Үҙебеҙҙә ит юҡмы ни? | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n21 января 2020 — 18:55 ГТРК «Башкортостан»\n2024 йылға тиклем Башҡортостандағы һәр район-ҡалала эшҡыуарҙарға ярҙам үҙәктәре барлыҡҡа киләсәк. Был турала хөкүмәтәге оператив кәңәшмәлә әйтелде. Ошонда уҡ балалар туҡланыуына бәйле һүҙ булды. Был тәңгәлдә етди контроль буласаҡ, тине Радий Хәбиров. Мәҫәлән, Кушнаренко районында балаларға Бразилиянан ҡайтарылған ит ашатҡандары билдәле. Эшлекле аралашыуҙар өсөн махсус бүлмә. Бында резиденттар бизнесҡа бәйле һөйләшеүҙәр үткәрә. Үҙ-үҙенә эшләргә теләүселәр өсөн коворкинг үҙәктә интернет, эш урыны булдырылған, бушлай сәй, ҡәһеүә лә ҡойоп бирәләр.\n“Минең бизнесым” үҙәгенең Өфөләге офисында әле 35 резидент. Уларҙың күбеһе АйТи йүнәлешендә эшләүсе йүнселдәр. Черниковка биҫтәһендәге халыҡ телендә “Книжка” атамаһын алған 11 ҡатлы бина яҡын киләсәктә тулыһынса бизнесҡа башланғыс биреүсе нөктәгә әйләнергә тейеш. “Минең Бизнесым” үҙәгенең ике ҡатында әле ремонт эштәре бара. Был коворкинг үҙәк майҙандарын киңәйтергә һәм резиденттар һанын кәм тигәндә ике тапҡырға арттырырға ярҙам итәсәк. Ә 5-6 кешенән торған компанияға тиклем үҫешкән йүнселдәр өсөн бында бизнес инкубатор буласаҡ. Унда юридик һәм бухгалтерия буйынса хеҙмәттәр тулыһынса бушлай. Тағы ла мини офистар, душ бүлмәһе, хатта йоҡо өсөн махсус капсулалар. Алдынғы илдәр өсөн ғәҙәтигә әүерелгән технопарктар 2024 йылға тиклем Башҡортостандағы һәр ҡалала буласаҡ. Был турала хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә әйтелде.\nКесе һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереү өсөн булдырылған шарттар әленән үк яҡшы һөҙөмтәләр бирә.Һәр муниципалитетта эшҡыуарлыҡ үҫеше өсөн яуаплы бизнес-шерифтарҙы КиПиАй, йәғни һөҙөмтәлелек күрһәткесе буйынса баһалаясаҡтар. Һөҙөмтәһеҙҙәре менән хушлашасаҡбыҙ тине Радий Хәбиров.Етди контроль талап иткән мәсьәләләрҙең береһе – балалар туҡланыуына бәйле. Республика етәксеһе Өфө һәм Кушнаренко райондарындағы белем усаҡтарында Башҡортостанда етештерелгән аҙыҡ-түлек бөтөнләй булмауына ризаһыҙлыҡ белдерҙе. Һуңғыһында Бразилиянан ҡайтарылған ит ашатҡандар.Владимир Путин үҙенең йыллыҡ мөрәжәғәтнамәһендә башланғыс синыфтарҙы бушлай ашатыу бурысын ҡуйғайны. Төбәктәрҙең 2023 йылға тиклем ваҡыты бар, Башҡортостандағы күп мәктәптәрҙә уны киләһе уҡыу йылынан башлайҙар. Президент сығышындағы тағы бер тема – медицина кадрҙары ла оператив кәңәшмәлә яңғыраны. 2019 йыл аҡ халатлылар һаны 354-кә артҡан.\nБыйылға маҡсат 500 табипты өҫтәп эшкә алыу.Коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар хаҡында доклад яңғыраны. 1 июлдән улар арта, әммә үҙгәреш 3,6 проценттан да юғары булмаясаҡ. Әрмегә көҙгө саҡырылыш һөҙөмтәләрен барлап Башҡортостан планда күрһәтелгән 4 мең ярым йәш егетте ил һағына оҙатҡаны билдәләнде. 207 егет саҡырыуҙан ҡасып ҡалған. Радий Фәрит улы хәрби хеҙмәткә барырға теләмәгәндәр үҙҙәренең карьераһына аяҡ сала тине. Үҙ-үҙенә аяҡ салыусылар – суррогат спиртлы эсемлектәр менән сауҙа итеүселәргә ҡаршы көрәш даими буласаҡ. Ә был көрәште алып барғандарҙы юридик йәһәттән яҡлау саралары күреләсәк. Вәғәҙә ителгәнсә, алкагОль менән законһыҙ сауҙа итеүселәр хаҡында хәбәр иткән 22 кеше аҡсалата премия алды тине Радий Хәбиров.


Шайморатов исемендәге дини ойошма төҙөләсәк\n14 Май , 22:46\nЛуганскиҙа халыҡ-ара конференция уҙҙы.\nФото:А. Бирғәлиндең “Бәйләнештә”ге сәхифәһенән.\nБашҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесе Айнур Бирғәлин “Донбасстағы традицион диндәр – экстремизмға һәм неонацизмға ҡаршы” тип аталған халыҡ-ара конференцияла ҡатнашыуы хаҡында хәбәр итте. Сара Луганскиҙа уҙған. Айнур хәҙрәт унда Рәсәй мосолмандары Диниә назараты рәйесе Әлбир Крганов етәкселегендәге делегация составында барған.\n“Быйыл 29 мартта Рәсәй Дәүләт Думаһы ошо тема буйынса тәүге осрашыуҙы Мәскәүҙә ойошторғайны. Луганскиҙағы конференция уның логик дауамы булды, – тип билдәләне Айнур Бирғәлин. – Бындай саралар бик кәрәк, улар киҫкен хәлдәрҙең нигеҙенә төшөнөү, халыҡтар араһында бәйләнеште нығытыу мөмкинлеген бирә. Луганск Халыҡ Республикаһының Мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр министрлығына, уның етәксеһе Дмитрий Сидоровҡа ошондай әһәмиәтле һөйләшеүгә йыйған өсөн ҙур рәхмәт! Конференцияла төп маҡсат ислам дине буйынса белем биреүҙе үҫтереү, “традицион дин” һәм “фашизм, экстремизм” төшөнсәләренең бер-береһенә ҡапма-ҡаршы икәнен халыҡҡа аңлатыу юлдарын өйрәнеү булды, үҙ-ара хеҙмәттәшлекте киңәйтеү алымдары ҡаралды”.\nСарала Айнур Бирғәлиндең сығышы республикабыҙҙа йәш быуынды һәр яҡлап сәләмәт итеп үҫтереү маҡсатына ярашлы башҡарылған эштәргә бағышланған. Билдәле булыуынса, төбәгебеҙҙә, ысынлап та, был йәһәттән өлгө итеп күрһәтерлек тәжрибә бар. Дини белемгә ынтылған йәштәребеҙҙе спортҡа ла ныҡлы ылыҡтырыуға ҙур иғтибар бүленә. Ихтыяр көсөн, рухты нығытыу өсөн был ифрат әһәмиәтле. Башҡортостан мосолмандары Диниә назараты йәштәргә дини белем биреү шарттарын яҡшыртыуҙы даими хәстәрләй. Мәҫәлән, Мәрйәм Солтанова исемендәге Ислам колледжында (мәҙрәсә) уҡытыу сифатын яҡшыртыу буйынса эҙмә-эҙлекле эш алып барылғаны, учреждениеның бинаһы ла заманса яңыртылғаны мәғлүм. Бында курстар, конкурстар ҙа гел үткәрелеп тора. Шул уҡ ваҡытта белем усағында уҡығандар спорт сараларында әүҙем ҡатнаша, көрәш турнирҙарында алдынғы урындарҙы яулай. Ошондай тәрбиә алымы республиканың район һәм ҡалаларындағы дини ойошмаларҙа ла ҡулланыла. Ғибәҙәтханалар эргәһендә спорт залдары асыу тәжрибәһе киң тарала бара. Ундай урындарҙа шөғөлләнеү бушлай, һөҙөмтәлә араларында күпселекте балалар тәшкил итә. Тимәк, йәш быуынды дин юлына ылыҡтырыуҙың әһәмиәтле сараһы был.\nЛуганск Халыҡ Республикаһында ислам ғилемен үҫтереүгә, улар менән хеҙмәттәшлекте киңәйтеүгә килгәндә, мөфтөй Әлбир Крганов урындағы имамдарҙың белемен камиллаштырыу курсы уҙғарырға тәҡдим иткән. Рәсәй мосолмандарының Диниә назараты Луганскиҙа мөфтиәт ойошторған, тимәк, уртаҡ маҡсатта берҙәм эшмәкәрлек алып барыласаҡ.\nАйнур хәҙрәт әйтеүенсә, әлеге сарала Чечен Республикаһы мөфтөйө Сәләх хажи Межиев “Көнбайыш Европа үҙ сәйәсәте менән кешелеклелекте, рухи һәм дини ҡиммәттәребеҙҙе юҡҡа сығара” тип белдергән. “Был фекер менән килешәм. Ғөмүмән, Чечнялағы ҡәрҙәштәребеҙ дөрөҫ әйтеп кенә ҡалмай, ә быны хаҡ эштәр менән дә раҫлай. Был төбәк ауыр тормош хәлендә ҡалған кешеләрҙе хәстәрләүгә ҙур өлөш индерә. Әлеге сараға килгәндә лә, Сәләх хажи Межиев, бер юлы сираттағы гуманитар ярҙам йөгөн алып килеп, мохтаждарға таратты. Билдәле булыуынса, беҙҙең республикабыҙ ҙа ошо йәһәттән оло эш атҡара. Төбәгебеҙ Башлығы Радий Фәрит улы Хәбировҡа бындай изге ғәмәлгә юл һалғаны, уға даими иғтибар бүлгәне өсөн ҙур рәхмәт”, – тине Айнур Бирғәлин.\nМөфтөй һүҙҙәренсә, улар, Луганск Халыҡ Республикаһының мәҙәниәт министры һәм урындағы Хөкүмәт рәйесе урынбаҫары менән фекер алышып, унда генерал Шайморатов исемендәге дини ойошма булдырыуҙы планлаштырған. Артабан иһә Шайморатов исемендәге мәсет төҙөргә ниәтләнәләр.


Ҡыҙылса сәбәпле Башҡортостанда йәшәүселәр табиптарға йышыраҡ мөрәжәғәт итә башлаған | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n16 августа 2018 — 16:09 ГТРК «Башкортостан»\nРоспотребнадзор идаралығы мәғлүмәттәренә ярашлы, 2018 йылдың 1 ғинуарына белгестәр ата-әсәләрҙең баш тартыуы арҡаһында ҡыҙылсанан прививка яһатмаған 2 мең 687 баланы асыҡлаған. Әле уларҙың күбеһе прививка эшләткән. Өлкәндәргә килгәндә, йыл башында вакцина һалынмаған 3 мең 842 кешенең 96 проценты прививка яһатҡан. 18 июндән 6 авгусҡа тиклем Башҡортостанда ҡыҙылса йоҡторған 22 кеше теркәлгән. Уларҙың 13-ө — балалар, 9-ы — өлкәндәр.


Баш ҡалала «Урал ауазы» яңғырай\nХөсәйен Әхмәтов исемендәге башҡорт дәүләт филармонияһында Халыҡ-ара оркестрҙар һәм халыҡ уйын ҡоралдары ансамблдәре конкурс-фестиваленең Гала-концерты уҙҙы.\nСәхнәлә Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән 800гә яҡын кеше сығышы яһаны. Барлығы 40-тан ашыу коллектив ҡатнашты. Республика башлығы Гранты ярҙамында уҙғарылған фестивалдә яңылыҡтар ҙа байтаҡ. Быйыл концертта балалар оркестрҙары көс һынашты. Фестиваль һөҙөмтәләре буйынса беренселекте Приморье крайының «Вишенка» ансамбле яуланы.\nСергей Ишутин, «Вишенка» ансамбле етәксеһе: «Беҙ Рәсәйҙең иң алыҫ төбәгенән килдек. Халыҡ-ара конкурс булғанға уның кимәле лә юғары. Шуға ла үҙебеҙҙең һөнәри оҫталыҡты күрһәтеү өсөн күп көс һалдыҡ. Беҙ рус халыҡ тынлы ҡоралдарында уйнайбыҙ. Ансамблдә 19 кеше ҡатнаша».\nКонкурста Әзербайжан, Ҡазағстан кеүек төрки илдәр ансамблдәре лә сығыш яһаны. Һәр ижади коллектив сәхнәгә милли костюмдарҙа сыҡты. Фестивальдә тамашасылар киң билдәле булмаған музыка ҡоралдарын күрҙе, уларҙың үҙенсәлекле моңон ишетә алды.


Республиканың страховка фондына 9 мең тонна иген һалынған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n15 октябрь, Дүшәмбе\nРеспубликаның страховка фондына 9 мең тонна иген һалынған\n12:37, 15 августа 2012 Иҡтисад\nРеспубликала яҙғы бойҙайҙың страховка фонды 21 процентҡа тулыланған, йәғни унда 9 мең тонна иген һалынған.\nУжым культураларының күсмә фондына 36 мең тонна иген (63 процент), 1,159 миллион тонна күп йыллыҡ үлән (50 процент) һалынған.\nИген фондын формалаштырыу төбәктә ураҡ эштәре менән бергә алып барыла. График тығыҙ булыуға ҡарамаҫтан, Иглин, Илеш, Нуриман һәм Стәрлетамаҡ райондары хужалыҡтары яҙғы сәсеүгә орлоҡ әҙерләүҙе тамамлаған.\nШулай уҡ республиканың 18 районы – ужым культураларының күсмә фондын, 9 районы күп йыллыҡ үләндәр орлоғо фондын тулыһынса әҙерләгән, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән.\nТеги: ауыл хужалығы, орлоҡ фонды


Өфөлә танылған актерҙар һәм дикторҙарҙың тауышы яҙылған аудиокитап донъя күрҙе // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә танылған актерҙар һәм дикторҙарҙың тауышы яҙылған аудиокитап донъя күрҙе\n16:33, 17 сентября 2015 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 17 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\n«Ашҡаҙар» радиоһы башҡорт телендә «Мөхәббәт һәм яҙмыш хаҡында» исемле диск-аудиокитап нәшер итте. Унда кешеләрҙең еңел булмаған яҙмыштарына, тормош ҡиммәттәренә, мөхәббәткә арналған әҫәрҙәр тупланған. Әҙәби текстарҙы легендар актерҙар һәм радио дикторҙары Лира Фәйзуллина, Ғәлимнур Бикбулатов, Нурия Ирсаева, Наилә Ғәләүетдинова, Хөрмәтулла Үтәшев, Илһөйәр Ғизетдинова уҡый.\n«Ашҡаҙар» радиоһында мәҙәни, танып белеү тапшырыуҙарына өҫтөнлөк бирелә. Диск Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда иғлан ителгән Әҙәбиәт йылы уңайынан сығарылған.\n«Көн һайын радиола әҙәби әҫәрҙәр, спектаклдәр яңғырай, яҙыусылар, шағирҙар ҡунаҡҡа килә, шиғырҙар, мәҫәлдәр, сатирик хикәйәләр яҙҙырыла һәм эфирға сығарыла, — тиҙәр радио хеҙмәткәрҙәре. — Аудиокитап нәшер итеү беҙҙең өсөн яңылыҡ булып тора, әммә радио тыңлаусылар өсөн мөһим. Диск әҙәбиәт һөйөүселәргә оҡшар, һәм беҙ артабан да заманса техник сараларҙы ҡулланып, уларҙы рухи яҡтан байытырбыҙ, тип ышанабыҙ».\nАудиокитапты Зәйнәб Биишева исемендәге «Китап» нәшриәте магазиндарында һатып алырға мөмкин.\nТеги: китап сығарыу,«ашҡаҙар» радиоһы


Илеш районында яңы физкультура-һауыҡтырыу комплексы асылды // Спорт | новости башинформ.рф\nИлеш районында яңы физкультура-һауыҡтырыу комплексы асылды\n14:00, 19 августа 2013 Спорт\nИлеш районының Үрге Йәркәй ауылында яңы спорт комплексы асылды.\nФизкультура-сәләмәтләндереү комплексы 2011 йылда Башҡортостан Республикаһының Социаль-маҡсатлы программалары фонды ярҙамында төҙөлә башлаған. Проектты тормошҡа ашырыуға «Башнефть» асыҡ акционерҙар йәмғиәте 91 миллион һум аҡса бүлгән.\nБинаның дөйөм майҙаны 2366,8 квадрат метр тәшкил итә. Комплекс сменаһына 83 кешене хеҙмәтләндерә ала.\nУчреждениены асыу тантанаһында Илеш районы хакимиәте башлығы Илдар Мостафин, Башҡортостандың йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта, республика Президенты ярҙамсыһы Камила Дәүләтова, РФ субъекттарының власть органдары менән үҙ-ара килешеп эш итеү буйынса департамент директоры Константин Чистяков ҡатнашты.\n— Бөгөн Илеш ерендә ысын мәғәнәһендә тарихи ваҡиға, байрам – ҡыҫҡа ваҡыт эсендә төҙөлгән физкультура-сәләмәтләндереү комплексы үҙ ишектәрен аса, — тине Илдар Мостафин. – Әлбиттә, «Башнефть» компанияһына сикһеҙ рәхмәтлебеҙ. Был комплекс уларҙың көсө һәм средстволары ярҙамында төҙөлдө. Бындай объект асыу районда спортты үҫтереүгә ҙур булышлыҡ итәсәк, тип ышанам. Республика һәм социаль-маҡсатлы программалар фонды етәкселегенә айырым рәхмәт белдерәм.\nУчреждение заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған, унда тренажер залы, душ кабиналары, ял итеү зоналары, буфет урынлашҡан. Комплекс биләмәһендә хоккей ҡумтаһы бар.\nСара һуңында байрам ҡунаҡтары һәм урындағы халыҡ өсөн мини-футбол матчы ойошторолдо.


Саҡмағош районы Башҡортостанда һауым буйынса беренсе урында килә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nСаҡмағош районы Башҡортостанда һауым буйынса беренсе урында килә\n17:12, 13 мая 2013 Иҡтисад\nСаҡмағош районы малсылары Башҡортостанда тәүгеләрҙән булып 2013 йыл башынан алып һәр һыйырҙан 2000 килограмм һөт һауып алған. Әлеге ваҡытта бында һәр һыйырҙан 2047 килограмм һөт һауылған. Был хаҡта БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр иттеләр.\nИкенсе урында — Стәрлетамаҡ районы хужалыҡтары (йыл башынан алып һәр һыйырҙан 1999 килограмм һөт һауылған), өсөнсөлә — Тәтешле районы (1843 кг), дүртенселә – Өфө районы (1758 кг) һәм бишенсе урында Мәләүез районы малсылары (1754 кг) килә.\nДөйөм алғанда республика буйынса йыл башынан алып һәр һыйырҙан уртаса 1316 килограмм һөт һауып алынған.\nӘлеге ваҡытта һәр һәүкәштән көн һайын уртаса 11,7 кг һөт һауыла. Иң күп һөт Стәрлетамаҡ (16,6 кг), Мәләүез (16,2 кг) һәм Саҡмағош (15,8 кг) райондарында етештерелә.\nШул уҡ ваҡытта Башҡортостанда тулайым һауым 2013 йыл башынан алып 471,9 мең тоннанан ашыу тәшкил итә. Шуларҙың яҡынса 218,4 меңе ауыл хужалығы предприятиеларына һәм фермер хужалыҡтарына тура килә.\nОшо уҡ ваҡыт эсендә 210 мең тонна һөт һатылған, шуларҙың 192,4 меңе ауыл хужалығы предприятиелары һәм фермер хужалыҡтары менән һатылған.


