“Үәт, исмаһам, ахырызаман!” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » “Үәт, исмаһам, ахырызаман!”\n“Үәт, исмаһам, ахырызаман!” 23.10.2018 // Әҙәбиәт\nОшо көндәрҙә Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры үҙ тамашасыһын сираттағы премьера менән ҡыуандырҙы – Мөҙәрис Багаевтың “Үәт, исмаһам, ахырызаман!” комедияһы сәхнәгә сыҡты (режиссеры – Азат Йыһаншин).\n“Исемең дә бит Һарун һинең, ҡарун һүҙенә оҡшаған!” – тиҙәр уға әсенеп тә, үпкәләп тә. Ысынлап та, ваҡиғаның төп геройы Һарундың (Нәғим Нурғәлин) һаранлығы арҡаһында яманаты сыҡҡан: бар аҡсаны һандығында бикләп тота, шулай уҡ ишегенә ат башындай йоҙаҡ эленгән һыуытҡысы тулы ит, ә ҡатынына аҙнаһына бер аш һалырға ҡуша, уныһына ла “һурпаһына сыҡһа еткән” тип бәләкәй генә кәзә ҡойроғо тоттора.\nҮҙе ямалып бөткән кейемдә, ҡатынының да күптән яңы күлдәк күргәне юҡ, кибеткә барып, аҙыҡ-түлек алыу ҡайҙа, хатта икмәк урынына соланда хан заманынан ҡатып торған сохарыйҙы ебетеп ашайҙар. Бар эшен ҡәйнеше Зәйни теүәлләй, уға ла рәхмәт йөҙөнән үҙе ҡыуған сәмәйен ҡапҡасҡа ғына ҡойоп бирә. Ҡатыны Хәмдиә (Зилә Сәйетова) “Балаларыңдың нисек ыҙа сигеп йәшәгәнен генә түгел, хатта нисә ейән-ейәнсәрең барлығын да белмәйһең бит!” тип үпкәләй. Ә аҡса – бер һандыҡ...\nБәлки, артабан да һаман шулай йәшәп ятырҙар ине, бер ваҡыт ауыл халҡы араһында “ахырызаман етеп килә” тигән имеш-мимеш тарала. Һарун менән Хәмдиә тәүҙә ышана һалып бармаһалар ҙа, уларға йыш инеп йөрөгән Зәйни (Радмир Абдуллин), Ишбикә ҡарсыҡ (Аида Күлбаева), хатта Һарундың бер туған ағаһы, ауыл муллаһы Ишмырҙа ла (Венер Камалов) был хәбәрҙе бер тауыштан раҫлай. Шунда башлана ла инде иң ҡыҙығы...\n“Үәт, исмаһам, ахырызаман!” спектакленең театрҙың бәләкәй сәхнәһендә ҡуйылыуын комедияның режиссеры, театрҙың художество етәксеһе Азат Йыһаншин “киләсәктә район-ҡалалар буйлап гастролгә сығыуға йүнәлеш тотабыҙ” тип аңлатты. Минеңсә, спектакль бәләкәй сәхнәлә уйналыуы менән отто ла, сөнки өй йылыһы, уңайлы мөхит тойҙо тамашасы, уны ошо күренеш хәл-ваҡиғаларҙың уртаһында ҡайнарға, үҙен иркен тоторға, рәхәтләнеп көлөргә этәрҙе.\nКөлөү тигәндәй, ул тамаша дауамында бөтөнләй тымманы, тиерлек. Был, әлбиттә, театр актерҙарының уйнау оҫталыҡтарына бәйле, үрҙә һанап үтелгәндәрҙең барыһы ла һәләттәре, ихласлыҡтары менән алдыра. Комедия булыуына ҡарамаҫтан, сәхнәлә барған ваҡиғаларға ышанырға, геройҙар менән бергә ҡыуанырға, көйөнөргә мәжбүр итәләр. Бигерәк тә Аида Күлбаеваның әбей ролен бирелеп башҡарыуы күңелгә ятты.\nКомедия элек-электән театр сәнғәтенең иң мөһим жанрҙарының береһе булып ҡала. Ҡоро тамашасыларҙың күңелен асыу маҡсаты менән генә ҡуйылмай ул, ә кешелек араһында киң танылған етешһеҙлектәрҙән көлә, тәнҡитләй. Шулай итеп, уларҙы юҡ итергә, нимә насар, нимә яҡшы икәнен аңлатырға тырыша.\n“Үәт, исмаһам, ахырызаман!” комедияһын ҡарап, һәр кем яҡшы кәйеф менән генә түгел, ә уйланып, ғибрәт-фәһем алып та сыҡҡандыр.


Тәрбиәсе яҡты ҡояш кеүек, күңелдәрҙе наҙлап йылыта\n6 Март 2018, 13:23\nБыл һөнәр ысын мәғәнәһендә балаларға һөйөү, ихтирам талап итә, сөнки тап балалар баҡсаһында алған тәрбиә нигеҙе уның киләсәк тормошона нигеҙ һала. Тәрбиәсе – ул эш ваҡытында балаларҙы ҡарап тороусы ғына түгел, ә сабыйҙы үҫтереүсе, тирә-яҡ мөхиткә, тыуған илгә һөйөү тәрбиәләүсе, аҡылын камиллаштырыусы, тәртипкә өйрәтеүсе, йә иһә бәләкәсте шәхес итеп формалаштырыусы кеше.\nБыл һөнәр ысын мәғәнәһендә балаларға һөйөү, ихтирам талап итә, сөнки тап балалар баҡсаһында алған тәрбиә нигеҙе уның киләсәк тормошона нигеҙ һала. Был осорҙа балала тәбиғәткә, тирә-йүнгә, Тыуған илгә һөйөү тәрбиәләнә, ул яҡшылыҡты яуызлыҡтан айыра белергә, дуҫтар табырға өйрәнә.\nОшондай һөнәр эйәләренең береһе, үҙ эшен яратып башҡарған 15-се “Гүзәл” балалар баҡсаһының “Ҡояшҡай” төркөмө тәрбиәсеһе - Лилиә Ғиндулла ҡыҙы Шәрипова. Изге йөрәкле, саф күңелле ҡатын тәрбиәсе һөнәрен ғүмерлек юлдашы итеп һайлай.\nУл йәмле Нөгөш буйында урынлашҡан Шәрип ауылында тыуып үҫә. 1-се һанлы Өфө педагогия училищеһының мәктәпкәсә балаларҙы тәрбиәләү факультетын тамамлағас, һөнәре буйынса урыҫ төркөмөндә эш башлай. 80-се йылдарҙың аҙағы – 90-сы йылдарҙың башында балалар баҡсаларында башҡорт төркөмдәре асылғас, башҡорт төркөмөндә эшен дауам итә. Ҡала мөхитендә үҫкән балаларға телгә, Тыуған илгә, халҡына ҡарата һөйөү тәрбиәләй.\nБыл төркөмдә саф башҡорт телендә иртәлек, шәжәрә байрамы, һабантуйҙар үткәрелә. “Ҡурайсы”, “Тирмә”, “Аҡ тирәк - күк тирәк” уйындарын уйнау, төрлө-төрлө тел төҙәйткестәр, һанашмаҡтар, әүрәткестәр өйрәтеү һәм ҙур булмаған башҡорт әкиәттәрен сәхнәләштерергә өйрәтеү – уларҙың төп йүнәлештәре.\n“ Баланың теле асыла башлағас та башҡортса шиғырҙар ятлаттырабыҙ, ә улар үҙ сиратында башҡорт теленә һөйөү тәрбиәләүгә булышлыҡ итә. Әгәр ҙә беҙҙең балалар баҡсаһынан һуң тәрбиәләнеүселәребеҙ Кинйә Арыҫланов исемендәге 9-сы башҡорт гимназияһына уҡырға китһәләр - беҙҙең өсөн ҡыуаныслы хәл,”- ти Лилиә Ғиндулла ҡыҙы.\n26 йыл тәрбиәсе булып эшләү осоронда хеҙмәттәштәре, ата-әсәләр араһында абруй ҡаҙанған. Төркөмдәге һәр бала уға ҙур ихтирам менән ҡарай. Кескәйҙәрҙең һәр береһенә тигеҙ ҡарап, үҙ йылыһын биргән Лилиә Ғиндулла ҡыҙы оло маҡтауға лайыҡ.\nУлы Радик һәм ҡыҙы Әлфиә лә башҡорт балалар баҡсаһына йөрөп, башҡорт мәктәбендә уҡып, һәр береһе тормошта үҙ юлдары тапҡан.\nЙәмғиәтебеҙҙә тәрбиәселәр роле бик ҙур, сөнки улар балаға донъя тураһындағы тәүге һабаҡтарҙы биреүселәр.\nМәктәпкәсә йәштә - бала шәхес булып формалаша, уның һаулығына нигеҙ һалына, шуға ла бәләкәстең киләсәк яҙмышы тәрбиәсенең аҡылына, сыҙамлығына, баланың эске донъяһына, иғтибарына бәйле.


Башҡортостанда алыҫтағы Айытмәмбәт ауылында яңы мәктәпте төҙөү тамамлана // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n11:58, 20 августа 2019 Иҡтисад\nФото: Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитеты\nӨФӨ, 2019 йыл, 20 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nАрхангел районының 300-ҙән ашыу кеше йәшәгән Айытмәмбәт ауылында подрядсылар яңы белем биреү учреждениеһы төҙөлөшөн тамамлай. Ул 60 урынлыҡ мәктәпте һәм 40 урынлыҡ балалар баҡсаһын берләштерә. Башҡортостандың Төҙөлөш һәм архитектура буйынса дәүләт комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, әле бинала эске биҙәкләү, линолеум һалыу, стеналарҙы буяу, аҫылмалы түшәмдәрҙе монтажлау, аш-һыу бүлмәһе йыһазын урынлаштырыу эштәре бара.\nБер үк ваҡытта биләмә төҙөкләндерелә, юлға асфальт түшәргә әҙерләнәләр. Бинаға барлыҡ коммуникациялар — тышҡы яҡтыртыу бағаналары, йылылыҡ трассалары, электр сымдары һуҙылған, һыу тәьминәте өсөн скважиналар ҡаҙылған. Ихатала уйын майҙансыҡтарына нигеҙ әҙерләнгән.\nТөҙөлөш уҙған йылдың авгусында «Республиканың 100 йыллығына — 100 объект» проекты сиктәрендә башланған. Иҫке мәктәп һәм китапхана, проектҡа ярашлы, һүтелгән. Эштәр йыл әйләнәһенә алып барылған.\nОбъектты быйыл сентябрь айында тапшырыу күҙаллана. Генераль подрядсы — «Төҙөлөш фирмаһы 15 БНЗС» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, дәүләт заказсыһы – Башҡортостан Республикаһының капиталь төҙөлөш идаралығы.\nТеги: мәктәп, балалар баҡсаһы


Хөкөм итергә ашыҡмайыҡ\n24 Декабрь 2019, 00:16\nКешенең ҡылған ҡылығының сәбәбен тулыһынса белмәй тороп, уның тураһында фекер йөрөтөргә, хөкөм итергә ашыҡмағыҙ тигәнгә тағы бер тапҡыр инандым таныш түгел кешенең тормош сәхифәһен тыңлағас...\n- Бынау әҙәмдәр ниңә шул тиклем янъял ҡуптара инде? Әйтерһең дә, заман ахыры. Талон алғас, барыбер врачҡа инәләр бит инде.., - тине эргәмдә ултырған оло йәштәрҙәге апай. Ысынлап та, һәүетемсә генә үҙ сиратын көтөп ултырғандар араһында оло ғауға сыҡҡайны. Кемдер алдан шылтыратып, электрон сиратҡа яҙылған, икенселәр регистратура аша талон алған да, кем әйтмешләй, “живой” сират булдырған. Әйткәндәй, күптәрҙең ҡабул итмәүе йәғни ышанып етмәүе сәбәпле, электрон яҙылыу системаһы тулыһынса үҙ көсөнә инеп китә алмай әле. Шулыҡтан врачтың ҡабул итеүен көткәндәр араһында һәр ваҡыт ниндәй ҙә булһа аңлашмаусанлыҡ килеп сыға. Хатта ике ҡатын саҡ һуғышып китмәне.\nИң ҡурҡҡаным - ғауға, кеше талашҡан урын, - тине лә эргәмдәге теге апай тороп уҡ китте, уның артынса уҡ ҡултыҡ таяғына таянған йәш ир ҡуҙғалды. Тауыш тынғас ҡына әйләнеп килде улар.\nСираттағылар был мөләйем аралашҡан икәүгә ҡыҙыҡһыныуын йәшермәй: улы тиһәң, икеһе ике милләттән. Аптыраған икән, ире башҡа милләттәндер, тиер кемдер. Әммә йөҙҙәрендә лә оҡшашлыҡ юҡ һымаҡ. Ире тип әйтер инең, бигерәк йәш. Миңә лә бик ҡыҙыҡ күренде.\n- Улым да, ирем дә, һөйәркәм дә түгел ул, әммә бер-бербеҙгә бик кәрәкле кешеләр, - тине ҡатын, минең уйымды һиҙгәндәй һәм ҡыҫҡаса үҙенең тормошон бәйән итте.\nБыға тиклем уларҙың икеһе лә күрше ҡалала йәшәгән. Ҡатын ҙур уҡ түрә булмаһа ла, һәр ваҡыт дәрәжәле вазифа биләгән. Ире йәшләй фажиғәле үлеп ҡалғас, балама мәрхәмәт күрһәтмәҫ тип, башҡаса тормошҡа ла сыҡмаған, берҙән-бер улын яңғыҙы тәрбиәләгән.\n- Бөтә яңылышлығым шунда булды. Атайһыҙ балаларҙан кәм булмаһын тип, һораған әйберен алып бирҙем, бөтә тапҡан-таянғаным уның үтенестәрен ҡәнәғәтләндереү ине. Шуғалырмы бик иркә, үҙ һүҙле, ялҡау булып үҫте. Әрме хеҙмәтенән ҡурҡҡас, унан да алып ҡалдым. Тик ул ғына тырышлыҡтарыма изгелек түгел, ә яуызлыҡ менән ҡайтара торған кеше булып сыҡты. Этеп- төртөп уҡып сығыу менән бер ҡайҙа ла эшкә урынлашырға ашыҡманы. Урынлашһа ла оҙаҡ тотҡарланманы. Уның ҡарауы күңел асыу, кәйеф-сафа ҡороу яратҡан шөғөлөнә әйләнде. Холоҡ-фиғелендә үҙгәреш булыуын һиҙә инем инде, әммә наркотик менән мауығыуын бик һуңлап аңланым. Белгәс тә, тәккәберлегемә баш була алмай, үҙ күҙемә, ҡолағыма ышанманым әле. Әшнәләрен өйгә алып ҡайтып, шағараҡ ҡора башлағас ҡына ниндәй упҡын алдында торғанымды аңланым. Тәүҙә был бәхетһеҙлегебеҙ менән яңғыҙым көрәштем, һуңынан ярҙам һорап төрлө органдарға мөрәжәғәт иттем. Һөҙөмтәлә көҙгө һыуыҡ ҡараңғы бер төндә үҙ өйөмдән ҡыуып сығарҙы. Сығып та китмәҫ инем, бәлки, хәҙер үҙеңде “энә”гә ултыртам, тип килә башлағас, яланаяҡ, йоҡо күлдәгендә генә сығып йүгерҙем. Машина аҫтына ташланыу, бейектән һикереү, аҫылыныу тигән уй башыма ла килмәне, сөнки мин был донъянан китһәм, улымды кем ошо афәттән аралар?\nҮҙем дә аңламаҫтан ҡаршы йорттағы таныш подъезға йүгерҙем. Унда яңыраҡ ҡына мәрхүм булған танышымдың тыумыштан ғәрип улы яңғыҙы ғына йәшәй.\n- Улым, зинһар өсөн бер нәмә лә һорама, таң атҡансы һиндә ултырып торорға рөхсәт ит инде, - тип егеттең ризалығын да алып тормай эскә үттем. Һуңынан ғына белдем: танышымдың улы шул ямғырлы көҙгө төндә “Шул тиклем бәхетһеҙ итеп яралтҡас, был донъяға ниңә тыуҙырҙың? Нимә өсөн йәшәйем һуң? Кемгә кәрәкмен мин?!..” - тип мәрхүмә әсәһенәме, Аллаһы тәғәләгәме хат сыймаҡлап, үҙ-үҙенә ҡул һалырға йыйынған ваҡытта ишек шаҡыған булғанмын.\nТаң атҡансы ғына тип ингән өйҙә шулай итеп ике аҙнаға яҡын йәшәргә тура килә ҡатынға, әммә уны эҙләгән кеше булмай. Әхирәтенең кейемен кейеп, фатирына ҡайтҡан ҡатын оҙаҡ була алмай өйөндә. Бөтә бәхетһеҙлегендә әсәһен ғәйепләгән улы тағы ҡыуып сығара. Был юлы инде ҡатын алдан әҙерләп ҡуйған сумкаһын алырға өлгөрә һәм туп-тура ҡаршы йортҡа йүнәлә.\n- Танышымдың улы менән бергә булыуыбыҙға ла биш йылдан ашыу ваҡыт үткән. Кешенең тел-тешенән һаҡланыр өсөн һеҙҙең ҡалаға күсеп килдек. Ошо дәүерҙә улымды наркомания тип аталған үлем ҡосағынан йолоп алдым. Оҙайлы реабилитация үткәндән һуң бына быйыл өйләнде. Тиҙҙән ейәнем тыуасаҡ. Ә ни өсөн әхирәтемдең улы менән ҡалдыммы? Башҡаларға ҡарағанда минең ярҙамыма бөгөн ул күберәк мохтаж. Шуның өсөн дә уны яңғыҙын ҡалдырырға баҙнат итмәнем. Иң ауыр ваҡытта иңем терәгән, күңел тыныслығына эйә булырға ярҙам иткән, улымдың зарарлы ғәҙәтенә ҡаршы көрәшергә көс биргән кеше бит ул. Уға сикһеҙ рәхмәтлемен. Шуға күрә ҡулымдан килгәнсә уның көнитмешен еңеләйтергә тырышам. Күптән түгел ике ҡатмарлы операция үткәрҙе. Нисәмә йыл коляскала ултырғандан һуң, таяҡҡа таянып булһа ла, тағы аяғына баҫты. Бына өсөнсө операцияны көтәбеҙ”, - шул ваҡыт врачҡа инергә уларҙың сираты етте. Ә мин сыҡҡанда коридорҙа юҡ инеләр инде.


