Кешеләр менән һәм кешеләр өсөн\n15 Декабрь 2017, 13:03\n18 декабрҙә ЗАГС хеҙмәте булдырылыуға 100 йыл тула. Яҙмабыҙ был хеҙмәткә 18 йыл ғүмерен бағышлаған Эльвира Әнүәр ҡыҙы Мөлөкова хаҡында.\nЭльвира Мөлөкова районыбыҙҙың Ҡарлы ауылында тыуып үҫә. Яңғыҙҡайын урта мәктәбен тамамлағас, Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтының рус теле һәм әҙәбиәте факультетына уҡырға инә. Студент йылдары һиҙелмәй ҙә үтеп китә һәм йәш белгес йүнәлтмә буйынса тыуған ра-йонына эшкә ебәрелә. Мораҡ мәктәбенә тәғәйенләйҙәр үҙен, 4 йыл уҡыусыларға рус теле һәм әҙәбиәтенән белем бирә. Йәмәғәт эштәренән айырылмай әүҙем ҡыҙ, комсомол, партия тормошо уртаһында ҡайнай. “Улар ҙур тормош, тәжрибә, лидерлыҡ мәктәбе булды”, тип хәтерләй бөгөн Эльвира Әнүәр ҡыҙы. Ысынлап та, комсомол мәктәбен үткән кешеләрҙең рухлы ла, эшһөйәр ҙә, илһөйәр ҙә, берҙәм дә булып тәрбиәләнеүе билдәле.\nАртабан хеҙмәт юлын район үҙәгендәге Пионерҙар йортонда дауам иткән ҡыҙ комсомол райкомында ла эшләп ала. Һәр ваҡыт алғы сафта, үҙенә еткерелгән бурыстарға яуаплы ҡарап, еренә еткереп, намыҫ менән үтәгән, йәмәғәт эштәренең уртаһында ҡайнаған Э.Мөлөкованы 1987 йылда яуаплы вазифаға – Гражданлыҡ хәле акттарын теркәү (ЗАГС) хеҙмәтенә мөдир итеп тәғәйенләйҙәр. Ике тиҫтә йылға яҡын ғүмерен бағышлай ул был эшкә.\n-Элгәре бала тыуыуын, үлем осраҡтарын мәсеттә, сиркәү кенәгәләрендә теркәгәндәр. Айырыуса Аҡкүл, Ҡарағай, Табын ауылдары сиркәүҙәрендә кенәгәләр перо менән ҡараға манып, матур итеп яҙып тултырылған, улар архивта һаҡлана, - ти Эльвира Әнүәр ҡыҙы үткәндәрҙе хәтеренә алып. - ЗАГС-тар кеше тормошондағы бөтә ваҡиғаларҙы теркәүсе, барлаусы, дөйөмләштереүсе һәм конституцион хоҡуҡтарҙы тоғро яҡлаусы ойошма булып торҙо һәм тора. Был хеҙмәт кеше ғүмерендә була торған хәлдәр теҙмәһен – тыуыу, никахлашыу, айырылышыу, атайлыҡты билдәләү, баланы уллыҡҡа (ҡыҙ итеп) алыу, исем-фамилияны алмаштырыу, үлем – һәммәһе ете төр актты теркәүҙе үҙ эсенә ала. Мин эш башлаған йылдарҙа йәш парҙарҙың никахын тантаналы шарттарҙа теркәү ауыл Советтарында үтә ине. Был тәңгәлдә эштәргә идара итеүселәр Роза Хөрмәт ҡыҙы Шәрипова (Бурлы), Рәсилә Рауил ҡыҙы Сөләймәнова (Сәйетбаба), Фәриҙә Ибраһим ҡыҙы Әсәҙуллина (Үтәк), Альфира Әнүәр ҡыҙы Усманова (Мораҡ), Флүрә Усман ҡыҙы Әхмәтғәлиева, Тамара Валентиновна Литвинцева (Красноусол), Татьяна Александровна Валекжанина (Табын), Зилә Ғәли ҡыҙы Мусина, Зөлфиә Зөлҡәфил ҡыҙы Рәхимова (Яңғыҙҡайын), Рәзимә Абдулхай ҡыҙы Йәнешева (Бельский), Фәриҙә Вил ҡыҙы Искәндәрова (Аҡкүл), Альмира Иҡсан ҡыҙы Вәлитова (Ҡауарҙы) һәм башҡалар менән ҡулға-ҡул тотоношоп эшләнек. Улар был эште 25-әр йыл алып барып, хәҙер хаҡлы ялдалар. Шулай уҡ төрлө йола, ғөрөф-ғәҙәттәрҙе ҡулланып, яңы тыуған сабыйҙарҙы, ғаилә юбилярҙарын тәбрикләү саралары уҙғарыу матур йолаға әүерелгәйне. Бында ра-йон мәҙәниәт һарайы, ауыл мәҙәниәт йорттары һәм район гәзиттәре хеҙмәткәрҙәренең тос ярҙамын тоябыҙ, бының өсөн уларға рәхмәтлемен. Төп эштән тыш, тәжрибә уртаҡлашыуға ҡоролған республика семинарҙарында ҡатнашыу, хаттар, архив, запростар менән эшләү һәм башҡа бик күп эштәр беҙҙең иңгә һалынған. Йәнә 1997 йылдан БР Президенты Указына ярашлы, алтын юбилярҙарҙы тәбрикләп, Президент бүләген һәм Ҡотлауын тантаналы шарттарҙа тапшырыу кеүек күңелле мәшәҡәт тә өҫтәлде. Ғөмүмән, ЗАГС хеҙмәтендә ошондай шатлыҡлы мәлдәр күберәк булһын, күңелһеҙ (үлем, бигерәк тә балаларҙыҡы, никахты тарҡатыу) факттар әҙерәк күҙәтелһен, тип теләйем.\nБашта әйткәнемсә, әүҙем тормош позицияһы алып барған Эльвира Әнүәр ҡыҙын йәмәғәт эштәренән башҡа күҙ алдына килтереп тә булмай кеүек. ЗАГС мөдире булып эшләү менән бергә ул тиҫтә йыллап район ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе йөгөн дә берҙәй уңышлы тартты.\nЭ.Мөлөкова бөгөн дә лайыҡлы хеҙмәт өҫтөндә. Ра-йон ветерандар советы рәйесе вазифаһына тәғәйенләнеп, 6 йыл инде ул район ветерандары, пенсионерҙарының хоҡуҡтарын, мәнфәғәтен ҡайғыртып эшләй. Район, ауыл советы ауыл биләмәләре етәкселеге менән берлектә ветерандарға ҡағылышлы мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә ҙур тырышлыҡ һала. Шуға ла ул бөгөн: “Гелән кешеләр менән һәм кешеләр мәнфәғәте өсөн эшләнем”, - ти.\nЭльвира Әнүәр ҡыҙы намыҫлы, тырыш хеҙмәт эйәһе генә түгел, матур тормош көткән һөйөклө ҡатын, яратҡан әсәй, һөйкөмлө өләсәй ҙә. Тормош иптәше менән 40 йылға яҡын татыулыҡта ғүмер итеп, ике ҡыҙ - Динара менән Светлананы тәрбиәләп үҫтергәндәр. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ире былтыр мәрхүм булған. Ҡыҙҙарының өлкәне Красноусолдағы 1-се урта мәктәптә тарих уҡытыусыһы, ғаиләле, ҡыҙы һәм улы бар. Кесеһе - муниципаль мөлкәт идаралығында (КУС) эшләй. Бәхетле әсәнең ейәнсәре һәм ейәне – шатлыҡ-һөйөнөсө.


Ирма - аҡыллы ҡыҙ. Иркә, тыңлаусан. Әсәһенең кәйефен ҡырыу у ның башына ла инеп сыҡмай, әммә нисектер үҙенән - үҙе килеп сыға шул, йыш ҡына ул\nкәйефһеҙ йөрөй һәм тауышы ауыл урамының икенсе осона тиклем\nишетелә. Күрше - ауылдаштары Рәүфәгә күптән үҙ "вердиктын" сығарған и нде: ғауғасыл ҡатын тиҙәр. Тик Ирма ғына бының менән ризалаш май. "Әсәйемдең холҡо\nауыр, шуға үҙенә лә ҡыйын", - тип уфтана ҡыҙ.\nРәүфәне бәхетһеҙ, яҙмыш тарафынан ҡыйырһытылған тип әйте ргә тел\nәйләнмәй: төҙөк йорт - ҡаралтыһы, ныҡлы хужалығы, өндәшмәҫ,\nэсергә яратмаған ире, тыңлаусан улы һәм ҡыҙы бар. Хатта Рәүфәнең ат а - әсәһе лә, Аллаға шөкөр, иҫән, күрше районда йәшәйҙәр. Тик шулай ҙа... Ҡатын әйтерһе ң дә үҙ өлөшөнә төшкән көмөшө менән ҡәнәғәт түгел. Һ әм йыш ҡына ул асыуын көсһөҙ һәм үҙенә яҡын йән эйәһенә - ҡы ҙына төшөрә. Өлкән улдары армияла хеҙмәтен тамамлағандан һуң\n"оҙон" аҡса һәм ғаилә бәхете эҙләп Себергә китеп барҙы. Һирәк - һаяҡ булһа ла ҡыҫҡа ғына хаттар ы, күстәнәстәре килгеләп тора.\n- Ҡара һин уны! Йәшник ебәргән! Ә үҙе ҡайтһасы! Аңлашыла , юлға аҡсаһын йәлләй! Үҙең ҡайтһаң бер йәшник кенә етмәй шу л. Бына бит, үҙ башыма үҫтерҙем!\nАтаһы ҡатынына ауыр ҡараш ташлай, соланға инә һәм шунда ғ ына йәне көйөп бер төкөрөп ҡуя. Ирма иһә ҡулдарын ғибәҙәт ҡылғандай б ергә ҡушып үтенә:\n- Әсәй, һуң туҡта инде! Улар бәпес көтә бит...\nРәүфә уны шунда уҡ туҡтата:\n- Әсәйеңә аҡыл өйрәтергә башың йәш! Һин түгел, мин уны йө рәк аҫтында йөрөттөм, таптым, төндәрен йоҡламайынса ҡараным!\nИрма оләсәһенең һөйләүе буйынса ағаһының бик тыныс бала б улыуын, ҡарттарҙың да ул ваҡытта ярҙам ҡулы һуҙыуын белә, әммә әсәһе\nменән бәхәсләшергә баҙнат итмәй. Һағыҙаҡ ояһына таяҡ тыҡҡан менән бер бит.\nҺүҙ ҙә юҡ - Рәүфә бына тигән хужабикә, уның һарайында тиһ еңме, өйөндәме, баҡсаһындамы - иҫ киткес тәртип. Барыһына ла\nөлгөрә, барыһын да белә ул. Ҡайһы ваҡыт иренә, әйтәйек, ҡой ма алмаштырырға ла өйрәтеп маташа ул. Әммә уныһы күп йылдар эсендә ҡатынының холҡона күнеккән, шуғ а күрә сираттағы тәмәкеһен ауыҙына ҡаба ла ашыҡмай ғына үҙ эшен эшл әүен белә.\nРәүфә сәрелдәп туйғандан һуң ("Дөрөҫ эшләмәйһең! Эшкинмәгән , яңынан эшләргә тура киләсәк бит!"), иренән ҡаршы яуап ала алмағас, ҡулын һелтәй ҙә үҙ эштәре менән булыша башлай. Тик Ирма әсәһ енә ҡаршы тороп өйрәнмәгән. Үҙ тәжрибәһе буйынса ҡыҙыҡай әсәһенә өндәшмәҫкә тырыша - мәктәптә һәм урамдағы "штаттан тыш" хәлдәрҙе үҙе йырып сыға.\nӘсәһе былай ҙа йә күрше ҡатыны, йә һатыусы менән әрепләшеп алырға өлгөрә бит. Әммә туғыҙынсы синыфты тамамлағанда Ирма нисектер башҡа ҡыҙҙар ме нән бергә тимер - томор ташыуы тураһында әйтеп ысҡындыра. Әс әһенең күҙҙәре\nҡыҫыла һәм былай ҙа нәҙек ирендәренең ептәй тарая башлапған ын күреп, ҡыҙ бала хәлде төҙәтергә маташа:\n- Уй, әсәкәйем! Мин үҙем ярҙам тәҡдим иттем... Аҙ ғына та шыныҡ беҙ,\nӘммә һуң инде. Рәүфәнең алдында яңы "маҡсат" - уҡытыусы.\nБик ҙур ғауға ҡуба, эҙемтәләре лә йүнленән булмай - Ирма өс өн, әлбиттә. Әсә кеше мәктәп коридорында ҡып - ҡыҙыл булған уҡытыусының танау төбөндә Ирманың медицина картаһын һелкеп аҡыра:\n- Нимә, уҡый белмәйһеңме әллә хәтереңде юғалттыңмы Минең\nИрмамдың йөрәге ауырыу икәнлеген белмәйһеңме ни, педагог!\nҮҙ - ара ғәйепләүҙәр менән генә тамамланмай был хәл. Үт еп барыусы уҡытыусыларҙың береһе ҡыҫылғас Рәүфә бөтөнләй ҡыҙып китә, мә схәрәләп ҡысҡырынырға тотона. Ирма үҙенең бүлмәһенә бикләнеп кис буйы\nилап сыға. 11 синыфта уҡыу хыялы менән хушлашырға ла мөмкин\nикәнлеген аңлай ул. Ә бит ул юғары уҡыу йортонда уҡырға хыяллана ине.\nӘсәһенән тиҙерәк айырылыу теләге лә бәлки ҡыҙҙың иртә кей әүгә сығыуына сәбәп булып торғандыр. Һәр хәлдә 17 йәш тулып уҙғас уҡ Ирма үҙенән бер йәшкә генә оло оялсан бер егетте ата - әсәһе менән таныштыры рға алып килә. Әсәһенән нимә көтөргә белмәгән Ирма бер ҡауш ап та ҡала: төртмә телләнһә лә Рәүфә никахҡа ҡаршы килмәй.Ша у - шыуһыҙ ғына үткән туйҙан һуң бер өс ай үткәс, Ирма ҡайҙа лыр юҡ була. Магазиндан ҡайтып килеүсе Рәүфә күрше ҡатындың һорауына иҫе китмәй генә яуап бирә:\n- Бала табыу йортонда ул, һаҡланыуҙа.\n- Ҡыҙыңдың йөрәге ауырыу, балаһы һау ғына булһа ярар ине,\n- тип һүҙ ҡуша күрше ҡатын. Быға Рәүфә көтмәгәндә бик ҡаты итеп:\n- Эй, үлһә лә бер нимә лә түгел. Ирмаға мәшәҡәт аҙыраҡ бу лыр. Ире маңҡа малай булыуы ғына түгел, бер эшкинмәгән шунда ® Бында тағын бала! - ти ҙә, ҡаты баҫып үҙ тыҡрығына борола. Ә күрше ҡатын ауыҙын асып бе р аҙ уның артынан ҡарап тора әле...


Башҡортостандың «Халыҡ университеты» проекты Бөтә Рәсәй конкурсында еңеүсе булды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың «Халыҡ университеты» проекты Бөтә Рәсәй конкурсында еңеүсе булды\n16:27, 22 октября 2013 Йәмғиәт\nБашҡортостандың Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы тарафынан әҙерләнгән «Өсөнсө быуын халыҡ университеты» республика маҡсатлы программаһы «Өлкән быуын кешеләре өсөн мәғлүмәти технологиялар» Бөтә Рәсәй төбәк белем биреү программалары конкурсының «Уҡытыуҙы иң яҡшы ойоштороу» номинацияһында еңеүсе тип танылды, тип хәбәр итә БР Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы матбуғат хеҙмәте, Электрон дәүләттең эскперт үҙәге порталына таянып.\n41 төбәктән 48 заявка бирелгән булған. Жюри составына ун бойондороҡһоҙ эскперт – федераль власть органдары, юғары уҡыу йорттары, йәмәғәт ойошмалары вәкилдәре, өлкән быуын кешеләре – ингән.\nЭксперттар методик һәм дәреслек материалдарының сифатын, программаларҙың йөкмәткеһен, ойоштороу эшенең кимәлен, территориаль солғанышын һәм тыңлаусыларҙың ҡыҙыҡһыныуын, уҡытыусыларҙың әҙерлек кимәлен һәм тормошҡа ашырылыу һөҙөмтәлелеген тикшерҙе.\n2011-2013 йылдарға «Өсөнсө быуын халыҡ университеты» программаһы БР Хөкүмәтенең 2011 йылдың 11 майындағы 156-сы ҡарары менән раҫланған. Уның төп маҡсаты – тейешле белем биреү системаһын ойоштороу, өлкәндәрҙең хәҙерге йәмғиәттә яраҡлашыуы өсөн шарттар булдырыу һәм быуындар бәйләнешен тәьмин итеү иҫәбенә өлкән йәштәгеләрҙең тормош сифатын яҡшыртыу.\nТөбәк бюджет аҡсаһы иҫәбенә программаны дөйөм финанслау күләме 19,6 миллион һум тәшкил иткән. 2011 йылда төрлө йүнәлеш буйынса уҡытыуҙарҙа 16 мең өлкән йәштәге граждан ҡатнашҡан; 2012 йылда – 18,3 мең, ә 2013 йылдың биш айы эсендә ете меңләп пенсионер уҡыған. Әлеге ваҡытта 2014-2017 йылдарға өлкән йәштәге граждандарҙы уҡытыуҙың оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән программаһы әҙерләнгән.\nТеги: бр хеҙмәт министрлығы,социаль булышлыҡ