Бөгөн, 29 мартта, Асҡын ауылында райондың хакимиәт башлығы Ришат Марат улы Дихин менән хушлашыу булды. Ул ауыр сирҙән һуң 27 мартта вафат булғайны. Муниципалитет башлығы менән хушлашыр өсөн уның туғандары, дуҫтары һәм хеҙмәттәштәре килде.\nХушлашыу сараһында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров та ҡатнашты.\n– Бөгөн Асҡын районына бик ауыр йөрәк менән килдек. Иптәштәребеҙҙе һуңғы юлға оҙатыуы бик ауыр. Ә уның кеүек йәп-йәштәр киткәндә күпкә ауырыраҡ, – тине Радий Хәбиров. – Ришат Марат улы беҙҙең иптәш, район хакимиәте башлығы булды. Уға ни бары 33 кенә йәш ине – йәшәргә лә йәшәргә. Коронавирус – бик мәкерле сир. Бигерәк йәш кешене юғалттыҡ.\nРадий Фәрит улы белдереүенсә. Ришат Марат улы был вазифала ике йыл эшләне. Асҡын районы хакимиәтенә башлыҡ эҙләгән саҡта уны Ағиҙел ҡалаһында эшләгән еренән күреп ҡалалар. Ул унда уҡ бик әүҙем, инициативалы, изге күңелле, деликат һәм ыңғай кеше була. Шуға күрә уға ышанып, районды тапшыралар.\n– Әлбиттә, ике йыл эш – бик күп түгел. Уның районды үҫтереү буйынса пландары ҙур ине. Халҡын бик яратты. Минең күңелем Асҡын районы өсөн һәр саҡ тыныс булды, сөнки мин аңлай инем: бәлки, ҡайҙалыр тәжрибәһе етмәһә лә, уның белемдәре һәм хеҙмәт итергә теләге ҙур булды. Һәм муниципалитет башында – яҡшы кеше, ул кешеләрҙе йәберләмәй, киреһенсә, улар саҡ ҡына булһа ла яҡшыраҡ йәшәһен тип тырыша ине, – тине Радий Хәбиров. – Ришат Марат улының юлы бик ҡыҙыҡлы ине. Ул отличие менән ике юғары уҡыу йорто тамамланы. Асҡын районында ла отличник булырға тырышты. Идеялары бик күп ине. Уларҙың береһе – бында полилингваль гимназия төҙөү – беҙ уны, моғайын, уның хәтере итеп, төҙөп ҡуйырбыҙ.\nБашҡортостан етәксеһе уның туғандарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлашты.\n– Ришат Марат улының ата-әсәһенең ауыр ҡайғыһын уртаҡлашам. Үҙ балаларыңды ерләү – иң ҙур фажиғә. Көстәр һәм сабырлыҡ һеҙгә. Ҡатыны һәм балаларының да ҡайғыһын уртаҡлашам. Беҙ һеҙҙе яңғыҙ ҡалдырмаҫбыҙ, ярҙам итербеҙ. Тыныс йоҡла, Ришат Марат улы!\nБелешмә: Ришат Дихин 1987 йылдың 27 июнендә Асҡын районының Урмияҙы ауылында тыуған. Башҡорт дәүләт университетын, Башҡортостан Президенты ҡарамағындағы дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһын тамамлаған. Рәсәй Президенты ҡарамағындағы Рәсәй халыҡ хужалығы һәм дәүләт хеҙмәте академияһында, Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында һөнәрен камиллаштырған.\nХеҙмәт юлын “Башҡортостан” телерадиокомпанияһында “Сәләм” ижади берекмәһе хәбәрсеһе булып башлай. Башҡортостан Яҙыусылар союзы идаралығы рәйесе урынбаҫары, “Башҡортостан” гәзите мөхәррире урынбаҫары, Башҡортостандың Халыҡтар дуҫлығы йорто методисы, Мәғариф министрлығының мәғлүмәт-аналитика бүлеге начальнигы, Киров районының Торлаҡ хужалығы идаралығы юрисконсульты, Ағиҙел ҡалаһы хакимиәте башлығының социаль мәсьәләләр буйынса урынбаҫары – мәғариф бүлеге начальнигы булып эшләй. 2019 йылдың февраленән алып Асҡын районы хакимиәте башлығы.\nРишат Дихинды тыуған яғында, Асҡын районының Урмияҙы ауылында ерләнеләр.


Өфөлә вакансиялар йәрминкәһендә 200-гә яҡын кеше эшкә саҡырыу алған // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n11:58, 19 июля 2019 Йәмғиәт\n18 июлдә Өфөнөң Халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәге вакансиялар йәрминкәһе үткәрҙе. Бында пенсия алды һәм пенсия йәшендәгеләргә, һаулыҡтары яғынан мөмкинлектәре сикләнгәндәргә эш тәҡдим иттеләр.\nРеспубликаның Ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы мәғлүмәте буйынса сараға килеүсе 359 кешегә төрлө өлкәләге 53 предприятиелағы 460 вакант урыны тураһында хәбәр ителде. Унда аҙыҡ-түлек магазиндары, гипермаркеттарҙан алып, сәнәғәт заводтары һәм төҙөлөш ойошмалары бар. 271 кеше эш биреүселәр менән әңгәмәләшкән, 178 ғариза ыңғай ҡабул ителде. Дөйөм алғанда йәрминкәгә килеүселәр Өфөләге эш баҙары менән танышты, эш эҙләү, резюме төҙөү, буласаҡ эш биреүселәр менән һөйләшеү буйынса тәҡдимдәр алды.\nКиләһе йәрминкә 25 июлдә үтәсәк һәм «Транспорт һәм элемтә» өлкәһенә ҡағыласаҡ. Унда автомобиль водителе, кондуктор, автомобилдәр ремонтлау буйынса слесарь, механик, тейәгес водителе, бульдозер, автогрейдер, экскаватор машинистары, механик, тракторсы, хеҙмәтләндереү һәм ремонтлау буйынса электромонтер эштәре тәҡдим ителәсәк. Ул Өфө ҡалаһы, Ибраһимов бульвары, 47/1 адресы буйынса иртәнге сәғәт 10-дан киске сәғәт 8-гә тиклем үтәсәк. Телефоны: 251-51-55. Эш бирергә теләүселәр 8(347) 251-51-75 телефоны буйынса шылтырата ала. Бар хеҙмәттәр ҙә бушлай күрһәтелә.\nТеги: вакансиялар йәрминкәһе, эш, мәшғүллек үҙәге


«Игеҙәк-башнялар»ҙы кем шартлатҡан? » Архив газеты "Йәшлек"\nБеҙҙең дәүләттең пропагандаһы Джордж Бушты ни тиклем генә тырышып буш ҡыуыҡ, яртаҡыл кеүегерәк итеп һүрәтләргә тырышмаһын, гәзит һайын тиерлек «ковбой» тип мәсхәрәләмәһен, асылда ул бик төплө уйланылған сәйәсәт алып бара, бер аҙымын да бушҡа эшләмәй. Әгәр ҙә һеҙ, АҠШ-тың төп дошманы беҙ, йәғни Рәсәй ул, тиһәгеҙ, яңылышаһығыҙ. Төкөрөп бирҙе ул Джордж Буш әлеге ваҡытҡа тиклем үҙенең милли идеологияһы булмағанлыҡтан биле һындыра һуғылған алабайҙы хәтерләткән Рәсәйгә. Көслөнән ҡурҡма, үсленән ҡурҡ, тигәндәй, Буштың иң ҡурҡҡаны – Ислам диненең көс йыйыуы, баш ҡалҡытыуы. Рәсәйҙәге традицион Исламды әйтмәйем. Уҙған быуаттың башына тиклем ун өс быуат буйы йәшәп килгән Ислам дәүләтен, хәлифәтте күҙ уңында тотам. Мин генә түгел, Джордж Буш та, бар халыҡ алдында үҙенә ҡаршы изге һуғыш, йәғни йыhат иғлан итеп ҡылыс менән һелтәнгән, Американы теҙләндереп ҡуйырға янаған әҙәмдәрҙе түгел, тап хәлифәтте үҙенең төп дошманы итеп күрә. 2001 йылдағы рәсми сығыштарында ул дүрт тапҡыр бар донъяны ошо арала барлыҡҡа килеүе ихтимал булған Ислам дәүләте – хәлифәткә ҡаршы бергәләп көрәшергә саҡыра. Йәғни Буш әле тыумаған сабыйҙың әсәһен асыҡлап, юҡ итергә саҡыра.\n1924 йылдың 3 мартында, мәктәптә уҡыған тарих курсынан белеүегеҙсә, Мостафа Камал (Ататөрк) Төркиә Республикаһын иғлан итеп, Мөхәммәт бәйғәмбәр төҙөп ҡалдырған империяның вариҫын, Ғосман хәлифәтен юҡ итә, хәлиф Ғәбделхәмитте 24 сәғәт эсендә илдән ҡыуып сығарып ебәрә. Ул ғына түгел, илдәге хәрби көстәргә, әлеге лә баяғы Джордж Буш кеүек, Ислам хәлифәте тергеҙелеүенән, йәғни динде һәм дәүләтте ҡушылыуҙан һаҡларға васыят әйтеп ҡалдыра. Эйе, Мостафа Камал Ататөрктөң был аҙымына тиклем үк Ғосман хәлифәте, империалистарҙың хәйләләренә бирешеп, саманан тыш көсһөҙләнгән була инде. Саф Исламдан ситкә тайпылып, көсһөҙләнгән, әммә биле һындырылмаған була. Юҡҡа ғынамы ни Ататөрктөң ата дуҫы, инглиз лорды Керзон: «Бөгөн беҙ Төркиәне уның рухи көсөнән – Исламдан айырҙыҡ», – тип шатланған тиһегеҙ?\nБөгөнгө көнгә әйләнеп ҡайтайыҡ. Ислам дине, уйҙары, йәғни доктринаһы әлеге көндәрҙә Мөхәммәт бәйғәмбәр өммәтендә киренән уяна башланы. Ғәрәп ярымутрауында, Исламдың бишегендә, йәшәүсе мосолмандар үҙҙәренең, иң бай төбәктә йәшәп тә, ярлы, мәсхәрәле көн итеүенә көндән-көн нығыраҡ ризаһыҙлыҡ белдерә, баш күтәрә. «Мәҙәниәтле» Европала, нисек тә наркоманияны, фәхишәлекте, педерастияны рәсмиләштерергә, католик руханиҙарға бер енесле никахтарҙы рөхсәт итергә, тип баш ватҡанда, мосолмандар бер икеләнеүһеҙ үҙҙәренең иң ғәзиз әйберен, йәғни йәндәрен һәм тәндәрен ҡорбан итеп, алға табан ынтыла, Ҡөрьән Кәримдең аяттарын Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең тормош юлы менән сағыштыралар, ысынбарлыҡты анализлайҙар. Йәғни АҠШ был төбәктә үҙенең позицияларын юғалта, марионеткаларын тыныс юлдар менән яҡлай алмай. Сәйәсмәндәр тына, пушкалар телгә килә.\nТуҡта әле, ә ниңә Америка һәм башҡа Көнбайыш илдәре әле тыумаған баланан, мосолман дәүләттәренең берләшеүенән, ҡурҡа, тип аптырарһығыҙ. Ни өсөн, тигәндә:\n– Cөнки был илдәрҙең бар иҡтисады мосолман донъяһын колонизациялауға нигеҙләнгән. Бөгөн мосолмандар берләшеп, берҙәм дәүләт барлыҡҡа килтерһә, иртәгә Америка һәм Европа илдәре нефткә, газға, алтынға, алмасҡа һәм башҡа стратегик әһәмиәтле сеймалға ҡытлыҡ кисерә башлаясаҡ, артабан тарҡаласаҡ.\nБөгөнгө көндә империалистик илдәрҙең хөкүмәттәре Ислам өммәтен дәүләт сиктәре, халыҡ-ара хоҡуҡ, демократик ҡиммәттәр тигән яһалма төшөнсәләр менән алдаштыра алмай башланы. Күпме көс, байлыҡ сарыф итеп төҙөлгән ошо кәртәләрҙе, асылда, бәйғәмбәребеҙ Мөхәммәттең әйтеп ҡалдырған бер һүҙе генә емерә, юҡҡа сығара: «Ысынлап та, Ислам өммәте башҡаларҙан отошло яғы менән айырылып тора: уның ерҙәре бер, иманы бер, һуғышы бер, солохо бер, намыҫы бер» (хәҙис). Ошо хәҙисте дөрөҫ аңлаған мосолмандарҙы бер нисек тә алдаштырып, милли, территориаль айырмаларҙы өҫтөнөрәк тип яңылыштырып булмаясаҡ. Тимәк, уларҙы ауыҙлыҡлау өсөн асыҡтан-асыҡ ҡурҡытыу, һуғыш, интервенция юлы ғына ҡала.\nҺуғыштың кәрәклеге аңлашылды ти. Хәҙер икенсе һорауҙар килеп тыуа:\n– Нисек итеп һүҙ, дин азатлығы хаҡындағы демократик ҡиммәттәргә ышанған Европа илдәре халҡын мосолмандарға ҡаршы тупларға?\n– Нисек итеп ошо дәүләттәрҙең ҡаҙнаһынан мосолман ерҙәрендә хәрби операциялар алып барыу өсөн миллиардлаған ассигнование һорап алырға?\n– Ираҡта, Афғанстанда һуғышырға, тимәк, ихтимал, иленә цинк табуттарҙа ҡайтырға тейешле һалдаттарҙың әсәләрен нисек йыуатырға?\n– Ошо ҡырағайлыҡтарҙы, законһыҙлыҡтарҙы башҡарып та, нисек демократияның йөҙөн, намыҫын таҙа килеш һаҡлап ҡалырға?\nБыл проблемаларҙы ыңғай хәл итер өсөн Көнбайыш хакимдары ошондай стратегияны уйлап сығара:\n– Көнбайыш халҡының йәмәғәт фекерендә, Ислам – һуғышҡа, фундаментализмға, терроризмға өндәүсе дин, тигән фекер тыуҙырырға кәрәк. Йәғни, Ислам – үҙе үк терроризм, һәм «мәҙәниәтле, демократик Көнбайыш илдәре уға ҡаршы «ғәҙел һәм аяуһыҙ көрәш» алып барырға бурыслы. Ошо бурысты атҡарып, армия берәй мосолман иленә һөжүм итһә, халыҡ уға үҙенең барлыҡ мөмкинлектәре – байлығы, хуплауы – менән ярҙам итергә тейеш.\nӘлбиттә, Ислам бындай яһалма ғәйепләүҙәрҙән алыҫ тора, шуға күрә Көнбайыш илдәре, АҠШ уға ҡарата фундаментализм, терроризм, экстремизм кеүек төшөнсәләр һәм терминдар уйлап сығарырға мәжбүр була. Был төшөнсәләрҙе тап Исламға бәйләп, уны бар кешелек өсөн хәүефле дин тип күрһәтергә ашығалар.\nФундаментализм Европа халҡына яҡшы таныш: ХIХ быуатта уҡ христиандарҙың фундаменталистары, барлыҡ фәндән, прогресс емештәренән, цивилизациянан баш тартырға саҡырып, киң хәрәкәт йәйелдерә. Шул ваҡыттарҙан уҡ Европа халҡы фундаментализмдың ҡырағайлыҡҡа ынтылыу икәнен, уны тулыһынса юҡ иткәнгә ҡәҙәр аяуһыҙ баҫтырырға кәрәклеген башына һеңдергән булһа, хәҙер килеп тупланған бар нәфрәтен фундаменталь Ислам тигән ялған төшөнсәгә, асылда – сәйәси Исламға, йәғни әле тыумаған сабыйға – хәлифәткә ҡаршы йүнәлтә.\nИсламға тағы бер ярлыҡ йәбештерергә маташалар, уныһы инде тағы ла хәүефлерәк яңғырай: терроризм. Көнбайыш билдәләүенсә, терроризм тип «сәйәси маҡсаттарҙы тормошҡа ашырған саҡта граждандарҙың мәнфәғәттәренә ҡаршы көс ҡулланыу» атала.\nТерроризмға ҡаршы ҡулланылған закондарҙы, ҡарарҙарҙы анализлаһаң, уларҙың теге йәки был илдең сәйәси курсына тығыҙ бәйле булыуын аңларға була. Миҫал: АҠШ һәм Израиль «ХАМАС» партияһын террористик хәрәкәт тип атай, ә Рәсәй уларҙың вәкилдәрен ҡунаҡҡа саҡыра, һөйләшеүҙәр алып бара. Ғәжәпме?\nНисек кенә ғәжәп булмаһын, уҙған быуаттың аҙағында һәм был быуаттың башында бар донъяны Исламға ҡаршы берләштергән, Исламды терроризм менән ауаздаш иткән ҡот осҡос террористик акттар булып уҙа.\nШулай, 2001 йылдың 11 сентябрендә Америкалағы небоскребтарҙы шартлатыу менән, бөтә Көнбайыш илдәре һәм АҠШ терроризмға, йәғни Исламға ҡаршы һуғыш иғлан итә. Артабан да Лондонда, Мадрид метроһында булып уҙған теракттар был һуғышҡа яңы көс өҫтәй, утҡа кәрәсин һибә.\nМосолмандарҙы, бигерәк тә «Әл-Ҡаиҙә» һәм «Талибан» хәрәкәттәрен ошо теракттарҙа ғәйепләп, 2001 йылдың 7 октябрендә АҠШ ғәскәрҙәре ирекле Афғанстанға баҫып инә. Бөтә донъя был ғәҙелһеҙлекте агрессия тип түгел, ә изге үс алыу акцияһы тип ҡабул итә.\nОшо уҡ һылтауҙарға таянып һәм булмаған химик ҡоралды етештереүҙә ғәйепләп, АҠШ 2003 йылдың мартында Ираҡ дәүләтенә баҫып инә. Уға эйәреп, Израиль дә ғәрәп-Израиль һуғыштарын «Израилдең терроризмға ҡаршы һуғышы» тип атай башлай. АҠШ-ҡа эйәреп, Һиндостан һәм Ҡытай ҙа үҙҙәренең террористарын, йәғни мосолмандарын, «сортирҙа мочить» итә башлай.\nБуш хакимиәте, «Терроризмға ҡаршы һуғыш»ты файҙаланып, үҙ граждандарының демократик иректәрен сикләп ташлауҙан да тартынмай. Шулай, 2001 йылдың 26 октябрендә «Патриотизм акты» тигән 132 битлек, Сенаттың бөтә комитеттарында ла раҫланған документ ҡабул ителә. «Патриотизм акты»на ярашлы, ФБР һәм башҡа именлек хеҙмәттәре американдарҙың телефондан һөйләшеүен сикләүһеҙ тыңлай ала, электрон почтаһын тикшерә, хатта китапханаларҙан ниндәй китаптар алғанына тиклем белешә ала. Бына һиңә демократия, бына һиңә шәхси тормоштоң тейелгеhеҙлеге сере! Әммә иң ҡыҙығы алда әле...\n«Патриотизм акты», Америка хөкүмәте билдәләүенсә, 11 сентябрь терактына бәйле рәүештә, йәғни бындай фажиғәгә яңынан юл ҡуймаҫ өсөн ҡабул ителгән акт. Ҡыҙыҡ хәл килеп сыға: бар донъяны тетрәткән теракттарҙан һуң ике аҙна ваҡыт үтеп тә өлгөрмәй, иҫ киткес сетерекле, тимәк, ҡатмарлы документ донъяға килә, барлыҡ инстанцияларҙа раҫлана һәм киң йәмәғәтселек иғтибарына тәҡдим ителә. Һеҙ быға ышанаһығыҙмы? Мин ышанмайым. Документ алдан әҙерләнгән, юридик нескәлектәре шымартылған һәм теракт булыу менән донъяға күрһәтелгән, башҡаса булыуы мөмкин түгел.\nТерроризмға ҡаршы сараларҙың башҡаларын да һанап үтәйек.\nКөнбайыш Европа илдәрендә мосолман эмигранттарын көнбайыш йәмғиәтенә интеграциялау сәйәсәте әүҙемләшә. Ҡатын-ҡыҙҙарға хиджабта йөрөү тыйыла, уларға дини белем алыу сикләтелә. Шәхси милли мәктәптәргә янғынға ҡаршы комиссиялар, санэпидемстанция һ.б. тикшереүҙәр йышая. Ул ғына түгел, Америка Ғәрәп ярымутрауындағы дәүләттәрҙең белем биреү системаһына үҙгәртеүҙәр индереүҙе талап итә башлай. Йәнәһе, беҙгә артабан да бергә йәшәргә, шуға терроризмды тамырынан уҡ юҡ итәйек...\nБер һүҙ менән әйткәндә, иң алдынғы илдәрҙең терроризмға ҡаршы һуғыш иғлан итеүе геосәйәсәттәге глобаль үҙгрештәргә килтерҙе, тотош дәүләттәрҙең закондарын үҙгәртте, миллионлаған ғүмерҙе хәүеф аҫтына ҡуйҙы, хатта юҡ итте.\nАмерика һәм Көнбайыш Европа илдәре йәмғиәтте Исламға ҡаршы ҡотортоу өсөн киң мәғлүмәт сараларын әүҙем файҙалана. Ошо илдәрҙең нәфис фильмдарында кире геройҙар кем, иҫләгеҙ әле? Дөрөҫ, 85 – 90 процент осраҡта мосолман-террорсылар. Улар атом бомбаһын да алып ҡаса, небоскребтарҙы ла шартлата, пассажир самолеттарын аманатҡа ала. Аналитик-мәғлүмәти тапшырыуҙар, ток-шоуҙар, яңылыҡтар хаҡында ла шул уҡ миҫалдарҙы атап китергә була. Бында ла халыҡ массаларының аңында мосолмандарға ҡарата ышанмаусанлыҡ, хатта нәфрәт тыуҙырыла.\nХәҙер инде Буштың 2001 йылда «терроризмға ҡаршы» иғлан иткән һуғышы һөҙөмтәләренә күҙ һалайыҡ.\nАфғанстанға ҡаршы башланған «тәре походы» барышында, изге Рамаҙан айына ҡарамаҫтан, Америка ғәскәрҙәре тәүлек әйләнәһенә тиерлек тыныс халыҡты ракета-бомба утына тотто, меңәрләгән кешене ҡырҙы.\nАҠШ-тың ҡуштаны – Израиль Фәләстан мосолмандарын «таҙа намыҫ» менән ҡыра башланы, өйҙәрен баҫып алыуҙы дауам итте. Мосолмандар – террорсылар, ни хәл итәһең...\nШулай уҡ АҠШ-тың марионеткаһы, Пакстан Президенты Фәрүәз Мөшәррәф, Һиндостанды террорҙан ҡурсалау һылтауы менән, Кашмирҙағы мосолмандарға ҡаршы хәрби хәрәкәт башланы.\nАмерика һәм Англия бының менән генә тынысланманы: Франция, Рәсәй, Германия, Ҡытай кеүек дәүләттәрҙең ризаһыҙлыҡ белдереүенә ҡарамаҫтан, Ираҡҡа баҫып инде.\nИраҡтан, 2003 йылдың мартында Америка-инглиз ғәскәрҙәре баҫып ингәндән бирле, 1,6 млн кеше ҡасып киткән. Әлеге көндә Иорданияла 500 мең Ираҡ ҡасағы ыҙа сигә. Тағы 450 мең ҡасаҡ Сүриәгә күсенгән. Джон Хопкинс исемендәге Йәмәғәт һаулыҡ һаҡлау институты мәғлүмәттәренә ярашлы, бөгөнгө көнгә 650 мең Ираҡ халҡы һуғышта йә уның һөҙөмтәләренән вафат булған!\nАмериканың игеҙәк башняларына, дөрөҫөрәге, уларға 2001 йылдың 11 сентябрендәге самолет һөжүмдәренә әйләнеп ҡайтайыҡ. Был самолеттарҙы «Әл-Ҡаиҙә»нең ғәрәп террорсылары шартлатҡан, тигән фараздың бик шыйыҡ, раҫланмаған булыуы берәүгә лә сер түгел. Хатта, мосолмандарҙан бигерәк, быға американдар үҙҙәре лә ышанып бөтмәй. «Разменная монета», «Дух времени», «Фаренгейт 9/11», «Чудовищная махинация», «Придуманная война» исемле документаль фильмдарҙа шартлатыу, архитектура, самолет йөрөтөү, сәйәсәт өлкәһендәге белгестәр башняларҙың шартлауы тураһындағы Америка хөкүмәтенең рәсми версияһын пыран-заран килтерә, Джордж Бушты ялғанда ғәйепләй. Ул ғына түгел, Джордж Бушҡа барлыҡ йәмғиәт исеменән түбәндәге һорауҙарҙы бирәләр:\n1) Нилектән, самолеттар шартлағандан һуң, террорсыларҙың паспорттары (күҙ алдына килтерәһегеҙме: паспортлы террорсы-камикадзе!) бөтөн килеш һаҡланып ҡалған да, иҫ китмәле ҙур көсөргәнештәрҙә лә имен ҡалырға тейешле «ҡара йәшниктәр» тулыһынса юҡҡа сыҡҡан?\n2) Ни өсөн бер террорсының кеҫәһендәге хушлашыу хаты «Аллаһы Тәғәлә, ғаиләм һәм үҙем хаҡына...» тип башлана? Был һүҙҙәр бер ҙә генә мосолмандарға түгел, ә христиан-протестанттарға хас бит?!\n3) Нилектән Пентагонға килеп бәрелгән самолет тулыһынса юҡҡа сыҡҡан да, уның бәрелгән урынындағы стенала киңлеге бер нисә метр ғына тәшкил иткән уйым барлыҡҡа килгән?\n4) Ни өсөн башняны проектлаусы архитекторҙар, «беҙҙең башняға биш-алты «Боинг» килеп бәрелһә лә, емерелмәҫ ине», – тип раҫлай, ә шартлатыу өлкәһендәге белгестәр башняларҙың өсөһө лә бер яҡҡа ипле генә итеп ҡойолоп төшөүенә аптырай? Бындай емерелеүҙәр алдан иҫәпләнгән, идара ителеүсе шартлау һөҙөмтәһендә генә була, ти улар. Әйткәндәй, башнялар емерелеп төшкәс тә фажиғә урынына иң тәүгеләрҙән булып тап иҫке биналарҙы шартлатып емереүсе белгестәр килеп етеүе лә фильм авторҙарын, тикшереүселәрҙе ныҡ ғәжәпләндергән заманында...\nҮрҙә әйтелгәндәрҙе йомғаҡлап, үҙемә һәм гәзит уҡыусыларға түбәндәге һорауҙарҙы биргем килә:\n– Әгәр ҙә терроризм тип «сәйәси маҡсаттарҙы тормошҡа ашырған саҡта граждандарҙың мәнфәғәттәренә ҡаршы көс ҡулланыу» атала икән, ысынбарлыҡта кем террорсы һуң?\n– Кем сәйәси маҡсатта ҡорал, хәрби көс ҡуллана? Кемдә ысынбарлыҡта күпләп ҡырыу ҡоралы бар? Кем Хиросимала һәм Нагасакиҙа атом бомбаһы, Вьетнамда диоксин һәм напалм, Ираҡта байытылмаған уранлы снарядтар ҡулланды?\n– Әгәр Саддам Хөсәйенде 148 шығый мосолманын үлтереүҙә ғәйепләп аҫтылар икән, Ираҡта ғына 650 мең тыныс халыҡты ҡырған Джордж Буш һәм Энтони Блерҙы нисегерәк язаларға?!\nОшоларҙан һуң, үҙ илен, динен яҡлап, баҫҡынсыларға ҡаршы һуғышыусы мосолмандарҙы нисек итеп террорсы тип атарға була?\nХәйер, яуап барыһына ла билдәле инде: «терроризмға ҡаршы һуғыш» алып барыусы АҠШ һәм Англия, Израиль асылда бөтә кешелек донъяһына хәүеф менән янаусы террорсы дәүләттәр булып тора. Бөгөнгө яңы тарих – быға кире ҡаҡҡыһыҙ дәлил.\nБерләшәйек, мосолман ҡәрҙәштәр!\nТеррор тигән туфан ҡалҡты еребеҙҙә...\nИслам терроризмды еңә


