Толпарлы ерҙең улы » Башҡортостан гәзите\n"Башҡортостан гәзите" » Шәхестәр » Толпарлы ерҙең улы\nТолпарлы ерҙең улы 24.02.2017 // Шәхестәр\nАҡынлыҡты бөгөнгөгә ялғаусы\nҠулға усҡа ғына һыймалы шиғыр китабы килеп эләкте: “Толпарҙар менән бергәмен”. Авторы – Муҡағәле Маҡатаев (1931 – 1976), ҡаҙаҡ шағиры. Әһә, иҫке таныш бит. “Ағиҙел”дә эшләгәндә Мәүлит Ямалетдин тәҡдиме менән бер шәлкем шиғырҙарын нәшерләргә насип булғайны. Был йыйынтыҡҡа тупланған әҫәрҙәрҙе лә тәржемәләп, төҙөп, баш һүҙ яҙып ул сығарған икән.\nБашҡа халыҡтар менән генә түгел, хатта төрки сығышлы яҡын ҡәрҙәштәр менән дә ижади бәйләнештәр өҙөлөр-өҙөлмәҫ торған бер мәлдә ни тиклем мөһим ул рух илселәренең аралашып йәшәүе. Тап улар аша кешелек донъяһы үҙенең бер бөтөн икәнлегенә инана килә.\nМәүлит Ямалетдин Муҡағәленең исем-шәрифе бөгөнгө ҡаҙаҡ әҙәбиәтендә Абай, Мөхтәр Әүәзов кеүек мәшһүр яҙыусылар менән бер рәткә ҡуйып йөрөтөлөүен билдәләй. “Һайланма әҫәрҙәр”е өсөн үлгәндән һуң Ҡаҙаҡ Республикаһының дәүләт премияһы бирелеүен һыҙыҡ өҫтөнә ала.\nҺүҙ барған әҙип, уның замандаштары йәшәгән дәүерҙе күҙаллауы ҡыйын түгел: колхозлашыу осоро, дәһшәтле һуғыш йылдары, унан һуңғы аслыҡ, яланғаслыҡ. Былар нисек эҙһеҙ үтһен?!. Етмәһә, Муҡағәле йөрәк сиренә дусар була. Талантлы шағир ҡырҡ биш йәшкә генә етә алыуына ҡарамаҫтан (үҙлегенән Рәми ағай иҫкә төшә), һәләтенә егәрлелекте ҡуша алғанға ижад гәүһәрҙәре туплап өлгөрә. Көндәлегенә бына нимә теркәп ҡуйған ул: “Әхлаҡи һәм матди тетрәнеүҙәрҙән һуң дауаханаға эләктем. Дауахана әҙерәк ярҙам итте. Оҙаҡ айырылышып торғандан һуң, беҙ, күрешергә сарсаған ғашиҡтар шикелле, шиғриәт менән осраштыҡ. Күрәһең, бер-беребеҙҙе ныҡ һағынғайныҡ. Ике ай эсендә… дүрт меңгә яҡын шиғри юл яҙылды. Улар баҫыламы-юҡмы икәнен уйлап та бирмәйенсә, бөтә күңелемде һалып эшләнем дә эшләнем...” Ә шиғырында иһә былай тигән:\nБына тағы хушлаштым бер көн менән,\nҺаубуллаштым бер көнгө йөгөм менән.\nТуҡтатып тор мәңгелек хәрәкәтте,\nТөшһәң әгәр Тәңренең кендегенән.\nЭйе, йөгөңдө көнөндә тәғәйен еренә еткерә алғанда ғына ижадта ла, тормошта ла нимәгәлер ирешеп булалыр, моғайын.\nЫсын шиғриәт – күңел биографияһы ул. Ауыр яҙмышлы булыуына ҡарамаҫтан, Муҡағәле кешеләргә, ватанына, тыуған еренә тәрән һөйөү йөрөтә:\nМин уның төнөн һөйәм, көнөн һөйәм,\nАҡҡан һыуын, бейек тауын, гөлөн һөйәм.\nМин уның изгелекле телен һөйәм,\nМин уның ҡөҙрәтле өнөн һөйәм…\nБер үк мәлдә был изге тойғоноң ябай булмауын да аңғарта:\n…Ватанды һөймәүе лә көйөк икән,\nВатанды һөйөүе лә көйөк икән.\nВатанды һөйә алмауҙың көйөк булыуы аңлашыла, ә һөйөү ни өсөн көйөк һуң? Күрәһең, һөйөүҙең яуапһыҙ ҡалыуы бошондора, шағирҙың был ҡапма-ҡаршылыҡлы тойғоһон бер шиғырында Факиһа Туғыҙбаева ла художестволы тасуирлағайны. Халҡы менән бергә ҡайғыра, ул ҡыуанһа ғына ҡыуана шағир. Тап шуның өсөн:\nСабый-халҡым, серҙәрем – һиңә генә,\nЯлған уй, йәшерен көй ситен миңә.\nҺинең өнөң миндә, һинең моңоң,\nҺинең уйың эйәләшкән зиһенемә, –\nтиергә хаҡлы. Ҡайһы ҡаҙаҡ үҙенең далаһын данламаған да уға арнап өләң әйтмәгән?!. Муҡағәле өсөн дала һағым да (мираж), сабырлыҡ өлгөһө лә (“Эсендә янар тауҙарҙы һаҡларлыҡ ҡөҙрәт бар!”). Бына шул далаға мөкиббән ғашиҡ лирик герой далаһын ҡосағына ала алмауына ҡайғыра: ниңә ул Алпамыша булып тыумаған? Ә былай иһә:\nҺөйөп тә ҡоса алмау көйөк икән…\nИкенсе бер урында шуға баҫым яһай:\nМуҡағәле юғалғандан бер ни булмаҫ,\nМинән аҙаҡ ҡалһа ерем, ҡалһа илем…\nАвтор ғәләмәт ҡатмарлы хис-тойғоларҙы зауыҡлы уҡыусыны уйландырырлыҡ кимәлдә еткерә алыу һәләтенә эйә:\n…Ҡош та булғым килмәйсе, –\nУт та булғым килмәйсе, –\nӘ бына сабый булырға теләр ине, сөнки донъялар һәр саҡ яңырып тора һәм сабыйҙы ғына ихлас һөйәләр. Был, моғайын, етем бала саҡтың һөйөлөүгә туйына алмауына ла бәйлелер. Әммә бындай шиғырҙарҙа ла зарланыу-һыҡтау ишетелмәй. Шағирҙың “Моцарт реквиемы” поэмаһында бар кешелеккә бер генә теләге бар: етемдәргә битараф булмағыҙ!\nТормош күренештәрен шағир күңел күҙе менән барлай. Әсәһенең яҙмыш йөгөнән бөкрәйеп йөрөүен ул, мәҫәлән, “яуапһыҙ һөйләмдәргә һорау” итеп күрә. Әсәһе иһә ватаны менән типә-тиң.\nӘҙәм балаһының йәшәйеш әхүәле тәбиғәттән айырылғыһыҙ булыуын әҙип һиҙгер тойомлай, үҙенең кисерештәрен башҡалар менән уртаҡлашырға ла теләге ҙур:\nТауға килһәң, ҡышын түгел,\nКөҙөн кил һин!\nҠаршылар һине бында эҙләгәнең.\nКүрерһең япраҡтарҙың әле һаман\nЙәшәүҙән өмөттәрен өҙмәгәнен…\nИкенсе бер шиғырында шундай фекер үткәрә: көрһөнһәң, күктәй булып көрһөн – йәшен утылай янырһың, ә һуңынан йәйғорҙай балҡырһың…\nИжадсы булараҡ, Муҡағәле кешеләрҙә лә, улар араһындағы мөнәсәбәттәрҙә лә, тәбиғәт күренештәрендә лә шиғриәт таба. Һәм был юҫыҡтағы уйланыуҙарын шулай тамамлай:\nЭҙләнем хис ағыуы – шараптан да…\nЭҙләмәйсә сарам бармы?\nХоҙай беҙҙе игеҙ ҡылып яратҡанмы?\nОшондай рухтағы фекергә әҙип ижадында йыш юлығаһың:\nҠояш батмаҫ элек минең йырым батһа,\nЕр йөҙөндә бер сәғәт тә ҡалмаҫ инем…\nҮҙемә таман ғына далан менән\nМенә алыр тауыма менәйем мин…\nЯрты-йорто ҡайһы бер ҡыуаныстан\nУйландырған мөлдөрәмә моңом артыҡ…\nЙырһыҙ минең ғүмергә ни кәрәгем,\nЙырҙан башҡа халҡыма ни бирәмен?..\nШуғамылыр шағирҙың үҙ-үҙенә теләге лә тейешенсә:\nШағир булһаң, әҙерлән оҙон юлға,\nТотҡарланма, албырғап фанилыҡҡа…\nТик әҙәм балаларының күпселеге фанилыҡ тип алдана шул. Үҙ ғүмеренә лә етмәйәсәк маҡтаулы исем алайым тип ҡырталаша. Муҡағәле иһә, данға лайыҡ булыуына ҡарамаҫтан, ижадта уны маҡсат итеп ҡуймай.\nЙырҙы мин яҙһам-яҙам\nЯралы йөрәктәрҙе имләү өсөн, –\nти ул. Нисек Шәйехзаданың “Ап-аҡ алтын йырҙарымды/ Йырлайым халҡым өсөн” тигәнен иҫкә төшөрмәҫһең?! Әйткәндәй, ул башҡорт шағиры һымаҡ уҡ Хоҙай менән дә типә-тиң һөйләшергә баҙнат итә. Ана ул, һаулыҡҡа туйына алмауына ҡарамаҫтан, Тәҡдир менән нисегерәк “әңгәмәләшә”:\nБеләһеңме, мин һиңә буйһонмаймын,\nБармы тағы бирә торған зарың, ҡайғың?!\nҺин тау булып юлымды быуһаң әгәр,\nМин уның түбәһендә һағымдаймын!\nШуға күрә, юл бир, тип ялынмаймын…\nӘлдән-әле осрап торған бындай һүҙ ынйыларын ҡаҙаҡ әҙибе фәлсәфәүи диңгеҙ төптәренән һөҙөп сығара:\n… Ашҡынабыҙ, йәшәүҙән туя алмайбыҙ,\nБынау хайран донъяға һыя алмайбыҙ.\nБуш хыялдар артмаҡлап китербеҙме,\nӨлгөрмәгән игенде йыя алмай беҙ?\nҮҙебеҙҙе сөнки беҙ йыш алдайбыҙ,\nҮҙебеҙҙән үҙебеҙ оялмайбыҙ…\nҮтәһең бит бер көнө,\nТыяһың бит ҡыуаныслы көлкөнө.\nҒүмер тигән – балҡыған бер нәжәғәй,\nҒүмер тигән – күк асмандың бер өнө…\nҒүмер тигән – әйбер түгел ҡулдағы,\nҒүмер тигән – оло һынау юлдағы.\nЙән ҡарайып, сарсағанда, һыуһынды\nБер ҡандырам, тигән хыял алдағы…\nТәрән фекерле булыуына ҡарамаҫтан, “аҡыл һатырға” ла йыйынмай автор. Был йәһәттән ул үҙенсәлекле алым ҡуллана:\nБыл ғүмерҙе һорамасы һин минән,\nҒүмерҙе мин әле йүнләп күрмәгән.\nБыл ғүмерҙе белгең килһә, ҡартҡа бар –\nЯу ҡырынан яңғыҙ улы килмәгән…\nБыл ғүмерҙең ҡыры күп мин белмәгән…\nУның хаҡта һорамасы һин минән.\nБыл ғүмерҙе белгең килһә ҡартҡа бар,\nТормошонда золом күргән – үлмәгән…\nШунан һора, шунан һора ғүмерҙе:\nНи кисерҙе, нимә белде, ни күрҙе?\nАҡыллы зат ахмаҡтан ник еңелде…\nФәлсәфәүи тәрәнлектәрҙе буйлай алған аҡыл эйәһенең бәхет тураһында күҙәтеүҙәре лә фәһемле:\nБәхет тигән – һинең бала көндәрең…\nӘ инде үҙенең балаһы булғас, уның әлеге ябай һорауына бына нисегерәк яуаплай:\nМинең өсөн иң бәхетле көндәрем –\nҺиңә, балам, бәхет эҙләп йөрөгәнем…\nҠаҙаҡ шағиры әҫәрҙәрендә башҡорт шиғриәтенең аҫыл өлгөләре менән ауаздашлыҡты һиҙмәү мөмкин түгел. Унда Аҡмулланың һамаҡлауҙары ишетелеп ҡала, Шәйехзаданың, Рәмиҙең ил-йортҡа бирелгәнлеге, ул алған яраларҙан янып-һыҙланыуҙары сағыла, Мәүлиттең моңсоллоғо һирпелеп китә. Былар бөтәһе лә тәрәндән юлланған ҡан-ҡәрҙәшлектең бер сағылышы икән, икенсенән, барлыҡ ябай халыҡтың уртаҡ яҙмышлы булыу билдәһе лә ул. Ә шағирмын тигән шағир булмышы халҡынан айырылғыһыҙ.\nМуҡағәленең ижады менән ентекләберәк танышҡас, йәнә лә шуға инандым: һине донъяға яралтҡан ғәзиздәрҙән-ғәзиз ата-әсәңде, меңәр йыллыҡ тарих һынауын үткән халҡыңды, кендек ҡаның тамған, һине туйындырған тупрағыңды, һыуһыныңды ҡандырған шишмәләреңде – ғөмүмән, был ҡабатланғыһыҙ мөғжизә булған тормошто, йәшәүҙең үҙен ихластан өҙөлөп һөйгәндә генә ысын мәғәнәһендә ижад гәрәбәләрен тыуҙырып була икән.\nЙәнең йәннәттә булһын, Муҡағәле!\nТалантыңа, егәреңә торошло хеҙмәттәреңдең әжерен татырға, мәнфәғәтен күрергә яҙһын, Мәүлит ҡәләмдәш!\nАвтор: Фәнил КҮЗБӘКОВ.\nБашҡорттоң бөйөк телсе ғалимы 12.10.2018 // Шәхестәр\nБашҡорт дәүләт университетының филология факультеты студенттарына Жәлил Ғиниәт улы Кейекбаевтың тел...\n“Томан” тарала 27.07.2018 // Шәхестәр\nБөйөк Ватан һуғышының күп ҡаһармандарының батырлығы, ваҡиғалар айышы билдәһеҙ ҡала бара, ләкин...\nӘйҙәүсе барҙа – һәр саҡ алға! 20.07.2018 // Шәхестәр\nБашҡорт автономиялы совет республикаһы ойошторолоуға 100 йыл тулыу айҡанлы барлыҡ ҡала, район, ауыл...\nЗәйнулла ишан васыяттары 20.07.2018 // Шәхестәр\nКүренекле дин әһеленең тыуған көнө халыҡ-ара кимәлдә билдәләнде Башҡортостан ерлегендә халҡыбыҙҙың...\nБоронғолоҡто яҡтыртып… 20.07.2018 // Йәмғиәт / Шәхестәр\nҒалим-этнограф Мирза Муллағоловтың хеҙмәттәре Лондонда ла һаҡлана Башҡарған эштәре менән...\nБер шәхестә — заман йөҙө 06.07.2018 // Шәхестәр\nМаһир фольклорсының иҫтәлеге мәңгеләштерелә “Яҡты хәтер” тигән китапты филология фәндәре кандидаты...\nОчерк Ҡәҙерле уҡыусым! Һиңә йыйнаҡ инеш һүҙ менән мөрәжәғәт итәм. Был әҫәр йәш йырсы Райман Ишбаев...\n“Был һуғышта беҙ берҙәмлек менән еңдек” 19.06.2018 // Шәхестәр\n– Зәйнулла, һин йәшәргә тейеш инең... Һәләк булған иптәше янына сүгәләгән Әхнәф ошонан башҡа бер...\nЕребеҙҙе биҙәргә килгән кеше 19.06.2018 // Шәхестәр\nКөтмәгәндә күренекле дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре, элегерәк барыһына ла яҡшы таныш БАССР-ҙың сауҙа...\nБашҡортостандың беренсе маршалы менән осрашыу 16.06.2018 // Шәхестәр\n...Һуғыш тамамланғас, күптәр, бигерәк тә Еңеү менән тыуған яҡтарына, ғәзиз кешеләре янына иҫән-имен...\nЯугир һәм ғалим 05.06.2018 // Шәхестәр\nОшо көндәрҙә билдәле тарихсы-ғалим, Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Тәмимдәр Әхмәҙиевкә 95 йәш тулған...\nЫсын халыҡ табибы 25.05.2018 // Шәхестәр\nЯңыраҡ ҡулыма бер китап килеп эләкте – “Народный врач” тип атала ул. Авторы – Эльза Исҡужина....


Хәбәрҙәр: Политковскаяның үлтерелеүенә 10 йыл булды – һөсләтеүселәр табылманы.\nПолитковскаяның үлтерелеүенә 10 йыл булды – һөсләтеүселәр табылманы.\n“Яңы гәзит” күҙәтеүсеһе Анна Политковскаяның үлтерелеүенә 10 йыл булды. Мәскәүҙәге редакция бинаһы алдында журналисты хәтерләү акцияһы үтте. “Яңы гәзит” баҫма хеҙмәткәрҙәре “видеопикеты” менән ролик сығарҙы. “Заказсы табылманы”- улар ҡулындағы йыш ҡабатланған плакат. Политковскаяны үҙ йорто подъезында терәп тигәндәй атып китәләр.\nГалина Михалева, “Яблоко”: “ул үлгәндән бирле, 700 журналисҡа һөжүм яһалды, шуларҙың 57-һе һәләк булды. Был Рәсәйҙең фажиғәһе...халыҡҡа хаҡты еткерергә тейешле кешеләр туҡмала, үлтереш ҡорбандары була. Ул эштәрҙең осон да таба алмайҙар.”\nИке йыл элек был енәйәткә барыусылар һәм уны ойоштороусылар төрмәгә ултыртылды. Ә уларҙың заказ биреүселәре табылманы, Левада-Үҙәк үткәргән һорашыуҙар буйынса, рәсәйлеләрҙең яртыһынан күберәге уларҙың табылыуына ышанмай.