Быйыл да «Сәләмәтлек көнө» тип исемләнгән спорт байрамын һағынып көтөп алдыҡ. Шулай булмай, ошо көндө малай, ҡыҙҙар ярышып, көс һынашып ҡына ҡалмай, ә яҡындан үҙ-ара аралаша, дуҫлаша. Яңы уҡырға килгән VI һәм X синыф уҡыусылары өсөн дә әһәмиәтле – улар берҙәмлектең ни икәнлегенә төшөнә. Йыл да ойошторолоп, матур йолаға әйләнгән сара был юлы туристик слёт формаһында уҙыуы менән ҡыҙыҡлы ла, мауыҡтырғыс та ине.\nБөтәбеҙҙең дә теләген аңлағандай, һауа торошо ла йылы ҡояш нурҙары менән ҡыуандырҙы. Тантана Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының гимндары менән башланып китте. Байрам флагын күтәреү хоҡуғы ҡала буйынса спорт ярыштарында әүҙем ҡатнашҡан IX «А» синыфы уҡыусыһы Радмир Ҡужинға бирелде.\nАртабан командалар билдәле маршрут буйынса стартҡа баҫты. Малай, ҡыҙҙар үҙҙәренең йылғырлығын, етеҙлеген, мәргәнлеген төрлө яҡлап күрһәтте. Үргә күтәрелеп, кире аҫҡа ла төштөләр, йылға аша һалынған бүрәнә буйлап та үттеләр, параллель бауҙар ҡуйылған ярышта ҡатнаштылар. Иң мәргәндәре иһә пневматик мылтыҡта үҙҙәренең оҫталығын һынаны. Тағы ла шуныһы: уҡыусыларға өйгә эш тә бирелгәйне, йәғни туристик йыр башҡарырға кәрәк ине. Был йәһәттән дә юғалып ҡалманылар. «Балыҡсы йорто» тип аталған урын рухлы ла, дәртле лә йырҙарҙан яңғырап торҙо.\n– Тәү ҡарашҡа ябай ғына күренгән сара балаларҙың күңелендә сәләмәт тормошҡа һөйөү уятыу менән бер рәттән, берҙәмлек тә, сәм дә, дәрт тә тәрбиәләй. Шуныһы ҡыуаныслы: белем усағында 25-тән ашыу түңәрәк эшләп килә. Футбол, волейбол, баскетбол, милли көрәш, уҡтан атыу секцияларына уҡыусыларҙың теләп йөрөүҙәре һөйөндөрә, – тине үҙенең сығышында директорыбыҙ Роза Бикбова.\n– Рәсәйҙә Ирекмәндәр йылы бара, – тип белдерҙе альпинизм буйынса СССР чемпионы, ярыштың баш судьяһы, туғыҙынсыларҙың етәксеһе Фәрит Харрасов. – Шуға күрә малайҙар менән ойоштороу эшен үҙ өҫтөбөҙгә алырға булдыҡ. Бер нисә көн алдан килеп, ярыш этаптарының урындарын әҙерләнек, маршрут билдәләнек.\nКемдәр еңеүсе булды, тиһегеҙме? VI – VIII cиныфтар араһында VIII «А»ның малайҙарына етеүселәр булманы. Ә IX – XI синыфтар төркөмөндә иһә беренселекте IX «В»лар бирмәне.\nСара һуңында һәр ҡатнашыусы Роза Хаммат ҡыҙы ҡулынан туңдырмалар һәм Маҡтау ҡағыҙҙары алып һөйөндө. Көндәрен тик файҙаға уҙғарып, яҡшы кәйеф менән таралышты барыһы ла.\n«Ҡаурый ҡәләм» түңәрәге ағзаһы.


17 Ғинуар 2019, 18:59\nБашҡортостанда күп фатирлы йорттарҙа, шәхси секторҙа йәшәүселәр, шулай уҡ юридик берәмектәр һәм шәхси эшҡыуарҙар 2019 йылдың ғинуарынан ҡалдыҡтар менән эш итеү буйынса хеҙмәттәр күрһәтеүгә төбәк операторы менән килешеү төҙөргә тейеш. Был турала беҙгә БР Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығынан хәбәр иттеләр.\nБындай килешеүҙәрҙе төҙөү Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте тарафынан раҫланған ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтары менән эш итеү ҡағиҙәләрендә ҡаралған. Килешеүҙәрҙе төҙөү формаһы һәм тәртибе хәҙерге ваҡытта республика территорияһын хеҙмәтләндереүсе төбәк операторҙарының рәсми сайттарында бирелгән. Беҙҙең зонаны «ЭКО-Сити» төбәк операторы яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте (тел.: 8-800-700-49-00, http://ecocityrb.ru) хеҙмәтләндерә. Был зонаға Күмертау, Салауат, Сибай, Стәрлетамаҡ ҡалалары, Әбйәлил, Баймаҡ, Белорет, Бөрйән, Ғафури, Ейәнсура, Стәрлебаш, Йылайыр, Ишембай, Күгәрсен, Көйөргәҙе, Мәләүез, Миәкә, Стәрлетамаҡ, Учалы, Федоровка, Хәйбулла райондары инә.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ: 2019 йылдың 1 ғинуарынан беҙҙең республика, бөтә ил кеүек, ҡаты коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеүҙең яңы системаһына күсте. Хәҙер сүп-сарҙы йыйыу, ташыу, эшкәртеү, утилләштереү, зарарһыҙландырыу һәм күмеү менән төбәк операторҙары шөғөлләнәсәк, ә кешеләр билдәләнгән тарифҡа ярашлы был хәҙмәттәргә түләйәсәк.\nБыл эш бөтәһенән элек ҡалдыҡтар менән эш итеүҙең заманса, экологик яҡтан хәүефһеҙ системаһын булдырыуға, санкцияланмаған күп һанлы ҡый түгеү урындарын бөтөрөүгә, рөхсәтһеҙ яңы ҡый түгеү урындарын булдырмауға, шулай уҡ сүп-сарҙы сортировкалау һәм эшкәртеү буйынса үҫешкән инфраструктура булдырыуға йүнәлтелгән.


Падчерица -спектакль для детей\nҮгәй ҡыҙ(Әкиәт) башҡортса спектакль\nПадчерица башкирский спектакль\nРедактор съемок Сарвар Сурина,\nРеж. группа: Салават Итбаев, Альфина Каюмова\nШкольный драмкружок. Буздяк, Турушлы\nБорон булған ти әбей менән бабай. Аның булған бер ҡыҙы Бер ваҡыт ҡарсығы үлеп китә.\nҠыҙ менән ата йәтим ҡала. Бабай үгәй әсә ала. Үгәһ әбейҙең дә бер ҡыҙы була.\nҮгәй әсә үгәй ҡыҙҙы яратмай. Аны иртә кейәүгә бирәләр. Был кейәүгә барғас хур булмай. Шундай шәп, матур торалар.\nҠарсыҡ быны күрә алмай. Ҡунаҡҡа саҡырып, үгәй кыҙҙың төлкө тунын утҡа яға. Ҡыҙҙың бер сабый балаһы була. Ҡайтырға йөрөгөндә ҡыҙҙың тунын эҙләһәләр, таба алмай. Шул ваҡыт ире асыуланып ҡатынына, һеләүһен булып осоп кит, тип маңлайына һуға. Ҡатын мөрйәнән осоп сығып китә. Ире менән бала тороп ҡала. Шунда ҡыҙ, күршеһенә инеп, бер балаға әйтеп китә.\n— Минең балам өс көн, өс төн йоҡлар. Илаһа, һыу буйына алып кил, әүрәтермен.\nБала өс көн, өс төн йоҡлай. Шунан иларға тотона, йыуатып карайҙар ҙа йыуата алмайҙар.\nШунда күршеһендәге бала инеп, әүрәтәйем әле, тип һыу буйына алып китә. Бала, таш өҫтөнә ултырып, һармаҡларға тотона.\nһеләүһен апай, һел апай\nТаш имсәкле ҡом һөтлө\nИмеҙһә лә туймайҙыр.\nКүп һеләүһендәр менән килә лә әсәһе, артына үтеп китә. Бала тағы ла шул һүҙҙәрҙе ҡабатлай. Хәҙер әсәһе килә:\nИке күҙем йәш менән\nЙәй үләнде һарғайттым.\nИке имсәгем һөт менән\nДиңгеҙ өҫтөн ағарттым.\nБалаһын имеҙә, йоҡлата. Торбанан осоп сығып киткәндә тунын табып алған була. Тағы ла әйтеп китә.\n— Был бала өс көн, өс төн йоҡлар. Унан һуң алып килерһең.\nАлып ҡайтһа, ата булған кеше ғәжәпләнә. Өс көн, өс төндән һуң бала тағы илай башлай. Күрше малайы тағын килә. Теге малай артынан атаһы эйәреп, аңдым килә. Бала баяғы һүҙҙәр менән һармаҡлай башлай. Ата һиҙҙермәй генә таш аҫтына килеп ята.\nИнәһе килеп төшөп һармаҡлай башлай. (Баяғы һүҙҙәр). Балаһын имеҙгәс, малайҙан башын ҡарата һәм йоҡлап китә. Ире ошо ваҡыт тотоп ала ла тегенең сәсенән өйөнә алып ҡайтам, ти. Ҡатындың барғыһы килмәй. Аҙаҡ балаһыҙ менән ире лә китә.\nҠайтҡас, ҡәйнәһенә әйтә ире:\n— Йә, ҡәйнәм, алты тай кәрәкме, әллә, йөк утын кәрәкме?\n— алты йөк утынды нишләтәйем. алты тай кәрәк, — ти.\nКейәүе алты тайҙы тотоп килтерә. Ҡарсыҡты алты тайҙың ҡойроғона бәйләй ҙә алтыһын да һуғып ебәрә. Тайҙар алты яҡҡа өҙгөләп алып китәләр. Катын менән ир яҡшы йәшәп китә. Ишек алды тумарҙыҡ, әкиәтемде һеҙгә туғарҙыҡ.\nВ начале 1990-х Министерство культуры Республики Башкортостан проводило республиканские фестивали «Колонсак» детских спектаклей с участием школьных драмкружков, театров-студий. Некоторые спектакли детских коллективов были записаны в студии Башкирского телевидения (Мечетлинский — Юнусово, Илишевский — Ябалаклы, Итеево, Буздякский — Турушлы, Чекмагушевский — Карьяуды, Дом пионеров им.В.Комарова — «Горячие сердца», Зианчуринский — Яныбаево и др. Фестивали «Колонсак» проходили на сцене Театра Кукол, ТЮЗ-а, «Нур»а и т.д.\nМетки: Әкиәт, башкирская сказка, на башкирском языке.\n"Пилорама" башкирское кино\nКино на башкирском языке "Кәлә...\n« Что будет если не совершать намаз\n250 млн рублей в 2018 году на Программу поддержки местных инициатив »


Башҡортостанда беренсе Хәрби-Диңгеҙ музейы асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда беренсе Хәрби-Диңгеҙ музейы асылды\n17:37, 27 июля 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 27 июль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nӨфөлә республикалағы тәүге Хәрби-Диңгеҙ музейын асыу тантанаһы булды. Моряктарға һөнәри байрамдары айҡанлы шундай бүләк яһалды. Учреждение Өфө йылға училищеһында асылды.\n«Истоки» гәзите хеҙмәткәре Василий Коровкин хәбәр итеүенсә, тарихи ваҡиғаға Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары, Хәрби-Диңгеҙ флоты ветерандары, училище уҡытыусылары, Башҡортостандың Диңгеҙселәр йыйылышы һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре саҡырылғайны.\nБайрам ҡунаҡтары алдында Башҡортостан Диңгеҙселәр йыйылышының матбуғат хеҙмәте етәксеһе Ринат Иҡсанов сығыш яһаны. Ул хәрби-патриотик һәм рухи-әхлаҡи тәрбиә биреү ойошма эшмәкәрлегенең төп йүнәлештәренең береһе булып тороуын билдәләне.\n«Эшебеҙ ҡаһарманлыҡ дәрестәре, армия һәм флоттың данлы биттәрен пропагандалауға ҡоролған. Беҙ тематик кисәләр, ҡаһарманлыҡ дәрестәре үткәрәбеҙ. Ошондай музей ойоштороу идеяһы менән күптән яна инек, Рәсәйҙең 1812 йылғы Ватан һуғышында еңеүенә 200 йыл тулыу уңайынан ветерандар менән осрашҡандан һуң теләгебеҙҙе тормошҡа ашырырға булдыҡ. Ул ваҡытта республикала юғары хәрби дәрәжәгә эйә булған яҡташтарыбыҙ, адмиралдар һәм генералдар йыйылғайны. Бөгөн улар 33 кеше», — тине Ринат Иҡсанов.\nБыл Хәрби-Диңгеҙ флоты музейының тәүге сиратын асыу ғына, тип һыҙыҡ өҫтөнә алды училище етәксеһе Николай Бричкин.\nМузейҙа Рәсәй флоты тарихына, рус моряктарының данлы еңеүҙәренә, флотҡа нигеҙ һалыусы Петр Беренсегә, Ушаков, Нахимов, Крузенштерн, Кузнецов, Горшков, Макаров кеүек билдәле адмиралдарға арналған стендтар урын алған. Музейҙың тәүге ҡомартҡыларын, шулай уҡ һыу аҫты көстәренә, кораблдәргә, диңгеҙ авиацияһына бағышланған стендтарҙы күрергә мөмкин.\nТантанала ҡатнашыусылар Диңгеҙселәр йыйылышы вәкилдәренә һәм училище етәкселегенә изге башланғыстары өсөн рәхмәт белдерҙе, музейҙың яңы экспонаттар һәм тарихи материалдар менән тулыланыуын теләне.\nТеги: музейҙар,хәрби-патриотик тәрбиә биреү,ҡораллы көстәр һәм йәмғиәт