Вайнер ҙа – туған тел һаҡсыһы! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » Вайнер ҙа – туған тел һаҡсыһы!\n05.09.2019 Вайнер ҙа – туған тел һаҡсыһы!\nЙәш быуын ғына түгел, урта һәм оло йәштәгеләр ҙә вайн ҡарарға ярата. Бөгөн вайн ҡарап, рәхәтләнеп көлөп алырға теләмәгән кеше һирәктер. Интернетта, тәү сиратта Инстаграм социаль селтәрендә үҫешкән ҡыҫҡа роликтар юморға ҡоролған булыуы менән арбай. Сама менән 20 секундтан алып бер минут тирәһе ваҡытҡа һуҙылған видеола кешенең етешһеҙлектәре йәки төрлө тормош ваҡиғаһы көлкөлө итеп күрһәтелә. Был жанрҙы үҙ итеүселәр, йәғни төшөрөүселәр вайнер тип атала. Был модалы күренештән башҡорт йәштәре лә ситтә ҡалманы, ҡыҫҡа ваҡыт эсендә кешене көлдөрә алыу һәләтенә эйә булыусылар үҙҙәренең ҡыҙыҡлы видеояҙмаларын интернет ҡулланыусыға тәҡдим итә.\nСтәрлетамаҡ башҡорт дәүләт академия театры актеры Фәнил Ҡарасурин да – башҡорт вайнерҙарының береһе. Ул үҙенсәлекле геройын – “өләсәй” характерын – ҡыҙыҡлы итеп аса белеүе менән башҡаларҙан айырылып тора. Фәнилдең профессиональ актер булыуы арҡаһындамы, социаль селтәрҙәрҙә башҡорт позитивы сағыуыраҡ балҡыны.\nТәүҙә репетициялар, спектаклдәр араһында театр коллективы йәштәре менән бергәләп төрлө вайн төшөрә башлай. Тик күпмелер ваҡыттан был эш һүнеп ҡала. Яҙғыһын Фәнил вайн жанрында яңғыҙын ғына һынап ҡарарға була. Үҙе сюжет уйлап таба, барлыҡ ролде үҙе башҡара һәм камераға штатив ярҙамында төшөрә. Сценарий яҙыусы ла, режиссер ҙа, оператор ҙа, ҡораусы ла булыу егеткә һис ауырлыҡ тыуҙырмай. Камералы телефондар барлыҡҡа килеү менән улар ярҙамында күргән бөтә нәмәһен кадрға төшөрөргә яратҡан егеттең “тәжрибәһе” ярап ҡала. Тәүге эше үк уңышлы килеп сыға. Бик күптәр “лайк” ҡуя, дәртләндереү һүҙҙәрен яҙа, тағы ролик төшөрөүҙе һорай. Беренсенән, кеше бер нәмәгә лә ҡарамай ҡыуанырға һәм күңел асырға ярата, икенсенән, өләсәй образы барыһына ла яҡын һәм ғәзиз. Бөгөн Фәнилдең “өләсәһен” меңәрләгән кеше яратып ҡарай. Актер ҡыланыуы, ололарса телмәре менән халыҡты көлдөрөп кенә ҡалмай, ә уйланыу өсөн урын да ҡалдыра. Өләсәй – ейән мөнәсәбәттәренә ҡоролған барлыҡ видео тормоштан алынған хәлдәрҙе һүрәтләй. Сюжеттарҙа артыҡ хәрәкәттәр ҙә юҡ, ә бер урында һөйләп тороп ҡына характерҙы аса Фәнил.\n– Минең “өләсәйем” – йыйылма образ. Юмористик характерға эйә, алсаҡ, ҡайһы саҡта артыҡ шикләнеүсән, тиҙ ышаныусан, ҡабалан һәм башҡа. Күптәр, үҙ өләсәйеңде үсекләп күрһәтәһеңдер, моғайын, тип һорай. Юҡ, минең ҡәҙерле кешем Хәҙисә Ҡыуатоваға ул бөтөнләй оҡшамаған. Мәҫәлән, минең бер видеола өләсәй ейәнен таң менән уята. “Иртә бит, йоҡла әле, балаҡайым”, – тип тупылдатып һөйә һәм дөбөр-шатыр ҡоймаҡ ҡойорға тотона. Хәҙисә өләсәйем бер ҡасан да улай итмәйәсәк, киреһенсә, уға ҡунаҡҡа барһам, рәхәтләнеп йоҡомдо туйҙырыу форсаты тыуа, – ти көлөп Фәнил. – Уның бесәй кеүек баҫып шым ғына йөрөүенән мин бер ни ҙә белмәй, төшкә ҡәҙәр йоҡо һимерткәнем булды. Иҫ белгәндән алып өләсәйем намаҙ уҡыны.\nКүптәр “тапалған” мәҙәктәрҙе ярата. Егеткә лә “теге”не йәки “быны” төшөр, тип элекке көләмәстәрҙе һорап яҙыусылар бихисап. Ләкин егет сюжет һәм видео сифаты ғына түгел, ә вайндарҙың ҡабатланмаған булыуы тураһында ла ҡайғырта. Шәхси битенә яҙылыусылар араһында видеоларҙы көтөп алыусылар менән бер ҡыҙыҡ хәлде лә һөйләне: “Яңы роликты ҡасан һәм сәғәт нисәлә ҡуясағым хаҡында анонс яҙам. Ғәҙәттә, ул киске етелә була. Бер мәл, техник сәбәптәр арҡаһында, вайнды урынлаштырып булманы. Сибайҙан бер апай миңә, ҡасан видео була, тип һорап яҙа. Баҡтиһәң, балалары менән яңы мәҙәк көтөп ултыра икән. Мәйтәм, берәй сәғәттән, саҡ ҡына сабыр итегеҙ. Ҡыҫҡаһы, ул көндө эште һуң ғына тамамлай алдым. Ә Инстаграм ҡағиҙәләре буйынса, төнгө ваҡытта ҡуйылған пост ҡулланыусыларҙың иғтибарынан ситтә ҡаласаҡ. Теге апай тағы яҙа: “Балаларым йоҡламай бит – улар һинең вайнды көтә”. Ҡалай итәһең, ҡатындың номерын алып, әлегә бер ҡайҙа ла ҡуйылмаған роликты уға ғына ватсап аша ебәрергә тура килде. Балаларым эй ҡыуанды, тип рәхмәт әйтте һуңынан. Әгәр ҙә минең яратҡан шөғөлөм кешеләрҙең тормошона аҙ ғына булһа ла шатлыҡ өҫтәй икән, артабан да был йүнәлештә эшләргә һәм тәжрибә тупларға иҫәп тотам”.\nБыйыл Башҡортостанды ғына түгел, тотош Рәсәйҙе шаҡ ҡатырған хәл – банкты талау тураһында ла вайндар төшөрә егет. Фәнилде Луиза Хәйруллина ролендә аудитория ҡул сабып ҡаршы алды. Ул көндәрҙә блогына яҙылыусылар һаны ла кинәт артып китә. Күрәһең, бөгөнгө халыҡ юморҙа ла криминалды күрергә теләй. Сөнки үҙебеҙҙең гәзиттең интернеттағы сайты һәм төркөмө күрһәткестәренән сығып әйтәм: урлашыу, енәйәт һәм башҡа ғәҙәттән тыш хәл менән халыҡ күберәк ҡыҙыҡһына һәм уҡый.\nВайнер әйтеүенсә, бер минутлыҡ видеоны төшөрөү өсөн 1 сәғәт тирәһе ваҡыт китә, ә уны монтажлау өсөн – 3 – 4 сәғәт самаһы. Ошо ваҡытты кемдер буш хәбәр һөйләп йәки интернетта ултырып уҙғарһа, Фәнил Ҡарасурин интернеттағы башҡорт контентын үҫтереүгә арнай.\nУйлап ҡараһаң, туған телендә видео яҙҙырған вайнерҙар телде таратыу һәм уны үҫтереү өҫтөндә ҙур эш башҡара. Башҡорт вайнерҙары бик күп түгел, уларға берләшергә, үҙ-ара аралашып ижад итергә кәрәк, тигән фекерҙә геройым.


