Башҡорт Icq чатында аралашайыҡ (568154206) - Башҡорт телендә аралашыу - Башҡорт форумдары\nБашҡорт Icq чатында аралашайыҡ (568154206)\nАвтор темы: Аҡылһыҙ , мая 16 2011 01:02\nОтправлено 16 Май 2011 - 01:02\n568 154 206\nБына инде Беренсе башҡорт чатының "түшәккә ятырға" ла ваҡытты етте. Йыназа уҡып, күмергә генә ҡалды. Элек ниндәй шәп, тиктормаҫ һәм супер чат була торғайны бит!\nЯрай инде... нимә эшләйһең... һәр нәмәнең донъяла башы ла була ахыры ла етә бит. Аллаһы Тәғәлә генә мәңге!\nРәхмәт Илфатыбыҙға! Ул тырышмаһа, нисек булыр ине икән?!\nХәҙер аська-мобильниктар ваҡыты күптән етте инде, уның да вакыты бөтөр ул. Хәҙер кешеләр компьютер алдында ултырып "браузер" чаттарында ултырмайҙар - күптән инде "аська" ваҡыты етте. Аська хатта "ауырыу"ға ла әйләнде шул! Шулай аська заманы килгәс, кешеләр чаттарҙы ташланылар һәм яңы заман технологияларына кустеләр. Башҡорттар ҙа ситтә ҡалманылар.\nБына икенсе йыл инде башҡорт чаты йәки икенсерәк әйткәндә "Башҡорт асько-чаты" эшләй. Әммә ҡайһы бер элекке чатсылар асько-чат тураһында ишеткәндәре лә юҡ, ҡайһы берәүҙәр кереп ҡарап бер нәмәлә аңламағандар ҙа, бүтән кермәҫкә буғандарҙыр.\nЧат һәйбәт кенә эшләп тора. Элекке (Беренсе башҡорт чаты) чатсылары шикелле осрашыуҙар ойоштороп йөрөйҙәр, быйыл КВН-да ла катнашҡандар, былтыр бераҙ бергәләшеп Башҡортостанды гиҙеп алғандар, быйыл Абҙаҡта ял итеп кайтҡандар. Чат осрашыуҙары Өфөлә генә түгел - төрлө ҡалаларҙа булалар. Дөйөм әйткәндә, инде, чат гөрләп-йырлап ҡына тора.\nОшо темала инде чаттың нисек эшләүен һәм башҡа мәсъәләләрен яҙырға булдым.\nЭлек чатта нисектер яҙыла торған ине... : "не стесняйтесь - здесь все свои!" (шул мәғәнәлә). Һеҙҙе лә шул чатҡа саҡырам! Тәүҙәрәк, әлбиттә, үҙегеҙҙе сит кеше итеп күрһәгеҙ, аҙаҡ өйрәнеп китерһегеҙ. Ҡунаҡҡа барғанда ла шулай була бит инде: тәүҙә бер-берегеҙ менән танышып уртаҡ теманы тапмай ултыраһығыҙ (таныштар булмаһа), аҙаҡ инде ярты һүҙҙән аңлашаһың.\nЧатта ла шулай. Тартынмай, оялмай керәһең дә күҙҙәреңде аҡайып мониторға (мобльниктың аськаһына) ҡарайһың. Ҡарап туйғас, һөйләшә башлайһың. Беренсе һүҙ: "Сэлэм", яуаптар килә бит инде: "Сэлэм, сэлэм, сэлэм...."\nБыл чатта башҡорт хәрефтәре менән яҙһаң, кайһыларҙың аськаларында шаҡмаҡтар ғына күренәсәк. Шуға күрә рус хәрефтәре менән яҙалар: ү-у, ҡ-к, ә-э, ң-н, ғ-г, ҙ-з, һ-х,\nЧатта тик башҡортса ғына аралашыу бара. Русса яҙһаң, тышҡа сығарылаһың. Бындай ҡаты ҡағиҙәләр арҡаһында тәүҙәрәк ыҙғыштар-аңлашмауҙар за булғандыр. Әммә ундай ҡағиҙәләр, инде, шовинистик-милләтселек арҡаһында түгел! Уныһы телебеҙҙе һаҡлау, үҙебеҙсә аралашыу өсөн! Сөнки хәҙерге ваҡытта бөтә ерҙе лә тик русса ғына һөйләшәбеҙ, ә үҙебеҙҙең телебеҙҙә аралашыу мөмкинлектәре юҡ тиерлек. Башҡортса белмәгәндәре аралаша алмай тип мыжып ҡына ҡарағыҙ - хәзер ауыҙғыҙҙы орам! Ниһәйәт башҡортса белмәгәндәре чатта башҡортса һөйләшергә өйрәнәләр! Һәм шулай уҡ башҡортса аралашырға мөмкинлектәре булмағандарҙың да бында үзебеҙсә һөйләшеп алырға форсаттары тыуа.\nЭлекке (браузер) чатта, әлбиттә, еңел булды. Ә аськала ни бары тик яҙырға ғына була.\nБыл чатта ундай нәмәләрҙе "әмер" (команда) тип атайыҡ.\nБерәй "кнопка"ға баҫыу урынына бында айырым төрлө рәүештә хәбәр (сообщение) ебәрергә кәрәк. Һәр әмер-кнопка "!" (өндәү билдәһе)-нән башлана. Мәҫәлән, чаттың кондакты гел йәшел итеп янһа ла, уныһы чатка кеҙең тигәнде аңламай әле.\nНисек инде чатҡа теркәлеп керергә һем аралашырға?\nБеренсенән, чаттың номерын авторизацияларға кәрәк. Уныһы еңел инде: 568154206 номерына авторизацияға "запрос" ебәрәһәң, контакт шундуҡ йәшел булып китә. ("Мы работаем быстро и качественно!") Йәшел булып киткәс инде чатҡа керергә лә була. Әммә тәүҙә бүлмәләре һәм әмерҙәре тураһында бераҙ белеп алырға кәрәк.\nЧат дүрт бүлмәнән тора, йәғни дүрт айырым бүлектән: Баш, Аулак, Йорэк (йөрәк) һәм Дуслык. Ниндәйенә кереп аралырға аҙаҡ һайларһың, ә беренсе тапҡыр кергәндә чат "Аулаҡ"ҡа керергә тәҡдим итә (аулаҡ - өс бүлмәнән береһенең исеме).\nБеренсе тапҡыр кергәндә иң тәүҙә ник (исем-ҡушамат) һайларға кәрәк. Шул исем аҫтында чатҡа теркәлер өсөн шундай әмер яһайбыҙ (ИСЕМ һүҙе урынына исем-ҡушаматығыҙҙы яҙаһығыҙ):\nМәҫәләң минең буласаҡ исем-ҡушаматым Ишмохэмэтолатай, тимәк шулай яҙып ебәрәм:\nАҙаҡ ул исемде үҙгәртергә лә була.\nТеркәлгәс, инде, чатҡа керергә лә ваҡыт. Ҡабатлап яҙайым, чат дүрт бүлмәнән тора: Баш, Аулак, Йорэк һәм Дуслык.\nИң тәүҙә Аулаҡ бүлмәһенә керәйек:\nШуны ебәргәс, бер-нисә секундтан чаттың һуңғы 10-20 хәбәре килеп сығыр. Яҙышығыҙ, сәләмләгеҙ! Ҡалғаны үҙегеҙҙән тора, инде.\nЧаттың башҡа бүлмәләренә күсер өсөн шул уҡ чатҡа кергән шикелле әмер ҡулланыла:\nЧаттан сығыр өсөн "тамам" тигән әмер ҡулланыла:\nТүбәндә чаттың төрлө әмерҙәре:\n!яны "исем" - Теркэлеу\n!кагизэ - Чат кагизэлэре\n!ярзам - Чат ярзам мэглумэте\n!булмэм "булмэ исеме" - Чатка керергэ\n!кем бар - Чатта ултырыусылар исемлеге\n!тамам - Чаттан сыгырга\n!нимэ - Йыш бирелгэн hораузар\n!кунел - Кунел асыу\n!иглан - Игландар (бында hэр кемегез яза ала бынын осон\n!дэгуэ иглан "hеззен иглан"\n!сыгышым "кала йэки ырыу исеме" - Сыгышымды язырга\n!мин "мэглумэт" - Узем тураhында мэглумэт язырга\n!исемем "яны исем" - Исемде узгэртергэ\n!белешмэ "исем" - Кулланыусы тураhында мэглумэт\n!сакырыу UIN - Чатка сакырырга\nАминдарға һәм аҡыллы модерҙарға өндәшәм! Минең текстымды үҙгәртмәғеҙ! Бөтәһе лә дөрөҫ яҙылды!\nbashICQchat.JPG 34,03К 12 Количество загрузок\nОтправлено 16 Май 2011 - 02:12\nЧатта аралашыу буйынса һорауҙар булһа, был темаға яҙығыҙ.\nОтправлено 16 Май 2011 - 05:58\nШәп яҙылған! Рәхмәт! Әйтҡәндәй, башҡорт icq-чатында башҡорт хәрефтәре менән дә яҙышырға була ... Әммә QIP2005-ҡулланыусылар уларҙы күрмәйҙәр шул ... Тағы ла ҡ, һ хәреф урыныңа латин хәрефтәре k, h ҡуйырға мөмкин. Осрашыуҙар тураһында - icq-чатсылар Сибай һәм Күмертау ҡалаһында йыш йыйылып торалар (Өфө ҡ. башҡа).\nМин ултырам унда, һәм миңә оҡшай\nГөлкәй - чаттың активисттарының береһе түгелме һуң?!\nОтправлено 12 Февраль 2012 - 04:37\nОтправлено 12 Февраль 2012 - 04:43\nОтправлено 26 Март 2012 - 03:03\nЗашла, но чат по сути неудобен для общения. Сделайте чат на скайпе что ли\nОтправлено 04 Апрель 2012 - 09:58\nНа скайпе называется конференция. Такое мы уже делали. И не раз.\nНа фотографии - чатовцы вышесказанного чата занимаются подготовкой к КВН в студии группы "АНТ"\n04042012141.jpg 1003К 14 Количество загрузок\n04042012144.jpg 1,05Мб 13 Количество загрузок\nБашҡорт чаты шиғри бәйге иғлан итә! Шиғриәткә битараф булмаған йәш, дәртле, йор һүҙле сәсәндәр рәхим итегеҙ!\nБүләккә - ноутбук!!! Ятып ҡалғансы, атып ҡал!\nБелешмә өсөн: vk.com/aitesh 89063741636 icq 429999370\nБына шулай!!! Ҡатнашығыҙ, дуҫтар!!!\nОтправлено 09 Апрель 2012 - 02:59\nшиғри бәйге ?!?\n"Шиғри бәйге" тигән һүҙҙе\nӘйтегеҙсе, кем белә:\nНимәне ул аңлата һәм\nБашҡортса нисек була?


Радий Хәбиров эш сәфәре менән Көйөргәҙе районында булды - Bash.News\nРадий Хәбиров эш сәфәре менән Көйөргәҙе районында булды https://bash.news/news/114469_radij_xbirov_esh_sfre_menn_kjrge_rajonynda_buldy/?lang=bash\n22 ғин 2020, 21:29\nРадий Хәбиров уҡыусыларҙы «Салауат Юлаев» хоккей клубының Өфөлә үтәсәк матчына саҡырҙы. Ә бына Шабағыш ауылында йәшәүсе Бөйөк Ватан һуғышы ветераны Рәшит Ишморатов хоккейҙы яңы телевизорҙан ҡараясаҡ. Республика етәксеһе яугирға буш ҡул менән килмәгән.\nКөйөргәҙе районында әле 6 Бөйөк Ватан һуғышы ветераны йәшәй. Уларҙың өсәүһе яуҙа ҡатнашҡан. Еңеү яҙының 75 йыллығын ҡаршылағанда береһе лә иғтибарһыҙ ҡалмаясаҡ. Ветерандарҙың тормош шарттарын яҡшыртыу, Бөйөк байрамды лайыҡлы ҡаршы алыу өсөн республикала барыһы ла эшләнәсәк, тине төбәк башлығы.\nТышта күҙ асҡыһыҙ буран тороуға ҡарамаҫтан, республика етәксеһе ауыл хужалығын да иғтибарһыҙ ҡалдырманы. Көйөргәҙе районы быйыл күләмле мәҙәни сара ҡаршыларға әҙерләнә. Бөтә донъя фольклориадаһының бер өлөшө Ермолаев ҡасабаһында үтәсәк. Республика етәксеһе Ер шарының йөҙгә яҡын иленән ҡунаҡтар ҡабул итәсәк мәҙәниәт объекттарын тәртипкә килтерергә ҡушты.


Ҡыяр күп булһын тиһәң » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Ҡыяр күп булһын тиһәң\n04.03.2019 Ҡыяр күп булһын тиһәң\nӘле ҡасан ғына ҡыуаҡ кеүек үҫә торған ҡыяр орлоҡтары яңылыҡ һанала ине. Хәҙер инде ҡыярҙың бәйләмләп уңыш биреүсе сорттары бар. Был төр йәшелсәнең үҙенсәлеге шунда: бер төптән 150-гә тиклем ҡыяр йыйып алырға мөмкин. Шунлыҡтан аҙ майҙанда ла уңыш мул була. Бәйләмләп уңыш биреүсе ҡыярҙы йыш ултыртмағыҙ. Асыҡ тупраҡта бер квадрат метрға 4 төп етә. Йәш бөрөләрҙең үҫеше тотҡарланмаһын өсөн өлгөргәнен йыш йыйырға кәрәк. Уңышы мул тип, орлоҡҡа ҡалдырмағыҙ, унда гендар һаҡланмай. Уңыш биргәндә минераль ашлама менән туҡландырығыҙ. Ул булмағанда үләндәр төнәтмәһе лә ярай.\nҠыяр мыйыҡ ебәрһә, еп һуҙып йәки таяҡ ҡуйып, өҫкә үрмәләтергә кәрәк.\nҠайһы бер баҡсасылар, был сортты алып та, ҡыярҙың уңышы түбән булыуына зарлана. Был осраҡта сорт ғәйепле түгел, ә үҫтереүҙә хаталар булған тигән һүҙ. Бәлки, яҡтылыҡ, йылы етмәгәндер, ел һуғып торған ерҙә үҫкәндер. Ямғырлы йәйҙә бындай йәшелсә асыҡ һауала матур булып үҫмәйәсәк. Ҡыҫыр сәскәләре булмаһын өсөн «Эпин», «Циркон» препараттары менән эшкәртегеҙ. Яҡшы уңыш алыр өсөн һыуҙы мул һибергә, азотлы ашламалар менән бик мауыҡмаҫҡа кәрәк.\nНиндәй сорттары яҡшы?\nТеплица өсөн «Мальчик с пальчик», «Младший лейтенант», «Три танкиста», «Марьина роща» сорттары яҡшы. Һабаҡтары йәйелмәйенсә үҫеүсе сорт ултыртҡығыҙ килһә, «Муравей», «Кузнечик», «Козырная карта» сорттарына өҫтөнлөк бирегеҙ.\nF1 «Желудь», F1 «Капитан» сорттары ла һәйбәт. Температура 15, 16 градусҡа еткәс кенә асыҡ грунтҡа ултыртығыҙ.\nТеплицаға сәсергә F1 «Балконный», F1 «Карапуз» сорттары бара.