Халҡын рухи етемлектән һаҡланы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Халҡын рухи етемлектән һаҡланы\nХалҡын рухи етемлектән һаҡланы 08.05.2015 // Йәмғиәт\n– Әнүәр апа: “Ауылға ҡайтырға сығам”, – тип телеграмма һуҡҡан!\n1921 йылда тыуған Сажиҙә өләсәйем ғаиләлә кинйә бала була. Аталары Сәйфетдин Юлмөхәмәтовты – һис ҡасан эшһеҙ тормаҫ, гелән үҙ көсөнә таянып йәшәгән оҫта ҡуллы ир-уҙаманды – тыуған Бөрйәнендә генә түгел, эргәлә ятҡан Йылайыр, Баймаҡ яҡтарында ла атаҡлы һунарсы тип беләләр. Өҫтәүенә олатай төбәктә данлыҡлы өзләүсе була, уның хаҡында “Башҡорт халыҡ поэзияһы” тигән боронғо китапта белешмә лә баҫыла. Сажиҙә өләсәйемдең һөйләүенсә, аталары төрлө ерҙә сығыш яһай, бер тапҡыр Өфөлә булып, бүләккә йәшел камзул кейеп ҡайта. Мәскәүҙе генә күрә алмай Сәйфетдин олатай: илдең баш ҡалаһына сығыш яһарға китеп барғанда Бөйөк Ватан һуғышы башланып, кире боролоп ҡайталар...\nМәрхәбә менән Сәйфетдин Юлмөхәмәтовтарҙың алты балаһы – Зәйнулла, Сәхибъямал, Бәҙегөлъямал, Зөләйха, Әбүбәкер һәм Сажиҙә – имен-аман буй еткерә. Бөйөк Ватан һуғышы башланғанда барыһы ла үҙаллы ғаилә ҡорған була. Яуҙың тәүге көндәрендә үк кинйә улдары фронтҡа алына.\nҺуғышҡа тиклем Әбүбәкер Юлмөхәмәтов Бөрйән районы үҙәгенә яҡын урынлашҡан Ябаҡ ауылынан Йомабикә тигән ҡыҙға өйләнеп, уларҙың Зафура һәм Әнүәр исемле балалары була. Сәйфетдин олатайҙың өлкән улы Зәйнулланан тыуған Ғәйфулла апа (уға ошо май аҙағында 78 йәш тула) яу йылдарында ике туған ҡустыһы менән бергә йөрөгәнен хәтерләй.\nЙылдар үткәс, шул мәғлүм булды: Йомабикә еңгәй улын район үҙәгендәге бер йортта ҡалдырып киткән... Илау тауышын ишетеп, ниндәйҙер ҡатын малайҙы Байназар балалар йортона алып барып тапшырған. Ул осорҙоң ифрат ҡатмарлы булғанын күҙ уңында тотҡанда, әлбиттә, еңгәйҙең хәлен аңларға булалыр. Әнүәр үҙе лә: “Заман шулай талап иткән”, – тип әсәһенә һүҙ тейҙермәне. Шулай ҙа... Еңгәй Әнүәрҙе сит ауылда түгел, ә яҡындары эргәһендә ҡалдырып китһә, туғаныбыҙ әтлек ашап булһа ла беҙҙең менән үҫер, етемлекте белмәй, тоймай буй еткерер ине...\nБайназар балалар йортонда малай фамилияһы буйынса “Юлмөхәмәтов”тан “Нурмөхәмәтов”ҡа әйләнә. Ике туған ағаһы Ғәйфулла апа әйтеүенсә, моғайын, учреждениеға тапшырылған йылын тыуған йылы тип яҙған да ҡуйғандарҙыр. Ошо ваҡиғанан һуң Әнүәрҙең Яңы Усман менән бәйләнеше өҙөлә. Байназарҙан – Стәрлетамаҡҡа, унан Өфөгә күсерелә ул.\n– Әнүәрҙең ауылға тәүге тапҡыр килгәнен күрмәнем, армияла инем, – тип хәтерләй ике туған ағаһы Ғәйфулла апа Сәйфетдинов. – Әммә, һөйөнөскә күрә, туғаныбыҙ ауылға йәй һайын ҡайтып йөрөй башланы. Атайым мәрхүм ул ваҡытта иҫән ине әле. Бабайына эйәреп, Әнүәр һунарға, балыҡҡа йөрөргә, бесән эшләргә әүәҫ булды. Икәүләп ҡапҡан һалырға сығып китә торғайнылар. Үҙебеҙҙең нәҫелгә хас ихласлығы, ябайлығы, эшһөйәрлеге, ныҡышмаллығы менән күңелде арбаны туғаныбыҙ. Өйләнгәс, ҡәҙерле киленебеҙ Венера, улдары менән гөрләшеп килеп төшөрҙәр ине.\nЙырлап ҡайтып төшөр ине!\nӘнүәр апа ауылға йырлап ҡайтып төшөр ине. Ауыҙ эсенән туҡтауһыҙ ниҙер көйләй, йөҙө гелән ҡояштай балҡый, күҙҙәренән нур сәселә... Тыуған яғынан, ата-бабаһы, туғандары һулаған һауанан ҙур кинәнес кисереүе булғандыр был. Ул ҡайтып төшкән көндә үк ҡунаҡҡа саҡырышыу башлана. Мәжлес беҙҙә уҙған ваҡытта Әнүәр апа һөйләгән ҡыҙыҡлы ваҡиғаларға ситтән генә ҡолаҡ һалабыҙ. Ҡалалағы тормош, халыҡтың, артистарҙың көнкүреше, кино төшөргәндәге мажаралы хәлдәр... “Һарығолаҡ”тың бер кадрын яңынан эшләргә кәрәк булғас, йәйме-көҙмө яһалма ҡарҙа эт эҙҙәре яһауҙары хаҡында ҡыҙыҡлы итеп һөйләгәне айырыуса ныҡ иҫтә ҡалған. Әнүәр апа һәр хәл-ваҡиғаны бирелеп китеп, ихлас бәйән итер, туғандары, ауылдаштары уны тын да алмай тыңлар ине. Һис шикһеҙ, ошондай һөйләшеүҙәр йәштәргә тормоштоң асылын аңларға ярҙам итеп, ғилемгә ынтылыш, һәләтен үҫтереү теләген тыуҙырғандыр.\nЫсынлап та, ауылдаштарын иғтибарҙан айырманы Әнүәр апа. Клубҡа киноларын килтереп күрһәтер, китап уҡыусылар менән осрашыуҙар уҙғарыр, мәктәп эшмәкәрлегенә күҙ һалып торор ине. Аҙаҡ, туҡһанынсы йылдарҙа, “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!”, шәжәрә байрамдарынан ҡалмай ҡатнаша башланы. Тыуған яғы менән бәйле һәр кешене үҙ күрҙе ул. Төрлө һөнәр эйәләре – тракторсы, малсы, һауынсы, игенсе – менән ихлас аралаша торғайны. Өлкәндәрҙең һөйләгәнен айырыуса ҡыҙыҡһынып тыңлағаны хәтерҙә уйылып ҡалған. Ауылдың хәстәрлекле инәй-бабайҙары йөҙөндә үҙенең әсә-атаһын күрергә теләгәндер, бәлки...\nӘнүәр апаның 60 йәше уңайынан ауылыбыҙ клубында үткәрелгән ижад кисәһендә: “Һеҙ тыуған яҡҡа ҡайтҡанда ниҙәр кисерәһегеҙ?” – тип һорағайнылар. Юбиляр оҙаҡ уйламаны: “Юғалтыуҙар кисерәм”, – тип кенә яуапланы. Һәр туғанын, яҡташын, танышын, төпкөлдә ятҡан ябай ауылдың ҡәҙимге кешеләре тимәй, шәхес тип күрҙе, донъя тотҡаларының береһе тип һананы бит ул.\n“Нисек уҡып йөрөйһөгөҙ?” – тип һорар ине Әнүәр апа килгән һайын. Дәфтәрҙәргә күҙ һала, төшөргән һүрәттәргә баһа бирә... Шул ваҡиға айырыуса ныҡ иҫтә ҡалған: ҡустым Даян менән Зәйнәб Биишеваның “Кәмһетелгәндәр” романын уҡып сыҡтыҡ та трилогияның икенсе, өсөнсө өлөштәрен эҙләй башланыҡ. Ауылда бер кемдә лә, китапханала ла юҡ. Уйлай торғас, бер фекергә килдек: Әнүәр апаға хат яҙырға кәрәк! Ул үтенесебеҙҙе кире ҡаҡмаясаҡ, ҡалала, моғайын, китап барҙыр. Хат яҙып ебәрҙек, конверттың эсенә әсәйҙән һорап алынған өс тәңкә аҡсаны ла һалдыҡ. Күп тә тормай, Салауат ҡалаһынан посылка килеп төштө. Эсендә – “Оло Эйек буйында”, “Емеш” романдары, башҡа төрлө китаптар һәм өс тәңкә аҡсабыҙ...\nТаң менән тороп, урман гиҙергә, йылға буйын ҡыҙырырға яратты Әнүәр апа. Йыш ҡына Ҡаршытауға күтәрелеп, тирә-йүнгә сикһеҙ һоҡланып та, һағышланып та оҙаҡ ҡарап торор ине. Ауылда ҡойон уйнап уҙһынмы, һыҙырып ямғыр яуһынмы, күк күкрәүҙән ер һелкенеп торһонмо – тәбиғәттең һәр күренешен ихлас ҡабул итте ул. Тирә-яҡ тынысланып, йәйғор сығыу менән бәләкәй ҡустыларым Данияр менән Фиданды эйәртеп, ҡымыҙ фермаһы яғына балыҡҡа китер ине. Ҡулында – өс ҡыуал, ә муйынында, һәр ваҡыттағыса, фотоаппарат...\n...Әнүәр Нурмөхәмәтовтың 65 йәшенә ҡарата төшөрөлөп, үҙе баҡыйлыҡҡа күскәс күрһәтелгән телевизион фильмды ваҡыты-ваҡыты менән ҡарап алам. “Тормошта башҡаларҙыҡына оҡшамаған һуҡмаҡ ҡалдырған шәхес”, – ти хеҙмәттәштәре уның хаҡында. Эйе, бүтәндәр таҡырайтҡан юлдан барыуы еңел, ә уны үҙең һалыуы...\nБалалар йортонда тәрбиәләнгән сағында уҡ Әнүәр Нурмөхәмәтов башҡорт халыҡ бейеүҙәрен башҡарырға әүәҫ була. Бәләкәй генә малай ваҡытындағы сығышының яҙмаһы ла бар. Сәнғәт училищеһында уҡыған осоронда иһә яҡташыбыҙ Йәнғәле Вахитов уға хатта махсус бейеүҙәр һала. “Ут” тип аталғанын егет ҙур концерттарҙа ла башҡара.\nӘнүәр Нурмөхәмәтов – республикала тәүгеләрҙән булып Ғ. Сәләм исемендәге йәштәр премияһын алған режиссер. Юғары баһа Салауат башҡорт драма театрында ҡуйған өс спектакле өсөн бирелә уға. Был мәҙәни усаҡта 15 йыл эшләй Әнүәр Әбүбәкер улы. Уҡытыусылары Вәли Ғәлимов, Лек Вәлиев, Ғабдулла Ғиләжев, Рафаэль Әйүповтарҙың тәжрибәһенә таянып, һәләтен, көсөн йәлләмәйенсә фиҙакәр хеҙмәт иткән режиссер Салауат театрының үҫешенә ҙур өлөш индерә.\nАҙаҡ Өфөгә күсеп, ике тиҫтә йыл ғүмерен “Башҡортостан” дәүләт телерадиокомпанияһына бағышлай Әнүәр Нурмөхәмәтов. Был мөхиткә үҙ темалары, образдары менән килеп ингән ижадсы фондты үҙенсәлекле очерктары, репортаждары, нәфис һәм документаль фильмдары менән байыта. Тап ул эшкә килгән осорҙа асылған “Хазина” ижад берекмәһенә режиссер вазифаһына йәлеп ителеп, республика райондарында ойошторолған тәүге шәжәрә байрамдарын, башҡа төрлө йолаларҙы халыҡҡа теүәл итеп еткереү бурысын юғары кимәлдә атҡара. Ватан, туғанлыҡ, милләт, тел төшөнсәләренең ни ҡәҙәр әһәмиәтле, бөйөк икәнлеген тәрән белгән шәхес кешеләргә ошо хәҡиҡәтте аңлатырға тырышҡандыр...\nХалҡына Әнүәр Нурмөхәмәтов айырыуса “Һарығолаҡ”, “Миҙал”, “Мине Матросов тип эҙләгеҙ”, “Ҡара генерал”, “Кинйә абыҙ” телевизион фильмдары, республикалағы тәүге “Ай ҡыҙы” исемле телесериал аша таныш. Талантлы режиссер һәр ижад эше аша кешелек өсөн иң ҙур ҡиммәттәрҙең өҫтөнлөгөн күрһәтергә, күңелдәргә яҡтылыҡ һалырға тырышты кеүек. Үҙе иһә күркәм сифаттары менән замандаштарына өлгө күрһәтеп йәшәне. Етемлектең бар ауырлығын күреп үҫергә тура килһә лә, бер ваҡытта ла тормошона зарланманы, башҡаларға асыу һаҡламаны, һыҡтаманы, үҙен йәлләтергә тырышманы ул. Режиссер хаҡындағы фильмда хеҙмәттәштәре, артистар әйтеүенсә, Әнүәр Әбүбәкер улы менән бер командала эшләү үҙе бер кинәнес булған. Йомшаҡ күңелле, шул уҡ ваҡытта талапсан етәксе төркөмдәге һәр кемгә ныҡлы ышанған, актерҙарҙы ҡалыпҡа һалмайынса, барыһына ла ирекле ижад итеү мөмкинлеген биргән.\nУның тыуған көнө 9 май ине. Ижадында ла һуғыш, еңеүгә ынтылыш темалары өҫтөнлөк итте. Балалыҡ хистәрен дәһшәтле йылдар өҙөүе, әсәһенән айырылыуы, атаһының яуҙа баш һалыуы, иң яҡын кешеләренең йөрәк йылыһынан мәхрүм ҡалып, етемлектә үҫеүе күңеленә мәңгелек яра булып уйылып, һыҙландырыуҙан туҡтамағандыр. Күңеле көр булһа ла, күҙҙәренән һары һағыш ғүмере буйы китмәне бит...\n– Ниҙәндер, кемдәндер ҡурҡып, шәхестәребеҙҙе күтәрә белмәйбеҙ, – тигән ул үҙе хаҡында төшөрөлгән телевизион фильмда ла. – Ғөмүмән, күп мөһим ваҡиғалар яңылыҡ рәүешендә генә тороп ҡала. Мәҫәлән, Башҡортостандың Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығына фильм төшөрөлдөмө? Юҡ. Тиҙҙән Ватан һуғышының 200 йыллығы етә. Был йәһәттән фильм булырмы, ҡаһарман башҡорт яугирҙәре, Ҡаһым түрә данланып күрһәтелерме? Ә ошондай милли батырҙарыбыҙ, һоҡланғыс шәхестәребеҙ бихисап бит беҙҙең! Ниңә уларҙы күтәрмәйбеҙ? Әлбиттә, телевидениеға фильм төшөрөү өсөн аҡса бүленмәй. Ә бит беҙҙә был эште тормошҡа ашыра алыр талантлылар эшләй: сценаристар, режиссерҙар, рәссамдар, операторҙар... Властың аҡсалата ярҙам итеүе генә шарт.\n“Гәзиттә лә, көндәлек эшкә генә сумып ултырмайынса, милләтебеҙҙең данын арттырған шәхестәрҙе күтәреп, замандаштарыбыҙға өлгө итеп күрһәтеүгә иғтибар бүлеү мөһим, – ти торғайны Әнүәр Әбүбәкер улы. – Ҡыҫҡа яңылыҡтарҙың ғүмере лә ҡыҫҡа була ул, ә тәрән өйрәнелеп яҙылғандары халыҡ күңелендә ҡала”.\nТалантлы режиссер Әнүәр Нурмөхәмәтовтың ижады тураһында хеҙмәттәштәре, заманында бергә эшләргә насип булған фекерҙәштәре, дуҫтары киләсәктә тәрәнерәк итеп яҙыр, һөйләр, әлбиттә. Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы алдынан ҡағыҙға төшөрөлгән әлеге мәҡәләнең маҡсаты иһә шәхестең нәҫел тамырҙарын барлау, йәшәү маҡсатын билдәләү булды. Яҙмыш әҙәм балаһын ҡайҙа ғына ташламаһын, тәпәй баҫҡан бәләкәй һуҡмаҡ, туғандар, ер йылыһы күңелде һис ҡасан яңғыҙ ҡалдырмайҙыр. Бала сағы етемлектә үтеп, өй, туғандар, изге тупраҡ кинәнесен һуңлаңҡырап татыған Әнүәр Әбүбәкер улы ошо бәхетен саң ҡундырмай һаҡланы, яҡындарын, бәләкәй Ватанын хәстәрлектән өҙмәне. Күркәм йортондағы бүлмәһенең түрендә тыуған ауылы Яңы Усмандың бер күренешен сағылдырған һүрәт эленеп торор ине. Ундағы мәғрур ҡарағайҙар, ғорур Ҡаршытау һыны һуғыш ғәрәсәттәрен үтеп, һәр саҡ еңеүгә ынтылып йәшәгән улын мәңгелек донъяға тын ҡалып оҙатты кеүек...


15 Июль , 16:11\nБашҡортостанда 20 район хужалығы ашлыҡ йыйыуға төшкән.\n13 июлгә аграрийҙар 11 мең гектарға яҡын ужым культураларын сабып алған, шуның 5 мең гектары һуғылған. Йыйым 7,4 мең тонна тәшкил иткән, һәр гектарҙан уртаса уңыш – 15,1 гектар. Бындай һөҙөмтә быйылғы миҙгелдең ҡоро килеүе менән аңлатыла. Һәйбәт шарттарҙа Ауыл хужалығы министрлығы 24 центнерҙан кәм булмаған уңыш алырға иҫәп тотҡайны.


Радий Хәбиров ихаталарҙы төҙөкләндереү эшен йәнә тәнҡитләне | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n30 июля 2019 — 14:45\nАвгустан һәр райондың бизнес-шерифы буласаҡ. Хакимиәт башлығының эшҡыуарлыҡ буйынса урынбаҫарҙарын тәғәйенләү кәрәклеген Радий Хәбиров белдергәйне. Хөкүмәттә үткән оператив кәңәшмәлә был эште йәһәтерәк атҡарыу бурысын ҡуйҙы республика етәксеһе. Уңайлы мөхит булдырыу мәсьәләһе оператив кәңәшмәнең йәнә көн ҡаҙағында. Отчеттарҙа эштәр ваҡытында башҡарыла тиелһә лә, уның нисек эшләнеүе боросуға һала. Был хаҡта Радий Хәбировҡа Дәүләкән халҡы хәбәр еткерҙе. Үткән аҙнала эш сәфәре барышында төбәк етәксеһе үҙ күҙҙәре менән күрҙе. Һөҙөмтәлә, уңайлы мөхит урынына яңы әммә уңайһыҙ тротуар, уйланылмаған балалар майҙансығы, урын еренә еткерә эшләнмәгән туҡталҡа ала халыҡ. Благовещендағы ошондай ремонттың береһе бөтә чиновниктар алдына алама өлгө булараҡ сығарылды. Шуға ла хәҙер торлаҡ коммуналь хужалығы министрлығы сифатһыҙ башҡарылған эштәрҙе тикшерәсәк. Етешһеҙлектәр бөтөрөлгәс кенә ремонт башҡарыусылар аҡсаһын ала. Муниципалитет етәкселәренә шулай уҡ ремонт башҡарылған ихаталар һаны атынан ҡыумаҫҡа, ә эште уйлап комплекслы башҡарырға саҡырҙы. Шул уҡ ваҡытта 2024 йылға тиклем республикалағы бөтә булған күп фотирлы йорт яны биләмәләре тәртипкә килтерелергә тейеш. Ә ҡайһы йорт яны ҡасан ремонтлланасағы хаҡында мәғлүмәт профилле министрлыҡ сайтында булырға тейеш. Газон-тротуарҙа автомобиль ҡалдырған өсөн штраф һалыуға бәйле Радий Хәбиров үҙ фекерен әйтеп үтте. Закон намыҫһыҙ водителдәр менән көрәшкә йүнәлтелгән, ә ғәмәлдә күберәк штарф йыйыуға ҡайтып ҡала… Ошондай уҡ хәл ташландыҡ автомобилдәрҙе утилләштереү менән дә ҡабатланмаһын өсөн әле регламент әҙерләнә. Сентябрҙән барлыҡ юридик мәсьәләләр хәл ителеп ташландыҡ машиналарҙы эвакуациялау башланырға тейеш. Урам йөҙөн боҙоусы “кәрәкһеҙ” тимер аттар хаҡында халыҡ та хәбәр итә ала. Бының өсөн “Юл эксперты” мобиль ҡушымтаһы яңы функциялар менән тулыландырыла. “Инцидент плюс” тип аталасаҡ яңы ресурс халыҡ мөрәжәғәттәрен тиҙ арала эшкәртеп, етешһеҙлектәрҙе төҙәтергә ярҙам итергә тейеш. Кесе һәм урта эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләгнеүселәр һаны йыл башынан 4 мең тирәһенә артҡан. Әммә милли проекттарҙа билдәләнгән күрһәткестәргә әлегә етмәгән. Төбәктә йүнселлекте әүҙемләштерергә район-ҡалаларҙа барлыҡҡа киләсәк бизнес шерифтар ярҙам булырға тейеш. Милли проекттарҙы тормошҡа ашырыу сиктәрендә Башҡортостанда ике йыл эсендә 8 мең ярым квадрат метрға тиң авария хәлендәге торлаҡ яңыртылырға тейеш. был маҡсатта республикала 3 программа булдырылған. быйыл йыл аҙағынаса 2017 йылға тиклем авария хәлендә тип танылған торлаҡта йәшәүселәр күсереләсәк.