16 Декабрь 2011, 20:37\n— Шәфҡәтлелек – граждандар йәмғиәтенең мөһим элементы, уның мәҙәниәтле һәм әхлаҡлы булыуының күрһәткесе. Һәм бында беҙгә системалы эшләүгә күсеү зарур, был эштә, йәмәғәт ойошмалары һәм бизнес-берләшмәләрҙән алып дәүләттең власть структураларына тиклем, барыһы ла ҡатнашырға тейеш, - тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Был дәүләттең үҙенең закон менән ҡаралған бурыстарын башҡалар елкәһенә һалырға тырышыуы булырға тейеш түгел. Беҙ бер-беребеҙҙе тулыландырырға тейешбеҙ.\n— Социаль маҡсатлы программалар фондында средстволар туплау һөҙөмтәһендә социаль объекттар төҙөлә, уларға ремонт үткәрелә, мохтаждарға ярҙам күрһәтелә, хәйриә акциялары һәм башҡа мөһим саралар үткәрелә. Социаль программалар фонды аша йүнәлтелгән средстволарҙың дөйөм күләме быйыл ике миллиард һумға барып етәсәк, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов.\n— Бындай ярҙамды балалар баҡсаларына Владимир Львович Засов исемендәге хәйриә фонды ла күрһәтә, - тип өҫтәне Рөстәм Хәмитов. – Улар компьютер кластарын йыһазландырған, дүрт балалар йортоноң спорт залдарына ремонт үткәргән, кәрәкле инвентарь һатып алған.\nХеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы ла хәйриә акцияларын һәм сараларын даими үткәреп тора. Уларҙың береһе - «Мәктәпкә әҙерләнергә ярҙам ит» республика акцияһы.\n— Ағымдағы уҡыу йылы барышында ярҙам күрһәтеүселәр тарафынан социаль тәьмин итеү учреждениеларына яҡынса ете миллион һум күләмендә ярҙам күрһәтелде, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент. – Беҙҙә ижтимағи сағылыш тапҡан ҙур акциялар үткәреүҙең ыңғай тәжрибәһе бар. Быларҙың барыһы ла киләһеләр хаҡында һөйләй: беҙҙең бизнес-берләшмәләр һәм ябай граждандар мохтаждарға ҙур теләк менән ярҙам күрһәтә. Быйыл беҙ фондтар һәм бизнес-берләшмәләр ярҙамында республикала Беренсе канал йондоҙҙары ҡатнашлығындағы «Беренсе бул» байрамын ойоштороуға өлгәштек. Балаларҙы яҡлау көнөндә 100-ҙән ашыу популяр алып барыусы, артист, спортсы республиканың балалар йорттарында, һауыҡтырыу учреждениеларында булды. 16 миллиондан ашыу аҡсаға күп балалы ғаиләләргә - автомобилдәр, дауаханаларға ҡиммәтле медицина ҡорамалдары һәм башҡа әйберҙәр бүләк итте.\n— Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уларҙы ҡиммәтле дарыуҙар менән тәьмин итеү буйынса проблемалар килеп тыуа. Улар бик ауыр хәл ителә, әммә был мәсьәләне сисеү зарур. Сөнки улар беҙҙең ғаиләләр, беҙҙең граждандар, - тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Президент. – Бындай балалар менән бәйле булған хәлде контролдә тотоу беҙҙең бурыс булып тора. Йәнә уларҙың һәр береһе менән айырым эшләргә, бағыусыларҙы йәлеп итергә кәрәк. «Беренсе бул» акцияһы сиктәрендә республика халҡы ике миллион һумдан ашыу аҡса йыйған.\n— Күпселек осраҡта ярҙам бер генә тапҡыр күрһәтелә, - тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. - Әлбиттә, бындай ярҙам бик мөһим һәм кәрәк. Әммә был ғына етмәй. Йыш осраҡта ярҙам күрһәтеүселәр йәшәгән урындарында ғына хәйриә эшмәкәрлеге менән шөғөлләнә. Өфө өсөн был яҡшы. Әммә уңышлы предприятиелар булмаған урындарға ярҙам ғөмүмән барып етмәй. Һәм беҙ республиканың ҡайһы бер райондарында бындай ярҙамдарҙың бөтөнләй күрһәтелмәүен дә беләбеҙ.\n— Федераль кимәлдә хәйриә ойошмаларының эшмәкәрлеге Граждандар кодексы, коммерцияға ҡарамаған берләшмәләр, хәйриә ойошмаларында хәйриә эшмәкәрлеге тураһындағы закондар, Һалым кодексы менән көйләнә. Бынан тыш, былтыр социаль йүнәлештәге ойошмаларға ярҙам күрһәтеү, шәфҡәтлелек менән шөғөлләнеүселәр өсөн һалымдар күләмен кәметеү тураһындағы закон ҡабул ителде, - тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – 1997 йылғы «Хәйриә эшмәкәрлеге һәм хәйриә ойошмалары тураһында»ғы Башҡортостан Республикаһы Законы төбәктә 2001 йылда уҡ үҙ көсөнән сыҡҡайны. Шунан бирле ярҙам күрһәтеүселәрҙең уларға ярҙам итеү формаһындағы статусы закон нигеҙендә билдәләнмәгән. Был, әлбиттә, закон сығарыу өлкәһендәге ҙур кәмселек. Беҙҙең парламентарийҙарҙан был темаға йәнә әйләнеп ҡайтып, яңы закон әҙерләүҙәрен һәм уны ҡабул итеүҙәрен һорайым. Федераль кимәлдә 2020 йылға тиклем хәйриә эшмәкәрлеген, шулай уҡ үҙ ирке менән ярҙам итеүҙе үҫтереүгә булышлыҡ итеү концепцияһы ҡабул ителгән. Башҡортостан Республикаһында ла бындай концепцияны әҙерләү зарур, һәм был концепцияны булдырыу ысулдарын һәм уның төп тезистарын әҙерләү өсөн беҙҙең Совет составынан тейешле эш төркөмөн ойошторорға тәҡдим итәм. Ул беҙгә кәрәк.\n— Ул хәйриә эшмәкәрлеген алып барған коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың көстәрен туплауға булышлыҡ итә алыр ине, - тине республика башлығы. – Рәсәй Федерацияһының Йәмәғәт палатаһы менән эшләү мөһим. Концепцияла ыңғай мәғлүмәт фонын булдырыу юлдарын билдәләү зарур. Изге эштәрҙе, һис шикһеҙ, пропагандаларға кәрәк. Хәйриә ойошмаларын берҙәм структураға туплау һөҙөмтәле сара булыр ине. Мәҫәлән, закондар сығарыу һәм башҡарма власть органдарында барлыҡ хәйриә ойошмаларының мәнфәғәттәрен яҡлаған Ассоциация булдырыу. Республика советының һайланған составы, уның эшмәкәрлеге нигеҙенә һалынған етди алымдар беҙгә республикала хәйриә эшмәкәрлеген үҫтереүгә ҙур ярҙам күрһәтергә мөмкинселек бирәсәк, тип иҫәпләйем.


Кеше тормошона был хәүефле сир башлыса эт һәм бесәйҙәр аша килеп инергә мөмкин. Бындай хәүефте мөмкин тиклем кәметеүҙең ышаныслы юлы – йорт хайуанын йәшәгән урында теркәтеп, ҡотороу сиренә ҡаршы прививка яһатыу. Прививканан һуң йәнлектә иммунитет бер йылға тиклем һаҡлана, шуға ла прививканы йыл һайын яңынан эшләтергә кәрәк.\nЙыл һайын ҡыш айҙарында хужаһыҙ эттәрҙе аулау ойошторола. Шунлыҡтан йәмәғәтселекте, үҙ эттәрегеҙҙе бәйҙә тотоғоҙ, тип иҫкәртке килә, һуңынан дәғүә белдерергә тура килмәҫ.\nЙәнә шундай һаҡлыҡ ҡағиҙәләрен үтәргә саҡырабыҙ: йорт йәнлектәрегеҙгә ҡотороуға ҡаршы прививка эшләтегеҙ, уларҙың ҡырағай йәки эйәһеҙ йәнлектәр менән аралашыуына юл ҡуймағыҙ, хужаһыҙ йәнлекте ашатҡанда, һыйпағанда, уйнағанда һаҡ булығыҙ.\nӘгәр ҙә һеҙҙе йәнлек тешләне икән, тиҙ генә йәрәхәтте һабынлы һыу менән ныҡлап йыуырға, яра ситтәренә йод йәки зеленка һөртөргә, стериль итеп бәйләргә һәм кисекмәҫтән ҡотороуға ҡаршы прививка курсы тәғәйенләтеү өсөн Бишбүләк районының үҙәк дауаханаһына мөрәжәғәт итергә кәрәк.


