nРеспубликаның Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Хажмөхәмәт улы Игебаев – үҙе тыуып үҫкән Баймаҡ районы өсөн оло ғорурлыҡ. Хәтеремдә, мин Сибай төбәк яҙыусылар ойошмаһында эшләгән саҡта (1996—2000 йылдар) әҙәбиәт өлкәһендә уңыштарға өлгәшкән ижадсылар өсөн район күләмендә Батыр Вәлид исемен йөрөткән премияның шартын (положениеһын) эшләп, Луиза Дәүләтшина менән хакимиәткә тапшырҙыҡ. Раҫланылар.\nШунан инде уның тәүге лауреаты, почетлы лауреаты итеп Абдулхаҡ Игебаевты билдәләнек. Йылдар үтте, ул премия йыл да лайыҡлы тип табылғандарға тапшырылып килә: районда “Игебай уҡыуҙары” тигән сара ла йылдың-йылы үтә. Ағайыбыҙ баҡыйлыҡҡа күскәс, Баймаҡ районы хакимиәте башлығы Илшат Хәмит улы Ситдыҡов етәкселегендә шағирҙың хәтерен мәңгеләштереү юҫығында байтаҡ саралар планлаштырҙы. Улар — шағирҙың тыуған ауылы Күсейҙә мемориаль таҡтаташ асыу; Баймаҡ ҡалаһының һәм Темәстең бер урамына уның исемен биреү; Күсей ауылы китапханаһына шағирҙың исемен биреү; Баймаҡ һәм Темәс тыуған яҡты өйрәнеү музейҙарында шағирҙың ижадына арналған мөйөш булдырыу; Күсей ауылы мәктәбендә шағирҙың ижадына һәм тормош юлына арналған музей-кабинет асыу; Баймаҡ ҡалаһында шағирға һәйкәл ҡуйыу һәм башҡалар. Әйтергә кәрәк, бында аталған сараларҙың күбеһе үтәлеү өҫтөндә: Баймаҡ ҡалаһының яңы бер урамы хәҙер шағир исемен йөрөтә, көҙ “Күсей феномены” тип аталған сараға килгән яҙыусылар Абдулхаҡ Игебаевтың мемориаль таҡтаташына тере сәскә шәлкеме һалып, бер минутлыҡ тынлыҡта торҙо. Хакимиәт башлығы Илшат Хәмит улы вәғәҙә итеүенсә, шағирҙың һәйкәлен асыу көнө лә йыраҡ түгел. Абдулхаҡ ағайҙың хәләл ефете Маһиҙә еңгәбеҙ һәм ҡыҙы Фәниә лә ҡәҙерлеләренең хәтер ҡуҙын тере тоторға тырыша: шағирҙың яҡын кешеләрен, яҡташтарын саҡырып, мәрхүмдең ҡырҡын, йыллығын уҡыттылар, ошо саралар оло шәхестең хәтерен мәңгеләштереү буйынса ла етди һөйләшеүгә нигеҙ һалды.\nАуылдаш шағир тураһында ошо яҙмаларҙы теркәгәндә уның атаһы Хажмөхәмәт ағай күҙ алдынан китмәне. Ауыл өйө. Урындыҡ. Ҡайҙалыр уны һике тиҙәр. Урындыҡ уртаһында – ашъяулыҡ, ширлектә еҙ самауыр әкрен генә, әңгәмәселәргә ҡамасауламай ғына үҙенә генә хас көй һуҙа. Ә әңгәмәселәр — атай һәм Ташмөхәмәт апа (атайҙан өлкән ир-атҡа беҙҙә “апа” тиҙәр). Әсәй тәүге сынаяҡтарҙы ғына үҙе яһап эсерә лә йомошо менән сығып китә. Самауыр янына атай үҙе ултырып ала. Сәйҙе яйлап һемерер тәм-том булмаһа ла, был мәжлес бик оҙаҡҡа һуҙыла, ҡайһы саҡ самауыр яңыртырға ла тура килә. Берсә ҡыҙып һөйләшәләр, берсә бер талай һүҙһеҙ ҡалып та ултыралар. Ике фронтовиктың әңгәмәһе был. Мин уларҙың хәбәренең төбөнә төшә лә, аңлай ҙа алмайым. Ҡайһы саҡ талсығып йоҡлап та китәм.\nЯугир хәлен яугир аңлағандыр. Шул аңлау уларҙы берләштергәндер. Фашизм һөрөмөнән азат ителгән илдең киләсәге хаҡында ла, бөлгөнлөктө нисек еңеү хаҡында ла барғандыр әңгәмә. Ауыҙҙары икмәккә туймаһа ла, күңелдәре менән яҡты, матур, етеш киләсәк хаҡында булғандыр уйҙары. Шул киләсәк хаҡындағы хыялдарында беҙҙе, балаларын да, күҙ алдына килтергәндәрҙер. Улар Ватанына хеҙмәт итте. Ватансыллыҡ тойғоһон беҙгә лә ҡалдырып киттеләр. Шул тойғо ҙур булмаған Күсей ауылында тыуған малайҙан тыуған ерен, Ватанын һөйгән ир, зиһененән зирәклеге китмәгән аҡһаҡал яһаны һәм Башҡортостандың халыҡ шағиры дәрәжәһенә еткерҙе. Үҙе китте. Мәгәр үлемһеҙ шиғырҙары заман менән ҡалды, замандаштарының уйында, телендә, йөрәгендә ҡалды.\nТотош уҡырға 2574