Уйын Өлкәндәр Өсөн Иң Яҡшы: Хәҙер Туранан-Тура Үҙе Бушлай Аккаунт Булдырыу\nИң яҡшы уйын өлкәндәр өсөн – хәҙер туранан-тура теркәлгән!\nAdult Best эконом ваҡытта һәм эконом - егет өсөн был-иң яҡшы уйындар платформаһында, улар яратҡан уйын. Ярай, ә дөрөҫөрәге, өлкәндәр өсөн уйын! Ли күреп, берҙән-бер төп маҡсат менән төҙөлгән эконом ваҡытта һәм эконом Adult альтернатива тәҡдим Best споралары кешенең уйындар платформаһында, улар контент өлкәндәр өсөн етмәй. Әгәр һеҙ ниндәй ир-ат һорап, уның яратҡан ике әйбере ниндәй булған, һәм ул һеҙ әйткән секс видеоигры. Шул бында торорға ҡарар өсөн, уларҙы берләштерергә! Беҙгә оҡшай тип уйлайым, сөнки беҙ фантастик ваҡиға был йүнәлештәге эш, һәм беҙ теләйбеҙ һеҙгә эскә саҡырҙы ине, һеҙ үҙегеҙ быға инана өсөн., Беҙ фекеренсә, кешеләрҙе, яратты ул порно видеоуйындары, ялан абсолют көн эсендә эйә булды. Ысынлап электорон берләшмәләре йылмайһа, һеҙ үҙегеҙ ҡасан эләгә һәм, ысынлап аҙым күрмәйем, ул беҙҙең өсөн кластар булдырҙыҡ bliss gaming xxx донъя күрҙе. Әгәр һеҙ платформа тураһында күберәк белергә теләп, зинһар, шул хаҡта уйлап, артабан уҡыу өсөн, мин һеҙҙең һәм күҙәтеү бирелгән, йәғни, беҙҙең тәҡдим итә ала. Эскә инеп яҙылған һәм туранан-тура хәҙер кире осраҡта – һеҙҙең был расстраиваться итмә!\nБында беҙҙең өсөн иң мөһим әйберҙәрҙең береһе, adult best эконом ваҡытта һәм эконом булғас, платформалар төҙөү булған, кешеләр һыу инеп мөмкин булыр ине, был өҫтөнлөктәр өсөн түләй алмай. Уйын өлкәндәр өсөн беҙ ирекле берләшмәһе ҡарар ҡабул обдуманный уйын беҙҙе һаҡлай: тимәк, һеҙ теркәлә алаһығыҙ, беҙ бер пенни бирә. Беҙ был уйынды өҫтөнлөк биреү системаһын үҫтереү мөмкинлектәрен һәм яҡшы монетизация н постфактум-шунда һеҙ күрерһегеҙ, был ҡулланыусының һуңғы бик отошло. Түгел стесняйтесь индерелгән иғәнә, әгәр теләйбеҙ, әммә был мәжбүри ҙә., Ахыр сиктә, ярҙам булғанда яҡшы һөҙөмтәгә реклама ярҙамында үҙҙәренең уйындарында өлкәндәр өсөн түбән, шулай уҡ төрлө уйын микротранзакция. Иғтибар, был түләп булһа ла еңеү өсөн тип микротранзакция: тиерлек косметика тәҡдим итә, уларҙы үҙгәртеүсе йәки бер ни тиклем бындай һөҙөмтәһе был. Беҙ ышанабыз, һеҙ сифатһыҙ домофон тура титулы өсөн түгел. Иң яҡшы уйын мәле була был хәрәкәт менән тәьмин best эконом ваҡытта һәм эконом adult ценник тырыша. Күпме кеше буласаҡ разочарование, 2077 Cyberpunk ҡасан сыға?, Сифатһыҙ аҙыҡ өсөн түләгән аҡса уларҙың еттем, ул юҡ булды, тип вәғәҙә итә ул: непростительный! Бында бер түгел, уйын өсөн яҡшы өлкәндәр, һеҙ беҙҙең аҡсаға алмаштырыу ғына түгел, тел иң яҡшы һәм иң яҡшы алып килһен!\nПремиальный график ҡараш\nӘҙәпһеҙ белгән һәр геймер, был уйын иң яҡшы тәжрибәгә эйә әгәр телисез икән, йәғни фантастически уйын күренергә тейеш. Һөҙөмтәлә бюджеттың күп өлөшө эконом ваҡытта һәм эконом был факт үҙе график adult best движок һалғас, беҙҙең уйыбыҙ таҙара фантастически шулай булды. Моғайын, һеҙ түгел, артыҡ яҡшы реалистик платформа графикаһы менән таба. Беҙ ышаныр һәм конкурентлыҡ бөтә тикшереүҙәре, уларҙың бик күпкә ҡалышып булмаҫ, тип, хәҙер беҙ тәҡдим итә! Йәғни бер өлөшө, шул тиклем яҡшы график ҡараш беҙгә нимә эшләргә, шунда, беҙ яҡшы нанимать иң яҡшы тип, уны уйын платформаһы һәм өлкәндәр өсөн эшләп килгән әҙер була., Был ҡиммәтле, әммә уйын юғары кимәлдә ҡуйырға мөмкин һеҙҙең хаҡығыҙ бармы? Аҙыҡ-түлек ҡасан телисез икән, ул барлыҡ конкуренттарын уҙып, һеҙҙең үҙегеҙгә ебәрәбеҙ аҡса һалырға тейеш, унда һеҙ ауыҙ. Ғәмәлдә Best Adult эконом ваҡытта һәм эконом булыр тип, беҙ график сифатын объектив тармаҡтың иң юғары тип иҫәпләй. Костяшка берләшмәләре үҙ тащить субпартийный туҡтау менән, ул килтерергә һәләтле түгел, тип телисез икән: король яҡлы, һәм һөҙөмтәлә батша артыҡ булмаҫ. Шулай уҡ графика сөнки беҙҙең оптимизирован өсөн, уларҙың күпселеге башҡа проблемалар система эшләй башларға мөмкин.\nҠайһы бер кеше инеп өсөн КОМПЬЮТЕР-был башватҡыстар бер өлөшө генә. Тел үҙенең ҡулланыу мөмкинлегенә эйә геймер күп кенә мобиль ҡулайлама, шулай уҡ үҙенә П. Яңылыҡтар шунда яҡшы, тип ике юл тәҡдим беҙ нисек һөйләшәйек аша, аша һәм башҡа күптәр. Был уйын технологияларын ҡулланыу иҫәбенә өлгәшелде браузерный беҙҙең менән ебәрә. Әлегә һеҙгә Chrome, Firefox, Opera һәм Safari, йәғни һеҙҙең менән бер ниндәй ҙә проблема булырға, тулы енси өсөн наслаждаться уйындар йыйылмаһы, эсендә ҡарай. Был, шулай уҡ, тигәнде аңлата, тип, беҙгә кеҫәнән булһа уйын башлап ебәргән был браузер порт ниндәй ҙә булһа башҡа проблемалар., Һеҙ хатта аласыз үҙ платформаһының төрлө contemporize һаҡлау, шуға күрә һеҙҙең еңелдән булмаған ҡоролошо күсеп араһында ниндәй ҙә булһа проблема! Яҡшы уйын өсөн бөтә осраҡта һеҙ шулай уҡ алырға мөмкин өлкәндәр планшеттар ярҙамында инеүселәрҙең, әгәр сездә бар, ул – тотош һеҙҙең өсөн һайлаған. Беҙ ышанабыҙ, тип, беҙгә бирелгән бик күп төрлө сараларының берләшмәһе аша инеп, беҙгә төрлө-төрлө бик күп кеше йәлеп итә алмай. Ахыр сиктә, план буйынса ҡуйылған молодец була, ләкин беҙҙә хәҙер был приоритеты булып тора.\nЯҡшы уйын процесында эсендә\nХәйер, беҙ ҡайһы класта графика донъяны ҡурҡыта, был түгел, тимәк, уйын барышында беҙҙең бәләкәй дәрәжә яфалана. Беҙ теләгән, күңеле, уйын-көлкөгә ысынлап эсендә бөтә. Был ябай ярҙамында өлгәшеп булыр бер һорау: кем булды-был уйынды уйнауҙан тыш элементы башҡа енси? Әгәр яуабығыҙ "эйе", йәғни, дөрөҫөрәге, беҙҙең яҡшы уйын – әгәр яуабығыҙ "юҡ", проблеманы, күрәһең, тыумағандыр. Һеҙҙең бурыс беҙҙең алда тора икән, бөтә нәмәне уйынға, һеҙҙең менән уйнап, өлкәндәр өсөн һәм раят килеп баҫҡандай була түгел, туҙбаш шулай килеп сыға, сөнки беҙҙе бушлай индерәләр порно!, Минең уйлауымса, барыһы ла тиерлек, уйын өлкәндәр өсөн иң яҡшы берләшмәләре тураһында һеҙ нимә белергә кәрәк. Элек нисек инде, беҙ күп әйбер алырға була, киләсәккә планлаштырылған, һәм беҙгә мотлаҡ яңыртыу ваҡытта беҙ үҙ блогы, ҡасан беҙҙең мәғлүмәт күберәк булған. Ышанмаһағыҙ, был ваҡытта өсөн, һеҙҙең өсөн, теркәү һәм эскә эләгә! Яҡын да йөрөмә туҡтап тирә-яҡ, уйнай башлай һәм үҙенең аккаунты булдыра!\nИкенсе яҡтан беҙ һеҙҙең менән осрашыуҙы түҙемһеҙлек менән көтә.


Икеһе лә бер ауылдан\n2 Август 2021, 21:05\nПочтаһы ла һәйбәт эшләй шул.\nҒафури районында урынлашҡан Юлыҡ ауылы артыҡ ҙур булмаһа ла, “Шоңҡар” журналын уҡыусы дуҫтарыбыҙ унда бихисап. Ундан артыҡ ғаиләгә ай һайын килә ул.\nПочтаһы ла һәйбәт эшләй шул. Юлыҡ почта бүлеге етәксеһе Резида Ҡужина беҙҙең менән йыл әйләнәһенә бәйләнеште өҙмәй. Журналға ҡасан яҙылһалар ҙа, китаптарыбыҙҙы биреп, фотоға төшөрөп ебәрә һала. Бәғзе почта бүлеге етәкселәре кеүек, эш күплеккә һылтанып йыбанып ултырмағас, ауылдаштары алдында ла йөҙө яҡты, журнал уҡыусылары ла редакция ойошторған “Яҙыл да бүләк от” акцияһынан ҡоро ҡалмайҙар. Был юлы, ана, хатта ике дуҫыбыҙ бүләк алып ҡыуанды.\n“Бер ваҡытта ла бүләк отҡаным, хатта: “Берәй нәмә миңә лә эләкмәҫме икән”, - тип уйлап та ҡарағаным юҡ ине. 20 июль алтмыш йәшем тулды, иртәгәһенә яратҡан журналым саңһурҙырғыс бүләк итте”, - ти ғүмере буйы Юлыҡ урта мәктәбендә биология һәм химия фәндәренән уҡытҡан Нәжиә Ҡужина. Бәхетленең ҡунағы бер юлы тигәндәй, бер нисә көндән хаҡлы ялдағы уҡытыусы өсөнсөгә өләсәй булған. Улы Илнур менән килене Нәиләнең улдары тыуған. Ваҡытлы матбуғаттан айырылмаған ғаиләлә тыуған бала ла киләсәктә рухлы егет булыр тип ышанабыҙ, иҫән-һау үҫеүен теләйбеҙ.\nРүзилә менән Ғилман Зәйнетдиновтар ҙа “Шоңҡар” журналының тоғро дуҫтары. Уларға электр сәйнүге эләкте. "Дүрт балабыҙ ҙа гәзит-журнал, китап уҡып үҫте. Хәҙер ейән-ейәнсәрҙәребеҙҙе лә ошо юл менән тәрбиәләргә тырышабыҙ. Әлбиттә, йәш быуын интернет менән ныҡ мауыға. Әммә беҙҙә йыш ҡына ут һүнеп тора, йә саҡ ҡына ел-дауыл була ҡалһа бер нисә көн интернет эшләмәй торорға ла мөмкин. Шул ваҡытта улар тарафынан гәзит-журналға, байтаҡ ҡына йыйылып киткән йорт китапханаһындағы китаптарға иғтибар арта", - ти улар.\nЕңеүселәрҙе ихлас ҡотлайбыҙ! Дуҫтар, бергә булдыҡ, бергә ҡалайыҡ!


6 Март 2020, 22:00\nАй бәйгеһен дауам итәбеҙ.Кәсәге һорауға күп төркөмдәштәрҙән яуаптар алдыҡ. Төркөмдәшебеҙ Зөлфәр Дәүләтшин "Тиреһенән йәки ҡойроғонан. Дуғанан, йә күләгәһенән тигән варианттар бар, әммә ләкин ат сапһын өсөн улар мотлаҡ түгел", тип яуап яҙған. Алсәскә Исхаҡованың да яуабы ошолай булды. Был дөрөҫ яуап ине һәм ике кешегә генә мәрәй яҙыла.Бөгөнгә һорау: Ер өҫтөнлдәге кешеләр ниндәй ауырыу менән бер ҡасан да ауырымайҙар?Яуаптар сәғәт иртәгә, 15.00-гә тиклем СООБЩЕНИЕ менән ҡабул ителә.\nАй бәйгеһен дауам итәбеҙ.\nКәсәге һорауға күп төркөмдәштәрҙән яуаптар алдыҡ. Төркөмдәшебеҙ Зөлфәр Дәүләтшин "Тиреһенән йәки ҡойроғонан. Дуғанан, йә күләгәһенән тигән варианттар бар, әммә ләкин ат сапһын өсөн улар мотлаҡ түгел", тип яуап яҙған. Алсәскә Исхаҡованың да яуабы ошолай булды. Был дөрөҫ яуап ине һәм ике кешегә генә мәрәй яҙыла.\nБөгөнгә һорау: Ер өҫтөнлдәге кешеләр ниндәй ауырыу менән бер ҡасан да ауырымайҙар?\nЯуаптар сәғәт иртәгә, 15.00-гә тиклем СООБЩЕНИЕ менән ҡабул ителә.


Песня «Урал моңо» исполнителя АНТ. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Урал моңо»\nБүләк итеп сәскәләр өҙмәнем, Мин һеҙгә иң матур йыр эҙләнем, Ул йырҙы таптым тыуған илемдә, Иң матур көйлө турғай телендә. припев Әйҙәгеҙ, дуҫтар, йырлайыҡ бергә. Иң матур йырҙарҙы һайлап ҡына, Иң матур йырҙарҙы һайлап ҡына Йәшәйек донъяла һайрап ҡына. (2 раза) Килдем һеҙгә сикһеҙ дингеҙ кисеп, Һеҙҙе һағынып ҡанатланып осоп, Ҡош ҡанаттары түгел иңемдә, Йыр ҡанаттары минен күңелдә припев Әйҙәгеҙ, дуҫтар, йырлайыҡ бергә. Иң матур йырҙарҙы һайлап ҡына, Иң матур йырҙарҙы һайлап ҡына Йәшәйек донъяла һайрап ҡына. (2 раза)\nЯҙ көндәренә оло йәм өҫтәп, Аҡҡоштар ҡайтты һин киткән яҡтан. Сәләмдәреңде улар әйтмәйҙәр Миңә йыраҡтан, миңә йыраҡтан. Һиңә тип атап сәскәләр йыйҙым, Йыйған сәскәләр шиңделәр инде. Ҡайтыр әле тип көткән өмөттәр Һүнделәр инде, һүнделәр инде. Шиңгән сәскәләр ҡабат терелер Ҡайтыу хәбәре һинән килгәс тә. Һүнгән өмөттәр ҡабыныр яңынан Һине күргәс тә, һине күргәс тә.\nБеҙ болонда икәү инек, Һин бер аҡ сәскә өҙҙөң. Һөйә-һөймәй тип иркәләп, Һин уны өҙгөләнең. Ҡушымта: Күп һайлама сәскәләрҙе, Һин минең һөйгәнде бел. Өҙгөләмә үҙәгемде, Ул һиңә сәскә түгел. Яландарҙа яҙ еленә Аҡ сәскә иркәләнә. Шул сәскәнең еҫтәренә Күңелем иркәләнә. Ҡушымта: Күп һайлама сәскәләрҙе, Һин минең һөйгәнде бел. Өҙгөләмә үҙәгемде, Ул һиңә сәскә түгел.


Радий Хәбиров «Ағиҙел» клубы хоккейсылары менән осрашты - Bash.News\nРадий Хәбиров «Ағиҙел» клубы хоккейсылары менән осрашты\nРадий Хәбиров «Ағиҙел» клубы хоккейсылары менән осрашты https://bash.news/news/95245_radij_xbirov_aiel_kluby_xokkejsylary_menn_osrashty\n29 апр 2019, 23:47\n"Ағиҙел" клубы хоккейсыларына Рәсәй чемпионы исемен яулау өсөн белем усаҡтарында уҡыу ҙа, ауыр йәрәхәттәр ҙә ҡамасаулай алмаған. Мәҫәлән, Ольга Сосина финалда һынған аяғы менән уйнаған, ә бер нисә ҡыҙ плей-офф мәлендә мәктәпкә йөрөп өлгөргән. Был турала спортсылар Башҡортостан етәксеһе менән осрашыуҙа һөйләне.\nРадий Хәбиров уйынсыларҙы һәм тренерҙар штабын оло еңеүҙәре менән тәбрикләп, республикала хоккейға артабан да ҙур иғтибар бүленәсәген белдерҙе. 2021 йылда Өфө ҡатын-ҡыҙҙар араһында донъя чемпионатын ҡабул итә. Был ҡаҙаныш та Башҡортостанда спорттың был төрөн яңы кимәлгә күтәрәсәк. Әйткәндәй, быйыл Күмертауҙа боҙ һарайы сафҡа инә, шулай уҡ баш ҡаланың Орджоникидзе районында урынлашҡан объектта ла төҙөлөш эштәре аҙағына яҡынлаша.\nХоккейсылар үҙ сиратында республика етәксеһенә рәхмәт белдереп, Радий Хәбировтың тормош иптәшенә уйын формаһы бүләк итте. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Денис Афиногенов тәрбиәләнеүселәре икенсе йыл рәттән илдең иң көслө командаһы тип танылды. Үҙенең 9 йыллыҡ тарихында Башҡортостан командаһы төрлө дәрәжәләге һигеҙ миҙал яуланы. Яҡташтарыбыҙ был ҡаҙаныш менән генә туҡтап ҡалырға йыйынмай.


Һуңлап килгән ашығыс ярҙам\nУҙған ял көндәрендә Нефтекама урамдарының береһендә кеше ғүмере өҙөлдө.\nЙәштәр йәрәхәтләнгән ирҙе күреү менән медицина хеҙмәткәрҙәрен саҡырта. Әммә һуңынан аҡ халатлылар фажиғәгә тарыусыны тампаныҡ тип аҡлана. Һөҙөмтәлә икенсе шылтыратыуҙан һуң килгән табиптар иргә ярҙам күрһәтеп өлгөрмәй. Тикшереү барышында мәрхүмдең кәүҙәһендә күп һанлы ҡан төйөрҙәре табыла, аяғы һынған булыуы асыҡлана.\nДежур бүлек тәүге шылтыратыуҙы төнгө сәғәт унынсы 29 минутта, ә һуңғыһын 11 тула ете минутта ала. Тимәк, ике километр араны үтеү өсөн ашығыс ярҙам хеҙмәткәрҙәренә сәғәттән ашыу ваҡыт талап ителгән.\nТабиптар үҙ ғәйебен танырға ашыҡмай. Киреһенсә, улар ғәйепте ярҙам саҡыртыусы шаһиттарға япһарырға маташа. Әле осраҡ буйынса тикшереү бара.