Бөгөн Өфөлә Волга буйы федераль округының Совет ултырышы үтә. Унда актуаль темалар ҡарала - еңелдән булмаған мәсьәләләр хәл итеүҙе көтә. Волга буйы федераль округы етәкселәре, республика етәкселәре һәм уның Президенты - Мортаза Рәхимов иғтибар үҙәгендә. Совет ултырышында Башҡортостан Республикаһы Президенты сығыш яһаé. Уның телмәре республиканы үҫтереүгә, шулай уҡ донъялағы финанс көрсөгө эҙемтәләренә бәйле ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға, Башҡортостан халҡының тормош сифатын яҡшыртыуға йүнәлтелгән сираттағы эште башларға этәргес буласаҡ. Республика хаҡына эштәр - ул Башҡортостан башлығы эшмәкәрлеге нигеҙе.\nКеше тураһында уның эштәре һөйләй. Ýø ìåíœí ¼òêœí ¼ìåð - àëòûí ¼ìåð, òèƒœð. Әгәр кеше власта торһа һәм даими күҙ алдында булһа, уның эштәре лә күптәргә билдәле, һәм унан һорау ҙа, ярашлы рәүештә, ҙур.\nИртәгә Мортаза Ғөбәйҙулла улының юбилейы. Был дата башҡарған эштәргә ниндәйҙер йомғаҡ яһауҙы ҡарай. Ул үҙе генә түгел, әммә бөтә республика йомғаҡ яһай. Етәксе посы ҙур бурыстар ҡуя, иғтибар үҙәгендә даими булыу кәрәклеге йәмәғәтселек баһалауына алып бара. Өҫтәүенә баһалауҙар төрлө - ыңғай һәм кире. Мәғлүм булыуынса, бөтәһенә лә ярап булмай.\nПрезиденттың эше тураһында күптәр ишетеп кенә түгел, әммә үҙ күҙҙәре менән күреп белә. Республика башлығының тормош юлын төрлө ойошма етәкселәре яҡшы белә. Республиканың һәм уның халҡының именлеген тәьмин итеү өсөн Президенттың ни ҡәҙәр көс һалыуына күптәр шаһит. Улар сағыштыра ала - халыҡ өсөн башҡа төбәктәрҙә ниндәй эштәр башҡарыла, һәм беҙҙә - ниндәй. Уларҙың Башҡортостан Президенты эшмәкәрлегенә биргән анализын "БАШвестЪ" гәзите уҡыусылары иғтибарына тәҡдим итәбеҙ.\nБашҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайҙың Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт берекмәләре буйынса комитеты рәйесе Зөфәр Еникеев:\n- Мортаза Рәхимов сәйәси эшмәкәрлеген үҙгәртеп ҡороу осоронда СССР Юғары Советы депутаты сифатында башланы. Ул саҡта ҡайһы бер депутаттар союз парламенты составына ябай юл менән үтте - КПСС, профсоюздар исемлектәре буйынса өҫтән тәғәйенләү юлы. Ә Мортаза Ғөбәйҙулла улы республиканың төньяҡ-көнбайыш райондары буйынса дөйөм һайлау аша үтте. Уны халыҡ һайланы. Альтернатив һайлауҙар ул ваҡытта яңы күренеш ине, һәм Рәхимовтың халыҡ тарафынан һайланыуы хөрмәткә лайыҡ ине.\n1990 йылда ул БАССР Юғары Советы рәйесе була. Конституция буйынса Юғары Совет рәйесе БАССР башлығы булып һанала. Был пост өсөн ҡаты көрәш барҙы.\nЮғары Совет закон сығарыу органы булды. Унда бөтә мөһим закондар - Башҡортостан Республикаһы фундаменты ҡабул ителде. Ғөмүмән, автономиянан суверенлы республикаға үҙгәреү Рәхимовтың туранан-тура етәкселеге аҫтында үтте.\n1993 йылда Конституция эшләнгән ваҡытта, ул Конституцион комиссия рәйесе булды, унда 70-тән ашыу кеше эшләне. Мортаза Рәхимов эш процесының барышы менән даими ҡыҙыҡһынды. Ул бөтәһен дә күҙ уңында тотто. Быны мин яҡшы беләм, сөнки мин был комиссияның яуаплы секретары инем.\n1993 йылда Рәхимов Башҡортостан Республикаһы Президенты итеп һайлана. Бер закон да уның ҡултамғаһынан башҡа сыҡмай. Рәхимов Президент булараҡ закон сығарыу башланғыстары хоҡуғына эйә Һәм улар менән әүҙем файҙалана. Ошо көндәрҙә беҙ Йәмәғәт палатаһы тураһында закон проектын беренсе уҡыуҙа ҡараныҡ. Ул, башҡа мөһим закон проекттары кеүек, Президент тарафынан индерелде. Шулай итеп, ул Дәүләт Йыйылышы менән даими эш итә.\n"Полиэф" асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Директорҙар Советы рәйесе Анатолий Бондарчук:\n- Беҙҙең төбәк нефть һәм нефть химияһы өлкәһендә алдынғы позицияны биләй, ә эре производстволар исемлеге республиканан ситтә лә билдәле. Быға Президенттың сәнәғәт тормошонда туранан-тура ҡатнашыуы ярҙамында өлгәшелә. Мортаза Ғөбәйҙулла улы элек заводта эшләгән, шуға ла ул эшселәрҙең эске тормошон яҡшы белә - төҙөлөш майҙандарын үҙе ҡарай, контролдә тота, әлбиттә, бындай алым төҙөлөш оперативлығына йоғонто яһай. Президенттың республикаға ҡарата булған етди иғтибары ярҙамында ғәмәлдәге производство ҡеүәттәре реконструкциялана, яңылары барлыҡҡа килә.\n"Полиэф"тың яҙмышында Президенттың роле ҙур. 2001 йылда уның инициативаһы буйынса республика ҡаҙнаһы средстволары иҫәбенә беҙҙең предприятие төҙөлөшө яңынан башланды. Төҙөлөш финанслау булмау сәбәпле 1998 йылда туҡтатылғайны. Ошо арауыҡта ул төҙөлөш барышын күҙәтте, төҙөлөш майҙандарында бер нисә тапҡыр булды, предприятиеның проблемаларын асыҡланы, уларҙы хәл итеүҙә ярҙам итте.\nШулай итеп, төбәк башлығы ярҙамында нефть химияһы тармағының иң эре объекттарының береһендә яңы этап башланды.\nРеспублика балалар клиник дауаханаһының баш табибы Рөстәм Әхмәтшин:\n- Балалар йәмғиәт тормошонда мөһим урынды биләне һәм биләй. Теләһә ҡайһы илдең киләсәге уларҙың аҡылына, белеменә, бәхетенә, ә иң мөһиме - уларҙың һаулығына бәйле.\nБашҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов һаулыҡ һаҡлау системаһын үҫтереүгә һәм, атап әйткәндә, ауырыу балаларҙың йәшәү сифатын яҡшыртыуға ҙур әһәмиәт бирә.\nШулай итеп, 1999-2001 йылдарҙа беҙҙең дауахананың икенсе сираты төҙөлгән ваҡытта, Президент неонаталь үҙәк төҙөлөшөн контролдә тотто. Республика Президенты һәм Хөкүмәте ҡарары буйынса беҙгә заманса ҡорамалдар һатып алыу өсөн ҙур сумма инә, уларҙы беҙ диагностика ваҡытында һәм балаларҙы дауалағанда файҙаланабыҙ.\nДауахана базаһында Һөйләү, ишетеү патологияһы һәм нейрореабилитация үҙәге ойошторолдо. 2009 йылда уны реконструкциялауға "Башҡортостан Республикаһында кохлеар имплантация" Президент программаһы сиктәрендә республика ҡаҙнаһынан 150 миллион һум бүленә. Ошо программаға ярашлы беҙ һаңғырау 43 балаға операция яһаныҡ. Ағымдағы йылда тағы 40 операция яһау планлаштырыла. Мортаза Ғөбәйҙулла улы артабанғы уңыштар, операция үткәргән балаларҙың һаулығы менән даими ҡыҙыҡһына.\nӨфө дәүләт нефть техник университеты ректоры Айрат Шаммазов:\n- Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов мәғариф системаһын реформалауға әүҙем булышлыҡ итә. Был өлкәнең өҫтөнлөклө бурыстары - донъя баҙарында юғары сифат, конкуренцияға һәләтлелек, һөҙөмтәлелек һәм һәр кемдең хәле етерлек булыу.\nМортаза Ғөбәйҙулла улы, БР Юғары Советы рәйесе булараҡ, Башҡортостанда юғары мәктәп традицияларын тергеҙеү һәм үҫтереүҙә стимул булып торған принципиаль сәйәси ҡарарҙарҙың инициаторы булды. Республика 1990 йылда юғары мәктәпте финанслау ауырлығын үҙ өҫтөнә алды, Рәсәй законында ҡаралған күләмдә студенттарҙы - стипендия менән, ә уҡытыусыларҙы эш хаҡы менән тәьмин итергә гарантияланы. Юғары уҡыу йорттарына капиталь ремонт үткәреү өсөн финанс һәм матди ярҙам күрһәтелде. Бындай ярҙам ваҡытында булды һәм кадрҙар потенциалын һаҡлап ҡалыуҙа булышлыҡ итте.\nØóëàé óº àóûð 1990 йылдарҙа Мортаза Ғөбәйҙулла улы ҡатнашлығында Республика фәндәр академияһы булдырылды. Төбәктең фәнни-техник программаларын үтәү өсөн, республиканың төп юғары уҡыу йорттарының, элекке ғилми-тикшеренеү институттарының, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәге институттарының ғилми көстәре уның ярҙамында берләштерелде, "аҡыллы баштарҙың" эшмәкәрлектең башҡа тармағына һәм Рәсәйҙән ситкә китеүенә юл ҡуйылманы.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры директоры Рәис Исмәғилев:\n- Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов республика театрҙарына бүлгән иғтибарҙы баһалауы ауыр. Уның был йүнәлештә эшмәкәрлеге 2006 йылда федераль кимәлдә билдәләнде. Ул саҡта Мортаза Рәхимов "Рәсәй театр сәнғәтенә ярҙам өсөн" номинацияһында "Алтын битлек" милли театр премияһы менән наградланды.\nМортаза Ғөбәйҙулла улы театр сәхнәһендә барған тамашалар менән таныш. Ул бөтә актерҙарҙы белә, уларҙың ижады менән даими ҡыҙыҡһына.\nБаш театрҙы реконструкциялау барышын контролдә тотто, бындағы эштәр менән танышып барҙы. Баш театрыбыҙ бөгөн республикала ғына түгел, әммә Рәсәйҙә лә иң яҡшыларҙан һанала. Театр труппаһы Рәсәй һәм сит илдәр буйынса гастролдәр туры менән йыш сыға. Беҙҙең театрҙа булдырылған шарттар, илдең башҡа театрҙарына ҡарағанда, күпкә яҡшыраҡ - быны театр артистары билдәләй.\nДонъя финанс көрсөгө театрға аяҡ салмай. Артистарға эш хаҡы ваҡытында бирелә, яңы спектаклдәр ҡуйыу өсөн аҡса бүленә. Баш театр ваҡиғаларға бай тормошта йәшәй.\nБашҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Рафаил Диваев:\n- Мортаза Рәхимов республикала хоҡуҡ тәртибен һәм йәмәғәт именлеген нығытыуҙа ҙур роль уйнай. Һуңғы йылдарҙа төбәк башлығы инициативаһы буйынса һәм уның ярҙамы менән был өлкәлә саралар системаһы булдырылды. Республикала бөгөн хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү һәм енәйәтселек менән көрәш, наркотиктарға һәм уларҙың законһыҙ әйләнешенә ҡаршы эш итеү, бәлиғ булмағандар араһында хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү буйынса программалар эшләй.\nКриминоген хәл һәм уны яҡшыртыу буйынса саралар республика Президенты контролендә. Мортаза Ғөбәйҙулла улы хоҡуҡ һаҡлау органдарын кадрҙар һәм матди-техник яҡтан тәьмин итеү йәһәтенән баһалап бөткөһөҙ хәстәрлек күрә.\nРәсәй Федерацияһының атҡаҙанған тренеры, биатлон буйынса Башҡортостан йыйылмаһының өлкән тренеры, Максим Чудовтың шәхсән тренеры Виктор Никитин:\n- Мортаза Ғөбәйҙулла улы Башҡортостанда биатлонды үҫтереү өсөн күп эшләй. Өфөлә донъялағы иң яҡшы комплекстарҙың береһе сафҡа индерелде, бында күнекмәләр өсөн бөтә шарттар булдырылған, һәм был комплекс камиллашыуын дауам итә. Балалар Олимпия резервы Өфө мәктәбендә бушлай шөғөлләнә, республика йыйылмаһы, ул Башҡортостандың төрлө мөйөшөнән йыйылған, комплекс ҡунаҡханаһында бушлай йәшәй, коммуналь хеҙмәттәр - бушлай. Булдырылған шарттар беҙҙең урындағы егеттәрҙе юғары класлы спортсылар итеп үҫтерергә булышлыҡ итә. Республика башлығы Чудовтың сығыштары менән даими ҡыҙыҡһына, уның өсөн көйә.\n26 йәшкә тиклем спортсылар араһында асыҡ Европа чемпионаты беҙҙең өсөн ҙур ваҡиға булып тора, ул Өфөлә үтәсәк. Әгәр уны үткәреүҙә республика Президенты ҡатнашмаһа, беҙ был чемпионатты үткәрә алмаҫ инек.\nМиңә донъяның күп илдәрендә булырға тура килде - һәм һәр ерҙә Башҡортостанды беләләр. Рәсәйҙең ҡайһы бер төбәктәре әле ауыр осор кисерә, ә Өфөбөҙ һәм республика райондары көндән-көн матурлана. Был Президенттың ҡаҙанышы, тип һанайым.\nРәсәй дәүләт физик культура университетының хоккей кафедраһы мөдире, хоккей теорияһы һәм методикаһы кафедраһы профессоры, хоккей буйынса Рәсәй йыйылмаһы тренеры, ЦСКА хоккей командаһының өлкән тренеры, хоккей буйынса донъя чемпионы-2008, "2007-2008 "Еврохоккей туры" еңеүсеһе Игорь Захаркин:\n- Минең ҡарашҡа, Өфөләге "Өфө-Арена"һы Рәсәйҙә иң уңайлыһы һәм иң матуры. "Салауат Юлаев" - илдең иң көслө командаларының береһе. Трибуна көйәрмәндәр менән тула, бында хоккей яраталар. Быларҙың бөтәһендә лә, әлбиттә, Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимовтың ҡаҙанышы ҙур. Шуныһы мөһим: бөтә кимәлдә хоккей үҫешә, "Салауат Юлаев"тан тыш юғары лигала "Торос" бар, яңы һарайҙар төҙөлœ, мәктәп эшләй. Был - Рәсәйҙең киләсәк хоккейына өлөш. Спорттың был төрөнә океан артынан юғары класлы оҫталарҙың Рәсәйгә, шул иҫәптән "Салауат Юлаев"ҡа килеүе ҙур файҙа. Был Континенталь хоккей лигаһының дөйөм кимәлен күтәреп кенә ҡалмай, әммә йәштәргә эйәреү өсөн үрнәк булып та тора.\n"БАШвестЪ" гәзитенең бөгөнгө ҡунаҡтары һәм редакция коллективы Мортаза Ғөбәйҙулла улын юбилей менән ҡотлай һәм уға ныҡлы һаулыҡ, бәхет, именлек һәм уңышлы эш теләй!