Бик үк таныш та түгел, имеш, был таныш! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Һаулыҡ һаҡлау » Бик үк таныш та түгел, имеш, был таныш!\n30.01.2019 Бик үк таныш та түгел, имеш, был таныш!\nБарыһына ла кескәй саҡтан таныш йүтәлде күҙ уңында тотабыҙ. Йүткергән кешене күрһәк, ғәҙәттә, һалҡын тейҙергән, тип уйлайбыҙ. Ләкин, киҫкен респиратор-вирус ауырыуҙарынан тыш, башҡа сирҙәрҙең дә йүткереү ҡатыш үтеүе бар. Шуға ла табиптар йүткереүҙең бөтә билдәһенә лә иғтибар итә.\nОҙайлылығы. Өс аҙнанан ашыу дауам иткән йүтәл хроник тип атала. Шуға тиклем дауам иткәне – киҫкен.\nДауамлылығы. Был билдә буйынса йүтәл әллә ниҙә бер, ҡыҫҡа, өйәнәкле, даими була.\nТембры. Ҡоро, еүеш, өҙөк-өҙөк, сәсәп һ.б.\nҺыҙаты. “Һөҙөмтәһеҙ” тип аталған йүтәл еңеллек килтермәй, ә “һөҙөмтәлеһе” (ҡаҡырыҡ сыҡҡанда) организмды зарарлы матдәләрҙән ҡотолдора.\nЙүтәлдең ниндәй осраҡта килеп сығыуы. Мәҫәлән, уның айырым миҙгелдә йәки тәүлектең билдәле бер мәлендә башланыуы ихтимал. Төрлө инфекциянан, дарыу ҡабул иткәндән, ашағандан һуң башланыуы бар. Зарарлы матдәләр менән эшләү, аллергия ла үҙ өлөшөн индерә.\nI. Киҫкен йүтәлдең сәбәптәре\nКиҫкен һәм обструктив бронхит\nЙыш ҡына киҫкен респиратор-вирус ауырыуҙарынан (киҙеү, ҡыҙылса, сәсәтмә һ.б.) һуң барлыҡҡа килә. Кинәт кенә температура күтәрелә (38,5 – 39°), тәрән йүтәл мәлендә ҡуйы ҡаҡырыҡ бүленеп сыға, хәлһеҙлек күҙәтелә. Ғәҙәттә, төндә арҡала ятҡанда йүтәл көсәйә.\nОбструктив бронхит менән ауырығанда кеше ыҙаланып, сәсәп йүткерә, ауыр һулыш ала, тын алғанда ғыжылдау күҙәтелә.\nТәү сиратта симптоматик дауа тәғәйенләнә: температураны төшөрөүсе, ҡаҡырыҡ сығарыу өсөн дарыуҙар, ингаляциялар. Бактериаль бронхитты шулай уҡ антибиотиктар менән дә дауалайҙар.\nКиҫкен фарингит, ларингит,ларинготрахеит\nЛарингит менән ауырығанда йүтәл ҡоро һәм интектергес, кешенең тауышы ҡарлыға. Балаларҙың тамағы ҡурҡыныс ҡыҫылып, һыҙғырып ауыр тын алыуы күҙәтелә, улар ғыжылдап, өҙөк-өҙөк йүткерә (ялған тын юлы шеше).\nЛОР-табипҡа күренергә, ларингоскопия эшләтергә. Дауалауҙа антибиотиктар ҡулланалар. Ялған тын юлы шеше булғанда, кисекмәҫтән “Тиҙ ярҙам” саҡыртырға кәрәк, сөнки тамаҡ шешен үҙаллы бөтөрөү ифрат ҡатмарлы.\nКиҫкен респиратор-вирус ауырыуҙары, киҙеү\nҠоро йүтәл еүешкә әйләнә. Ҡаҡырыҡ үтә күренмәле (вируслы инфекция билдәһе) йәки эрен ҡатыш (бактериаль инфекцияның ҡушылыуы билдәһе) була. Башҡа билдәләре: юғары температура, маңҡалау, хәлһеҙлек.\nВирусҡа ҡаршы дауа тәғәйенләнә. Еүеш йүтәл мәлендә ҡаҡырыҡты шыйығайтыусы һәм уның сығыуына булышлыҡ итеүсе препараттар ярҙам итә.\nСәсәтмә (быума йүтәл)\nБыл сир яйлап барлыҡҡа килә. Кеше быуылып йүткерә (йүтәл көсәйеп, ҡоҫоуға тиклем барып етеүе ихтимал). Йүтәл ҡоро була.\nДиагнозды ҡанға анализ үткәргәндән һуң ҡуялар. Антибиотиктар, ҡаҡырыҡты шыйығайтыусы дарыуҙар, саф һауа талап ителә.\nПневмония һәм плеврит\nҮпкә шешеүенә температураның кинәт күтәрелеүе, өшөп ҡалтыраныу, тын алғанда күкрәк ситлегендә, ҡабырғаларҙа ауыртыу, тутыҡ төҫөндәге ҡаҡырыҡ бүленеү хас. Фридлендер таяҡсалары арҡаһында барлыҡҡа килгән пневмонияла бүленделәр кирбес йәки иҙелгән ҡарағат төҫөндә була. Стафилококк арҡаһында барлыҡҡа килгән инфекция мәлендә ҡаҡырыҡ асыҡ ҡыҙыл төҫтә була; стрептококк иһә эренле ҡаҡырыҡ бүлендертә; микоплазма бактерияһына ҡуйы ҡанлы бүленделәр хас.\nПлеврит (үпкә ярыһының шешеүе) ваҡытында йүтәл ҡоро, күкрәк ситлегендә йүткергәндә һәм тәрән тын алғанда көсәйгән сәнсеп ауыртыу күҙәтелә.\nДиагностиканың төп ысулы – үпкәгә рентген яһау, төп дауалау – бактерияларға ҡаршы терапия.\nКөслө йәки уртаса еүеш йүтәлдең ҡан төкөрөү менән оҙатылыуы мөмкин. Оҙаҡ ваҡыт температураның күтәрелеп тороуы, төндә тирләү, лимфа төйөндәренең шешенеүе күҙәтелә. Ҡаҡырыҡ аҙ ғына, лайлалы йәки күп һәм эренле булыуы ихтимал.\nII. Хроник йүтәлдең сәбәптәре\nЙүтәл, тын ҡыҫылыу, һыҙғырып тын алыу йышыраҡ төндә, шулай уҡ физик көсөргәнештән, һыуыҡта һәм аллерген менән бәйләнеш булғандан һуң күҙәтелә. Өйәнәк ваҡытында йәбешкәк, төйөрлө ҡаҡырыҡ бүленә.\nАллергологҡа һәм пульмонологҡа мөрәжәғәт итергә. Аллергендарға тест, спирометрия (тын алыуҙың функцияһын тикшереү), пикфлоуметрия (һулыш сығарыуҙың иң юғары тиҙлеген билдәләү) үткәрергә. Һулыш сығарыуҙың иң юғары тиҙлеге норманан 20 һәм унан күберәк процентҡа кәмерәк икән, был – астма билдәһе.\nИдиопатик (һис бер сәбәпһеҙ) йүтәл\nЕнтекле тикшергәндән һуң да йүтәлдең сәбәптәре асыҡланмай ҡалған осраҡтар була (йүтәл менән ауырығандарҙың яҡынса 20 процентында). Ғәҙәттә, йүтәлдең был төрө менән урта йәштәге ҡатын-ҡыҙ яфалана: айырыуса киҫкен респиратор-вирус ауырыуын кисергәндән һуң, менопауза осоронда оҙайлы ҡоро йүтәл башлана.\nҮкенескә күрә, йүтәлгә ҡаршы препараттар ҡулланыу менән генә сикләнергә тура киләсәк.\nТанауҙан мул бүленгән лайла тамаҡ буйлап трахеяға ағып төшөп, йүткертә. Был сирҙәргә йыш-йыш (айырыуса төндә) йүткереү, шулай уҡ тымау, маңҡалау хас, ауырыу кеше танау менән йүнләп тын ала алмай ҡаңғыра.\nЛОР-табипҡа мөрәжәғәт итеп, танауҙы дауаларға.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЕРЕНСЕ ПРЕЗИДЕНТ ТУРАҺЫНДА - 2019 - Мәҡәләләр\nМеңәр йылдар дауамында тарих аренаһында лайыҡлы урын биләп килгән башҡорт иле XX быуат аҙағында Рәсәй менән бергә сираттағы тарихи һынау алдына ҡуйылды. СССР тип аталған коммунистик империя, күҙ асып йомғансы тигәндәй, ҡомдан төҙөлгән ҡәлғә һымаҡ, тарҡалып юҡҡа сыҡты. Ҡыйралыш, һынылыш йылдары бер ваҡытта ла бәлә-ҡазаһыҙ, юғалтыуҙарһыҙ булмай. Ер йөҙөндә иң ғәҙел йәмғиәт төҙөйбөҙ, тип хыялланған, әммә юлбашсылар тарафынан аяуһыҙ алдауға дусар булған халыҡ сабыйҙарса инанған иллюзор ҡиммәттәренән яҙғас, баҙап ҡалды. Бәғзе берәүҙәр, күнегелгән эшенән, түрәләргә роботтарса буйһоноп йәшәүҙән арынғас, эскегә һабышты, урамдарҙа асарбаҡтар ишәйҙе, дөйөм байлыҡты ҡулына төшөрә алған йылғыр әҙәмдәр, бандиттар яллап, бер-береһенең йәнен ҡыя башланы… Әммә яңырыу юлына алып сығасаҡ тәүге аҙымдар шул болғаныш ерлегендә яһалды, рухи булмышыбыҙҙы тергеҙеүгә ынтылыш та тап шул саҡта көсәйгәндән-көсәйә барҙы.\nЯҙмыш Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимовты ошо ҡатмарлы, әле алда ниҙәр булырын һис бер күрәҙәсе лә әйтеп бирә алмаған ваҡытта Ил башы дәрәжәһенә күтәрҙе, юлбашсылар иңенә генә тәғәйен ил йөгөн уға тапшырҙы. 1990 йылда ул вазифаһы буйынса республикабыҙҙың Юғары Советы рәйесе булһа, халыҡ уны тиҙ арала үҙ рәйесе итеп таныны. Башҡортостан халҡының уны бер нисә тапҡыр рәттән Президент вазифаһына һайлауын башҡаса аңлатып та булмайҙыр. Беҙҙә "Ағас - емеше, кеше эше менән таныла", тиҙәр бит. Мортаза Рәхимовтың иң маҡтаулы сифаттары ла тынғыһыҙ эшмәкәрлек, эшһөйәрлек һәм булдыҡлылыҡтан ғибәрәттер. Уның Рәсәйҙә иң күренекле сәйәсмәндәр рәтенә инеүе лә Башҡортостандың уның идаралығы аҫтында бер ниндәй тышҡы факторҙарҙың йоғонтоһона бирешмәгән тотороҡло, тыныс һәм үҫеш мөмкинлектәрен һаҡлап ҡала алған төбәк булып баһаланыуы менән бәйле.\nИң мөһиме, иҡтисади түңкәрелеш осоро ауырлыҡтарын Башҡортостан халыҡтары күпкә еңелерәк үтеп сыҡты, самаһыҙ юғалтыуҙарға, емерелеү процестарына юл ҡуйылманы. Ул йылдарҙа үҙаллылыҡ өсөн көрәш башында ил башлығы тормаһа, Рәсәйҙең башҡа төбәктәрендә йәшәгән ватандаштарыбыҙ кеүек, бөлгөнлөк касафатын нығыраҡ татырға тура килер ине. Улай ғына ла түгел, республика иҡтисадының бар мөмкинлектәре, көндәлек ихтыяждарҙы үтәүҙән тыш, төҙөү-ҡороу эштәренә йүнәлтелде. Ул осорҙа был, бәлки, ниндәйҙер бер парадокс булып та тойолғандыр: нисек инде ул, бар ерҙә совет осоронан ҡалған милектең тиҙ арала үҙләштерелеп, күп сығымдар талап ителгәндәре әләф-тәләф ителгән бер заманда Башҡортостанда яңы төҙөлөштәр башланыуы мөмкин? Әммә был ысынбарлыҡта шулай ине, һәм уны бер ниндәй ҙә ялған менән юҡҡа сығарып булмаясаҡ.\nБына хәтергә 1993 йыл иҫкә төшә. Йыл буйына тиерлек Мәскәүҙә үҙҙәрен демократ тип атаған сәйәсмәндәр боғаҙға-боғаҙ килеп талаша, власть бүлешә алмай ыҙа сигә, хатта илде граждандар һуғышы упҡынына этәрерҙәй ғәмәлдәр ҡыла. Тап шул ваҡиғаларҙан бер йыл алдараҡ нисек булһа ла көрсөктән сығыр юл табырға тырышҡан ауыл хужалығының коллектив хужалыҡтары Рәсәй Президентының сираттағы авантюристик указы нигеҙендә бөтә ил буйынса юҡҡа сығарыла, бығаса ил ныҡлығын тәьмин итеп килгән эре-эре завод-фабрикалар сит илдәрҙән индерелгән тауар складтарына әйләнә. Ҡайҙа инде ул әҙәмдәрҙә ил ҡайғыһы! Был сәйәсәт 1998 йылда тотош илде банкротлыҡҡа еткереп, хурлыҡлы рәүештә тамамланды. Рәсәй төбәктәрендә меңәрләгән ауылдарҙан, хатта ҡайһы бер ҡала тибындағы ҡасабаларҙан ярым емерек харабалар ғына тороп ҡалды. Ә Башҡортостанда хәлдәр башҡасараҡ булды. Яҙҙарын сәсеү кампанияһын, йәйҙәрен мал аҙығын әҙерләү, ауыл хужалығы биналарын ремонтлау, көҙҙәрен уңыш йыйыу хәстәрҙәре өҫтөнлөклө булып ҡала бирҙе, сөнки Башҡортостан Президенты, яуаплылыҡты үҙ өҫтөнә алып, күнегелгән колхоз системаһын тарҡатырға юл ҡуйманы. Әлбиттә, Рәсәйҙә йәшәп, Рәсәй бәләләренән тулыһынса азат булып булмай инде. Ауыл халҡына бөгөн дә көн итеүе бигүк еңелдән түгел, уның киләсәгенә әле лә хәүеф янай. Ярай әле Көнбайыш илдәренең санкцияларына ҡаршы тороу маҡсатында ауыл хужалығына иғтибар арта башланы.\nБашҡортостанда Президент идаралығы системаһы урынлаштырылыуының башҡа файҙалы һөҙөмтәләре лә етерлек булды. Мәктәп төҙөүгә финанс сығанаҡтары бик мул ҡулланылды беҙҙә. Ошо сәйәсәт һөҙөмтәһендә йыл һайын тиҫтәләрсә яңы мәктәптәр төҙөлөп, элеккеләре заманса яңыртылып торҙо. Уйлап ҡараһаң, ошо ғәмәлдәр генә лә ил башлығын ҙурлар сәбәп булып, уны киләсәктә лә хөрмәтләргә ерлек бирәсәк халыҡ иҫтәлеге булып ҡаласаҡ.\nРеспубликаның киләсәгенә нигеҙ булырҙай башҡа файҙалы эштәр ҙә байтаҡ башҡарылды ошо бигүк уңайлы булмаған шарттарҙа. Бынан өс тиҫтә йыл элек төпкөлдәрәк ятҡан ауылдарға ғына түгел, хатта ҡайһы бер эре хужалыҡтары менән дан тотҡан төбәктәргә барып ҡайтыр өсөн халыҡҡа күпме юл ғазаптарын татырға тура килде. Мортаза Ғөбәйҙулла улы етәкселек иткән осорҙа Башҡортостан территорияһы, бер организмдың бар ағзаларын тоташтырған ҡан тамырҙарылай, матур юл селтәре менән ҡапланды. Шул уҡ ауыл халҡы газ плитәләрен элек ҡалаға барғанда ғына күрһә, тап шул йылдарҙа райондарыбыҙ һәм ауылдарыбыҙ тарафтарына һалынған газ линияларының дөйөм оҙонлоғо меңәр саҡрымдарға етте.\nҮҙен ысын кешегә һанаған әҙәм балаһы ерҙә ашар-эсер, матур кейенер, кәйеф-сафа ҡорор өсөн генә йәшәмәй. Кешенең тир түгеп тапҡан ризығынан бигерәк, рухи ғәмәлдәре юғары баһаға лайыҡ. Нисек кенә сәйер тойолмаһын, халҡыбыҙҙың күпселеге тап матди ҡытлыҡ кисергән көсөргәнешле йылдарҙа рухи байлыҡҡа нығыраҡ ынтылды, телебеҙ, динебеҙ, мәҙәниәтебеҙ менән төплөрәк ҡыҙыҡһына башланы. Бында ил башлығының ошо өлкәгә даими иғтибарын һәм ихлас ярҙам итеүен күрмәмешкә һалышһаҡ, хилаф булыр ине. Башҡортостан ерендә йыл әйләнәһенә мәҙәни конкурстар, фестивалдәр гөрләп уҙҙы, сәнғәт усаҡтары дөрләп ҡабынды, ижади йәш быуын үҫһен өсөн дәүләт кимәлендә саралар күрелде. Башҡорт халҡының мәҙәни мираҫы донъя халыҡтары өсөн дә хәҙер ят нәмә түгел, ә был үҙе бер ҡаҙаныш түгелме ни!\nИл башлығы... Үҙ халҡының мәңгелек хәтерендә ул ниндәй эҙ ҡалдыра, уның киләсәге өсөн ниндәй ғәмәлдәр ҡыла - халыҡ етәксеһен баһалар өсөн ошонан да мөһимерәк башҡа үлсәмдәр юҡтыр. Мортаза Ғөбәйҙулла улы ысынлап та бөйөк эштәр, иң яҡты эҙҙәр ҡалдырҙы Башҡортостан тарихында. Шуға ла бөгөн беҙ уның алдында оло хөрмәт менән баш эйәбеҙ. Юбилейығыҙ ҡотло булһын, хөрмәтле аҡһаҡалыбыҙ!\nРадий Хәбиров Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы статусында республиканың беренсе Президентын 85 йәшлек юбилейы менән ҡотланы. "Мин уны үҙемдең уҡытыусым тип иҫәпләнем һәм әле лә шулай иҫәпләүем хаҡында бик күп тапҡырҙар әйткәнем булды. Иң мөһиме, унан ысын күңелдән халыҡ мәнфәғәттәре менән йәшәргә өйрәндем. Тап ошо сифат Башҡортостандың беренсе Президентына республиканы һынылышлы 90-сы йылдарҙан ауыр кисерештәрһеҙ алып сығырға мөмкинлек бирҙе. Мортаза Ғөбәйҙулла улын ихлас йөрәктән юбилейы менән ҡотлайым һәм ныҡлы һаулыҡ, ғаилә именлеге теләйем!" - тип яҙҙы социаль селтәрҙәге сәхифәһендә төбәк етәксеһе.Матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, Радий Хәбиров Мортаза Рәхимовҡа әүҙем хәйриә, остазлыҡ эшмәкәрлеге, республика үҫешенә битараф ҡалмағаны өсөн Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһын тапшырҙы.\nЯҙылған: 13.02.19 | Ҡаралған: 113