Ҡар бураны уйнатты... Монах\nҠар бураны уйнатты... Монах27.03.2019\nӨфөләге “Аҡбуҙат” ипподромында республика райондары араһында “Терра Башҡортостан” ат-спорт турнирының беренсе этабы үтте. Сара республиканың 100 йыллығына арналды. Ипподром холында райондарҙағы тауар етештереүселәрҙең күргәҙмәһе ойошторолдо.\nБыл көндә дүртәр сабыш һәм урау булды. Унда Әлшәй, Дыуан, Әбйәлил һәм Баймаҡ райондары вәкилдәре көс һынашты. Тәүге сабышта Әлшәйҙән Шантай, Ромашка, Блэк, Бакира, Ҡарлуғас, Ветерок, Грозный, Туған ҡушаматлы аттар ҡатнашты. Һөҙөмтәлә Ромашка еңеп сыҡты. Дыуан районы данын Ландыш, Орден, Гурман, Весточка, Гавиал, Подбор, Казбек, Набат, Гром яҡланы. Гавиал берәүгә лә ал бирмәне. Әбйәлил районынан иһә турнирға Осҡон, Ураган, Эльфа, Толпар, Ҡояш, Бөркөт, Аҡбуҙат, Ғаяз, Фабия ҡушаматлы аттарҙы килтергәйнеләр. Финишҡа иң беренсе булып Ғаяз килде. Баймаҡ районы өсөн Орлик, Ай, Сынок, Гонщик, Торпедо, Толпар, Зорро, Бүләк, Малай, Ҡарлуғас, Мағаш тигән аттар сығыш яһаны. Алдынғылыҡты Бүләк яуланы.\nБеренсе һәм икенсе урындарға лайыҡ булған жокейҙарға һуңғы, финал урау өсөн таныш булмаған яңы аттар тәҡдим ителде. Уларҙы йәрәбә ярҙамында бүлделәр. Һәр райондар икешәр, йәғни бөтәһе һигеҙ жокей ярышты. Әбйәлил районы исеменән – Хәбиб һәм Бүләк, Баймаҡтан – Урал һәм Вәзир, Әлшәйҙән – Бахрам һәм Ғәзиз, Дыуандан иһә Аҡбарыҫ һәм Монах ҡушаматлы аттар сығыш яһаны. Беренсе һәм икенсе урынға Монах һәм Аҡбарыҫты йүгәнләгән Дыуан районы жокейҙары лайыҡ булды. Өсөнсө һәм дүртенсе урындарҙа – Әлшәй районы вәкилдәре һәм Ғәзиз, Бахрам ҡушаматлы аттар.\nДыуан һәм Әлшәй районы ярышсылары 11 октябрҙә үтәсәк Башҡортостан Башлығы призы өсөн финалда ҡатнаша.\nБыл көндә, дөйөм иҫәптән тыш, тағы ла өс урау ойошторолдо. “Башҡорт Шихандары” тәбиғи-тарихи ҡомартҡыһына арналған призды – Рогдай ҡушаматлы айғыр, Башҡорт Совет Автономияһы тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйыу көнөнә арналғанын – Апельсинка ҡушаматлы байтал, Орлов юртаҡтары көс һынашҡан “Башҡортостан яҙы” призын Пикапу яуланы. Турнирҙың беренсе этабынан һуң иң яҡшы һәүәҫкәр жокей билдәләнде. Был исемгә Дыуан районынан Илдар Нурғәлиев лайыҡ булды.


Һуҡырҙарҙың һуҡыр «эт һуғарыусылары» | "Ваҡыт!"\nҺуҡырҙарҙың һуҡыр «эт һуғарыусылары»\n08 Апр 2014 2 комментария\nАвтор: wakyt в Гонаһтар\nЙәки йондоҙнамәгә ышанырға яраймы?\n(«Ваҡыт!» гәзите, №1, 27.02.2010)\n«Яңылыш ҡарашты күптәр уртаҡ фекер тип тапһа ла,\nул яңылыш ҡараш булыуҙан туҡтамай»\nҺуңғы йылдарҙа, дөйөм халыҡ иҫәбенә ҡарата фәнни академиялар һәм ғалимдар һаны артыу менән бер рәттән, ябай халыҡтың ахмаҡлығы ла арта төштө. Был, бигерәк тә, халыҡтың юҡ-бар мәғлүмәткә ышаныуында асыҡ сағыла. Фән өлкәһендә «ялған фән» тигән төшөнсә бар, уны ғалимдар үҙҙәре «антифән» тип йөрөтә. Әлбиттә, ике тиҫтә йыл дауамында фәнде түбәнһетеү, ситкә этәреү сәйәсәте үҙ эшен башҡармай ҡалманы – был антифәндең сәскә атыуына булышылыҡ итте. Бынын һөҙөмтәһе булараҡ, ябай халыҡтың аңын томанлаусы, алдатыусы бихисап «академиктар» ҙа ҡалҡып сыҡты.\nАнтифәндең бөгөн иң сағыу лакмус ҡағыҙы – астрология. Антифән – тарихи төшөнсә. Мәҫәлән, мәңгелек двигателде эшләргә тырышыу үҙ ваҡытында ялған фән булмаған, сөнки һуңынан ғына уны эшләп булмауҙы иҫбатлағандар. Шулай уҡ, элек, Ҡояш менән Ер араһында бәйләнеште өйрәнгәнгә тиклем, астрология ла ялған фән булмаған. Ай менән Ҡояш тотолоуын, йондоҙҙарҙы өйрәнгән тәүге эҙләнеүҙәр осоронда кеше яҙмышына йондоҙҙарҙың йоғонтоһо тураһында бер гөлләмә уйҙырмалар, иҫбатланмаған да, әммә бер үк ваҡытта кире лә ҡағылмаған гипотезалар барлыҡҡа килә. (Был авторҙың мәсьәләгә донъяуи, йәғни «фәнни» яҡтан ҡарашы, ә ысынында иһә тәүге пәйғәмбәр һәм тәүге кеше Әҙәм ғәләйһи-ссәләм ваҡытынан уҡ иманлылар кеше яҙмышына йондоҙҙарҙың йоғонтоһо юҡ икәнен яҡшы белгән – ред.). Бөгөн был өлкәләге уйҙырма фараздар фәнни яҡтан кире ҡағылһа ла, күптәр уның ярҙамында легенда-миф ҡороп аҡса эшләүен, кеше алдауын дауам итә.\nБөгөн матбуғат биттәрендә һәм интернетта баҫылған, радио-телевидиниела һөйләнгән астрологик фараздар – алдашыу.\nБеренсенән, бынан яҡынса дүрт йөҙ йыл элек Галилей, Кеплер, уларға тиклем иһә Коперник хәҙерге механикаға нигеҙ һала (бөгөнгө «рәсми» дәреслектәр буйынса – ред.), һуңынан уға Ньютон «ит үрелдерә», – һөҙөмтәлә, уларҙың хеҙмәте планеталарҙың Ер йәшәйешенә аҙ тәьҫир итеүен иҫбатланы.\nИкенсенән, ғалимдар бер йондоҙлоҡ аҫтында тыуған мең бала өҫтөндә фәнни тикшеренеү уҙғара. Ул һөҙөмтәләр ҙә планеталарҙың да, йондоҙҙарҙың да был балаларҙың береһенә лә бер нисек тә тәьҫир итмәүен дәлилләй. Йәғни, һәр ҡайһыһы үҙ яҙмышы менән йәшәй булып сыға.\nБөгөн бар һары матбуғат, хатта ҡайһы бер абруйлы гәзит-журналдар ҙа, әле һаман интернеттан алынған «астрологтар ауыҙы» менән беҙгә эштә, уҡыуҙа, ғаилә эсендә, бизнеста, ялда ни эшләргә кәрәклеген өйрәтә. Күрәһең, гәзит-журналдарҙа эшләгән апай-ағайарҙың күбеһе, халыҡ йондоҙнамәләрҙе уҡый, уларға ышана, тип уйлай. Әммә бының хата уй булыуын социологик тикшеренеүҙәргә нигеҙләнеп тә дәлилләргә була: «Gallup Media» халыҡ фекерен өйрәнеү агентлығы мәғлүмәттәре Рәсәй халҡының ни бары 9 проценты ғына йондоҙнамәләргә ышаныуын, шул уҡ мәлдә 70-кә яҡын проценты Аллаһҡа ышаныуын күрһәтә. Былар барыһы ла, астрологтарҙы судҡа бирер кәрәк, тигән һүҙ түгел. Әммә шулай ҙа ил, республика кимәлендәге трибунала уларға урын биреү нимәгә, кемгә кәрәк?\nБына, мәҫәлән, ҡыҙыҡ мәғлүмәт: «Астрологтар, ҡағиҙә булараҡ, бөтәһе лә – алдаҡсы, шарлатан. Шуға күрә кемдәр уларға ышана, үҙҙәре үк теләп алданыусыға әйләнә, һәм һуңынан ул тик үҙен генә ғәйепләһен». Бынан 31 йыл элек Ҡушма Штаттарҙың «Гуманист» исемле журналында баҫылған был мөрәжәғәтнамәгә донъяның 186 билдәле ғалимы, шул иҫәптән 18 Нобель премияһы лауреаты, үҙ имзаларын ҡуйған.\nӘгәр ҙә донъя кимәлендә билдәле баҫмалар һаналған «Нью-Йорк таймс», «Таймс» кеүек гәзиттәрҙе, бүтән шундай баҫмаларҙы тотоп ҡараған булһағыҙ, уларҙың береһенең дә астрологик фараздар баҫмауын күрер инегеҙ. Ниңә? Күрәһең, улар аҡыллы уҡыусы баҫмаһы булырға, йәғни интеллектуаль матбуғат сығарырға теләй.\nБилдәле философ Карл Поппер үҙенең бер интервьюһында телеэкрандарҙы баҫып алған хәшәрәт, үлтереш, катастрофалар, аҙғынлыҡ йәштәрҙең донъяға ҡарашын яңылыш тәрбиәләүе хаҡында үпкәләп әйткәйне. Философ менән әңгәмәләшкән журналист шунда уҡ: «Киң мәғлүмәт саралары ғәйепле түгел. Беҙ ни бары халыҡтың ихтыяждарына яуап бирергә тырышабыҙ», — тип яуапланы. Поппер иһә: «Ләкин һеҙ үҙегеҙҙең килем, отош ихтыяждарығыҙға таянып, был ихтыяждарҙы тыуҙыраһығыҙ түгелме һуң?» — ти.\nЫсынлап та, кешене аҫҡа табан тәгәрәтеү, хайуан рәүешендә тәрбиәләү – иң еңел һәм килемле эш. Шул уҡ мәлдә кешегә юғары хистәр, тәрән фекерҙәр кимәленә күтәрелергә ярҙам итеү – ауыр. Ләкин шуны онотмау мөһим: һуңғыһы кеше есеменә нығыраҡ тап килә.\nЯлған фән тураһында һүҙ башлағас, бер юлы шуны билдәләп үтеү урынлы булыр. Фәндәге миф-легендаларға ҡаршы көрәшеүҙә иң яҡшы ысулдарҙың береһе – йәштәрҙе фәнгә ылыҡтырыу. Нисекме? Тәүҙә совет осорондағы кеүек осһоҙ һәм күп тиражлы фәнни-популяр матбуғатты тергеҙергә мөмкин (мәҫәлән, «Юный техник» йәки «Квант» кеүек журналдарҙы). Шулай уҡ, уларға ҡушып, тәғәйен тематикаға ҡоролған китаптар серияһын булдырыу ҙа яҙыҡ булмаҫ.\nУрындарҙа, тәү сиратта ауылдарҙа, бәләкәй фән академиялары булдырыу, түңәрәктәр системаһын тейешле кимәлгә еткереү отошло. Юҡһа музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәтеү, йыр-бейеү, рәссамлыҡ, спорт түңәрәктәренән башҡалары юҡҡа сыҡты түгелме? Мәктәптәрҙә үк тейешле факультатив дәрестәр, түңәрәктәр булмайынса тороп, башҡорттар араһында инженерҙар, техник белгестәр, ғалимдар аҙ тиеү урынлымы? Әйткәндәй, был юҫыҡта башланғыстар ҙа юҡ түгел, бар. Мәҫәлән, бынан бер нисә йыл элек, Башҡортостан фәндәр академияһының һуңғы президенты Марат Илһамов Әбйәлил районының үҙәге Асҡарҙа балалар өсөн химия буйынса Бәләкәй фәнни академия булдырҙы.\nИслам астрологияны, күрәҙәселекте тулыһынса тыя. Мәҫәлән, Ислам диненең киң билдәле ғалимы Ибн Ғүҫәймин былай тигән: «Астрология – ул сихырсылыҡ менән яҙмышҡа күрәҙәселек итеүҙең бер төрө. Факттарға түгел, ә иллюзияларға ҡоролғанға күрә, ул ҡәтғи рәүештә тыйыла».\nҺуңғы Пәйғәмбәр ﷺ тарафынан ҡалдырылған Сөннәт тә күп төрлө хәҙистәр, аяттар ярҙамында астрологтар фараздарына ышаныуҙы тыя. Һеҙҙең иғтибарығыҙға Мөхәммәт пәйғәмбәрҙән ﷺ ҡалған бер нисә хәҙис:\n«Кемдер астрология хаҡында күпмелер ғилем алған икән, тимәк ул сихырсылыҡ өлкәһенән белем алған. Шуға күрә, астрологияны күберәк өйрәнгән һайын, ул кеше шунса сихырсыға әүерелә бара»;\n«Мин үлгәндән һуң мосолмандар йәмәғәте менән өс насар нәмә булыуынан ҡурҡам: үҙ етәкселәре уларҙы ыҙалатыуынан, кешеләр астрологияға ышана башлауынан һәм тәҡдиргә инанмауҙарынан»;\n«Нимәлер хаҡында һорау ниәте менән күрәҙәселек итеүсегә барыусының доғаһы 40 көн дауамында ҡабул ителмәйәсәк».\nPrevious 450 йыллыҡ уйҙар Next Нимә ул аҡида?\nАпр 09, 2014 @ 22:09:38\nБлагодарю, очень нужная страница, буду рекомендовать своим друзьям.\nАпр 17, 2014 @ 01:54:35


Өфө сауҙа күсемһеҙ милкен үҫтереү мөмкинлектәре буйынса Волга буйында лидерҙар иҫәбендә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфө сауҙа күсемһеҙ милкен үҫтереү мөмкинлектәре буйынса Волга буйында лидерҙар иҫәбендә\n15:11, 19 июня 2012 Иҡтисад\nСауҙа күсемһеҙ милкен үҫтереү өсөн инвестициялар йәлеп итеү ҡеүәһе буйынса Өфө Волга буйы федераль округында лидерҙар иҫәбендә. Бындай мәғлүмәттәр менән Волга буйы федераль округында сауҙа күсемһеҙ милке баҙарын анализлаған «Welhome» компанияһы таныштыра. Аналитиктар иҫәпләүенсә, Башҡортостан баш ҡалаһында, Пермь менән бер рәттән, сифатлы сауҙа үҙәктәре менән тәьмин ителеш сағыштырмаса түбән кимәлдә. Тикшеренеү сиктәрендә сифатлы сауҙа үҙәктәре буйынса мәғлүмәт ҡулланылған.\nҺамар һәм Ҡазан сауҙа майҙандары менән яҡшы тәьмин ителгән ҡалалар иҫәбендә: 1000 кешегә 381 һәм 331квадрат метр. Иң түбән күрһәткестәр иһә Һарытау һәм Ульяновскиҙа: 1000 кешегә 70 һәм 69 квадрат метр.\nТеги: инвестициялар,күсемһеҙ милек,тикшеренеүҙәр


Бушлай Транс Уйыны: Уйын Уйнау Бында Транссексуальный Порно Секс!\nУйын бушлай Транс: уйнап бирегеҙ!\nҺеҙ ҡасан да уйлай, шул тиклем яҡшы булып күренде платформа, shemale gaming арналған? Ярай, мин бәхетле, тип хәбәр бында бушлай эконом ваҡытта һәм эконом shemale уйыны өсөн тап һеҙгә биргән нәмәһендә һеҙҙе эҙләйем! Был проект бер нисә йыл элек башланған, беҙ ҡасан аңлай, тармаҡ киҫкен ҡытлыҡ бар тип, эш ҡасан етә мөмкинлек бирә сифатлы ххх наслаждайся геймер-уйын, яҡын трах транссексуальный арналған. Әлбиттә, беҙ белмәй, һүҙһеҙ упҡын тейеш, ул йәшәй, уйлай һәм шуға күрә Бушлай трансовый уйын күрһәтер өсөн, барыһы да, нимә белгәндер, нимә ул порно-бизнес., Һеҙ ҡасан да булһа тураһында уйлай икән, бизнес берләшмәһе менән ныҡлы аңлап порноигр ҡушылыр һәм барыбыҙ өсөн, тип тәҡдим итә ала ул? Яңылыҡтар шунда яҡшы, тип Юҡҡа эконом ваҡытта һәм эконом Shemale бында күрһәтер өсөн, һеҙ, был эш ҡасан етә этәргес, тәжрибә беҙ һеҙҙе уйын бирә ала, бер нәмә лә оҡшай, һеҙ алда нимә күрәбеҙ! Беҙ дрочка агент, һеҙ һәм беҙ йыйылдыҡ уйынға трансвеститский коллекциялар иң яҡшы бүләк, ул ҡасан һеҙ ҙә күргән. Был һинең ағза – беҙ жаль ул, – сөнки был ғәмәл менән чертовски күп ваҡытты ала ул!, Шуға күрә башҡа артыҡ һүҙ өйрәнеү трансовый хитросплетение уйын бушлай бирелә, һәм һеҙ үҙе хәл итә алмай, теләһәгез ли һеҙ был өлөшө булды.\nИсемлеккә инеү өсөн уңайлы платформа эшләү беҙҙең өсөн, эконом ваҡытта һәм эконом бөтә командалары уйындарын shemale free баҫылған хәлдә, уларҙы беҙҙә бар, браузерный баҫма була, ә был, тимәк, шул тиклем ваҡытын, сездә бар, әлегә яңы күсермәһе Chrome, Firefox Safari йәки, һеҙ шул тиклем яҡшы булыр алтын. Сәбәптәре, улар буйынса ҡарар ҡабул булды был, шунда, беҙ аңлайбыҙ, был бик чертовски күп геймер ни менән арбаған, үҙе өсөн бер нәмә лә КОМПЬЮТЕР, әгәр кәрәк., Сөнки беҙгә браузер аша бөтә уйынды башлап ебәреүе була, локаль компьютер һаҡлаусы был әйберҙәр һеҙҙе бөтөрөргә кәрәк – күп сәбәптәр бар, был ни ҙур өҫтөнлөк булып тора. Ябай шул факт тора, уларҙың иң ҙурҙарының береһе, тип, һеҙ шул тиклем генә эләгә, хәрәкәт уйындар тигәнсе бара. Бер көтөү, бер хәшәрәт, бер мәшәҡәт – беҙ һеҙгә ябай порноигра уйнарға мөмкинлек бирә, уларҙың мотлаҡ һеҙгә тағы һәм тағы бау төшөрөрҙәр мәжбүр йыуан., Беҙ убеждать, тип, был проект һеҙҙең тәҡдим, һеҙҙең күреп үҙ күҙҙәренә алмай, бөтә күңелен биреп өсөн беҙ яҡшы трансовый арауыҡ тулыһынса ҡушылғас, был кемде теләй. Нисек яңғырай икән, бәлки, һеҙҙе ҡыҙыҡһындырамы? Шул саҡтағы уйыны бөгөн трансовый инеү бушлай булһа, бик яҡшы ваҡыт үткәрергә һәм һеҙгә!\nҘур уйын база данных\nБәхетле геймер тотола-бурыс ярайһы уҡ ауыр, конкуренция бигерәк тә кеше хеҙмәте өсөн булһа, ул теләнем подрочивать. Бына ни өсөн яратам беҙ уйнаған ҙур коллекцияһы хупламай, ә беҙҙең исемдәрҙе әлеге ваҡытта 38 китапхана иҫәпләнә. Был, сөнки беҙҙең киләсәгебеҙ һәм ышанысыбыҙ ғаләм уйын юғары кимәлдә булһа, икенсенән, ябай, шул факт, беҙгә ҡарағанда күберәк булыр тип, беҙҙә оҙаҡ эшләй ала, ырғаҡ тота сезне кәрәк була., Бындай теләкте командаһы әйбер, ысынлап та, беҙ һеҙгә мөмкинлектәрегеҙҙе күрһәтергә һәм түҙемһеҙлек менән көтә, килгән кеүек күренә XXX-уйын менән трансвестит баҫым яһаны. Free Shemale эконом ваҡытта һәм эконом - был тотош өҫтөнлөк менән трансексуальный үҙәге, тематик уйындарҙа һәм ағзалары һеҙҙең менән тиҫтәгә яҡын арала улар туҡтап тирә-кончать түгел. Беҙ шулай уҡ һәр ай яҡынса 10 уйын 6 өҫтәргә теләр инем, ә был, тимәк, бында һеҙ бер нисә аҙна һайын ҡайтып, шанс булыу яҡшыраҡ, бер нәмә банк яңы өҫтәргә була. Был мил нисек? Чертовски мәлих, әгәр һеҙ минән һорағыҙ!\nБөгөн уйынды ҡарау бушлай транс\nОдержать уйын һеҙҙең менән һүҙмә-һүҙ трансвеститский бушлай юғалта: барлыҡ һеҙ бында теркәлгән һәм үҙ күҙҙәре менән күреп, һуңғы бер нисә айҙа беҙ нимә өлгәште, һәм әле, исегездә тотоғоз, был һеҙҙең өсөн, уны бушлай буласаҡ. Мин уйлайым, үҙебеҙҙе разуметься, уйын һөйөүселәр ҙур түҙемһеҙлек менән көтә һәм был проект киләсәктә трансовый һәм мин барыһына ла бушлай, - тип, бының менән бәйле. Беҙ ысын күңелдән ышана һәм придурок мөмкин тиклем күберәк индерергә теләйем, - тип иң алда тағы ла яҡшыраҡ., Шуға күрә, зинһар, дөрөҫ уҡырға инә һәм үҙ уйынын беҙҙең задница транссексуал тащить һарайы алдында был хаҡта пожалеть! Сөнки эсендәге киҫкен бара, ресторан асылыуы тураһында беҙ был юҫыҡта ҡытай! Ситкә, мөмкин булһа, юҡ һәм булмай, ләкин һин аңламаның: был идеаль транс.\nGaming shemale иң яҡшы күңел асыр өсөн, уйын бер кем дә Бушлай эшләгән кеүек бөтөнләй Shemale!