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КЕШЕЛЕКТЕҢ ИҢ БОРОНҒО ЮЛДАШЫ УЛ ТАШТАР - 2020 - Мәҡәләләр\nКЕШЕЛЕКТЕҢ ИҢ БОРОНҒО ЮЛДАШЫ УЛ ТАШТАР\nТау-таш араһында йәшәгән Бөрйән халҡы ташҡа шул тиклем күнеккән, көндәлек тормошта, көнкүрештә уның барлығына хатта иғтибар ҙа итмәй. Ситтән килгәндәр, ҡаяташтарыбыҙҙы беренсе тапҡыр күреп, һоҡланһа һәм аптыраһа, беҙ уларҙың аптырағанына аптырайбыҙ кеүек.\nБоронғораҡ өйҙәрҙең йоҡа тигеҙ таштарҙы ҡатлап, балсыҡ менән нығытҡан нигеҙеме, шажлап торған йомроҡас мунса таштары тиһеңме, ишек алдарына түшәлгән өҫтәлдәй тигеҙ тәбиғи ялпаҡтарымы, түңәрәк тирмән ташымы, һанай китһәң, ниндәйе генә юҡ уларҙың! Бала саҡта уйнап үҫкән "бишташ", "ҡырҡташ"тарҙың төҫтәре, шымалығы әле лә иҫтә. Малайҙарҙың, нисә кәләш алырын юрап, ҡоймаҡ таштарҙы һыу өҫтөнән кәйелткәненә ҡыҙҙар ҙа, ситтән генә ҡарап тормай, ҡушылып китә инек. Ярыш сәме ҡайнап тора инде был уйындарҙа! Еңеү-еңелеү - барыһы ла үҙеңдең булмышыңдан, тырышлығыңдан. Эргәлә ҡарауылсы ололар юҡ! Йәйҙең йәй буйына өшөп-күгәренгәнсе һыу ингәндә, ҡояшта ҡыҙған йәйпәк таштар өҫтөндә күпме аунағанбыҙҙыр! Шул сәбәпле, донъябыҙҙы онотоп китеп, ваҡытында эҙләп алып, бикләргә өлгөрмәгән быҙауҙар көтөүҙән ҡайтҡан һыйырға ҡушылһа, сыбыҡ та аҙ эләкмәгәндер беҙгә. "Иҫһеҙ булып" һыу инеүҙәр дәүерендә ҡолаҡҡа нисә тапҡыр һыу инде икән? Хәҙергеләр кеүек, бәлә һалып өйгә ҡайтыу, ата-әсәйгә ошаҡлап йәлләтеү башҡа ла инеп сыҡмай әле ул. Врачҡа күренеү тигән нәмәне белмәйбеҙ ҙә! Матур ғына аҡһылдарын эҙләй һалып алып, ике ташты ташҡа сәңкетеп һуғабыҙ ҡолаҡ төбөндә. Өҫтәүенә, һамаҡлап та өлгөрөр кәрәк: "Аҡ таш, ҡара таш, ҡолағымды яра таш!" Башты һыу ингән ҡолаҡ яғына иңкәйтәһең, әммә кәүҙә тура, шул яғындағы һыңар аяҡта тороп, һикерәндәйһең... Күпме сослоҡ, таһыллыҡ, сабырлыҡ талап ителә бер башыңа! Уның ҡарауы, бер аҙҙан ҡолаҡтан йылы булып һыу ағып китә лә, ҡотолдоң бер бәләнән!\nӘкиәт һөйләүсе ололарҙың: "Борон-борон заманда йәшәгән ти әбей менән бабай. Уларҙың өйө булған ти таштан... Һөйләйемме баштан?" - тип һемәйтеүҙәрен дә иҫләгән быуын әле беҙ. Кешенең тәү торлағы таш мәмерйәләрҙә булыуы тураһында мәғлүмәт һаҡланған бит ошо ябай ғына һүҙ бутҡаһында! Бар донъяға билдәле булған Шүлгәнташыбыҙҙың да исеме тыйыулы булғандыр тим, сөнки ул урындағы халыҡ телендә Ташөй тип йөрөтөлә ине. Ысынлап та, тарихта эш һәм һунар ҡоралдары ла таштан яһалған дәүер булыуы һәм уның шартлы рәүештә таш быуат тип аталыуы һәр кемгә мәғлүм. Таштар - Ер шарын йәшәү урыны иткән кешелектең иң боронғо юлдашы, тигән фекерҙе яҡларға була. Ер йөҙөндәге барса халыҡтар ҙа таштың миллионлаған йылдар самаһы планетаның хәтерен һәм Йыһан кәрен туплаған мөғжизә икәненә ышана.\nБашҡорт халҡында ла таштар тураһында ярайһы уҡ мәғлүмәт тупланған. Беҙҙең заманға тиклем таш әйберҙәр генә түгел, хатта ташҡа бәйле ғөрөф-ғәҙәттәр, уйын төрҙәре, дауалау алымдары быуындан-быуынға күсеп килеп етеүе ошоға дәлил. Традицион булмаған дауалау алымдарынан һаналған таш менән дауалау "литoтepaпия" тип атала икән һәм был термин боронғо грек телендә дауалау тигәнде аңлата. Минералдан таралған нурланыш һәм тулҡынланыш кешенең төрлө ағзаларына тәьҫир итеү көсө менән бәйле был алым Көнсығыш, Азия илдәрендә киң таралған. Халыҡ табиптары таштарҙың энергетик балансты көйләүен, йәғни таш менән кешенең үҙ-ара мөнәсәбәттә була алыуын күҙ уңында тота. Рәсми медицина ла литотерапияның организм өсөн тышҡы файҙаһын, йәғни эҫе таш менән йылытыу ҡан тамырҙарының киңәйеүенә һәм нервыларҙың тынысланыуына булышлыҡ итеүен таный. Һыуыҡ таштар ярҙамында, киреһенсә, тәндең билдәле бер өлөшө һыуытыла, һуңынан шул урындағы ҡан әйләнешен көсәйтеп, уны кислород менән туйындырып, токсин һәм шлактарҙы сығаралар.\nДауалаусы таштарҙы төркөмләү\nКристалдар энергетикаһы буйынса төркөмдәргә бүленә. Бының өсөн шарт булып уларҙың ҡайҙа һәм нисек барлыҡҡа килеүе иҫәпкә алына: вулкан урғылыуҙанмы, диңгеҙ төбөнәнме, әллә ултырған тау тоҡомдарынанмы? Ошо тaлаптан сығып, минepaлoгик-энepгeтик шкaлa төҙөлгән:\n- Энepгeтик яҡтан иң көслө минepaлдар тип aлмaз, aлeкcaндpит, зөбәржәт (изyмpyд), pyбин, caпфиp һанала. Был бишәүҙән һуң ошо төркөмгө aквaмapин, aмeтиcт, гpaнaт, ceлeнит, тypмaлин, хpизoлит та өҫтәлә. - Агaт, мaлaхит, poдoхpoзит, алһыу квapц, cepдoлик, хaлцeдoн энергетик яҡтан уртаса кимәлдәге таштар рәтендә йөрөй.\n- Уларҙан ҡала oпaл һәм oбcидиaн да исемлеккә индерелгән.\n- Органик рәүештә барлыҡҡа килгән гәүһәр (янтapь), мәрйен (кopaлл), ынйы (жeмчyг), гaгaт, шyнгит айырым төркөм итеп ҡабул ителгән.\nРәсми танылған дауалаусы минералдар\nЛитoтepaпияны шapлaтaнлыҡ тип һанаған рәсми медицина ҡайһы бер тәбиғи минералдарҙың opгaнизмға ыңғай тәьҫирен таный: һүҙ тоҙ тураһында. Ашарға яраҡлы таш тоҙо, ысынлап та, дауалаусы сифаттары менән билдәле: - тоҙ тәбиғи aнтиceптик һәм кoнcepвaнт;\n- тоҙ иретелгән һыу йоғошло ауырыуҙар көсәйгән осорҙа ауыҙ ҡыуышлығын, тамаҡ, танау эсен сайҡатыу өсөн ҡулланыла;\n- һыҙлаған урынға ҡыҙҙырылған тоҙ тултырылған тоҡсай баҫыла;\n- ҡаты тоҙ иретмәһендә һыуға аяҡ һәм ҡулдарҙы тығып ултырып, кире энергиянан һәм тырнаҡтарҙағы йоғошло бәшмәк ауырыуынан арынырға була;\n- тоҙло вaннa - нервы ҡуҙғыуын, арыуҙы баҫыусы peлaкcaнт, тирене таҙартыусы һәм йомшартыусы сара;\nОшо урында cпeлeoтepaпия тигән атама аҫтында литoтepaпияның үҙаллы тармағын да иҫкә алырға була. Ер аҫтындағы тоҙ ҡатламын сығарыуҙан бушап ҡалған ҡыуышлыҡтарҙа махсус төҙөлгән мәмерйәлә үҙемә лә булырға тура килде. Ундағы тәбиғи рәүештә йодҡа бай һәм һәр төрлө микробтарҙан азат һауаны һулап, астма һәм тын алышына бәйле башҡа сирҙәр дауалана.\nТаш менән дауалау алымдары\nТаш үҙенең энергияһын кеше менән уртаҡлашырға һәләтле тигән инаныуҙан сығып, уларҙы төрлөсә ҡулланып була:\n- Амyлeт, тaлиcмaн, бетеү һәм төрлө биҙәүестәр рәүешендә ҡулланылған аҫылташтар уның хужаһын күҙ тейеүҙән, ҡарғыш алыуҙан, ғөмүмән, ҡара көстәрҙән һаҡлай, тигән ҡараш беҙҙең халыҡта төплө урын алған. Ҡашмауыбыҙҙы һәм башҡа төрлө баш һәм өҫ кейемдәрен алайыҡмы; муйынға таға торған һәм түште ҡаплаған алмиҙеү, хәситә һ.б. атайыҡмы; беләҙек, йөҙөк, билбау булһынмы - барыһы ла ошо талапҡа тап килгән. Шуға күрә улар борондан, быуындан-быуынға күсә килгән матди һәм рухи байлығыбыҙ беҙҙең!\n- Таштың көсөн һыуға биреү. Бында бигерәк тә өшкөртөлгән тоҙ менән дауалау бик киң таралған алым. Һыуҙы көсәйтеүсе иң шәп минepaл - саҡматаш һанала. Уны кис көнө стакандағы һыуға һалып ҡуйып, иртән шул һыуҙы эсеп ҡуялар. - Таштың онтағын ҡулланыу (пopoшок). Ҡырҡылған яраға, иҙелгән сей тирегә, утҡа бешкән урынға әсеүташты ваҡлап, шуның онтағын һибеү беҙ бала саҡта ла киң таралған күренеш ине әле.\n- Һыҙлаған ергә йылытылған таш ҡуйыу. Ошо алым тураһында айырым яҙып үткем килә. Сөнки үҙем уның файҙаһын күп күрҙем.\nХалыҡ хәтерендә ҡалғандар\nБелеүегеҙсә, ҡалаларҙа май айында үҙәк йылытыу системаһы һүндерелгәндә, йә сентябрь айында әле ул тоҡандырылмаған мәлдәрҙә, көн торошо үҙгәреп китеп, һыуыҡтар башланһа, фатирҙарҙа бик һалҡын була. Быуын һыҙлауҙарына дусар булғандар һәм оло йәштәгеләргә был осорҙо үткәреү бик ҡыйынға төшә. Бер мәл шулай, Мәскәүҙә тибет медицинаһы буйынса уҡып йөрөгән улым шылтыратып, хәлемде һорағанда, мин шундай хәлдә ултыра инем. Ул миңә тиҙ арала аҡ төҫтәге ялпаҡ йылға таштары эҙләп табырға һәм уларҙы сәғәткә яҡын һыуҙа ҡайнатып, төнгөлөккә йоҡларға ятҡанда шуларҙың өҫтөнә ятырға кәңәш бирҙе. Ялпаҡ аҡ таштарҙы табыуы бик анһат түгеллеген шунда белдем инде! Шулай ҙа Бөрйән йылғаларынан Стәрлетамаҡтағы фатирыма йыйып алып ҡайтҡан аҡһылыраҡ төҫлө 6-7 таштың файҙаһын күрҙем мин яҙлы-көҙлө. Нимәһе ҡыҙыҡ: түшәккә ятҡас, тән үҙенән-үҙе кәрәк урындарға шылдырып ала ул эҫекәй таштарҙы, шуның йылыһына баҫылып йоҡлап та кителә. Улар менән яҙлы-көҙлө аяҡ-быуындар һыҙлауынан ҡотолғаныма шөкөр итәм. Ауылда йылы өйҙә йәшәһәм дә, хәҙер ҙә был һабаҡты ҡулланам, йылғанан йыйған таштарым һәр саҡ өйҙә һаҡта яталар. Был таштар бөтөн, шыма, матур булырға тейеш.\nОшо шәхсән тәжрибәмдән сығып, ғүмер баҡый тау-таш араһында йәшәп ятҡан бөрйәндәрҙә таш менән дауалау серҙәренең, алымдарының остоғо булһа ла һаҡланғандыр, тигән өмөттән, ағинәйҙәр менән онлайн-әңгәмә ойоштороп алдым:\nАйһылыу Ғарифуллина: "Өләсәйемдең аҡ бер төймә һымаҡ нәмәһе бар ине. Ысын һиҙәп, ти ине. Алты йәшем тулмаҫ борон мин, ҡаралды башында тызынып ятып, стена егендәге мүк араһындағы ҡарағай сәнскәге күҙгә ҡаҙалды. Шуны ололарға әйтмәй йөрөп, күҙемә аҡ һалды. Өләсәй, бысаҡ аҫтына һалмайһығыҙ баланы, тип, үҙенсә тәрбиәләне. Аҡһыл-зәңгәрһыуыраҡ төҫтәге таш булдымы, төймәме (усҡа һыймалы, оҙонсай), шуны бысаҡ менән ҡырып, минең күҙгә һала ине. Ул шулай кеше дауаланы..."\nАртабан Айһылыуҙың бер туған апаһы, Байназар ауылы ағинәйе Фәнүзә Ишбаева был мәғлүмәтте ентекләберәк һөйләне: "Беҙҙең, үткән быуаттың 40-70-се йылдарындағы яланаяҡлы, "ағасаяҡ" бала-сағаларының, аяҡ табандары, тиктормаҫ ҡулдары һыҙырылып-яраланып, сиҡандап ҡына бара торғайны. Күпме ауыртһа ла, һыҙлаһа ла, танау мыршылдатып, күҙ сепелдәтеп, ата-әсәйҙәргә әллә ни биҙунданманыҡ. Күкһел төҫтәге аҡбур һымағыраҡ был ташты өләсәйем йә әсәйем хәҙерге бер литрлыҡ банка ҙурлыҡ килелә төйөп, он-онтаҡ итеп алыр ине. Беҙ ни, мөйөштәге кәштәлә ултырған бормасанан, унда бөтөп китһә, келәттә теҙелешеп китеп, элеүле торған янсыҡ ҙурлыҡ тоҡсайҙарҙың тышынан ошо онтаҡты табып, яраға һибеп алабыҙ. Ике-өстө һипһәң, яраңды ла онотаһың. Ятыр алдынан яраны, һыҙырылған-сыйылған ерҙәрҙе шул онтаҡ иҙелгән һыу менән йыуып-сайып һалырҙар ине. Тиҙ кипһен-ҡатһын тип, яраны ураманылар ҙа.\nАуыҙ эсе, тел-урт иҙелһә, әсеүташты имеп, йә тел аҫтына һалып йөрөгәндәр. Онтағын һыуға болғап, шуның менән ауыҙҙы сайҡатҡандар. Оло юлдан Яуымбайҙы үтеп, Дүртсүмәлеһен менгәс, Әсеү яланы башлана. Уңдан төптә, үрҙәрәк, ҡасандыр Мәһәҙейҙәрҙең йәйләгән ере башлана, Мәһәҙей Әсеүе атамаһы менән йөрөй. Йылға яндап һуҙылған тау әсеүташҡа бай булған. Ярға яҡыныраҡ ерҙәрҙә, яуындан һуң да таш иҙелеп, ҡойо-батҡаҡҡа әйләнеп, әсеп-күпсеп ятҡан. Ана шул батҡаҡ менән сей яраны, ҡутыр-фәләнде дауалағандар. Хәҙергесә әйтһәк, дезинфекциялай торған антисептик булған инде.\nТағы бер нәмә иҫкә төштө: бәғзе берәүҙе теше һыҙлап ыҙалата бит. Беҙ ҙә мәхрүм булманыҡ ул һыҙлауҙан. Иҙел ташы булдымы, махсус берәй ташмы, беҙ мунса ташы тинек, бармаҡ башы ҙурлыҡ биш-алты бөртөгөн ҡыҙҙыра ла, һауытҡа һалып, өҫтөнә һыу ҡойоп, бөркәндереп, боҫона ауыҙҙы асып ултыраһың. Ҡорто төшә, ти торғайны өләсәйем. Мунсаның ташына эҫе һалып, боҫона арҡа терәп тороуҙың ни тиклем шифалы икәнен күптәр аңламай әле. Шул боҫта миндекте тота биреп, сабынып та ебәрһәң... Мунса - ул беҙҙең дауахана, ти торғайны атайым да. Мунса мейесенә Иҙел һыуы йыуған таштарҙы һалалар. Мәһәҙей ауылына килен булып төшөп, таштай батып, күркәм ғүмер юлы үткән 1901 йылғы Ғарифуллина Мәрзиә өләсәйем, 1930 йылғы әсәйем Ғарифуллина Нәбирәнән бик фәһемле һабаҡтар - кәрәкле ғилем алғанмын икән тип шатланам хәҙер..."\nДилбәр Ғәлиева: "Минең өләсәй Исмәғилова Хәбирә Фәтих ҡыҙы ла дауалаған таш менән. Үҙем бәләкәй саҡта, иҫләйем, уның өйөндә ҡыҙылса менән ауырыған балаларҙы, өҫтәренә ҡыҙыл сепрәк ҡаплап, теҙеп һалып ҡуйҙылар. Өләсәйем уларҙы матур ғына һандығында һаҡлап тотҡан ташы менән һыпырып, өшкөрә. Мине лә, тегеләр менән бер юлы үткәрһен ауырыуҙы, типтер инде, бергә һалып ҡуялар. Ғаиләбеҙ ҙур, 11 бала. Интернатта ятып уҡыусылар бөтәһе лә свинка менән ауырып ҡайтҡан бер мәл. Ул саҡта ла өләсәй, апайымдарҙы ултыртып, ташы менән йөрөтөп өшкөргән, һәм теге свинка нисек сыҡҡан, шулай юҡ булған. Ангинаны ла шулай дауалаған. Ике өләсәйҙең дә дауалай торған һәләттәре булған. Беҙ генә бер нәмә лә белмәйбеҙ...\nЭйе, ул йылдарҙа дин, халыҡ ысулдары менән дауалау тыйылған мәлдә үҫкәнгә күрә, өләсәйҙәребеҙҙең тормош тәжрибәһенә, халыҡ хәтеренә битараф итеп тәрбиәләнгән быуын балалары инек шул беҙ. Апайым Фәриҙә иҫләүенсә, таштың артабанғы яҙмышы билдәһеҙ. Өләсәйебеҙ әхирәт донъяһына күскән саҡта әсәйебеҙҙең бер туған һеңлеһе, Әбйәлил районы Гусевка ауылында йәшәүсе Гөлсирә апай ташты һандығы-ние менән ҡуша алып ҡайтып киткән. Апай мәрхүмә булғанда был яҡтағы туғандарына уны ерләшергә барыу мөмкинлеге булмаған. Тимәк, таш-ҡомартҡы шулай юҡҡа сыҡҡан".\nАртабан һүҙ тотҡаһы Яңы Монасип ауылы ағинәйе Нәсимә Сәғитоваға күсте: "Тишек ташты бәләкәйерәк һауыттарға, ризыҡ кәмемәһен, тип бәйләп ҡуйғандарын беләм. Ҡәйнәмдеке була торғайны. Ҡәйнәм Сәғитова Ғәйниямал Ишбулды ҡыҙы 1915 йылғы, 1996 йылда үлеп ҡалды. Мин килен булып килгәндә уның ике ағас һауыты - күнәсектәре, сәсенә таҡҡан үрместәре бар ине. Ҙурыраҡ күнәсегенә нимә һалып йөрөткәндер, ә бына бәләкәйерәгенә тоҙ һалып тотоноп йөрөй ине. Ул күнәсектәрҙең ике яҡ ситенән бау таға торған тишектәре була торғайны, моғайын, күргәнегеҙ булғандыр. Шул тишектәрҙен береһендә таш бәйле торғанын күргәс, мин унан һорай ҡалдым. Шунда әйтте инде, һауыттан ризыҡ өҙөлмәһен өсөн, тип. Йәш саҡта ней, ундай-бындайға иғтибар итмәнек бит инде. Ҡыбырлап, шундай нәмәләрҙе йыя, ҡыҙыҡһына башлағайным, ололар ҙа китеп бөттөләр. Ул тишек ташты кеше Иҙел, башҡа йылға буйҙарынан үҙе тапҡанын бәйләп ҡуйырға тейеш. Яланда табылғаны яраймы микән ҡулланырға, уныһын белмәйем. Ҡот, ырыҫ, бәрәкәт килтерә торған таш, тип ышанғандарҙыр инде... Миңә тап булғаны юҡ бындай таш..."\nБрәтәк ауылы ағинәйе Фәнүзә Ғаян ҡыҙы ла мәғлүмәтле булып сыҡты был турала: "Инәйҙәр һөйләй торғайны. Тишек таш аша хәмерҙе ағыҙып эсерһәң, эскән кеше эсеүен ташлай, тип. Уның ниндәйҙер доғаһы ла бар шикелле. Мин бәләкәй саҡта ишеткәнемде генә яҙам. Мин дә ул тишек ташты эҙләп- эҙләп, таба алманым инде..."\nҠотан ауылында йәшәүсе 1957 йылғы Ғәлина Фәрзәнә Мотаһар ҡыҙында табылды ул "тишек таштар". "Мин уларҙы эҙләмәйем дә. Үҙҙәре тап булалар улар миңә", - тип таштарын бер өйөр итеп килтереп күрһәтте ул. Фотолағы таштар уныҡы. Хәтирәләре менән дә ихлас уртаҡлашты: "Аҫалы балаҫтар һуғыу оҫтаһы булған әсәйем Кәримәнең бер генә шыма "тишек ташы" булды. Уны ул өйҙөң ҡото, тип ишек башында һаҡланы. Яңғыҙы ике ҡыҙ баланы тәрбиәләгән әсәйем, сөскөрөп-бышҡырып ауырыша башлаһаҡ та, бер генә дауа ҡулланды. Иҙел буйынан йыйып алған йоморо аҡташтарын биҙрә төбөнә һала һалып, биҙрәне ут өҫтөндәге өсаяҡҡа ҡуя ла, таштар ҡыҙыу менән эргәһенә беҙҙе юрған менән бөркәндереп ултырта. Эҫе таштарға һибелгән мәтрүшкәле һыуҙан хасил булған хуш еҫле быуҙы һулайбыҙ. Тәүҙә ҡырҙаныраҡ, таштар һыуына башлаһа, биҙрәгә яҡыныраҡ күсәбеҙ. Тирләп-бешеп сыҡһаҡ, башыбыҙға яулыҡ урап, йылы юрған менән баҫырып йоҡларға һала ине. Иртән тороуға һау-сәләмәтбеҙ!"\nҠотан ауылының Ағинәйҙәр ҡоро етәксеһе Хәмдиә Һаҙый ҡыҙы Ситдиҡова үҙе лә хәтер яңыртты: "Атайыбыҙ йәшләй үлеп, алты бала менән ҡалған әсәйем ферма эшенән бушаманы. Резина итектәр менән йөрөп һыуыҡ үткәргән аяҡтарын, эҫе йәйгә сыҡҡас, Иҙел буйына барып, эре генә ҡырсынлы ҡом өҫтөнә ултырып дауалар ине. Бер аҙҙан аяҡтарын ҡомға күмеп, доғалар уҡып: "Һыҙлауҙарым, ҡомташ булып ҡойолоп ҡына ҡалһағыҙсы!" - тип теләктәр теләй-теләй, аяҡтарын һыуға тыҡмай, һыпырып ҡына, ойоҡтарын кейеп ҡайтыр ине. Әйткәндәй, өйҙә лә ул бер ваҡытта ла яланғас аяҡ йөрөмәне... Иманлылыҡтың, әҙәплелектең бер сағылышы булған бит инде уларҙың был ҡылығы..."\nОшо уҡ ауылда йәшәүсе 1954 йылғы Байрамғәлина Рәшиҙә Сабир ҡыҙының һөйләгәндәре лә фәһемле мәғлүмәт булыр гәзит уҡыусыларға: "Мәҡсүт ауылында бер инәй Ағиҙел буйында эҫе йәй көндәрендә таш менән арҡа, бил, быуындар һыҙлауын дауалай торғайны. Ул бер тигеҙ генә йәйпәк таштарҙы йыйып алып, уларҙы ҡояшта ҡыҙҙырып, һыҙлаған урындарға һамаҡлап теҙеп кенә һала ине. Был һамаҡлау, хәҙер уйлауымса, доға булған. Ҡайһы бер һүҙҙәре хәтерҙә һаҡланған. Ул һүҙҙәр Фатиха сүрәһендә бар. Инәй һыҙланыуҙы эҫе таш менән ҡыуған, доғалар менән өшкөргән. Әсәйемдең биле ауырта торғайны, уның бер нисә тапҡыр ошо дауаны ҡулланғас, аяҡҡа баҫып киткәнен иҫләйем. Иҙел буйында дауаланғанда таштарҙы ул күлмәге аша ғына һалдырыр ине. Хәҙергеләр кеүек, бар ғәм алдында ҡатын-ҡыҙ ғәүрәтен күрһәтеү ғәҙәте булманы улар заманында.\nҠотан ауылында Камила исемле белемле генә инәй йәшәне. Быуын ултыртыу, һынған урынды сыра ярып өйсөкләп бәйләү, яман шешектәрҙе утта ҡыҙҙырған бысағы менән ярыу һәм башка бик күп дауалау ысулдарын белә ине. Бәүеле тотмаған малайҙарҙы таш менән дауаланы. Ете юл сатында өсаяҡҡа таба ултыртып, ут яға торғайны. Табала таштарҙы ҡыҙҙырып, шуның өҫтөнә шажлатып кесе ярау иттерә ине. Табанан сыҡҡан парҙы өшкөрөп, балаға табан өрә торғайны. Был дауалау ысулы ете тапҡыр ҡабатлана. Ололар: "Камила инәйҙең дауаһы килеште, малайым арыуланды", - тип ҡыуана инеләр..."\nБына шулай итеп, һүҙ артына һүҙ эйәреп, хәтер һандыҡтарын асып, таш менән дауалау төрҙәрен арыуыҡ асыҡланыҡ ағинәйҙәр менән. Аралаша торғас, атайымдың әсәһе Брәтәк ауылының кендек инәһе Маһибәҙәр ҡартинәйемдең (1880-1978) бала сағымда ике тапҡыр ҡайраҡташ ҡулланып, тимерәүҙән өшкөрөүенең килешеп китеүе иҫкә төштө. Үҙенә бер төрлө таш яныуысты һыулай биреп, балта-бысаҡ кеүек ҡорамалды үткерләгәндә, уның өҫтө бер аҙ иҙелепме, күперекләнепме китә. Бына шул шыйыҡлыҡты һөртөп, өшкөрөп дауалағайны ул мине. "Ҡайраҡ, ҡайраҡ, кит йыраҡ, кит йыраҡ!" - шешектәрҙе, бүһерҙе имләү йолаһы ла булған икән шул башҡорт ырымдарында.\nИҫке Собханғолдан Зәкиә Йәмилха ҡыҙы Суфиянова ла был теманан ситтә ҡалманы. Бала саҡта йәйге миҙгелгә күсеү менән, көҙгә тиклем яланаяҡ йөрөүебеҙ тураһында иҫләп алдыҡ уның менән. Аяҡты ватыҡ быялаға яралау, йә булмаһа тимер-фәләнгә ҡырҡылыу, ҡаҙалыу кеүек ҡаза бик һирәк осраған заман булған бит әле ул саҡтар. Йылға эсендәме, яр буйындамы - яланаяҡ таш тапау үҙе ниндәй файҙа булған беҙҙең сәләмәтлек өсөн! Аяҡ табанындағы барса нөктәләр тәнебеҙҙәге һәр ағза өсөн яуаплы икәненә хәҙер барыбыҙ ҙа мәғлүмәтле. Шуны иҫләп, 10 см тирәһе тәрәнлектәге йәшниккә эреле-ваҡлы йылға таштары тултырып, йәй көнө ишек алдына, ҡышҡа өйгә индереп ултыртып ҡуйһаҡ, яланаяҡ шулар өҫтөндә тапанып тороуҙы ғәҙәт итеп алһаҡ ине, тигән тәҡдим индереүҙе кәрәкле тип таптыҡ. Был кәңәшебеҙ ҙә күптәргә килешер тигән ышаныста ҡалабыҙ.\nБөрйән районы "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе.\nЯҙылған: 18.12.20 | Ҡаралған: 408