Рәсәй халҡы Яңы йыл бюджетын ҡыҫҡартырға йыйынмай | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБыйыл бер кешегә Яңы йыл сығымы уртаса 17 мең һумға етә. Ҡулланыусылар бюджетының яҡынса 43 процентын — бүләктәр, 45 процентын аҙыҡ-түлек һәм эсемлектәр һатып алыуға, ҡалғанын күңел асыуға тотонорға ниәтләй. 2020 йылда, былтырғы кеүек үк, аҡса, сәйәхәт һәм смартфон көтөп алынған бүләк булып ҡала. Әммә респонденттарҙың 51 проценты кәнфиттәр һәм шоколад, шулай уҡ косметика, парфюмерия, аҡса бүләк итергә ниәтләй. Хатта пиротехника бүләк итергә теләүселәр ҙә осрай. Әммә белгестәр уны һатып алғанда мотлаҡ именлек сараларына иғтибар итергә саҡыра. Шартлатҡыс менән сауҙа итеүсе магазиндарҙа лицензия, уларҙы ҡулланыу ҡағиҙәләре күрһәтелгән аңлатма булырға тейеш. Пиротехниканы махсус магазиндарҙан ғына һатып алырға кәңәш ителә. Кире осраҡта бына ошондай хәлгә тарыуығыҙ ихтимал. Шартлау шул тиклем көслө була хатта малайҙың ҡулдарын өҙөп ала. Йыш ҡына өлкәндәр ҙә, балалар ҙа һаҡһыҙ эш итә. Бигерәк тә пиротехниканы уйынсыҡ урынына күреп шаярырға яратҡан бала-саға күпселек осраҡта ҡазаға бәләгә тарый. 16 йәшкә тиклемге балаларға пиротехника һатыу ҡәтғи тыйыла. Ҡағиҙәләр теүәл үтәлмәгән осраҡта, штраф һалыу ҡаралған.


11:52, 2 февраля 2015 Йәмғиәт\nБашҡортостанда дауыл сығыуы иҫкәртелә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2015 йыл, 2 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.\n2 февралдә көндөҙ һәм 3 февралдә төндә Башҡортостандың көнбайыш өлөшөндә көньяҡтан иҫкән елдең 21-26 метрға тиклем көсәйеүе, боҙлауыҡ булыуы көтөлә. Был хаҡта Федераль юл агентлығының Һамар — Өфө — Силәбе автомобиль магистрале идаралығынан хәбәр иттеләр.\nТатарстанда ла дауыл сығыуы ихтимал. 2 һәм 3 февралдә көньяҡ циклон килеүенә бәйле Татарстан биләмәһендә һауа шарттарының насарайыуы күҙаллана. Урыны менән көслө ҡар яуыуы, буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы, көньяҡтан иҫкән елдең тиҙлеге секундына 16-21 метрға тиклем көсәйеүе көтөлә. Юлдарҙа — ҡар һырынтылары, боҙлауыҡ.\nБашҡортостандың гидрометеорология һәм тирә-яҡ мөхит мониторингы буйынса идаралыҡ мәғлүмәттәре буйынса, 2 февралдә республикала болотло һауа торошо, епшек ҡар яуыуы, айырым райондарҙа буран сығыуы, боҙлауыҡ булыуы күҙаллана. Республиканың көньяҡ-көнсығышында яуым-төшөм көтөлмәй. Ел көньяҡтан, көслө. Һауа температураһы 1 градустан 6 градусҡа тиклем түбәнәйәсәк, көньяҡ-көнсығышта 11 градусҡа тиклем һалҡын.\nТеги: һауа торошо,дауыл


Уҫы (Өфө йылғаһы ҡушылдығы) — Башҡорт Википедияһы\n55°33′47″ с. ш. 56°18′29″ в. д.\nУҫы (Өфө йылғаһы ҡушылдығы)\nЧернояс һәм Куянсак\nУҫы — Рәсәй йылғаһы. Башҡортостан буйлап аға. Өфөһының уң ҡушылдығы, йылға тамағынан 74 км өҫтәрәк урынлашҡан. Йылға оҙонлоғо 126 км, һыу йыйыу бассейны майҙаны — 964 км².\nҠариҙел районы Нәғретдин һәм Верхнеусинский ауылдарынан 5 километрға көньяҡтараҡ баш ала. Төньяҡтан көньяҡҡа табан Ҡариҙел һәм Мишкә райондары сигенән, Благовещен районының Уҫы-Степановка, Ежовка, Бедеева Поляна, Быково, Арҡауыл һ. б. ауылдары аша аға һәм Түбәнге Иҙәк ауылы янында Ҡар иҙелгә ҡоя. Йылғаның дөйөм ағып төшөүе — 109,7 м. Туҡланыуы — ҡатнаш, ҡарҙар ирегәндә йылға таша. Тамағында уртаса йыллыҡ һыу тотоноуы — 80 м³/с. Йылғаның максималь тәрәнлеге — 1,5 м, уртаса тәрәнлеге — 0,7 м, уртаса киңлеге — 12 м. Ағым тиҙлеге — 0,2 м/с.\nЙылға бассейны, аргиллит, ангидрит, гипс, доломит, эзбизташ, өфө ярусы таш тоҙо һәм юғары пермдең көнгөр ярусынан торған Өфө яйлаһының көньяҡ-көнбайышында һәм Ағиҙел буйы тигеҙһеҙ-тулҡынлы тигеҙлегенең үҙәк өлөшөндә урынлашҡан. Асыҡ карбонат (юғарғы өлөшөндә) һәм сульфат ябыҡ карсты (һыуға иреүсән тау тоҡомдары) үҫешкән. Ландшафтында ҡара-һоро, һоро урман тупрағы, киң япраҡлы урмандар үҫә. Ҡушылдыҡтары: уңы — Бағышла, һулы — Седяшка.\nСеберҙә лә Уса исемле ҙур йылға бар. Шор телендә Уса (У-Суғ) Күк йылғаһы йәки күк белемен буйһондороусы йылға тигәнде аңлата. Тағы бер тәржемә бар: У — көслө, Суғ — йылға. Бәлки, Урал буйҙарына күсеп килгән ҡәбиләләр Усы исемен бында ла ҡушҡандыр тип фаразларға ла була.\nРәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәттәре буйынса Кама һыу бассейны округына ҡарай, йылғаның һыу хужалығы участкаһы — Өфө йылғаһы, Павловка һыуһаҡлағысынан Шакша ҡала тибындағы ҡасабаның һыу үлсәү посына тиклем урынлашҡан, йылғаның бәләкәй йылға бассейны — Ағиҙел. Йылға бассейны — Кама.\nУҫы (Өфө йылғаһы ҡушылдығы) // [http://bashenc.online/ba/ Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9.index.php/info/2-statya/6565-usa-reka Уҫы йылғаһы]\nУҫы йылғаһының төп ҡушылдыҡтар\nБлаговещен районы сайтында Уҫы йылғаһы тураһында\n↑ 1,0 1,1 «Река Уса» — информация об объекте в Государственном водном реестре\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Уҫы_(Өфө_йылғаһы_ҡушылдығы)&oldid=999620 ҡабул ителгән\nБлаговещен районы йылғалары\nҠариҙел районы йылғалары