Википедия версияһы буйынса, Башҡортостандың биш юғары уҡыу йорто — Рәсәйҙең 300 иң яҡшы вуздары исемлегендә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nВикипедия версияһы буйынса, Башҡортостандың биш юғары уҡыу йорто — Рәсәйҙең 300 иң яҡшы вуздары исемлегендә\n16:13, 26 января 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 26 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.\n«Викияңылыҡтар» ирекле мәғлүмәт порталы Рәсәй юғары уҡыу йорттарының популярлыҡ буйынса рейтингын баҫтырып сығарҙы. Рус Википедияһы версияһы буйынса, вуздың абруйлылығы виртуаль энциклопедиялағы уҡыу йорто хаҡындағы мәҡәләне көнөнә нисә тапҡыр ҡарау буйынса баһалана. Исемлеккә илдең 300 юғары уҡыу йорто индерелгән.\nБилдәле булыуынса, ил вуздарының милли рейтингын төҙөгәндә баһалауҙың төрлө критерийҙары файҙаланыла. Шул иҫәптән бер нисә тапҡыр Википедиялағы юғары уҡыу йорттары хаҡында мәҡәләләрҙе ҡарауҙың объектив күрһәткесен дә иҫәпкә алырға тәҡдим ителде. Ошо күрһәткестең күп факторҙарға бәйле булыуына ҡарамаҫтан, ғалимдар уны милли рейтингты төҙөү өсөн мөһим критерийҙарҙың береһе сифатында ҡулланыу мөмкинлеген билдәләй. Emaus ҡатнашыусылары тарафынан төҙөлгән Википедия версияһы буйынса, рейтинг ғалимдарҙың күҙаллауын дәлилләй. Рус Википедияһындағы Рәсәй вуздарының популярлыҡ буйынса рейтингындағы тәүге өс урын халыҡ-ара рейтинг менән тап килә. Беренсе урында — Мәскәү дәүләт университеты (көнөнә 1128 ҡарау), артабан Санкт-Петербург дәүләт университеты (652) һәм Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты (431).\nБашҡорт Википедияһы администраторы Рөстәм Нурыев хәбәр итеүенсә, Рус Википедияһы версияһы буйынса Рәсәйҙең иң яҡшы вуздары исемлегендә Башҡортостандың биш юғары уҡыу йорто ла бар. Өфө дәүләт нефть техник университеты рейтингта 72 урынды биләй. Артабан Өфө дәүләт авиация техник университеты (97 урын), Башҡорт дәүләт университеты (211), Башҡорт дәүләт медицина университеты (233), М.Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты (243) килә.\nТеги: мәғариф, вуздар, википедия


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИҪТӘЛЕКТӘР ОНОТОЛМАҺЫН - 2017 - Мәҡәләләр\n1945 йылдың яҙы. Етенсе синыфты ғына тамамлаған өлгөлө уҡыусы, Ғәбдин ауылы ҡыҙы Фирҙәүес Шәрәфетдинованы Иҫке Балапан ауылы башланғыс мәктәбенә уҡытыусы итеп тәғәйенләйҙәр. Әсәйем ауыл халҡы менән мәктәп бинаһына ремонт эшләп, тышын ағартып йөрөгәндә юл буйлап бер һалдат ҡайтып барғанын күрә. "Дәһшәтле яу ҡырынан кем бәхетенә ҡайтып килә был йәш офицер?" - тип эшләп йөрөгән ҡатын-ҡыҙҙар егеткә ҡаршы йүгереп сыға. Офицер күрше Байым ауылы егете Ғабдуллин Талха Хажимөхәмәт улы булып сыға. Әсәйем уға ҡоҙаса тейешле була, кискеһен иптәш ҡыҙҙары менән хәл белешергә тип өйөнә баралар. Дошман пуляһынан ҡурҡмай, рота командиры булып хеҙмәт итеп ҡайтҡан егет һылыу ҡыҙ алдында ҡаушап ҡала. Күстәнәсләп сәй эсергә ултырғас, самауырҙан сынаяҡҡа сәй яһар урынға, сәйнүккә һыу өҫтәп, һөт һалып, әсәйем алдына килтереп ҡуя. Ошо хәтирәне улар һәр ваҡыт иҫкә төшөрөп, көлөшөп ала торғайны.\nҒүмерҙәре лә ҡайнар сәй кеүек булды уларҙың, һау, рухлы өс ҡыҙ һәм өс ул үҫтерҙеләр, барыбыҙға ла юғары белем алырға, оло тормош юлына баҫырға ярҙам иттеләр. Атайым ауылда беренселәрҙән булып кәбеҫтә, виноград һәм башҡа йәшелсә-емеш үҫтергән өлгөлө баҡсасы булды. Бал ҡорттары үрсетте, электр насостары ҡулланып, баҡсаға автоматик һыу һибеү системаһы эшләне. Уның менән тәжрибә уртаҡлашырға, кәңәш һорап ауылдан ғына түгел, райондан килеүселәр күп ине. Мәктәптә хәрби әҙерлек дәрестәре лә уҡытты, йәштәргә патриотик тәрбиә биреү буйынса ла эшләне. 1950 йылда Әбйәлил районының Хәлил ауылында колхоз рәйесе булып эшләй. Унан һуң Асҡар ауылында Әбйәлил районы Рәсәй ҡулланыусылар йәмғиәте союзы рәйесенең беренсе урынбаҫары вазифаһын биләй. 1954 йылда Байым ауыл Ҡулланыусылар йәмғиәте рәйесе итеп тәғәйенләнә һәм ошо урында утыҙ йылдан ашыу эшләп, хаҡлы ялға сыҡты.\nӨлгөлө хеҙмәткәр, яҡшы тормош иптәше булған атайым ауыр һуғыш йылдары тураһындағы иҫтәлектәрен беҙгә йыш һөйләй торғайны. Иңгә-иң терәшеп һуғышҡан иптәштәрен иҫкә төшөргәндә, бик күп егеттәр күрһәткән батырлыҡтары өсөн наградаларын алып өлгөрмәне, Мәскәүҙән ордендары килгәнсе, һәләк булдылар, тип әсенде.\nБөйөк Ватан һуғышына атайым Силәбе ҡалаһында офицерҙар курсын тамамлағас китә. Ул ваҡытта атайыма егерме йәш тулған була. Хәрби частары Украинала туплана, һәм ул Черкассы ҡалаһын дошмандарҙан азат итеүҙә ҡатнаша. Гвардия лейтенанты, Ҡыҙыл Байраҡлы Богдан Хмельницкий орденлы Черкассы 7-се гвардия һауа-десант дивизияһы 29-сы гвардия полкы 3-сө уҡсылар батальонының рота командиры булып, һуғыш юлын үтә, дүрт тапҡыр ҡаты яралана. Ул күрһәткән батырлыҡтары өсөн II дәрәжә Бөйөк Ватан һуғышы ордены, "Ҡыҙыл йондоҙ" ордены менән наградлана, бик күп миҙалдары бар. СССР Ҡораллы Көстәренең баш командующийы Сталиндың шәхси рәхмәт хаты әле лә ғаилә архивында ҡәҙерләп һаҡлана. Ил азатлығы, донъя именлеге, тыныслыҡ өсөн бергә көрәшкән иптәштәре менән үҙе тере саҡта бәйләнешен өҙмәне атайым. Уға Ленинград, Томск һәм илдең башҡа ҡалаларынан сәләм-хаттар килеп торҙо. Хәҙер инде биттәре һарғайып бөткән был хаттарҙа атайыма бөтәһе лә "Дорогой джигит Талха" тип мөрәжәғәт итә. Беҙ бала саҡта ул үҙе лә: "Мине Уралдан, Салауат тоҡомонан, тип, һәр ваҡыт хөрмәт иттеләр, тап төшөрмәнем исемгә", - ти торғайны. Беҙҙе лә шулай тәрбиәләне ул. Һүҙемдең аҙағында Бөйөк Ватан һуғышының дәһшәте иңдәренә төшкән, шул ауырлыҡтарҙы, ҡайғы-хәсрәтте бирешмәй еңеп сыҡҡан ҡәҙерле ветерандарҙы Бөйөк Еңеү көнө менән ҡотлайым. Ошо иҫтәлектәр быуындар алмашына килә онотолмаһын ине.\nРамил ҒАБДУЛЛИН. Әбйәлил районы Байым ауылы\nЯҙылған: 08.05.17 | Ҡаралған: 472


Рима Баталова бала приютында тәрбиәләнеүселәрҙе Яңы йыл менән ҡотланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРима Баталова бала приютында тәрбиәләнеүселәрҙе Яңы йыл менән ҡотланы\n11:38, 28 декабря 2012 Йәмғиәт\nДәүләт Думаһы депутаты Рима Баталова кисә үҙенең тыуған Шаран районының Мичуринск ауылында урынлашҡан балалар һәм үҫмерҙәр өсөн социаль приютта булды. Был учреждениела Туймазы һәм Шаран райондарынан ата-әсә ҡарауынан мәхрүм ҡалған 25 бала тәрбиәләнә. Улар урындағы урта мәктәптә белем ала. Ябай граждандарҙың, предприятие, ойошма, учреждение вәкилдәренең приютҡа йыш килеп йөрөүе, балаларға төрлө сувенирҙар, уйынсыҡтар, уҡыу өсөн кәрәк-яраҡтар, кейем бүләк итеүе ҡыуаныслы хәл. Учреждение директоры Әлфиә Нафиҡова һүҙҙәренсә, граждандарҙың ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларға битараф булмауы айырыуса ошо Яңы йыл байрамдарында һиҙелә. Ярҙам итергә теләүселәр Шаран һәм Туймазы райондарынын ғына түгел, башҡа төбәктәрҙән, хатта Өфөнән дә килә.\nРима Аҡбирҙе ҡыҙы балалар менән аралашып, уларҙан бында нисек йәшәүҙәре, дәрестән һуң нимә менән шөғөлләнеүе, спорт менән дуҫ булыу-булмауы хаҡында ҡыҙыҡһынды. Ҡыҙҙар һәм малайҙар яттан шиғырҙар һөйләне, йыр йырланы, карнавал костюмдарын күрһәтте.\nРима Баталова һәр балаға Ҡыш Бабайҙан бүләк тапшырҙы. Приют хеҙмәткәрҙәре, унда тәрбиәләнеүселәр депутатҡа рәхмәт әйтте һәм эшендә уңыштар теләне, тип хәбәр итте Шаран районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге начальнигы Раил Мусин.\nТеги: социаль яҡлау,балалар


Башҡортостанда йәмәғәт урман инспекцияһы ойошторолдо\n17 Декабрь 2009, 11:47\nРеспубликала йәмәғәт урман инспекцияһы эшләй башланы. Был турала положениены БР Урман хужалығы министрлығы раҫланы.\nЙәмәғәт башланғысындағы яңы инспекция урман закондарын боҙоуҙарға ҡаршы көрәшәсәк. Тәбиғәт байлығын һаҡлауға битараф булмаған йәштәр урман инспекцияһында үҙ көсөн һынап ҡарай аласаҡ. Бының өсөн эшләгән, уҡыған урындан, йәмәғәт һәм башҡа ойошмаларҙан рекомендациялар булыуы кәрәк. Урман инспекторҙарына кандидаттарҙы БР урман хужалығы министры урынбаҫары раҫлай, бынан һуң билдәләнгән өлгөләге танытма бирелә.\nРеспублика райондарында йәмәғәт урман инспекторҙары дәүләт урман контроле һәм күҙәтеүенең ярашлы лесничество буйынса бүлеге начальнигы етәкселегендә йәмәғәт урман инспекторҙарының тәүге коллективына берләшә.\nВедомствоның матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, инспекторҙарға талаптар юғары. Иң элек, улар урман ҡануниәте ҡағиҙәләрен һәм нормаларын белергә һәм күҙәтергә, Башҡортостан Республикаһының тәбиғәт һәм урман ресурстарына һаҡсыл мөнәсәбәтте пропагандаларға тейеш.\nКәрәк саҡта йәмәғәт инспекторҙары дәүләт инспекторҙарына урман закондарын боҙоусыларҙы тотоуҙа ярҙам күрһәтәсәк, ағастың законһыҙ әйләнешенә юл ҡуймау маҡсатында берлектәге рейдтарҙа ҡатнашасаҡ.\nБеренселәрҙән булып йәмәғәт урман инспекторы статусын «Башҡортостандың йәш урмансылары» Республика йәштәр ойошмаһы активистары аласаҡ. Башҡортостан Республикаһы Урман хужалығы министрлығында йәмәғәт урман инспекторы вазифаһына дәғүә итеүселәрҙән бөтә ғаризаларҙы ҡарарға әҙерҙәр.


Эшләгәнең – кешегә, өйрәнгәнең - үҙеңә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nЭшләгәнең – кешегә, өйрәнгәнең - үҙеңә\n31 июля 2018 — 17:50\nӨфөлә бер төркөм студенттар практика менән эште бергә алып барып, тәжрибә туплайҙар, аҡса ла эшләйҙәр. Үҙҙәренә генә аңлайышлы терминдар менән остаз йәштәргә һуңғы кәңәштәрен бирә. Кисәге студенттар иңендә яуаплы эш: шкафтар йыйыу. Әммә ҡәҙимгесә шкаф менән уның формаһы ғына оҡшаш, ә эсендә меңдәрсә сым һәм шөрөф. Нефть тармағында ҡулланылған ҡоролмалар етештереү процессын автоматлаштырыуға тәғәйенләнгән. Проекттың баш инженеры Тимур Аҡбулатов әйтеүенсә, әһәмиәте һәм хаҡы буйынса ла ҡиммәтле шкафтар өҫтөндә эшләү хеҙмәт юлын башлап ҡына тороусы егеттәр өсөн тәүге ҙур һынау. Бында башлыса Өфө дәүләт нефть-техник һәм авиация университетының беренсе, икенсе курстарын тамамлаған студенттар. Улар тәүҙә ике аҙна практика үткән. Һуңынан һәр ҡайһыһының белеме һәм тәжрибәһенә ҡарап, ҡулынан килгән эште ҡушҡандар. Йәштәрҙең һәр береһенең остазы ла бар. Аңлашылмаған осраҡта, улар йәштәргә ярҙамға килә. Ойошмаға студенттарҙы йәлеп итеү, беренсенән электр-монтаж кеүек эштәрҙе тиҙләтергә ярҙам итә, икенсенән үҙҙәренә белгестәр ҙә әҙерләнә. Ике ай эсендә студенттар ярҙамы менән 20-нән ашыу ошондай махсус автоматлаштырыу шкафтары йыйылған. Улар илдең төрлө тарафтарында өҙлөкһөҙ уңышлы эшләп килә. Ә был заказдар тиҙҙән Алыҫ Көнсығышҡа оҙатыла.


Ауырғазы районы Бишҡайын ауылы халҡы йыл самаһы ауыл хужалығынан хеҙмәт хаҡын ала алмай - Bash.News\nАуырғазы районы Бишҡайын ауылы халҡы йыл самаһы ауыл хужалығынан хеҙмәт хаҡын ала алмай\nАуырғазы районы Бишҡайын ауылы халҡы йыл самаһы ауыл хужалығынан хеҙмәт хаҡын ала алмай https://bash.news/news/89077_auyrazy_rajony_bishajyn_auyly_xaly_jyl_samay_auyl_xuzhalyynan_xemt_xayn_ala_almaj\n30 ғин 2019, 22:30\nЗыян күреүселәр 100-гә яҡын кеше. Төрлө инстанцияларға мөрәжәғәт итеп тә мәсьәләне хәл итә алмаған колхоз эшселәре бөгөн йыйылыш үткәрҙе. Уларҙың һәр береһенә "Искра" колхозы ҙур күләмдә бурыслы. Берәүҙәр 50, икенселәр 100 мең һум аҡсаһын ҡайтарырға теләй.\nГраждандар алдында бурыслы "Искра" колхозында һуңғы йылдарҙа бер-бер артлы етәкселәр алмашына. Хужалыҡ эшен көйләргә эшсе ҡулдар, техника булыуға ҡарамаҫтан ҡасандыр килемле хужалыҡ бөлгөнлөккә төшә. Бәхәсле колхоз эше буйынса 7 февралдә суд ултырышы көтөлә. "Искра" менән етәкселек итеү шәхси эшҡыуарҙар ҡулына күсер тип күҙаллана.\nНаталья Филиппова, Бишҡайын ауылында йәшәүсе: “100-ҙән ашыу кеше эш хаҡын алмаған. Тормош иптәшем 36 йыл колхозда водитель булып эшләне, былтыр февралдән алып аҡса күргәнебеҙ юҡ. Бәлиғ булмаған 4 бала тәрбиәләйбеҙ, уларҙан башҡа тағы ла ике балабыҙ бар. Колхоз етәкселеге эшселәргә ҡул һелтәгән, аҡса ла, эш тә юҡ”.\nБашҡортостанда күп балалы ғаиләләргә транспорт һалымын түләмәҫкә рөхсәт ителә\n18:05, 23 окт\nБөгөн Өфөлә Евразия гуманитар форумы эш башланы\n12:12, 23 окт