7 февралдә Республика Йортонда Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров сираттағы «Сәләмәтлек сәғәтен» үткәрҙе. Һәр ваҡыттағыса, видеоконференция режимында уның эшендә муниципаль берәмек һәм һаулыҡ һаҡлау учреждениелары етәкселәре ҡатнашты.\nИң башта социаль селтәрҙәр аша граждандар мөрәжәғәттәрен ҡабул итеүсе эшсе төркөм етәксеһе Елена Прочаковская тап һаулыҡ һаҡлау темаһына бәйле ялыуҙар тураһында бәйән итте. Улар Төбәк етәксеһенең шәхси аккаунтына ла, Граждандарҙың мөрәжәғәттәре менән эшләү һәм ҡабул итеү идаралығына ла килә. Елена Прочаковская билдәләүенсә, беренсе звено табиптары, тар йүнәлешле белгестәр етмәүе һәм дарыуҙарға ҡытлыҡ темаһы йыш күтәрелә. Тағы ла Сибай буйынса яңы дәғүәләр бар – ике педиатр сирләп китеү сәбәпле, һаулыҡ һаҡлау учреждениеһына балалары менән мөрәжәғәт иткән пациенттар ваҡытында ҡабул ителмәй.\n–Сибайға махсус рәүештә республика дауаханаларынан табиптар йүнәлттек, – тине Радий Хәбиров. – Ни өсөн сирләп киткән табиптарҙы ваҡытында алыштырманығыҙ? Ни өсөн етәкселәр эшләп еткермәгән өсөн ябай халыҡ ыҙа сигергә тейеш? Мин бындай ҡараш менән бөтөнләй ҡәнәғәт түгелмен. Мөнәсәбәт бөтөнләй икенсе төрлө булырға тейеш.\nҺаулыҡ һаҡлау министры вазифаһын башҡарыусы Максим Забелин ашығыс медицина ярҙамы һәм берҙәм диспетчер хеҙмәте эшмәкәрлеге тураһында һөйләне. Был тармаҡтағы төп мәсьәләләр – белгестәргә ҡытлыҡ һәм ашығыс ярҙам машиналарының 67 процентҡа тиклем туҙыуы. 140 автомашина бөтөнләй тиерлек яраҡһыҙ. 2018 йылда республикаға 225 яңы ашығыс ярҙам машинаһы ҡайтарыла.2019 йылда тағы ла 60 автомобилгә ғариза бирелгән. Был тәңгәлдә матур күрһәткестәр ҙә бар. Максим Забелин әйтеүенсә, тиҙ ярҙам хеҙмәте уртаса 20 минутта килеп етә (97,28 процент осраҡ нормативҡа ярашлы).\n–Бөгөн республиканың төньяҡ-көнбайыш һәм төньяҡ-көнсығыш райондарында буш торған ашығыс ярҙам автомобилдәре күрше район биләмәһендәге ауылдарға ла сыға. Шуның менән пациенттарҙың ашығыс медицина ярҙамын көтөү ваҡыты ҡыҫҡара, – тине Максим Забелин. – Артабан да берҙәм диспетчер хеҙмәте буйынса эшләйәсәкбеҙ. Бының өсөн яҡын арала өҫтәмә мобиль телефондар һатып алыу күҙаллана.\nРадий Хәбиров ашығыс ярҙам автомобилдәрендә эшләүсе табиптар һәм фельдшерҙар менән осрашыу үткәрергә, уларҙы борсоған һорауҙар менән танышыу һәм медицина ярҙамы күрһәтеү сифатын арттырыу буйынса улар менән берлектә эшләргә кәңәш итте.\n–Ашығыс медицина ярҙамы табиптары полицейский йә янғын һүндереүселәр кеүек халыҡҡа ярҙам итеү өсөн иң беренсе килеп етәләр. Улар эште нисек дөрөҫ ойошторорға кәрәклеген белә. Беҙгә уларҙы тыңларға, дәғүәләрҙе ваҡытында ишетергә кәрәк, – тине Радий Хәбиров.\n«Сәләмәтлек сәғәтендә» шулай уҡ Республика кардиология үҙәген реконструкциялау һәм хирургия корпусын төҙөү һорауҙары ла ҡаралды. Төҙөлөш буйынса дәүләт комитеты рәйесе вазифаһын башҡарыусы Марат Әхмәҙуллин белдереүенсә, әле төҙөлөш буйынса контракт әҙерләнә. Радий Хәбиров был эштә федераль министрлыҡ менән хеҙмәттәшлекте әүҙемләштерергә, төҙөлөш өсөн үҙәктән аҡсалар йәлеп итеү юлдарын табырға ҡушты.\n–Әгәр ҙә дауахананы бары тик үҙ аҡсабыҙға ғына төҙөһәк, һөҙөмтә «дүртлек» буласаҡ, федераль аҡсалар йәлеп итә алһаҡ, уны мотлаҡ «бишле» билдәһенә атҡарасабыҙ, – тине Радий Хәбиров.\nКәңәшмә аҙағында республикалағы медицина учреждениеларын ангиограф менән тәьмин итеү ваҡыты теүәлләнде. Март айында Нефтекама ҡала дауаханыһында яңы ҡорамал урынлаштырыу планлаштырыла. Артабан Белорет, Октябрьский, Өфө, Күмертау, Сибай, Стәрлетамаҡ ҡалалары һәм Дыуан районы. Был йәһәттән график 2024 йылға тиклем төҙөлгән.


Диңгеҙ кимәле — Башҡорт Википедияһы\nҺуңғы 550 миллион йыл эсендә диңгеҙ кимәленең тирбәлеүен күрһәткән график\nДиңгеҙ кимәле — донъя океанының ирекле йөҙө торошо, ниндәйҙер шартлы аҫылмалы үлсәү һыҙығында һыу өҫтө кимәле. Был торош гравитация законы, Ерҙең әйләнеүе, температура, тирбәлеүҙәр һәм башҡа факторҙар менән билдәләнә. «Яҡын арала», һыу ҡалҡыу, уртаса тәүлек, уртаса айлыҡ, уртаса йыллыҡ һәм уртаса оҙайлы йылдар диңгеҙ кимәле бар.\nЕл тулҡындары, һыуыныу, диңгеҙ өҫтөн йылытыу һәм һыуытыу, атмосфера баҫымының тирбәлеүе, яуым-төшөм һәм парға әйләнеү, йылға һәм боҙлоҡ ағымы йоғонтоһонда диңгеҙ кимәле өҙлөкһөҙ үҙгәрә. Диңгеҙ өҫтөндәге был тирбәлеүҙәрҙән оҙайлы уртаса диңгеҙ кимәленә йоғонто яһамай. Оҙайлы уртаса диңгеҙ кимәленең торошо ауырлыҡ көсө һәм гидрометеорологик характеристикаларҙың (һыу тығыҙлығы, атмосфера баҫымы һ.б.) арауыҡ тигеҙһеҙлеге менән билдәләнә.).\nҺәр нөктәлә даими булған оҙайлы уртаса диңгеҙ кимәле ҡоро ерҙәге бейеклектәрҙе иҫәпләгән кимәле итеп ҡабул ителә. Түбән һыу ҡалҡыулы диңгеҙҙәрҙең тәрәнлеген иҫәпләү өсөн, навигация талаптарына ярашлы, был кимәл нуль тип иҫәпләнә. Рәсәйҙә һәм элекке СССР, башҡа илдәреҙең күпселегендә, шулай уҡ Польшала, Ер өҫтө нөктәләренең абсолют бейеклектәре Балтик диңгеҙенең оҙайлы уртаса кимәленән иҫәпләнелә, улар Кронштадттағы нуль кимәленән билдәләнә.. Көнбайыш Европа илдәренең тәрәнлеге һәм бейеклеге Амстердам футштогы буйынса иҫәпләнә (Урта диңгеҙ кимәле Марсель футштогы буйынса үлсәнә). Канада һәм АҠШ өсөн Римуска, ә ҠХР өсөн Циндао ғалаһы янындағы диңгеҙ кимәле алына. Диңгеҙ кимәле һәм тирбәлеүен теркәү өсөн мареограф тигән прибор ҡулланыла\nҺауа торошоноң глобаль үҙгәреүенә йоғонто яһаусы факторҙар күп (йәғни глобаль йылыныу) булыу сәбәпле, яҡын киләсәктә диңгеҙ кимәленең үҙгәреүен күҙаллауҙар һәм баһалау аныҡ түгел.\n1 Диңгеҙ өҫтө бейеклеге\nДиңгеҙ өҫтө бейеклеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n2008 йылдың 10 мартына торошло Гольфстрим ағымы районында диңгеҙ өҫтөнөң абсолют бейеклеге (сантиметрҙа), спутниктарҙан алынған мәғлүмәттәр буйынса Jason 1. Стрелкалар диңгеҙ өҫтө бейеклегенең үҙгәреүенә бәйле геострофик ағымдарҙы күрһәтә.\nДиңгеҙ өҫтө бейеклеге (ВМП) — был океан өҫтөнөң бейеклеге (йәки топография йәки рельефы). Тәүлек дауамында диңгеҙ ҡалҡыуына, Ерҙә эш иткән Ай менән Ҡояштың тирбәлеү көстәре иң ныҡ тәьҫир итә. Диңгеҙ кимәленең оҙайлы үҙгәреүенә океан циркуляцияһы йоғонто яһай.\nҒәҙәттә, океан циркуляцияһы уртаса тайпылыштарға максимум ± 1 м йоғонто яһай.\nДиңгеҙ кимәленең иң әкрен үҙгәрештәре Ерҙең (геоидтарҙың) гравитацион ҡырының үҙгәреүе, ҡитғаларҙың яңынан бүлеүе, диңгеҙ төбөндә тауҙар барлыҡҡа килеүе менән бәйле.\nЕрҙең гравитацион ҡыры тиҫтәләрсә йылдар һәм быуаттар буйынса сағыштырмаса тотороҡло булғанлыҡтан, диңгеҙ кимәленең үҙгәреүсәнлегенә океан әйләнеше ҙурыраҡ роль уйнай. Йылылыҡ һәм ел тәьҫире миҙгелле үҙгәрештәре океан әйләнешенә, ә был, үҙ сиратында, диңгеҙ кимәленә йоғонто яһай. Диңгеҙ кимәле вариациялары юлдаш альтиметрияһы (мәҫәлән, TOPEX/Poseidon, Yason 1 спутниктары) ярҙамында үлсәнә ала һәм, мәҫәлән, диңгеҙ кимәленең күтәрелеүен, йылылыҡ һәм геострофик ағымдарҙы иҫәпләү, океанда өйрөлмәләрҙе асыҡлау һәм өйрәнеү өсөн ҡулланыла.\nДиңгеҙ регрессияһы һәм трансгрессияһы — геологик тарихта урындағы йәки глобаль диңгеҙ кимәленең түбәнәйеүе һәм күтәрелеүе.\nХәҙерге заманда диңгеҙ кимәле күтәрелеүе\nГеодезияла милли бейеклек системалары\n↑ Кронштадтский футшток. Тәүге сығанаҡтан архивланған 18 июнь 2013. 10 октябрь 2010 тикшерелгән.\nПоследствия изменения уровня моря Архивная копия от 9 февраль 2010 на Wayback Machine\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Диңгеҙ_кимәле&oldid=1107117 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:25 21 ғинуар 2022 үҙгәртелгән.


АстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологу Инфоурок / Начальные классы / Конспекты / Открытый урок Тема: Назар Нажми “Зима”.\nПоделитесь материалом с коллегами: . Министерство образования Республики Башкортостан ГБОУ Октябрьская коррекционная школа для обучающихся с ограниченными возможностями здоровья Открытый урок Тема: Назар Нажми “Зима”. Подготовила: учитель башкирского языка и литературы Фаррахова Эльвира Рифовна г.Октябрьский. Н. Нәжмиҙең “Ҡыш”шиғырын өйрәнеү. Маҡсат.1.Башҡортостандың халыҡ шағиры Н.Нәжмиҙең ижады менән танышыу. Ҡыш миҙгеле тураһында белемде тәрәнәйтеү. 2.Уҡыусыларҙың һүҙ байлығын үҫтереү.3. Шағир ижадына ҡыҙыҡһыныу уятыу. Тәбиғәткә һөйөү. Һаҡсыл ҡараш тәрбиәләү. Йыһаҙландырыу. Н.Нәжмиҙең портреты, ҡағыҙ биттәрендә Ҡыш шиғыры, Һүрәттәр, карточкалар,туп, ҡар бөртөктәре. Дәрес барышы. 1.Ойоштороу мәле. -Тәҙрәләрҙән тышҡа күҙ һалығыҙ әле. Урамда миҙгелдең иң матур миҙгеле. Ә хәҙер,балалар,күҙҙәрегеҙҙе йомоп, уй менән ошо хозур тәбиғәт донъяһына сумайыҡ. - Тышта ҡар яуа, ҡар бөртөктәре ашыҡмай ғына ергә ҡойола. Әйҙәгеҙ уларҙы усыбыҙға ҡундырайыҡ. Иғтибар итегеҙ әле, тәбиғәт –рәссам ниндәй һоҡланғыс биҙәктәр тыуҙырған. Әйҙәгеҙ тәрән һулыш алып, уларға өрәйек, Көслөрәк, тағы ла көслөрәк… - Ҡар бөртөктәре шундай матур. Улар осҡанда нимәне хәтерләтә. (йондоҙҙо, күбәләкте) Ә улар ниндәй була. (йомшаҡ, күпереп тора, епшек, шаян, ап-аҡ) Ҡояш ҡалҡты. Ҡар бөртөктәре күҙҙәрен асты. Улар ҡояш нурҙары аҫтында нисек күренә. Емелдәй, төрлө төҫтәр менән сағыла, ялтырай. Ҡар нисек яуа Ябалаҡлап,елпенеп,талпынып. Кемгә ҡыш миҙгеле оҡшай. Ул ниндәй (сана,саңғы шыуар өсөн, Яңы йыл байрамы, хоккей уйнар, тәбиғәт матур, бөтө донъя ап-аҡ,һауа саф) Һалҡын, ҡырыҫ,шаян, уға барыһы ла буйһона. Афарин,балалар! 2.Артикуляцион һәм фонетик күнегеүҙәр. Дәрестә тасуири уҡыу һәм һөйләү өсөн тел шымартыу. Ынйы-ынйы ҡарҙар яуа, Ғәжәп матур көн бөгөн! Ҡулға тотоп алғы килә Ҡарҙың һәр бөртөгөн. Аҡ ҡар баҫҡан яланды Ҡураларҙы,соланды. Ябалаҡлап ҡар яуа, Бөгөн буранлы һауа. (Ғ. Туҡай) Мамыҡ ҡар яуа. Шундай саф һауа. Саналар һөйрәп Беҙ киттек тауға. Саналар оса, Ҡаршы ел выжлай Ә шатлыҡ беҙҙең Күкрәккә һыймай. ( Ш. Биҡҡлов ) Ҡаҙ мамығы кеүек үҙе, Ниндәй еңел, йомшаҡ ҡына- Ел иҫһә, кире һауаға Осоп китер һымаҡ ҡына. (Г.Юнысова) Өндәр өҫтөндә эш. Таблицала ниндәй хәрефтәр күрһәтелгән. Беренсе юлдағы өндәрҙе уҡығыҙ. Улар ниндәй өндәр. Икенсе юлдағы өндәрҙе әйтегеҙ. Улар ниндәй өндәр. Ижекләп уҡыу.(ғү, ҙү,һү,ҫү,ғә.ҙә,һә.ҡә, Һәр хәрефкә миҫалдар уйлау: Ә-әсәй,әбей Ө-өләсәй,өйрәк,өтөр Ү-үтек,үлән,үрмәксе Ғ-ғаилә,ғүмер Һ-һыйыр,һан,Һигеҙ,һары Ҡ-ҡар,ҡыш,ҡаҙ.ҡыҙ, Ҙ-ҙур Шиғырҙы ҡабатлау һәм тасуири уҡыу. Аҡ күбәләк кеүек ҡарҙар Яуалар ҙа яуалар. Уйнайбыҙ ҙа, көләбеҙ ҙә, Беҙ бәхетле балалар. Шиғырҙы батшаларҙың кәйефенә тап килтереп уҡыу: Ҡайһы рәттең уҡыуы шиғырҙың мәғәнәһенә тура килә. Фекерегеҙҙе иҫбатлағыҙ. 3.Үтелгәндәрҙе ҡабатлау. өйгә эште тикшереү. Уҡыусылар, күбәләктәй аҡ ҡар йылдың ниндәй миҙгелендә яуа. Бөгөн ҡар яуамы. Хәҙер үҙегеҙ әҙерләп килгән ҡар бөртөгөн таҡтаға элегеҙ ҙә . уның хаҡында һөйләгеҙ. Минең ҡар бөртөгөм ап-аҡ. - Минең ҡар бөртөгөм-шаян. Минең ҡар бөртөгөм аҡ күбәләктәй. Минеке йомшаҡ. Ә минеке йондоҙ кеүек. Уҡыусылар, ә бына минең ҡар бөртөктәрем- тылсымлы… Ҡар бөртөктәренең һәр береһенә эш яҙылған, уларҙы башҡарғас та. әйләндерә барабыҙ. Уларҙың иң һуңғыһын асҡас, танышасаҡ шиғырҙың исемен уҡырбыҙ. 4.Дәрескә маҡсат ҡуйыу. Таҡталағы һүрәттәр һәм алдығыҙҙағы шиғыр буйынса бөгөнгө дәрестең маҡсатын әйтеп ҡарағыҙ. -Дөрөҫ, бөгөн дәрестә ҡыш тураһында һөйләшеүҙе дауам итәбеҙ, шиғыр уҡыйбыҙ, грамматика буйынса белемде нығытабыҙ,һүҙ байлығын арттырабыҙ. Яңы тема. 1-се ҡар бөртөгөнә яҙылған шиғыр менән танышыу. Бөгөн дәрестә Ҡыш шиғырын өйрәнәсәкбеҙ. Мин шиғырҙы тасуири уҡып күрһәтәм, ә һеҙ аңлашылмаған һүҙҙәрҙең аҫтына һыҙа барығыҙ. Ниндәй яңы һүҙҙәр таптығыҙ. Уларҙы таҡтаға яҙығыҙ. Беренсе эште башҡарҙыҡ, ҡар бөртөгөн әйләндерһәк тә була. Унда ниндәй хәреф яҙылған. `2.Һүҙлек эше. Юрған-одеяло,хәл йыя- отдыхает,ҡыр-поле, һыҙғыра-свистит, ҡабат-снова. -Уйнап алабыҙ. Яңғыраубикә уйыны. Беренсе уҡыусы һүҙҙе ҡысҡырып уҡый,ҡалғандар уны өс тапҡыр ҡабатлағас, тәржемә итә. Эш сылбыр буйынса дауам итә. 3.Тасуири уҡыу өҫтөндә эш. -Шиғырҙы үҙ аллы уҡыу -хор менән -сылбырлап берәр юл уҡыу. Кем иғтибарлыраҡ уйыны. Мин һөйләмдең башын уҡыйым, ә дауамын уҡыусылар уҡый. 4.Шиғырҙың йөкмәткеһен анализлау. -Шиғырҙа һүҙ нимә тураһында бара? -Ел, ҡояш,ҡырҙар нимә менән сағыштырыла? - Шиғырҙа ер ниңә кешенең дуҫы тип әйтелә? -Һуңғы дүрт юлды уҡығас мәғәнәһен аңлатығыҙ? -Ул юлдар ниндәй мәҡәлгә тап килә? -Ҡышҡы тәбиғәт нисек һүрәтләнгән? -Ул һеҙгә оҡшаймы? - Тәбиғәттең матурлығын һаҡлау өсөн ниндәй эштәр башҡараһығыҙ -Тәбиғәтте йыл әйләнәһенә һаҡламаһаҡ,киләсәк буынға нимә ҡаласаҡ. 5.Ял минуты.(Ҡыш темаһы буйынса яңы танышҡан һүҙҙәрҙе иҫкә төшөрөү) - Мин ниндәйҙер һүҙ әйтәм дә,тупты һеҙгә ырғытам,ә һеҙ ул һүҙҙе тәржемә иткәс , миңә кире ырғытаһығыҙ. Уйын сылбыр буйынса, бөтәһе лә ултырғансы дауам итә.(хаталанған бала баҫып ҡала) Ҡар-снег,ҡар бөртөгө-снежинка,ел-ветер,юрған-одеяло,ҡыр-поле, маһайып-хвастаясь,ҡабат-снова. 6.Үҙеңде тикшер.(Карточкалар буйынса индивидуаль эш) Эйе Юҡ Яландар,ҡырҙар,урмандар Шул ҡар аҫтында ҡалған …… …… Ҡырҙар тынып ялға ятҡан …… ……. Эй ҡар яуған да яуған. ……. …….. Ер ҡарҙарҙы пыр туҙҙыра ……. ……… Ҡар йылытмай ерҙең өҫтөн ……. ………. Ерҙең өҫтө ап-аҡ …….. ………. Урмандар тынып ялға ятҡан ……. ……… 7. Шыршыны биҙәү. (төркөмләп эшләү) Һәр төркөм шиғырҙан исем, ҡылым һәм сифат табып, таҡталағы шыршыға яҙа. Кем Нимә Ниндәй Нимә эшләй Ҡайһы төркөм күберәк һүҙ яҙа- шул еңеүсе. (ер-ҡар-ялан-ҡыр-урман.