Ҡоролтай етәксеһе: Халҡыбыҙ һаман да аҡ та, ҡыҙыл да түгел, ә башҡорт! | Всемирный курултай башкир\n“Ағиҙел”дең был айҙағы ҡунағы – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты рәйесе, биология фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге генераль директоры, республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Әмир Миңләхмәт улы Ишемғолов.\n– Әмир Миңләхмәт улы, беҙ бөгөн тарихта ҡалыр ваҡиғаларҙың шаһитыбыҙ. Башҡортостан Республикаһы барлыҡҡа килеүҙең 100 йыллыҡ юбилейы айҡанлы Рәсәй Федерацияһы Президенты Владимир Путиндың махсус Указына ярашлы ил кимәлендә тантаналар ойоштороласаҡ. Шуныһы ҡыуаныслы: бер быуат элекке был данлыҡлы осор Рәсәй федерализмына нигеҙ һалынған ваҡыт менән тап килә. Октябрь инҡилабынан һуңғы шанлы йылдарҙа үҙ республикаһын төҙөгән башҡорттар илебеҙҙең федератив ҡоролошона ла нигеҙ таштары һалған. Шуға күрә бөгөнгө киң һәм ҡеүәтле Рәсәй Федерацияһының Башҡортостандан башланғаны хаҡында оло ғорурлыҡ менән әйтә алабыҙ.\nӘгәр ҙә йөҙ йыллыҡ үткәнебеҙгә боролоп ҡараһаҡ, тарих алдында йөҙөбөҙ ҡыҙарырлыҡ түгел: башҡорт халҡы был арауыҡты оло ҡаһарманлыҡ, фиҙакәрлек, сабырлыҡ менән кисерҙе. Юл еңел булманы, оло юғалтыуҙарға ла дусар ителде халҡыбыҙ, әммә шул уҡ ваҡытта ситләшмәнек, сикләнмәнек, ил һәм донъя ғәме менән йәшәнек. Ә һеҙ был байрамдың әһәмиәтен нисек баһалайһығыҙ?\n– Тарихсылар, әҙәбиәтселәр, сәйәсәт белгестәре Башҡортостандың 100 йыллығына ҡарата фекерҙәрен күп әйтә. Мин был мәсьәләне икенсе юҫыҡтан баһаларға теләр инем. Йыш ҡына 20 – 25 йәшлек егеттәргә: “Һеҙҙең йәштәге милләттәштәребеҙ – Вәлидиҙәр, Бабичтар – заманында автономиялы республика төҙөгән. Ул ваҡытта хәҙергеләй көслө уҡыу йорттары ла булмаған, әммә был шәхестәр ниндәйен болғанышлы дәүерҙә Рәсәй уртаһында, ике ҡитға киҫешкән ерҙә үҙҙәренең дәүләтен, милли республикаһын төҙөй алған бит. Һеҙгә лә юғары маҡсаттар ҡуйып йәшәргә кәрәк”, – тип әйткеләйем. Генетика буйынса ғилми хеҙмәткәр булараҡ, халҡыбыҙҙың потенциалы ҙур булыуын билдәләр инем. Әгәр ҙә шундай көс булмаһа, башҡорт зыялылары тиҙ генә дәүләт ҡороп, ҡеүәтле ғәскәрен ойоштороп, тәүге автономиялы республиканы төҙөй, Рәсәйҙә федерализмға нигеҙ һала алмаған булырҙар ине. Шуға күрә был байрамдың әһәмиәтен билдәләгән саҡта тарихи фактор һәр ваҡыт иҫәпкә алынырға тейештер тип уйлайым. Быға, әлбиттә, халҡыбыҙҙың меңдәрсә йыл һуҙымында тупланған дәүләтселек тәжрибәһе лә булышлыҡ иткән: ХХ быуатта Башҡорт автономияһы буш урында барлыҡҡа килмәгән бит. Рәсәйҙәге тәүге милли республика – башҡорт халҡының быуаттар, меңйыллыҡтар дауамында барлыҡҡа килгән, тарих һынауын үткән юғары аңының, оло тәжрибәһенең һөҙөмтәһе.\nНимә ул тәжрибә? Иң беренсе нәүбәттә – белем. Тап шуның өсөн дә беҙҙең халыҡта белемгә ынтылыш көслө булған. Әсәйем яғынан Күгәрсен районының Сапыҡ ауылынан булған олатайымдың атаһы Ғәлләм хәҙрәт Ибраһимов революцияға тиклем 15 йыл сит илдә уҡыған, өс тел белгән. Ә ул осорҙа олатайым һымаҡ донъя күләмендә эшмәкәрлек алып барырҙай башҡорттар күп булған. Әлбиттә, сит илгә сығыусылар: “Туҡта әле, мин шул-шул илгә барайым, телдәр өйрәнәйем, ғилем туплайым”, – тип тота килеп ҡуҙғалып китмәгән. Был йүнәлештәге эште ойоштороу менән аҡһаҡалдар, ырыу башлыҡтары шөғөлләнгән. Улар милләт, халыҡ мәнфәғәтен донъя кимәленән тороп яҡлауҙың әһәмиәтен беҙгә ҡарағанда ла нығыраҡ аңлаған.\nБашҡорт автономияһы, 1917 йылда иғлан ителһә лә, ниңә 1919 йылда ғына Совет власы менән килешеү рәүешендә танылыу тапҡан? Сөнки республикаға нигеҙ һалыусыларға ошо ике йыл арауығында еңел булмаған, әммә улар үҙ юлынан тайпылмаған, ныҡ торған, хаҡлығын иҫбатлаған. Быны күргән большевиктар Башҡорт хөкүмәте ағзалары менән бер өҫтәл тирәләй ултырырға һәм килешеү төҙөргә мәжбүр булған. Башҡорттарҙың ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә үҙ ғәскәрен төҙөй алыуы ла булышлыҡ иткән, әлбиттә. Был факт халҡыбыҙҙың көслө рухлы, ҡаҡшамаҫ ихтыярлы икәнлеген күрһәтә. Хәҙерге көн күҙлегенән ҡарағанда, оло батырлыҡҡа тиң хәл. Рәсәйҙәге башҡа республикалар етәкселәре үҙҙәрендә төҙөлгән автономиялар нигеҙендә башҡорт ҡаһарманлығының, башҡорт ихтыярының, башҡорт аҡылының ятҡанын белергә тейеш.\n– “Изгелек эшлә лә һыуға һал. Халыҡ белер, халыҡ белмәһә, балыҡ белер” тигән әйтем бар. Үкенескә күрә, тарихыбыҙға бәйле күп кенә нәмәләрҙе белеп бөтмәйбеҙ шул. Башҡорт ҡоролтайы был мәсьәләгә ярашлы ниндәй саралар үткәрергә уйлай?\n– Әлеге ваҡытта беҙ программаға торошло документ әҙерләйбеҙ. Унда башҡорт, урыҫ, инглиз, ҡытай һ.б. телдәрҙә “Башҡорт кем ул?” тигән һорауға яуап буласаҡ. Күренекле ғалимыбыҙ Рәшит Шәкүр документтың ҡайһы бер өлөштәрен яҙҙы ла инде.\nБындай программа ни өсөн кәрәк тиһегеҙме? Хәҙерге заман кешеләре беҙҙең турала белһен өсөн. Донъяла башҡорт тигән ифрат бай тарихлы, ҡаһарман халыҡ бар икән, ул ышаныслы, уның менән килешеүҙәр төҙөргә була, иҫәпләшергә мөмкин, тип әйтһендәр. Үҙебеҙҙең йәштәребеҙ ҙә, быларҙы уҡып: “Мин дә – ошо ҡаһарман, ғорур халыҡтың бер вариҫы. Минең дә ҡулымдан барыһы ла килә. Шундай халыҡтың улы йә ҡыҙы булғас, ниңә мин сит телдәрҙе белеү менән бер рәттән үҙ телемдә һөйләшергә, милли ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе үтәргә тейеш түгелмен?” – тип үҙҙәрен ышаныслы тойһон. Беҙ әүәлдән баҫалҡы халыҡ, шуға үҙебеҙҙе рекламалау мәсьәләһенә битарафбыҙ. Ут күршеләребеҙ иһә был йәһәттән әллә ҡасандан уҡ ҡыҙыу эшмәкәрлек алып бара. Барлыҡ мөнәсәбәттәр баҙар иҡтисадына ҡоролған заманда милләтте рекламалау – ваҡ мәсьәлә түгел. Беҙ донъя баҙарына үҙебеҙҙе лайыҡлы партнер сифатында тәҡдим итә алабыҙ. Дәүләт-ара алыш-бирештә ҡатнашыусыларҙың беҙҙең халыҡтың тарихын өйрәнеп ултырырға ваҡыты юҡ, булмаясаҡ та. Тормоштоң хәҙерге ысынбарлығы беҙҙән яңы ысулдар менән эшләргә өйрәнеүҙе талап итә.\n– Республикабыҙҙың оло юбилейы айҡанлы Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы ниндәй саралар үткәрергә ниәтләй?\n– Башҡортостан Хөкүмәтенә 46 пункттан торған тәҡдимдәребеҙҙе яҙып бирҙек. Уларҙа республиканың үҫеш этаптарын күрһәткән парк төҙөү зарурлығы, баш ҡалабыҙҙа Әхмәтзәки Вәлиди, Шәйехзада Бабич һымаҡ арҙаҡлы шәхестәребеҙгә һәйкәл ҡуйыу кәрәклеге хаҡында әйтелгән. Иң мөһиме – беҙҙең тәҡдимдәр Хөкүмәт әҙерләгән саралар проектына нигеҙ булып ятты.\n– “Беҙ бөтә донъя кимәлендә башҡорт теленең абруйын күтәрергә тейешбеҙ. Башҡорт теле 41 тел менән бәйләнгән”, – тип әйткәйнегеҙ яңыраҡ бер сығышығыҙҙа. Ысынлап та, барлыҡ төрки телдәр менән дә тамырҙаш туған телебеҙ. Үҙенсәлекле “ҙ”, “ҫ”, “һ”, “ғ”, “ҡ” өндәренең булыуы уны Ҡөрьән яҙылған ғәрәп теле менән дә яҡынайта. Үрҙә килтерелгән дәлилдәргә тағы ла ниндәйерәк аңлатмалар, миҫалдар өҫтәй алаһығыҙ?\n– Телебеҙҙе туған тел, дәүләт теле булараҡ уҡытыуға хәҙерге мөнәсәбәтте үҙгәртергә кәрәк. Әммә, ошоларға өҫтәп, тағы ла телебеҙҙең абруйын донъя кимәлендә нығытыуҙы хәстәрләү мөһим тип иҫәпләйем. Тарихсыларыбыҙ, тел ғалимдары быға тиклем телде өйрәнеү, һаҡлау буйынса бик етди эш алып барҙы. Әммә бөгөн бөтөн донъя баҙар иҡтисады шарттарында йәшәй һәм киләсәктә күп нәмәне сауҙа бәйләнештәре хәл итәсәк. Шулай булғас, бикләнеп ятырға ярамай, үҙ мөхитеңдә генә туған телеңде һаҡлап ҡалыу мөмкин дә булмаҫлыҡ замандар килеүе бик ихтимал.\nИкенсе яҡтан, тормошобоҙ ҡырҡа үҙгәреш кисерҙе. Әгәр ҙә социализм дәүерендәге ысулдар менән эш итһәк, телебеҙҙе юғалыуға дусар итеүебеҙ бар. Әле беҙ Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайында туған телебеҙҙе һаҡлауға арналған оло форум үткәрергә йыйынабыҙ. “Түңәрәк өҫтәл”дең программаһы шулай атала: “Халыҡ-ара мөнәсәбәттәр теле булараҡ, башҡорт теленең әһәмиәте”. Әйтәйек, балаһын инглизсәгә өйрәткән ата-әсәнән ни өсөн был телде һайлауы тураһында һораһаҡ, шундайыраҡ яуап алабыҙ: “Инглиз теле – ул халыҡ-ара аралашыу теле. Балам сит илгә барһа, башҡа кешеләр менән аралашып, үҙенең эшмәкәрлеген ҡорорға теләһә, инглиз теле уға мотлаҡ кәрәк буласаҡ…” Бындай ата-әсәнең фекере дөрөҫ килеп сыға, сөнки инглиз теленең ҡулланылыш даирәһе тап шундай.\nХәҙер, ошо дәлилгә таянып, башҡорт теле хаҡында һөйләшәйек. Тормош – сағыштырмаса. Миҫалға башҡорт балын алып ҡарайыҡ. Беҙгә оло дан килтерҙе ул. Шул уҡ ваҡытта Рәсәйҙә 12 күрһәткес буйынса балыбыҙҙың сифаты тикшерелмәгән. Социализм дәүерендә сит илгә сығыу юлдары бөтөнләй тиерлек булманы. Хәҙерге ваҡытта Яңы Зеландияның манука тигән балы донъяла дан ҡаҙанған, шуға ул беҙҙекенән хатта 4 тапҡырға ҡыйбатыраҡ, килоһы яҡынса 4-5 мең һум тора. Социализм дәүерендә, беҙ ябыҡ режимлы илдә йәшәгән саҡта, ул продукцияның хаҡын бер нисә тапҡыр күтәргәндәр. Ошо данлыҡлы балды үҙебеҙгә алып ҡайтып, тағы ла 14 илдән килгән балдар менән йәнәш ҡуйып, уларҙың араһына Ғафури һәм Нуриман райондарында йыйылған башҡорт балын ҡуйҙыҡ. Бер һауытҡа ла балының ҡайҙан алынғанын һәм ниндәй ҡорттоҡо икәнен яҙманыҡ. Япониянан, Ҡытайҙан бойондороҡһоҙ эксперт комиссияһы килде. Беҙ көткәнсә, улар Ғафури һәм Нуриман балдарын сифаты буйынса 1-се урынға сығарҙы. Данлыҡлы манука балы икенсе урынды алды. Ышанмайынса, үҙем дә тәмләп ҡараным һәм шуға инандым: донъяла данлыҡлы һаналған бал, ысынлап та, тәме яғынан беҙҙекенән ҡайтышыраҡ.\nАртабан шулай итергә булдыҡ: комиссияла торған ғалимдар менән килешеү төҙөп, башҡорт балы менән Яңы Зеландия балын сағыштырыу ниәтендә тикшереү үткәрттек. Әгәр ҙә һынауҙы үҙебеҙ генә ойошторһаҡ, ышанмаҫтар ине, ә бында аноним шарттарҙа эшләүсе ғалимдар ике төрлө балды сағыштырып өйрәнде. Ғалимдар башҡорт балының башҡа балдарҙан ни өсөн сифатлыраҡ һәм өҫтөнлөклө икәнлеген үҙҙәре һынап иҫбатланы.\nНи өсөн мин һәр ваҡыт башҡорт балы хаҡында ентеклерәк һөйләйем һуң? Балыбыҙ менән донъя кимәлендә ниндәй хәл-ваҡиға булһа, телебеҙ менән дә шундай уҡ хәл күҙәтелә. Беҙ, башҡортса һөйләшһәк тә, туған телебеҙҙе халыҡ-ара аралашыу теле, иҡтисади мөнәсәбәттәр теле булараҡ баһалап еткермәйбеҙ. Улай ғына ла түгел, был турала уйланғаныбыҙ ҙа юҡтыр әле. Ә бит туған телебеҙ донъяның 41 теле менән тарихи-этимологик, лексик-морфологик яҡтан бәйле. Яңыраҡ ҡына Ҡаҙағстанға барҙыҡ. Урындағылар – үҙҙәренсә, беҙ үҙебеҙсә һөйләнек, әммә аңлаштыҡ. Төркиәлә булғанда ла һәр ҡайһыбыҙ үҙ телебеҙҙә яйлап ҡына һөйләһәк, аңлаша алдыҡ. Башҡортса белгән кешегә төрки теллеләр, мосолмандар йәшәгән дәүләттәргә барыу, дуҫтар табыу ауырлыҡ тыуҙырмай. Шуға күрә беҙ балаларыбыҙға шуны һеңдерергә бурыслыбыҙ: башҡорт теле өйҙә генә ҡулланыла торған көнкүреш теле түгел, ул халыҡ-ара аралашыу теле булараҡ та файҙаланыла ала.\nСССР ваҡытында ҡаҙаҡтар, әзербайжандар, тажиктар, төрөкмәндәр, ҡырғыҙҙар, үзбәктәр менән бер ғаилә һымаҡ йәшәнек. Бөгөн ул халыҡтар менән иҡтисади өлкәлә бәйләнештәрҙе яңыртыу зарурҙыр беҙгә. Донъяла барған иҡтисади көрсөк, йә булмаһа санкциялар билбауыбыҙҙы һығып бәйләп йәшәргә өйрәтте. Хәҙер шул туғандаш халыҡтар менән тауар әйләнешен нығытып, арттырып, үҙ-ара файҙалы мөнәсәбәттәр ҡорабыҙ.\nСауҙа иткәндә, мөнәсәбәттәрҙе яйға һалғанда башҡорт теле беҙгә оло таяныс булыр ине. Яңыраҡ ҡына Сәғүд Ғәрәбстанына сәфәр ҡылдым. Байлығы буйынса был дәүләт донъяла 7-се урынды биләй. Минең урынбаҫарым Римма Зиннурова ошо дәүләттең сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе менән осрашты. Шуны ғына әйтәм: әгәр ҙә башҡорт телен, милли йолаларыбыҙҙы белмәһәк, был ил менән мөнәсәбәтебеҙҙе ҡора алмаҫ инек. Мин уларға башҡортсаға тәржемә ителгән Ҡөрьән китабын бүләк иттем. Ундағы етәксе, беләһегеҙме, нимә тине: “Миңә Ҡөрьән тотоп килгәсһең, йолаларыңды онотмағасһың, туған телеңдә һөйләшкәсһең, һинең менән килешеү төҙөйөм, ә башҡалар менән – юҡ. Мин һиңә ярҙам итергә теләйем”.\nТелгә бәйле тағы ла бер дәлил. Бер туған һеңлем Зөһрәгә һәр ваҡыт: “Һылыуым, һиңә башҡорт теле менән бер рәттән урыҫса ла яҡшы белергә кәрәк”, – тип әйтә килдем. Университетҡа уҡырға инеп киткәс, уларҙы урыҫ милләтле студенттар менән бергә диктант яҙҙырғандар. Һылыуым гел “бишле”гә өлгәште. Бының менән нимә әйткем килә: үҙенең туған телен яҡшы белгән башҡорт урыҫ телен дә камил үҙләштерә ала. Зөһрәнең милли мәктәптә уҡыған ҡыҙы Айгүзәлгә Сәғүд Ғәрәбстанына СМС менән инглиз телендә текст ебәреүен үтендем. Ундағы коллегаларыма ашығыс рәүештә хәбәр ебәрергә кәрәк ине. Яҙып ебәрҙе. Һуңынан был тексты инглиз телен яҡшы белеүсегә күрһәткәйнем, ул Айгүзәлдең белемен юғары баһаланы. Ә ул ауылдағы башҡорт мәктәбендә уҡыған. Шуға күрә “башҡорт телен өйрәнгән балам наҙан ҡала” тигән фекер бөтөнләй дөрөҫ түгел.\nБөгөн донъяла мосолман илдәре бик күп. Әгәр ҙә беҙ тарихыбыҙҙы, ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, туған телебеҙҙе белһәк, улар менән мөнәсәбәт ҡороу күпкә еңелләшәсәк. Үҙем һынағаным бар: урамда әйбер һатып тороусы төрки халыҡ вәкиленә үҙеңдең башҡорт булыуыңды әйтһәң, ул тауарының хаҡын төшөрә.\nЯңыраҡ Сибайҙа ҡоролтай эше менән булғанда бер урыҫ кешеһе улының башҡорт балалар баҡсаһына йөрөүе хаҡында һөйләне. Уның башҡорт телен өйрәнергә тейешлеген ап-асыҡ итеп әйтте. Ғалимдар, медицина белгестәре иҫбатлауынса, әгәр кеше бер нисә тел белһә, уның баш мейеһенең ике ярымшары ла яҡшы эшләй. Йәғни башҡорт, урыҫ һәм тағы ла бер сит ил телен белгән кешенең фекерләү һәләте көслөрәк була.\nБашҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен белгән кешегә инглизсә өйрәнеүе лә бик еңелгә тура килә. Мәҫәлән, Германияға “Йәшел аҙна” күргәҙмәһенә барғанда Ейәнсура районынан Гөлназ Дилмөхәмәтова исемле һылыу инглиз теленә тәржемәсе булып йөрөнө. Һуңынан немецтар унан: “Инглиз телендә бик яҡшы һөйләшәһегеҙ, ҡайҙа уҡынығыҙ, Америкаламы?” – тип һоранылар. Гөлназ: “Юҡ, тәүҙә башҡорт милли мәктәбендә уҡыным, аҙаҡ башҡорт-инглиз филологияһы факультетын тамамланым”, – тип яуап ҡайтарҙы. Һуңынан Саҡмағоштан бер ҡыҙ немец теле буйынса тәржемәсе булғайны. Уға ла һоҡландылар.\nБеҙ бөгөн башҡорт милли мәктәптәрендә, гимназияларҙа башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытыу методикаһын яңынан ҡарарға, уны хәҙерге шарттарға яраҡлаштырырға бурыслы.\nТатарстанда татар телен һәм мәҙәниәтен һаҡлап ҡалыу буйынса үҙҙәренең ғалимдары, башҡа белгестәре эшләй. Удмурт халҡының – Удмуртияһы, сыуаштарҙың – Сыуаш Республикаһы, яҡуттарҙың – Яҡут (Саха) Республикаһы, чечендарҙың Ичкерияһы һ.б. бар. Башҡорт телен, мәҙәниәтен, милләтен һаҡлап ҡалыр өсөн беҙҙең дә республикабыҙ бар. Беҙҙең башҡа тыуған илебеҙ юҡ. Шуға күрә башҡорт телен өйрәнеү өсөн барлыҡ шарттар булырға тейеш. Был – иң ябай логика. Яңыраҡ ҡына Халыҡтар дуҫлығы йортонда милли-мәҙәни үҙәктәр етәкселәре менән осрашыу булғайны. Был фекер ана шул осрашыуҙа ла әйтелде. Башҡорт теленең яҡты киләсәген хәстәрләп, уны яҡлап урыҫ та, татар ҙа, сыуаш та, поляк та сығыш яһай.\n– Быйыл 12 августа үткән Мәғариф буйынса республика кәңәшмәһендә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов та башҡорт теленә ярҙам кәрәклеге хаҡында белдерҙе, күптән түгел махсус Указға ҡул ҡуйҙы.\n– Эйе, Башҡортостан Республикаһы Башлығы РФ һәм БР Конституцияларына ярашлы туған телдәрҙе өйрәнеүҙе гарантиялай. Быйыл 14 сентябрҙә ҡабул ителгән “Башҡортостан Республикаһы дәүләт телдәре һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре үҫеше буйынса саралар тураһында”ғы Указы тап шул хаҡта. Указда БР дәүләт телдәрен һәм БР халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм пропагандалау буйынса гранттар, башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса Фонд булдырыу күҙ уңында тотола. Шулай уҡ Республика Башлығы 2018 йылдың 1 февраленә тиклем дәүләт телдәрен һәм республика халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса Дәүләт программаһын әҙерләүҙе һәм раҫлауҙы Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәтенә йөкмәтте. Программала “Башҡорт теле”, “Рус теле” һәм “Туған телдәр” тигән мөһим пункттар бар.\n– Һеҙ умартасылыҡҡа бәйле төп һөнәрегеҙ буйынса төрлө илдәрҙең эшлекле даирәләре менән мөнәсәбәт ҡораһығыҙ, килешеүҙәр төҙөйһөгөҙ. Был йәһәттән бай тәжрибә туплағанһығыҙ. Сит ил халҡына беҙҙең ниндәй сифаттарыбыҙ оҡшай?\n– Яңыраҡ Иорданиянан бер ҡыҙ килде лә, беҙгә ҙур ғына күләмдә ҡулаҡса ҡалдырҙы. Беҙ шул хаҡҡа уларға башҡорт балы ебәрергә тейеш. Ҡыҙ үҙе икеләнә, алданыуҙан ҡурҡа. Мин уға: “Мин, донъялағы төп башҡорт йәмәғәт ойошмаһының етәксеһе булараҡ, һеҙгә ир һүҙе бирәм. Барыһы ла яҡшы булыр, борсолмағыҙ”, – тинем. Үҙ һүҙебеҙҙе үтәнек. Шунан һуң ул ҡыҙҙа беҙгә, беҙҙең йөҙҙә башҡорт халҡына ҡарата ихтирамлы ҡараш барлыҡҡа килде. Мосолман ҡыҙы башҡорттарҙың ышаныслы, һүҙендә тора белгән халыҡ икәнлеген аңланы. Күп тә үтмәне, ул тағы ла килде һәм тәүгеһенән дә күберәк балға заказ бирҙе.\n– Бер әңгәмәгеҙҙә Ҡөрьәндәге “Бал ҡорто” сүрәһенә ҡарата ҡыҙыҡлы бер фекерегеҙҙе әйткәйнегеҙ. Йәғни изге китапта Аллаһ Тәғәлә үҙенең бәндәләренә шулай тип әйтә: “Әгәр ҙә бал ҡорттары кеүек тырыш һәм берҙәм булһағыҙ, тормошоғоҙҙо гөл-баҡсаға әүерелдерә алаһығыҙ…” Ошоларға тағы ла нимәләр өҫтәр инегеҙ?\n– Бал ҡорто менән беҙҙе тиң итеүсе бер һүҙ бар. Ул – күс, ғаилә. Әгәр ҙә бал ҡорто күсендәге йәшәү принциптарын кешелеккә, милләткә күсерә алһаҡ, һәр йәһәттән өлгөлө ил төҙөгән булыр инек. Марксистар ундай йәмғиәтте “коммунизм” тип атаған. Әммә бал ҡорттары күсендә лә, кешелектә лә әре ҡорттар бар. Кешелектән айырмалы рәүештә, әре ҡорттарҙы күс, үҙ мәнфәғәтенә файҙалана ла, аҙаҡ ҡыуып сығара. Бөрйәндәге ҡорттар, мәҫәлән, үҙ йортонда ниндәйҙер сир килеп сыҡһа, яңы урынға күсеп, ауырыуҙы иҫке ояһында ҡалдырып китә. Беҙгә бал ҡорто тормошон күберәк өйрәнеп, шул принциптар менән йәшәргә ынтылырға кәрәк.\n– Беҙҙең киләсәкте хәҙерге йәштәр, уларҙан һуң тыуған балаларыбыҙ, ейән-ейәнсәрҙәребеҙ билдәләйәсәк. Ҡоролтайҙың был йүнәлештәге эшмәкәрлеге хаҡында нимәләр әйтерһегеҙ?\n– Йәштәребеҙ бөтөнләй икенсе хәҙер. Улар прагматиктар, ә прагматизмдың үҙенә күрә ыңғай яҡтары бар. Мәҫәлән, ул артыҡ хыялға бирелеүҙән һаҡлай. Беҙҙең быуын йәштәре иһә хәҙергеләрҙең нәҡ киреһе була торғайны. Әлеге йәш быуын вәкилдәренә тотоп ҡарай торған аныҡ миҫал, әйбер кәрәк. Тик шул сағында ғына улар ниндәйҙер ғәмәлде башҡарырға тотона. Йәштәргә һәр ваҡыт “Нимә өсөн?” тигән һорауға яуап биреү мөһим. Шул иҫәптән “Ни өсөн туған телде өйрәнеү кәрәк?” тигән һорауға яуап бирһәң генә башҡортса уҡыуға илтифат бирәсәктәр. Икенсе һүҙ менән әйткәндә, һорауға предметлы яуап булмаһа, улар быны эшләмәйәсәк.\nБеҙҙең эшмәкәрлектә әле “Башҡорт йәштәре дуҫтарын йыя” тигән сара барлыҡҡа килде. Ә дуҫтар – төрлө милләт вәкилдәре. Беҙ уларҙы башҡорт йәштәре эргәһенә тупларға, үҙебеҙгә тартырға тейешбеҙ. Хужа ҡунаҡсыл, башҡаларға үрнәк булһын, өлгө күрһәтһен. Әгәр ҙә ҡунаҡсыллыҡ күрһәтмәһәк, йортобоҙға килмәйәсәктәр.\nРеспубликабыҙҙа һәм сит төбәктәрҙә ҡурай байрамдары үткәреү яҡшы йолаға әйләнде. Йыл һайын ойошторасаҡбыҙ бындай сараны. Быйыл Баймаҡта Башҡорт йәштәре көндәрен уҙғарҙыҡ, Граф күле буйына 12 меңләп кеше йыйылды. Шуныһы ҡыуаныслы: был сараларҙа эсеп, тәртип боҙоп йөрөгән бер генә кеше лә күренмәне. Йәштәргә ышаныс ҡына күрһәт – хәҙер тоҡанып китергә, тау аҡтарырға әҙерҙәр. Әлеге ваҡытта улар теге йәки был идея менән бер туҡтауһыҙ башҡарма комитетҡа шылтырата.\n– Үҙ заманында Әхмәтзәки Вәлиди: “Беҙ аҡтар ҙа, ҡыҙылдар ҙа түгел, ә башҡорттар”, – тигән. Уның һүҙҙәрен хәҙерге шарттарға бороп ҡараһаҡ, ниндәйерәк аңлатма биреп булыр ине?\n– Тормошта һәр кем үҙ урынын табырға тейеш. Кеше кемгәлер түгел, ә халҡына, тыуған еренә хеҙмәт итһә, һәр аҡыллы етәксе ундайҙан баш тартырға тейеш түгел. Халҡыбыҙ һаман да аҡ та, ҡыҙыл да түгел, ә башҡорт. Уның донъяға үҙ ҡарашы, үҙ принциптары бар. Ғорур булыу, баш эйә белмәү беҙҙең халыҡҡа ҡандан бирелгән, ҡайһы ваҡыт был сифаттарға саманан тыш тоғролоҡ һаҡлайбыҙ, әммә шуларҙы һаҡлаған өсөн дә башҡорт башҡорт булып ҡала. Әхмәтзәки Вәлидиҙең әлеге һүҙҙәре хаҡында уйланғаным бар. Ысынлап та, ни өсөн беҙ аҡтар ҙа, ҡыҙылдар ҙа түгелбеҙ икән? Сөнки беҙҙең донъяға ҡарата үҙ фекеребеҙ, халыҡтар араһында үҙ йөҙөбөҙ бар, бер кемгә лә оҡшамағанбыҙ. Әгәр ҙә кемгәлер оҡшарға тырыша башлаһаҡ, милли асылыбыҙҙы юғалтыуыбыҙ ихтимал. Был һүҙҙәрҙе әйтеп, Вәлиди халҡыбыҙҙы үҙенсәлеген һаҡлап ҡалырға өндәгәндер, моғайын. Тормош – ул карап, әгәр ҙә, һәр кешенең әйткәненә ҡолаҡ һалып, уны тегендә-бында борғолай башлаһаҡ, түңкәрелеп, батыуыбыҙ бар.\n– Глобализация тураһында төрлө фекерҙәр әйтелә. Берәүҙәр уны ҡотолғоһоҙ күренеш тип танырға тырышһа, икенселәр ҙур капитал эйәләренә Ер шарының сеймалға бай ерҙәрен баҫып алыу өсөн һылтау тип кенә күрә. Һеҙҙең ҡарашығыҙ нисек? Ғөмүмән, глобализацияға беҙ нисек ҡаршы тора алабыҙ?\n– Бөйөк Ватан һуғышында нимә ярҙамында үҙебеҙҙән күпкә яҡшы ҡоралланған һәм әҙерлекле фашистик армияны еңә алдыҡ һуң? Иң беренсе нәүбәттә ҡаҡшамаҫ рухыбыҙ булышлыҡ итте. Ә рух нимәгә бәйле? Әлбиттә, тыуған ергә. Әгәр ҙә кешенең тыуған ере, туған теле юҡ икән, ул кемде һаҡларға тейеш булып сыға һуң? Тимәк, оло илебеҙҙә йәшәгән һәр милләт үҙенең тыуған ерендә хужа булһа, туған телендә иркен аралашһа, мәҙәниәтен үҫтерһә, илебеҙҙе бер кем дә еңә алмаясаҡ. Әгәр ҙә глобализацияны аҙ һанлы халыҡтарға ҡаршы ойошторолған һуғыш тип ҡараһаҡ, ул һуғышта беҙ бары тик рух юғарылығы менән еңеп сыға алабыҙ.\n– Рух төшөнсәһе тыуған ерҙән, тыуған илдән айырылғыһыҙ. Республикабыҙ өсөн йәнен фиҙа ҡылған мәшһүр шағирыбыҙ Шәйехзада Бабич үҙенең 1917 йылда яҙған “Тупраҡ” тигән шиғырында юҡҡа ғына шундай һүҙҙәр әйтмәгән:\nТупраҡ – беҙҙең атабыҙ,\nБеҙ тупраҡҡа ятабыҙ.\nТупраҡ ҡәҙерен аңламау –\nБеҙҙең өлкән хатабыҙ.\nТупраҡ алһаҡ, ҡалабыҙ,\nБүтәнсә юҡ сарабыҙ.\nТупраҡ китһә, һау бул, донъя,\nҠасандыр тыуған ере, Уралтауы өсөн йәнен биргән халҡыбыҙҙың әлеге вариҫтары тыуған еренә битараф. Ер абстракт төшөнсәгә әүерелә бара. Һеҙгә шулай тойолмаймы?\n– Нимә ул тыуған ер? Ул – беҙ йәшәгән ер, ауыл. Рәсәйҙең картаһын күҙ алдына килтерегеҙ: сик һыҙығы менән уратып алынған шул биләмә – беҙҙең тыуған илебеҙ. Әгәр ҙә уны сит-яттар, башҡалар өлөшләп-өлөшләп һатып ала башлаһа, аҙағы нисек булыр? Улар һатып алған территорияла ниндәйҙер эштәр башҡарасаҡ, йорттар һаласаҡ. Бер аҙҙан балалары тыуасаҡ, улары, йәше еткәс, паспорт алып, тыуған урыны тип беҙҙең ерҙе яҙҙырасаҡ. Ошонан һуң шул сит кеше менән бер үк хоҡуҡҡа эйә буласаҡбыҙ. Ул сағында яңы күршебеҙгә беҙ бер ниндәй ҙә дәғүә белдерә алмаясаҡбыҙ.\nИкенсе бер мөһим мәсьәлә: бер ауыл янына ситтәр килеп, ҙур майҙанды ҡуртымға алды икән, ти. Ауыл халҡының ере һәр ҡайһыһына нисәлер сутыйҙан ғына тура килһә, ситтән килеүселәрҙеке – бер нисә мең гектар. Әгәр бәхәс башланып китһә, әйтәйек, ауылда йәшәүселәр 25 сутый ере өсөн ни тип дәғүәләшергә тейеш һуң әле? Янында ғына меңәр гектар ерле сит кеше була тороп, ауыл халҡы был аҙымға барырмы икән? Ошо күҙлектән ҡараһаҡ, ҡасандыр беҙҙең кендек ҡаны тамған ер башҡаларҙың тыуған урынына әүерелгән, ә беҙ үҙебеҙҙекен һатҡан булып сығабыҙ. Беҙҙең депутаттарға хәҙер ерҙе ситтәргә һатыуҙы закон кимәлендә тыуған илде һатыуға тиңләргә кәрәк. Cәсән Шафиҡ Әминев-Тамъяни, ана, бындай аҙымды үҙ әсәңде һатыуға тиңләгән. Туған тел һәм тыуған ер төшөнсәләре бер бөтөн, айырылғыһыҙ ул. Сөнки телеңде һауаға аҫылынып тороп һаҡлап булмай. Тел һаҡланһын өсөн – бергәләшеп йәшәү мөхите, ә ундай мөхитте барлыҡҡа килтереү өсөн тыуған ер кәрәк.\n– Заманында республикабыҙҙа башҡорт ырыуҙары хәрәкәте башланғас, уға ҡаршы сығыусылар ҙа булды. Әлеге күренеште “трайбализм” тип атаусылар ҙа табылды. Уларҙың фекеренсә, был күптән инде милләт булып ойошҡан халыҡты кире ырыу хәленә төшөрөү буласаҡ. Логик яҡтан ҡарағанда, уларҙың һүҙендә дөрөҫлөк бар ҙа һымаҡ тойолдо. Әммә ырыуҙар хәрәкәте башланғас, беҙ шундай күренештәрҙең дә шаһиты булдыҡ: бигерәк тә республикабыҙҙың төньяҡ-көнбайышында йәшәүсе күптәр нәҡ ырыуҙар хәрәкәте аша милли асылына ҡайта башланы.\n– Ырыуҙар хәрәкәтенә ҡарата халыҡ араһында төрлө фекерҙәр йөрөй. Берәүҙәр: “Был хәрәкәт башҡорт халҡын тарҡатыуға алып килмәҫме?” – тип шик белдерә. Мин дә тәүҙә шундайыраҡ ҡарашта йөрөнөм. Ә хәрәкәттең әһәмиәте бөтөнләй көтөлмәгән яҡтан табылды. Бигерәк тә алдағы йылдарҙа Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу кампанияһы буласаҡ тигәндә был йәһәттән әүҙемлек бермә-бер арта. Табын ҡәбиләһенең йыйыны үткәндә Тәтешле районы табындарының вәкилдәре килеп, сығыш яһаны. “Беҙ ҙә табындар. Ни эшләп беҙҙе башҡорт тип танымайһығыҙ? Ниңә беҙҙең диалект үҙенсәлеген аңламайһығыҙ?” – тиҙәр. Бынан ниндәй һығымта яһарға була: беҙ 70 йыллыҡ совет дәүерендә милләтебеҙҙе үҙебеҙ тарҡатҡанбыҙ. Нисек килеп сыҡҡан: әгәр ҙә Баймаҡ икән – ул башҡорт, Илеш икән – татар. Әгәр ҙә Илештә йәшәүселәрҙең 86 проценты үҙен башҡорт тип һанай икән, ни рәүешле ул татар районы булырға тейеш әле? Бында үҙебеҙ ғәйепле: милләтебеҙҙе ошо рәүешле таратып, һаныбыҙҙы кәметкәнбеҙ.\nХәҙер ырыуҙар хәрәкәте аша милләтебеҙҙе артабан берләштерергә кәрәк. Нимә ул ырыуҙар хәрәкәте? Ул – үҙ тарихыңды өйрәнеү, шәжәрәңде төҙөү. Әлбиттә, башҡорт әҙәби теле өйрәнелергә, йәшәргә тейеш, шул уҡ ваҡытта төньяҡ-көнбайыш башҡорттарының телен беҙ башҡорт теленең диалекты тип ҡабул итергә бурыслыбыҙ. Сөнки уларҙың һөйләше Ҡаҙан татарҙарының теленә һис тә яҡын түгел. Пермь башҡорттары ҡоролтайын үткәргәндә бер ағай: “Мин 60 йыл буйына үҙемде татар тип йөрөнөм. Шәжәрәмде тикшереп ҡараһам, башҡортмон икән”, – ти. Бындай кешеләр меңәрләгән. Улар беҙҙең “һ” урынына “с” өнөн ҡулланып һөйләшә, үҙҙәре “беҙ – башҡорт”, тип йәнен бирерҙәй булалар. Улар Ҡаҙанға барһа, башҡорт тип ҡабул итмәйҙәр, ә үҙебеҙҙә татар тип ситләтеүселәр осрай.\nӘгәр ырыуҙар хәрәкәте күп кенә милләттәштәребеҙҙең асылына ҡайтыуына булышлыҡ итә икән, уны хупларға, был йүнәлештәге эште дауам итергә генә кәрәк.\n– 2020 йылдың көҙөндә Рәсәйҙә сираттағы халыҡ иҫәбен алыу кампанияһы үтәсәк. Тимәк, халҡыбыҙ һәм республикабыҙ өсөн үтә лә яуаплы, яҙмышты хәл итер сара көтөлә. Шул айҡанлы нимәләр әйтерһегеҙ?\n– Хаҡ һүҙҙәр. Ошо яуаплы вазифаға һайланғас, ауылға атайым менән әсәйемдең фатихаһын алырға ҡайттым. Улар ҡыуаныуҙан бигерәк миңә ҡарата үҙҙәренең борсолоуын белдерҙе. Әсәйем: “Улым, иңеңә оло яуаплылыҡ алғанһың. Һинең төп бурысың республикабыҙҙа милләт-ара татыулыҡты һаҡлау булһын”, – тине.\nҒүмер буйы мәктәптә башҡорт телен һәм әҙәбиәтен уҡытҡан, мәктәп директоры булып эшләгән, халыҡ шағиры Мостай Кәримдең ижадына мөкиббән атайым әҙиптең “Башҡортостан – минең рухым” тигән мәҡәләһендәге бер риүәйәтте һөйләне. Уны шағирға үҙ атаһы һөйләгән икән.\n…Бер заман күҙ асҡыһыҙ яман буранда аҙашып өшөгән, асыҡҡан, талсыҡҡан юлсылар бер өйҙөң тәҙрәһендә балҡыған утты күреп ҡала. Ишек ҡаҡҡандар. Йорт хужалары уларҙы ихлас ҡаршылаған. Аҙашҡан юлсылар бында үҙҙәренә йылы мөйөш, ризыҡ, аттарына ышыҡ урын тапҡан. Далалағы буран бер нисә көнгә һәм төнгә һуҙылған. Тәүге мәлдә юлсылар үҙҙәрен ипле тотҡан. Бер аҙҙан улар ҡунаҡҡа хас булмаған холҡон күрһәтергә, нисек теләһә, шулай ҡыланырға, хужаларҙы кәмһетергә, етешһеҙ яҡтарын әйтергә, ҡаралтыһына һәм аҙығына рөхсәтһеҙ ҡул һуҙырға тотонған. Хужа юлсыларҙың ҡыланышы менән риза булмауын әйтә башлағас, уларҙың бер оятһыҙы: “Тауышланма, беҙ дүртәүбеҙ, һеҙҙән ике тапҡырға күберәкбеҙ, шуға күрә беҙ ни теләһәк, шуны эшләй алабыҙ”, – тигән һәм шулай өҫтәп ҡуйған: – Барыһына ла һеҙҙең далалағы буран ғәйепле…” Буран бер нисә тәүлеккә һуҙылған. Атаһы был риүәйәтте һөйләп бөткәс, улы Мостафаға: “Һине күҙ асҡыһыҙ буранда үҙҙәренә һыйындырған кешеләргә ҡарата бер ваҡытта ла ошо юлсылар кеүек ҡыланма…” – тип әйткән.\nАтайым уңыштарым өсөн ихлас ҡыуанып һәм борсолоп, кәңәштәре менән ихлас уртаҡлашып, кәрәк тапһа, тәнҡитләп йәшәгән ябай ауыл ҡарты миңә ул көндө: “Милләт өсөн яуаплылыҡты үҙ өҫтөңә алдың, улым, ошо республикаға исем биргән халыҡ булараҡ башҡорттар Башҡортостан, ундағы именлек, татыулыҡ өсөн иң яуаплыһы. Әсәйең дөрөҫ әйтә”, – тине.\n– Башҡорт балы феномены хаҡында ла әйтеп үтегеҙ әле. Ул балыбыҙҙың ниндәй сифаттарына ҡарап билдәләнә? Бында Уралтауҙа үҫкән үләндәрҙең, сәскәләрҙең төрлөлөгө нигеҙ була аламы?\n– Кавказ бал ҡорто башҡорттоҡонан ни яғы менән айырыла? Мәскәүҙә быны тикшергән саҡта комиссия рәйесе булған Кавказ кешеһенә мин: “Башҡорт тоҡомло бал ҡорто урлаша белмәй. Сөнки уларҙың хужалары тирмәләрҙә йәшәгән, ә тирмәнең йоҙағы юҡ”, – тинем.\nБыл лирик сигенеү булды. Ысынында иһә “Башҡорт балы” феноменының аңлатмалары түбәндәгесә: беренсенән, ысынлап та, Уралтауҙа үләндәрҙең, сәскәләрҙең күплеге, төрлөлөгө балыбыҙҙың үҙенсәлегендә сағылыш таба; икенсенән, микроскоп аша ҡарағанда, беҙҙең ерҙә үҫкән сәскәләрҙең һеркәләрен күрергә мөмкин, шул һеркәләр балға тәм бирә; өсөнсөнән, беҙҙең климат, микроклимат шарттары (уртаса температура, уртаса дымлылыҡ) балдың әҙерлегенә ыңғай йоғонто яһай; дүртенсенән, башҡорт бал ҡортоноң тоҡом үҙенсәлеге. Миҫал өсөн ике төрлө тоҡом һыйырҙарын сағыштырып ҡарарға мөмкин. Улар бер үк төрлө үлән менән туҡлана, бер үк йылғанан һыу эсә, әммә һөттәре төрлө ҡуйылыҡта. Тап шуның кеүек, башҡорт тоҡомло ҡорттар эшләгән бал башҡаларҙыҡынан күп кенә күрһәткестәре буйынса юғары тора.\n– Бер сығышығыҙҙа: “Республикала йылына 175 мең тоннаға тиклем бал йыйып алыу мөмкинлеге бар, ә беҙ ни бары 5 – 6 мең тоннаға өлгәшәбеҙ, тигәйнегеҙ. Ғөмүмән, милли эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә ҡараш ниндәй булырға тейеш тип иҫәпләйһегеҙ?\n– Беҙҙең милләт вәкилдәре өсөн шәхси эшеңде асыу – үҙ милләтеңде күтәреүгә, халҡыңды, республикаңды һаҡлауға тиң ғәмәл. Эшҡыуарлыҡҡа тик ошондай маҡсат, теләк, дәрт менән тотонғанда ғына нимәгәлер өлгәшергә мөмкиндер.\n– Фәһемле әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт, Әмир Миңләхмәт улы! Тынғыһыҙ, фиҙакәр эшегеҙҙә оло сабырлыҡ юлдаш булһын!\nРедакция ҡунағы менән әңгәмәлә Рәлиф Кинйәбаев, Сабир Шәрипов, Дамир Шәрәфетдинов ҡатнашты, Әхмәр Ғүмәр-Үтәбай яҙып алды.\n« В Миассе «Мунажат-байрам» объединил единоверцев\nИлгә ҡайтты “Төньяҡ амурҙары” »