Нимә ул иҡтисад? Ул – кешеләр араһында дөрөҫ ҡоролған мөнәсәбәт\n5 Июнь 2018, 18:16\nИҡтисад фәндәре докторы, профессор, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы Мазһар Насип улы Иҫәнбаев 1936 йылдың 15 сентябрендә Баймаҡ районының Икенсе Этҡол ауылында тыуған. Темәс педагогия училищеһын, унан Башҡорт дәүләт университетын тик яҡшы билдәләргә тамамлай. Ике йыл Баймаҡ ҡалаһының 1-се мәктәбендә уҡытыусы булып эшләгәндән һуң СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалындағы иҡтисади тикшереүҙәр бүлегенә күсә. Докторлыҡ диссертацияһы яҡлай. 1990 – 1997 йылдарҙа Мазһар Насип улы Башҡортостан Юғары Советында һәм Дәүләт Йыйылышында социаль-иҡтисади проблемалар бүлеге мөдире була. Унан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Социаль-иҡтисади тикшереүҙәр институтына күсеп, бүлеккә етәкселек итә башлай. Мазһар Иҫәнбаев – БДУ-ның төбәк иҡтисады кафедраһы профессоры. Ғалим баҙар мөнәсәбәтенә күсеү шарттарында Рәсәй составындағы республикаларҙың хужалыҡ комплекстарын формалаштырыуҙың методологик нигеҙҙәрен барлыҡҡа килтерҙе. Бөгөн ул – Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгендә иҡтисад фәндәре кандидаты һәм докторы ғилми дәрәжәләрен яҡлау буйынса махсус комиссия, “Башҡортостан” энциклопедияһының ғилми-методик советы, Башҡортостан Фәндәр академияһында сыҡҡан “Йәдкәр” ижтимағи-сәйәси һәм гуманитар журналының мөхәрририәт ағзаһы.Ғалим менән әңгәмәбеҙ ил, республика, донъя иҡтисады, сәнәғәт, кесе эшҡыуарлыҡ, фермерлыҡ, кооперациялар эшмәкәрлеге хаҡында барҙы.\n"Ағиҙел" № 10, 2016 й.\n1990 – 1997 йылдарҙа Мазһар Насип улы Башҡортостан Юғары Советында һәм Дәүләт Йыйылышында социаль-иҡтисади проблемалар бүлеге мөдире була. Унан Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Социаль-иҡтисади тикшереүҙәр институтына күсеп, бүлеккә етәкселек итә башлай.\nМазһар Иҫәнбаев – БДУ-ның төбәк иҡтисады кафедраһы профессоры. Ғалим баҙар мөнәсәбәтенә күсеү шарттарында Рәсәй составындағы республикаларҙың хужалыҡ комплекстарын формалаштырыуҙың методологик нигеҙҙәрен барлыҡҡа килтерҙе. Бөгөн ул – Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәгендә иҡтисад фәндәре кандидаты һәм докторы ғилми дәрәжәләрен яҡлау буйынса махсус комиссия, “Башҡортостан” энциклопедияһының ғилми-методик советы, Башҡортостан Фәндәр академияһында сыҡҡан “Йәдкәр” ижтимағи-сәйәси һәм гуманитар журналының мөхәрририәт ағзаһы.\nҒалим менән әңгәмәбеҙ ил, республика, донъя иҡтисады, сәнәғәт, кесе эшҡыуарлыҡ, фермерлыҡ, кооперациялар эшмәкәрлеге хаҡында барҙы.\n– Мазһар Насип улы, совет осоронда “Кем эшләмәй – шул ашамай” тигән бик талапсан мәҡәл була торғайны. Әммә һуңғы бер нисә тиҫтә йыл эсендә беҙ уның ҡапма-ҡаршы мәғәнәһен аңлатҡан күренештәргә лә шаһит булып ҡуябыҙ. Йәғни, тормош эшләмәйенсә лә аҡса табыу, самаһыҙ байығыу мөмкинлектәре барлығын күрһәтте. “Намыҫлы хеҙмәт” тигән төшөнсә лә тарихта ҡалып килә кеүек. Ҡайһы бер сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, Рәсәйҙәге барлыҡ аҡсаның 76 проценты дөйөм халыҡтың бер процент өлөшөн тәшкил иткән кешеләрҙең ҡулында икән. Ҙур тәжрибә туплаған иҡтисадсы булараҡ, ошо күренешкә ниндәй баһа бирер инегеҙ?\n– Эйе, ғәйәт тиҙ арала байырға ынтылған, саманы белмәгән, фәҡәт үҙ мәнфәғәтен ҡайғыртҡан кешеләр арҡаһында барлыҡҡа килә социаль тигеҙһеҙлек. Илебеҙҙә миллиард һумдар менән эш иткән 110-лап олигарх иҫәпләнә. Улар араһында Рәсәй ҡаҙнаһына ярҙам йөҙөнән һис юғы 1 миллион һум биргәне бармы икән? Телевидениела Гейс тигән Америка миллиардерын йыш күрһәтәләр. Ул: “14 миллиард доллар капиталым бар. Миңә ул тиклем аҡса нимәгә? Шуға уйланым-уйланым да капиталымдың 12 миллиардын Африкала, Көньяҡ Америкала бөлгөнлөктә йәшәгән халыҡтарға ярҙам итеү маҡсатында бирҙем. Кәрәк булһа, тағы ла булышлыҡ ҡылырмын”, – тип сығыш яһаны. Аптыраным да ҡуйҙым. Ә беҙҙең Рәсәй миллиардерҙарының Рәсәй бюджетына һис юғы 100 мең һум аҡса биреүе хаҡында ишетелгәне бармы?\n– Үҙебеҙгә яҡын булған ауыл темаһына күсәйек. Ундағы халыҡ илгә Брежнев етәкселек иткән осорҙа ғына айлыҡ эш хаҡы алып йәшәне. Шуға тиклемге Хрущев заманында көнлөксө рәүешендә йөрөгәндәр, унан алдараҡҡы ваҡыт һуғыштан һуңғы емереклектәрҙе аяҡҡа баҫтырыуға, яу йылдарына, коллективлаштырыуға барып ялғана. Быуат аҙағына ҡарай үҙгәртеп ҡороу башланғас иһә халыҡ эш хаҡын юғалтып ҡына ҡалманы, ғөмүмән, ауыл хужалығы тармағы емерелде. Урынлы һорау тыуа: ошондай яңыртыу беҙҙең илгә кәрәк булдымы икән? Ни өсөн донъялағы сеймалға һәм мөмкинлектәргә иң бай илдә беҙ иң ярлыларҙың береһе булып йәшәйбеҙ?\n– Үҙгәртеп ҡороу, һис шикһеҙ, кәрәк ине. Ни өсөн тигәндә, илебеҙ сәнәғәтенең, ауыл хужалығы һәм башҡа тармаҡтарҙың иң ныҡ үҫешкән сағы 1965 – 1975 йылдарға тура килде. Унан инде тиҙлек кәмей башланы. Һөҙөмтәлә 1980 йылға бөтә күрһәткестәр буйынса ла байтаҡҡа түбән тәгәрәнек. Ауыр хәл килеп тыуҙы. Министрҙар Советы рәйесе Алексей Косыгин көс-ҡеүәте ташып торған белемле, абруйлы етәксе ине. Ул ауырып киткәс, халыҡ хужалығының хәл-торошо инерция буйынса түбәнәйгәндән-түбәнәйҙе. Шуға күрә Михаил Горбачевтың үҙгәртеп ҡороуға йөҙ борған сәйәсәте бик ваҡытлы һәм кәрәкле башланғыс булды. Ул бик шәп старт алды, әммә көсө лозунгтарҙы ташлауға ғына етте. Башланғанды аҙағына еткереү өсөн сыҙамлыҡ, ныҡышмалылыҡ, ихтыяр кәрәк бит.\n– Бер үк ваҡытта дәүләттең сәйәси ҡоролошон үҙгәртеп ҡороу зарурлығын да белә инек, сөнки үҙәкләштерелгән система иҡтисад тармағын яңыртыу мөмкинлеген бирмәне. Әйтәйек, малсылыҡ буйынса алдынғы Башҡортостан халҡы итте Мәскәүҙән ташыны. Был парадоксҡа тиң: нисек инде етештергән продукциябыҙ үҙебеҙҙә ҡыйбат, ә Мәскәүҙә арзан торҙо икән? Шулай түгелме?\n– Парадоксҡа тиң хәлдәр иттең хаҡына ғына бәйле булһа икән. Дөрөҫ, иҡтисад алға китһен өсөн сәйәси система камиллашырға, үҙгәрергә тейеш. Тап шуның өсөн дә 90-сы йылдарҙа Горбачев илде федератив мөнәсәбәттәргә күсереү программаһын төп мәсьәлә итеп ҡуйҙы. “Союз килешеүе” төҙөлөп, Рәсәйҙәге барлыҡ автономиялы төбәктәр союздаш республикалар статусын алырға, һөҙөмтәлә илебеҙ иҡтисади йәһәттән ҡеүәтле Советтар Союзына әүерелергә тейеш ине. Әммә Ғәҙәттән тыш хәл буйынса дәүләт комитеты төҙөлөү сәбәпле генераль секретарҙың пландары емерелде. Бында ла Горбачевтың ныҡышмалылығы етмәне. Фетнә ойоштороусыларҙы һепереп ташлап, бер нәмәгә лә ҡарамайынса, килешеүҙе төҙөргә һәм СССР-ҙың тарҡалыуына юл ҡуймаҫҡа кәрәк булған да бит.\nМин үҙгәртеп ҡороуҙың төп мәғәнәһен автономиялы республикаларға, өлкәләргә, крайҙарға үҙаллылыҡ биреүҙә күргәйнем. Илебеҙ иҡтисады үҫешә алмауҙың төп сәбәбе лә тап ошо үҙаллылыҡ етмәүгә ҡайтып ҡала. Өҫтән ҡушҡанды ғына үтәп, алға китеү мөмкин түгел. Үҙаллы үҫешә алмау сәбәпле артта ҡалыуыбыҙ дөйөм илдең иҡтисади күрһәткесендә лә сағыла. Ысын федератив мөнәсәбәттәрҙең тармаҡты алға ебәреүгә ниндәй өлөш индерәсәген өҫтә лә аңлайҙар, әммә юл бирмәйҙәр. Үҫешергә теләгән ил өсөн төбәктәрҙең үҙаллылығы иң мөһим йүнәлеш булып тора ла бит...\nӘле беҙҙең республика килеменең 76 проценты үҙәккә күсә. Һис юғы яртыһын алғанда ла ҡәҙимге булыр ине. Ысын федератив мөнәсәбәт ҡоролғанда, федераль сығымдарҙы ҡаплауға етерлек проценттар ғына алынырға тейеш.\n– Әлеге нисбәт иң ябай логика күҙлегенән дә аңлашылыр ине. Күршеһенең байығыуы өсөн үҙе ярлылыҡҡа ла риза булып, көнө-төнө тырышып эшләгән кешене күҙ алдына килтереү ҙә етә бында. Шулай түгелме?\n– Ҡыҙыҡ сағыштырыу. Тап шулай. Ошоноң өсөн дә федератив мөнәсәбәттәр нигеҙендәге Союз килешеүе төҙөү маҡсаты бик дөрөҫ ине. Әммә ул килеп сыҡманы. Үтә йылғыр кешеләр илебеҙгә мотлаҡ кәрәкле үҙгәртеп ҡороуҙың йүнәлешен үҙ файҙаһына бороп, дөйөм байлыҡты халыҡтың ҡулынан тартып алды. Һөҙөмтәлә элек яйға һалынған иҡтисадты ла юғалттыҡ, илебеҙҙе лә емерҙек.\n– Советтар Союзы төҙөүҙең нигеҙендә совет халҡын барлыҡҡа килтереү маҡсаты ятыуы – был ҡоролоштоң ғүмерле булмауын раҫлаған дәлил, тип ҡараны социологтар. Шулай ҙа ул осорҙоң ыңғай яҡтарын да оноторға тейеш түгелбеҙ. Совет ҡоролошонда иҡтисади үҫеш булманы тип тә әйтә алмайбыҙ.\n– Уныһы шулай. Нимә генә тимә, халыҡҡа бушлай белем биреү, медицина ярҙамы күрһәтеү, торлаҡлы итеү – быға хатта иң алдынғы тип һаналған дәүләттәр ҙә өлгәшә алманы. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, СССР беҙҙең илдең менталитетына тура килгән ҡоролош түгел. Ул үҙендә йәшәгән халыҡтарҙың мәнфәғәтен иҫәпкә алмайынса, социаль үҫеште генә күҙ уңында тотҡан дәүләт булып формалашты. Һөҙөмтәлә ошо яһалмалығы нигеҙендә оҙаҡ йәшәй алманы, ижтимағи тулҡындар ҡаға башлағас, тиҙ генә тарҡалды ла ҡуйҙы.\nБыл йәһәттән дә илгә үҙгәртеп ҡороу мотлаҡ кәрәк ине. Әммә уны тормошҡа ашырып булманы. Горбачевтың урынына Ельцин килде һәм, башлағанды дауам итеп, “Суверенитетты йота алғансы алығыҙ!” тигән шарт ҡуйҙы. Әммә ул мәрхүм булғас, “йоторға” өлгөргәнде кире ҡоҫторҙолар.\n– Үҙгәртеп ҡороу осорона байтаҡ ваҡыт үтте. Барлыҡ матди һәм интеллектуаль мөмкинлектәр була тороп – сеймал бар, белгестәр әҙерләүсе юғары һәм махсус уҡыу йорттары эшләп тора, йәштәребеҙҙең байтағы сит илдәрҙәге алдынғы уҡыу йорттарында белем туплап ҡайта һәм башҡалар – ни өсөн иҡтисадыбыҙ һаман да йылдам үҫешә алмай?\n– Ни өсөн тигәндә, хәҙерге ваҡытта, алда әйткәнемсә, Рәсәй Федерацияһын барлыҡҡа килтергән республикаларҙың, өлкәләрҙең һәм крайҙарҙың үҙаллылығы һәм беҙҙең дәүләт милке юҡ. Илебеҙҙең элекке байлығы тотошлайы менән тиерлек олигархтар ҡулында. Ниндәй генә тармаҡты алып ҡарамайыҡ, барыһына ла улар хужа. Нефть, газ, ҡара һәм төҫлө металлургия булһынмы, урман байлыҡтарымы – һәммәһенә лә олигархтар идара итә. Дәүләт милкендә бер нәмә лә юҡ тип әйтерлек. Ә ул халыҡ хужалығы ҡеүәтенең 50 – 60 процентын тотоп торорға тейеш. Алдынғы капиталистик илдәрҙә нисбәт шул сама. Уларҙа бөлгөнлөккә төшкән предприятиеларҙы хужаларынан һатып алып, дәүләт милкенә әүерелдереү сараһы күрелә. Һәр хәлдә, закондары быға мөмкинлек бирә.\nБеҙҙә иһә банкротлыҡ процедураһын айырым кешеләрҙе байытыу өсөн генә уйлап сығарҙылар кеүек. Юғарыла ултырғандар дәүләт милке булырға тейеш түгел тигән фекерҙә. Был уларға теге йәки был ғәмәлде тормошҡа ашырыу өсөн аҡса юҡ тип һылтаулау өсөн отошло. Ә бит уйлап ҡараһаң, милке булмаған дәүләттең үҙенең кемгәлер кәрәге бармы икән?\n– Рәсәйҙең Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүенә нисек ҡарайһығыҙ? Белгестәр фекеренсә, был аҙым беҙҙе киң баҙарҙан бөтөнләйгә ҡыҫырыҡлап сығарҙы.\n– Дүрт-биш йыл элек шул ойошмаға ингәс, эй, шатланған булдылар. Ә беҙ, Рәсәй һәм Башҡортостан ғалимдары, быға ҡырҡа ҡаршы сығыш яһаныҡ. Ни өсөн тигәндә, был ойошманың уставы буйынса алдынғы илдәр етештергән тауарҙарҙы аҙ үҫешкәндәре мотлаҡ алырға тейеш. Тимәк, беҙҙең кеүектәр алға киткән дәүләттәр өсөн үҙ биләмәһендә баҙар майҙандары булдырырға бурыслы. Уларҙың тауарҙарына юл асыу мөһим. Беҙҙең дәғүә шул рәүешле белдерелде: әгәр был ойошмаға инһәк, булған ғына сәнәғәтебеҙҙе юғалтасаҡбыҙ. Был фекерҙе үҙәккә лә яҙҙыҡ, киң мәғлүмәт саралары аша ла сығыш яһаныҡ, конференциялар үткәрҙек, ләкин һүҙебеҙгә ҡолаҡ һалыусы булманы. Һөҙөмтәлә ойошмаға инеү менән саҡ-саҡ тын алып торған машиналар эшләү, станоктар төҙөү, авиация, еңел һәм ауыр сәнәғәт бөтөнләйе менән юҡҡа сыҡты.\nАуыл хужалығын алып ҡарайыҡ. Беҙҙең ил революцияға тиклем үк иген, ит, һөт, май етештереүсе төп илдәрҙең береһе булған. Ул саҡта Рәсәй барлыҡ Европаны яулаған. Ә бөгөн был тауарҙарҙы сит илдәрҙән һатып ала башланыҡ. Фермерҙарыбыҙ етештергән аҙыҡ-түлек үҙебеҙгә бөтөнләй кәрәк булмай сыҡты.\nЭйе, Бөтә донъя сауҙа ойошмаһына инеүгә ҡаршы сығыуыбыҙҙың дөрөҫлөгөн ваҡыт үҙе раҫланы. Бәхеткә күрә, илебеҙгә ҡарата иҡтисади санкциялар белдерелде һәм үҙебеҙҙә етештерелгән тауарға, аҙыҡ-түлеккә ихтыяж барлыҡҡа килде. Тәү сиратта ауыл хужалығын үҫтереү мөмкинлеген алдыҡ. Хәҙер инде үҙебеҙҙең еңел сәнәғәт тармағын көсәйтеү хаҡында һөйләй башланылар. Ғөмүмән, иҡтисади санкциялар беҙҙең, ғалимдарҙың, теге саҡта хаҡ булғанын раҫланы.\n– “Импортҡа алмаш” тигән бик ҡыҙыҡлы төшөнсә барлыҡҡа килде. Уның мәғәнәһенә ҡарағанда, нисектер үҙ илебеҙҙә ситтән тороп йәшәгән кеүекбеҙ. Йәғни санкциялар белдерелеү сәбәпле импортҡа алмаш ихтыяжы килеп сыҡҡан өсөн генә иҡтисадыбыҙҙы үҫтерергә тейеш булып сығабыҙ. Шулай түгелме?\n– Шулай. Өҫтәүенә хатта илебеҙ иҡтисадын маҡсатлы үҫтереү буйынса оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән программаларыбыҙ ҙа юҡ. Киреһенсә, бюджеттағы аҙмы-күпме аҡсаны тартып-һуҙып еткереү өсөн булғанды емереү, ҡыҫҡартыу, экономиялау менән генә шөғөлләнәбеҙ. Үҫеште фәндән, ғилми асыштарҙан айырып ҡарай башланыҡ кеүек. Тармаҡҡа тейешле иғтибар бүленмәй. Ә бит беҙҙең илдең генә түгел, тотош кешелектең киләсәге фән үҫешенә туранан-тура бәйле буласаҡ, йәғни фәҡәт ошо өлкәне камиллаштырыу һөҙөмтәһендә социаль мәсьәләләрҙе ыңғай хәл итеү мөмкинлеге асыласаҡ. Сит илдәрҙә тап шул йәһәттән маҡсатлы эшмәкәрлек алып барылғанда, ғилем тармағын ҡеүәтләндереү, мәктәптә уҡыу-уҡытыу сифатын яҡшыртыу өсөн ҙур көс, сығымдар һалынғанда, беҙ мәғариф һәм фән учреждениеларын ҡыҫҡартабыҙ. Илебеҙҙең иң терәрлек кешеләре, айырыуса алдынғы ҡарашлы йәштәр күпләп сит илдәргә китә. Ни өсөн үҙебеҙҙең “аҡыл”ды ҡырға ебәрәбеҙ һуң? Был һорауға бер кем дә яуап бирә алмай.\n– Ҡыҙыҡлы бер тенденция бар. Себерҙә табылған нефтте торбалар буйлап төрлө ҡалаларҙағы заводтарға ҡыуалап, эшкәртеп һатһаң, продукцияның үҙҡиммәте бик юғары күтәрелә икән. Уны алыусы ла аҙ була. Шуның өсөн дә нефтте ер аҫтынан сығарғас уҡ, эшкәртмәйенсә генә һатһаң, файҙалыраҡ, имеш. Ҡырҡылған урманды урындарға сығарып эшкәртеү ҙә продукцияның үҙҡиммәтендә сағылыш таба. Шуның өсөн ағасты ла үҫеп ултырған килеш һатыу отошлораҡ, имеш. Тимәк, беҙҙең илдә сеймалды эшкәртеү үҙе зыянлы булып сыға. Был дөрөҫмө? Эшкәртеүҙең хаҡы тауарҙыҡын арттырырға тейешме?\n– Дөрөҫ юл түгел был. Ни өсөн сеймал рәүешендәге нефть һәм ағас иң осһоҙ хаҡҡа һатылырға тейеш? Икенсенән, уларҙы бит төрлөсә эшкәртергә мөмкин. Күп компонентлы сеймал булған нефттән тик бензин йә мазут айырып алыуға ҡоролған сәнәғәт үҙе үк – насар үҫешкән иҡтисад күрһәткесе. “Ҡара алтын”ды заманса алым менән эшкәртеү уның составындағы компоненттарҙы айырып алып, төрлө продукция яһауҙы аңлата. Сәнәғәттең был тармағы – нефть химияһы – илебеҙҙә насар үҫешкән. Алдынғы технологиялар юҡ тиерлек.\nРәсәйҙә сығарылған нефттең составында көкөрт күп. Йәғни, сифаты түбән. Беҙ был йәһәттән Иранда, Ираҡта, Кувейтта табылған нефть менән ярыша алмайбыҙ. Шуға ла осһоҙға һатырға мәжбүрбеҙ. Ә донъя баҙарында нефткә хаҡты әле телгә алып киткән илдәр билдәләй.\nГеологтарҙың аңлатыуынса, Ер шары көньяҡҡа табан ауыш, һөҙөмтәлә юғары сифатлы еңел нефть шул яҡҡа ағып төшә, ә иң ауыр ҡуйы өлөшө был тарафта ятып ҡала икән. Был дәлилгә ышанам. Ни өсөн тигәндә, мәҫәлән, Коми Республикаһында ҡуйы нефтте күмер һымаҡ шахта ысулы менән сығаралар, ә Чечняла, Сүриәлә ул ерҙе аҙ ғына ҡаҙһаң да табыла.\nҠыҫҡаһы, “ҡара алтын”ды донъя баҙарына сеймал рәүешендә сығарыу иҡтисадтың иң түбән кимәлдә үҫешеүен күрһәтә.\n– Бәлки, был тиҙ арала байлыҡ туплау, арзан хаҡҡа күпләп сеймал һатыу иҫәбенә кеҫә ҡалынайтыусылар өсөн ҡулай ысулдыр. Ә бына ағас эшкәртеү сәнәғәтенә килгәндә, нимәләр әйтерһегеҙ? Совет осоронда ҡыҙыҡлы ваҡиға хаҡында ишетергә тура килгәйне. Беҙҙекеләр япондарға Алыҫ Көнсығыштағы урмандан күпмелер ағас һатырға ҡарар иткән. Ике яҡтың килешеүе буйынса тегеләр үҙҙәре килеп, билдәләнгән диләнкәлә эш алып барырға тейеш булған. Беҙҙекеләр ағасты ташығанда һалынасаҡ әҙер юлға ла иҫәп тотҡан. Күпмелер ваҡыттан япондар эштең тамамланыуы хаҡында хәбәр иткәс, беҙҙекеләр вертолет менән диләнкәне ҡарарға киткән. Ҡалын урман араһында ҡап-ҡара ер күренә, әммә уның тирәһендә бер ниндәй юл күҙгә салынмай, ти. Баҡтиһәң, япондар үҙенә тәғәйен ағастарҙы тамыры, ботаҡ-япрағы менән бергә һауа юлынан алып сығып, диләнкә урынын һөрөп ҡалдырып киткән икән. Беҙҙең урмансыларға, билдәле инде, елкә тырнарға ғына ҡалған.\nБыл хәлде иҫкә алыуымдың сәбәбе шул: Башҡортостан ағастары ҡеүәтле машиналарҙа, тауар поездарында көнө-төнө ҡырға ташыла. Шул бүрәнәләр менән бергә күпме аҡса, эш урыны, үҙебеҙҙең халыҡтың социаль хәлен яҡшыртыу мөмкинлеге ситкә китә!\n– Шулай. Беҙҙең Бөрйән, Белорет урмандарын ҡуртымға алған Мәскәү компаниялары килешеүгә ярашлы ағас ресурстарын юғары кимәлдә эшкәртергә тейеш ине. Документтың был пункты үтәлмәне. Компаниялар ағасты күпләп ҡырҡып, тик төҙөлөш материалы, бүрәнә, таҡта рәүешендә генә оҙатырға тотондо. Был хәлде белеп ҡалған республика етәкселеге килешеүҙе ғәмәлдән сығарырға, урман ресурстарын үҙ мәнфәғәтебеҙ өсөн ҡулланырға тигән ҡарарға килде. Һөҙөмтәлә аныҡ ғәмәлдәр күрелә башланғайны ла, күбеһе Мәскәү олигархтарының ҙур ҡыҫымына дусар булды. Хоҙай үҫтергән урман эре компаниялар өсөн буштан килгән аҡса бит инде. Шул уҡ ваҡытта урындағы халыҡтың, мәҫәлән, бөрйәндәрҙең, үҙ байлығын файҙаланырға хоҡуғы юҡ.\n– Нефть, ағас эшкәртеү сәнәғәтенә бәйле проблемалар игенселек тармағына ла хас. Әйтәйек, 10 – 15 йыл элек шундай мәсьәлә килеп сыҡты. Иген үҫтереү өсөн һалынған хеҙмәт (ерҙе һөрөү, сәсеү, тырматыу, йыйып алыу, һаҡлау, яғыулыҡ-майлау материалдары, ашлама, хеҙмәт хаҡы өсөн киткән сығымдар) уның үҙҡиммәтен барлыҡҡа килтерә. Шартлы рәүештә алғанда, бер центнер ашлыҡтыҡы 10 мең һумға барып баҫты, ә ошо уҡ суммаға сит илдән биш центнер иген һатып алыу мөмкин икән, шөғөлөң, гүйә, кәрәкһеҙ килеп сыға. Был осраҡта нисек? Ни өсөн беҙҙең илдә иҡтисад шулай ҡоролған?\n– Уҙған быуаттың 90-сы йылдарында хатта игенселек буйынса алдынғылыҡты бирмәгән Ырымбур, Пермь өлкәләре лә бик ауыр хәлдә ҡалды. Канада, Америка, Европа фермерҙары Рәсәйгә ашлыҡты махсус рәүештә арзан хаҡҡа һатып, ошо хәлде тыуҙырҙы. Һөҙөмтәлә беҙҙекеләр иген фабрикаларын бөтөрөргә мәжбүр булды. Тегеләргә иһә шул ғына кәрәк ине: ашлыҡҡа хаҡты кинәт күтәреп ебәрҙеләр. Был – донъя баҙарындағы хаҡтар сәйәсәтенең ябай ғына хәйләһе. Үкенескә күрә, беҙ күп осраҡта отолғас ҡына ярыҡ кәмәлә ҡалғаныбыҙҙы аңлайбыҙ. Аҡса баҙарында хаҡтар минут һайын үҙгәреп тора, күп илдәр ошоно файҙаланып та үҙенә капитал туплай.\nМин ул осорҙа Хөкүмәт Аппаратында эшләнем һәм донъя баҙарында игенгә хаҡ төшөүенә ҡарап, уны үҙебеҙҙә үҫтереүҙе туҡтатмау яғында булдым. Республикабыҙҙа ашлыҡ һаҡлау өсөн ҙур ҡоролмалар төҙөп, “һары алтын”ды оҙайлы ваҡытҡа һалып ҡуйыу мөмкинлеге булдырырға кәрәк тигән тәҡдим индерҙем. Һауа шарттарының тотороҡһоҙлоғон, йыл һайын тиерлек ҡоролоҡ килеүен күҙ уңында тотҡанда, был күптән өлгөрөп еткән мәсьәлә ине. Шул осорҙа Рәсәй етәкселеге республикаларҙа һәм өлкәләрҙә етештерелгән иген культураларын сит илдекеләр шикелле бик түбән хаҡҡа ала башланы. Һөҙөмтәлә беҙҙә был шөғөл, ысынлап та, ҙур сығым талап иткән кәрәкһеҙ эш кеүек булып ҡалды.\nДүрт-биш йыл элек Әлшәй районында тырышып эшләгән бик егәрле фермер бар ине. Ул бер мәл ҙур ғына майҙанда арыш сәсте. Әммә үҫтергәнен үҙе ҡуйған хаҡҡа бер кем дә алырға теләмәне, төшөрөүен һоранылар. Фермер иҫәпләп ҡараһа, алынасаҡ килем игенде үҫтереүгә киткән сығымдарҙы ла ҡапламай икән. Тимәк, тир түгеүҙән ни фәтүә?\n– Бөтөн дәүерҙәрҙә, һәр дәүләттә тыуым мәсьәләһе ауыл ярҙамында хәл ителгән. Ҡала ғаиләләрендә иһә балаларҙың һаны күпселектә бер-икенән артмай, һирәк осраҡта ғына өсәүгә етә. Тимәк, демографик үҫеш ноль процент тәшкил итә тигән һүҙ.\nТыуым – һәр дәүләттең стратегик мәсьәләһе. Һуңғы йылдарҙа ул беҙҙең илдә ситтән ағылған граждандар иҫәбенә хәл ителеп килә. Ҡырҙыҡылар критик массанан артһа, был хәлдең дәүләткә ҙур хәүеф менән янауы ихтимал. Шуның өсөн дә үҙ именлеген ҡайғыртҡан ил иң беренсе сиратта ауылды һаҡларға тейеш. Унда аҙыҡ-түлек үҫтерелгәне өсөн генә түгел, ә демографик мәсьәләне хәл итеү маҡсатында хәстәрлек күрергә, дотацияларға бурыслы. Мәсьәләнең ошолай ҡуйылыуына нисек ҡарайһығыҙ?\n– Бик дөрөҫ әйтәһегеҙ. Бөгөн ауылға иғтибар башҡа дәүерҙәргә ҡарағанда көслөрәк булырға тейеш. Уның үҫешен сикләү үҙең ултырған ботаҡҡа балта сабыуға тиң. Икенсенән, талантлы шәхестәрҙең күбеһе ауылдан сыға.\n– Ә бының сәбәптәре нимәлә тип уйлайһығыҙ?\n– Ауыл – кешелек үҫешенең тәбиғи шарттары һаҡлап ҡалынған урын. Унда һәр милләттең иң күркәм сифаттары, ғөрөф-ғәҙәттәре, әҙәп-әхлаҡ ҡағиҙәләре тупланған. Ауыл кешеһе юлында осраған һәр кем менән һаулыҡ һораша, башҡаларға ҡарата ихтирамлы, иғтибарлы була, ярҙамға килергә әҙер тора. Тимәк, изге ерҙең үҫешен сикләү, уның йәшәүе өсөн шарттар булдырмау кешелеклелек сифаттарының тамырын өҙөүгә тиң.\nҠалала иһә бындай ҡиммәттәрҙе киң йәйелдереүгә шарттар юғыраҡ. Унда кешеләрҙең күбеһе бер-береһен танымай, шуға сит итеп ҡарай. Һөҙөмтәлә айырым-айырым тормош менән йәшәйҙәр.\n– Шул уҡ ваҡытта урбанизацияның икенсе этабы башланды. Йәштәр генә түгел, хатта урта быуын вәкилдәре лә, белем алырға юлланған балаларына эйәреп, баш ҡалаға күсенә. Күбеһе ипотекаға фатир ала, йә булмаһа йорт төҙөй.\n– Эйе, һуңғы ваҡытта республика ауылдары халҡы күпләп ҙурыраҡ урындарға, айырыуса баш ҡалаға күсә. Өфөләр иһә үҙ сиратында – Мәскәүгә, мәскәүҙәр сит илдәргә юллана. Был, әлбиттә, яҡшыға алып килмәйәсәк. Сит илдәргә күберәк юғары квалификациялы белгестәр, ғалимдар китә. Шул уҡ ваҡытта байҙарҙы хеҙмәтләндереү өсөн юлланғандар ҙа бар. Эшләп тапҡан аҡсаһы менән бындағы донъяһын бөтәйтергә, балаларын уҡытырға, кредиттарын түләргә тырышалар.\n– Мазһар Насип улы, ни өсөн беҙҙең халыҡ үҙ илендә лайыҡлы йәшәү урынына сит илдәрҙәге байҙарға бил бөгөргә, уларҙың хеҙмәтсеһе булырға тейеш һуң?\n– Былар барыһы ла – илебеҙҙә иҡтисади сәйәсәттең дөрөҫ алып барылмауы сәбәпле килеп сыҡҡан күңелһеҙ күренештәр. Мәскәүҙә, әйтәйек, төбәктәр менән сағыштырғанда йәшәү шарттары яҡшы, эш хаҡы юғары. Ни өсөн тигәндә, федератив мөнәсәбәттәрҙең дөрөҫ ҡоролмауы арҡаһында субъекттарҙағы табыштың ҙур өлөшө илдең эре ҡалаларында туплана.\n– Бер нисә йыл элек “мәктәп бөтһә, ауыл бөтә” тигән һүҙбәйләнеш барлыҡҡа килгәйне. Ул дөрөҫлөккә тура килмәй. Ни өсөн тигәндә, мәктәптәрҙең ябылыуы, статусы үҙгәреүе унда белем алған балаларҙың кәмеүенә бәйле. Ә уҡыусылар ни өсөн аҙая һуң? Уларҙың ата-әсәһе ауылда эш булмау сәбәпле район үҙәктәренә, ҡалаларға күсенә. Тимәк, мәктәп түгел, ә эш урыны, кешеләрҙе хеҙмәт менән тәьмин иткән хужалыҡ бөтһә, урындағы тормош һүнә. Ауылдың юҡҡа сығыуы уның иҡтисадына туранан-тура бәйле. Шулай түгелме?\n– Дөрөҫ әйтәһегеҙ. Мәктәп бында – ике арауыҡта торған урын. Уның ябылыуы ауылдың бөтөүенә сәбәп түгел, ә урындағы хужалыҡтың юҡҡа сығыуы һөҙөмтәһе. Колхоздар гөрләп эшләгән йылдарҙа мәктәптәр ҡыҫҡарманы, уларҙа балалар шығырым тулы булды, хатта ике сменала уҡый торғайнылар. Уртаса ҙурлыҡтағы ауылдарҙың да һәр береһендә тиерлек урта мәктәптәр асылды. Мәҫәлән, тыуған ауылым Икенсе Этҡолда, күршелә ятҡан Байым, Ниғәмәт ауылдарында шундай мәғариф учреждениелары эшләне.\n– Ә беҙҙең Сыңғыҙ һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә генә Сыңғыҙ һәм Буранбайҙан ике йөҙҙән ашыу бала уҡыны. Ул ваҡытта ауылдарыбыҙ ҙур ҙа түгел ине. Һуңынан Буранбайҙа туғыҙ йыллыҡ мәктәп барлыҡҡа килде. Бөгөн иһә тулы булмаған кластарҙы тултырыр өсөн балаларҙы бер ауылдан икенсеһенә йөрөтөп уҡыталар.\nНисек уйлайһығыҙ, төйәктәребеҙҙе һаҡлап ҡалыр өсөн ниндәй саралар күрергә кәрәк?\n– Әлбиттә, ауылдарҙа эш урындары булдырыу, күмәк кеше хеҙмәт итерлек хужалыҡтар төҙөү был маҡсатты тормошҡа ашырыуҙа мөһим аҙым булыр ине. Кооперацияны үҫтерергә кәрәк. Хужалыҡ итеүҙең был алымы тауар етештереүҙе генә үҙ эсенә алмай. Уны һатыу менән дә шөғөлләнә. Шул уҡ ваҡытта эш иген үҫтереүгә, ит, һөт етештереүгә генә ҡайтып ҡалырға тейеш түгел. Ауылда ниндәй кәсепте йәйелдерергә мөмкин, шуларҙың барыһында ла кооперация алымы булырға тейеш. Миҫалға тыуған яғымдың Һаҡмар буйы ауылдарын алайыҡ. Унда шул тиклем уңдырышлы ҡара тупраҡ, һыу ҙа күп. Баҫыуҙарҙа йәшелсә-емеш, картуф үҫтереп, Баймаҡ, Сибай, Магнитогорск баҙарҙарын тултырырға, ауылдарға эшкәртеүсе цехтар ҡуйырға була.\nУрал аръяғында йылҡысылыҡты үҫтереү мөһим. Бигерәк тә Ирәндек төбәгендә. Хәйбулла, Баймаҡ, Әбйәлил, Учалы райондары ерҙәре аттарҙы йәйен-ҡышын көтөүсеһеҙ ҙә йөрөтөү өсөн уңайлы. Был йәһәттән йылҡысылыҡ – иң аҙ сығым талап иткән тармаҡ. Ҡымыҙ бешеү, ҡаҙылыҡ яһау һәм башҡа эштәр менән һәр бер хужалыҡ, айырым кешеләр шөғөлләнә алмай. Был үҙ сиратында йылҡысыларҙың кооперацияға берләшеүен талап итә. Райондарҙа халыҡтан һөт һатып алып, ҡайҙалыр тапшырған ширҡәттәр барлыҡҡа килде бит. Бейә һөтөн дә шул рәүешле йыйып, район үҙәгендә уны эшкәртеү өсөн бәләкәй заводтар төҙөү талап ителә. Эште дөрөҫ ойошторғанда, ҡымыҙ ғына түгел, ҡаҙылыҡ та әллә ҡасан уҡ башҡорт брендын тәшкил иткән ризыҡҡа әүерелер ине. Беҙ йылҡысылыҡ продукттары тейәлгән йөк машиналарын элек үк донъя буйлатып йөрөтөргә тейеш инек. Бында бары тик ойоштороусы ғына талап ителә.\n– Һеҙҙең тыуған ауылығыҙҙа йәшәгән Риф Сырлыбаев көн һайын таңдан тороп һыйырҙарын һауа. Үҙенекенән тыш, тағы бер нисә кешенең һөт продукттарын йыйып ала ла ҡояш ҡалҡыуға Сибайға барып етә һәм төшкә 20 мең һум аҡса менән әйләнеп ҡайта. Юҡ, тауарҙы баҙарҙа тороп һатмай, ә ҡалалағы күп ҡатлы йорттарҙа йәшәүселәргә ундағы үҙ кешеләре аша тарата. Шулай итеп, һөт ризыҡтары ҡулланыусыһына туранан-тура барып етә. Аҡса Риф Сырлыбаев өсөн юлда ята. Нисек эшләүе тураһында һорашҡайным, “Йыбанмаҫҡа кәрәк”, – тип кенә яуап бирҙе ул.\n– Бая һүҙ алып барған кооперация ошо инде. Риф туғаныбыҙ эшкә ауылдағы туғандарын, күршеләрен йәлеп иткән. Сибайҙа уға ярҙам итеүселәр ҙә шул кооперация ағзалары булып иҫәпләнә. Әгәр ҙә йүнсел барлыҡ эштәрҙе үҙе генә башҡарһа, бер нәмә лә килеп сыҡмаҫ ине. Әйткәнебеҙсә, ауыл хужалығы кешеләрҙең ойошоуын талап итә. Колхоздың нигеҙендә лә шул кооперация ята бит, ә был – уның бер формаһы.\n– Шуныһы ҡыҙыҡ, Мазһар Насип улы: ауыл хужалығы хаҡында нисек кенә һүҙ башлаһаҡ та, һәр ваҡыт кооперацияға, колхозға барып төртөләбеҙ. Был юҡҡа түгелдер.\n– Юҡҡа түгел, әлбиттә. Ҡыҙыҡ бер ваҡиға иҫкә төштө әле. Оҙаҡ ваҡыт ситтә йөрөп, тыуған яғына ҡунаҡҡа ҡайтҡан генерал бер мәжлестә район етәксеһенә: “Мин ауылдан сығып киткәндә гөрләп эшләп ултырған колхоз ҡайҙа? Ниңә уны һаҡламанығыҙ? Колхоздарҙы кире аяҡҡа баҫтырырға кәрәк”, – тип белдерҙе. Район етәксеһе иһә: “Тарихсы Әнүәр Әсфәндиәровтың китаптарын уҡып ҡарағыҙ. Унда үткән быуаттарҙа беҙҙең ауылдарҙа эшләгән колхоздар хаҡында һүҙ әйтеләме? Юҡ. Колхоз – совет осороноң ҡалдығы. Әгәр һөҙөмтәле ысул булһа, юҡҡа сыҡмаҫ ине”, – тип яуапланы.\nТарихсының китаптарында бит Башҡортостандың феодализм осоро тураһында һүҙ бара. Ул саҡта ерҙәрҙе община менән файҙаланғандар, барыһы бергә дөйөм халыҡтыҡы һаналған. Хәҙер ерҙәрҙе пайҙарға бүлделәр ҙә, уларҙы байтаҡ кеше ни эшкәртә, ни ҡуртымға бирә алмай. Элек диңгеҙҙәй тулҡынланып торған иген баҫыуҙарының күбеһендә хәҙер алабута, дегәнәк, әрем үҫә, баш ҡалҡытҡан ағас үҫентеләре инде өй һалырлыҡ булып килә.\n– Ер шарында халыҡ һаны йыл һайын 60 – 70 миллионға арта. Яҡын йылдарҙа туҡланыу һәм эсәр һыу ҙур проблемаға әйләнәсәк. Шул уҡ ваҡытта һеҙ әйткән ташландыҡ баҫыуҙар барыбер ҙә бер килеп эшкәртеләсәк. Әммә унда игенде кем сәсер, биләмәнең хужаһы кем булыр? Шуныһы үкенесле: кеше өсөн иң ғәзиз булған ер бөгөн күптәргә кәрәкмәй булып сыҡты.\n– Әгәр ауылда йәшәүселәр аңына килеп өлгөрмәһә, ерҙәребеҙгә ситтәр килеп хужа буласаҡ, ә инде урындағы халыҡ уларға хеҙмәт итеүсе батрак хәлендә ҡаласаҡ.\n– Һуңғы 10 – 15 йыллыҡ тәжрибә шуны күрһәтте: фермерлыҡ үҙен аҡламаны. Килешәһегеҙме?\n– Беҙҙең республикала фермерҙарҙың бюджетҡа индергән өлөшө – дүрт, Рәсәй буйынса һигеҙ-туғыҙ процент. Хәҙер “колхоз” һүҙе күптәрҙә мыҫҡыллы йылмайыу ғына тыуҙыра, ә бит заманында күмәк хужалыҡтар илде туйындырыусы, халыҡты хеҙмәт урыны менән тәьмин итеүсе, уларҙың социаль хәлен яҡшыртыусы төп көс булған. Сталиндың ауыл иҡтисады өлкәһендә күрһәткән иң ҙур хеҙмәте колхоз төҙөү тип иҫәпләнә. Әлбиттә, илебеҙҙә күмәк хужалыҡтарҙы ойоштороу еңел бармаған. Күптәрҙе атҡандар, һөргөнгә ебәргәндәр – хужалыҡтың был ысулын барлыҡҡа килтереү хаҡы ҙур ҡорбандар менән түләнгән.\nЭйе, беҙҙең атай-олатайҙарҙың үҙҙәре үгеҙ, ат урынына егелеп, илде күтәреү өсөн барлыҡҡа килтергән күмәк хужалығы бөгөн кемдәлер мыҫҡыллы йылмайыу тыуҙырыр тип күҙ алдына ла килтерә алмай инек. Ярай, “колхоз” тигән һүҙҙе лә алмайыҡ. Әйҙә, артель, кооперация, йә булмаһа компания тип аталһын – ташты ла мамыҡ тип әйтеүҙән ул ҡаты булыуҙан туҡтамай бит.\n– “Яңғыҙ ҡарға яҙ килтермәй”, “Күмәкләгән – яу ҡайтарған”, “Яңғыҙҙың эше ырамай, күмәктең аты арымай”, “Айырылғанды – айыу, бүленгәнде бүре ашар”, “Берҙәмлектә – көс” тигән халыҡ мәҡәлдәре юҡҡа ғына барлыҡҡа килмәгәндер инде. Шулай бит?\n– Һис шикһеҙ. Хәҙер, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бергәләп эшләүҙең әһәмиәтен аңламаған бер нисә быуын эшем эйәләре үҫеп етте. Беҙгә көнбайыштың индивидуализм психологияһы төрлө юлдар менән һеңдерелә. Һөҙөмтәлә ҡайһы бер ауылдаштар ғына түгел, хатта бәғзе бер туғандар араһында ла һалҡынлыҡ хисе, өҫтөнлөк итеүгә ынтылыш барлыҡҡа килде.\nТап шуның өсөн дә илебеҙҙә фермерлыҡты үҫтереү буйынса алып барылған иҡтисади сәйәсәт үҙен аҡлап етмәй. Уның нигеҙе кешеләрҙе берләштереүгә түгел, ә айырыуға, төрлө социаль ҡатламдарҙы барлыҡҡа килтереүгә ҡоролған.\nИкенсенән, аҡыллы баштар төрлө гранттар, кастингтар, аукциондар уйлап сығарыуға оҫтарып алды. Улар үҙ эшен асҡан йүнселдәргә, шул иҫәптән фермерҙарға төрлө ярҙам саралары күрһәтә. Ярай, был хәлде ыңғай күренеш тип баһалайыҡ. Егәрле, тәүәккәл кешеләр тәҡдим ителгән аҡсалата ярҙамды ла, кредитты ла ала. Ләкин был мөмкинлектән файҙаланған йүнселдәрҙең бюджетҡа килтергән йыллыҡ аҡсаһы күрһәтелгән ярҙамдың суммаһын да аҡламай. Халыҡ һүҙе менән әйткәндә, “Бер тинлек ҡуян, ун тинлек зыян” кеүек килеп сыға. Бигерәк тә фермерҙар район, республика, федераль ҡаҙнаға көтөлгән аҡсаны бирә алмай. Бының төп сәбәбе шәхси хужалыҡта шәхси мәнфәғәттең өҫтөнлөк итеүенә һәм, һеҙ әйткәнсә, “Яңғыҙ ҡарғаның яҙ килтерә алмауы”на бәйле. Фермерлыҡты үҫтереүҙә дәүләт халыҡтың түгел, ә айырым кешеләрҙең социаль хәлен яҡшыртыуҙы маҡсат итеп ҡуя.\n– Ауылдарҙа кооперацияны үҫтереү тағы ла ниндәй хеҙмәттәрҙе ойоштороу, кешеләргә ниндәй эш урындары булдырыу мөмкинлеге бирер ине тип иҫәпләйһегеҙ?\n– Әйтәйек, ауылдарҙа күп кеше һыйыр аҫрай. Әгәр уларҙың артып ҡалған һөтөн йыйып ҡайҙалыр тапшырған кеше үҙе бәләкәй цех асып, тейешле кимәлдә әҙерләнгән продукцияны ҡалалағы магазиндарға һатыуға сығара башлаһа, ошо кооперация тип аталыр ине. Бында рәйесе, бухгалтеры, парткомы, агрономы, зоотехнигы, иҡтисадсыһы булған элекке колхозды күҙ алдына килтерергә ярамай. Әлбиттә, ул заманда кеше насарлыҡ күрмәне, иң мөһиме – эш бар ине. Шулай ҙа хәҙерге ауыл өсөн иң уңайлыһы –- кооперация.\nМинең эсте яндырғаны шул: сеймал зонаһы булған Сибайҙа һөт, ит комбинаттары ябылды. Был булдыҡһыҙлыҡмы, ғәмһеҙлекме – аңлай алмайым. Һөҙөмтәлә бөгөн ҡала халҡының күпселеге Магнитогорскиҙа эшләнгән порошоктан һөт яһап эсә. Быны нисек итеп аңлатырға мөмкин икән? Сибайҙағы комбинаттар Баймаҡ районында етештерелгән сеймалға ғына ла эшләй алыр ине. Шул уҡ ваҡытта Ырымбурҙан килгән ҙур машиналар, хаҡын бер нисә тингә генә ҡиммәтләтеп, Урал аръяғының һөтөн үҙҙәренә ташып ҡына тора.\n– Эйе, шул аҡ менән бергә күпме аҡса, эш урыны, йәшәү мөмкинлеге ситкә китә. Был халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың поэмаһындағы “Һыуһаным, һыуҙар бирегеҙ, үҙем һыу буйҙарында” тигән юлдарына тап килеп тора.\nРеспубликабыҙ райондарын сағыштырып ҡарағанда, ҡайһы төбәктә машиналар эшләү, нефть сығарыу, нефть химияһы һәм башҡа сәнәғәт тармаҡтары үҫешкән, шунда йәшәү кимәле лә юғары, ауылдар ҙа төҙөк, кесе эшҡыуарлыҡ та алға киткән. Шулай бит?\n– Эйе, был төбәктәрҙә сәнәғәт кесе эшҡыуарлыҡты үҫтереү өсөн этәргес көс булып тора. Белеүегеҙсә, республикала был йәһәттән иң алдынғы район – Туймазы. Биләмәһендә ауыр һәм еңел сәнәғәт ныҡ үҫешкән Туймазы һәм Октябрьский ҡалалары урынлашҡан. Уларҙағы предприятиелар юғары технологияларға ҡоролған һәм үҙҙәренең фәнни үҙәктәре бар. Шуларҙан бәләкәйҙәре бүленеп сығып, тора-бара үҙаллы предприятиеға әүерелә. Тимәк, яңы эш урындары барлыҡҡа килә. Шул предприятиелар урынлашҡан ауылдар әкренләп үҫешеп, ҡасабаға әйләнә. Ә ҙур ерҙә, билдәле, халыҡ өсөн яңы мөмкинлектәр асыла. Бер үк ваҡытта ундағы кешеләрҙе аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү өсөн ауыл хужалығы предприятиелары кәрәк булып сыға. Ҡыҫҡаһы, сәнәғәт тармағы алға киткән төбәктәрҙә кесе эшҡыуарлыҡтың үҫешеү механизмы шулай.\n– Һеҙ сит илдәрҙә күп йөрөйһөгөҙ. Уларҙа кесе эшҡыуарлыҡ, фермер хужалыҡтары нисек ойошторолған? Ғөмүмән, сит илдекеләр ҡайһылайтып үҙҙәрен дә, беҙҙе лә аҙыҡ-түлек менән тәьмин итә ала икән? Уларҙың сере нимәлә?\n– Уҙған быуаттың 90-сы йылдарында Германияла булдым. Бер фермер хужалығына алып барғайнылар. Йүнсел атаһы, ҡатыны һәм малайы менән бергә эшләй. Йәнә бер кешене эшкә яллаған. Хужалыҡта 170 һауын һыйыры, 100 башмаҡ иҫәпләнә. Фермаларында барлыҡ эштәр автоматлаштырылған. Компьютер һәр һыйырҙың күпме һөт биреүен, уның ҡуйылығын, температураһын күрһәтеп тора. Фермер һауғанын көн һайын заводҡа алып бара. Уларҙағы бер округ 10 – 15 ауылға тиң. Һәр ҡайһыһында айырым һөт заводы эшләй.\nУларҙа алдау, кемделер кәмһетеү, һөтөн кәметеп йә арттырып яҙыу, йәшереү, тартып алыу, урлау кеүек күренештәр бөтөнләй юҡ. Фермерҙар дәүләткә һалымды ваҡытында түләп бара. Барлыҡ ғәмәлдәр ап-асыҡ башҡарыла. Уларҙың эшләгәнен ҡарап йөрөп, ғүмер буйы иҡтисадты өйрәнгән кеше булараҡ, был тармаҡтың яп-ябай икәнлеген аңлап ҡайттым.\nӘ беҙҙең илдең “иҡтисад баҡсаһы” аяғыңды һындырырлыҡ, уйлаһаң, башыңды ҡатырырлыҡ, зиһенде томаларлыҡ. Табыштың күпме булғанын, ҡайҙа күпме һәм ни өсөн киткәнен һис аңларлыҡ түгел. Кем урлай? Нисек урлай? Ҡайҙа иткән? Беҙ, ғалимдар, йылдар буйы иҡтисадтың серҙәрен сисә алмай ҙур-ҙур хеҙмәттәр яҙабыҙ, симпозиумдарҙа, конференцияларҙа сығыш яһайбыҙ, баш ватабыҙ. Баҡтиһәң, ул яп-ябай икән дә.\n– Уңышлы иҡтисадты кешеләр араһында дөрөҫ ҡоролған мөнәсәбәт тип атап буламы?\n– Әлбиттә, була. Кешеләр араһындағы мөнәсәбәт дөрөҫ ҡоролһа, иҡтисади бәйләнештәр ҙә шулай буласаҡ. Үкенес, беҙ ана шул иң ябай ҡағиҙәне аңлай алмайса йәшәйбеҙ. Германиялағы һөт заводтары йөҙҙән ашыу продукт етештерә. Донъяла нисә төрлө еләк-емеш булһа, барыһының һуттарын алып, шунса йогурт эшләйҙәр. Ә беҙҙә хатта хужалыҡ иҫәбе тигән иң ябай мөнәсәбәт тә юҡ. Фермерҙар етештергән продукцияһы өсөн тейешле хаҡын да ала алмай. Кеше хеҙмәтенең һөҙөмтәһен күрмәй – бөтә бәлә шунда. Әҙәм балаһы күберәк килем алып, йәшәү шарттарын яҡшыртһа ғына яңы үрҙәргә ынтыла бит.\n– Тимәк, илебеҙ иҡтисадының артта ҡалыу сәбәптәре тап үҙебеҙгә бәйле булып сыға?\n– Тап шулай. Дәүләт тә халыҡтың йәшәү рәүешен гарантиялаған норматив акттарҙы эшләп еткермәй. Закондар көсһөҙ, йә бөтөнләй юҡ.\n– Шулай ҙа һөйләшеүҙе матур итеп йомғаҡлайыҡ әле, Мазһар Насип улы.\n– Беҙҙең республика халҡы тырыш, уңған. Эш кенә бир үҙҙәренә – бәләкәй хеҙмәт хаҡына ла тау аҡтарырға әҙерҙәр. Ниндәй генә ҡатмарлылыҡтар тыумаһын, барыһы ла яйланыр, иҡтисадыбыҙ үҫешер, илебеҙ тағы ла ҡеүәтләнер тигән өмөттәмен. Бәләкәй сағымдан хеҙмәт кешеһенә оло ышаныс менән ҡарарға өйрәнгәнмен, ошо инаныу мине йәшәтә лә инде.\n“Ағиҙел” әҙәби-мәҙәни баҫма булһа ла, уның һуңғы һандарында иҡтисадҡа, кесе эшҡыуарлыҡҡа, халҡыбыҙҙың көнитмешенә иғтибар бирелеүе һөйөндөрҙө. Үҙ эшен асҡан, башҡаларға хеҙмәт урындары булдырған яҡташтарым хаҡында уҡып ҡыуандым. Мәҡәләләрҙә Рауил Йәнсурин, Ишдәүләт Ғибәҙәтов, Рәфҡәт Ишбулатов, Радмир Ирназаров, Байрас Ҡотлоғәлләмов, Айбулат Ғүмәров, Рим Әхмәров атлы райондаштарымдың хеҙмәт өлгөләре, үҙ эшен асырға теләгәндәргә биргән кәңәштәре, тәжрибә уртаҡлашыуы ҙур әһәмиәткә эйә. Бөгөн иһә һеҙҙән ауылдашым Риф ҡусты Сырлыбаев хаҡында ишеттем. Ана бит, кәрәк булғас, кооперация төҙөй алған ул! Дөрөҫөн әйткәндә, Риф һымаҡ уңған егеттәр һәр ауылда тиерлек бар. Уларҙың эшмәкәрлеге хаҡында башҡалар ҙа белергә, өлгө алырға тейеш.\n– Әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт, Мазһар Насип улы! Журналды уҡыусылар исеменән һеҙҙе 80 йәшлек оло юбилейығыҙ менән ихлас ҡотлайбыҙ. Ныҡлы һаулыҡ, ейән-ейәнсәрҙәр, бүлә-бүләсәрҙәр шатлығы насип булһын үҙегеҙгә!\nӘхмәр ҒҮМӘР-ҮТӘБАЙ әңгәмәләште.