«500 ферма» программаһы һөҙөмтәле, ауыл халҡы өсөн асыҡ булырға тейеш – БР Президенты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n«500 ферма» программаһы һөҙөмтәле, ауыл халҡы өсөн асыҡ булырға тейеш – БР Президенты\n15:49, 26 декабря 2013 Сәйәсәт\nРеспублика парламентарийҙарына йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһе менән сығыш яһап, Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, уҙып барған йылда ауыл иҡтисадында, ауылға социаль ярҙам итеүҙә ярайһы үҫеш булды, тип билдәне.\nХәҙер ауыл хужалығы комплексында дөйөм һалыу күләме менән 702 миллиард һумдан ашыу 18 эре проект тормошҡа ашырыла. Быйыл 7 миллиард һум самаһы аҡса ауыл хужалығына ярҙам итеүгә йүнәлтелде. Байтаҡ средстволар федераль бюджеттан йәлеп ителде. Былтыр ул миллиард ярым ине, быйыл – ике ярым тапҡырға күберәк. «500 ферма» программаһы яҡшы импульс бирҙе. Уның арҡаһында республиканың 130 фермаһында яңыртыу һәм ҡорамалдар менән йыһазландырыу буйынса эштәр бара йәки тамамланған. Тик иң мөһиме – модернизацияланған фермаларҙа хеҙмәт етештереүсәнлеге бер ярымға-ике тапҡырға артты. Һөттөң үҙҡиммәте кәмей, тимәк продукция конкуренцияға һәләтле була башланы. Был программа тағы ла һөҙөмтәле, үҫешле, ауыл халҡы өсөн асыҡ булһын өсөн уны артабан да камиллаштырырға кәрәк, — тине БР Президенты.


Ултырышта федерацияның яңы уставы раҫланды, яңы президент һайланды. Башҡортостандың спорт көрәше федерацияһын республика Хөкүмәте вице-премьеры вазифаһын башҡарыусы Артур Әхмәтханов етәкләйәсәк.\nРадий Хәбиров ойошманың попечителдәр советы рәйесе итеп һайланды.\n–Бында мин бала саҡтан таныш кешеләрҙе күрәм, – тине төбәк етәксеһе. – Минең күңелемдә көрәш спортына ҡарата оло һөйөү йәшәй, спортсыларҙы һәм тренерҙарҙы тәрән ихтирам итәм. Минең өсөн был бик мөһим.\nРадий Хәбиров әйтеүенсә, бөгөн төбәктә көрәш спортын үҫтереү өсөн уникал мөмкинлек бар. Сөнки Башҡортостан етәкселеге ошо йүнәлешкә ярҙам күрһәтергә әҙер. Төп маҡсат – көрәш спортын киңерәк таратыу, сөнки Башҡортостан элек-электән көрәшселәр төбәге булараҡ дан тота.\n– Бөгөн көрәш үҙ эшенә фиҙәҡәр ҡараған бай тәжрибәле тренерҙар иҫәбенә йәшәп килә, – тине Радий Хәбиров. – Хәҙер өлкән тренерҙарға алмашҡа йәш кадрҙар әҙерләү тураһында уйланырға кәрәк.\nМатди-техник базаны нығытыуға килгәндә, төбәк етәксеһе Көрәш һарайы проекты әҙерләнеүе тураһында әйтеп үтте. Йыл аҙағында объект төҙөлә башлар тип күҙаллана.\n– Беҙҙең Көрәш һарайы Рәсәй Федерацияһындағы иң яҡшы үҙәк булырға тейеш тигән бурыс ҡуйҙым. Унда төрлө кимәлдәге ярыштар ҡабул итергә мөмкин буласаҡ, – тине Радий Хәбиров. – Көслө спортсылар үҫтереү өсөн интернат тибындағы көрәш мәктәбе тураһында ла уйлашырға кәрәк.


Хәбәрҙәр: Дәмәшктәге теракт 53 кешенең ғүмерен өҙҙө.\nДәмәшктәге теракт 53 кешенең ғүмерен өҙҙө.\n53 кеше Дәмәшктәге теракт ҡорбаны булған. Идара итеүсе “Баас” фирҡәһе штаб-фатиры янындағы юлда мина һалынған автомобиль пик сәғәтендә күккә осҡан. Хәбәр итеүҙәренсә, һәләк булыусыларҙың күбеһе тыныс халыҡ- бала-саға һәм ҡатын-ҡыҙ. Шартлау урынынан алыҫ та түгел- мәктәп. Зыян күреүселәр һаны 200-гә яҡын, юлда -50-нән ашыу янған һәм ватыҡ машиналар.\nШартлау тулҡыны Рәсәй илселеге бинаһы тәҙрәләрен дә ҡойған. Ул “Баас”штаб-фатиры артында ғына урынлашҡан. Хеҙмәткәрҙәр араһында зыян күреүселәр юҡ.\nСүриәнең киң мәғлүмәт саралары хәбәр итеүенсә, кесе йома Дәмәшктә йәнә 2 теракт ойошторолған һәм ике миномет снаряды шартлаған. Көс структуралары ике террористы ҡулға алған, уларҙа 1,5 тонна шартлатҡыс табылған.\nТеракттар шаршамбы, Рәсәй һәм Ғәрәп дәүләттәре лигаһы оппозиция һәм идара итеүсе режим вәкилдәре менән туранан- тура һөйләшеүҙәр үткәрергә булғас ойошторолған. Әммә хәрби подразделение начальниктары, һөйләшеүҙәр башланғансы, президент Бәшәр Асадтың властан баш тартыуын талап иткән.\nСүриәләге хәлдәр тураһында кесаҙна Бөйөк Британияның сит ил эштәре министры Уильям Хейг һәм Ливан президенты Мишель Сөләймән әңгәмәләште. Хейг йәнә Бәшәр Асадтың отставкаға китергә тейешлеге хаҡында белдерҙе.


Кәзә һөтөнән яһалған ризыҡтарҙың файҙаһы\n6 Сентября , 15:00\nБыл яҙмамда һөт кәзәһе һәм уның һөтөнән яһалған ризыҡтарҙың файҙаһы тураһында яҙырға булдым.\nҺәйкәлде кемгә ҡуйыр инең, тиеп,\nҺораһалар минән түрәләр,\nҺис уйламай яуап бирер инем:\n“Лайыҡ беҙҙә уға кәзәләр!”\nДебет һәм ит бирә торған кәзә малын күккә сөйөп маҡтағым, ул малдан күргән изгелектәр тураһында күп итеп яҙғым килһә лә, ошо ерҙә туҡтайым. Сөнки ул беҙҙең республика ерлегендә йәшәп ятҡан халыҡ өсөн яңылыҡ түгел. Кәзә малының изгелеген күп ғаиләләр күрҙе, күрә, күрәсәк. Ниндәй генә замана килһә лә, кәзә малы кешегә тоғро ҡалып, бары тик мәрхәмәтлек кенә ҡыла һәм иҫ киткес күп файҙа бирә. Ашһыҙ, кейемһеҙ ҡалдырмаҫ.\nБыл яҙмамда һөт кәзәһе һәм уның һөтөнән яһалған ризыҡтарҙың файҙаһы тураһында яҙырға булдым. Әлеге беҙҙе һәр яҡлап ҡыҫҡан, тын алырға ла ирек бирмәгән ҡиммәтселек заманында мал аҫырау ҙә бик ҡиммәтҡә төшә. Бигерәк тә һыйыр малын. Шуның өсөн урамға һыймайынса ҡайтҡан һыйыр көтөүе ҡалманы инде бер ауылда ла. Ләкин йәшәргә, балалар үҫтерергә, тормош көтөргә кәрәк бит. Аллаһы Тәғәлә мөмкинлектәр бирә. Магазин һөтөн өнәмәгән кешеләр һыйыр аҫырауға ҡарағанда аҙыраҡ сығымдар талап иткән һөт кәзәләрен аҫырай башланыр. Бер бәләкәй генә йылы һарайың, баҫтырыҡлап тултырылған ике-өс ат арбаһы бесәнең, бер нисә тоҡ һолоң булһа, әйҙә инде - рәхәтләнеп йыл әйләнәһенә йәнең-тәнеңде сихәтләнедереп тора торған һөт кәзәһен аҫырап йәшәй бир. Хатта бесәнде сабып әҙләп-әҙләп бәләкәй ҡул арбаһы менән ташып киптерһәң дә, транспортҡа киткән яғыулыҡ сығымдары кәрәк булмай.\nҠасан аҡсам була ла шифаханаға барам инде, тип тә хыялланаһы түгел. Яйы сығып барһаң, уныһы ла ярай. Ә кәзәң булһа, көн һайын өйөңдә өҫтәл өҫтөндә – шифаханалағы һымаҡ һый. Хатта санаторийҙарҙа ундай сифатлы һый булмаҫҡа ла мөмкин. Тарих биттәренә күҙ һалһаң, был һыйҙан батшалар ҙа баш тартмаған. Ә бына артып ҡалғанын һат, кәзә һөтө бизнесмены бул. Ә бит ул һөттән әҙерләнә торған ризыҡтар ифрат күп: брынза, сыр, кефир, ҡорот, ҡатыҡ, ҡаймаҡ, май. Уларҙы нисек итеп дөрөҫ яһау алымдарын интернетта аҙымлап күрһәткәндәр. Иң мөһиме - ҠЫМЫҘ!!! Кәзә ҡымыҙының файҙаһы иҫ киткес.\nҠымыҙ тигәндәй, бер нисә йыл элек беҙҙең ҡасабанан йыраҡ түгел кәзә фермаһы астылар. Бик матур урында, тау итәгендә урынлашҡан. Унда кәзә һөтөнән ҡымыҙ яһайҙар һәм кибеттәргә, шифаханаларға тараталар. Беҙҙең күрше ауылдың адресы ҡымыҙ етештереүсе булараҡ күрһәтелгәс, мине, төбөнә тоҙ ҡойорға яратҡан кешене, ҡымыҙ яһау тәртибе һәм рецебы ҡыҙыҡһындырҙы. Ферма хужаһы ханым менән таныштым һәм һораштым. Ул бер ниндәй ҙә сер яһаманы. Минең өсөн бик ҡыҙыҡлы мәғлүмәт ишеттерҙе.\nУлар беҙҙең Ейәнсура районы аша Сибай ҡалаһына барғандар. Шундағы кәзә фермаһында кәзә тотоу, һөтөнән ҡымыҙ яһау серҙәренә өйрәнгәндәр, ҡымыҙҙың ойотҡоһон да шунан алып ҡайтҡандар. Миндәге ғорурлыҡ хистәре күкрәккә һыймай торҙо шул саҡта. “Ул яҡтағы халыҡ бигерәк оҡшаны, ихлас күңелле, асыҡтар, гел йылмайып һөйләшәләр,” - тигәс, яҡташтарымдың күркәм милли һыҙаттары өсөн бик ныҡ шатландым. Беҙҙең яҡ тәбиғәтенең матурлығына иҫтәре киткән! «Йылғаларҙың төптәре күренеп ята, һыуы чиста (был яҡта таҙа тигәнде аңлата был һүҙ), һәр бер ваҡ таш ниндәй төҫтә булһа, шулай күренә, вәт хайран ҡалдыҡ,” - тине улар. (Быйылғы ҡоролоҡ был йылғаларҙы киптерҙе. Аллаһы Тәғәлә йылғаларҙы кире һыуҙарға тулыландырһын инде берүк).\nИии, һөт кәзәһе аҫыраған кешеләр үҙҙәренең ниндәй ҙур байлыҡҡа юлыҡҡандарын бәлки ахырынаса аңлап та бөтөрмәйҙәрҙер!!! Өйөп тау хәтлем алтын бирһәләр ҙә, кеше уның ҡәҙәре бай була алмай. Ул бөгөнгө көндә янсыҡ тулы аҡса менән дә табып булмай торған “экологически чистый продукт “ эйәһе. Сифатһыҙ ризыҡ менән кибет кәштәләре шыплап тулған, сифатлыһын табыуы ҡыйын. Шул кәзә һөтө һәм уның һөтөнән әҙерләнгән ризыҡтар бөтөн ер йөҙөндәге халыҡтың сәләмәтлеген нығытып, бер ниндәй сирҙәргә бирешмәйенсә йәшәтә ала. Бының шулай икәненә мин күптән ышана инем, ул ышанысымды тағын нығыттылар. Бары тик аҡса артынан ҡыуған, ул ризыҡҡа теләһә нимә ҡушып, килем арттырыусы фирмалар яһаған ризыҡҡа ышанысым юҡ.\nИҙелбаҡ ауылында йәшәп ятыусы уртансы апайым Гөлнисаға хәлен беләйем тип шылтыратҡан һайын беҙҙең һөйләшеүгә һөт кәзәһе килеп ҡыҫыла. Йә ул уларҙы һауып ҡына ингән, йә ҡымыҙын, һөтөн Өфөгә ҡыҙҙарына ебәргән, йә улар бәрәсләгән... Мин үҙем кәзә һөтөнөң бик файҙалы икәнен ишетеп кенә түгел, эсеп белгәнгә күрә, ҡыҙыҡһынып тыңлайым. Беҙ йәшәгән ерҙән йыраҡ түгел бер нисә кеше һөт кәзәләре тота. Ул һөт артынан әллә ҡайҙан кешеләр киләләр.\nБер йылды Мәскәү ҡалаһына барғанда юлда автобус ватылды. Бик оҙаҡ ремонтлай алмай интектеләр. Бөтөн халыҡ өшөп, ҡатып бөттө. Мин ҡайтҡас ныҡ ҡына ауырып киттем. Шул ваҡыт кәзә һөтө ярҙам итте. Үҙебеҙҙең урамдағы кәзә тотоусы Сәриә апай иртәнсәк кәзәһен һауыуға, ярты литр банкамды тотоп, барып етә инем. Йылы, яңы ғына һауған һөттө эсеп ҡайтам. Шулай итеп, мин тиҙ еңдем ул ваҡытта сирҙе.\nАпайым ул кәзәләре тураһында шул дәрәжәлә мауыҡтырып һөйләй, минең уларҙы ҡайтып күргем, бигерәк тә ҡымыҙын эскем килә башланы инде. Ә һуңғы тапҡыр һөйләшкәндә кәзә һөтөнә бәйле бик ҡыҙыҡлы мәғлүмәт ишеттерҙе. Миндә был турала яҙып сығарыу теләге тыуҙы. "Кәзә һөтөнөң файҙаһын бөтөн кеше белә инде, яҙып тормайыҡмы әллә, маҡтана тиерҙәр,” - тиһә лә, мин уны күндерҙем. Аллаһы Тәғәлә дөрөҫ белемеңде тарат, тигән бит. Был бит бик изге ғәмәл. Ғәйбәт һөйләп ултырыу түгел. Апайымдың рөхсәтен алғас, яҙа башланым. ”Бәлки, был турала яҙыу кемдәрҙеңдер ғүмерен ҡотҡарыр, бәлки, бөгөнгө көндә сирҙән дауа таба алмағандарға сәләмәтләнеү юлын күрһәтер ашау ризығы ҡиммәтләнгән ваҡытта күп балалы ғәилә башлыҡтарының баштарына дөрөҫ уй индерер һәм башҡа изге уйҙар тыуҙырыр, онотҡандарҙың иҫенә төшөрөр”, - тип өгөтләгәс, риза булды.\n“Еҙнәңдең ҡан баҫымы күтәрелеп яфалана ине, Аллаға шөкөр, көнгә өсәр тапҡыр кәзә һөтөнән ҡымыҙ эсә башлағас, нормалләште, дарыу эсмәй башланы,” - тине. Еҙнәй өсөн мин дә бик ҡыуандым. Ә бына Өфө ҡалаһында йәшәп ятыусы бәләкәй ҡыҙының улы аллергия менән интеккән булған. Шул балаға аҙна һайын Өфөгә кәзә һөтө ебәрә икән. Ул бала һөт эсә башлағас, аллергия сигенгән. (Иҫкәрмә: ишеттем дә эсертә башланым түгел, табиптар менән кәңәшләшеү мөһим.) Ә бер яҡын туғаныбыҙҙа туберкулез сирен тапҡандар. Ул йыраҡҡа эшкә киткән ерендә иммунитеты түбәнәйгәс килеп сыҡҡан. Теләһә кемдә был хәл булыу мөмкин бит. Хәҙер иммунитеты бик шәп кеше һирәгәйҙе инде. Элек һәр кешенең сәләмәтлеге лә, психикаһы ла ныҡ булған. Хәҙер барыбыҙ ҙа шырпыһыҙ ҡабынырға торабыҙ. Тимәк, барыбыҙға ла кәзә һөтөн, ҡымыҙын эсеү зарур. Кәзә һөтөнең нервылар менән бәйле сирҙәрҙән дауа булыуы иҫбатланған. Ауырыу туғаныбыҙға бер нисә ай өҙлөкһөҙ кәзә һөтөн, ҡымыҙын эсертә, ризыҡтарын ашата торғас, ул туберкулез сиренән арынған. Хатта табип аптыраған, нисек дауалана алыуы менән ҡыҙыҡһынған. Кәзә һөтө әсеп ҡымыҙға әйләнгәндә составында туберкулез таяҡсаларына ҡаршы көрәшерлек антибиотик барлыҡҡа килеүен фән иҫбатлаған инде. Тағы бер яҡын туғаныбыҙ ашҡаҙан язваһы менән интеккән булған. Ябығып, йүнләп ашай алмайынса йөрөгән кеше хәҙер ул сирен онотҡан. Шулай уҡ ҡымыҙҙың брюшной тиф, дифтерия, ашҡаҙан, ашҡаҙан аҫты биҙе, шәкәр сире сирҙәренән файҙа булыуы, эсәктәрҙәге сереү процесын туҡтатыуы, оргнизмдың иммунитетын ныҡ күтәреүе, кәрәкмәгән бактерияларҙы, паразиттарҙы юҡ итеүе билдәле. Тимәк, бер ауырыуҙан эсһәң, мең ауырыуҙан ҡотолаһың.\nХикмәт!!! Мөғжизә!!! Нисек шулай булмаһын, был сирҙәр бит тәндең бер ере генә ауыртҡанға килеп сыҡмаған, ә бөтөн ағзаларҙағы тайпылыштар арҡаһында хасил булған. Тимәк, кәзә һөтөнөң файҙаһы бөтөн тәнгә тейгән, һәр яҡлап дауалаған, уны нығытҡан, иммунитетын күтәргән, тәнгә кәрәкле, файҙалы витаминдар, майҙар, микроэлементтар биргән. ”Ҡымыҙҙың ойотҡоһон Үтәғол ауылында йәшәп ятыусы 80 йәшлек Вәкил ағайҙан алдым. Уның ике кәзәһе бар. Эй, шәп һәм яҡшы ағай үҙе!”- тине апайым. Кемделер маҡтаһалар, ҡайтып күрге килә инде шул кешене. Ул йәштәге кешеләр үҙҙәре бер тарих.\nКәзә һөтө тураһындағы белемемде яңыртайым әле, тип интернетҡа индем. Факттарҙы яңынан уҡып, хайран ҡалып ултырҙым. Уның составындағы витаминдарҙың күплегенә иҫ китерлек. Эйе, ул кәзә һөтөнөң файҙаһы тураһында сәғәттәр буйы һөйләргә, һыу буйы яҙырға мөмкин. Ғаиләң өсөн тотһаң да ғәләмәт күп аҡса сығымдарын кәметә, көн һайын тәнебеҙҙе нығытып, сәләмәтләндереп беҙгә рәхәтләнеп йәшәргә ҡамасаулаған сирҙәрҙән ҡотҡара. Дөрөҫ итеп туҡландырһаң, кәзә һөтөнә хас специфик еҫе лә булмай икән. Был турала кәзә тотҡан кешеләр уйланырҙар, интернеттан кәзәләрҙе дөрөҫ туҡландырыу тәртибен табырҙар. Ҡыҫҡаса ғына әйткәндә, кәзә һөтөнөң файҙаһы тураһындағы белемемде яңыртҡанға ҡыуанам.\nКәзә һөтө һыйыр һөтө менән сағыштырғанда витаминдарға байыраҡ һәм улар кимәле буйынса артығыраҡ. Шуның өсөн кәзә тотҡан кешеләр һыйыр тота алмағандарына борсолмаһа ла була, тип уйлап ҡуйҙым. Дөрөҫ итеп ҡулланһаң, бөтөн сирҙәрҙән дә тип әйтерлек дауаһы бар икәнен фән иҫбатлаған. Хатта яман шешкә ҡаршы көрәштә лә файҙаһы ныҡ көслө. Көн дә ҡулланып торһаң, ул сирҙәр кешене урап үтеп китәләр. Ғәжәйеп һәйбәт!!! Кальций, витаминдар, организмға кәрәкле еҙ, тимер, фосфор тиһеңме – аптекалар буйлап аҡса түгеп эҙләп йөрөйһө юҡ. Кәзә малы үләндең сәскәле өлөшөн генә ашай, бына ошо ла уның һөтөнөң файҙалы икәнен күрһәтеүсе фактор.\nАллаһы Тәғәлә кеше сәләмәт йәшәһен өсөн барыһын да етерлек итеп биргән. Тик беҙ һаман ситтән нимәлер эҙләйбеҙ, туҡланыуҙы яһалма тәмләткестәр менән боҙабыҙ. Ә беҙҙең ҡаршыбыҙҙа күҙебеҙгә мөлдөрәп, һаҡалын һелкетеп ҡарап торған кәзәне күңел күҙе күрмәй. Күргәндәргә – афарин, икһеҙ-сикһеҙ рәхмәт!!! Әйтерһең дә, кәзә беҙгә: ” Уян инде, әҙәм балаһы, сиргә баттың бит. Һиңә тағын ниндәй яза кәрәк, бөтөнләй ҡырылып бөтәһегеҙ, беҙ һеҙҙе ҡотҡарырға ебәрелгән йән эйәләре бит”, - ти. Мин һәр ваҡыт кәзә малының ҡарашын күпте күргән, аҡыл йыйған оло кешеләр ҡарашына оҡшатам. Кәзәнән дә аҡыллыраҡ итеп ҡараусы мал бар микән?\nӘлбиттә, кәзә һөтөн ҡулланырға ярамаған осраҡтар (противопоказание) бар. Ләкин улар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Был турала ҡыҙыҡһынған кеше интернеттан тулыраҡ мәғлүмәт таба, табип менән кәңәшләшә ала.\nҺөттө белмәгән кешеләрҙән һатып алған осраҡта ҡайнатып сығарырға кәрәк. Самаһын белеп, дөрөҫ итеп ҡулланһаң, тәнеңә тәүлек әйләнәһенә файҙалы матдәләр инеп, йәшәү энергияһы, һәр ағзаға көс-ҡеүәт биреп торор. Эшләүе лә, йәшәүе лә рәхәт. Сөнки йәне, тәне сәләмәт кеше генә был доньяның бар төҫтәрен сағыу итеп күрә, шатлыҡтарына ҡыуана белә, һәр тыуған көндө Алаһыға рәхмәт әйтеп, шөкөр итеп йәшәү, эшләү теләге менән ҡаршылай.