Яңы миҙгелгә ашламалар әҙерләйбеҙ\n30 Ноябрь 2019, 16:00\nАллы-гөллө сәскәләргә күмелеп, тәмле емеш-еләк еҫе аңҡытып, йәшелсәләрҙең мул уңышы менән һөйөндөргән баҡсалар ялға туҡтаны. Шуға ҡарамаҫтан баҡсасылар яңы миҙгелгә әҙерләнә лә башланы. Был осорҙа беҙ нимә эшләй алабыҙ һуң? Баҡсаның мул уңышына булышлыҡ иткән ашламаларҙы әҙерләй башлау. Ә улар беҙҙең яныбыҙҙа ғына!\nКипкән һуған ҡабығы боҙолмай ҙа, серемәй ҙә. Уны ҡыш дауамында сепрәк йә полиэтилен моҡсайҙарға һалып барырға була. Ҡабыҡтағы фитонцидтар зыян күрһәтеүсе бөжәктәргә, төрлө ауырыуҙарға ҡаршы ярҙам итә. Мәҫәлән, һуған ҡабығының төнәтмәһен ҡарағат ҡыуаҡтарына, ҡыяр япраҡтарына һиптереү яҡшы һөҙөмтә бирә. Ҡарағатты ул - ауланыуҙан, ҡыярҙарҙы - япраҡтары иртә һарғайыуҙан ҡотҡара.