Казино Күҙәтеү 2016 | Pay by Phone with £805 Bonus Package!\nБаһалама Уҡыу Казино 2016 Бонус Өсөн Иң Яҡшы Казино & Уйындар – Алырға £Бушҡа 5\nКазино күҙәтеү 2016 ҡиммәтле уйынсы өсөн мәғлүмәт тәҡдим итә, һайлау араһында уның өсөн ярҙам. ҡомарлы уйындар иң яҡшы онлайн сайты. Уйын уйынсылары етештереүсәнлеге тураһында белә ала, шулай уҡ бонустар аша намыҫлылыҡ 2016 казино фекер яңылығы. Һәр күҙәтеү өсөн казино 2016 һөҙөмтәле булыуы өсөн, ҡайһы бер яғын ҡарарға кәрәк онлайн-казино.\nКазино күҙәтеү 2016 проинформировать ассортимент тураһында уйынсылары уйындары, казино тәҡдим булмаған депозит 2016 төрҙәре менән бер рәттән, бында бонус. Ғәҙел күҙәтеү казино 2016 иң яҡшы уйынсыларға тәжрибә ярҙам ҡомарлы уйын наслаждаться онлайн.\nЯңы Уйнай. 2016 Сифаты Өсөн Уйын Казино & Аҡса Утарға – Беҙгә ҡушылығыҙ\nБаҫыу 100% Приветственный Бонус Тиклем £800 + Һеҙгә 20 Түләүһеҙ ял көндәрендә уйындар\nНаслаждайся яңы уйынсылар сайтында казино мөмкин булмаған депозиттар, улар буйынса баһаланы баһалама казино 2016. Казино төр уйындарҙы күҙәтеү. телгә алына, аныҡ тәҡдим казино.. Шул слот казино яратыусылар һайлай ала, улар тәҡдим итә башҡа депозита слот бонусный, ул, үҙ сиратында, уларға аҡса бик ҙур отошона килтерә. Топ сайты мәғлүмәте буйынса йылға уйындар, слот һәм рулетка-был ике бөйөк британия араһында иң популяр уйын ҡомарлы уйынсы.\nКазино күҙәтеү 2016 шулай күрһәтә, смартфон йәки планшеттар өсөн яраҡһыҙ була икәнен казино. Бынан тыш,, ул шулай уҡ программаһы төрлө уйындар менән платформа тураһында телгә совместимость.\nНаслаждайся уйынсылары казино 2016 Бөйөк британия iOS, Андроид, Windows һ. б.. ҡоролошо. Ярҙам итә ул. был уйынды үткәреп, ҡайҙа барһа, уларға.\nУйынсылар ала, хатта табырға етештереүсәнлеге уйындары һәм программала тәьмин итеү платформаһында күҙәтеү буйынса казино 2016. Иң яҡшы Слот сайтында күсерелгән ҡайһы бер ҡыҙыҡ уйындар тәҡдим итәләр күбеһе сайттарын казино:\nУйынсылар ала, уйнарға башҡа депозита был рулет һәм утарға өҫтәмә аҡсаларҙы, шулай уҡ. Күп джекпот уҡ ҡарарға була өсөн уйынсылар. Иң яҡшы фекерҙәр казино 2016 упоминать бармы казино лицензирование һәм законлы айға салына хакимиәте.\nУйын Автоматтары 2016 Бушлай & Күп Кенә Башҡа Бонустар Өсөн Иң Яҡшы Сайттарҙа Казино!\nКазино күҙәтеү 2016 тураһында мәғлүмәт бирә торған күп һанлы бонусов һәм акциялар өсөн уйынсылар казино. Уйынсылар ала еңел сағыштырып, уларҙың кереткәнсе хәл итеп, унда уйнау. Улар, шулай уҡ, ала тураһында белергә мобиль казино безлимитный бонустар һәм используй уларҙың итергә максималь аҡса выигрыш. Бар, бер нисә әйберҙәр, улар уйынсылар булырға тейеш күҙ алдына иң тәүҙә ҡарағанда барырға өсөн теләсә ҡайһы онлайн казино.\nУйынсылар тейеш, алдан шарттары менән танышырға һәм шарттары һәр бонус.\nУйынсылар тейеш асыҡларға нисбәте түләүҙәр тураһында һис уйындар тәҡдим ителә торған яңы безлимитный мобиль казино, шулай уҡ уның онлайн-хеҙмәттәше.\nМинималь талап буйынса ставка өсөн бонус башҡа депозита уҡ билдәле булырға тейеш иң ҡиммәтле бүләк уйынсыға. Был шарттар булырға тейеш үтәлде, кереткәнсе уйынсылар бурыс сығарырға үҙ выигрыш менән безден бонус.\nУйынсылар тикшерергә тейеш депозита шарттар һәм ҡулдағы кире бонус, шулай уҡ.\nСтавкалары Сайттарында Рулетке 2016 Онлайн Өсөн Мгновенное Аҡса Выигрыш!\nУйынсылар теләгән ҡайһы бер оло ғәмәлдәр һәм забавный тәжрибәһе мауығыу уйындар тейеш, һис шикһеҙ, тикшерергә һуңғы фекерҙәр казино 2016 сайттар рулетке. Был колесо-уйын бар, ҙур булмаған уйындар ҡыҙыҡлы һәм интерфейс. Уйынсылар ала эшләргә ставкалары төрлө ысулдар эшләргә һәм үҙ выигрыш стратегияһын. Улар, шулай уҡ, мөмкин һайларға өсөн европа рулетке, Француз һәм америка рулетка рулетка.\nКазино Яңы Уйнай. 2016 Ставкаларына Өсөн Яҡшы & Йәнле Уйындар!\nКазино күҙәтеү 2016 күңел, шул уйынсыны казино сайтында һайлай, ул тура килә, улар өсөн иң яҡшы фигураға.\nЫсын күҙәтеү казино 2016 ышаныслы сығанаҡтар булып тора иң яҡшы ысулын билдәләү өсөн, иң яҡшы мобиль сайтында онлайн ҡомарлы уйындары, шулай уҡ иң яҡшы реклама урындар казино тәҡдимдәр һәм бонустар. Шулай уҡ аҡсаларҙы шәхси хәүефһеҙлек һәм мәғлүмәт тәьмин итеү, үҙ уйынса, казино ышаныслы уйнаны..\nӨсөн Android Топ Бушлай Мобиль Бонустар Казино| £Бушлай 205!