Яман шеш — Башҡорт Википедияһы\nЯман шеш йәки рак — (яман булмаған шеш үҙенсәлектәренән айырмалы) организм йәшәйеше өсөн үтә хәүефле үҙенсәлектәргә эйә булған шеш, ошо сәбәпле уны «яман» тип атағандар. Яман шеш яман күҙәнәктәрҙән тора. Яңы барлыҡҡа килгән яман шеш ауырыуына күҙәнәктәрҙең туҡтауһыҙ бүленеүе, уларҙың эргә туҡымаларға үтеп инеүе, алыҫ ағзаларға метастазланыуы хас. Ауырыу пролиферация боҙолоуы һәм генетик боҙоҡтар һөҙөмтәһендә күҙәнәктәрҙең тәғәйен бурыстарын үтәүҙән тайпылыуы менән бәйле.\nЯман шеш менән зарарланған ҡырҡып улынған ҡатын-ҡыҙ түше\nДарыуҙар һәм яман шеште дауалау алымдарын эшләү әле лә аҙағынаса хәл ителмәгән мөһим фәнни бурыс булып ҡала.\n5 Яман шештең төрҙәре\n5.1 Балаларҙағы яман шештәр\n6.1 Рәсәйҙә яман шеш ауырыуы\n7.1 Эксперименталь дауалау төрҙәре\n8 Башҡа төрҙәрҙәге яман шештәр\nЯман шештәр нормаль күҙәнәктәрҙең, апоптоз һәләтен юғалтып, туҡтауһыҙ бүленә башлап, яманға әүерелеүе (малигнизацияһы) арҡаһында яһала. Күҙәнәктәрҙең яманға әүерелеүенә бер йәки бер нисә мутация сәбәпсе була. Әгәр организмдың иммун системаһы бындай әүерелеүҙе танымай ҡалһа, шеш үҫә башлай һәм ваҡыт үтеү менән метастазлана. Метастаздар теләһә ҡайһы ағзала йә туҡымала яһалырға мөмкин. Иң йыш осраҡтар һөйәктәргә, бауырға, мейегә һәм үпкәгә ҡағыла.\nКүҙәнәктәрҙең контролһеҙ бүленеүе арҡаһында яман булмаған шештәр ҙә барлыҡҡа килеүе ихтимал. Яман булмаған шештәр метастазланмауы менән айырыла, шуның өсөн ғүмергә әллә ни хәүефле түгел. Әммә яман булмаған шештәр йыш ҡына яманға әйләнә (шештең тәбиғәте үҙгәреү).\nТуҡыма өлгөһөнә патоморфолог тарафынан гистологик тикшереү үткәрелгәндән һуң яман шешкә раҫ диагноз ҡуйыла. Диагноз ҡуйылғандан һуң хирургик дауалау, химиотерапия һәм нур терапияһы тәғәйенләнә. Медицина фәне камиллашҡан һайын һәр шеш төрөнә тәғәйен дауа төрө махсусыраҡ була бара.\nДауаламаған осраҡта яман шеш ғәҙәттә үлемгә еткерә. Шештәрҙең күбеһе дауалана, әлбиттә, дауалау һөҙөмтәһе шеш төрөнә, уның урынлашыуына һәм стадияһына бәйле.\nЯман шеш төрлө йәштәге кешеләрҙе ауырыта, ләкин өлкән йәштәгеләрҙә күпкә йышыраҡ була. Ул алға киткән илдәрҙә үлемдең төп сәбәптәре иҫәбенә инә. Күпселек шештәрҙең яһалыуы тирә-яҡ мөхит факторҙары, мәҫәлән, алкоголь, тәмәке төтөнө, ионлаштырыусы нурланыш, ультрафиолет нурланыш, ҡайһы бер вирустар менән бәйле.\nNature журналында нәшер ителгән күптән түгелге тикшеренеүҙә рак үҫешенә генетик бирешеүсәнлеккә ҡарағанда тышҡы мөхит шарттары нығыраҡ йоғонто яһауы иҫбатланған. Тикшеренеүселәр күҙәнәктәрҙең яман шешкә (йыуан эсәк, үпкә, бәүел ҡыуығы, ҡалҡан биҙе һ.б.) килтерә торған 30 төп мутация төрөнә баһа бирә. Шуларҙың 10 — 30 процентының ғына нәҫелдән бирешеүсәнлек кеүек эске факторҙарға бәйле булыуы асыҡлана, мутацияларҙың 70 — 90 проценты иһә зарарлы мөхит факторҙарына бәйле була. Был тикшеренеү мәғлүмәттәре онкологик ауырыуҙарҙы иҫкәртеү стратегияһын эшләү өсөн мөһим.\nЯман шештәрҙең беренсел шеш барлыҡҡа килгән ағзаға, яманға әүерелгән күҙәнәктәрҙең тибына, шулай уҡ пациентта күҙәтелгән клиник билдәләргә ҡарап классификацияланыусы бик күп төрҙәре бар. Медицинаның яман шештәрҙе өйрәнеү һәм дауалау менән шөғөлләнгән өлкәһе онкология тип атала.\nЯман шеш осраҡтары борон замандарҙан башлап төрлө яҙма сығанаҡтарҙа һүрәтләнә килгән. Иң әүәлгеләргә б.э.т. 1600 йылдар тирәһенә ҡараған боронғо мысыр папирустары инә. Уларҙа һөт биҙе яман шеше осраҡтары һүрәтләнгән, дауалау сараһы итеп раклы туҡыманы көйҙөрөү тәғәйенләнгән. Бынан тыш, мысырҙарҙың тән тиреһендәге яман шештәрҙе мышаяҡлы майҙар менән яндырғаны билдәле. Рамаянала ла шуға оҡшаш тасуирлауҙар бар: дауалау шеште ҡырҡып алыуҙан һәм мышаяҡлы май һөртөүҙән торған.\n«Рак» тигән атама Гиппократ (б.э.т. 460—377 йылдар) индергән «карцинома» (грек. καρκίνος — краб, ҡыҫала; ωμα, ὄγκωμα — шеш тигәндән) терминынан алынған, ул перифокаль елһенеүле яман шеште аңлатҡан. Гиппократ шеште карцинома тип атаған, сөнки ул төрлө яҡҡа таралған үҫентеләре арҡаһында крабты хәтерләтә. Ул шулай уҡ онкос (ὄγκος) тигән терминды ла тәҡдим иткән. Гиппократ һөт биҙе, ашҡаҙан, тире, аналыҡ муйынсаһы һәм йотҡолоҡ өҫтө яман шештәрен тасуирлаған. Дауалау сараһы итеп ул мөмкин булған урындарҙа шешкә хирургик ысул ҡулланырға һәм ҡырҡҡандан һуң ҡалған йәрәхәттәргә үҫемлек ағыуҙары йә мышаяҡ ҡушылған майҙар һөртөргә тәҡдим иткән. Эстәге шештәргә ҡарата Гиппократ бер ниндәй ҙә дауа ҡулланмаҫҡа ҡуша, сөнки ҡатмарлы операция пациентты шешкә ҡарағанда ла тиҙерәк үлтерер тип иҫәпләй.\nРим табибы Авл Корнелий Цельс б.э.т. I быуатта иртә стадияла шеште ҡырҡып алырға, ә һуңғы стадияларҙа теймәҫкә тәҡдим итә. Ул καρκίνος тигән грек һүҙен латинсаға (cancer — краб) тәржемә итә. Гален"ὄγκος" һүҙен бөтә шештәр өсөн ҡуллана, ул хәҙерге онкология һүҙенең тамырын тәшкил итә.\nЯман шештәр күп тапҡырҙар тасуирланһа ла, уның барлыҡҡа килеү һәм бөтә тәнгә таралыу механизмы тураһында XIX быуат уртаһына тиклем бер нәмә лә билдәле булмай. Был процестарҙы аңлау өсөн немец табибы Рудольф Вирховтың хеҙмәттәре ҙур әһәмиәткә эйә була. Ул, сәләмәт туҡымалар кеүек үк, шештәрҙең дә күҙәнәктәрҙән торғанлығын һәм шештең тән буйлап таралыуы ошо күҙәнәктәрҙең күсеп йөрөүенә бәйле икәнлеген күрһәтә.\nЕмерткес көскә эйә булған һәм эргәләге нормаль туҡымаларҙы ҡыҫыуға һәм зыянлауға килтергән контролһеҙ йылдам үҫеш.\nЭргә туҡымаларға үтеп инеү («инвазиялар», «инфильтрациялар», «пенетрациялар») һәм уларҙа метастаздар барлыҡҡа килтереү.\nБеренсел шештән алыҫта ятҡан туҡымаларҙа, ағзаларҙа, лимфа һәм ҡан тамырҙары буйынса күсеп йә имплантацияланып, метастаздар хасил итеү.\nШештең уға ҡаршы көрәшә торған иммунитетын һәм дөйөм иммунитетты көсһөҙләндергән, ауырыуҙың ағыуланыуына («интоксикация»), ябығыуына («астения»), депрессияға төшөүенә һәм тотош хәлһеҙләнеүенә («кахексия») килтерә торған токсиндар арҡаһында тотош организмға йоғонто яһау һәләте.\nТ-ҡатил күҙәнәктәрҙең махсус алдау механизмы ярҙамында организмдың иммунологик контролдә тотолоуына ҡамасаулауы.\nШеш күҙәнәктәрендә мутацияларҙың ярайһы уҡ күп булып, шеш ҙурайған һайын уларҙың да һаны арта барыуы; был боҙолоуҙарҙың ҡайһылары канцерогенездың үҙенә кәрәк, ҡайһылары иммунитетҡа тотолмау йәки метастазланыу һәләтенә эйә булыу өсөн кәрәк, ә ҡайһы берҙәре осраҡлы рәүештә хасил була.\nЯман булмаған шеш күҙәнәктәре менән сағыштырғанда яман шеш күҙәнәктәренең өлгөрөп етмәгәнлеге. Өлгөргәнлек кимәле ни тиклем түбән булһа, шеш шул тиклем тиҙерәк үҫә һәм иртәрәк метастазлана, уның ҡарауы нур һәм химия терапияһына ла нығыраҡ бирешә.\nТуҡыма йә күҙәнәктең нормаль түгеллеге («атипизм»).\nКүҙәнәк атипизмының туҡыма атипизмынан йышыраҡ осрауы.\nШештә ҡан тамырҙарының йылдам үҫеүе («ангиогенез») арҡаһында шештең ҡан тамырҙары менән сырмалыуы («васкуляризация») һәм йыш ҡына шеш туҡымаларына ҡан һауыуы.\nМетастаздарҙың симптомдары шештең ҡайҙы урынлашыуына бәйле\nСимптомдар, шештең ҡайҙалығына ҡарап, төрлө булырға мөмкин. Һыҙланыу ғәҙәттә һуңғы стадияларҙа барлыҡҡа килә. Башланғыс стадияларҙа шеш бер ниндәй уңайһыҙлыҡ та килтермәй. Ҡайһы бер йыш осрай торған симптомдар түбәндәгеләрҙән тора:\nҡабарынҡыланып йә төйөнләнеп тороу (йыш ҡына иң тәүге симптом);\nлимфа биҙҙәренең ҙурайыуы;\nйүткереү, ҡан сығыуы ихтимал;\nһөйәктәр ауыртыу, һөйәк һыныу;\nкахексия (ауырлыҡ кәмеүе, аппетит юғалыу, ябығыу);\nгипергидроз, йәғни ныҡ тирләү;\nПсихологик хәлдең үҙгәреүенә бер нисә фактор сәбәп булыуы бар:\nорганизмдың ауыртыуҙы баҫа торған дарыуҙарға реакцияһы;\n«үлемдән ҡурҡыу» тәртибе (пациент ауырыуы тураһында белгән осраҡта);\nгормональ хәлдең ҡапыл үҙгәреүе.\nЯман шештең төрҙәреҮҙгәртергә\nЯман шештәр уларҙы барлыҡҡа килтергән күҙәнәктәр тибына ҡарап айырыла. Яман шештең төрҙәре:\nкарцинома — эпителий күҙәнәктәренән (мәҫәлән, ирҙәрҙең енес биҙе, үпкә, һөт биҙҙәре, тура эсәк рагы);\nмеланома — меланоциттарҙан;\nсаркома — тоташтырғыс туҡыманан, һөйәктән һәм мускулдан (мезенхима);\nлейкоз — електәге олон күҙәнәктәренән;\nлимфома — лимфа туҡымаһынан;\nтератома — яралғы күҙәнәктәрҙән;\nглиома — глия күҙәнәктәренән;\nхориокарцинома балаятҡы туҡымаһынан яһала.\nБалаларҙағы яман шештәрҮҙгәртергә\nАйырыуса балалар менән үҫмерҙәргә хас булған шештәр бар. 5 йәшкә тиклем балаларҙың яман шеш менән ауырыу ихтималлығы юғары була. Шештәр араһында лейкоздар (бигерәк тә киҫкен лимфобласт лейкозы), үҙәк нервы системаһы һәм нейробластома йыш осрай. Улар артынса нефробластома (Вильмс шеше), лимфомалар, рабдомиосаркома, ретинобластома, остеосаркома һәм Юинг саркомаһы килә.\nХалыҡ-ара ракты өйрәнеү агентлығы 2000 йылға түбәндәге мәғлүмәттәрҙе биргән: 2000 йыл эсендә донъяла 10 миллион кеше яман шеш менән ауырыған, 8 миллион кеше яман шештән вафат булған. Беренсе урында үпкә рагы тора: 2000 йылда 1,238 миллион кеше ауырып киткән, 1,102 миллион кеше мәрхүм булған.\nИкенсе урынды һөт биҙе яман шеше биләй: ауырыусылар һаны — 1,050 миллион кеше. Үлем осраҡтары структураһында ул 5-се урынды биләй, 2000 йылда яман шештең был төрөнән 372 мең ҡатын-ҡыҙ мәрхүм булған. Өсөнсө урында йыуан эсәк яман шеше: 2000 йылда 943 мең кеше ауырыған, ә үлем һаны буйынса (491 мең) йыуан эсәк яман шеше 4-се урында тора. Ашҡаҙан рагы дүртенсе урынды биләй, ә үлем осраҡтары һаны буйынса ул 2-се урынды алған. 2000 йылда ашҡаҙан яман шеше менән ауырып китеүселәр һаны — 875 мең, вафат булғандар һаны 646 мең кеше тәшкил иткән.\nАуырып китеүселәр һаны буйынса 5-се урында бауыр рагы тора, 2000 йылда ундайҙар һаны 563 мең булған. Үлеүселәр һаны буйынса ул 3-сө урында тора (2000 йылда 547 мең кеше мәрхүм булған).\nАуырып китеү осраҡтары һаны буйынса артабанғы урындарҙа түбәндәге төрҙәр: ирҙәр енес биҙе яман шеше (542 мең кеше), аналыҡ муйынсаһы яман шеше (470 мең), ҡыҙыл үңәс яман шеше (411 мең), бәүел ҡыуығы яман шеше (365 мең), Ходжкиндыҡы булмаған лимфома (286 мең), ауыҙ ҡыуышлығы яман шеше (266 мең), лейкоздар (256 мең), ашҡаҙан аҫты биҙе яман шеше (215 мең), түллек яман шеше (192 мең ҡатын-ҡыҙ), бөйөр яман шеше (188 мең кеше).\nҮлем осраҡтары һаны буйынса 6 урында — ҡыҙыл үңәс яман шеше (2000 йылда донъяла 336 мең кеше үлгән), артабанғылар: аналыҡ муйынсаһы яман шеше (233 мең ҡатын-ҡыҙ), ашҡаҙан аҫты биҙе (212 мең кеше), ирҙәрҙең енес биҙе (204 мең ир-ат), лейкоздар (194 мең кеше), ХБЛ (160 мең кеше), бәүел ҡыуығы яман шеше (132 мең кеше), ауыҙ ҡыуышлығы яман шеше (127 мең кеше), түллек яман шеше (114 мең ҡатын-ҡыҙ) һәм бөйөр яман шеше (90 мең кеше).\nАҠШ-та һәм башҡа алға киткән илдәрҙә яман шеш үлем осраҡтарының 25 процентының сәбәбе булып тора.\nРәсәйҙә яман шеш ауырыуыҮҙгәртергә\n«Росмедтехнологияларҙың П. А. Герцен исемендәге Мәскәү онкология институты ғилми-тикшеренеү институты» федераль дәүләт учреждениеһы мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә 2012 йылда яман шеш асыҡланыу осраҡтары 525 931 булған (2011 йылғынан 0,7 процентҡа күберәк), ә онкология учреждениеларына иҫәпкә 480 028 пациент ҡуйылған. 2012 йыл аҙағына онкология учреждениеларында иҫәптә тороусылар һаны бөтәһе 2 995 566 кеше (ил халҡының 2,1 проценты) булған; уларҙың 51,1 проценты иҫәптә 5 йыл һәм унан оҙағыраҡ торған.\nИҫкәртеү сараларының маҡсаты — яман шеш барлыҡҡа килеүен кәметеү, сирленең хәлен еңеләйтеү. Ундай саралар араһында түбәндәгеләр бар: канцерогендар менән бәйләнешкә юл ҡуймау, уларҙың метаболизмын төҙәтеү, диетаны һәм йәшәү рәүешен үҙгәртеү, тейешле аҙыҡ-түлек һәм дарыуҙарҙы ҡулланыу (химик профилактика), нурланыш дозаларын кәметеү, профилактик тикшереүҙәр үткәреү.\nҮпкә яман шешенә йоғонто яһаусы факторҙарҙың береһе — тартыу. Дөрөҫ туҡланмау, тирә-яҡ мөхит йоғонтоһо менән бергә тәмәке тартыу яман шеш барлыҡҡа килеү ихтималлығын арттыра. 2004 йыл тикшеренеүҙәренә ярашлы, күпселек көнбайыш илдәрендә тартыу яман шеш менән бәйле үлемдәрҙең өстән бер өлөшөндә үлем сәбәпсеһе булған. Тартыусыларҙа рак менән ауырыу ихтималлығы бер ниисә тапҡырға юғарыраҡ. Үпкә яман шешенән башҡа тартыу башҡа төр яман шештәр (ауыҙ ҡыуышлығы, ҡыҙыл үңәс, тауыш епселдәре), шулай уҡ башҡа ауырыуҙар, мәҫәлән, эмфизема, ихтималлығын да арттыра.\nБашҡа хәүефле сәбәптәр: иҫерткес эсемлектәр (ауыҙ ҡыуышлығы, ҡыҙыл үңәс, һөт биҙҙәре һ.б. яман шештәр), аҙ хәрәкәтләнеү (йыуан эсәк һәм һөт биҙҙәре яман шеше), артыҡ ауырлыҡ (йыуан эсәк, һөт биҙҙәре, эндометрий яман шеше), нурланыш алыу.\nҺөт биҙе рагын диагностикалау өсөн һәр ҡатын-ҡыҙ үҙ түшен үҙе аҙна һайын иғтибарлап ҡарарға һәм ҡулы менән баҫҡылап, төйөр-маҙар яһалмағанмылығын тикшереп торорға тейеш, шулай уҡ маммография (иң яҡшыһы — был ике ысулды ла ҡулланыу) үткәрелә. Һуңғы тикшеренеүҙәр шуны күрһәтә: түште үҙең тикшереү ысулы диагнозлауҙа әллә ни һөҙөмтәле түгел, сөнки улай итеп шеште 0,5 мм ҙурлыҡҡа еткәндә генә абайлау мөмкин, ә был рактың II—III стадияларына тап килә, бындай осраҡтарҙа иһә дауалауҙың да һөҙөмтәһе шәптән булмай.\nАлынған өлгөнө иммуномагнит байытыу һәм ҡанда берәм-һәрәм йөрөгән яман шеш күҙәнәктәрен табыу технологияһы тикшереүҙең яңы ысулдары иҫәбенә инә (Veridex CellSearch). Һөт биҙе, енес биҙе, тура һәм йыуан эсәктәге 3-4 стадия яман шештәрҙе диагностикалау өсөн ҡулланыла.\nЯман шеш диагнозын раҫлау өсөн биопсия — туҡыма киҫәген анализға алыу ысулы файҙаланыла.\nЯман шештең ҡайһы бер төрҙәре насар дауалана һәм йыш ҡына үлемгә килтерә. Ләкин күп осраҡтарҙа һауығыу ихтимал. Уңышлы дауаланыу өсөн диагноздың иртә ҡуйылыуы мөһим. Шуның өсөн һаулыҡ торошон һәр саҡ күҙәтергә, профессиональ табиптарҙан тикшерелеп торорға кәрәк. Дауалауҙың хәҙерге заман ысулдарын инҡар итеп, халыҡ медицинаһына мөрәжәғәт итеү ваҡытты әрәмгә ебәреүгә генә килтерә.\nШеште алып ташлау. Шеш күҙәнәктәре унан ситтә лә булыуы мөкмин, шуның өсөн шеште запас менән ҡырҡып алалар. Мәҫәлән, һөт биҙе рагы булғанда һөт биҙҙәрен тотош, шулай уҡ ҡултыҡ аҫтындағы һәм умрау һөйәге аҫтындағы лимфа төйөндәрен алып ташлайҙар. Ҡырҡып алынған ағзанан йә уның өлөшөнән тыш яман шеш күҙәнәктәре ҡалһа, уларҙан метастаздар барлыҡҡа килә. Улай ғына ла түгел, төп шеште алып ташлағандан һуң метастаздар үҫеше шәбәйә. Шуға ҡарамаҫтан, операция иртә стадияла эшләнһә, күп кенә осраҡтарҙа һауыҡтыра. Операция ҡәҙимге һалҡын инструменттар менән дә, яңылары (радиойышлыҡлы бысаҡ, ультратауышлы йәки лазерлы скальпель һ.б.) менән дә эшләнә. Мәҫәлән, тамаҡ рагын тура ларингоскопия ваҡытында лазер менән ҡырҡыу (1-2 стадия) пациентҡа тауышын һаҡларға һәм трахеостоманан ҡотолорға мөмкинлек бирә. Лазер нуры, ябай скальпель менән сағыштырғанда, операция ваҡытында ҡан юғалтыуҙы кәметә, яралағы шеш күҙәнәктәрен үлтерә, операциянан һуң йәрәхәттең тиҙерәк уңалыуын тәьмин итә.\nХимиотерапия. Тиҙ бүленә торған күҙәнәктәргә тәьҫир итә торған дарыуҙар ҡулланыла. Улар ДНК дупликацияһын баҫа, күҙәнәк ҡабығының икегә бүленеүенә ҡамасаулай һ.б. Ләкин, шеш күҙәнәктәренән тыш, организмда сәләмәт күҙәнәктәр, мәҫәлән, ашҡаҙан эпителийы күҙәнәктәре лә йылдам бүленә. Химиотерапия уларҙы ла зарарлай. Шунлыҡтан химиотерапия кәрәкһеҙ эҙемтәләргә лә килтерә. Химиотерапия туҡтатылғандан һуң сәләмәт күҙәнәктәр аяҡҡа баҫа. 1990-сы йылдар аҙағында һатыуға нәҡ шеш күҙәнәктәренең аҡһымына һөжүм итә торған яңы дарыуҙар сыҡты, улар сәләмәт күҙәнәктәргә зыян килтермәй тиерлек. Хәҙерге ваҡытта был дарыуҙар яман шештең ҡайһы бер төрҙәрен дауалау өсөн генә ҡулланыла.\nРадиотерапия. Нурланыш яман шеш күҙәнәктәрен уларҙың генетик материалына зыян килтереп үлтерә, шул уҡ ваҡытта сәләмәт күҙәнәктәр зыянды әҙерәк күрә. Нурландырыу өсөн рентген нурланышын һәм гамма-нурланышты (ҡыҫҡа тулҡынлы фотондарҙы, улар теләһә ҡайһы тәрәнлеккә үтеп инә), нейтрондарҙы (зарядтары юҡ, шуға күрә теләһә ҡайһы тәрәнлеккә үтә, тәьҫире фотон нурланышына ҡарағанда лә көслөрәк, ярым эксперименталь ҡулланылышта), электрондарҙы (зарядлы киҫәксәләр, заманса медицина тиҙләткестәрен ҡулланғанда 7 сантиметрға тиклем тәрәнлеккә үтә; тире һәм тире аҫтындағы күҙәнәктәр яман шешен дауалау өсөн) һәм ауыр зарядлы киҫәксәләрҙе (протондар, альфа-киҫәксәләр, углерод йәҙрәләре һ.б., нигеҙҙә ярым эксперимент рәүешендә) файҙаланалар.\nФотодинамик терапия, яман шеш күҙәнәктәрен билдәле оҙонлоҡтағы тулҡын менән тарҡата торған препараттар (фотогем, радахлорин, фотосенс, аласенс, фотолон һ.б.) ҡулланып дауалау.\nГормональ терапия. Ҡайһы бер шештәрҙең күҙәнәктәре гормондар йоғонтона бирешә. Мәҫәлән, ирҙәрҙең енес биҙе яман шешен дауалау өсөн эстроген ҡатын-ҡыҙ гормоны ҡулланыла, ә һөт биҙе рагына ҡаршы — эстрогендың тәьҫирен баҫа торған дарыу, лимфома ваҡытында глюкокортикоидтар бирелә. Гормональ терапия паллиатив дауа булып тора, йәғни ул шеште бөтөрмәй, әммә ғүмерҙе оҙайта, һыҙланыуҙы баҫа төшә. Ул башҡа ысулдар менән бергә ҡулланыла. Уңышлы паллиатив дауа булараҡ, ул ҡайһы бер шештәр осрағында ғүмерҙе 3-5 йылға оҙайта.\nИммунотерапия. Иммун системаһы шеште юҡ итергә тырыша, ләкин ҡайһы берҙә быны эшләй алмай. Иммунотерапия иммун системаһына шеш менән көрәшергә ярҙам итә. Ҡайһы берҙә был маҡсатта интерферон ҡулланыла. Шулай уҡ Вильям Коли вакцинаһы һәм уның варианты булып торған пицибанил яман шештең ҡайһы бер төрҙәрен дауалағанда файҙаланыла.\nҠатнаш дауалау. Һөҙөмтәлелекте яҡшыртыу өсөн ике һәм унан да күберәк ысулды бергә ҡулланалар.\nТерминаль ауырыуҙарҙың хәлен еңеләйтеү өсөн наркотиктар (һыҙланыуҙарҙан) һәм психиатрик дарыуҙар (депрессияға һәм үлемдән ҡурҡыуға ҡаршы) тәғәйенләнә.\nЭксперименталь дауалау төрҙәреҮҙгәртергә\nХәҙерге ваҡытта түбәндәге йүнәлештәрҙә тикшеренеүҙәр алып барыла:\nЯман шеш күҙәнәктәренә ҡаршы вакцинация.\nГенетик яҡтан яман шештәргә бирешеүсән кешеләргә ген терапияһы.\nАнгиостатик дарыуҙар — шеш күҙәнәктәрендә капиллярҙар яһалыуҙы тотҡарлай торған дарыуҙар (шеш күҙәнәктәре ҡан килмәүҙән һәләк була).\nШештең дарыуҙар үтеп инә алмаған үҙәк өлөшөн юҡ итеү өсөн анаэроб бактериялар ҡулланыу (шештең ситтәренә химиотерапия һәйбәт тәьҫир итә).\nКүҙәнәктәрҙе биохимик ысул менән баҫылдырыу.\nБашҡа төрҙәрҙәге яман шештәрҮҙгәртергә\nЯман шештәр, күрәһең, күп күҙәнәкле организмдар хасил булыу эволюцияһы барышында яралғандыр. 550 миллион йыл элек барлыҡҡа килгән гидраларҙың инә заттарында булған онкогендар һәм шештәр тасуирланған.\nХайуандарҙың башҡа төрҙәрендә бер йәнлектән икенсеһенә шеш күҙәнәктәре менән күсә торған трансмиссив рак төрҙәре бар. Улар араһында Штиккер шеше һәм тасман шайтанының йөҙөндә була торған шеш билдәле.\n↑ Wu S. et al.\n↑ Большинство случаев рака «связаны с образом жизни» (рус.) (21.12.2015).\n↑ 3,0 3,1 3,2 Donna M. Bozzone.\n↑ Jemal A., Murray T., Ward E., Samuels A., Tiwari R. C., Ghafoor A., Feuer E. J., Thun M. J. Cancer statistics, 2005 2008 йылдың 26 декабрь көнөндә архивланған. // CA Cancer J Clin. — 2005. — Т. 55, № 1.\n↑ РООУ: Цели, идеи, ценности, история создания 2016 йылдың 1 май көнөндә архивланған.\n↑ Sasco AJ, Secretan MB, Straif K. Tobacco smoking and cancer: a brief review of recent epidemiological evidence // Lung cancer (Amsterdam, Netherlands). — август 2004.\n↑ The Health Consequences of Involuntary Exposure to Tobacco Smoke: A Report of the Surgeon General (англ.\n↑ YOSHIKI RYOMA, YOICHIRO MORIYA, MASATO OKAMOTO, ISAO KANAYA, MOTOO SAITO and MITSUNOBU SATO et al. (2004).\n↑ (2006) «The Toxins of William B. Coley and the Treatment of Bone and Soft-Tissue Sarcomas».\n↑ Murgia C, Pritchard JK, Kim SY, Fassati A, Weiss RA (August 2006).\nЯман шеш Викияңылыҡтарҙа\nМатериалы по онкологии от РАН (рус.)\nРоссийский научный центр рентгенорадиологии (рус.)\nРоссийский онкологический научный центр имени Н. Н. Блохина (рус.)\nПротивораковое общество России (рус.)\nМеждународная база данных, созданная организацией International Agency for Research on Cancer 2007 йылдың 20 март көнөндә архивланған. (недоступная ссылка с 23-05-2013 (3269\nдня) — история, копия) (фр.)\nКак определяется стадия рака толстой кишки по системе TNM (рус.)\nСтатистика онкологических заболеваний 2017 йылдың 24 март көнөндә архивланған. (рус.)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Яман_шеш&oldid=1065503 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 30 август 2021 в 00:35\nБыл бит һуңғы тапҡыр 00:35 30 август 2021 үҙгәртелгән.