Ниндәй генә заман булмаһын, эшкә урынлашыу мәсьәләһе һәр ваҡыт көнүҙәк булып ҡала килә. Бөгөнгөбөҙ ҙә, киләсәгебеҙ ҙә ҡайҙа эшләүебеҙ, күпме һәм ниндәй эш хаҡы - "үтә күренмәле" йәки "конвертта" - алыуыбыҙҙан тора. Кемгәлер бәхет йылмая һәм ул уҡып бөткәндән һуң шунда уҡ яҡшы эшкә урынлаша,\nҡайһы берәүҙәр иһә белемен файҙаланыр урын таба алмайынса о ҙаҡ яфалана. Һәм эшһеҙлек проблемаһы бөгөн йәштәрҙең генә\nтүгел, өлкән быуын кешеләренең дә баш ауырыуына әүерелергә мөмкин. Предприятие штатын ҡыҫҡартҡанда нәҡ улар "артыҡ" тип табыла. Ә инде инвалидтарға, иректән мәхрүм итеү йорттарынан сыҡҡандарға эшкә урынлашыуы ниндәй ҙур\nпроблема тыуҙырыуы тураһында әйтергә лә түгел. Ҡыҫҡаһы, эшһеҙлек һәр кемдең ишеген ҡағыуы мөмкин...\nӘгәр ҙә һеҙ өҫтә һанап үтелгән категорияларҙың береһенә\nҡарайһығыҙ икән, проблеманы хәл итеү өсөн беренсе сиратта халыҡты эш менән тәьмин итеү хеҙмәтенә мөрәжәғәт итергә кәрәк. Әңгәмә үткәрелгәндән һуң, һеҙҙең туралағы мәғлүмәт\nмахсус мәғлүмәттәр базаһына индерелә, эш биреүселәрҙең күпселеге был база менән әүҙем файҙаланыуын әйтергә кәрәк.\nАртабан республика предприятиеларындағы буш урындар менән т аныша алаһығыҙ, төрлө вакансия йәрминкәләренә саҡырыу ойошторола, унда инде һөйләшеү үтеп, эшкә лә урынлашырға мөмкин. Бынан тыш мәшғүллек үҙәктәрендә эшләүсе белгестәр һеҙгә хеҙмәт баҙарында ҙурыраҡ һорау менән файҙаланған икенсе һөнәр буйынса белем алырға ла ярҙам итә ала.\nҠайҙа эш табыуы еңелерәк Халыҡты эш менән тәьмин итеү буйынса федераль дәүләт хеҙмәтенең БР буйынса идаралығынан а лынған мәғлүмәттәр буйынса, бөгөн сәнәғәт, төҙөлөш предприятиелары, һаулыҡ һаҡлау, социаль тәьминәт, мәғариф, мәҙәниәт, фән, сауҙа һәм йәмәғәт туҡланыуы ойошмалары айырыуса кадрҙарға мохтажлыҡ кисерә. Эш биреүселәр араһында станокта эшләүселәр, слесарҙар, иретеп йәбештереүселәр, электриктар, төҙөүселәр популяр. Мәҫәлән, бер эшһеҙ бетон ҡойоусы, электрикка дүртәр вакансия, газ\nменән иретеп йәбештереүсегә - 26, ташсыға - һигеҙ, монтажсы ға - өс, йөҙләүсе - плита һалыусыға - алты, биҙәүсегә - 21 б уш урын тура килә. Ауыл ерендә механизаторҙар, водителдәр, төҙөүсе эшселәр етешмәүе һиҙелә.\nҺәм, киреһенсә, эш башҡарыусы ( делопроизводитель), диспетчер, склад һәм хужалыҡ мөдирҙәре, кадрҙар буйынса инспектор, кассир, лаборант, менеджер, механик, секретарь, техник, товаровед, фельдшер, экономист, шәфҡәт туташы һәм башҡаларға эшкә урынлашыу мәсьәләһен хәл итеүе ауырға тура килә. Мәҫәлән, үткән йыл аҙағында иҫәптә тороусы бухгалтерҙа р һаны вакансиялы урындарҙан 14 тапҡыр, балалар баҡсаһы тәрбиәселәре - ете, юристар - 14, экономистар - 18, уҡытыусы һәм инженерҙар - алты тапҡыр артығыраҡ булған.\nПредприятиеларҙа вакансия һәм эшһеҙ граждандар нисбәте яҡынса бер төрлө булыуы ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Эшкә урынлашырға теләүселәр ҙә, ойошмалар тәҡдим иткән буш эш урындары ла бар кеүек, әммә хеҙмәт баҙарында проблема ҡалыуын дауам итә. Мәҫәлән, үткән йылда ғына эш менән тәьмин\nитеү органдарына эш эҙләп йәки консультация артынан 314 меңдән ашыу кеше мөрәжәғәт иткән. Шул уҡ ваҡытта республиканың вакансиялар банкына һигеҙ меңгә яҡын предприятиенан 144 мең яңы эш урындары булыуы тураһында мәғлүмәт килгән.\nХалыҡты эш менән тәьмин итеү буйынса федераль дәүләт хеҙмәте БР буйынса идаралығының бүлек начальнигы Әнисә Ғимаеваның фекере буйынса, бындай хәл килеп тыуыуына бер\nнисә сәбәп бар. Уларҙың тәүгеһе һәм иң мөһимелер, моғайын - тәҡдим ителгән вакансиялар буйынса эш хаҡы республикалағы уртаса эш хаҡынан 1,5 тапҡыр тип әйтерлек түбәнерәк булыуы, ә 40 процентта һүҙ йәшәйеш минимумынан да кәмерәк сумма тураһында һүҙ бара.\n- Йыш ҡына эш биреүселәр эш урынына дәғүә итеүселәргә ҙур\nталап белдерә һәм шул уҡ ваҡытта бәләкәй эш хаҡы тәҡдим итә , - ти Әнисә Наил ҡыҙы. - Миҫал өсөн әйткәндә, завод һәм төҙ өлөш профессияларына ошондай мөнәсәбәт күҙәтелә.\nМәҫәлән, токарлыҡҡа заявкаларҙың яртыһында тип әйтерлек,\nиретеп йәбештереүселәрҙең 41 процентында - биш мең һумға\nтиклем эш хаҡы тәҡдим ителә. Транспорт тармағында юғары категориялы тәжрибәле водителдәр талап ителә, ә заявкаларҙың\nяртыһында тип әйтерлек биш мең һумдан түбәнерәк эш хаҡы тәҡдим ителә. Шуға күрә хатта эшһеҙлек шарттарында ла вакансияларҙың бер өлөшө буш ҡалыуын дауам итә.\nЭш биреүселәр хеҙмәт хаҡы түбән булған вакансиялар тәҡдим\nитеп, хеҙмәттең баҙар хаҡын "конверттағы" түләүҙәр менән ҡапларға иҫәп тота, тип фаразларға мөмкин, әлбиттә.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, юғары эш хаҡы түләнгән нефть продукттары етештереүсе, химия предприятиеларына, банкыларға һ. б. эшкә урынлашыуы проблема тыуҙыра. Халыҡты эш менән тәьмин итеү бу йынса федераль дәүләт хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы тарафынан үткәрелгән социаль һорау алыу буйынса, бындай эш\nурындарына кешеләрҙең 60 проценты бары тик танышлыҡ\nбуйынса ғына барып эләгә.