Украинала барған хәрби операцияла 32 йәшлек яҡташыбыҙ Айрат Фәтиховтың ғүмере өҙөлгән.\n18 Март , 14:13\n2017 йылдың ноябренән Миәкә районы егете Айрат Фәтихов Көнбайыш хәрби округы Һауа-десант ғәскәрҙәренең 106-сы гвардия һауа-десант дивизияһында контракт буйынса гаубица артиллерия взводы расчеты командиры булып хеҙмәт иткән.\nАйрат шаян һүҙле, ярҙамсыл ине, тип хәтерләй уны хаҡында яҡындары һәм таныштары.\n- Һин бик һәйбәт, кешелекле инең. Ҡыҙҙарҙы һәр ваҡыт кәнфит менән һыйлай торғайның.Тамаҡҡа төйөр тығыла, - тип яҙған Айраттың класташы Алена С. социаль селтәрҙә.


Һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә проблемаларҙы һөҙөмтәле хәл итергә кәрәк — Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Башҡортостан штабы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nҺаулыҡ һаҡлау өлкәһендә проблемаларҙы һөҙөмтәле хәл итергә кәрәк — Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Башҡортостан штабы\n16:02, 18 февраля 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 18 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Екатерина Соколова/.\nДөйөм Рәсәй халыҡ фронтының Башҡортостан төбәк штабы республиканың һаулыҡ һаҡлау системаһы эшен ентекле анализлай башланы.\nМедицина өлкәһендәге төп мәсьәләләр Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының федераль форумы майҙансығына сығарыла, уны үткәреү йәй башына билдәләнгән. Форумда Рәсәй Президенты Владимир Путин ҡатнаша.\n— Беҙҙе бурыс — ошо өлкәләге төп проблемаларҙы билдәләү, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Дөйөм Рәсәй халыҡ фронты Үҙәк штабы ағзаһы, БР Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаты Эльвира Айытҡолова «Социаль ғәҙеллек» эшсе төркөмө ултырышында. — Иң мөһиме — тиҙ арала хәл итеүҙе талап иткән өс-дүрт темаға туҡталыу.\nУлтырышта медикаменттарға хаҡтарҙы арттырыу, поликлиникаларҙа инвалидтарҙы хеҙмәтләндереү, ауыл дауаханаларын ябыу, шулай уҡ ҡиммәтле ҡорамалдарҙы медицина учреждениеларына оптималь бүлмәү мәсьәләләре күтәрелде.\n«Социаль ғәҙеллек» эшсе төркөмөнөң эксперт берләшмәһе фекеренсә, республикала медицина ҡорамалдарын һатып алыуҙы дөрөҫ планлаштырмау осраҡтары йыш күҙәтелә. Шундай хәлдәр ҙә була: дауаханала профессиональ кадрҙар эшләй, яңы ҡорамалдар ҡуйылған, әммә пациенттар юҡ.\n— «Социаль ғәҙеллек» программаһын бойомға ашырғанда ошоға оҡшаш хәл килеп тыуҙы, — тип билдәләне Эльвира Айытҡолова. — Уға ярашлы, мәктәптәргә мөмкинлектәре сикләнгән кешеләр өсөн шарттар тыуҙырыуға ике миллион һум бүленә. Бүленгән аҡса менән уҡыу йортоноң директоры эш итә, ул мәктәпкә пандустар ҡуйыу менән генә сикләнә. Ҡалған 1,8 миллион һум күп осраҡта бинаны ремонтлауға китә. Проблема аҡсаның юҡлығына түгел, ә уларҙы һөҙөмтәһеҙ файҙаланыуға ҡайтып ҡала. Был һаулыҡ һаҡлау өлкәһенә лә ҡағыла.\nҺаулыҡ һаҡлау буйынса махсуслаштырылған форум уҙғарыу идеяһын Рәсәй Президенты Владимир Путин тәҡдим итте.\nТеги: дөйөм рәсәй халыҡ фронты,һаулыҡ һаҡлау