Черниковканы һыу баҫты\nБиҫтәлә урынлашҡан йорттарҙың береһендә һалҡын һыу торбаһы ярылған. Һөҙөмтәлә подвалда урынлашҡан аҙыҡ-түлек магазины, ателье, туризм агентлығы, солярий зыян күрҙе. Сауҙа майҙандарын ҡуртымға алыусылар тәүгеләрҙән булып был хәлде асыҡланы.\nИртән ғәҙәти эш урындарына үтә алмағас улар шау-шыу күтәрҙе. Улар һыуҙың тубыҡҡа тиклем етеүен билдәләй. Шаһиттар билдәләүенсә торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре ваҡиға урынына һуңлап ҡына килеп еткән. Ул ғына ла түгел торлаҡ йорт подвалын даими рәүештә һыу баҫа, күп тапҡыр мөрәжәғәт итеүгә ҡарамаҫтан етешһеҙлектәр бөтөрөлмәй. Әлегә торлаҡ йортҡа һыу һәм электр уты биреү өҙөлгән.


Радий Хәбиров «Һеңлекәш» фильмы премьераһына барҙы - Правительство Республики Башкортостан\n22 сентябрҙә Өфөлә Республика Башлығы Радий Хәбиров «Һеңлекәш» фильмы премьераһына барҙы. Яңы фильм тамашасылар иғтибарына «Башкортостан» концерт залында тәҡдим ителде.\nНәфис фильм Мостай Кәримдең «Беҙҙең өйҙөң йәме» повесы буйынса Рәсәйҙең мәҙәниәт министрлығы, Мостай Кәрим исемендәге фонд ярҙамында «Мотор Фильм Студия» кинокомпанияһы тарафынан төшөрөлдө. Фильмдың дистрибьютеры булараҡ Walt Disney Studios ойошмаһының Рәсәй бүлексәһе сығыш яһай. Кинокартина прокатҡа 19 сентябрҙә сыҡты. Премьера Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға арнала.\nФильмдың премьераһында ижади коллектив – режиссёр Александр Галибин, сценарий авторы Айҙар Аҡманов, төп ролдәрҙе башҡарыусылар, шулай уҡ Мостай Кәрим исемендәге фондты ойоштороусы һәм фильмдың продюсеры Тимербулат Кәримов ҡатнашты.