Алимент түләмәүселәр яуаплылыҡтан ҡаса алмаясаҡ\n15 июлдән Рәсәй «Енәйәт кодексы»ның 157-cе статьяһына үҙгәрештәр индерелгәйне. Уға ярашлы, бурыслыны язаға тарттырыу шарттары асыҡланды.\nДокументтың яңы редакцияһы буйынса «уҫал ниәт» билдәһе юҡҡа сығарылған, «бер нисә тапҡыр ҡабатланған» тигән төшөнсә индерелгән. Хәҙер сәбәпһеҙ, алимент түләмәүселәр административ яуаплылылыҡҡа тарттырылғандан һуң да, балаларына аҡсаһын ҡайтарырға ашыҡмаған осраҡта, бер йылғаса холоҡ төҙәтеү, йә мәжбүри эштәргә йәлеп ителәсәк. Бынан тыш, уларға иректән мәхрүм ителеү ҡурҡынысы ла янай.


Өфөлә йәштәр өсөн 2013 йылдың тәүге вакансиялар йәрминкәһе үтәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә йәштәр өсөн 2013 йылдың тәүге вакансиялар йәрминкәһе үтәсәк\n13:36, 6 февраля 2013 Иҡтисад\nӨфөнөң халыҡты эш менән тәьмин итеү хеҙмәте 7 февралдә йәштәр өсөн ағымдағы йылдың тәүге күп профилле вакансиялар йәрминкәһен үткәрә.\n«Башинформ» агентлығына Башҡортостан баш ҡалаһының Халыҡ мәшғүллеге үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, йәрминкәлә 40-ҡа яҡын эш тәҡдим итеүсе ҡатнашасаҡ.\n2012 йылда Өфөлә йәштәр, шул иҫәптән юғары һәм урта махсус уҡыу йорттарын тамамлаусылар өсөн йәмғеһе 21 күп профилле йәрминкә ойошторолдо. Уларҙа яҡынса 440 предприятие һәм ойошма ҡатнашты, йәштәр өсөн улар 19 меңгә яҡын буш эш урыны тәҡдим итте, тип хәбәр итте Өфө ҡалаһы Халыҡ мәшғүллеге хеҙмәтенең бүлек начальнигы Ирина Турчина.\nЙәрминкә Өфө ҡалаһы, Ибраһимов бульвары, 47/1 адресы буйынса үткәрелә. Студенттарға уңайлы булһын өсөн ул 15 сәғәттән 17-гә тиклем эшләйәсәк.\nБарлыҡ хеҙмәттәр бушлай күрһәтелә.


Йортҡа газ үткәреү өсөн сертификат | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n06 ноября 2019 — 15:58 ГТРК «Башкортостан»\nБашҡортостанда шәхси йорттарға газ үткәрер өсөн сертификат тапшырыласаҡ. Республика башлығы Радий Хәбиров ошо туралағы ҡарарға ҡул ҡуйҙы. Сертификаттар Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына, хәрби хәрәкәттәрҙә яраланғандарға, инвалидтарға, инвалид бала тәрбиәләгән ғаиләләргә һәм күп балалыларға бирелә.\nДокумент ике төр күләмгә иҫәпләнгән – 60 һәм 100 мең һумлыҡ сертификаттар тапшырыу ҡарала. Республика бюджетынан был маҡсатҡа 664 миллион һум аҡса бүленәсәк. Республика хөкүмәте рәйесе урынбаҫары Андрей Назаров рәйеслегендә үткән ултырышта сертификат алыу тәртибе раҫланды.


221 -се башҡорт балалар баҡсаһында «Һөнәрҙәр илендә» тематик аҙнаһы үтте\nҺөнәр һайлау – кеше тормошондағы иң ауыр һәм яуаплы алымдарҙан. Дөрөҫ һайланған һөнәр – тормошта үҙ урыныңды табыу, тигән һүҙ. Балаларҙы өлкәндәрҙең һөнәре менән таныштырыу, йәмғиәткә яраҡлаштырыу педагогтарҙың төп маҡсаты булып тора. Сөнки, балаларға һөнәрҙәр тураһындағы төшөнсә - өлкәндәр донъяһына үтеп инергә, аңларға һәм ҡабул итергә ярҙам итә. Ошо маҡсаттан, 221 – се башҡорт балалар баҡсаһының кескәйҙәр төркөмөндә «Һөнәрҙәр илендә» тематик көнө үтте.\nИжади һәм дидактик уйындар, М.Дилмөхәмәтовтың «Кем булырға?», Ф.Туғыҙбаеваның «Рәссам» әҫәрҙәре аша балалар төрлө һөнәрҙәр менән танышты. Театр уйындарын балалар ҡыуаныс менән көтөп алалар, сөнки үҙҙәре актер, тамашасы һ.б. ролен башҡаралар.\nКескәйҙәр төрлө һөнәр эйәләренең кейемдәрен кейеп, һөнәрҙәрҙе сәхнәләштерҙеләр. Уйнағанда теге йәки был һөнәргә был\nкейемдәрҙең нимә өсөн кәрәк булыуын тикшерҙеләр һәм үҙҙәренә һығымта эшләнеләр.\nОбучающиеся Татарской воскресной школы №2 - на фестивале национальных...