Йәштәрҙең армияға булған ҡарашы бик үк ыңғайҙан түгел т ип һанарға күнеккәнбеҙ. Әммә Рәсәй хәрби йорттарына уҡырға и нергә теләк белдереүселәрҙең күҙгә күренеп артыуы бының кире һе тураһында һөйләй. Беҙҙең егеттәр башлыса Башҡортостандан алыҫ булмаған училищеларҙы һайлай. Бындай уҡыу йорто, мәҫәлә н, Ульяновск ҡалаһында бар. Әйткәндәй, быйыл август айында Р әсәйҙең Суворов һәм Нахимов училищелары үҙҙәренең 60 йылын б илдәләне. Был уҡыу йорттарының башланғысы булып Петр Беренсе\nзаманындағы кадет корпустары тора. Билдәле булыуынса, Роман овтар династияһы хакимлыҡ тикәндә 16 кадет корпусы асылған. Ушаков, Нахимов, Кутузов, Крузенштерн кеүек билдәле шәхестәр , рус яҙыусылары Лесков, Достоевский, Куприн да заманында ка дет хеҙмәтен үткәндәр. Был уҡыу йорттарына алмашҡа килгән Су воров һәм Нахимов исемен йөрөтөүсе училищеларҙа иһә башлыса "полк улдары" һәм һуғышта һәләк булған фронтовиктарҙың балал ары уҡыған.\n1943 йылдың август айы илебеҙ өсөн айырыуса ауыр булған ын беләбеҙ. Шулай булһа ла, ҡанлы һуғыштар һәм юғалтыуҙар аш аеңеүгә яҡынлашып, азат ителгән территорияларҙа һәүетемсә то рмош башлана. Һуғыш арҡаһында ата - әсәләренән ҡалған малайҙ арҙы нисек тә ашатырға, уҡытырға, тәрбиә бирергә кәрәк була.\nШул сәбәпле 1943 йылда Майкоп, Новочеркасск, Сталинград, Во ронеж, Харьков, Курск, Орел, Елец, Калинин һәм Ставрополь ҡа лаларында Суворов училищелары булдырыла. 1944 йылда Горькийҙ а ла бындай училище төҙөлә, һуңынан ул Мәскәүгә күсерелә. Һуңғы 60 йыл эсендә хәрби училищеларҙа 120 меңгә яҡын кеше б елем алып сыҡҡан. "СВУ" тип яҙылған ал погондар тағылған шин елдәрҙе үҙ ваҡытында РФ Сит ил эштәре министры Игорь Иванов,\nМәскәү өлкәһенең губернаторы, Советтар Союзы Геройы, генера л - полковник Борис Громов, Рәсәйҙең халыҡ артистары Армен Д жигарханян һәм Герард Васильев, музыкант Стас Намин, яҙыусы Олег Михайлов, космонавтар Владимир Джанибеков һәм Юрий Глаз ков та кейеп йөрөгән.\nБөгөн Рәсәйҙә туғыҙ Суворов һәм Нахимов училищеһы бар. Иң яҡшыларының береһе булып Тверь ҡалаһында урынлашҡаны һана ла. Бында йыл һайын 200 урынға уҡырға инергә 600 кеше дәғүә\nитә. Мәскәүҙәге Суворов училищеһына конкурс та бер урынға 4\n- 5 кешенән кәм булмай. Бөгөн Башҡортостан Республикаһында ла Суворов училищеһы асырға тигән пландар бар, әммә әлегә ул\nбары тик проект булып ҡына ҡала. Әгәр ҙә инде был проект то рмошҡа ашһа, хәрби һөнәрен үҙләштерергә теләүселәргә әллә ҡа йҙа барып йөрөргә кәрәкмәйәсәк.


кубоктар эйәләрен тапты\n3 Май 2018, 18:34\n1 майҙа Бөйөк Еңеүҙең 73 йыллығы сиктәрендә, “Таң” гәзите кубогына һәм спартакиада зачетына ойошма, учреждение, предприятиелар командалары араһында еңел атлетика буйынса эстафета, ир-егеттәр араһында арҡан тартышыу ярыштары үтте.\n“Таң” гәзите кубогына ойошма, учреждение һәм предприятиеларҙың ҡатнаш командалары араһында быйыл 58-се тапҡыр ойошторолоусы ярышта район мәҙәниәт һарайы – 1-се, полиция бүлексәһе – 2-се, Иҫке Собханғол мәктәбе 3-сө урын алды. Ауыл биләмәләре араһында икенсе йыл рәттән ҡыпсаҡтар иң етеҙе булып сыҡты. Кейекбай һәм Иҫке Собханғол командалары 2-се - 3-сө урындарҙы бүлеште.\nСпартакиада зачетына ойошма, учреждение, предприятиеларҙың ҡатын-ҡыҙҙар командалары араһында Иҫке Собханғол мәктәбе - 1-се, “Урал” ФОК-ы – икенсе, Баҙал өсөнсө урынға сыҡты. Ир-егеттәр араһында финиш һыҙығын беренсе булып полиция бүлексәһе командаһы үтһә лә, эстафета таяғын төшөрөп ҡалдырыу сәбәпле, уйындың ҡағиҙәһен боҙған өсөн дисквалификацияландылар. Шулай итеп, 1-се урынға “Урал” ФОК-ы командаһы лайыҡ булды. Район үҙәк дауаханаһы – икенсе, Иҫке Собханғол мәктәбе 3-сө урын яуланы.\nАрҡан тартышыу уйыны ла бик көсөргәнешле барҙы. Бер кемгә лә ал бирмәүсе полиция бүлеге командаһы еңеүсе булды. Уларҙан саҡ ҡына ҡалышып, район хакимиәте икенсе урынға сыҡты. Район үҙәк дауаханаһы менән юл хужалығы хеҙмәткәрҙәре командалары тигеҙ балл йыйып, үҙ-ара көс һынашыуҙа еңгән дауахана егеттәре өсөнсө урынды алды.\nЯрыштар тамамланғас, “Таң” гәзите кубогына еңел атлетика буйынса еңеүсе командаларға почет грамоталары, күсмә кубоктар тапшырылды.