Һөт кухняһында – тәбиғи ризыҡтар\n14 Ғинуар 2020, 13:15\nРаевка ауылында уҙған йылдың декабренән һөт кухняһы эшләй башланы.\nАҙ тәьмин ителгән ғаиләләрҙән өс йәшкә тиклемге балалар һөт ризыҡтарын бушлай ала ала. 1 ғинуарҙан аҙ килемле категорияға ҡараған ауырлы ҡатындар, бала имеҙеүсе әсәләр ҙә махсуслаштырылған туҡланыу менән тәьмин ителәсәк.\nҠоро махсус ҡатнашмалар, бутҡалар, шулай уҡ һөт продукттары менән республиканың “Һөт кухняһы” дәүләт автономиялы учреждениеһы тәьмин итә. Беҙҙең районға тәбиғи продукция Октябрьский ҡалаһының балалар туҡланыу кухняһы – һөт фабрикаһынан килә. Һөт ризыҡтарын аҙнаһына ике тапҡыр – шишәмбе һәм йома килтерәләр. Һөт, ҡатыҡ, эремсекте райондың 50 сабыйы - ҡатнаш йәки яһалма туҡланыуҙа булған 6 айлыҡтан алып 2 йәш тә 11 айлыҡ балалар ала.\nЙома көндө дәүләт дарыуханаһы бинаһында, унда продукция таратыу нөктәһе урынлашҡан, кеше күп ине. Ата-әсәләр, өләсәй һәм олатайҙар балаларға билдәләнгән продукттарҙы килеп ала торҙо. Район үҙәгендә йәшәүсе Флорид Мырҙағәлиев тормош иптәше Регина менән өс бала трәбиәләй. Өлкәндәре Азалияға – 9 йәш, Тимурға – 5, ә төпсөктәре Данилға ике йәш тә тулмаған әле. Тап уға һөт продукцияһын алалар ҙа инде.\nДарыуханаға Гөлйөҙөм Миңлеғәли ҡыҙы Ғайсина ла инде. Ул да Раевкала йәшәй.\n- Һөт, эремсек һәм ҡатыҡты бер йәшлек ейәнемә алам, - ти өс ейәне булған өләсәй. – Был ризыҡтар Әмиргә һәм уның апайҙары Диана менән Элинаға бик оҡшай, айырыуса эремсекте яратып ашайҙар.\nҺәр льготасының исемле карточкаһы бар, уны продукт таратыу пунктында күрһәтеү мөһим. Яңы йылдан был категория граждандарға йәнә документ йыйып, һөт продукттарын бушлай алыуға ғариза яҙырға кәрәк. Элек төҙөлгән килешеүҙәр юридик көсөн юғалта. Ғаризалар шишәмбе һәм йома көндәрҙә Раевка ауылы, Ленин урамы, 116 (дәүләт дарыуханаһы) адресы буйынса ҡабул ителә.


Өфөлә йәрминкәләр гөрләй\nБаш ҡаланың бер нисә майҙанында республика район хужалыҡтары, шәхси эшҡыуарҙар халыҡҡа үҙҙәре етештергән аҙыҡ-түлекте тәҡдим итә. Кемдер ит, йәшелсә-емеш, көнбағыш майы, икенселәр ҡул эштәренән - шәл, ойоҡбаш, бирсәткәләр алып килгән.\nСауҙа ветеринар һәм роспотребнадзор хеҙмәткәрҙәре күҙәтеүендә бара. Баҙарҙы ҡала халҡы көтөп алған. Сөнки уларға экологик яҡтан таҙа, сифатлы аҙыҡ-түлек һатып алыу мөмкинлеге тыуа, хаҡтары ла әллә ни юғары түгел. Баҙарҙағы конкуренция хаҡты төшөрөргә мәжбүр итә. Ҡышҡылыҡҡа ит ризыҡтарына ихтыяж ҙур, һатып алыусылар һыйыр, йылҡы, сусҡа, ҡаҙ иттәренә өҫтөнлөк бирә. Райондарҙан килеүсе етештереүселәр ҙә, һатып алыусылар ҙа йәрминкәләрҙең йышыраҡ ойошторолоуын теләй.


Һеҙҙе бөтә йөрәктән яҙҙың һоҡланғыс байрамы—Халыҡ-ара ҡатын-ҡыҙҙар көнө менән ҡотлайым!\nТормошобоҙҙағы бар матур башланғыстар ҡатын-ҡыҙ образы менән тығыҙ бәйләнгән. Тап һеҙ беҙҙең донъябыҙҙы яҡтыраҡ итәһегеҙ, уға нур һәм изгелек өҫтәйһегеҙ, һөйөү һәм миһырбанлыҡ менән тултыраһығыҙ. Һәр кем өсөн иң мөһим ҡиммәттәр һаналған ғаилә, йорт, туған усаҡ йылыһы кеүек төшөнсәләр тап һеҙҙең менән бәйле. Һеҙ ир-егеттәрҙе батырлыҡтарға, ижадҡа, фиҙаҡәр хеҙмәткә әйҙәйһегеҙ, һеҙҙең хаҡҡа бөйөк һәм изге эштәр башҡарыла.\nСибай ҡалаһында мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау, мәҙәниәт һәм социаль тәьминәт, иҡтисадтың финанс секторы һәм халыҡты сауҙа-көнкүреш хеҙмәтләндереү кеүек тармаҡтар тап һеҙҙең иңдәргә таяна. Хәҙерге заманда ҡатын-ҡыҙ ҡулынан килмәгән эште табыуы ла ҡыйын. Һеҙ бөтә өлкәләрҙә лә яҡшы һөҙөмтәләргә ирешәһегеҙ, уңышлы етәкселәр һәм эшҡыуарҙар булып танылаһығыҙ.\nҠәҙерле ҡатын-ҡыҙҙар, изгелекле һәм оло йөрәкле булыуығыҙ, йор аҡылығыҙ һәм сабырлығығыҙ, тормошто матур һәм һоҡланғыс итә белеүегеҙ өсөн рәхмәт һеҙгә! Оҙаҡ йылдар дауамында тыуған илебеҙ мәнфәғәтенә намыҫлы хеҙмәт иткән өлкән быуын вәкилдәренә, ғүмерен балалар тәрбиәләүгә арнаған күп балалы әсәләргә айырыуса ҙур рәхмәтлебеҙ.\nИзгелек һәм тормоштоң яңыры-уын һынландырған ошо яҙғы байрам көнөндә һеҙгә ҡарата иң изге теләктәр яңғыраһын, һәр ваҡыт яҡындарығыҙҙың йылыһы һәм һөйөүе солғанышында йәшәргә яҙһын. Һаулыҡ, ғаилә бәхете, тыныслыҡ, матурлыҡ һәм именлек һеҙгә!