Ап-аҡ-ҡышҡы-йәйге-мамыҡ юрған.Яуған-ҡалған-ыжғыра.) 8.Уҡыусылар,һеҙ ҡыш темаһына ниндәй һынамыштар беләһегеҙ Төтөн тура сыҡһа, һыуыҡ була. Ағастар шаулаһа, буран булыуын көт. Төнөн бәҫ төшһә,көндөҙ ҡар яумай. 9.Йомаҡ ҡойоп алайыҡ. 1.Аҡ ашъяулыҡ алдыҡ,ер өҫтөнә яптыҡ. 2.Шыма табанлы сана Атһыҙ ҙа алға саба. Етеҙ булһа аяҡтар, Ҡулда була таяҡтар. (Саңғы) 9. Һүрәттәр буйынса эш. Таҡтанан шиғырҙың йөкмәткеһенә тура килгән һүрәттәрҙе һайлап алығыҙ. Шиғыр юлдарын файҙаланып бәләкәй генә хикәйә төҙөгөҙ. 10. Һөйләмдәр төҙөгөҙ. -Бирелгән һүҙ һәм һүҙбәйләнештәрҙән һөйләмдәр төҙөһәгеҙ,шағирҙың тормош юлы һәм ижады менән танышырһығыҙ. 1.Дүртөйлө районының ,1918 йылда, тыуған,Миңеште ауылында,ул. 2.1937 йылда, шиғыры баҫыла,республика гәзитендә, беренсе. 3.Тамсылар исемле, беренсе,1950 йылда, китабы сыға. 4.Исеме бирелә, Башҡортостандың халыҡ шағиры,1994 йылда,уға. 6.Йомғаҡлау. Шулай итеп, ҡар бөртөктәре артына нимә яҙылған -Кем ул Назар Нәжми Уның тураһында нимәләр белдек Назар Нәжми ҙә М. Аҡмулла, Ш.Бабич,З.Биишева һәм башҡа йондоҙҙар кеүек әҙәбиәтебеҙҙең күген мәңге яҡтыртып торһон. Ҡайһы һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе дөрөҫ бирелгән а) Ябалаҡлап ҡар яуа б) Ҡар яуа ябалаҡлап в) Яуа ҡар ябалаҡлап. Выберите курс повышения квалификации со скидкой 50%:\nДБ-360294 Получить свидетельство о публикации\nПросмотров: 35 Комментариев: 0 Урок Тема: Наша семья.\nПросмотров: 14 Комментариев: 0 Урок по окружающему миру "Земля - кормилица"\nПросмотров: 31 Комментариев: 0 Обобщающий урок с использованием мультимедийных технологий по русскому языку на тему "Глагол"(по программе «Школа России», 4 класс)\nПросмотров: 31 Комментариев: 0 Урок по развитию речи Тема "Разнообразие животных в природе" (4 класс) 8 вида.\nПросмотров: 66 Комментариев: 0 План конспект по русскому языку тема второстепенные члены предложения\nПросмотров: 17 Комментариев: 0 Презентация на тему "ФРАНЦИЯ" УМК ПНШ окр. мир 4 класс\nПросмотров: 19 Комментариев: 0 1360550136054413605371360536136053513605341360503


Ер кем ҡулында?\n27 Ноябрь 2010, 16:52\nЕр мәсьәләһенең бер ваҡытта ла телдән төшкәне юҡ. Ер – бөтә дәүләттәрҙең дә төп байлығы. Шуға ла иң ҙур байлыҡты шәхси ҡулдарға тапшырырғамы, дәүләттә ҡалдырып, ҡуртымға ғына бирергәме, тигән һорауҙар күптәрҙе борсой. Ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙе киләсәктә нимә көтөүен бер кем дә аныҡ ҡына әйтә алмаҫ. Ер пайҙарын алыусылар исемлегенә ингән халыҡтың да күп кенә өлөшө пайға хоҡуғын рәсми теркәргә, унда эшләй башларға ашыҡмай. Был ашыҡмауҙың сәбәптәре лә төрлө – ерҙе эшкәртеү өсөн билдәле бер шарттар, техника кәрәк. Ә был инде теләгән бер ауыл кешеһенең ҡулынан килерлек эш түгел. Шуға ла: «Әллә ер пайҙарын инвесторҙарға тапшырырғамы?» – тип баш ватыуҙар ҙа урынлы тойола. Һәр хәлдә, ер буш ятырға, хужаһыҙ булырға тейеш түгел. Был байлыҡ беҙгә Хоҙай тарафынан ҡулланырға, файҙаһын күрергә, тәрбиәләргә бирелгән.\nҺуңғы көндәрҙә Башҡортостанда ер мәсьәләләрен күтәреүсе бер нисә сара ойошторолдо. Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов блоггерҙар менән осрашҡанда ла ер темаһына ҡағылмай ҡалманы. Төбәк башлығы ерҙе һатыуға иғтибарлы һәм бер аҙ хәүеф менән ҡарауын белдерҙе. Уның фекеренсә, ер һатыу йәки һатып алыу мәсьәләһен хәл иткәндә, урындағы йолалар һәм менталитетты ла күҙ уңында тоторға кәрәк. Ауыл ерендәге ер пайҙарының күпләп һатылыу ҡурҡынысы ла бар. Һәр хәлдә, был мәсьәлә бер күҙлектән генә сығып хәл ителергә тейеш түгел.\nШул уҡ ваҡытта ер, тупраҡ бөгөн, булған ҡеүәтен файҙаланып, етерлек файҙа килтермәй. Дөрөҫөрәге, кеше уны үҙе ҡулланмай. Кемдеңдер ер алырға хоҡуғы бар – эшкәртергә мөмкинлеге юҡ. Икенселәр, техникаға эйә булып та, ер участкаларын ала алмай ҡаңғыра. Ә инде ергә хоҡуҡты теркәү өсөн йылдар буйы ҡағыҙҙар артынан йүгереп йөрөү күптәрҙе сығырынан сығарған, бер ҙа аңлап булмаҫлыҡ бер мәсьәлә.\nНимә генә тиһәң дә, ерҙә хужалар эшләргә тейеш. Ер ҡәҙерен урындағы халыҡ нығыраҡ аңлай һәм белә. Минеңсә, был бәхәсһеҙ. Яңыраҡ «Спутник FM» радиостанцияһында сығыш яһап, Салауат ҡала советының тәбиғәт ресурстары, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, эшҡыуарлыҡ һәм ер мөнәсәбәттәре буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Михаил Васильев менән Рәсәй Федерацияһы Коммунистар партияһының Башҡортостан республика комитеты секретары Геннадий Шабаев та ер мәсьәләһенә асыҡлыҡ индерергә тырышты, үҙҙәренең фекерҙәрен еткерҙе.\nМихаил Васильев, ерҙе һатыуҙан да һәйбәтерәк юл булмаҫ, тип һанай. Ерҙе ҡуртымға ла оҙайлы ваҡытҡа биреү яҡлы. Ер һатылһа һәм оҙайлы ваҡытҡа ҡуртымға тапшырылһа ла, иң тәүҙә урындағы халыҡтың мәнфәғәтен ҡайғыртырға – ер биргәндә үҙебеҙҙекеләр өҫтөнлөк менән файҙаланырға тейеш, тип һанай. Михаил Васильев, инвесторҙарҙың да урындағы халыҡ иҫәбенән булыуы яҡшыраҡ, тип билдәләй. Уның сығышында ерҙә ялланып эшләүселәрҙе лә тап урындағы халыҡтан һайлап алырға кәрәклеге һыҙыҡ өҫтөнә алынды.\n«Ергә милек хоҡуғы хәл ителмәгән мәсьәлә булып торған шарттарҙа кемдең унда нимәлер төҙөргә йәки берәй эш ойошторорға теләге булһын?» – ти Васильев. Ысынлап та, кеше ергә аҡсаһын түгер, йүнәлтер алдынан киләсәктә бер ниндәй ҡатмарлыҡтар булмауын теләй. Һәм был тәбиғи. Бер кем дә хәләл аҡсаһын елгә осорорға, шикле кампанияларға тотонорға теләмәҫ.\nӘ бына Геннадий Шабаев, ерҙең һатылыуына бөтөнләй юл ҡуйырға ярамай, тип бара. Уныңса, ерҙе һатыу тураһында һөйләгәндә ваучерҙарҙы иҫкә төшөрөргә кәрәк. Үткән быуаттың 90-сы йылдарында илебеҙҙә предприятиеларҙы ваучерҙар ярҙамында хосусилаштырыу башланды. Чубайс, ошо ҡағыҙҙар ярҙамында ил баҙарын үҙебеҙҙең тауарҙар менән күмәсәкбеҙ, яңы технологиялар булдырасаҡбыҙ, шәхси ойошмалар илгә күберәк файҙа килтерәсәк, тип инандырҙы. Тик әле һаман да сифатлы техника етештергәнебеҙ юҡ, автомобилдәрҙең дә ситтән килтерелгәндәре күңелгә ятышлыраҡ...\nҺөҙөмтәлә бөгөн илдәге, төбәктәге предприятиеларҙың ысын хужаларының кем икәнлектәрен дә белмәйбеҙ тиерлек. «Ер менән дә хәл шулай уҡ буласаҡ», – ти Шабаев. Крәҫтиәндең аҡсаһы юҡ – ер һатылып бирелгән осраҡта улар пайҙарға, ерҙәргә хоҡуғын рәсми рәүештә теркәп, һатып ала алмаясаҡ. Ер ҙә, ваучер заманындағы кеүек, ябай ауыл кешеләренә түгел, эре хужаларға күсеп бөтәсәк. «Ерҙе тауарға әйләндереү менән уны һөҙөмтәле файҙаланыуҙы бутарға ярамай», – тине партия вәкиле. Шулай уҡ Шабаев бөгөнгө заманда ресурстар иҫәбенә генә йәшәүебеҙҙе лә телгә алды. Бөгөнгө имен, бай тормош өсөн киләсәктә балаларыбыҙға түләргә тура килмәгәйе.\nАуыл хужалығы буйынса алға киткән Израиль, Голландия, Австралия, Дания кеүек илдәрҙә ерҙең 90 проценты дәүләт ҡарамағында, ул – дәүләт милке. Шуға ла ерҙе шәхси ҡулдарға тапшырыу ғына уны эшләргә мәжбүр итеүҙең берҙән-бер юлы түгел. Бәлки, ауыл хужалығына тағы ла ҙурыраҡ ярҙам күрһәтеү үҙ һөҙөмтәһен бирер?\nГеннадий Шабаев фекеренсә, ергә ситтән килгән инвесторҙарҙы табыштан башҡа бер нәмә лә ҡыҙыҡһындырмай. Улар мул табыш алыу маҡсатында ерҙе ныҡлап ашлап, ағыулап бөтәсәк. Урындағы халыҡты эшкә алғансы, бәләкәй эш хаҡына риза булған сит ил кешеләрен яллап, сығымдарын экономияласаҡ.\nҡыҫҡаһы, радиостанцияла ер тураһында фекер алышҡанда ошондайыраҡ фекерҙәр ишетелде. Ерҙе һатыуҙың, шәхси ҡулдарға тапшырыуҙың файҙаһы ла, зыяны ла бар кеүек. Тимәк, ер мәсьәләһен хәл итеү өсөн етди һөйләшеүҙәр алып барырға нигеҙ бар. Әгәр ауыл кешеләре – ерҙең ысын хужалары был ергә хоҡуғын рәсми теркәүҙән баш тарта, унда эшләргә мөмкинлек тапмай икән – ергә хужалар табыласаҡ. Ер пайын, участкаһын алыу ҙур байлыҡ ҡына түгел, яуаплылыҡ та.\nХөрмәтле гәзит уҡыусылар! Яҡын арала «Йәшлек» ер мәсьәләһенә ҡағылған темаға компетентлы органдарҙы йәлеп итеп, «түңәрәк өҫтәл» ойошторорға ниәтләнә. Ошо айҡанлы һеҙҙән хаттар көтәбеҙ. Ер пайҙарын, участкаларын теркәү, алыу, һатыу, йә булмаһа, ҡуртымға биреү барышында ниндәй проблемалар килеп сыға? Халыҡты нимә борсой? Урындағы етәкселәр, ойошмалар һеҙ ер алырға тырышҡанда ҡаршылыҡтар тыуҙырамы? Ер бирмәйҙәрме? Бөтә ошо һорауҙар буйынса ла «Йәшлек»кә мөрәжәғәт итә алаһығыҙ.\nХаттар көтәбеҙ, дуҫтар! Уларҙың бөтәһенә лә белгестәр яуап бирәсәк.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАРҒА БУТҠАҺЫ - 2018 - Мәҡәләләр\nБыл байрамда йәш-елкенсәк, егеттәр ҡатнашмаған. Унда ҡатын-ҡыҙ, әбей-һәбей, ҡыҙ-ҡырҡын ҡатнаша. Ауыл буйлап бүләк, ризыҡ йыйып йөрөйҙәр. Алсабыр итеп ауылда иң абруйлы, иң татлы һүҙле, һөйкөмлө, илгәҙәк әбейҙе сығарғандар. Бутҡаны ҡаҙан аҫып яланда бешерһәләр ҙә, башҡа аҙыҡ-түлекте өйҙә әҙерләп алып барғандар. Бутҡа ашағандан һуң, ҡыҙ-ҡырҡын дегәнәк йәки башҡа шундай ҙур япраҡтарға бутҡа һалып, ҡарғаларға биргән. Ағастарға биргәндәр, ағас төптәренә һылағандар, иген уңыуын, аш-һыуҙың мул булыуын теләгәндәр. Аҙаҡ төрлө уйын уйнағандар, күңел асҡандар.\nҠарға бутҡаһын ҡайһы бер төбәктәрҙә ҡарғатуй тип тә йөрөтәләр. Төрлө яҡтарҙа төрлөсәрәк үткәрәләр. Тик ни өсөн ҡарға исеме менән бәйләнгән был байрам? Ни өсөн "Ҡарға бутҡаһы" ул?\nБыл турала бер риүәйәт бар. Боронғо заманда ер ҡарҙан әрселеү менән, башҡорттар яҙлауға сыҡҡан. Ырыу-ырыу булып урынлашҡан улар. Малдары күп булған, киң көтөүлектәр биләгән. Тирә-яҡтан дошмандар ҙа йыш ҡына һөжүм иткеләгән, малдарын ҡыуып киткеләгәндәр. Шуның өсөн күрше ырыуҙар үҙ-ара һүҙ беркетеп, бер-береһенә ярҙам итешкән, яу килһә, хәбәр ебәргәндәр. Аралары тиҙ генә барып етерлек булмауын иҫәпкә алып, тау башында усаҡ тоҡандырып хәбәр итешер булғандар. Бындай тауҙарҙы Ҡарауыл тауы тип атағандар. "Хәүеф хәбәре" тапшыра торған усаҡтар ырыу яҙлауына, йәйләүенә яҡын урынлашҡан. Ә Ҡарауыл тауында алмаш-тилмәш ҡарауылсылар торған.\nБер ваҡыт Эйек буйындағы бер ырыуҙы яу баҫа. Дошмандар хәйләкәр булып сыға, ҡарауылдарҙы урап үтә, башҡорттарҙың хәүеф хәбәре биргәнлеген белеп, Ҡарауыл тауын асыҡлайҙар ҙа, ундағы яугирҙарҙы үлтерәләр. Аҙаҡ яҙлау урынына һөжүм итәләр. Башҡорт ирҙәре был һөжүмгә әҙер булмай. Шулай ҙа дошмандарҙың тәүге һөжүмен кире ҡағалар. Дошмандар йәйләүҙән сигенә, ләкин ҡасмай. Тирә-яҡтағы ағаслыҡтар һәм ҡыуаҡлыҡтар араһына йәшенеп, яҙлауға уҡ ата башлайҙар. Уҡтарҙан ирҙәр генә түгел, ҡатын-ҡыҙҙар ҙа, балалар ҙа байтаҡ яралана һәм үлә. Башҡорттар ҙа дошмандарға ҡаршы уҡ яуҙыра, ләкин, яҙлауҙың асыҡ урында ултырғанлығынан, дошмандарға тейешле ҡаршылыҡ күрһәтә алмай, үҙҙәренә ҡарағанда һан яғынан күберәк булып та уҡ менән атып ултырған дошманға ҡаршы асыҡ һөжүмгә ташланыу ҙа һәләкәткә килтерер ине.\nАҡһаҡал яугир егеттәрҙең бер нисәүһен үҙ янына йыйып ала. "Ҡарауыл тауындағы егеттәрҙе һәләк иткәндәрҙер, ахыры. Беҙгә лә сапҡын килмәне, хәүеф хәбәре лә бирелмәй - усаҡ тоҡанмай. Берегеҙгә күрше тауға барып етеү сараһын күрергә кәрәк", - ти ул.\n- Дошман ҡамауы ныҡ. Бик күмәктәр улар. Һыбай ысҡынып булһа, мин барам, - ти араларынан берәүһе. Аҡһаҡал ризалыҡ бирә. Әммә бер аҙҙан уның Ҡашҡаһы эйәр өҫтөндәге хужаһын ҡалдырып ҡайтып инә. Икенсе егет сыға. Тик ул яҙлауҙан сығып та өлгөрмәй, дошман яғынан һыҙғырып килеп еткән уҡ уны атынан бәреп тә төшөрә.\n- Былайтып берәмләп сүпләтеп булмаҫ егеттәрҙе. Әммә ни эшләргә? Үҙ көсөбөҙ менән яуҙы ҡайтара алмаясаҡбыҙ. Былай ултырһаҡ, дошман уҡсылары беҙҙе берәм-берәм атып бөтөрәсәк. Беҙгә нисек булһа ла күрше йәйләүҙән ярҙам һорарға кәрәк...\n- Мин барам, - ти аҡһаҡалдың улы.\n- Юҡ, мин тәүәкәлләп ҡарайым, - ти аҡһаҡалдың килене. - Сабый баламды ҡулыма алып йырып сығып ҡарайым ҡамауҙы. Йылға буйындағы ҡамышлыҡтан барһам, абайламаҫтар. Күрһәләр ҙә, сабый бала күтәргән йәш ҡатын яғына, бәлки атмаҫтар... - Бик хәтәр хәл иттең, килен. Әммә башҡаса сара юҡ. Тәңрегә генә ышаныс. Тәүәкәллә, килен.\nЙәш ҡатын сабыйын күкрәгенә ҡыҫып, йылға буйына төшөп китә. Абайламай ҡалалармы, абайлаһалар ҙа иғтибар итмәйҙәрме, әммә йәш ҡатын, һыуҙың һалҡынлығын да тоймай, ашығып-ашығып аша сығып китә. Һыуҙы сыҡҡас, йүгерә башлай. Байтаҡ ара үтә, ныҡ арый. Ҡулындағы сабыйын имеҙеп ала ла ары китмәксе була. Ләкин шул саҡ баҫҡан урынынан да ҡуҙғалмаҫлыҡ хәлгә килгәнлеген тоя. Ни эшләргә? Ни хәл итергә? Тотош йәйләүҙе юҡ итәсәктәр бит хәҙер... Тирә-яғына күҙ һала, күтәрелеп, бейек тирәктәргә ҡарай. Ґур-ҙур ҡарға ояларына күҙе төшә. Ҡапыл ниндәйҙер ҡарарға килә. "Ғәфү ит, Тәңрем. Башҡа сара юҡ. Тере сағыңда килеп етә алмаһам, бәхил бул, балам!" - тип, баланы күкрәгенә ҡыҫып һөйә лә тирәккә үрмәләй башлай. Тирәктең аҫҡы өлөшө ботаҡһыҙ. Үрмәләүе ҡыйын. Тәүге ботағына саҡ һағып өлгөрә. Унан инде башҡа ботаҡтарға ынтылып үрмәләй торғас, ҡарға ояһына ынтылып һалырлыҡ ботаҡҡа баҫа. "Бәхил бул, балаҡайым. Беҙҙең хәлде аңларлыҡ йәштә булһаң, һин дә ошо ҡарарға килер инең", - тип хушлаша ла балаһын ҡарға ояһында ҡалдырып китә. Арманһыҙ булып саҡ барып етә күрше йәйләүҙең ҡарауыл тауына. Ундағы ҡарауылсыға яу баҫыуы тураһында хәбәр итә лә хәлһеҙ йығыла.