«Сожительство» - зина (уйнаш итеү)! | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > вәғәздәр > «Сожительство» — зина (уйнаш итеү)\n« Донъя малы\nҒөшөр саҙаҡаһы »\n«Сожительство» — зина (уйнаш итеү)\n«Сожительство» — зина (уйнаш итеү)!\nХөрмәтле ғәзиз дин ҡәрҙәштәрем, милләттәштәрем, һеҙгә Аллаһ Тәғәлә сәләмен, бөтмәҫ рәхмәтен үә бәрәкәтен бирһен.\nӘҙәмдәрҙең, ер үә күктәрҙең, бөтә мәхлүктәрҙең эйәһенә – Аллаһ Субханәһү үә Тәғәләгә бөтә маҡтауҙарыбыҙ булһа ине, һәм дә уның иң яратҡан бәндәһенә, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмгә, уның ғаиләһенә, сәхәбәләренә салауат-шәрифтәребеҙ барып етһен. Аллаһ Тәғәлә һәр ҡайһыбыҙға сауаптарына ирешергә насип итһен! Амин!\nРаббыбыҙ беҙҙе юҡтан ғына яратманы, Әҙәм ғәләйһис-сәләмдән алып, бөгөнгө көнгә тиклем йәшәп килгән кешеләрҙе Аллаһ Тәғәлә ғибәҙәт үтәү өсөн бар итте, ләкин ул хикмәттән бик күптәре ғәфил булдылар. Һәр бер кеше, һәр бер әҙәм балаһы үҙенең күҙен һаҡлаған кеүек, үҙ үҙен дә гонаһ ҡылыуҙан, ярамаған боҙоҡ эштәрҙән һаҡларға тейештер...\nБеҙ эштәребеҙҙе уйлап үә үлсәп кенә эшләргә тейештәрҙер, сөнки һәр бер ҡылған ғәмәлебеҙ өсөн, Аллаһ Тәғәлә алдында беҙгә яуап ҡайтырға тура килер...\nГонаһ, ярамаған эштәр башҡарыу, хәрәм эштәрҙә ҡатнашыу, Раббыбыҙҙың һүҙҙәренә ҡаршы сығыу бигерәк тә хәтәр үә яман нәмәлер. Бындай гонаһ ҡылыуҙы нәтижәһе – ҡайғы үә хәсрәттер. Гонаһ ҡылыуҙы сәбәбе Аллаһҡа буйһонмау, Иблис шәһүәттәренә ҡолаҡ һала торған йөрәктер!\nВәғәзебеҙ зина, урыҫса прелюбедеяние йәғни уйнаш итеү хаҡында булыр.\nБер риүәйәттә: «Иблис һәр ваҡыт үҙ хеҙмәтселәрен ер буйлап ебәргән һайын әйттә: «Кемегеҙ кешене иман юлынан яҙҙырһа, шуға мин бик шәп таж кейҙерәм. Ә инде кемегеҙ иң аҙырғыс вәсүәсә эшләһә мин үҙемдең яҡыным итәрмен».\nБеренсе шайтан, боҙоҡ эшен эшләп ҡайтыу менән, һөҙөмтәһен әйтте: «Мин шул ирҙән ҡалышманым, ул үҙенең ҡатынын айырғанға тиклем». «Ғәжәпләнерлек нәмә түгел, — тине иблис, — ул унан башҡаға өйләнергә мөмкин». Икенсе шайтан, югереп килеп, ҡыуанысынан ҡысҡырып ебәрҙе: «Мин шул кешенән ҡалышманым, әлегә ул үҙенең яҡын дуҫы менән талашҡанҡа тиклем!». Иблис яуап бирҙе: «Был да һис тә әһәмиәтле түгел, улар яңынан ярашырға мөмкин». Килеп еткән өсөнсө шайтан: «Мин шул кешене тынғылыҡта ҡалдырманым, ахыры ул зина ҡылды!» Иблис тантана менән: «Һин бик шәп эш башҡарғанһың!». Ул уны үҙенең яҡын хеҙмәтсеһе итеп тажын уға кейҙерҙе».\nАна шул шайтандың ҡотортоуына эйәреп «гражданский бракта» йәғни дөрөҫөрәк итеп урыҫса әйткәндә — сожительствовала йәшәгән парҙар байтаҡ. Никахһыҙ бергә йәшәгән ир менән ҡатын – зина ҡылыусылар!\nШуныһы ҡыҙыҡ, статистика буйынса, 70 процент ир-егет, гражданлыҡ никахында йәшәгәндәр, үҙәрен буйҙаҡ тип һанайҙар, ә 90% ҡатын-ҡыҙ был хәлдә үҙен кейәүҙә тип һанай». Бына шулай итеп ҡатын-ҡыҙҙар ошо ирҙәргә ышанып алданалар. Ошо 70 процент ир-егет ныҡлы ғәилә ҡорорға ынтылып тора тиегеҙме? Үҙәренең енси теләктәрен ҡәнәғәтләндерергә һәм тамаҡтарын туйҙырыу өсөн генә кәрәк уларға былай йәшәү. Бындай гражданлыҡ никахы менән яуаплылыҡтан ҡасҡандар, үҙ-үҙенә ышанмағандар ғына йәшәй. Әгәр ҙә тойғолар ысын булып, ғәилә тормошона етди ҡарайҙар икән ни эшләп никахлашмаҫҡа? Ныҡлы ғәилә ҡороу, бала үҫтереү, тәрбиәләү теләктәре бармы уларҙың? Юҡ! Бахыр бер ҡатлы ҡатын-ҡыҙҙар... кемдәрҙән терәк эҙләйһегеҙ? Ана шул ирҙәрҙе яуаплылыҡта тотор өсөн кәрәк инде ысын мосолман никахы.\nИкенсе яҡтан былай йәшәү динебеҙҙә оло гонаһ. Ислам дине буйынса ир менән ҡатын араһында енси мөнәсәбәт фәҡәт никах уҡылғандан һуң ғына рөхсәт ителә. Динебеҙ ир-ат менән ҡатын-ҡыҙҙың никахһыҙ мөнәсәбәттәрен ҡәтғи рәүештә тыя. Бөгөн күп кенә егеттәр һәм ҡыҙҙар бер-береһен оҡшатып, яратып, никахһыҙ яҡын мөнәсәбәттәргә керәләр, зина ҡылалар. Бындай мөнәсәбәттәр, әлбиттә, хәйерлегә килтермәй. Өйләнешмәйенсә, никахһыҙ ир-ҡатын яҡынлығыла зина (уйнаш итеү — прелюбедеяние) ҡылыу тип иҫәпләнә. Барлыҡ диндәр буйынса ла зина ҡылыу тыйылған һәм ул бик ҙур гонаһ булып һанала. Ҡөръәндә Аллаһ Тәғәлә әйтә:\nوَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاء سَبِيلا\n«Үә ләә тәҡрабү-ззинәә иннәһү кәәнә фәәхишә-тәү-үә сәә'ә сәбииләә».\n«Зинаға яҡын да бармағыҙ, уның сәбәптәренән дә алыҫ булығыҙ, сөнки ул бысраҡ эш үә бик яман әшәке юлдыр» (17 се сүрә, 32-се аят) — тип зинаны хәрәм ҡылды һәм мөьминдәргә ошо гонаһтан йыраҡ булырға ҡушты. Сит-ят ир-ат менән ҡатын-ҡыҙҙың яҡындан аралашып, һөйләшеп йөрөүе лә зинаға яҡынайыу була. Зина ҡылыу бик оло гонаһ булғанға күрә, зина эшләгән кеше ахирәт доньяһында бик күп ғазаптарға дусар булырға мөмкин, зинанан йырағайып торған кеше иһә бик күп сауаптарға эйә булыр, теге донъяла тамуҡ ғазабынан ҡотолор.\nШулай уҡ никахһыҙ яҡынлыҡ ҡылыу ул – хәрәм. Хәрәм ул – Аллаһының ҡанунына ҡаршы килеү. Хәрәм — Аллаһ Тәғәлә һәм уның илсеһе тарафынан, мөьминдәр өсөн ҡәтғи рәүештә тыйылған һүҙҙәр һәм ғәмәлдәр. Динебеҙҙә тыйылған эштәрҙе эшләгән мөъминдәр улар гонаһ ҡылыусылар. Хәрәмдән һаҡланып йөрөгәндәр сауапҡа эйә булыусы кешеләр ул. Хәрәмде хәрәм түгел тип йөрөгән кешеләр көфөрлөккә төшә. Ә көфөрлөк диндән сығара. Динебеҙҙең тәғлимәтенә күрә, хәрәмдәрҙән һаҡланып йөрөгән кеше Аллаһтың ризалығына ирешер, уға ожмах вәғәҙә ителгән. Хәрәмдә даими рәүештә ҡатнашыусыны, әгәр ул тәүбә ҡылмайынса үлеп китһә Аллаһтың ғазабына дусар буласаҡ, уның тамуҡ утына эләгеүе бар. Зина ла динебеҙ тарафынан хәрәм ғәмәл һәм ул оло гонаһтарҙың береһе булып һанала.\nХатта был донъяла тәүбәгә килгән зинасылар, ошо зинаға тейешле ҡаты яза менән хөкөм ителеп, таш менән атылып-бәрелеп, үлтерелгәстәр, бәлки Аллаһ Тәғәлә уларҙы теге донъяла ярлыҡар.\nПәйғәмбәребеҙ шулай тип әйтеп ҡалдырған: «Әгәр зина өсөн бирелә торған ғазаптарҙың яманлығын минең кеүек белгән булһағыҙ, әҙ көлөп, күп илар инегеҙ» (Бухари. 107 (6/156).\nРиүәйәттән мәғлүм булғанса, иблискә бер боҙоҡ аҙғын ҡатын-ҡыҙ мең боҙоҡ иргә ҡарағанда күпкә һөйкөмлөрәк. Сөнки бер аҙғын ҡатын меңдән артыҡ ирҙе аҙҙырырға мөмкин.\nПәйғәмбәр ғәләйһиссәләмдән риүәйәт ителә: «Ысынында, Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмгә бер ҡатын килеп, зина ҡылғанын әйтә. Ул ҡатын ауырлы ине. Пәйғәмбәр ғәләйһиссәләм, ҡатын балаһын тыуҙырғанға тиклем ҡайтып торорға ҡушты. Ул ҡатын балаһын тыуҙырғас яңынан пәйғәмбәр ғәләйһиссәләмгә килде һәм шул ҡатын таш менән бәргеләнгәс, йәнен бирҙе. Донъялағы зинаның язаһы ошолор. Зинасылар өсөн донъяла ошолай хәл ителеүе бик яҡшы. Әгәр донъяла ошолай тәүбәгә килеп, таш менән бәргеләнеп хөкөм ителмәһәләр, улар ахирәттә язаланыларҙар. Ахирәт ғазабы ҡатыраҡ һәм оҙағыраҡ. Шәриғәтебеҙҙә ирҙә булмаған ҡатын менән өйләнмәгән ир зинала тотолһа, уларға 100 таяҡ һуҡтыралар. Әйткәнемсә, шаһиттар булһа, йәки үҙҙәре таныһалар. Әгәр ҙә ғаиләле кеше зина ҡылһа, уларҙы таш менән бәреп менән үлтерәләр. Ир-атҡа ла, ҡатын-ҡыҙға ла был бер яза. Ни өсөн шундай оло яза, тийәрһегеҙ. Ирең, ҡатының була тороп, ошо бысраҡҡа ҡағылғаны өсөн, йәғни үҙеңдең никахлахҡаныңдан баш тартып, башҡаһына ҡыҙыҡҡан өсөн был яза. Зинанан һаҡланығыҙ, сөнки ул тамуҡҡа алып барыусы юл. Аллаһының асыуынан һаҡланығыҙ.\nАллаһ Тәғәлә Ҡөръәндә башҡа аяттарында ла әйтә: وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ\n«Үә-лләҙиинә һүм лифүрууджиһим хәәфиҙуун».\n«Үә улар (йәғни хаҡ мөьминдәр) ғәүрәт ағзаларын күрһәтмәҫтәр һәм зинанан һаҡланырҙар». «Әл-Мөьминун / Мөьминдәр», 23:5.\nЙәғни бөтә боҙоҡ фәхеш ғәмәлдәрҙән, уйҙарҙан мөьминдәр йыраҡтыр. Икенсе бер аятта:\n«...үә ләә тәҡрабүл-фәүәә хишә мәә ҙаһара минһәә үә мәә бәтанә... »\n«...зина ҡылыу кеүек фәхеш эштәрҙең асыҡ эшләнә торғандарына ла, йәшерен эшләнә торғандарына ла яҡын бармағыҙ...» «Әнғәм / Мал-тыуар», 6:151.\nЙәғни оло һәм кесе зинанан йыраҡ булыу (үбеү, тотоноу, ҡарау кеүек зиналарға яҡын килмәү.)\n«Ҡуль лилмүьминиинә йәғуддуу мин әбсаариһим үә йәхфәҙуу фүрууджәһүм ҙәәликә әзкәә ләһүм иннә-ллааһа хабиирум- бимәә йаснәғүүн».\nПәйғәмбәребеҙ ﷺ әйтте: «Ҡулдар, аяҡтар, үә күҙҙәр зина итә алалыр». Аллаһ Тәғәлә Ҡөръәндә былай тип әйтә: «Әйт мөъминдәргә, ҡарарға ярамай торған нәмәләрҙән күҙҙәрен йомһондар һәм күрһәтергә ярамай торған ағзаларын күрһәтмәһендәр үә ике аяҡ араһын зинанан һаҡлаһындар, был әйткәнде эшләү уларға паклыҡтыр. Ысынында, Аллаһ уларҙың тыйылған эштәренән хәбәрҙер». «Нур», 24:30.\nЫсынлапта ла, әҙәм балаһының бик күп гонаһтарына сәбәп булған һәм уны йәһәннәмгә илтә торған ике ағзаһы – ул тел һәм енси ағзаһылыр. Аят-хәҙистәрҙән аңлашылғанса, ошо ағзаларына эйә була алған кеше бөйөк дәрәжәләргә ирешер, әммә уларға хужа була алмаған кешеләр донъяла түбәнлеккә, хурлыҡҡа, ә ахирәттә оло ғазаптарға дусар булырҙар.\nӘлбиттә, ысынында, Аллаһ Тәғәлә ирҙәрҙе лә һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла харам әйберҙәргә ҡарауҙан тыйҙы һәм ғәүрәтебеҙҙе лә зинанан һаҡларға ҡушты үә Аллаһ Тәғәлә бик күп кенә аяттарҙа зинаның ниндәй оло гонаһ үә харам икәнен хикәйәт итә:\n«Үә-лләҙиинә ләә йәдғүүнә мәға-ллааһи иләәһән әәхара үә ләә йәҡтүлүүнә-ннәфсәлләтии хәррамә-ллааһу илләә билхәҡҡи үә ләә йәзнуүнә үә мәй-йәфғәл ҙәәликә йәлҡа әҫәәмәә».\n«Үә зина ла ҡылмаҫтар, әйтелгән шул ярамаған эштәрҙе кемдер эшләһә, гонаһлының язаһына ирешер». «Фурҡан / Айырыусы», 25:68\nБер сәхәбә әйткәненән: «Зинанан алыҫ булығыҙ, сөнки ул, йәғни зина, үҙе менән алты бәлә-ҡаза алып килә: өсөһө был донъяла һәм өсөһө ахирәттә. Был донъялағы буласаҡ афәттәргә килгәндә: ризығыңдын бәрәкәте булмауында, ғүмерҙың ҡыҫҡарыуы, йөҙҙөң ҡарайыуы. Ә инде ахирәт афәттәре: Аллаһтың асыуы, ентекле һәм ҡаты хисабы булыуы. Һәм ахыр сиктә йәһәннәмгә инеүе.\nЗина йөрәктең ҡарайыуына, унда ҡара тап барлыҡҡа килеүенә сәбәп һәм имандың зәғифләнеүенә, хатта юғалыуына килтерә. Иманы зәғифләнгән кешенең әхләк нормаһыла бик түбән дәрәжәгә төшә, хатта тулыһынса юғала, ул рухи мәғәнәлә лә бысраҡҡа, «нәжескә» батҡан хәлдә ғүмер кисерә.\nПәйғәмбәребеҙ ﷺ әйтте: «Әгәр кеше зина ҡылһа, уның иманы унан сығар һәм башы өҫтөндә күләгә һымаҡ булыр, ә ошо ғәмәлен, йәғни зинаны, тамамлағас (тыйылғас), иманы кире ҡайта». Ҡайһы бер ғалимдәрҙең һүҙҙәренә ҡарағанда, әгәр ҙә кеше зина ваҡытында үлһә, ул иманһыҙ хөкөмөндә донъянан киткән булып һаналыр үә урыны йәһәннәмдә булыр. Шуға ла ваҡытында никахлашып ҡалығыҙ – үлем һәр саҡ эргәлә.\nШайтандарҙа һәр саҡ кешеләрҙе аҙҙыра. Ошондай хикәйәт һөйләнә: бер заһид кеше (көнө-төнө намаҙ үә доғала булыусы) бер мәмерйәлә яңғыҙы бер гонаһта эшләмәйенсә, етмеш йыл Аллаһ Тәғәләгә итәғәт үә ғибәҙәт ҡылып ята икән. Бер кисәлә шайтан бер матур ҡатын ҡиәфәтенә инеп, мәмерйә алдына килеп, мине эргәңә индермәҫһеңме, тип һораны, ләкин заһид иғтибар итмәне, һаман да ғибәҙәте менән мәшғүл булды. Ахыры ул ҡатын, үпкәләгән ҡиәффәт менән кире әйләнеп китте, заһид ҡатындың артынан башын күтәреп ҡарағас, күрҙе: иҫ киткес һылыу, һығылып торған кәүҙә, ирҙәр өсөн кәрәк булған бөтә нәмә лә бар. Һәм дә ғүмере буйы ғибәҙәттән айырыла алмаған меҫкен заһидтың күңеле бисура ҡатынға әүрәп, һөйөү хисе барлыҡа килеп, ғышиҡ утына батып, ахыры ғибәҙәтен ташлап, ҡатындың артынан китте. Ҡатын уға, ҡупайған булып, һин индермәгәс, теләһә яҡҡа китәсәкмен, тине. Заһид уға ялынып, кире мәмерйәһенә уны алып килде. Ете көн һәм ете төн шәһүәтен ҡәнәғәтләндерҙе. Унан һуң аҡылына килеп, етмеш йыллыҡ ғибәҙәтен ете көнлөк боҙоҡлоҡҡа алыштырғанына үкенеп, Аллаһ Тәғәләгә тәүбә — истиғфар ҡылды, һушы китеп хәлдән тайғансы күҙҙәренән йәш ағыҙып иланы, һушына килгәндән һуң был зинасы ҡатындың шайтан икәнен белеп, мәмерйәһенән ҡыуып сығарҙы. Ул Заһидтың тамағына ризыҡ барманы, аслығынан үә оятынан һәләк булыу дәрәжәһенә ирешкәндә, Аллаһы Тәғәләнең әмере менән үлем фәрештәһе уның йәнен алды. Етмеш йыллыҡ ғибәҙәтен ете көнлөк шәһүәткә һатып, зина ҡылып тамуҡға инде.\nЗина тураһында тағы бер риүәйәттә: «Әгәр берәр ҡатын шәһүәт (енсе теләк) менән егетте үпһә, был ҡатынды йәһәннәмдә Аллаһ 500 йыл ғазаплар, ә әгәр берәр егет берәр ҡыҙҙы (никахһыҙ) шәһүәт менән үпһә, ул етмеш ғиффәтле ҡыҙ менән зина ҡылған кеүек булыр, ә кем генә инде ғиффәтле (саф күңелле) ҡыҙ менән зина ҡылһа, ул етмеш мең ҡатын-ҡыҙ менән зина ҡылған кеүек ҙур гонаһлы булыр». Бына ошонан сығып язаһы ла ҡаты булыр.\nОло йәштә булған зина ҡылыусыларға шәриғәттә айырым бер киҫәтеү бар: Ҡиәмәт көнөндә һорау алынғанда Аллаһ Тәғәлә улар менән һис тә һөйләшмәҫ, бер һүҙһеҙ тура йәһәннәмгә оҙатыр. Мөхәммәд саллаллаһу ғәләйһи үәссәлләм бер хәҙисендә әйтә: “Өс төрлө кеше бар, Аллаһ Тәғәлә Ҡиәмәт көнөндә улар менән һөйләшмәҫ, уларға миһырбанлыҡ ҡарашы менән ҡарамаҫ, гонаһтарынан арындырмаҫ. Улар өсөн рәнйетеүсе ғазап та бар. Былар шул кешеләр: тәкәбберләнеп йөрөгән ярлы-ябаға, йыш ялған һөйләгән түрәләр, өйләнгән һәм ҡарт зинасылар" (Муслим. 5109).\nБер хәҙистә: «Ете ҡат күк һәм ете ҡат ер, ҡарт зинасыларҙы бер туҡтауһыҙ ләғнәт ҡылып торалар»- тип әйтелә.\nҠайһы бер мәғлүмәттәр буйынса, Аллаһы Тәғәлә зина ҡылған кешенең нәҫелен 7 быуынға тиклем бәхетһеҙлек менән язаларға мөмкин, йәғни зинасының балаһы (ейән-ейәнсәрҙәре) үҙе боҙоҡ кешеләргә эләгергә, ҡаты ауырыу алырға йәки башҡа әллә ниндәй бәхетһеҙлеккә дусар булырға мөмкин. Имам Шәфиғи былай тигән: «Зина ул – әжәт. Әгәр шул әжәтте өҫтөңә алһаң, үҙ ғаилә әһеле менән түләйһең була...». Шулай итеп, әгәр кеше зина ҡыла икән, көндәрҙең бер көнөндө ул был зинаның «әжәтен» түләйәсәк йә ҡатыны, йә ҡыҙы менән, йә башҡа ғаилә әһеле менән, йәғни зинасының яҡын кешеһе аҙғынлыҡ юлына баҫа йәки сексуаль, интим тормошонда бәхетһеҙ булыр. Һәм дә икенсе бер хәҙистә: «Зина ҡылыусы, шул уҡ нәмәләргә юлығыр», йәғни кеше зина ҡылып йөрөһә, һуңынан уның ҡатыны йәки ҡыҙы шулай уҡ ят ирҙәр менән зина ҡылып йөрөр".\nКөндәрҙән бер көндө Муса Раббыһы Аллаһтан һораны: «Йә Раббым, зина ҡылыусыға ниндәй яза булыр?» – тип. Аллаһ Тәғәлә әйтте: «Ҡиәмәт көнөндә Беҙ зина ҡылыусыға махсус уттан яһалған күлдәк кейҙерәбеҙ, хатта ошо күлмәктән ҙур тауҙар ҙа туҙанға әйләнер ине».\nЙәһәннәмдә шундай кешеләр булыр: улар таҙа, тәмле иттән баш тартып, боҙолған, һаҫыҡ итте ашайҙар. Былар кемдәр тип һорағас, Пәйғәмбәребеҙ ﷺ әйтә: «Улар өйләнгән, хәләл ефеттәре була тороп, ситтән рәхәтлек эҙләп зина ҡылыусылар», тип әйткән.\nНикахһыҙ ғаиләлә бәрәкәт булмай, уларҙан игелекһеҙ бала тыуырға мөмкин. никахһыҙ (зинанан) бала тыуһа, ул баланың нәҫеле беленмәҫ, йәғни шәжәрәһең белмәҫ, киләсәге билдәһеҙ булыр, аңлайышһыҙ, күңеле ҡаты һәм мәрхәмәтһеҙ булыр. Динебеҙҙә дәрәжәһе түбән булыр, хатта имамлыҡҡа яҡында килмәһен, тиҙәр.\nМөхтәрәм ғәзиз ҡәрҙәштәрем, ҡайһы бер кешеләр, хатта мосолмандар, зинаны гонаһҡа ла һанамайҙар. «Ә хәҙер бөтә кеше зина (уйнаш) итә, уның бер нәмәһелә юҡ», – тиҙәр, әммә гонаһ таралһа ла, уны башҡарыу рөхсәт ителгән тигән һүҙ түгел. Шуныһы ҡыҙғаныс, бөгөн күптәр зина ҡылыуҙы әллә ни ҙур енәйәт булараҡ танымайҙар, киреһенсә, уны зарарһыҙ, хатта ҡыҙыҡлы һәм күркәм бер шөғөл тип һанайҙар. Пәйғәмбәребеҙ ﷺ әйтте: «Зина таралһа, афәттәр күбәйер үә дауалай алмаҫлыҡ ауырыуҙар барлыҡҡа килер». Ысынлапта ла шулай, зина бик күп төрлө венерик сирҙәрҙең сәбәбе булып тора, шулар араһында иң ҡурҡынысы ул — СПИД тип аталған сир. Донъяла СПИД 60 миллиондан ашыу кешегә йоҡҡан! Йыл һайын донъяла СПИД арҡаһында 2 миллионға яҡын кеше үлә. Бына бит! Ә башҡа төр енси ауырыуҙарҙан сирләгәндәре аныҡмы? Аллаһ Тәғәлә зинаны юҡҡа ғына харам ҡылмаған бит.\nӘй ҡәрҙәштәрем, иғтибар итеп ҡараһаҡ, бөгөнгө көндә күп кенә ауырыуҙар, бигерәк тә дауаһы булмаған ауырыуҙар күбәйҙе. Әммә берәү ҙә уның сәбәбе фәхеш ғәмәлдәрҙер тип, уйлап та ҡарамай. Ул сәбәпте ситтән эҙләйҙәр, хаҡиҡый сәбәп ҡайҙан килгәнен аңламайҙар, аңлаһалар ҙа әйтергә теләмәйҙәр, сөнки был ләззәттән айырылырға теләмәйҙәр. Был бик ҡурҡыныс ғәләмәт. Был уйын эш, мауығыу түгел. Күптәр шулай ҡабул итһә лә. Аллаһ ғаҙаплаһа ҡаты ғазаплай, тик Раббыбыҙ түҙә: «Бәлки минең ҡолдарым аңлар, тәүбәгә килерҙәр», – тип әйтә. Тәүбә итеүҙең беренсе юлы – гонаһлы был эшеңдән тыйылырға. Икенсенән, ошо ҡылынған харам ғәмәлдәр өсөн ысын күңелдән тәүбә итеү кәрәк. Өсөнсөһө — был зиналы эшкә кире әйләнеп ҡайтмаҫҡа. Шул осраҡта, Аллаһы Тәғәлә теләһә гонаһты ғәфү итә.\nИслам дине зинаны ҡәтғи рәүештә тыя һәм зинаға илтә торған бөтә юлдарға кәртә ҡуя. Иманы ныҡ мөьмин-мосолмандар быны яҡшы аңлайҙар, һәм был мәсьәләлә бер ҙә икеләнмәйенсә, Аллаһ ҡушҡанына итәғәт итәләр, Хоҙай бүләк иткән инстинкттарҙы Ул әмер иткәнсә генә ҡәнәғәтләндерәләр һәм сауаб алалар. Сәхәбәләр бер мәле: «Йә, Рәсүлуллаһ, беҙгә бының өсөн ни сауаб, беҙ бит рәхәтлек алабыҙ?»- тип һорайҙар. Пәйғәмбәр ﷺ: “Һеҙ былай эшләмәһәгеҙ, зина ҡылыр инегеҙ. Шуға күрә боҙоҡлоҡҡа батмайынса, никахлы яҡынлыҡ ҡылыу өсөн Аллаһы Тәғәлә һеҙгә сауаб бирә", тип әйткән.\nПәйғәмбәребеҙ ﷺ: «Мәң ләә йәстәхии минән-нәәси ләә йәстәхин минәл-лааһи».\nМәғәнәһе: «Бер кеше әҙәмдәрҙән оялмаһа, Аллаһ Тәғәләнән дә оялмаҫ, — тигән».\nЗина ҡылыуҙан һаҡлана үә ояла белеү кәрәк. Оялыу – имандың бер тармағы. Ләкин оят-хая бәндәләрҙең тәбиғәттәренә һеңһен өсөн, быға йәш үә бала ваҡыттан ғәҙәтләндереү кәрәк. Был вазифа иһә ата-әсә, тәрбиәселәр һәм уҡытыусылар өҫтөндә. Оялсанлыҡ Аллаһ Тәғәләнән үә халыҡтан оялыу үә ғәрләнә белеүҙән ғибәрәт булғаны өсөн. Ул инсандарҙың зиннәтәреннән үә гүзәл холоҡтарынан һанала. Оялыуҙы белмәгән зинасылар йәнһеҙ тәнгә оҡшар.\nМөхтәрәм ғәзиз ҡәрҙәштәрем! Аллаһ Тәғәлә беҙгә динебеҙҙе юҡтан ғына бирмәне. Әҙәм балалары дөрөҫ йәшәһендәр, хаталарҙан, ялғыштарҙан алыҫ булып, бәхеткә ирешһендәр тине. Диндән йыраҡ булған, Аллаһты, пәйғәмбәрҙәрҙе, изге китаптарҙы танымаған кеше бәхетле була алмай. Һәм, әлбиттә инде, үҙенең бәхетһеҙлеге менән ул бары үҙенә генә зыян һала. Ни ҡыҙғаныс, ул зыян бәхетһеҙ йәнгә мәңгелек ғазап килтерергә мөмкин. Аллаһ Тәғәлә барыбыҙҙыла был аҙашыуҙарҙан үә зинанан һаҡлаһын! Аллаһ Тәғәлә беҙҙе уларҙан һаҡлаһын, шайтан юлына, аҙғын-боҙолғандар юлына баҫтырмаһын, белмәй-белеп ҡылған гонаһтарыбыҙ ғәфү итһен һәм дә рәхмәтенә ирешергә барыбыҙғала насип әйләһен! Әмин!\nДауам итеп шуны әйтәгеһем килә: динле булыу тигән һүҙ ул белемле булыуҙы аңлата. Белгән һәр хаҡ нәмәбеҙҙелә беҙ башҡаларға еткерергә тейешбеҙ! Был беҙҙең бурысыбыҙ! Үҙебеҙ белә тороп башҡаларға шуны еткермәһәк – беҙ гонаһта булырбыҙ. Шуға ла ошо сайта яҙылғандарҙы икенсе кешеләргә еткерегеҙ: башҡаларға уҡығыҙ, копировать итегеҙ, кире беренсе биткә сығып социаль кнопкалар аша иптәштәрегеҙгә еткерегеҙ. Сайтыма ссылка ҡуйһағыҙ бик күркәм булыр.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 29.08.2019 в 21:44, и размещена в категории вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