Ижад усағының ҡуҙҙары бит улар\n27 Июнь 2019, 07:18\nБаҡалыла ҡыҙ һәм малайҙар яратып, һөйөнөп йөрөгән урындарҙың береһе – Балалар сәнғәт мәктәбе.\nИлдар АҠЪЮЛОВ фотоһы.\nБаҡалыла ҡыҙ һәм малайҙар яратып, һөйөнөп йөрөгән урындарҙың береһе – Балалар сәнғәт мәктәбе. Быйыл май айында "Мәҙәниәт" милли проектына ярашлы уның концерт залы ҙур ремонттан һуң асылыу менән бында йөрөргә, сәнғәт донъяһы менән танышырға теләгәндәр бермә-бер күбәйгән.\nТөҙөүселәр күркәм концерт залын өс ай эсендә ремонтлап, файҙаланыуға тапшырған. “Балалар сәнғәт мәктәбенең илле йыллыҡ юбилейына әҙерләнгән көндәрҙә ошондай ҙур бүләккә лайыҡ булыу – беҙҙең өсөн ҡыуаныс”, – ти Балалар сәнғәт мәктәбе директоры Регина Ворсина. – Яңыраҡ беҙҙә 300-гә яҡын бала шөғөлләнһә, хәҙер уларҙың һаны 420-гә етте”.\nБалалар сәнғәт мәктәбендә хор, хореография, һүрәт төшөрөү, баян, фортепьяно, гитара, флейта бүлектәре эшләй. Концерт залы файҙаланыуға тапшырылғас, бында кейенеү, ял итеү, костюм һаҡлау бүлмәләре булдырылған, сәнғәт өлгөләренән күргәҙмәләр ойоштороу өсөн дә шарттар бар.\n– Ремонт эштәренә туғыҙ миллион һум аҡса тотонолдо. Подрядсы ойошманан уңдыҡ, үҙҙәренең өйө һымаҡ күреп, бөтә оҫталыҡтарын, зауыҡтарын һалып эшләнеләр. Эш урыныбыҙ ожмах кеүек, һөйөнөп бөтә алмайбыҙ, – ти Регина Рөстәм ҡыҙы.\nСәнғәт мәктәбен тамамлаған балаларҙың артабан да ошо юлды һайлап, ҙур-ҙур сәхнәләрҙә сығыш яһауы педагогтарҙы ҡанатландыра. Мәҫәлән, Гүзәл Шәрипова хәҙер опера йырсыһы булып киткән, Мәскәүҙә Ҙур театрҙа эшләй. Эстрада йондоҙҙары Фәриҙә һәм Алһыу Үтәковалар Ҡазан тамашасыларын сағыу сығыштары менән һөйөндөрөп тора. Йырсы Алһыу Сөләймәнова ла – йәштәрҙең яратҡан кумиры. Ижад усағының ҡуҙҙары улар.\nБыйыл республика хор конкурсында сәнғәт мәктәбе уҡыусылары беренсе (8 – 10 йәшлектәр) һәм икенсе (11 – 15 йәшлектәр) урындарҙы алып, ижади ҡомары менән тамашасылар күңелен яуланы. Ә һүрәт төшөрөү буйынса ойошторолған ижади бәйгеләрҙә призлы урындарға лайыҡ йәш рәссамдарҙың эштәре ҙур ҡалаларҙа үткәрелгән күргәҙмәләргә ебәрелә. Былтыр 350 ижади эш Мәскәүҙә уҙған күргәҙмәгә һайлап алынған. Республика рәссамдарының 22 эше еңеү яулаһа, шуларҙың 15-е Баҡалылағы Балалар сәнғәт мәктәбенеке!\n– Һәләтле балалар районда күп. Йәш таланттарҙы асыу, дөрөҫ юл күрһәтеү, мөмкинлектәр тыуҙырыу өсөн педагогтарыбыҙ бөтә тырышлығын һалып, кинәнеп эшләй. Мәҫәлән, тәрбиәләнеүсебеҙ Аделя Латипованың йырсы булыу теләге ҙур, ул Мәскәүҙә уҡырға, оло сәнғәт юлынан китергә хыяллана. Өфөлә үткән “Йәш таланттар” республика конкурсында беренсе урынды алған уҡыусыбыҙға ҙур өмөт бағлайбыҙ. Ғөмүмән, һәр баланың күңел төбөндә бөрөләнгән хыялын тормошҡа ашырыу өсөн эшләйбеҙ ҙә инде. Ошондай ҙур ожмах һарайын балаларыбыҙға бүләк иткән республика, район етәкселәренә рәхмәт, – ти Регина Рөстәм ҡыҙы.


Уңалһа ла иҫке яралар...\n26 Март 2020, 19:05\nАлександровка һәм Хлебодаровка ауылдары матур урында урынлашҡан. Өс утарҙан бөгөнгө көндә икәүһе бар. Урман тиһәң урманы, йәмле яландарына һоҡланырлыҡ, ә Нөгөш йылғаһы үҙе ни тора?! Халыҡ та күп йәшәй бында, уларҙың күбеһе сиркәүгә йөрөй. Ике колхоз - Куйбышев һәм Чапаев исемендәге - алдынғылар рәтендә була.\nҺуғыш булмаһа бөгөн ауылдар нисегерәк булыр ине икән? Күпме кеше хәбәрһеҙ юғалды, һәләк булды, ғаиләләр юҡҡа сыҡты? Ҡайһы ҡатындар ирҙәрен, улдарын, ҡыҙҙар һөйгәндәрен өмөттәрен өҙмәй көттө. Нисә сабый тыумай ҡалды? Бына һуғыш нишләтә, ниндәй афәткә килтерә.\nНемец илбаҫарҙарының беҙҙең ергә ябырылыуы менән, тиҙ арала йәштәре еткән, хеҙмәткә яраҡлы ир-егеттәр йыйып алына. Яу еле Александровка, Хлебодаровка ауылдарына, утарҙарға ла ҡағылмай ҡалманы. Тәүге көндә үк улар Воскресенский ауылында урынлашҡан хәрби комиссариатҡа, һуңынан Алкиноға оҙатылған.\nҺуғыш тураһында хәбәр ишетелеп-ишетелеп ҡалһа ла һәр кем уның буш булыуына ышанғыһы килде. Кемдең атаһының, ағаһының, улының һөйгәненең үлем яланына ебәргеһе килһен? Ир-аттың да ҡорал тотҡоһо килгән тейһегеҙме? Әммә...Ике ауылда фронтҡа 600 кеше оҙатыла, шуларҙың 108-нә генә тыуған яҡтарына әйләнеп ҡайтырға насип була. Ҡалған 503 яугирҙың ғүмерҙәре өҙөлә, йә хәбәрһеҙ юғала.\nЯралар уңалһа ла, һуғыш онотолмай: Александровка, Хлебодаровкала батырҙар хөрмәтенә һәйкәл, обелиск бар. Бынан 25 йыл элек, Еңеү көнөндә Александровка ауылында уны асыу тантанаһында Ульяна Щербакова сығыш яһай. Уның һәр һүҙе йөрәктәргә үтеп инә, тетрәндерә, сөнки фронттан әсәнең өс улы ла ҡайта алмай. Был ауылдан һуғышҡа 320 кеше китә, 297 - һе һәләк була. Тимәк, ҡайғы һәр өйгә ишек ҡаға, «ҡара ҡағыҙ» килә.\nБөгөн Хлебодаровка ауылында өс ветеран йәшәй: Александр Коннов, Василий Зверев, Петр Елистратов. Үкенескә ҡаршы, Александровкала яугирҙар ҡалмаған, һуңғыһы Михаил Липунов декабрь аҙағында донъя ҡуя.\nТағы ла ергә яҙ килде. Илдәге бөгөнгө хәлде лә һуғышҡа тиңләргә булалыр, әммә берләшһәк беҙ уныһынан да юҡҡа сығарырбыҙ һәм 9 Майҙа Еңеү байрамын да ҡаршыларбыҙ.


Ил етәксеһе өсөн Башҡортостан әһәмиәтле республика » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Ил етәксеһе өсөн Башҡортостан әһәмиәтле республика\nИл етәксеһе өсөн Башҡортостан әһәмиәтле республика\nОшо аҙнала Рәсәй Президенты Владимир Путин Башҡортостанға килеп ҡайтты.\nДәүләт башлығы «Берләшкән двигателдәр эшләү корпорацияһы – Өфө моторҙар эшләү производство берекмәһе» йәмғиәтендә булды. Унда оборона-сәнәғәт комплексы ойошмаларының гражданлыҡ тәғәйенләнешендәге юғары технологик продукция етештереүҙе киңәйтеү һәм яңы төрҙәрҙе үҙләштереү мәсьәләләре буйынса кәңәшмә уҙҙы.\nПредприятие импортты алмаштырыу программаһында ҡатнаша. Бында «Ми» һәм «Ка» вертолеттары өсөн ВК – 2500 двигателдәре өлөштәрен етештереү күҙ уңында тотола. Бығаса двигателдәр Украинанан алына ине. Владимир Путинға Өфөлә ВК – 2500-ҙөң 900-ҙән ашыу детале етештереләсәге хаҡында һөйләнеләр. Ил етәксеһе предприятиеның бүтән продукцияһы менән дә танышты, эшселәр менән дә аралашты. Әйткәндәй, уға иң яҡшы хеҙмәт коллективтарын билдәләү йолаһын кире ҡайтарырға кәрәк тигән тәҡдим дә еткерелде.\nВладимир Путиндың тағы бер осрашыуы иғтибарға лайыҡ. Ул, Рәсәй Үҙәк Диниә назараты рәйесе, баш мөфтөй Тәлғәт Тажетдин, Президенттың Волга буйы федераль округындағы тулы хоҡуҡлы вәкиле Михаил Бабич, Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов менән берлектә, әңгәмә ҡороп, республикала мәсеттәрҙең күбәйеүен, ислам белгестәре әҙерләү кимәлен хупланы.\nБелеүегеҙсә, Владимир Владимирович бик диндар кеше (бер нисә көн элек үткән суҡындырыу кисендә һыуға ла сумды), ул Өфөләге иң тәүге йәмиғ мәсетенә инеп сыҡты, ирҙәр өсөн бүленгән ғибәҙәт бүлмәһен ҡараны, мәсеттең тарихы менән ҡыҙыҡһынды.\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов менән әңгәмәһендә һүҙ республиканың социаль-иҡтисади үҫеше тураһында барҙы. Төбәк етҫәксеһе әйтеүенсә, үткән йылғы етештереү күрһәткестәре насар түгел. Килем дә үҫә, “май указдары” ла үтәлә. Мәҫәлән, шул юҫыҡта Башҡортостанда хеҙмәт хаҡы уртаса 3,4 процентҡа артҡан.\nБеҙҙә быйыл Ғаилә йылы иғлан ителде, Рөстәм Хәмитов Президентҡа балалы ғаиләләргә булышлыҡ итеү саралары тураһында ла һөйләне.\nВладимир Путин Башҡортостанға аҙаҡҡы тапҡыр 2015 йылда БРИКС һәм ШОС дәүләттәре саммитына килгәйне.\nПрезиденттың Башҡортостан, башҡорттар тураһында әйткән фекерҙәре иҫкә төштө. Шул саммит һуңындағы матбуғат конференцияһында Владимир Путинға шундай һорау бирелгәйне: ”Һеҙ 10 – 20 йылдан һуң донъяны нисегерәк итеп күрәһегеҙ, беҙҙә БРИКС карталары буласаҡмы, балаларыбыҙға ниндәй телдәрҙе өйрәнергә кәрәк?..” Яуапты хәтерләйек әле, ҡыҫҡа һәм тура: ”Рус телен өйрәнергә кәрәк, башҡорт телен…”\n2016 йылдың 23 декабрҙә “тура эфир”ҙағы ҙур матбуғат конференцияһындағы сығышы ла иғтибарға лайыҡ. Беҙҙең республиканан барған журналист илйөһәрлек тураһында һорау биргәс, ил башлығы патриотлыҡ кимәле беҙҙә һәр ваҡыт, борондан алып, юғары булыуын билдәләне һәм 1812 йылғы Ватан һуғышына Башҡортостандың 16 йәше тулған һәр ир затын атҡа атландырып, ҡоралландырып яуға ебәргәне хаҡында телгә алды. “Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында ла шулай булды. Беҙ бының менән ғорурланырға тейешбеҙ”, – тип тә өҫтәне.\nЭлегерәк тә, Башҡортостанға килгәнендә, йәнтөйәгебеҙ хаҡында әйткәне “ҡанатлы һүҙ” булып китте: ”Башҡортостанда, ике тамсы һыу кеүек, мәҙәниәт, дин, тел һәм халыҡтар дуҫлығының күп төрлөлөгө менән, беҙҙең бөтә Рәсәй сағыла”.\nНи әйтәйек, Путин өсөн илдең һәр төбәге ҡәҙерле. Башҡортостан иһә ҙур һәм етди урында торған республика.\nСығыу ваҡыты 25-01-2018, 12:12 | Ҡаранылар: 203


Өфө егете күн әйберҙәр эшләү менән мауыға - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nӨфө егете күн әйберҙәр эшләү менән мауыға\nБаш ҡала заводттарының береһендә слесарь булып эшләүсе Өфө егете иҫ китмәле күн әйберҙәр эшләү менән мауыға. Евгений Игаев күндән эшләнгән әйберҙәр менән ике йыл элек самаһы ҡыҙыҡһына башлай. Тәүҙә ҡыҙыҡ өсөн генә яһай башлағайным, хәҙер буш ваҡытымды тулыһынса был эшкә бағышлайым, ти егет. Евгений әйтеүенсә, тәү ҡарауға еңел күренгән был шөғөл түҙемлек һәм йыйнаҡлыҡ талап итә. Күндән әйберҙәрҙе оҫталарса башҡарырға өйрәнгәнсе бихисап материал әрәм итергә лә тура килде, ти ул. Ошондай ғәҙәти генә күн киҫәктәре тиҙҙән зауыҡлы ҡайыш, янсыҡ һәм ҡатын-ҡыҙҙар сумкаһына әүреләсәк. Улар бер-береһенән ҡабатланмаҫ биҙәктәре менән айырыла. Уларҙы эшләү ваҡыты ла ….. Мәҫәлән ошондай сумка тегеү өсөн аҙна ун көн талап ителә. Һәр бер әйбер үҙенә генә хас булған нағыш менән биҙәгән, ябай ғына сеймалдан ҡарап туймаҫлыҡ сәнғәт өлгөһө эшләгән. Был мауыҡтырғыс шөғөлдө үҙ иткән йәш оҫта, киләсәктә Өфөлә үҙ һатыу нөктәләрен асырға ла хыяллана.\n25 апреля Рәсәйҙә “Георгий таҫмаһы” акцияһы башланды\n26 апреля Өфөлә ҡатнаш алыш буйынса республика беренселеге үтте


Өфөлә Мостай Кәримдең повесы буйынса «Һеңлекәш» фильмының премьераһы булды\n23 Сентябрь 2019, 14:56\n22 сентябрҙә Өфөлә, «Башҡортостан» дәүләт концерт залында, Мостай Кәримдең «Беҙҙең өйҙөң йәме» повесы буйынса «Һеңлекәш» фильмының премьераһы уҙҙы.\nПремьера Башҡортостандың халыҡ шағиры, күренекле яҙыусы, драматург һәм йәмәғәт эшмәкәре Мостай Кәримдең бер быуатлыҡ юбилейында ҙур мәҙәни ваҡиға булды. Фильмды ҡарарға тотош республика йәмәғәтселеге йыйылды, премьерала Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров та бар ине.\n«Был — һоҡланғыс фильм, сөнки унда Мостайҙың әҙәби материалына һаҡсыл ҡараш, Башҡортостанға һөйөү сағыла, картина, кешеләр, пейзаждар йөрәккә үтеп инә. Фильмдың Мостай Кәримдең 100 йыллығында экранға сығыуы — алдан билдәләнгән, кино теле аша күп кенә балаларҙың, китап уҡыусыларҙың иғтибарын уның ижадына йүнәлтеп булыр тип ышанам», — тине Мостай Кәрим исемендәге фондты ойоштороусы, шағирҙың ейәне Тимербулат Кәримов.\nФильм Белорет районының Яңы Хәсән ауылында төшөрөлгән. Проект өсөн махсус рәүештә ҡуйыусы рәссам Вячеслав Виданов етәкселегендә декораторҙар 1940 йылдарҙағы өйҙәрҙең аныҡ күсермәләрен төҙөгән. Фильмдың режиссеры — танылған актер һәм режиссер Александр Галибин.\n«Беҙ шундай шәп урында һоҡланғыс кешеләр менән эшләнек, һеҙҙең төйәктә эшләү — ҙур бәхет. Мостай Кәрим — халыҡтың йөрәге, шуға беҙгә оло яуаплылыҡ йөкмәтелде. Был минең тормошомда иң тулҡынландырғыс көндәрҙең береһе булды — рус кешеһе башҡорт халҡы, тамырҙары менән башҡорт мәҙәниәтенә барып тоташҡан тарихы тураһында фильм төшөрә. Картина башҡортса бара, беҙ экранда башҡорт теленең русса тауышҡа ҡарағанда көслөрәк булыуын теләнек һәм шуға өлгәштек. Мин һеҙҙең республикаға, ошонда эшләгән кешеләргә ғашиҡмын», — тине Александр Галибин.\nФильмда төп ролдәрҙе 7 йәшлек Арыҫлан Ҡырымсурин (Йәмил) менән 9 йәшлек Марта Тимофеева (Оксана) бик оҫта башҡарҙы. Арыҫлан беренсе тапҡыр ғына киноға төшһә, йәш актриса — ысын йондоҙ. Марта Тимофееваның иҫәбендә кинола һәм сериалдарҙа 40-тан ашыу эше бар. «Һеңлекәш»тә төшөү өсөн Мартаға башҡорт телен өйрәнергә тура килгән.\n«Һеңлекәш» фильмы — башҡорт, украин һәм рус телдәрендә төшөрөлгән. Унда Илгизә Ғилманова, Виталий Салий, Рәүис Заһитов, Тимур Ғарипов, Гөлназ һәм Руслан Хайсаровтар, Сәғиҙулла Байегет, Ирала Ҡадирова, Йософ һәм Фәнис Рәхмәтовтар һәм башҡалар йәлеп ителгән. Шулай уҡ «Рейд» хәрби-тарихи клубынан 10-дан ашыу кеше ҡатнаша.\nОператоры — «Ищите женщину», «Крейцерова соната», «Покаяние», «Плащ Казановы» кеүек билдәле картиналарҙы төшөргән легендар Михаил Агранович. Фильмға музыканы Илья Духовный яҙған.\nТулы метражлы нәфис фильм төшөрөү өсөн повесҡа бер нисә эпизод өҫтәлгән. Сценарий авторы - Айҙар Аҡманов.\n«Һеңлекәш» хәрби драмаһын Рәсәй Федерацияһының Мәҙәниәт министрлығы һәм Мостай Кәрим исемендәге фонд булышлығында «Мотор Фильм Студия» кинокомпанияһы төшөргән. Кинотаҫманың прокаты менән Walt Disney компанияһы шөғөлләнә. 19 сентябрҙә картина киң прокатҡа сыҡты. Фильм ай дауамында прокатта күрһәтелә, ә һуңынан 20 октябрҙә – Мостай Кәримдең тыуған көнөндә Рәсәйҙең «Мәҙәниәт» каналында эфирға сыға.