\nКүрше йәйләүҙәрҙән тиҙ арала ярҙам килеп етә. Ҡаты яуҙа дошмандарҙы еңәләр. Ҡасҡандарының арттарынан баҫтырып барып әсиргә алалар. Дошманды ҡыуа сыҡҡан егеттәр ҡайтып килешләй тирәклектә аҡһаҡалдың киленен күреп ҡалалар. Йөҙ башы булған Батыр ҡатынын күреп аптырай. Егеттәргә юлды дауам итергә ҡуша ла, янына килә. Ҡатыны уға ни булғанын һөйләй. Баланы ҡарғалар суҡығандыр, уны ҡалдырып киткән тирәкте табып, һөйәктәрен булһа ла ҡәҙерләп күмәйек, тип эҙләй башлайҙар. Бер тирәк эргәһендә ҡарғалар өйөлөшөп осҡанын күреп, быларҙың йөрәгенә тағы шом өҫтәлә. "Ҡоҙғондар. Баламдың үлеге өҫтөндә осоп йөрөйҙәрҙер инде", - тип илай ҡатын. Ире тирәккә һис кенә лә үрмәләй алмай. "Унда түгелдер. Бынан ҡайһылайтып үрмәләмәк кәрәк?" - ти ул ҡатынына. "Ошонда. Йөрәгем тоя. Сабыйым ошонда", - ти ҡатын. Ир кеше атын ағас төбөнә ҡуйып, эйәре өҫтөнә баҫып, аҫҡы ботаҡҡа саҡ ынтылып тотона ла, артабан күтәрелә. Түбәнерәк ҡоролған оя өҫтөндә бер нисә ҡарға өйөрөлә. Ошондалыр, тип уйлай ҙа атай кеше, күтәрелә биреп оя эсенә ҡараһа, ауыҙын ҙур итеп асып, тыпырсынып балаһы уйнап ятҡанын күреп, ҡысҡырып ебәрә:\n- Кәләшкәй, әсәһе, балабыҙ иҫән бит! Иҫән беҙҙең сабыйыбыҙ!\nУңарсы бер ҡарғаның ем тешләп килеүен, уны күреп баланың ҙур итеп ауыҙын асып ятыуын күрәләр...\nТирәктән төшкәс, ире бик аптырай.\n- Кирәмһеҙ менерлек түгел бит. Ул тиклем бейеккә ҡайһылайтып үрмәләнең? - ти.\n- Йән алҡымға килгәндә үҙем дә абайламай ҡалғанмын. Тәңребеҙ ярҙамға килгәндер...\nБаланы алып, ҡайтырға сыҡһалар, ҡарғалар бер тотам да ҡалмай артынан эйәрә. Ҡап-ҡара ҡош тубы күреп, аптырашып торған халыҡ сабыйҙың иҫән ҡалыуы, ҡарғаларҙың уны суҡымау ғына түгел, ә ашатып тороуҙары тураһында ишетеп хайран ҡала. Ә аҡһаҡал, шатлығынан, тағы бер бейә һуйҙырта.\n- Өлкән улымдың баш балаһы - беҙҙең нәҫел дауамы ул. Уны һаҡлап ҡалған ҡарғаларҙы бутҡа менән һыйлағыҙ, - тип ҡат-ҡат ҡабатлай баланың иҫән ҡалыуына сикһеҙ ҡыуанған ҡартатаһы.\nЙәйләүҙәге кешеләр дегәнәк япраҡтарына бутҡа һалып, бала артынан осоп килгән ҡарғаларҙы һыйлай. Шул көндән башлап йыл һайын ҡарғаларҙы һыйлау көнө барлыҡҡа килгән һәм уны "Ҡарға бутҡаһы көнө" тип атай башлағандар. Ҡарға һыйлау байрамы башҡа яҡтарға ла таралып, үҙенсәлектәр өҫтәлеп, төрлөләндерелеп, башҡорт халҡының бер йолаһына әүерелгән.\nЯҙылған: 06.06.18 | Ҡаралған: 290


Ватан һуғышы ордены — Башҡорт Википедияһы\nВатан һуғышы ордены\nВатан һуғышы ордены — 1942 йылдың майында СССР Юғары Советы Президиумының «I һәм II дәрәжә Ватан һуғышы орденын булдырыу тураһында» Указына ярашлы булдырылған ССР Союзы ордены.\n20 май 1942\nАлександр Невский ордены\nХеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены\nКатегория:Ватан һуғышы ордены кавалерҙары\nВатан һуғышы ордены Викимилектә\nВатан һуғышы ордены, СССР Почта маркаһы, 1943 йыл\nВатан һуғышы ордены, СССР почта маркаһы, «СССР ордендары һәм миҙалдары» сығарылышынан (рәссам А. Мандрусов, ЦФА 894-се), 1944 йыл.\nАртабан СССР Юғары Советы Президиумының 1943 йылдың 19 июнендәге указына ярашлы ордендың тасуирламаһына ҡайһы бер үҙгәрештәр индерелә, ә орден статутына үҙгәрештәр СССР Юғары Советы Президиумының 1947 йылдың 16 декабрендәге Указы буйынса индерелә.\nҺуғыш барышында I дәрәжә ордены менән 324 903 кеше бүләкләнә, II дәрәжә ордены менән — 951 652 кеше. Бөтәһе 1985 йылға тиклем I дәрәжә ордены менән — 344 меңдән ашыу, II дәрәжә ордены менән яҡынса бер миллион 28 мең кеше бүләкләнгән.\nОрдендың «Юбилей» варианты менән СССР Юғары Советы Президиумының 1985 йылдың 11 мартындағы Указына ярашлы I дәрәжә орден менән яҡынса 2 миллион 54 мең кеше бүләкләнгән, II дәрәжә — яҡынса 5 мең 408 миллион кеше.\n1 Орден тарихы\n2 Орден статуты\n2.1 I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнәләр\n2.2 II дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнәләр\n3 Еңеүҙең 40-йыллығына арналған бүләкләүҙәр (1985)\n4 Ордендың тасуирламаһы\n4.1 I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (беренсе тибы — «аҫылмалы», 1942—1943 йылдар)\n4.2 I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (икенсе төрө — «бормалы», июнь 1943—1991)\n4.3 I дәрәжә Ватан һуғышы ордены (өсөнсө тибы — «юбилей сығарылышы», 1985 йыл)\n4.4 II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (беренсе тибы — «аҫылмалы», 1942—1943 йылдар)\n4.5 II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (икенсе төрө — «бормалы», июнь 1943—1991)\n4.6 II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (өсөнсө тибы — «юбилей сығарылышы», 1985 йыл)\nВатан һуғышы ордены — Бөйөк Ватан һуғышы осороноң тәүге совет наградаһы. Шулай уҡ ул дәрәжәләргә бүленгән тәүге совет ордены була. Октябрь Революцияһы, «Герой әсә» һәм «Әсә даны» ордендары менән бер рәттән әлеге орден бүләкләнеүсенең вафатынан һуң ғаиләлә ҡалдырылған (башҡа дәүләт ордендары кире ҡайтарылған), 1977 йылдан һуң ҡына ҡалған ордендар һәм миҙалдар ғаиләлә ҡалдырыла башлай.\n1942 йылдың 10 апрелендә И. В. Сталин Ҡыҙыл Армияһы тылы начальнигы интендант хеҙмәте генерал-лейтенанты А. В. Хрулевҡа фашистар менән алыштарҙа батырлыҡ күрһәткән хәрбиҙәрҙе бүләкләү өсөн орден проектын әҙерләргә ҡуша. Башта орденды «Хәрби ҡыйыулыҡ өсөн» («За военную доблесть») тип исемләргә уйлайҙар. Орден проектын эшләүгә рәссамдар Дмитриев Сергей Иванович («Батырлыҡ өсөн», «Хәрби ҡаҙаныштары өсөн», «Эшсе-Крәҫтиән Ҡыҙыл Армияһының ХХ йыллығы» юбилей миҙалдары проекттары авторы) һәм Кузнецов Александр Иванович. Ике тәүлек үткәндән һуң уҡ беренсе эскиздар барлыҡҡа килә, улар иҫәбенән тимерҙә һынау экземплярҙарын эшләү өсөн бер нисә эш һайлана. 1942 йылдың 18 апрелендә өлгөләр раҫлана. Буласаҡ награда нигеҙенә А. И. Кузнецовтың һүрәте алына, ә «Ватан һуғышы» яҙыу идеяһы С. И. Дмитриевтың проектынан алына.\nОрдендар менән бүләкләү хәрби шарттарҙа ҡаһарманлыҡты күрһәткәс тә үткәрелә. Ватан һуғышы орденын тапшырыу хоҡуғы хәрби командованиеһына — фронт һәм флоттар командующийҙарынан алып корпус командирҙарына тиклем — йөкмәтелә.\nСССР Юғары Советы президиумының I һәм II дәрәжәләре Ватан һуғышы ордены менән бүләкләү тураһында тәүге указдар 1942 йылдың 2 июнендә сыға. Ордендың тәүге кавалерҙары — артиллеристар. Орден статутында I дәрәжә ордены менән артиллерия уты менән дошмандың 1 ауыр (йәки урта) йәки 2 еңел танкты (бронемашинаны), йәки орудие расчеты составында 2 ауыр (йәки урта) йәки 3 еңел танк (бронемашина) юҡҡа сығарыу өсөн бирелә. 32-се артиллерия полкы артиллеристары 32 дошман танкын сафтан сығара. Капитан И. И. Криклий шәхсән үҙе 5 фашист машинаһын ҡыйрата, әммә үҙе ҡаты яралана. Расчет номерҙарының күбеһе һәләк булып бөткәс тә, өлкән сержант А. В. Смирнов снаряд ярсығы менән ҡул суғы өҙөлгәнгә ҡарамаҫтан атыуын дауам итә.\nКапитан Иван Ильич Криклий — I дәрәжә Ватан һуғышы орденының тәүге кавалеры, өлкән сержант Алексей Васильевич Смирнов һәм 776-сы артиллерия полкы дивизионы политругы Иван Константинович Стаценко ошондай уҡ наградаға лайыҡ булалар.\nАртиллерия расчетының ҡалған яугирҙары— ҡыҙылармеец Григорьев Николай Ильич, Кулинец Алексей Иванович, Иван Полехтович Петроша, өлкән сержант Степан Трифонович Жарков , сержант Нестеренко Петр Васильевич һәм Михаил Григорьевич Немфира — II дәрәжә Ватан һуғышы орденына лайыҡ була.\n1-се һаны аҫтында 1942 йылда Ржев алыштарҙа күрһәткән батырлығы өсөн өлкән политрук, 52-се уҡсылар дивизияһының сәйәси бүлеге начальнигы урынбаҫары Конюхов Василий Павловичтың I дәрәжә Ватан һуғышы ордены үлгәндән һуң уның ғаиләһенә тапшарыла (1943 йылдың 24 ғинуарындағы 072-се һанлы Көнбайыш фронт ғәскәрҙәренә «Шәхси составты бүләкләү тураһында» исемеле бойороҡ).\n1-се һаны аҫтында II дәрәжә Ватан һуғышы орденына үлгәндән һуң өлкән лейтенант разведка буйынса 155-се танк бригадаһы начальнигы урынбаҫары Павел Алексеевич Ражкин лайыҡ була (3-сө армия ғәскәрҙәре буйынса 1943 йылдың 5 апреленендәге 22/н-се бойороғо).\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены тарихында награда ниндәйҙер хәрби операцияһының бөтә ҡатнашыусыларына бирелгән осраҡтары бар. Бындай хөрмәткә тәүгеләр булып 1942 йылдың 5 июлендә Баренц диңгеҙендә «Тирпиц» иң эре дошман линкорына һөжүм иткән «К-21» һыу аҫты экипажы ағзалары лайыҡ була.\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән шулай уҡ 1943 йылдың ғинуарында Северский Донец йылғаһы буйындағы ике көнлөк алыштың ҡатнашыусылары — лейтенант А. Атаев етәкләгән штурмлау төркөмөнөң 30 яугиры — бүләкләнә.\nВатан һуғышы ордены хәрби частары һәм берләшмәләре, хәрби училищелары һәм оборона заводтары бүләкләнә. I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән күп кенә ҡалалар ҙа бүләкләнә:\nКерчь, Тихвина (1974),\nОрел, Курск, Белгород, Сочи, Кисловодск, Могилев (1980),\nЕльня, Корсунь-Шевченковск, Ломоносов, Туапсе (1981),\nКандалакша, Кингисепп, Кишинев, Орша, Старая Русса, Таллин (1984),\n1969 йылда Ватан һуғышы ордены менән словак ауылы Склабиня бүләкләнә.\nАлыштар ваҡытында лайыҡ булған, әммә ниндәйҙер сәбәптәр буйынса наградаларын ала алмаған, тиҫтәләгән яраланған яугирҙар һуғыштан һуң Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнә.\n1977 йылдың майына тиклем осоронда Ватан һуғышы ордены менән 700-гә яҡын сит ил граждандары — Икенсе донъя һуғышында фашистарға ҡаршы көрәш ҡатнашыусылары — бүләкләнә.\nВатан һуғышы ордены менән ҡаһарманлыҡ, сыҙамлылыҡ һәм батырлыҡ күрһәткән Ҡыҙыл Армия, Хәрби-Диңгеҙ флоты, НКВД ғәскәрҙәре һәм партизан отрядтарының етәкселек составы һәм һалдаттары, шулай уҡ үҙенең ғәмәлдәре менән совет ғәскәрҙәренең хәрби операцияларына булышлыҡ иткән хәрбиҙәр. Ватан һуғышы ордены менән бүләкләү СССР Юғары Советы Президиумы Указына ярашлы башҡарыла. Ватан һуғышы орденының ике дәрәжәһе бар: I һәм II дәрәжә. Ордендың юғары дәрәжәһе — I дәрәжә.\nОрден статутында совет наградалар тарихында ттәүге тапҡыр бүләкләнеүсенең конкрет батырлыҡтары исемләнә. совет награда системаһына тарихында беренсе тапҡыр аныҡ кителгән батырлыҡтары өсөн ул наградаларға тәҡдим итеү менән айырылған булыуы мөмкин.\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнәләрҮҙгәртергә\nДошман тылындағы мөһим объектты мәргән рәүештә емергән өсөн;\nЛенин ордены менән наградланған штурман йәки осоусы хәрби заданиены үтәгән саҡта үҙҙәренең бурыстарын ҡыйыу башҡарғаны өсөн;\nһауа алышында бәреп төшөргән өсөн:\nауыр бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 4 самолет;\nалыҫ бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 5 самолет;\nяҡын бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 7 самолет;\nштурмлау авиацияһы экипажы составында — 3 самолет.\nУңышлы хәрби осош башҡарған өсөн:\nауыр бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 20-се уңышлы хәрби осош;\nалыҫ бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 25-се уңышлы хәрби осош;\nяҡын бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 30-сы уңышлы хәрби осош;\nштурмлау авиацияһы экипажы составында — 25-се уңышлы хәрби осош;\nистребителдәр авиацияһы экипажы составында— 60-сы уңышлы хәрби осош;\nалыҫ разведка авиацияһы экипажы составында — 25-се уңышлыхәрби осош;\nяҡын разведка авиацияһы экипажы составында — 30-сы уңышлы хәрби осош;\nкорректировка авиацияһы экипажы составында — 15-се уңышлы хәрби осош;\nбәйләнеш авиацияһы экипажы составында — үҙ территорияһына ултырыушарттарында 60-сы уңышлы хәрби осош һәм дошман биләгән территориялағы үҙә ғәскәрҙәре районында ултырыу шарттарында 30-сыуңышлы хәрби осош;\nтранспорт авиацияһы экипажы составында — үҙ территорияһына ултырыу шарттарында 60-сы уңышлы хәрби осош һәм дошман биләгән территориялағы ултырыу шарттарында 15-се уңышлы хәрби осош.