«Ата-бабабыҙҙың һәр ғәмәлендә оло аҡыл ята» » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\n«Ата-бабабыҙҙың һәр ғәмәлендә оло аҡыл ята»\nЖурналды ҡулға алғас та уҡыусыбыҙҙың ҡарашы иң тәүҙә тышлыҡтағы һүрәткә төшә. Тышлыҡтағы һүрәт – баҫманың йөҙө генә түгел, йыш ҡына уҡыусының сираттағы һанды нисек ҡабул итеүе лә тап уға бәйле, тиһәк тә, арттырыу булмаҫ. Редакция коллективында хатта шундай ышаныу йәшәй: тышлыҡта төшкән һылыуҙарҙы артабан мотлаҡ яҡшы үҙгәрештәр көтә – гүйә, республикабыҙ ҡатын-ҡыҙҙарының әхирәте, кәңәшсеһе, рухи терәге булған баҫма уларға үҙ фатихаһын бирә.\nБеҙ журналыбыҙҙың йылъяҙмаһына ингән гүзәлдең – һүрәте 1982 йылдың апрель һанын йәмләгән Башҡорт дәүләт педагогия институты студенткаһы, Ленин стипендиаты Земфира Байбулатованың (хәҙер – Тимербаева) бөгөнгө яҙмышына күҙ һалмаҡсы булдыҡ.\n“Башҡортостан – икенсе Швейцария түгел, Швейцария – икенсе Башҡортостан!” – 2001 йылда Швейцарияла донъя ғалимдары конгресында башҡорт ҡыҙы яңғыратҡан был ҡыйыу һүҙҙәр күпте күргән, күпте белгән ғилем эйәләрен башта таң ҡалдыра. Мәртәбәле йыйынды сығышының тәрән йөкмәткеһе менән генә түгел, сағыулығы, батырлығы менән дә әсир иткән һылыу Башҡорт дәүләт педагогия институтының иҡтисади география кафедраһы өлкән уҡытыусыһы, тыуған яҡты өйрәнеү буйынса республикала абруйлы белгес Земфира Тимербаева була.\n“Бөтә ер шарынан йыйылған фән эшмәкәрҙәренә Башҡортостандың ысынлап та донъялағы иң гүзәл төбәк икәнлеген дәлилләгем килде, – ти ул. – Сулпыларымды сылтыратып, ебәк еләнде елберҙәтеп килеп сығыуым булды, барыһы ла шымып ҡалды. Үҙем менән алып килгән ҡумыҙҙың тәүге ауаздары яңғырау менән илаһи тынлыҡ урынлашты. Тәбиғәтебеҙҙең ҡабатланмаҫ күренештәрен сағылдырған видеофильмды, фотоһүрәттәрҙе форумда ҡатнашыусылар балалар һымаҡ арбалып ҡараны”.\nЗемфира Шәрифйән ҡыҙының ғилми доклады көслө алҡыштар менән оҙатыла. Күстәнәс башҡорт балын, сәк-сәген иһә һәммәһе ҡат-ҡат һорап тәмләй. Бына шулай ул төрлө ҡитғаларҙан килгән фән әһелдәрендә илебеҙгә, халҡыбыҙға, тәбиғәтебеҙгә ҡарата ихлас ҡыҙыҡһыныу ғына түгел, оло ихтирам уятыуға өлгәшә. “Был ханымдағы тыуған илен яратыу тойғоһо бер нисек тә битараф ҡалдыра алмай, уны тыңлағандан һуң бер ҙә күрмәгән Уралды һөйөү тойғоһо һиңә лә күсә – ғәжәп...” – тип яҙасаҡ һуңынан тәьҫораттар дәфтәрендә Африканан килгән бер ғалим.\nБына утыҙ йылдан ашыу инде Земфира Шәрифйән ҡыҙы үҙ фәндәре – иҡтисади география, төбәк географияһы аша илде һөйөү, ҡәҙерләү, уның менән ғорурланыу тойғоһон студенттарында тәрбиәләй. Ошо дәүерҙә ул был фәндәрҙе уҡытыуҙың үҙенә генә хас алымын булдырған: тәүҙә студенттарға киң ғилми мәғлүмәттәр еткерә, артабан ер-һыуҙарыбыҙ, урман-тауҙарыбыҙ хаҡында боронғо халыҡ легендаларын, риүәйәттәрен өйрәнәләр, унан һуң үткән быуаттарҙағы рус ғалимдарының Башҡортостан тәбиғәтенә, көнитмешенә ҡағылышлы хеҙмәттәре менән таныштыра. Земфира Шәрифйән ҡыҙының йәйҙәре лә шәкерттәре менән үтә: уларҙы бай тәбиғәтебеҙ ҡомартҡылары буйлап сәйәхәткә алып сығып китә.\n– Рус ғалимдары ата-бабаларыбыҙҙың тәбиғәтте ололауына, изгеләштереүенә һоҡланған. Йылдар дауамында башҡорт илен өйрәнгән Иван Лепехин былай тип яҙа: “Торатау башына күтәрелгәс, гербарийым өсөн артыш өҙөргә уҡталғайным, оҙатып йөрөүсе башҡорт миңә йоҙроҡтары менән ташланды: “Был тауҙан артыш өҙөү түгел, бер нәмә лә алып төшөү, хатта таш та алыу ярамай!”\nМилләте буйынса немец Петер Симон Паллас: “Башҡорт – тәбиғәт балаһы. Ҡышын ул йәй етеүен, ғаиләһе, мал-тыуары менән йәйләүгә сығыуын зарығып көтә”, – тип билдәләй. Халҡыбыҙҙың үҙ тормошон тәбиғәт ҡанундарына ярашлы, үҙен уның бер өлөшө итеп тойоп ҡороуында, ғөмүмән, тирә-яҡ мөхиткә ҡағылышлы һәр ғәмәлендә оло аҡыл ята. Шул уҡ йәйләүгә сығыуы ла – йәйен иркен сәхрәлә йәшәү теләгенән генә түгел, ҡышлау урынын ял иттереү кәрәклеген белеүҙән дә. Паллас башҡорттоң батыр булыуы уның тик көслө йәнлеккә һунар итеүенән дә килеүен әйтеп үтә. Ата-бабаларыбыҙ көсһөҙ кейекте ауламаған (уны өйөрҙәге көслөрәк йәнлектең ризығы тип ҡараған), бының менән ул тәбиғәтте көйләүсе ролен дә үтәгән.\nБыл ҙур ғалимдарҙың, шулай уҡ Сергей Руденко, Петр Рычковтың хеҙмәттәрен Рәсәй милли китапханаһында ҡулъяҙмаларҙа өйрәнгән Земфира Тимербаева студенттарына ата-бабаларыбыҙҙың юғары экологик мәҙәниәтле халыҡ булыуын еткерергә ынтыла һәм йәштәрҙе шул халыҡтың вариҫтары икәнлеген онотмаҫҡа саҡыра. Бөгөн, тәбиғәтте һаҡлау мәсьәләһе йылдан-йыл киҫкенләшә барғанда, мәҫәлән, изге тауҙарыбыҙ – Стәрлетамаҡ эргәһендәге шихандар ҡурсалауға мохтаж булғанда, был айырыуса мөһим.\n– Япондарға Фудзияма тауы, африкандар өсөн – Килиманджаро, әрмәндәргә Арарат нисек изге булһа, беҙҙең өсөн шихандар шулай ҡәҙерле. Улар – Торатау, Йөрәктау, Шахтау, Ҡуштау – бөтә Урал территорияһы океан төбөндә булған саҡта, бынан 300 миллион самаһы йыл элек, барлыҡҡа килгән гигант коралл рифтар. Был ҡомартҡыларҙың донъя кимәлендәге ҡиммәте бик борондан билдәләнә. 19-сы быуатта шихандарҙы өйрәнгән инглиз ғалимы Родерик Мурчисон уларҙы һаҡлау бөтә кешелек өсөн әһәмиәтле булыуын әйтеп ҡалдыра. Дүрт тауҙың иң мөһабәте Шахтау “Сода” заводына сеймал өсөн шартлатылғас, ғалимдар уның эсендә палеозой эраһы пермь системаһының ташҡа әйләнгән үҫемлектәр, хайуандар донъяһы тулыһынса һаҡланыуына таң ҡала. Ҡалған шихандар уның яҙмышын ҡабатларға тейеш түгел. Беҙ, университеттың бер төркөм ғалимдары, утыҙ йылдан ашыу тупланған тикшеренеүҙәрҙе туплап, ошо тауҙарҙың мөһимлеген асыусы ғилми проект әҙерләнек һәм ҙур халыҡ-ара грантҡа эйә булдыҡ. Сәнәғәт өсөн файҙаланылған Шахтау карьерын хараба хәлендә ҡалдырыу ҡот осҡос вәхшилек булыр ине. Беҙҙеңсә, уны асыҡ һауа аҫтындағы, айырым һаҡлауҙағы музей итеү, был музейға донъя кимәлендәге статус биреү зарур. Еребеҙҙең геологик үткәнен, әлмисаҡтағы хайуандар, үҫемлектәр донъяһын бөтә сағылышында күҙ алдына баҫтырыу, тәрән өйрәнеү мөмкинлеген биреүсе ҡабатланмаҫ урын ул һәм Ер шарында бындай ҡомартҡылар бармаҡ менән һанарлыҡ, – ти Земфира Шәрифйән ҡыҙы.\nУл рус әҙәбиәтендә башҡорт халҡының тормошо, тәбиғәте нисек сағылдырылыуы, Лев Толстой, Антон Чехов, Максим Горькийҙың урман-тауҙарыбыҙ, яландарыбыҙға мөкиббән китеп һоҡланыуы, башҡорт ҡымыҙын эсеп һауығыуы, йомарт еребеҙгә, ҡунаҡсыл халҡыбыҙға рәхмәтле булыуы хаҡында ла бик оҙаҡ һөйләргә әҙер. “Лев Толстой хатта үҙенең бер яҙмаһында, таңда сулпыларының нисек сыңлауын тыңлап ятып, бейә һауыусы ҡыҙҙарҙың ҡайһыһы үтеп китеүен дә тасуирлай”, – ти ул.\nБашҡортостандың мәғариф алдынғыһы, “Йыл уҡытыусыһы-2001” баш ҡала бәйгеһе лауреаты Земфира Тимербаева – төбәк, Рәсәй, сит ил иҡтисади географияһы буйынса республикала бик аґ белгестәрҙең береһе. Йөҙҙән ашыу ғилми хеҙмәт авторы ул, тыуған яҡты өйрәнеү буйынса әсбаптар, дәреслектәр сығарыуға, программалар төҙөүгә ифрат ҙур тырышлыҡ һалған. Башҡортостан Мәғарифты үҫтереү институтында белемдәрен камиллаштырыусы мөғәллимдәр алдында, башҡа уҡыу йорттарында ла лекциялар уҡырға өлгөрөүсе ханымдың уңғанлығына һоҡланырға ғына ҡала.\nСтудент сағынан әүҙем йәмәғәт тормошонда ҡайнап йәшәгән Земфира Шәрифйән ҡыҙы оҙаҡ йылдар туған факультетында профсоюз комитетын етәкләй, университетта Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу штабы етәксеһе булған, һәр һайлауҙа участка комиссияһына етәкселек итә. Студенттарҙы ғына түгел, мәктәп уҡыусыларын да ғилми-тикшеренеү эшмәкәрлегенә йәлеп итеү өсөн ҙур эш башҡара ул: Башҡортостандың Кесе ғилми академияһында секция етәксеһе, жюри ағзаһы булып тора.\n– Ожмахтай ерҙә йәшәүебеҙ менән бәхетлебеҙ. Ләкин ул ерҙе ҡәҙерләмәй ғүмер итәбеҙ икән, гонаһтарҙың иң олоһон ҡылабыҙ, – тип ҡабатлай Земфира Шәрифйән ҡыҙы. – Кеше, цивилизацияның ниндәй генә ҡаҙаныштарынан файҙаланһа ла, тәбиғәт балаһы булып ҡала. Шул хаҡта онотоп, унан айырыла икән, бөтөнлөгөнән яҙа. Мин йәшәү ҡеүәтем кәмеп, талсығып киткән сағымда, тыуған яғыма – Күгәрсен районындағы Теләүембәт ауылына, “урман, йылғаның ғына түгел, өнһөҙ таштың да йәне бар”, тип өйрәтеп үҫтергән атайым менән әсәйем янына юлланам. Ауылым һауаһын һулап, Һалҡын шишмәнең һыуын уртлау менән һулыштар иркенәйеп, көс-ғәйрәт инеүен тоям. “Тыуған яғым батырҙары”, “Мин был ерҙе яратам” тигән китаптарым – йәнтөйәгемә булған сикһеҙ рәхмәтемдең кескенә сағылышы.


Башҡортостанда иң яҡшы уҡытыусыны һайлайҙар: ул нисек була\nБашҡортостанда «Йыл уҡытыусыһы» конкурсының төбәк этабы башлана. Унда бөтөн республика уҡытыусылары ҡатнаша. Ул иһә башланғыс класс, сит телдәр, тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү, рус теле һәм әҙәбиәте, физик культура, химия һәм биология, математика, физика уҡытыусылары.\nӨФӨ, 2018 йыл, 12 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльмира Сабирова/.\nҺуңғы йылдарҙа педагогик оҫталыҡ бәйгеһендә эш тәжрибәһе 5 йылдан артамаған 35 йәшкәсә уҡытыусылар әүҙем ҡатнаша. Улар өсөн махсус рәүештә «Йәш йыл уҡытыусыһы» номинацияһы булдырылған.\nПрограмма киләһе рәүештә төҙөлгән: 15-16 мартта ситтән тур үтә: «интернет-ресурс» конкурс эше; 20-23 мартта бәйгеселәр таныш булмаған класта дәрес үткәрә, һуңынан 26 мартта уларҙы «Эссе» көтә. 27-28 мартта – оҫталыҡ дәрестәре үтә. 29 мартта – «Мәғариф проекты» конкурсы. Йомғаҡлау конкурс һынауы. 30 мартта «Мәғариф сәйәсмәндәренең түңәрәк өҫтәле». Башҡортостандың иң яҡшы уҡытыусыһы республиканан бөтә Рәсәй кимәлендә сығыш яһай.\nКонкурсты ойоштороусылар – Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институты. Бөтә мәғлүмәт республиканың мәғариф министрлығы сайтында баҫылған.


Ғәҙеллеккә ышаныс ҙур » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Сәйәсәт » Ғәҙеллеккә ышаныс ҙур\nҒәҙеллеккә ышаныс ҙур 06.09.2013 // Сәйәсәт\nБашҡортостан Берҙәм тауыш биреү көнөнә әҙер. Ил ҡануниәтенә ярашлы барлыҡ тейешле эштәр башҡарылып бөткән тиерлек. Был хаҡта республиканың Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе Хәйҙәр Вәлиев белдерҙе. Электән килгән йола буйынса, һайлау алдынан матбуғат конференцияһы ойошторолдо, унда журналистар үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған барлыҡ һорауҙарға яуап алды.\nҺандарға мөрәжәғәт иткәндә, күрһәткестәр түбәндәгесә: Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтайҙағы 110 депутат урыны өсөн дәғүәләшәсәктәр. Бынан тыш, ҡала округтарында, ауыл биләмәләрендә 211 һайлау кампанияһы үтә, унда 295 депутат мандаты өсөн көрәш булыуы көтөлә. Бер мандатлы 55 округ буйынса 383 кандидат тәҡдим ителгән. Республикала 69 территориаль һайлау комиссияһы, 3452 һайлау участкаһы бар, уларҙың 34-е һайлаусыларҙың ваҡытлыса булған ерҙәрендә эшләйәсәк (тәфтиш изоляторҙары, аэропорт, тимер юл вокзалы, дауахана, шифаханалар һ.б.). Тауыш биреүселәр һаны буйынса Башҡортостан илдә тәүге ун төбәк иҫәбендә: беҙҙә 3 064 501 һайлаусы теркәлгән. Беренсе тапҡыр тауыш бирергә 47 мең самаһы кеше киләсәк.\nАртабан да һандар менән әйткәндә, парламент һайлауында сәйәси партияларҙың республикала теркәлгән 39 бүлексәһенең 19-ы ҡатнаша. 12 партияның төбәк бүлексәләре кандидаттар исемлеген теркәгән. Был исемлектә — 1 мең 232 кандидат. Барлығы 6 миллион 14 мең бюллетень әҙерләнгән, уларҙың яртыһы — берҙәм округ, ҡалғаны бер мандатлы округтар өсөн. Улар 3 сентябрҙә округ комиссияларына тапшырылды, ә бөгөндән участка һайлау комиссияларына биреләсәк. Бюллетендәр, йола буйынса, өс телдә — урыҫса, башҡортса һәм татарса — эшләнгән.\n— Һайлау — кандидаттар һәм партиялар араһындағы көрәш, шуға күрә бәхәс һәм низағтарһыҙ ҙа булмай, — тине Хәйҙәр Арыҫлан улы. — Беҙҙең өсөн уларҙың барыһының да ҡануниәткә ярашлы үтеүе мөһим. 5 сентябргә ҡарата беҙҙең Үҙәк һайлау комиссияһына төрлө йөкмәткеле 88 мөрәжәғәт килде. Кемдер һайлау ҡануниәтен аңлатыуҙы һорай, икенселәре урындағы комиссияларҙың кандидаттарҙы теркәү ҡарары менән ризаһыҙлығын белдерә. Улар шулай уҡ судтарға ла мөрәжәғәт итә. Был — һәр кемдең хоҡуғы.\nДөйөм алғанда, республикала һайлау кампанияһы тыныс бара. Ниндәй ҙә булһа низағ, бәхәс һәм аңлашылмаусанлыҡтар тыуыу менән, уларҙы суд аша билдәләнгән тәртиптә хәл итәләр. Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы ағзалары Берҙәм тауыш биреү көнө лә тыныс һәм закон сиктәрендә үтеренә ышаныс белдерә. 8 сентябрҙә тәртип һаҡлауҙы һәм хәүефһеҙлекте эске эштәр органдарының туғыҙ мең самаһы хеҙмәткәре тәьмин итәсәк.\n— Йәшәгән урыны буйынса теркәлмәгән граждандарҙың да һайлау хоҡуғы бар. Шулай беҙҙең Үҙәк һайлау комиссияһы ҡарарына ярашлы, Рәсәй Федерацияһында теркәлмәгән граждандар, берҙәм республика округы буйынса тауыш биреп, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай депутаттарын һайлай ала. Тауыш биреү 119-сы һайлау участкаһында, Өфө ҡалаһының Посад урамындағы, 26-сы йортта ойошторола, — тине Хәйҙәр Вәлиев.\nФизик мөмкинлеге сикләнгән, сирле кешеләр ҙә конституцион хоҡуғын үтәй аласаҡ. Башҡортостанда 300 мең самаһы инвалид йәшәй. Берҙәм тауыш биреү көнөндә һуҡырҙар өсөн махсуслаштырылған биш участка эшләйәсәк. Уларҙың өсәүһе — Өфө, Белорет, Стәрлетамаҡ, ә икәүһе Бәләбәй ҡалаһында урынлаша. “Һайлау участкаһына юл” пилот программаһы ла тормошҡа ашырылыуын дауам итә. Бөгөнгә 12 мең инвалидтың паспорты әҙер. Тауыш биреү биналарын пандустар менән йыһазландырыу йәһәтенән дә эш туҡтамай.\nҺаулығы буйынса үҙ участкаларына килә алмаған гарждандар өйөндә тауыш бирә ала. Бының өсөн 8 сентябрҙә сәғәт 2-гә тиклем участка һайлау комиссияһына ғариза менән мөрәжәғәт итергә кәрәк.\nХәйҙәр Вәлиев һәм уның урынбаҫарҙары Наилә Алтынова менән Марина Долматова журналистарҙың барлыҡ һорауҙарына төплө яуап бирҙе.