«Дуҫлыҡ» кооперативында яңы иген келәте төҙөлә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n«Дуҫлыҡ» кооперативында яңы иген келәте төҙөлә\n17:16, 30 июня 2010 Сәйәсәт\n2010 йыл уңышы игенен Мәләүез районының «Дуҫлыҡ» ауыл хужалығы производство кооперативы яңы иген келәтендә һаҡлаясаҡ.\nБөгөн төбәк буйлап эш сәфәренә сыҡҡан Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов иген һаҡлағысты төҙөү барышы һәм тотош ауыл хужалығы предприятиеһының үҫеше менән ҡыҙыҡһынды.\nИген склады – өс мең тонна иген һалыуға иҫәпләнгән ангар. Төҙөлөш аҙағына яҡынлаша.\nКөрсөк эҙемтәләренә ҡарамаҫтан, “Дуҫлыҡ” ауыл хужалығы производство кооперативы бөгөн етештереү күләмен арттыра бара. Хатта балтыр, иҡтисад өсөн ҡатмарлы йылда ла, бында заманса малсылыҡ комплексы сафҡа индерелде. Яңы производство участкаһы – һөттө пакеттарға һалыу цехы эшләй башланы. Хужалыҡ хеҙмәткәрҙәре өсөн торлаҡ төҙөү туҡтатылманы.\nБынан тыш, «Дуҫлыҡ» ауыл хужалығы производство кооперативы яңы ауыл хужалығы техникаһы һатып алыу өсөн средстволар таба. Республика Президенты хужалыҡ етәкселеге менән ауыл хужалығы производствоһын техник йыһазландырыу, төрлө маркалы сит ил комбайндарының мөмкинлектәре һәм ышаныслылығы тураһында әңгәмә ҡорҙо. Шуны әйтергә кәрәк, Мәләүездең был предприятиеһы ауыл хужалығы машиналарын һәм ҡорамалдарҙы республика лизингы буйынса һатып ала.\nТеги: президент маршруттары, ауыл хужалығы, төҙөлөш


Рәсәйҙең нефть-газ химияһы тармағын үҫтереү буйынса кәңәшмә // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРәсәйҙең нефть-газ химияһы тармағын үҫтереү буйынса кәңәшмә\n16:40, 18 ноября 2009 Сәйәсәт\n17 ноябрҙә Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Түбәнге Кама ҡалаһында Рәсәй Хөкүмәте Рәйесе Владимир Путин үткәргән “Рәсәйҙә газ һәм нефть химияһын үҫтереү буйынса саралар тураһында” мәсьәләһе буйынса кәңәшмәлә ҡатнашты.\nУнда нефть һәм газ химияһы сәнәғәтенең технологик кимәлен күтәреү, тармаҡта дәүләт менән бизнестың үҙ-ара эш итеүе мәсьәләләре, шулай уҡ тейешле продукция баҙарын монополияға ҡаршы көйләү проблемалары тикшерелде.\nВладимир Путин, донъя кимәлендә сей нефть экспортының 9-10 процентын Рәсәй тәьмин итә, тип билдәләне. Шул уҡ ваҡытта, полимер кеүек, эшкәртелгән юғары технологиялы продукт экспортында уның өлөшө 1 проценттан да кәмерәк тәшкил итә. Һәм киреһенсә, нефть химияһы продукцияһын эске ҡулланыуҙың өстән бер өлөшөнән ашыуы импортҡа тура килә.\n— Ябайлаштырып әйткәндә, беҙ ябай сеймал һатабыҙ, ә һуңынан сит илдәрҙән әҙер продукт һатып алабыҙ, күп осраҡта үҙебеҙҙең үк сеймалдан етештерелгәндер әле, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Путин.\nВладимир Путин хәлде үҙгәртергә саҡырҙы. Ул, ватан нефтехимияһының мөһим бер өҫтөнлөгө бар – Рәсәй нефтехимияһы уникаль сеймал базаһына эйә, тип иҫәпләй. Хөкүмәт Рәйесе әйтеүенсә, дәүләт ярҙамына “ныҡлы аяҡҡа баҫҡан һәм конкуренцияға һәләтле компаниялар” ғына иҫәп тота ала.\nРәсәй Хөкүмәте Рәйесе нефть эшкәртеү производстволарына сеймалды килтереү хаҡтары, сроктары һәм күләмдәре тураһында килешеүҙәрҙең үтәлеүен күҙәтеүгә алырға ҡушты. Шулай уҡ Владимир Путин тармаҡты ҡайтанан йылдам техник ҡоралландырыу, инновацияларҙы киң индереү кәрәклегенә иғтибар йүнәлтте.\nИлдең нефть-газ химияһы сәнәғәтендә эштәрҙең торошо тураһындағы мәсьәлә буйынса Башҡортостан Президенты ла үҙ фекерен белдерҙе. Мортаза Рәхимов, был тармаҡ Рәсәй иҡтисадының мөһим өлөшө булып тора һәм илдең киләсәге уны уңышлы үҫтереүгә бик ныҡ бәйләнгән, тип билдәләне. Республика башлығы, Башҡортостанда яғыулыҡ-энергетика комплексын яңыртыу мәсьәләләренә ҙур иғтибар бирелә, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды. Үҫеш стратегияһы, беренсе сиратта, инновацион эшмәкәрлекте әүҙемләштереүгә, яңы производстволар һәм яңы продукция төрҙәре үҙләштереүгә, булған ҡеүәттәрҙе эш менән тәьмин итеүгә, предприятиеларҙы һәм уларҙың структура подразделениеларын реформалаштырыуға йүнәлтелгән.\nБашҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов Рәсәйҙең газ һәм нефть химияһын үҫтереү буйынса кәңәшмә үткәреүҙең мөһимлеген билдәләне.\n— Актуаль һәм эшлекле һөйләшеү алып барылды. Нефтехимия сәнәғәте кеүек, илдең мөһим тармағын артабан үҫтереү буйынса көнүҙәк мәсьәләләр тикшерелде, — тине Мортаза Рәхимов.


Борон булған, ти, бер бабай менән бер әбей. Ҡарт көндәрендә булған, ти, уларҙың бер улдары. Атаһы уға алтын ашыҡ биргән, ти. Малай гел генә шул ашығы менән уйнай торған булған. Уйында бер кемде лә өҫтөн сығармаған.\nБер ваҡыт малайҙың атаһы үҙtнең мал-тыуарын күлгә һуғарырға алып барған. Ә малдары һыуға яҡын да килмәйҙәр икән бының, ҡойроҡтарын сәнсеп, тыпырсына баҫып тик торалар, ти. Бабай ҡараһа, бер әбей күл ситендәге бер һарыҡты муйынынан тотоп, һыуға алып инеп китеп бара, ти. Был убырлы ҡарсыҡ икән. Бабай был ҡарсыҡҡа:\n– Ебәр минең һарығымды!– тип ҡысҡырған.\n– Үҙендәге берҙән-бер нәмәне миңә бирһәң, һарығыңды ебәрәм,– тигән ҡарсыҡ.\n– Бер көтөү һарыҡ бирәм, тик ошо һарығымды ғына ебәр! – тип инәлгән бабай.\nУбырлы ҡарсыҡ һарыҡты ебәрмәгән. Бабай үҙендәге берҙән-бер нәмәне бирергә риза булған. Ҡарсыҡ шунан һуң ғына һарыҡты ҡулынан ысҡындырған, ти.\nУбырлы ҡарсыҡ килеп, үҙе теләгән берҙән-бер нәмәне алып китмәҫ борон бабай, йәйләүҙе ташлап, йәһәт кенә икенсе ергә күсенеп киткән. Киткәндә, улының алтын ашығын көлгә күмеп ҡалдырған, ти.\nИкенсе йәйләүгә килеп еткәс, улы:\n– Атай, минең алтын ашығым ҡайҙа? – тип һорай икән. Атаһы:\n– Әсәңдән һора,– тигән.\nӘсәһе алтын ашыҡтың иҫке йәйләүҙә көлгә күмелеп ҡалдырылыуын әйткән. Малай, алтын ашыҡты барып алмаҡ булып, атаһынан ат һораған. Атаһы: «Аттар араһына бар ҙа югәнеңде шалтырат, ҡайһыһы боролоп ҡараһа, шуға атланып китерһең»,– тигән. Малай барып, югәнен шалтыратһа, насар ғына бер ат боролоп ҡараған. Атланып, теҙгенен ҡаҡһа, был бик яҡшы атҡа әйләнгән. Малай сабып китеп тә барған.\nБарһа, бер әбей уның алтын ашығы менән уйнап ята, ти. Малай:\n– Әбей, бир әле бында минең алтын ашыҡты! – тигән.\nБалаҡайым, билем бик ауырта шул, үҙең төшөп кенә ал инде,– тигән була икән.\nШул ваҡыт ат ҡарсыҡтың ҡулынан алтын ашыҡты ауыҙы менән тартып ала ла сабып китеп тә бара.Убырлы ҡарсыҡ ергә лас иттереп бер төкөрһә – эт була бер ҡаҡырһа – килеһап була. Эткә атланып, ҡулына киле-һабын тотоп, малайҙы баҫтыра киткән. Бара торгас, убырлы ҡарсыҡтың эте ҙур бер ҡола атҡа әйләнә. Былар малайҙың артынан ҡалмайҙар, әммә ҡыуып өтә алмайҙар. Убырлы ҡарсыҡтың аты малайҙың атына:\n– Ҡола ҡустым, көтһәңсе, аяҡтарым бик талды! – тип кешнәй икән.\n– Ҡола ағайым, аяҡтарың талды тип, көтөп торор хәлем юҡ!– тип яуап бирә икән.\nУбырлы ҡарсыҡ эй ҡыуған, эй ҡыуған, килен етә алмаған. Шунан ул асыуынан атланып килгән атын тотоп ашаған, ти. Бара торғас, алтын ашыҡлы малайҙың да аты туҡтаған.\n– Хәлдән тайҙым, бара алмайым, һин анау ағасҡа менеп ултыр инде! – тигән дә үҙе һыуға сумған.\nБына убырлы ҡарсыҡ малай менгән ағас төбөнә килеп етә. Бер төкөрә – ҡайраҡ була, бер ҡаҡыра – балта була. Алтын ашыҡлы малай ултырған ағасты йырлай-йырлай ҡырҡырға тотона. Яртыһын ҡырҡҡас, янына бер төлкө килеп:\n– Эй, әбей, бир балтаңды, үҙем ҡырҡып бирәйем!– ти.\nУбырлы ҡарсыҡ төлкөгә балтаһын бирә лә үҙе ятып йоҡлай. Ул йоҡлаған арала төлкө балта менән ҡайраҡты һыуға ырғыта ла ағастың ҡырҡылған урынын ялап ҡуя, ағас, элеккесә, төп-төҙөк булып китә.\nУбырлы ҡарсыҡ, йоҡоһонан тороп, ағастың төбөн ҡараһа: «Был ни хәл?» – тип иҫе китә. Тағы бер төкөрә – ҡайраҡ була, йәнә бер ҡаҡыра – балта була. Ағасты ҡырҡырға тотона. Яртыһын ҡырҡҡас, тағы бер төлкө килеп:\n– Эй, әбей, бир балтаңды, үҙем ҡырҡып бирәйем! – ти. Убырлы ҡарсыҡ:\n– Юҡ инде, хәҙер балтамды бирмәйем: әле генә бер төлкө мине алдап ҡасты! – ти.\n– Мин алдамайым,– ти төлкө.– Теге төлкө ниндәй ине? Ҡыҙыл түгел инеме? – тип һорашҡан була.\nУбырлы ҡарсыҡ төлкөгә балтаһын бирә лә үҙе ятып йоҡлай. Ул йоҡлаған арала төлкө балта менән ҡайраҡты һыуға ырғыта ла ағастың ҡырҡылған урынын ялап ҡуя, ағас, элеккесә, төп-төҙөк булын китә.\nУбырлы ҡарсыҡ, урынынан тороп, ағастың төбөн ҡараһа: «Был ни хәл?» – тип иҫе китә. Тағы бер төкөрә – ҡайраҡ була, йәнә бер ҡаҡыра – балта була. Ағасты ҡырҡырға тотона. Яртыһын ҡырҡҡас, тағы бер төлкө килеп:\n– Эй, әбей, бир балтаңды, үҙем ҡырҡып бирәйем!– ти. Убырлы ҡарсыҡ:\n– Юҡ инде, хәҙер балтамды бирмәйем! Икәүегеҙ алдап киткәне етмәгән, хәҙер өсөнсөгөҙ килгән икән! – ти.– Ул төлкөләр ниндәй ине һуң?— тип һорашҡан була төлкө.\n– Береһе ҡара, береһе ҡыҙыл ине,– ти убырлы ҡарсыҡ. – Ә мин бөтөнләй икенсе төҫлө ләбаһа – ҡара ла түгел, ҡыҙыл да түгел, ә аҡмын. Минең тышым да аҡ, эсем дә аҡ, те геләр һымаҡ яуызлыҡ уйлап йөрөмәйем!– ти төлкө.\nУбырлы ҡарсыҡ төлкөгә балтаһын бирә лә үҙе ятып йоҡлай. Ул йоҡлаған арала төлкө балта менән ҡайраҡты һыуға ырғыта, ағастың ҡырҡылган урынын ялап ҡуя, ағас, элеккесә, төп-төҙөк булып китә.\nУбырлы ҡарсыҡ урынынан тороп, ағастың төбөн ҡараһа: «Был ни хәл?»– тип иҫе китә. .Асыуланып, бер төкөрә – ҡайраҡ була, бер ҡаҡыра – балта була. Ағасты ҡырҡырға тотона.\nБыл ағастың башында ултырған алтын ашыҡлы малай янына бер ҡарға осоп килә лә:\n– Аҡҡолаҡ менән Һаҡҡолаҡ Һиңә сәләм әйттеләр!– ти.\nАлтын ашыҡлы малай ҡарғаға:\n– Аҡҡоллағым менән Һаҡҡолағым хәҙер үк бында килһен дәр, барып әйт шуны! ти. Ҡарға:\nЮҡ, барып әйтмәйем, убыр үлтерһен әйҙә үҙеңде: миңә бер ҡалаҡ булһа ла ҡаның ҡалыр!– ти.\nҠарға китеүгә бер турғай килеп ҡуна. Ул да:\n– Аҡҡолаҡ менән Һаҡҡолаҡ һиңә сәләм әйттеләр!– ти. Алтын ашыҡлы малай турғайға:\n– Аҡҡолағым менән Һаҡҡолағым хәҙер үк бында килһендәр. Барып әйтсе шуны!– ти.\n– Күрһәм, әйтермен!– ти ҙә турғай пыр-р итеп осоп китә.\nУбырлы ҡарсыҡ алтын ашыҡлы малайҙың Аҡҡолаҡ менән Һаҡҡолаҡ исемле эттәренең ҡолағына ҡурғаш ҡойоп киткән икән. Турғай ана шул ҡурғашты суҡып алған.\nБер ваҡыт юлда саң күтәрелеп китә. Убырлы ҡарсыҡ быны күреп, ағас башындағы малайҙан:\n– Эй, улым, юлда ниндәй саң ул?– тип һорай. – Һиңә шатлыҡ, миңә ҡайғы килә. Ана шуларҙан күтәрелгән саң ул!– тигән була малай.\nЙән фарман сабып, саң туҙҙырып килгән Аҡҡолаҡ менән Һаҡҡолаҡ ағас төбөнә килеп туҡтайҙар. Убырлы ҡарсыҡ бал таһын һыуға ташлай, уның артынан үҙе лә сума. Аҡҡолаҡ ме нән Һаҡҡолаҡ малайға: «Беҙ убырҙы үлтерһәк, һыу өҫтөнә ҡара ҡан сығыр, убыр беҙҙе үлтерһә – ҡыҙыл ҡан сығыр»,–тип һыуға сумалар.\nБер аҙ ҡарап торғандан Һуң, һыу өҫгөнә ҡыҙыл ҡан сыҡ ҡанын күреп, малай илап ебәрҙе, ти. Тағы әҙерәктән ҡара ҡан сыҡҡас, малай шатлығынан көлөп ебәрҙе, ти.\nАҡҡолаҡ менән һаҡҡолаҡ, убырлы ҡарсыҡты үлтереп, һыуҙан сығалар. Убыр береһенең ҡолағын өҙөп алған икән – ҡыҙыл ҡан сығыу шунан булған. Эттәр артынса һыуҙан алтын ашыҡлы малайҙың аты ла килеп сыҡҡан. Малай уға атланған да ата-әсәһе янына ҡайтып киткән, ти.


Рәсәй баҡсасылар берлегенең Башҡортостан төбәк ойошмаһы Яңы йылды тере шыршы биҙәп ҡаршылайыҡ тигән тәҡдим менән сығыш яһай\nЫсынлап та, көршәктәрҙә махсус үҫтерелгән энәле шыршыҡайҙар илебеҙ буйынса ылыҫлы ағастарҙы һаҡлауға һәм яҡлауға мөһим аҙым булып тора.\nБөтә Рәсәй баҡсасылар ойошмаһының төбәк бүлексәһендә Яңы йылдың төп хужабикәһенең ниндәйе генә юҡ. Зәңгәр шыршылар, ҡарағастарҙың төрлөлөгөнән күҙ ҡамаша. Был үҫентеләр баҙарҙыҡынан күпкә түбән хаҡҡа тәҡдим ителә. Яңы йыл байрамы үткәргәндән һуң хәстәрлекле хужалар уларҙы яңынан баҡсасылар ойошмаһына тапшыра ала. Яҙ етеү менән йәшел үҫентеләрҙе балалар баҡсаһы һәм мәктәптәр кеүек социаль объекттар биләмәһенә бүләк рәүешендә ултыртасаҡтар.\nРинат Миһранов, Рәсәй баҡсасылар берлегенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе рәйесе: «Был иң беренсе сиратта беҙҙең балалар өсөн кәрәк. байрам тамамланғас та беҙҙең шыршылар сығарып ташланмаясаҡ. Уларға яңы һулыш биреләсәк. Беҙҙең девиз да ябай: шыршы ян, шыршы мәңге йәшә».\nБелгестәр билдәләүенсә, һыуыҡ яратыусы ылыҫлы ағастарҙы кинәт йылы шарттарға күсерергә ярамай. Яңы йылдың төп биҙәге булған йәшел шыршыларҙы әкренләп кенә байрам үтәсәк бинаға күсереү зарур.\nБашҡортостан урман хужалығы министрлығынан белдереүҙәренсә, Яңы йыл байрамына шыршы үҫентеләрен һатыуға сығарыу буйынса 33 предприятие эшләйәсәк. Улар махсус плантацияларҙан 120 меңдән ашыу йәшел шыршыларҙы һатыуға сығарасаҡ. Был халыҡтың ихтыяжын тулыһынса ҡәнәғәтләндерерме? Урманды рөхсәтһеҙ ҡырҡыу осраҡтарына талаптар нисек тора? Был мәсьәләгә урман хужалығы министрлығы белгестәре телефон аша асыҡлыҡ индерҙе.\nИнтернеттан алынған һуңғы мәғлүмәттәргә ҡарағанда, урман һыҙаттары оло юл буйҙарында ғына ҡалып бара. Бындай темп менән урманды ҡырыу планетабыҙға йәшеллекте юҡҡа сығарып үҫемлектәр эшләп сығарған кислородтың наҡыҫлана барыуы менән янай. Рәсәй баҡсасылар союзының төбәк ойошмаһында ылыҫлы ағастарҙы киҫеп, йәшеллекте кәметеү проблемаһын Яңы йылдың биҙәге булған ылыҫлы ағастарҙы күпләп киҫмәйенсә, көршәктәрҙә һатыу ысулын тәҡдим итәләр. Йәшеллекте һаҡлаусыларҙың миҫалына урман менән шөғөлләнеүсе башҡа ойошмалар ҙа ҡушыла ала.