\nАвиация частары менән өҙлөкһөҙ һәм аныҡ идара итеүҙе ойоштороу өсөн;\nШтаб эшен аныҡ һәм планлы рәүештә ойоштороу өсөн;\nМәжбүри рәүештә дошман территорияһында ултырған самолетты йүнәтеүгә һәм һауаға осороуға өлгәшкән өсөн;\nДошман уты аҫтында алдынғы аэродромда 10-да кәс булмаған самолетты йүнәтеүгә өлгәщкән өсөн;\nДошман уты аҫтында аэродромдан бөтә запастарҙы алып сығыуға өлгәшкән һәм, аэродромға миналар һалып, дошманға унда самолеттарҙы ултыртырға мөмкинлек бирмәгән өсөн;\n2 ауыр йәки урта, йәки 3 еңел танк (бронемашина), йәки орудие расчеты составында — 3 ауыр йәки урта, йәки 5 еңел танк (бронемашина) юҡ иткән өсөн;\nАртиллерия уты ярҙамында 5 дошман батареяһын баҫтырған өсөн;\nАртиллерия уты ярҙамында 3-тән кәм булмаған дошман самолетын юҡҡа сығарған өсөн;\nТанк экипажы составында ут сараларын һәм дошмандың тере көсөн юҡҡа сығарыу буйынса 3 хәрби заданиеһын уңышлы башҡарған йәки алыштарҙа дошмандың 4 танкыһын йәки 4 орудиеһын юҡҡа сығарған өсөн;\nДошман уты аҫтында зыян күргән 3-тән кәм булмаған танкыны яу яланынан алып сыҡҡан өсөн;\nДошмандың ДЗОТ-ына (ДОТ, окоп йәки блиндаж) беренсе булып инеп, тәүәккәл ғәмәлдәр менән уның гарнизонын юҡ иткән һәм беҙҙең ғәскәрҙәргә әлеге рубежды тиҙ яулау мөмкинлеген биргән өсөн;\nДошман уты аҫтында күпер төҙөгән, һыу аша үтеү ҡулайламаһын йүнәткән; дошман уты аҫтында, командование ҡушыуы буйынса, дошман хәрәкәтен тотҡарлау маҡсатында шәхсән үҙе күперҙе йәки һыу аша үтеү ҡулайламаһын шартлатҡан өсөн;\nДошман уты аҫтында техник йәки шәхси элемтәне булдыра, дошман ҡыйратҡан элемтә сараларын төҙәтә һәм шуның менән беҙҙең ғәскәрҙәргә хәрби ғәмәлдәр менәнөҙлөкһөҙ идара итеүҙе тәьмин иткән өсөн;\nАлыш ваҡытында шәхси үрнәк менән орудиены (батареяны) асыҡ позицияға сығара һәм һөжүм иткән дошманды һәм уның техникаһын терәп атып юҡ иткән өсөн;\nЧасть йәки подразделение менән етәкселек итеп, дошмандың өҫтөнлөклө көстәрен юҡ иткән өсөн;\nКавалерия һөжүмендә ҡатнашып, дошман төркөмөнә бәреп ингән һәм уны юҡ иткән өсөн;\nДошман артиллерия батареяһын һуғышып алған өсөн;\nШәхси разведкалау һөҙөмтәһендә дошмандың бушаҡ урындарын асыҡлаған һәм беҙҙең ғәскәрҙәрҙе дошман тылына алып сыҡҡан өсөн;\nКарап, самолет йәки яр буйы батареяһының хәрби расчеты экипажы составында булып, дошмандың хәрби карабын йәки ике транспортын батырған өсөн;\nДошман территорияһында диңгеҙ десантын уңышлы төшөргән һәм ойошторған өсөн;\nДошман уты аҫтында үҙенең зыян күргән карабын алыштан алып сыҡҡан өсөн;\nДошман хәрби карабын баҫып алған һәм үҙенең базаһына алып килгән өсөн;\nДошман базалары тирәһендә мина кәртәләрен уңышлы ҡуйған өсөн;\nКүп тапҡыр трал үткәреп, флоттың хәрби эшмәкәрлеген уңышлы тәьмин иткән өсөн;\nАлыш ваҡытында зыян күргән караптың һуғышҡа һәләтлеген тергеҙгән һәм карапты базаға ҡайтарған өсөн;\nДошманды ҡыйратыуға булышлыҡ иткән беҙҙең ғәскәрҙәр операцияһын матди-техник яҡтан тәьмин итеүҙе яҡшы ойошторған өсөн.\nII дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнәләрҮҙгәртергә\nҠыҙыл Байраҡ ордены менән наградланған штурман йәки осоусы хәрби заданиены үтәгән ваҡытта самолет экипажында үҙенең бурыстарын ҡыйыу үтәгән өсөн:\nауыр бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 3 самолет;\nалыҫ бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 4 самолет;\nяҡын бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 6 самолет;\nштурмлау авиацияһы экипажы составында — 2 самолет;\nистребителдәр авиацияһы экипажы составында — 2 самолет.\nЭкипаж составында башҡарған өсөн:\nауыр бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 15-се уңышлы хәрби осош;\nалыҫ бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 20-се уңышлы хәрби осош;\nяҡын бомбардировка авиацияһы экипажы составында — 25-сы уңышлы хәрби осош;\nштурмлау авиацияһы экипажы составында — 20-се уңышлы хәрби осош;\nистребителдәр авиацияһы экипажы составында— 50-се уңышлы хәрби осош;\nалыҫ разведка авиацияһы экипажы составында — 20-се уңышлыхәрби осош;\nяҡын разведка авиацияһы экипажы составында — 25-сы уңышлы хәрби осош;\nкорректировка авиацияһы экипажы составында — 10-се уңышлы хәрби осош;\nбәйләнеш авиацияһы экипажы составында — үҙ территорияһына ултырыушарттарында 50-сы уңышлы хәрби осош һәм дошман биләгән территориялағы үҙә ғәскәрҙәре районында ултырыу шарттарында 20-сыуңышлы хәрби осош;\nтранспорт авиацияһы экипажы составында — үҙ территорияһына ултырыу шарттарында 50-сы уңышлы хәрби осош һәм дошман биләгән территориялағы үҙә ғәскәрҙәре районында ултырыу шарттарында 10-се уңышлы хәрби осош.\nХәрби шарттарҙа баҫып алынған трофей самолетын тергеҙгән, үҙләштергән һәм ҡулланған өсөн;\nДошман уты аҫтында алғы аэродромда 5-тән кәм булмаған самолетты йүнәтеүгә өлгәшкән өсөн;\nАртиллерия уты менән дошмандың 1 ауыр йәки урта, йәки 2 еңел танкыны (бронемашинаны), йәки орудие расчеты составында — 2 ауыр йәки урта, йәки 3 еңел танкыны (бронемашинаны) шәхсән юҡ иткән өсөн;\nАртиллерия йәки миномет уты ярҙамында дошман ут сараларын юҡҡа сығарған һәм беҙҙең ғәскәрҙәрҙең уңышлы ғәмәлдәрен тәьмин иткән өсөн;\nАртиллерия йәки миномет уты ярҙамында дошмандың 3-тән кәм булмаған батареяһын юҡҡа сығарған өсөн;\nАртиллерия уты ярҙамында 2-нән дә кәм булмаған самолетты юҡ иткән өсөн;\nҮҙенең танкы менән дошмандың 3-тән кәм булмаған ут нөктәһен ҡыйратҡан һәм шуның менән беҙҙең һөжүм итеүсе пехотаның алға китешенә булышлыҡ иткән өсөн;\nЭкипаж составында дошмандың ут сараларын һәм тере көсөн юҡҡа сығарыу буйынса 3-тән дә кәм булмаған хәрби заданиеһын үтәгән һәм алыштарҙа дошмандың 3-тән дә кәм булмаған танкын йәки 3 орудиеһын ҡыйратҡан өсөн;\nДошман уты аҫтында яу яланынан дошман ҡыйратҡан 2 танкыны алып сыҡҡан өсөн;\nЯу яланында йәки дошман тылында гранаталар, яныусы ҡатышмалар шешәләре йәки шартлатыу пакеттары ярҙамында дошман танкын юҡҡа сығарған өсөн;\nДошман уратып алғанч часть йәки подразделение менән етәкселек итеп, дошманды ҡыйратҡан, ҡоралды һәм хәрби мөлкәтте юғалтмайынса үҙенең часын (подразделениеһын) ҡамауҙан сығарған өсөн Кем, өлөшөнә йәки подразделение етәкселәре, дошман ҡамауында, дошмандарын ҡыйратып, үҙенә өлөш сығара (бүлексәләренән) торған мөлкәтен юғалтҡан һәм башҡа яҡындары хәрби ҡорал;\nДошман ут позицияларына барып еткән бер орудиенан, өс минометтан йәки өс пулеметтюҡ иткән өсөн;\nТөндә дошман ҡарауыл посын (дозор, секрет) үлтергән йәки баҫып алған өсөн;\nДошман самолетын шәхси ҡоралынан бәреп төшөргән өсөн;\nДошмандың өҫтөнлөклө көстәре менән көрәшеп, үҙ позицияларының бер ҡарышын да бирмәгән һәм дошманға ҙур зыян килтергән өсөн;\nҠатмарлы хәрби шарттарҙа командованиеның һуғыш алып барған ғәскәрҙәр менән бәйләнешен ойошторған һәм тәьмин иткән өсөн;\nКарап, самолет йәки яр буйы батарея хәрби расчетының экипажы составында хәрби карапты йәки бер дошман транспортын сафтан сығарған өсөн;\nДошман транспортын баҫып алған һәм үҙ базаһына алып килгән өсөн;\nДошманды үҙ ваҡытында күреп ҡалған һәм карапҡа, базаға һөжүм итеүҙе булдырмаған өсөн;\nКараптың уңышлы маневрлауын тәьмин иткән һәм шуның һөҙөмтәһендә дошман карабы батырылған йәки уға зыян килтергән өсөн;\nКараптың уңышлы хәрби эшен үҙенең оҫта һәм аныҡ эше менән тәьмин иткән өсөн;\nЧастың, соединениеның. армияның матди-техник тәьмин итеүен ойошторған һәм шуның менән частың, соединениеның уңышына булышлыҡ иткән өсөн.\nВатан һуғышы ордены менән бүләкләү яңы батырлыҡтар һәм ҡаһарманлыҡтар өсөн ҡабатлана алыуы мөмкин.\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены күкрәктең уң яғында йөрөтөлә һәм Александр Невский орденынан һуң урынлаштырыла.\nII дәрәжә Ватан һуғышы ордены күкрәктең уң яғында йөрөтөлә һәм I дәрәжә Ватан һуғышы орденынан һуң урынлаштырыла.\nЕңеүҙең 40-йыллығына арналған бүләкләүҙәр (1985)Үҙгәртергә\n1985 йылда, Бөйөк Еңеүҙең 40-йыллығына хөрмәтенә Ватан һуғышы ордены менән ул мәлгә иҫән булған бөтә һуғыш ветерандары бүләкләнә.\nСССР Юғары Советы Президиумының 1985 йылдың 11 мартындағы Указы буйынса I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнәләр:\n— Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы Советтар Союзы Геройҙары;\n— Дан орденының тулы кавалерҙары;\n— Бөйөк Ватан һуғышында туранан-тура ғәмәлдәрге армия составында, партизан формированиеларында йәки подпольела, Бөйөк Ватан һуғышы осорондағы уларҙың званиеларына ҡарамаҫтан, маршалдар, генералдар һәм адмиралдар;\n— Бөйөк Ватан һуғышында туранан-тура ғәмәлдәрге армия составында, партизан формированиеларында йәки подпольела, алыштарҙа яра алған йәки Бөйөк Ватан һуғышы осоронда СССР ордендары йәки «Батырлыҡ өсөн», Ушаков, «Хәрби ҡаҙаныштар өсөн», Нахимов, «Бөйөк Ватан һуғышы партизанына» миҙалдары менән бүләкләнгән кешеләр;\n— Алыштарҙа яраланған Бөйөк Ватан һуғышы инвалидтары.\nII дәрәжә Ватан һуғышы ордены менән бүләкләнәләр:\n— Бөйөк Ватан һуғышында туранан-тура ғәмәлдәге армия составында, партизан формированиеларында йәки подпольела ҡатнашҡан кешеләр, әгәр Указға ярашлы уларҙы I дәрәжә Ватан һуғышы ордены менәннаградлау ҡаралмаған булһа.\nСССР Юғары Советы Президиумы Указы Япония менән һуғышта ҡатнашыусыларға ла тарала.\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены (беренсе тибы)\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены (икенсе тибы)\nII дәрәжә Ватан һуғышы ордены (икенсе тибы)\nВатан һуғышы ордены ҡабарынҡы биш осло йондоҙҙан ғибәрәт, йондоҙ биш осло шымартылған йондоҙ рәүешендәге нурҙар фонында эшләнгән, уның остары ҡыҙыл йондоҙҙоң остары араһында урынлашҡан. Йондоҙ ҡыҙыл рубин эмаль менән ҡапланған. Ҡыҙыл йондоҙҙоң уртаһында — ҡыҙыл рубин пластинала урынлаштырылған ураҡ менән сүкеш һүрәте. Пластина аҡ эмаль билдек менән уратылған. Пластинала түңәрәк буйлап — «ОТЕЧЕСТВЕННАЯ ВОЙНА» яҙыуы һәм уның аҫҡы өлөшөндә бәләкәй йондоҙ һүрәте. Йондоҙ нурҙары фонында арҡыс-торҡос винтовка һәм ҡылыстың остары һүрәтләнгән. Винтовканың приклады — аҫҡа уң яҡҡа, ҡылыстың эфесы — аҫҡа һул яҡҡа ҡарай.\nОрдендың таҫмаһы бордо төҫөндәге ҡыҙыл буйлы ебәк муарҙан эшләнгән:\nI дәрәжә өсөн — таҫма уртаһынан 5 мм киңлегендә бер буй;\nII дәрәжә өсөн — таҫма ситенән 3 мм киңлегендә 2 буй.\nТаҫманың киңлеге — 24 мм.\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены (беренсе тибы — «аҫылмалы», 1942—1943 йылдар)Үҙгәртергә\nАлтындан һәм көмөштән, аҡһәм ҡыҙыл эмаль ҡулланыу менән эшләнә. Ҡыҙыл эмалле йондоҙ остарының һәм винтовка һәм ҡыыстың оҙонлоғо — 45 мм. Ҡалыпһыҙ ауырлығы: 32,34 ± г. 1,65\nДүрт өлөштән тора, улар бер-береһенә беркетелгән. Төп өлөшө — 925 келәймәле көмөштән эшләнгән, ҡыҙыл һәм аҡ эмаль менән ҡапланған, йондоҙ. Икенсе өлөшө — 583 келәймәле алтындан эшләнгән, винтовка һәм ҡылыс һүрәттәре менән нурҙар фонында — биш осло йондоҙ, урталағы йондоҙ нуры осонда — 16,5 мм диаметрлы тишек. Өсөнсө өлөшө — 583 келәймәле алтындан эшләнгән ураҡ һәм сүкеш, улар төп өлөшкә ике сейнәүес менән беркетелгән. Дүртенсе өлөшө — реверсҡа беркетелгән яйпаҡ көмөш энә.\nРәт номеры штихель менән уйылып эшләнгән. Ҡалыптың күп кенә деталдәре алтынға йәки көмөшкә ялатылған.\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены (икенсе төрө — «бормалы», июнь 1943—1991)Үҙгәртергә\nҠалыбы һәм үрге нурҙағы элмәк алып ташлана. Шөрөп реверстың үҙәк өлөшөндә беркетелгән.\nНурлы йондоҙ, ураҡ менән сүкеш 583 келәймәле алтындан эшләнгән. Үҙәктәге тишек ҙурыраҡ эшләнә һәм реверс үҙәгендә ҡушылған ике арҡыры таяҡ барлыҡҡа килә.ҡа әйләнә. Таяҡтар ҡушылған ерҙә — ҙур булмаған тишек, уның аша шөрөп үтә. Алтын йондоҙ көмөш йондоҙға ҙур булмаған шөрөп ярҙамында беркетелә. Реверстың өҫкө өлөшөндә «МОНЕТНЫЙ ДВОР» келәймәһе һуғылған. Һан номеры штихель менән уйылып яҙылған. Беркетеү гайканың диаметры — 33 мм.\nI дәрәжә Ватан һуғышы ордены (өсөнсө тибы — «юбилей сығарылышы», 1985 йыл)Үҙгәртергә\n925 келәймәле көмөштән эшләнгән, алтынланған майҙаны ҙурайтылған. Тотош штампланған, яйпаҡ тоноҡ реверслы. Реверстың уртаһында шөрөп беркетелгән. «МОНЕТНЫЙ ДВОР» келәймәһе рельефлы хәрефтәр менән эшләнгән, реверстың үрге өлөшөндә урынлаштырылған. Һан номеры бормашина ярҙамында гравёрлап эшләнгән һәм шөрөптән аҫтараҡ урынлаштырылған.\nII дәрәжә Ватан һуғышы ордены (беренсе тибы — «аҫылмалы», 1942—1943 йылдар)Үҙгәртергә\nАлтын һәм көмөштән эшләнгән, ҡыҙыл һәм аҡ эмаль, алтынға ялатыу һәм оксидатлау ҡулланылған. Ҡыҙыл эмалле йондоҙҙң ҡапма-ҡаршы остары араһы һәм шулай уҡ виновканың һәм ҡылыстың оҙонлоғо — дүрт 45 мм. Бер-береһенә беркетелгән дүрт өлөштән тора. Ҡалыпһыҙ ауырлығы: 28,05 ± 1,5 г. Төп детале — 925 келәймәле көмөштән эшләнгән һәм ҡыҙыл һәм аҡ эмаль менән ҡапланған йондоҙ. Икенсе өлөшө — таралған нурҙар һәм винтовка менән ҡылыс һүрәттәре фонындағы 925 келәймәле көмөштән эшләнгән биш осло йондоҙ. Урталағы йондоҙ нуры осонда — 16, 5 мм диаметрлы тишек. Өсөнсө деталь — 583 келәймәле алтындан эшләнгән ураҡ менән сүкеш, улар төп өлөшкә ике төйләгес ярҙамында беркетелә. Дүртенсе деталь — ордендың реверсына беркетелгән яйпаҡ көмөш энә.\nII дәрәжә Ватан һуғышы ордены (икенсе төрө — «бормалы», июнь 1943—1991)Үҙгәртергә\nКөмөш һәм алтындан эшләнгән, ҡыҙыл һәм аҡ эмаль ҡуллынылған. Төп өлөшө 925 келәймәле көмөштән тотош штампланған. Реверстың үҙәгенә көмөш шөрөп беркетелгән. Серп и молот, 583 келәймәле алтындан эшләнгән ураҡ менән сүкеш ике төйләгес ярҙамында беркетелгән. Көмөш шөрөп реверстың уртаһына беркетелгән.\nII дәрәжә Ватан һуғышы ордены (өсөнсө тибы — «юбилей сығарылышы», 1985 йыл)Үҙгәртергә\n925 келәймәле көмөштән эшләнгән. Тотош штампланған, реверстың уртаһында шөрөп беркетелгән. «МОНЕТНЫЙ ДВОР» келәймәһе рельефлы хәрефтәр менән штампланған, реверстың аҫҡы өлөшөндә урынлашҡан. Ордендың аверсындағы нурҙар, хәрефтәр, ураҡ менән сүкештең ҡаймаһы алтын менән ялатылған. Реверсы яйпаҡ, тоноҡ. Һан номеры бормашина ярҙамында граверланған һәм шөрөптән аҫтараҡ урынлаштырылған.\n↑ Орден Отечественной войны.\n↑ Награды России\nУказ Президиума Верховного Совета «Об учреждении Ордена Отечественной войны первой и второй степени» от 20 мая 1942 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1942. — 28 мая (№ 19 (178)). — С. 1.\nДуров В. А. Награды Великой Отечественной. — М.: Русская книга, 1993.\nДуров В. А. Отечественные награды. 1918—1991. — М., 2005.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ватан_һуғышы_ордены&oldid=1092301 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 10 ноябрь 2021 в 16:05\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:05 10 ноябрь 2021 үҙгәртелгән.


Республика юлдарында хәл: боҙлауыҡ һәм ҡар һырынтылары // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспублика юлдарында хәл: боҙлауыҡ һәм ҡар һырынтылары\n12:10, 5 марта 2018 Йәмғиәт\nРеспублика юлдарында хәл: боҙлауыҡ һәм ҡар һырынтылары Фото: БР Транспорт буйынса дәүләт комитеты\nӨФӨ, 2018 йыл, 5 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлфиә Әғлиуллина/.\nБашҡортостандың Транспорт һәм юл хужалығы буйынса дәүләт комитеты республикала автомобиль юлдарының хәле буйынса оператив мәғлүмәт ебәрҙе. 5 мартта иртәнге сәғәт 7-ләге мәғлүмәттәр буйынса, иң түбән һауа температураһы – 13,1 градус – Баймаҡ районында теркәлгән, иң юғары – Ғафури районында – -2,6 градус.\nТотош республика буйынса болотло һауа торошо, урыны менән буран һәм ҡар һырынтылары. Дымлылыҡ 85 процент, ел көньяҡ-көнбайыштан секундына 7 метр. Юлдарҙа күреү мөмкинлеге 300 метрҙан ашыу.\nТрассаларҙың ҡайһы бер участкаларында эләктергес коэффиценты түбәнәйгән, боҙлауыҡ күҙәтелә.\nБоҙлауыҡ менән хәүефле ҡурҡыныс юл участкалары:\n— Өфө-Бөрө-Яңауыл (Благовещен, Борай райондары),\n— Кропачево-Мәсәғүт-Әчит (Мәсетле районы),\n— Дүртөйлө-Нефтекама (Краснокама районы),\n— М-5 «Урал» — Шишмә — Аксёнов — Ҡырғыҙ-Миәкә (Дәүләкән районы),\n— Борай-Иҫке Балтас-Көйәҙе (Тәтешле районы),\n— Бәләбәй-Николаевка-Туймазы-Баҡалы (Баҡалы районы)\n«Башкиравтодор» акционерҙар йәмғиәте мәғлүмәттәре буйынса, 4 марттан 5 мартҡа тиклемге осорҙа республикала юлдарҙы таҙартыуға һәм ҡарауға 108 берәмек махсус техника сыҡҡан.\nТеги: юлдарҙа хәл


Әхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ. Мең дә бер күҙәтеүем. 315-се күҙәтеүем: "Шәжәрәһен белгән — оҙаҡ йәшәгән..."\n15 Февраль 2020, 12:56\n6 февралдә Баймаҡта үткән әҙәби осрашыуҙа Сәлимә һеңлем ошо күҙәтеүҙе яҙырлыҡ ҡыҙыҡлы бер һүҙ әйтеп ҡуйҙы: "Әхмәр ағай ауылға ҡайтҡан һайын беҙҙе яңы табылған бер туғаныбыҙ менән таныштыра..." Шундайыраҡ ғәҙәтем бар шул. Минән дә күберәк Баймаҡ районының Йылым ауылында йәшәүсе Ғәли ағайым Фәхритдинов туғандарыбыҙҙы юллап, шәжәрәләр төҙөй. Рәхмәт уға! Нимә генә тимә, туғанлыҡ менән көслө халҡыбыҙ. Башҡорт ғалимы М.Өмөтбаев юҡҡа ғына шәжәрәңде белеүҙе аҫаба башҡорттоң төп йәшәү шарты тип һанамаған. Мин үҙем, мәҫәлән, тамырҙарымды күберәк белгән һайын комлекстарымдан ҡотола, һауыға барам. Эйе, һаулығым...\n...нығына, алдағы көндәремә ҡарата өмөт-ышанысым арта. Шәжәрәңде белеүҙең билдәле дөйөм әһәмиәтенән тыш үҙемсә ошондай ҙа һығымталар яһаным:\n— Бығаса билдәле булмаған туғанлыҡ ебеңде табыу һине ошо тупраҡҡа, ошо халыҡҡа бәйләүсе тағы бер тамырҙы табыуға тиң. Тамырҙар күберәк, тәрәнерәк булған һайын ағас та ерҙә нығыраҡ , оҙағыраҡ ултыра. Ныҡлыҡ, оҙайлыҡ — һаулыҡ билгеһе;\n— "Беҙ күп һанлыбыҙ, күмәкбеҙ"тигән психологик фактор. Хатта ки кешене закон яҡламаған хәлдә лә туғандары яҡлай. Ундай кеше хатта ки эшһеҙ, йортһоҙ тороп ҡалған саҡта ла, урамда һәм ас ҡалмаясаҡ.Ҡыҫҡаһы, туғандарының күплеген белгән кешелә кәмһенеү комплексы (комплекс неполноценности) булмайҙыр, ундай кеше рухи яҡтан да, физик йәһәттән дә һау булалыр, тием.


Күктән секс ҡыҙҙар өсөн иң яҡшы ҡала мексика ҡыҙы\nМексика донъяла төп туристик йүнәлештәрҙең береһе булып тора, уларҙың күбеһе һеҙҙең өсөн сюрприз булырға тейеш түгел. Был бик ҙур илдең, ахырҙа, был ҡараш менән география һәм төрлө невероятно, шулай уҡ күп кенә ҙур ҡала. Был еңел уйлаусылар тураһында Мексика кеүек, ҡайһы бер дөйөм туризм пляж береһе-курорт өсөн бик күп, ҡултығы ярына урынлашҡан, һәм Тымыҡ океан бассейны Кариб. Был аңлашыла, ләкин һеҙ белергә тейеш, тип, бар күпкә күберәк. Мексика, аҡ ҡом менән пляж да һәм яҙ прерыватель. Я. төрҙәре бар, был яҡшы, әммә күп булып, ил эсендә табып булмай, ә шулай. Ни өсөн секс ҡыҙ менән танышып, башҡа илдәр хаҡында уйлау ауыр, уларҙы яҡшы. Бында төрлө ҡаҙаҡлау ҡатын-ҡыҙҙарға, бәйле. һеҙлек өлкәһендә, халыҡ һәм көслө экспат ла булып тора, бер нисә төрлө вариант һәм мөмкинлектәр килтерер. Бәхеткә күрә, мөмкинлек табып еңел түгел. һәм дөйөм алғанда, мексика кеүек менән про-про ҡыҙ, шулай булғас, әгәр һеҙ көн клубтары уйындары менән башлана. йәки һинең, эскорт менән һеҙ мәңге барырға баҫып, бортҡа тиклем, ҡайһы саҡтарҙа бер нисә проститутки табыу һәм урамдарҙағы тәртип, шулай уҡ.\nТағы ла бер яҡшы әйбер-бында тора. Мексика-был да арзан түгел, ҡайһы бер башҡа урындарҙа нисектер, әммә һеҙ шулай уҡ аласыз, аҡса сарыф итмәй өйөмдәре, хатта ҙур ҡалалар, Мехико. Был ауыр, сая өсөн әйберләр аҫҡа табан, өсөн, секск иң яҡшы ҡалаһын һайларға һәм уйланым мин. әммә хәҙерге мексика өсөн биш ҡыҙы. Эйе, ҡайһы бер курорт ҡалаһы сәбәбе аңлашыла буйынса индерелде, әммә бында бик күп төрлөлөгө. Мин уйлайым, һеҙ мотлаҡ файҙалы мәғлүмәт табып, эште башлар өсөн, үҙ маршруттарын планлаштырыуҙарын. Был мәсьәләне хәл итеү ваҡыты ҡалһа, мин торған комбинациялар ҡулланыла билдәле бер критерий, шул иҫәптән ҡыҙ итеп, сит ил мөрәжәғәттәр, именлек, иҫтәлекле, һәм дөйөм тәьҫораттар. Мехико булып тора, ҡағиҙә булараҡ, кем беренсе ҡала-вафат була, ҡыҙы менән таныштырыу һәм был илдең туризм тураһында уйлана башлай, әммә шулай булырға тейеш һәм наверно. Шул өс донъяла иң ҙур ҡалаларының береһе булған, абсолют һандар ғына, быныһы мөһим пункт янында эҙләү, подцеплять өсөн ниндәйҙер секси мексика ҡыҙы (күп һәм но-мексика ҡыҙы.) Был эштәрҙең күпселек өлөшө һәм иң хәүефһеҙ ҡалаһы өсө н бик космополитичный, шул тиклем оҙаҡ, шул тиклем телисез икән, һеҙҙән төплө, шул уҡ мәғәнәлә ҡулланыла, ҙур ҡалала үҙ теләсә ниндәй башҡа юлдары ҡасан тураһында бара. Бик неподдельный доброжелательный һәм кешеләре, тирә-яҡ тәҡдимдәр биреүҙе үҙ юлын табыр һәм һеҙҙең ярҙам һәм мөхәббәт. Үҙәге ҡала булған һәм клуб өйөмдәре бар. зона, уларҙың бер нисә төрлө өлөшкә бүленгән. Эскорт тонна төрлө була-бында хеҙмәте, шулай уҡ, күп борт һәм массаж салондары, стрип-клуб, барыһы тиерлек һәм, кәрәк тип һиңә (һеҙгә ярҙам менән сайтында танышырға мөмкин һанһыҙ күп ҡыҙы ҡаршы түгел һәм шул иҫәптән түләнә). Барыһы ла уларҙы бик еңел табырға. Ҡыҙ үҙаллы йәшәгән күпселек ысынлап та, ихлас һәм бар ғаилә менән түгел, ә күпкә бер төн. Зоо-һәм ысыҡ Кондес ике иң яҡшы урын булыу өсөн, план ҡыҙ менән танышабыҙ, бигерәк тә Зонаһында ысыҡ. Был райондарҙа төнгө тормош бик сағыу, ҡыҙҙарыбыҙ эш таба алмай һәм сифатлы шляться һеҙгә ниндәйҙер бер кис бар. Бында моғайын сәфәр ҡылыусы ниндәйҙер мәлгә. Эйе, беҙ бөтә канкул тураһында белмәйем, әммә барыһы ла шулай уҡ. Был урында бик күп булырға мөмкин, булһа, һеҙ телисез. Мөмкин булһа, һеҙ матур, ҡауыштыра, стиль ғаилә сәйәхәт, йәки һеҙ үҙегеҙ менән танышыу кисәһен үткәрә ала ҡыҙ ла, фактик ҡалған өлөшөн табып, бер артыҡ ҡыйыу приключение. Шулай уҡ, Канкул-һеҙ ни эшләйһегеҙ ул. Күп егеттәрҙән ишеткәнем һәм һеҙгә зарланып һөйләп, был ваҡытта тора алмаһағыҙ, һеҙгә, әгәр һеҙ пересыпать теләүселәр күп, әммә уларҙы белеүселәр дөрөҫ түгел, тип уларса эшләне. Йылға төҙөлгән килешеү иң яҡшы, һеҙ нисек анонимность бөтә донъянан туристарҙы күпләп файҙаланырға мөмкин. Яҡшы ҡыҙ булырға ваҡыт эсендә күп, уларҙа аҫҡа табан, ул да булырға мөмкин, ҡасан ҡайтабыҙ өйгә. Был төрө бар, тип Канкул-ысынлап та, был урында ике төрлө. Отель һәм ҡунаҡханаларҙың булыуы. ярымутрауы һеҙ курорт зонаһы, һәм һеҙ баш ҡаланан алыҫ урынлашҡан төпкөл — Канкул Үҙәге. Уның ҡайһы бер отрывочный таптар бар, ләкин әгәр һеҙ беләһеңме, һеҙ нимә эшләйһегеҙ, бәлки, һеҙ таба, яҡшы отель, стрип-клуб, эскорт һәм башҡа бик күп нәмәләр. Әгәр һеҙ ысынлап та ла телисез яҡшы ваҡыт үткәреү, яҙғы каникул ваҡытында килгән ай. Йәғни, ябай ғына ҡышлап килә, туристар бында килә өсөн ебәрергә һәм һыуыҡ ҡаса. Теләһә ниндәй осраҡтарҙа, ни өсөн һин-яҡшы ғәмәл. Монтеррей, мексика һәм ҙурлығы буйынса өсөнсө ҡалаһы. Нуэво штатының баш-Леон. Иң мәҙәни ҡала Мексика был түгел, әлбиттә, ҡыҙыҡ өсөн ҡайһы бер ләкин был мөмкин. Көнбайыш селтәре күп, һәм бында бизнес, аҡса һәм күп. Һәм ҡарап була, кем әйтте һеҙгә, ҡыҙҙар иң ҡыҙыу. Ә бына ҡыҙы сығышы менән яҙҙы паспорты булыуы мөмкин түгел, улар бик лайыҡлы осрашыу булды.\nӘгәр һиңә ышаныуыма\nүҙ уйын көнөндә, Меркадо потусоваться н Хуарес, гигантының баҙарҙа, уларҙың барыһы ла тиерлек булды, сөнки һеҙ телисез. Был популяр моғайын, һеҙҙең яҡшы шанс башлап ебәреүсе һәм ниндәйҙер пландар ҡорған уйын һәм кис. Төнгө тормошона нимә ҡағыла, уларҙың күбеһе тирә-яҡ Антигуа Баррио өсөн ҡулланырға була, ләкин бай булды. сорттарға миграция янында с.-пед. Лоббийы тикшереү, әгәр һеҙ ебәргән. Бында ни тиклем ҡиммәтле әйберҙәр ала ала, тимәк, килергә әҙер булғаны өсөн эксклюзив һәм төнгө клубтарҙа иң популяр доллар самаһы аҡса тотонола. Компромисс-унда был осрашыу мөмкин класлы ҡыҙ балалар, һәм ул шулай уҡ бойондороҡһоҙ булырға тырышам аңлашыла ла, шулай уҡ ата-әсәһе менән бергә йәшәй алмай. Мексика проститутки килә, урамдағы сәхнә саҡ-саҡ, әммә стрип-клубы башҡа ҡалалар менән бер рәттән. Атауальпа клубында ир-популяр урындарҙан һәм абруйлы кешеләр менән бер рәттән кабаре. Местоположение, һеҙ ҡайҙа ул тораһы, секс уның өсөн ҡунаҡхана бүлмәләре барыусы йәки һеҙҙең менән алырға мөмкин.\nПуэрто-Вальярта-н мексика курорт зоналары көнбайыш ярында тағы ла бер күркәм, иң яҡшы һәм пляждарҙың береһендә генә түгел, был донъяла, ҡыҙҙар сәхнәгә сәскәләрҙә осорай. Ҡала һәм райондарында тирә-яҡ Роуминг Малекон, һеҙ күп урын бирелгән, ҡыҙҙар өсөн ниндәй йыл миҙгеле тикшерелде. Оло саҡырылыусыларҙы оҙатыу өсөн арзан булыуы, ҡайһы берҙәре хаҡында һеҙгә һәм иҙән табырға мөмкин һәм-ҡыҙ тураһында бара. Һәм, яҡындарығыҙ һеҙгә нисек инде, күп стрип-клубы, шулай уҡ улар бында нисек эшләүен борт. Башҡа курорт булараҡ, үҙемде һынап ҡарарға мөмкинлек бар, һеҙгә һис шикһеҙ уңыш клуб, башҡа туристар ҡайҙа осратырға мөмкин, шул уҡ ләззәт эҙләп һеҙ. Плайя Ла Бар, Андал, ҡояш Эл, Copa һәм ҡайһы урын яҡшы, ауыҙ өсөн. Пейзаж тейелмәгән, эҫе урындағы халыҡ, туристар иҫерек, телен бөтәһе лә иҫ киткес буласаҡ. Пуэрто-ни өсөн имеш-мимештәрҙе еткергәйне Вальярта, тик яҡшы булып тора. Гвадалахара, халиско штаттарында баш ҡала, һәм бик ҙур, әммә, һис шикһеҙ, традицион ашыу ҡала. Шулай уҡ был Йорт музыка һәм марис текила. Һауа торошо яҡшы йәш һәм йыл миҙгеленә ҡарамаҫтан, мода, тағы колледжы-тип Vibe, төрлө хистәр улар тәҡдим итә, йәғни һин мехико алалар, туристик йәки артыҡ урыны булған, тип Канкул. Бында ни көсөргәнеш артыҡ әйбер. Ни өсөн был урын шулай уҡ яҡшы ишетә. Ярай, ярайһы оло булыуға гей-халыҡ бында, күрәһең, артыҡ булыр тип план демографик ҡыҙы. Мин бик ышанам, ни, был ләкин ниндәй урын ул, чувак буласаҡ конкуренттар менән кусей һеҙ ҡайҙа, ҡасан һәм һеҙ ситтә яҡынса ҡушыла. Шунда уҡ бында аҡса күп, бик начальная һөҙөмтәлә ҡайһы ҡыҙы, ул үҙе ҡараған етди ҡиәфәттә һәм етештерергә тели тәьҫир ҡалдырған. Гринго бер шулай итеп, һеҙҙең иғтибарға уларҙың күп йыйылды. Әгәр сездә бар яҡшы уйын көнөндә, һеҙ таҙартыу. Иҫкәртеп була, был яҡта ҡала бик ҙур түгел, сөнки һеҙ кеүек төнгө клубтарҙа түгел өйөмдәре кесаҙна тиклем табылмаған. Әле, һеҙҙең мөмкин мәңге уйын көнө, йәки борт өҫкә баҫып, стрип-клуб,»Монако»клубында ир-ат, ғауғалы, клуб йәки алтын әсей. Мексика бик күп тәҡдим, һеҙҙең курорт зонаһы менән ҡуша бөтә әйберҙәр һәм төрлө варианттары, ҡала һәм ҡалаһының иң ҙур университеты. Законлылыҡтары тураһында фәхишәлек, атмосфера кире һалып, урындағы мөмкинлектәр менән танышырға һәм ҡыҙ йәшәй, сәйәхәт иткән һәм, бәлки, унда ошо уҡ сәбәп, һеҙ барыһы берләшеп, ял итеү өсөн иң яҡшы секс мексика һайлай\nТөрөк видеочивать танышырға, чат рулетка онлайн Төркиә →