12 Декабрь 2019, 17:20\nТөн. Тик-так, тик-так. Ҡараңғыны ярып, тынсыу бүлмәне ялағай яҡтырта. Күк күкрәй.– Бисмилла...Тынлыҡ. Тик-так, тик– так. Ялағай. Дөһөр. Бисмилла...Алмагөл әбейҙең өҫтөнә төнгө тынлыҡ ауыр таш кеүек түшәлгән, ул, ҡыбырларға ла ҡурҡып, түбәнән күҙен алмай. Тынлыҡ әбейҙең йөрәгенә лә ауыр таш булып ятҡан. “Ҡайҙа уның, ҡатынының ҡурҡҡанын белеп, йәшен ваҡытында хәбәр һөйләп әүрәткән бабайы? Ҡайҙа күрше бүлмәлә бер ни ишетмәй хырылдап, рәхәтләнеп йоҡлаған улғынаһы? Тынлыҡ ҡына. Алмагөл инде йәшендән дә ҡурҡмай. Кеше үҙе өсөн ҡурҡамы ни? Юҡ, яҡындары өсөн. Шуға, бәлки, яңғыҙҙар иң ҡыйыуҙарҙыр...”\nТөн. Тик-так, тик-так. Ҡараңғыны ярып, тынсыу бүлмәне ялағай яҡтырта. Күк күкрәй.\nТынлыҡ. Тик-так, тик– так. Ялағай. Дөһөр. Бисмилла...\nАлмагөл әбейҙең өҫтөнә төнгө тынлыҡ ауыр таш кеүек түшәлгән, ул, ҡыбырларға ла ҡурҡып, түбәнән күҙен алмай. Тынлыҡ әбейҙең йөрәгенә лә ауыр таш булып ятҡан. “Ҡайҙа уның, ҡатынының ҡурҡҡанын белеп, йәшен ваҡытында хәбәр һөйләп әүрәткән бабайы? Ҡайҙа күрше бүлмәлә бер ни ишетмәй хырылдап, рәхәтләнеп йоҡлаған улғынаһы? Тынлыҡ ҡына. Алмагөл инде йәшендән дә ҡурҡмай. Кеше үҙе өсөн ҡурҡамы ни? Юҡ, яҡындары өсөн. Шуға, бәлки, яңғыҙҙар иң ҡыйыуҙарҙыр...”\nБала тауышы Алмагөлдөң уйҙарын бүлде. Әбей башын ғына бороп ҡараны ла кире түбәгә текләне. Бүлмә ишеге эргәһендә ейәне тора.\n– Һиңә нимә кәрәк? Бар урыныңа.\n“Яңғыҙҙар иң ҡыйыуҙар. Ҡыйыуҙар, ләкин бәхетһеҙҙәр. Бәхет яңғыҙлыҡта булмай”.\nТынлыҡ. Тик-так, тик– так. Ялағай. Дөһөр.\n– Йә Хоҙай, бөтәме был төн, юҡмы?\nИнде ярты йылға яҡын шулай: көндәр эш менән һиҙелмәй үтә, ә төндәр сикһеҙ оҙон.\nТөн. Төн ҡараңғыһында кешеләрҙең ысынбарлығы асыла. Әйтерһең, барлыҡ хистәрең төндөң ҡараңғылығына ышанып тышҡа сыға. Төндә кеше йөрәге менән йәшәй башлай. Хыялдары, яралары, уйҙары ҡалҡып мейегә инеп ултыра һәм йоҡо бирмәй күңелде тырнай. Ә көндөҙ кеше күҙ менән йәшәй. Ә күҙҙәрҙең ҡайһы саҡ һуҡырыраҡ булыуы ихтимал, йә булмаһа бөтөнләй төҫтәрҙе бутап беҙҙе алдайҙар.\n– Әй, Аллам... – Алмагөл әйтеп бөтөрмәне. – Әй, Аллам, ни мәғәнә был тормошта? Йәне сығып бөтә алмаған тән генә инде мин. Әй, Аллам, ни өсөн? Тәүҙә бабай, унан улым, киленем...\nӘбей йәнә ишек яғына әйләнеп ҡараны. Инде йәшен тымып бара, тәҙрәләрҙән таң яҡтыһы төшә башланы. Ә ейәне һаман тора. Йәшендән ҡурҡалыр, бәләкәй бит әле.\n– Ҡурҡаңмы? Кил, ярай, ят эргәмә, – тип саҡ ишетерлек итеп шыбырланы. Алмас йүгереп килеп ҡартәсәһе янына һырынды.\n“Ҡара һин уны, йәше инде дүрткә етеп бара, ә һаман бала еҫе сыға. Ожмах еҫе тиҙәрме әле? Бәлки, Аллаһы Тәғәлә тап үҙе миңә ебәргәндер ошо баланы? Ул ебәрмәгән булһа ла, мин малайҙы ҡалдырмаҫ инем...” Алмагөлдөң күңеленә еңеллек инде.\nҺуң бына бит уның мәғәнәһе! Бына кем өсөн йәшәргә кәрәк хәҙер! Ул яңғыҙ ҡалмаған был донъяла, уның ейәне бар.\n– И-и-и, алтынҡайым, – тип Алмагөл Алмастың маңлайынан үбеп алды.\nБыл Алмагөлдөң ҡайғыһынан һуң йоҡоһоҙ үткән һуңғы төнө булды. Бер-ике ай эсендә иң яҡындарын юғалтҡандан һуң ул бөтөнләй йәшәүҙән арығайны, үтә ауыр кисергәйне фажиғәне. Ләкин кеше барыһына өйрәнә икән. Беҙ бит шулай ҡоролғанбыҙ: тере ҡалып, йәшәргә ынтылабыҙ. Шуғамы икән, Алмагөл әбей ейәненә әүрәне. Уның өсөн йәшәргә булды.\nБыл төндән өс йылдай ваҡыт үтте. Алмас та инде үҫте. Алмагөл үҙенең яңы тормошона, яңы роленә өйрәнде. Хатта үҙен бәхетле итеп тоя. Ә элекке ғүмеренән фотолар һәм йөрәктә хәтирәләр генә тороп ҡалды.\nШундай кешеләр була – ул тиклем аҡыллы ла түгелдәр, яҡшы эштә лә эшләмәйҙәр, ҙур ҡаҙаныштары ла юҡ, бөйөк нәмәләр ҙә башҡармағандар – ә уларҙы нимәгәлер хөрмәт итәһең. Уларҙың үҙҙәрен тотошо, һын-ҡиәфәте, ҡарашы “мин һеҙҙән аҡыллыраҡ, тырышыраҡ, өҫтөнөрәк” ти (ә ул кеше үҙе бер ваҡытта ла улай тимәй, хатта уйҙарында ла юҡ) һәм һиндә, үҙең дә һиҙмәҫтән, ул кешегә ихтирам уяна. Алмагөл тап шундайҙарҙан. Тормошо башҡаларҙыҡынан айырылмай: тыуҙы, үҫте, кейәүгә сыҡты, бала тапты һәм баҡты, ҡартайҙы. Ләкин барыбер Алмагөл ҡорған ғаилә бүтәндәрҙекенән айырылып торҙо. Ундай ғаиләләр һәр ауылда бар. Уларҙың йорттары ла икенселәй кеүек: төҙөк йорт, бейек һәм һәр ваҡыт ябыҡ торған ҡапҡа. Әйтерһең, бар кешеләрҙән йәшенгәндәр. Бәхеттәре лә, ҡайғылары ла йорттарынан сыҡманы. Ҡунаҡҡа йөрөштөләр, өмә эшләнеләр, эш буйынса аралаштылар, ләкин сер бүлешеп ултырманылар, сит кеше ғүмеренә битараф булдылар. Ауылдаштары ла уларға тартылып барманы. Алмагөл яңғыҙы тороп ҡалғас ҡына хәл белешеүселәр йышайҙы. Бөгөн бына Гөлсөм күршеһе инеп, сәй эсергә ҡунаҡланы.\n– Малыңды бөтөрөп ҡуймай, – тине икмәгенә май һылаған арала.\nХәл белеүселәрҙе яратмай Алмагөл, бөтәһе лә уның күңелен болғап, яңғыҙлығын, меҫкен булып йәшәүен күрергә, йәлләргә ингәндәр һымаҡ.\nМалыңды бөтөрөп ҡуймай... Үҙе һөт һорап килә торған әле, тип эстән уйлап ҡуйҙы әбей.\n– Ниндәй мал булһын, бабай тере саҡта бына, исмаһам, кәртә тулы мал ине, бер баш һыйырҙы мал тип әйтеп буламы? Алмасым һөт ярата бит...\n– Эйе-эйе, нисек булһа ла йәшә инде, – тип сәйен һемереүен белде Гөлсөм.\n“Һе, нисек булһа ла йәшә ти ул миңә! Миңә нисек йәшәргә һинең хуплауың кәрәк ине шул! Йәшәгем килә, шуға йәшәйем... нисек булһа ла йәшә, тфү!..“\n– Һин күргәнде берәүгә лә күрергә яҙмаһын, – тип бер үҙе ләпелдәүен дауам итте Гөлсөм. – Бөтәһен дә юғалт сәле: бабайыңды ла, берҙән-бер улыңды ла, киленеңде лә...\n– Уй, Алмас йөрөй түгелме? Бына көҙгө һыуыҡта өйгә индереп булмай, – тип бүлдереп тәҙрәгә туҡылдатты Алмагөл. – Алмас, ин сәй эсергә!\n“Алай ҙа күреп ҡалдым әле ул, атыу бына Гөлсөмдөң инде дүрт йыл һөйләгән хәбәрен тыңлап ултырыр инем. Әллә нимәгә шул Алмасты яратмаған була, бер ҙә хәлдәрен һорашмай, үҙең һөйләй башлаһаң, хәбәрҙе икенсегә бора, ҡуша сәйгә саҡырһаң, сығып китеү яғын ҡарай. Етем итеп ятһырап күрә алмай йөрөй инде үҙенсә. Тфү! Ҡара һин уны, ҡалай йөҙө үҙгәреп китте. Теге юлы икмәк ултырттым тип сығып ҡасҡайны, был юлы нимә тиер икән?”\n– Ә-ә-әй! Магазинға инеп сығам тигәйнем, онотоп яйлап тик ултырамсы, – тип әпәр итеп тороу яғын ҡараны Гөлсөм, – рәхмәт, Алмагөл апай!\n“Инеп шул ғәйбәт һата инде, миңә үткәндәрҙе иҫләтергә. Яҡындарымды күмгәс, һыныр тигәйнегеҙме? Әҙерләп ҡуйған! Мин әле һеҙҙән оҙағыраҡ йәшәрмен. Ултырырһығыҙ әле ҡырын ҡарашып, зәмдәрегеҙ килеп”.\nКөйәләнеп уйланыуҙан Алмагөл Гөлсөмдөң сығып киткәнен дә, Алмастың килеп инеүен дә һиҙмәне.\n– Ҡәртәсәй, мин атайыма ны-ыҡ оҡшағанмынмы? – тип Алмас өҫтәл артына менеп ултырҙы. Алмагөлдөң күңеле йомшарып китте ейәненең тауышын ишеткәс.\n– Шул тиклем! Ике тамсы һыу кеүек, – тине ул йылмайып. – Иии, алтынҡайым, – тип арҡаһынан һөйөп алды. – Бик иртә етем ҡалдың шул. Машинала артта ултырмаһаң һин дә булмаҫ инең минең...\n– Шунда мин оҙаҡ балниста булғанмын, ивет!\n– Эйе, һине теге донъянан тартып алдыҡ инде... – тип әбей супылдатып үбеп ҡуйҙы малайҙы.\n“...Нисек булһа ла йәшә... Гөлсөмдөң был һүҙҙәре Алмагөлгә тынғылыҡ бирмәне. Хуплап ултыра инде үҙенсә. Етмәһә, ҡалай килештереп сығып китте. Тфү! Ҡана, артынан барып, кәрәген бирәйем әле. Ҡылам мин уны хәҙер”.\n– Улым, мин магазинға барып киләм, өҫтәлде йыйыштырырһың, – тип, йәһәтләп сығып та китте.\nБарып та ни тиер? Барыбер! Берәй яйын табыр әле, ауыҙын ябыр... – тип уйлана-уйлана магазинға килеп инде. Унда һатыусы менән Гөлсөм көлөшә-көлөшә гәп һата.\nХәҙер бында килеп ғәйбәт сәйнәй, тине эстән генә һәм:\n– Һаумыһығыҙ! Шәкәр алам тип килгәйнем, – тигән булды.\n– Һаумы, Алмагөл апай!\n– Аһ-аһ, нишә ҡуша килмәнең минең менән? – тине Гөлсөм.\n– Нишә-нишә... Үҙе ҡабаланып сығып китте лә, – тине асыуын баҫып, – Алмасыма сәй эсерҙем.\n“Тағы йөҙө үҙгәрҙе, ҡара һин уны. Тыңлағың килмәйме “етем” тураһында? Ҡылам мин һине хәҙер”.\n– Айҙарҙың класташы бит әле, иҫләйһеңдер әле уның бәләкәй сағын, – тип һөйләй башланы әбей һатыусыға ҡарап, – Алмасты әйтәм, тас атаһы булып үҫеп килә. Төҫ-башы ла Айҙарҙыҡы, холҡо ла уныҡы. Анау көнө ҡайтып ингән, ҡартәсәй, ти, мин яңылыш таш менән Гөлфиәнең башын ярҙым ти. Баҡтиһәң, Гөлфиәне Әлфирҙәрҙең анау уҫал ҡаҙы баҫтырған, был шул ҡаҙға ташлайым тип, Гөлфиәгә эләккән дә ҡуйған. Айҙар ҙа бит ҡыҙҙарҙы яҡлап ҡына алып йөрөнө, иҫләйһеңдер. И-и-и, балаҡайым, бәхетле генә булһын инде. Дөрөҫ әйтәләр, балаңды балаһы балдан татлы тип, – тип үҙе һөйләп торҙо, үҙе Гөлсөмдө күҙәтте.\n“Ап-аҡ булып, ҡара һин уны! Хатта бынауы (һатыусы) әллә нишләп китте түгелме! Килештереп торалар, ул гонаһһыҙ балала ни үстәре барҙыр инде? Етем булһа әллә, кеше түгелме? Тфү, әҙәм мәсхәрәләре! Бынан сығып ҡаса алманың бит, ә, Гөлсөм? Ауыҙыңды йырҙым мин! Минең ейәнемә бер кемдән һүҙ түгел, ҡараш тейҙермәм!” Шулай улап, барыһы уңышлы килеп сыҡҡанына ҡыуана-ҡыуана, шәкәрен алып, түләп сығып китте, хатта көшәлеген онотто. Ундай матур сығып китеүҙән һуң кире магазинға ингеһе килмәһә лә, сыҡҡас бер-ике аҙымдан кире боролорға тура килде. Ләкин инеп етмәне, Гөлсөм менән һатыусының ниҙер гөбөрлөгө сығып һөйләшкәнен ишетеп ишек янында туҡтап ҡалды.\n– М-дә, был әбей сәпсим бөткән... Ҡайғыны күтәрә алманы шул, – тип ишетелде һатыусы тауышы.\n– Бер йылда япа-яңғыҙың тороп ҡал сәле. Бабайы үлеүенә бер нисә ай ҙа үтмәй, берҙән-бер балаң ғаиләһе менән аварияға осһон әле. Етмәһә, ейәне терелә тип өмөт биреп, һуңынан уныһын да тартып алдылар бит. Ҡайҙан ғына тере ҡала алһын инде ул бала, машиналары бөтөнләй йәлпәшкән тиҙәр...\n– Ана хәҙер ейәнем тере тип һөйләй ҙә ултыра бит, әллә йәнен күрә, әллә аҡылдан яҙған. Әйләндерә лә Айҙар менән булған хәлде Алмас менән булды ти. Бына бөгөн дә, бәләкәй саҡта, шул биш-алты йәш булғандыр, Айҙар мәрхүм миңә таш ташлағайны, шуны иҫләп һөйләне, үҙең ишеттең. Бына, баяғы шул таштың эҙе...\n“Нимә һөйләйҙәр ул? Оятһыҙҙар!» Алмагөл ҡапыл аңлап етмәне. Бына хәҙер ул ҡайта ла Алмасын етәкләп алып килеп биттәренә төкөрөп сығып китә. Тик ҡайтып етер кәрәк. Баш әйләнә, аяҡтар саҡ атлай. Һәр аҙым ауыр бирелә. Ҡайтып етергә генә кәрәк. Ҡайтырға ғына кәрәк. Тик ҡайтыу менән нимә? Өйҙә бит бер кем юҡ. Унда бушлыҡ. Ейәнен дә башҡа етәкләй алмай...\nХәтирәләрҙе Алмагөл башҡа бикләп тота алманы. Улар яҙғы ташҡын кеүек мейеһен баҫып алды. Бабайының ҡырҡына әҙерләнергә тип ҡаланан улы ғаиләһе менән килергә юлға сыҡҡан инеләр. Ләкин етеп килгән ерҙә ҡаршыға сыҡҡан машина мәнән төкөшкәндәр. Улы менән килене шунда уҡ гүр эйәһе булды, һуңғы өмөт итеп ейәне әле тере тинеләр. Алмас бер төн йәшәп, иртәгеһенә баҡыйлыҡҡа күсте. Был төн Алмагөл өсөн иң оҙағы булды, хәтеренә әллә нисә ай көткәндәй уйылып ҡалды. Улын, киленен, ейәнен бер көндә ерләнеләр. Бар ғүмеренең мәғәнәһе, бар ғүмеренең емеше хәҙер – бары дүрт ҡәбер...\nАлмагөл саҡ ҡайтып етеп диванға барып ултырҙы. Алмас юҡ. Бер ваҡытта ла булмаған. Ә ҡасан барлыҡҡа килде һуң? Ер ҡуйынына ингәс тә. Тәүҙә ҡартәсәһен мөйөштән өнһөҙ генә күҙәтте. Әбей ҡырҡы үткәс китер тип уйланы, шулай ҙа был уйҙан уға күңелһеҙ булып китә торғайны. Ләкин китеү түгел, хатта һүҙ ҡуша башланы. Алмагөлгә Алмас менән еңелерәк тойолдо. Ә теге төндә беренсе тапҡыр үҙе яҡынайтты, башҡа айырыла алманы. Ә ейәне үлгәнен ул ысынлап онотҡан ине, бәлки, хәтерләгеһе килмәгәндер. Был уйҙарынан әбейҙең тыны ҡыҫылып киткәндәй булды, тамағына төйөр генә түгел, ә барлыҡ нәфрәте, ғазаптары килеп тығылды:\n– Бер кемдең дә хаҡы юҡ минең донъямды тартып алырға, күҙ төбәп ултырған кешеләремде бер көндә юҡ итергә. Әй, Аллам, хатта һинең дә хоҡуғың юҡ ине! Минең ни гонаһым бар? Ул йәш баланың ни гонаһы бар ине? Ни өсөн язаларға? Мин бит әсә кеше, балаҡайҙарымды алғансы, йөрәгемде тереләй ҡырҡып алыу мең тапҡыр еңелерәк булыр ине. Ни мәғәнә... ни мәғәнә ҡалды тормошомда?.. – әбей үкһеп ебәрҙе. – Нимәгә шул төндә һине үҙемә яҡынайттым инде? Күҙемә күренгән ен генә булып ҡалһаңсы!.. Юҡ, ғәфү ит, алтынҡайым, беҙ бит бәхетле булдыҡ. Һин миңә тағы өс йыл ғүмер бүләк иттең. Төкөрҙөм мин кешеләргә, һин генә минең ысынбарлыҡ...\n– Ҡәртәсәй, илама, миңә ҡыйын буласаҡ бит,– тине Алмасы эргәһенә ултырып. – Бөгөн тәүге ҡар яуасаҡ, мин өшөрмөн инде, ҡәртәсәй.\n– И-и-и, алтынҡайымды, – тип күҙ йәштәрен һөртә-һөртә үбеп алды. – Мин һине өшөтмәҫмен. Мин хәҙер килермен, ҡосаҡлашып тороп ятырбыҙ.\nАлмагөл урынынан һикереп тороп, етеҙ хәрәкәттәр менән иң ҡалын юрғанын тәңкләп тотоп алды һәм өйҙән сығып китте... Зыяратҡа сығып китте. Барып еткәс, Алмасының ҡәбере янында бер ғауымға туҡтап ҡалды. Шунан уны юрғаны менән ҡапланы һәм үҙе эргәһенә ятып, ҡәберҙе ҡосаҡлап йоҡлап китте. Ә төндә уларҙың өҫтөнә ап-аҡ булып беренсе ҡар яуҙы.