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - НИ ӨСӨН КЕШЕ ТИГӘНЕҢ ТӘБИҒӘТТЕҢ БАТШАҺЫ ИТЕП ТОЯ ҮҘЕН? - 2015 - Мәҡәләләр\nЭкология һәм дәүер\nБоронғо кешеләр "экология" тигән һүҙҙе белмәһә лә, экология борон-борондан мөһим төшөнсә булған, сөнки был һүҙ кеше затының тәбиғәткә ҡарашын, мөнәсәбәтен аңлата. Кеше - үҙе тәбиғәт емеше, бар көсөн тәбиғәттән алған. Тәүтормош кешеһен тәбиғәт тәрбиәләгән, хатта һөнәргә, эшкә өйрәткән. Ул ваҡыттағы кешенең һәр аҙымы тәбиғәткә бәйләнгән. Урта быуатта йәшәгәндәр тәбиғәт байлыҡтары менән оҫта файҙаланырға өйрәнһә лә, тәбиғәт көсөнә лә ихтирамдары ҙур булған. Ә хәҙерге заманда йәшәгән кеше заты, һис шикһеҙ, үҙен тәбиғәттән өҫтөн тоя, уға ихтирамы бөтөнләй юҡ, тип әйтергә лә була.\n"Кеше - тәбиғәттең батшаһы" тигәнде лә күп ишеттек, күп уҡыныҡ инде. Әлбиттә, бөгөнгө кеше үҙен үҫештең иң юғары өлөшөндә тип тоя. Кеше күпте белә, дөрөҫ юлдан бара, тигәнгә минең дә ышанғым килә лә ул. Тик күпме тарих яҙһа ла, кешелек үткәнен белмәй, шулай булғас, иртәгәһе тураһында бөтөнләй хәбәрҙар түгел. Арҡайым, пирамидалар серенә һаман төшөнөп етә алмаһалар ҙа, ул үҙенең киләсәген күрәҙәләр аҡылы менән генә белергә ынтыла. Тимәк, бөгөнгө кеше аҡыл эйәһе түгел. Ә былай, кешелек доньяһы генийҙарға бай, тик генийҙарҙың күбеһе тәбиғәткә һаҡсыл ҡарашта булыуҙы онотҡан. Шуны ла иҫкә төшөрәйек: һәр генийҙың уйлап тапҡан асышы экология өсөн яңы хәүеф алып килгән. Ә бөгөнгө кешелек донъяһы эшмәкәрлеге, бар тырышлығы тәбиғәткә ҡаршы йүнәлтелгән кеүек. Әлбиттә, кешелек донъяһы тәбиғәтҡә ҡаршы көрәшмәне, ә техник алдынғылыҡҡа ғына ынтылды. Ә техник алдынғылыҡтың ҡорбаны кем? Тәбиғәтме, әллә кеше үҙеме? Хәҡиҡәт ниҙә? Башҡорт халҡы борон-борондан тәбиғәткә инанып та, табынып та йәшәгән. Һәр һыу сығанағы, һәр тау башҡорт өсөн изге һаналған. Ысынлап та, башҡорт төйәге, Көньяҡ Урал тиңе булмаған тәбиғәт ҡомартҡыһы. Таҙа һыуҙар, мәғдәнгә бай тауҙар башҡа халыҡтарҙы ла үҙенә йәлеп иткән, әммә башҡорт үҙ төйәген һаҡлай белгән. Шулай ҙа һынылыш дәүере килгән. Ун етенсе быуат аҙағы, дөрөҫөрәге, ун һигеҙенсе быуат башында Петр Беренсе был төбәктең тәбиғәт байлыҡтарын Көнбайыш файҙаһы өсөн ҡуллана башлай. Шул осорҙан Көньяҡ Урал тәбиғәте рәхимһеҙ талана. Бына бер генә миҫал, ул заманда төҙөлгән йөҙ заводтың береһе - әлеге Ишембай районындағы Верхотор баҡыр иретеү заводы ике миллион бот самаһы тап-таҙа баҡыр иретеп биргән. Бөгөнгө көндә был заводтың бер нәмәһе лә ҡалмаған. Ярай әле, исмаһам, Верхотор бүләге - Мәскәүҙә Пашков йорто һаман тора. Пашков кеүектәр типтергән Көнбайыш ҡалалары Уралда эшләнгән аҡса иҫәбенә нисек алға киткән!\nЭкология һәм закон\nБөгөнгө кешелек донъяһы барлыҡ эшмәкәрлеген, тырышлығын тәбиғәткә ҡаршы йүнәлткән. Техник прогрестың ҡорбаны кем, тәбиғәтме, әллә кеше үҙеме? Хәҡиҡәт ниҙә? Бына, мәҫәлән, Башҡортостан ерендә тәбиғәтте иң әүҙем боҙоусы "Башҡортостан сода компанияһы" комбинаты территорияһына рөхсәтһеҙ бер генә кеше лә инә алмай, һаҡсылар күп, закон да комбинатты яҡлай. Тимәк, тәбиғәткә ҡаршы тороусының хәл-ҡөҙрәте етерлек…\nБыл комбинатҡа ҡарай аҡҡан Һәләүек йылғаһы бассейнына күҙ һалайыҡ. Күптән түгел генә йылғаның туғайҙары иҫ китерлек йәмле ине. Бөгөн Һәләүек туғайҙары икенсе төр "йәм" алды - йәйге көндәрҙә йылға ярҙарын автомобилдәр баҫып ала. Бөгөнгө көндә тәбиғәткә янаған бәлә дүрт тәгәрмәстә елдерә, мотор ғәйрәтен әҙәм көсө менән сағыштырыу урынһыҙ. Тимәк, болондарҙы, туғайҙарҙы һаҡлау өсөн яңы төр закондар кәрәк. Йылға ярында автомобиль йәки башҡа моторлы механизм рөхсәтһеҙ туҡтарға тейеш түгел, тыйылған аралыҡ та асыҡ билдәләнһен. Һәр ауыл биләмәһенең, хужалыҡтарҙың юлдар күрһәтелгән схема-картаһы булыуы мотлаҡ. Ә был юлдарҙан сығып, болонда хәрәкәт иткән йәки туҡтаған механизм хужаһы штраф түләргә тейеш, штраф күләме һиҙелерлек булырға тейеш. Ауыл хужалығы техникаһы ла тейешле танытмалар менән эшләргә тейеш. Ғөмүмән, туғай-болондар саф һауа биреүсе йәки етештереүсе комбинат йәки фабрика дәрәжәһен алырға тейеш. Экология полицияһының ҡатнашлығы һәр ауыл ерендә булыуы фарыз.\nКешелек донъяһы һәр саҡ өҫтөнлөк өсөн көрәшкән, күберәген һуғышҡан. Борон-борондан өҫтөндәр доньяға хужа. Өҫтөнлөккә өлгәшкән Македонский иң гүзәл ҡала - Персепольде яндырып юҡҡа сығарған, ә үҙе төҙөтҡән Александрия әллә ни гүзәл була алмаған. Ә Тамерлан иһә гүзәл Һарайҙы тулыһынса емереп, кирбестәрен дөйәләргә тейәп, Сәмәрҡәнд төҙөлөштәренә оҙатҡан. Ошоларҙы хәтерләйһең дә, аптырайһың: өҫтөндәр донъя емереүселәрме? Техник үҫеш, тарихи үҫеш… Бөйөк Рим империяһын төҙөү өсөн нисә этнос юҡҡа сығарылған, Колумб асышы ниҙе һөйләй, ирокездар ҡайҙа? Европа баҫҡынсылары американдарҙан аҡыллыраҡ булмаған, өҫтөнлөк яулауҙың яңы ысулдарын тапҡан. Бына нисек - өҫтөнлөк күккә лә күтәрә, упҡынға ла ташлай. Ә өҫтөнлөккә ынтылмаған йән эйәһе бармы? Бына ҡырмыҫҡа иләүен күҙәтеү үтә ҡыҙыҡлы. Һәр ҡырмыҫҡа йәшәү өсөн көрәшә, өҫтөнлөккә ынтылыуын күрһәтмәй. Ә бал ҡорто? Бына ҡайҙа ул Аллаһы Тәғәлә биргән ынтылыш, йәшәү үрнәге - сәскәнән сәскәгә осоп, тәбиғәткә файҙа ғына килтереп йәшәй белеү.\nӨҫтөнлөккә ынтылыу һәр саҡ агрессияға бәйләнгән. Бына, мәҫәлән, ҡарабаш турғайҙың башҡа ҡоштарға ҡарата агрессив мөнәсәбәтен күреп булмай. Сыйырсыҡтың да агрессияға ваҡыты юҡ, үҙ эше менән мәшғүл, әҙ генә ваҡыты булһа, бына тигән итеп һайрай, тәбиғәтте маҡтай. Ә ни өсөн кешелек донъяһы тыныслыҡ символы итеп күгәрсенде һайлаған? Кешелек яңылышмаған, ысынлап, күгәрсен кешегә оҡшаған - нәфсеһен тыя белмәй, енси сәбәп менән ыҙғышыу оҫтаһы. Ярар әле, Алла күгәрсенгә артыҡ ҡөҙрәт бирмәгән, өҫтөнлөктөң дә ике "осо" бар шул…\nБындай оҙайлы фәлсәфәнең кәрәге юҡтыр бында. Өҫтөн-лөк ҡайҙа алып бара? Кешелек донъяһының хаталар "диңгеҙендә" йөҙөүе шуның эҙемтәһе түгелме? Егерменсе быуат ғәҙелһеҙлек донъяһын емереү маҡсатын алға һөргәйне түгелме әле? Ә ошо маҡсатҡа ынтылыу рәхимһеҙлектең яңы төрөн тыуҙырҙы. Бөйөк Октябрь Рәсәйгә маузер демократияһын килтерҙе. Һөҙөмтәләре менән Октябрь революцияһы Тамерлан яуын артта ҡалдырҙы. Эйе шул, Блюхер бандаһы Аҡһаҡ тимер ише генә таламаны, әгәр Аҡһаҡ үҙенә кәрәген генә алһа, маузерле Блюхер кәрәкмәгәнен дә арбаһына һалды. Ошо осорҙан башлап кешелек психологияһында үҙгәрештәр һиҙелде, ике йөҙлөлөк өҫтөнлөк алды. Әхлаҡи экология тураһында әйтәһе һүҙҙәр күп, әлегә ҡыҫҡаса әйтәм. Әгәр Ленин-Сталин тәғлимәте "миңә барыбер" тигән кеше затын донъяға килтерһә, Горбачев-Ельцин тәғлимәте "дүрт яғыбыҙ ҡибла" тиеп алдашты. Эйе шул, ҡасандыр Петр Беренсе Рәсәй ишеген Европа сауҙагәренә асһа, был икәү глобализм талаусыларына ишекте шар асты.\nҺуңғы ваҡыттарҙа кешелек донъяһы үҙ-үҙен юҡ итеү юлында, тигән фекер көсәйҙе. Кешелек аҡылы тәбиғәттән ситләште. Әлегә һәр кем үҙенең тәбиғәтте яратыуын тырышып раҫлай, ә тәбиғәт ҡәҙерен белергә теләмәй. Техник прогресс, ғөмүмән, тормош кимәлен күтәрә, һәр кемгә еңеллек килтерә. Ә тәбиғәткә?\nХәҙерге көндә үҙен шәхес итеп һанаған зат үҙ абруйын автомобиль маркаһы менән үлсәй. Ә авто маркаларының да үҙ дәрәжәһе бар. Бында ла өҫтөнлөк өсөн аяуһыҙ көрәш бара. Ролс-Ройс, Феррари, Мерседес, Мазерати, Тойота, Хонда… Юҡ, һанап бөтөрлөк түгел. Автомобиль - дәрәжә күрһәткесе: Окала йөрөгән зат Мерседеста елдерә алмай. Ә шулай ҙа аныҡлыҡ талап ителә - автомобиль ни өсөн? Ябай һорауға ябай яуап бар, әлбиттә. Дүрт тәгәрмәсле механизм А пунктынан Б пунктына барыу, ҡайтыу өсөн. Юҡ шул, автомобилдең тағы бер мөһим "эше" бар - быныһы тәбиғәткә зыян килтереү. Бөгөнгө көндә был тәңгәлдә әлеге автоны уҙыусы бер ниндәй ҙә көс юҡ. Автомобиль - ҡеүәт эйәһе, бейеклектәрҙе лә яулай белә икән: Магнитогорск ҡалаһының эшлеклеләре дүрт тәгәрмәсле тиҙйөрөшлөләр менән Ирәмәл тауын да яулап алған, имеш. Э-эх, Ирәмәл тауы ғына булһа… Автомобиль бөйөк социализм ҡоролошон тар-мар итеүҙә ҙур роль уйнаны, ул бик шәп еңеү ҡоралы булды, буғай. Шул арҡала атмосфера экологияһы ғына түгел, әхлаҡи экология ла иҫ китерлек түбәнлеккә төштө. Иномаркалар ғына түгел, беҙгә бишенсе интернационал йәки глобализм килде. Глобализм үтә талапсан аждаһа, нәфсеһе донъяға һыймай, хатта космосҡа ынтыла. Ярар, был турала һүҙ әҙ булмаҫ әле, әйтерҙәр, яҙырҙар. Космос экологияһы тураһында ла һүҙ буласаҡ.\nЮрматы төйәгенә ҡыҙығыу\nӘүәлдән Юрматы төйәге, өс йылға бассейны, күптәрҙе ҡыҙыҡһындырған. Бына ҡыҙыҡ - бөгөнгө көндә лә юрматыларҙы күсмә халыҡтар иҫәбенә ҡуйыусылар бар. Ысынбарлыҡта, юрматылар бер ваҡытта ла күсмәселек көнөндә булмаған. Ә бына йәйге көндәрҙә тауға күсеү йолаһы булған. Был йоланың ике сәбәбе бар. Беренсеһе - тауҙағы бесәнлектәр малдарҙы йәй көндәре көтөү өсөн уңайлы. Эйе, тауҙарҙа тибенлектәр юҡ, тибенлектәр яландарҙа. Башҡорт йылҡыһы ҡышҡы көндәрҙә тибенлектәрҙә туйынған, быныһы башҡорт атының мөһим сифаты. Бына шулай, Ашҡаҙар, Һәләүек, Стәрле йылғалары бассейны юрматылар төйәге. Ә икенсе сәбәп - бөйөк даланың яҡында булыуынан: йәйге көндәрҙә байтаҡ яуҙар килгән, мал тыуарҙы, ғаиләләрҙе тауҙа имен тотоу еңелерәк булған. Бына ошо төйәкте юрматылар күп быуаттар үҙ ҡулында тотҡан, ситтәргә бирмәгән. Билдәле, юрматылар өсөн Торатау, Йөрәктау, Шәкетау, Ҡуштау изге тауҙар булып һаналған. Ә Торатауҙы иһә ер күсәре тип йөрөткәндәр. Эйе, Торатау башҡорт берҙәмлегенең символы булып һаналған. Ошо тау итәгендә башҡорт бейҙәре Рәсәйгә ҡушылыу ҡарарын ҡабул иткән.\nТағы ҡабатлайыҡ: бына ошо өс йылға тамағы күптәрҙе үҙенә йәлеп иткән. Татар-монголдар ҙа, ҡалмыҡтар, нуғайҙар ҙа бында һыйынырға тырышҡан. Оҙаҡ ваҡыт Ивандар ҙа, Романовтар ҙа юрматы төйәгенә үрелмәгән, сөнки юрматылар Рәсәйгә ихлас хәрби хеҙмәт итеү сараһын күргән. Урыҫ әйтмешләй, изге урын буш тормай, был төйәкте үҙләштереү сараһын күреүсе табылған. Сөннәтлеккә барырға ҡурҡҡан, урыҫ тәреһе таҡҡан Тәтешев Екатерина батшабикәгә ялыу менән килгән. Имеш, Рәсәйҙә тоҙға ҡытлыҡ, ә башҡорттар тоҙҙо бушлай, теләгәнсә тотоналар, тәләфләйҙәр. Тәтешев бер сәптән ике ҡуянды атып алырға самалай. Әбей батша әмеренән файҙаланып, Илек тоҙон ошо өс йылға тамағына килтереп, Рәсәйгә баржалар менән оҙатыу сараһын күрә. Аңлашыла, ике ҡуян ғына түгел, улар тиҫтәгә яҡын була. Башҡорт урманы, башҡорт аты, эшсе ҡулдары, башҡорт йомартлығы үҙе ни тора! Шулай итеп, Стәрлетамаҡ пристане төҙөлә, бында был әмәл өсөн барыһы ла бар: баржалар төҙөү өсөн бына тигән ағас, тоҙ, ағас ташыу өсөн аттар күп. Ә шулай ҙа тиҙ арала пристандең кәрәк булмауы асыҡлана. Төҙөлгән ҡасаба урындағы халыҡты талау өсөн уңайлы бер пунктҡа әйләнә...\nСовет дәүере юрматы төйәгенә яңы бәлә килтерҙе. Байлыҡ - бәлә түгел, ә шатлыҡ сығанағы иҫәпләнә. Юрматы ерендә нефть ятҡылығы барлығы асыҡланды, быға бар халыҡ шатланды. Ә шулай ҙа Ишембай нефть сығанағын үҙләштереү еңел эш булманы. Тәүге нефтселәргә уңайлы шарттар тәьмин итеү юрматыларға йөкмәтелде. Стәрлетамаҡ, Ишембай төҙөлөштәре күберәген ағас материалдары менән башҡарылды, хатта нефть вышкаларының ҡайһы берҙәре ағастан яһалды. Ағас әҙерләү эше тулыһынса ауыл халҡының елкәһенә һалынды. Был эште юрматылар үҙ аттары менән буштан-бушҡа башҡарҙы. Ситтән килгән нефтселәр бына тигән эш хаҡы алды, хатта орден-миҙалдарға лайыҡ булды. Өфө - Ишембай тимер юлы ла ошо уҡ ысул һөҙөмтәһе: башҡорт аты, ауыл халҡының тырыш хеҙмәте - барыһы ла бушҡа. Әлеге лә баяғы - үҙ көрәгең менән, үҙ аҙығыңды ғына ашап, норма үтәү мотлаҡ. Шулай итеп, тимер юлы ваҡытында төҙөлдө.\nҺуғыштан һуңғы "Сода" төҙөлөшө әле лә булһа күҙ алдымда. Ул саҡта шәхси хужалыҡтарға бирелгән һалым күләме иҫ китерлек булды, мал аҫрауҙың кәрәге ҡалманы. Ауыл халҡы астан үлмәҫ өсөн үҙ торлағын ташлап, ҡала төҙөлөштәренә ашыҡты. Етмәһә, пропаганда арымай-талмай "химия - ҡалдыҡһыҙ" тиеп тәтелдәне. Бына ни өсөн тәбиғәттең йәмле урынында, Ағиҙел ярында "Сода" өсөн урын һайланды. Әлеге "Сода" эшмәкәрҙәре лә "экология" һүҙен доға урынына бер туҡтауһыҙ ҡабатлайҙар. Әйтегеҙ әле, "Белое море", "Кама - 2" тиеп аталған урындары булған предприятие экология тураһында дөрөҫ фекер йөрөтә аламы? Юҡтыр. Әлеге көндә был комбинат үҙ эшселәренә зарарлы шарттар өсөн тейешле түләү талаптарын үтәйме икән? Ә бит ҡала халҡы ла шул уҡ шарттарҙа көн итә. Тимәк, комбинат уларға ла зыян өсөн түләргә бурыслы.\nӘйткәндәй, яңыраҡ "Сода" ҡорбаны Шәкетау тирәһенән урап килдем. Рәхимһеҙлек үрнәгенең үрнәге был ерҙәр. Тәбиғәттә батша булырға ынтылып, кеше заты үҙ-үҙенә ҡәбер ҡаҙый, быныһы аксиома…\nИшҡәле НУРҒӘЛИЕВ, Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы. Стәрлетамаҡ ҡалаһы.\nЯҙылған: 07.12.15 | Ҡаралған: 1186