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №17, 29 апрель - 1 май, 2020 - Информационные страницы\n№17, 29 апрель - 1 май, 2020\nИ Рамаҙан - нурлы ай!\nРәжәп айы - ғәжәп ай,\nБәрәкәткә тулған ай,\nХаҡ Тәғәләм, Раббым өсөн\nБик ҡәҙерле булған ай.\nШәғбан айы - ғәзиз ай,\nХикмәттәргә, сергә бай,\nАллаһының Хаҡ Илсеһе\nҠәҙер иткән изге ай.\nИ Рамаҙан - нурлы ай,\nЙәнгә ғәзиз ул шулай!\nМәрхәмәтле, оло ай,\nМең сауапҡа тулы ай!\nКисә мөһим тип һаналған байлыҡ, дәрәжә бөгөн үҙенең әһәмиәтен юғалтты, коронавирус пандемияһы барлыҡ ҡатлам кешеләрен бер кимәлгә ҡуйҙы, бөтәһен дә өйҙәренә бикләне - байын да, ярлыһын да, түрәһен дә, көтөүсеһен дә...\nТик әлегә тиклем радио-телевидениенан да, башҡа матбуғат сараларынан да ниндәй ҙә булһа бер байҙың, шәфҡәтлелек өлгөһө күрһәтеп, кемгә булһа ла хәйриә ярҙамы ойоштороуы хаҡында бер генә булһа ла хәбәр ишетелгәне юҡ.\nҺүрәт төшөрәбеҙ, бешеренәбеҙ, төрлө флешмобтарҙа ҡатнашабыҙ. Интернет селтәренә әкиәт, шиғыр һалып, Бөйөк Еңеү, Башҡорт теле, Башҡорт костюмы көндәрен дә билдәләп, тамашасыбыҙҙың күңелен күрәбеҙ.\nИт үҙендә агрессия йөрөтә. Ни өсөн? Һуйған ваҡытта мал ҡурҡыу, үлем хәүефе, сараһыҙлыҡ тойғоһо кисерә. Был торошто күргегеҙ килһә, ошо ваҡытта уларҙың күҙенә ҡарағыҙ. Һуйған саҡта - ҡурҡыу ваҡытында - малдың ҡанына ҙур күләмдә адреналин бүленеп сыға.\nЙӘШӘҮ РӘҮЕШЕН ҠАБАТТАН ҠАРАР МӘЛ\nМедицина күҙлегенән ҡарағанда, коронавирус - типик ауырыу. Шуға, артыҡ ғауғаламаҫҡа, организмға алдан уҡ ҡурҡыу программаһы һалмаҫҡа, киреһенсә, уны көслөрәк итеү саралары күрергә кәрәк.\nБыл сирҙең иң төп профилактик сараһы булып йәшелсәләрҙе йыуып, ә иң ышаныслыһы - ҡайнар һыу менән сайҡатып ашау. Баҡсаға ата-әсәләренә эйәреп барған балалар, ғәҙәттә, йыуыу-маҙар тигән нәмәне белеп етмәүҙәре лә мөмкин.\nБәләкәс балаға планшет йәки телефон тоттороп ултыртып ҡуйыусы ата-әсәләр күп. Баланың тыштан мәғлүмәтте ҡабул итеү процесы бара, ә эс яҡтан сығарыу процесы юҡ, йәғни аралашыу бер яҡлы ғына.\nКөнсығыш Башҡортостанда һәм уның хәҙер Силәбе өлкәһенә ингән Арғаяш, Ҡоншаҡ, Уй, Өстамаҡ - Троицк районында, Ҡаҙағстандың Ҡостанай өлкәһендә был төр һунарына бик бирелгән айырым һунарсылар тарафынан Бөйөк Ватан һуғышына тиклем дә ҡулланыла килгән.\nҠыҙыл майҙанда үтәсәк Еңеү парадына әҙерләүгә алданыраҡ һайлап ала башлағас, ағайым да шул исемлеккә ингән. Әммә Еңеү алдынан ғына тағы яраланып, шул ҙур парадҡа барырға яҙмаған батыр ағайыма.\n"Үҙебеҙҙең ҡыҙҙарыбыҙҙы милли рухта тәрбиәләйек! Улар Барби ҡурсағы урынына зауыҡлы башҡорт кейемендәге Гөлнәзирә йәки Айһылыу исемле ҡурсаҡ тотоп уйнап ғорурланһын".


Чернобылдең ябыҡ зонаһы — Башҡорт Википедияһы\nЧернобылдең ябыҡ зонаһы\nЧернобылдең ябыҡ зонаһы йәғни Чернобыль АЭС-ының тыйылған зонаһы (1986—1987 йылдарҙа 30-километрлы зона тип аталған) — Чернобыль атом электростанцияһындағы авариянан һуң көслө радиация бысраныуына дусар ителгән һәм ирекле кереп-сығыу тыйылған биләмә.\nЧернобыль зонаһына Киев өлкәһенән — Иванкив районының төньяғы (Чернобыль ҡалаһы, АЭС ошо районда), Припять ҡалаһы, Киев өлкәһенән Полесский районының төньяғы (райондың ҡала тибындағы Полесское һәм Вильча ҡасабалары) инә. 2010 йылдың июненән Чернобыль зонаһына Житомир өлкәһенең Народичский районын да ҡушалар (Древлян тәбиғәт ҡурсаулығы).\n2.1 Торама пункттар\n4 Хәҙерге хәле\nЯбыҡ (тыйылған)зона 1986 йылда, Чернобыль АЭС-ындығы авариянан һуң булдырыла. Бында контролдә тотолоусы өс биләмә билдәләнә:\nМахсус зона (Чернобыль АЭС-ы)\n10 километрлы зона;\n30 километрлы зона.\nБысранған ерҙәрҙән халыҡ күсерелә. Ябыҡ зонала һәм электростанцияла эшләүселәрҙе хеҙмәтләндергән транспортҡа ҡәтғи дозиметрик контроль ҡуйыла. Дезактивация пункттары йәйелдерелә.\nСик аша радиоактив матдәләр сығыуына юл ҡуймаҫ өсөн эшселәрҙе күсереп ултыртырға транспорт саралары булдырыла..\n30 километрлы зонаның тышында ла радиация норманан юғары булған биләмәләр ҡалған була. 1990-сы йылдарҙан башлап бындай бысранған биләмәләрҙән дә халыҡ яйлап күсерелә башлай. Улар иҫәбенә Киев өлкәһе Полесский районының торама пункттары ла инә..\n1996 йылға ҡала тибындағы Полесское һәм Вильча ҡасабаларында, Диброва һәм Новый Мир ауылдарында йәшәүселәр тулыһынса күсерелә. 1997 йылдан был биләмәләрҙе Чернобылдең ябыҡ зонаһына ҡушалар.\n2011 йылда Белоруссияла ябыҡ зонаның өстән бер өлөшө киренән хужалыҡ әйләнешенә индерелә. Был ерҙәрҙең дөйөм майҙаны — (1986 йылда эшлектән сыҡҡан 46,45 мең км² ерҙән) 16,35 мең км².\nЯбыҡ (тыйылған, ситләтелгән) зона — бөркөп торған радиация сығанағы. Зонала төп эштәр — бындағы радиацияның биләмә сиктәренән сығыуына юл ҡуймау. Һыу ятҡылыҡтарын радионуклидтар эләгеү хәүефенән һаҡлау (Киев һыуһаҡлағысын, Днепр йылғаһын һ.б).\nЯбыҡ (тыйылған) зонаның административ үҙәге — Чернобыль ҡалаһы. Бында ябыҡ зонаның администрацияһы (СЗА) урынлашҡан. Ул — үҙ эшмәкәрлдеген Ғәҙәттән тыш хәлдәр министерлығының бер бүлеге булараҡ тормошҡа ашыра.\nЯбыҡ зонала СЗА предприятиеләренең, Чернобыль АЭС-ың персоналы йәшәй. Зонала эшләп йөрөүселәрҙең һаны сама менән 5000 тирәһе кеше. Шуларҙың 3000 тирәһе Славутич ҡалаһында йәшәй. Шулай уҡ, 11 ташландыҡ торама пунктта үҙалдына килеп төпләнгән халыҡ (самосёлы) йәшәй. Уларҙың дөйөм 300 кеше тирәһе.\nСитләтелгән зонала Украинаның тәбиғи ҡурсаулыҡ фондының 11 объекты бар. Хәҙер ситләтелгән зона әкренләп һирәк осраған хайуандар йәшәй торған резерватҡа әйләнеп бара. Һирәк осраған хайуандарҙан унда айыу, ҡама, бурһыҡ, ондатра, һеләүһен, болан, Пржевальский аты бар.\nШулай уҡ, күп һанда мышы, илек, бүре, төлкө, куян, ҡабан һәм ярғанаттар булыуы асыҡланған.\nЯдро хәүефһеҙлеге буйынса Чернобыль үҙәге хеҙмәткәре Сергей Гащак белдереүенсә, ҡырағай хайуандарҙың организмы радиацияның юғары фонына, химик бысраныуға һәм башҡа негатив факторҙарға ҡаршы тора, үҙаллы һаҡлана ала.\nШулай итеп, антропоген тәьҫирҙең булмауы тәбиғәт өсөн ыңғай һөҙөмтә бирә. Был эффект катастрофаның негатив тәьҫирен йөҙҙәрсә тапҡыр үтеп китә икән.\nХәҙерге көндә ситләтелгән зона биләмәһе легаль булмаған туризм урыны булып тора (сталкерство). Был ситләтелгән зонаға легаль булмаған үтеп инеүҙәрҙе тыйыу өсөн сараларҙы көсәйтергә мәжбүр итә. Унан әйберҙәр алып сығыу енәйәт эше итеп ҡарала (Украинаның Енәйәт кодексы, 267-1-се статья).\nСтатья: Чернобылдың ситләтелгән зонаһындағы күсерелгән торама пунктар исемлеге\nЧернобылдың ситләтелгән зонаһынан күсерелгән торама пунктарҙың ҡайһы берҙәре:\nПолесское (Киев өлкәһе)\nВильча (Полесье районы)\nКопачи (Киев өлкәһе)\nИң оҙон ғүмерле радионуклидтар:\nСтронций-90 (ярым тарҡалыу периоды ~29 йыл)\nЦезий-137 (ярым тарҡалыу периоды ~30 йыл)\nАмериций-241 (ярым тарҡалыу периоды ~432 йыл)\nПлутоний-239 (ярым тарҡалыу периоды 24110 йыл)\nЯрым тарҡалыу периоды бәләкәй булған башҡа радиоактив элементтар (шулар эсенән Иод-131, Кобальт-60, Цезий-134) изотоптары был ваҡытҡа тарҡалып бөтөп, мөхитте радиоактив бысратыуҙа ҡатнашмайҙар.\nЮрия Андреев раҫлауынса, (авария мәлендә һәм авария эҙемтәләрен ликвидациялау мәлендә Чернобыль АЭС -ың икенсе блогы операторҙарының береһе), зонаға үтеп инеүҙәр, ташландыҡ йорттарҙа урынлашып, хужалыҡ булдырып йәшәп ятыусылыр арта бара, йәғни "үҙ алдына ғына реэвакуация бара ".\nБынан тыш зонаға элеккесә, «мародёрҙар килеүен дауам итә, металл, шифер алып сығалар, наркомандар зонала наркотик үҫтерә». Ситләтелгән зона базаһында (ЧАЭС) 2016 йылдың 26 апреленән Чернобыль радиацион-экологик биосфера ҡурсаулығы төҙөлә.\nДокументаль сериал «Беҙ» (1989)\nТарҡалыу — 1990 йылғы совет нәфис фильме\nКомпьютер уйындары «S.T.A.L.K.E.R.» һәм уларҙың сюжеты нигеҙендә төҙөлгән сериялар\nКомпьютер уйыны «Call of Duty 4: Modern Warfare» —радиация менән бысранған Чернобылдең ситләтелгән зонаһында ике миссия\nн/ф «Годзилла» — Ник Татополус Чернобылдең ситләтелгән зонаһында өс йыл ғәйәт дәү мутант ямғыр селәүсендәрен өйрәнә .\nн/ф "Атом зонаһынан Рейнджер " (Белоруссия, 1999)\nн/ф «Трансформерҙар 3:айҙың ҡараңғы яғы» (2009, АҠШ) —фильмдең тәүге эпизодтары Чернобылдең ситләтелгән зонаһында бара.\nФильм «Универсаль һалдат 3» (2010, АҠШ) сюжетағы ваҡиғалар Чернобылдең ситләтелгән зонаһында бара.\nн/ф «Тыйылған зона» (2012, АҠШ)\nМини-сериал «Күбәләктәр» (2013, Украина)\nТелесериал «Чернобыль. Ситләтелгән зона» ТНТ каналында (2014)\n«Ҡарға» клибында йырсы Линда емерелгән ядро реакторы образын ҡуллана..\n«Ҡаты сәтләүек 5» сюжетағы ваҡиғаларҙың бер өлөшө Чернобыл АЭС-ың ситләтелгән зонаһында бара.\nMarooned Pink Floyd төркөмөнең йырына клипта Припять ҡалаһының хәҙерге һәм документаль фильме ҡулланыла .\nн/ф « Шәмбелә» (2011)\nПолесье дәүләт радиацион-экологик ҡурсаулыҡ — Зонаның Беларусь Республикаһы биләмәһендәге дауамы\n↑ Закон СССР от 12.05.1991 N2146-1 "О социальной защите граждан, пострадавших вследствие Чернобыльской катастрофы". economics.kiev.ua (12 мая 1991 года). Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 июнь 2012. 30 март 2012 тикшерелгән.\n↑ 4,0 4,1 В Белоруссии проведут инвентаризацию «чернобыльских» земель. Росбалт (03/08/2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 февраль 2012. 20 сентябрь 2011 тикшерелгән.\n↑ Анастасия Зануда Ликвидатор: "Авария в Чернобыле не была случайной". BBC (26 апреля 2012). Тәүге сығанаҡтан архивланған 23 октябрь 2012. 7 сентябрь 2012 тикшерелгән.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Чернобылдең_ябыҡ_зонаһы&oldid=925821 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 23 декабрь 2019 в 16:22\nБыл бит һуңғы тапҡыр 16:22 23 декабрь 2019 үҙгәртелгән.


Бөгөн ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев исемендәге Өфө кадет корпусы тәрбиәләнеүселәре Һамарҙа үтәсәк «Хәтер парады»нда ҡатнаша\nКуйбышевта 1941 йылда 7 ноябрҙә үткән хәрби парадты иҫкә алыуға бағышланған сараға 48 кадет һайлап алынған. Парад 2011 йылдан бирле «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһының Һамар төбәк бүлеге башланғысы менән үткәрелеп килә. Мөһим ваҡиғаның 75 йыллығына арналған парадта Волга буйы федераль округынан ветеран һәм йәштәр, йәмәғәт ойошмалары, хәрби-патриотик клубтар, юғары һәм урта профессиональ уҡыу йорттары ҡатнаша.\nТарихи реконструкция «Тыл хеҙмәтсәндәре», «Халыҡтар дуҫлығы», «Ватан геройҙары» һәм башҡа тематикалар буйынса ойошторола. Байрам тамашаһына махсус видео һәм фотолар күргәҙмәһе лә әҙерләнә. Тамаша Мәскәү янындағы көрәште тарихи тергеҙеү һәм салют менән тамамлана.\nРуслан Ғиззәтуллин, «Берҙәм Рәсәй» сәйәси партияһының төбәк башҡарма комитеты етәксеһе: «Парадҡа беҙҙең иң яҡшы кадеттар һайлап алынды. Улар хәрби әҙерлеген күрһәтәсәк. Сара ата-бабалар ҡаһарманлығын хөрмәт менән иҫкә алыуға, үҫеп килгән быуында патриотик рух тәрбиәләүгә йүнәлтелгән».


23 июль — Башҡорт Википедияһы\n23 июль — григориан стиле буйынса йылдың 204-се (кәбисә йылында 205-се) көнө. Йыл аҙағына тиклем 161 көн ҡала.\n23 июль Викимилектә\nЕр: Киттар һәм дельфиндар көнө.\nАбхазия: Дәүләт Флагы көнө.\nМысыр: Июль революцияһы көнө.\nРәсәй: Дачниктар (Дачала йәшәүселәр һәм дачаға йөрөүселәр) көнө.\nРәсәй: Яза башҡарыу системаһының социаль иҫәп хеҙмәткәрҙәре көнө.\nКөньяҡ Осетия: Киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәре көнө.\nСингапур: Инженерҙар көнө.\n1930: Башҡортостан ауыл хужалығы институты (1993 йылдан Башҡорт дәүләт аграр университеты) асыла.\nАкимова Галина Николаевна (1950), йырсы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының вокалсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы.\nКирәев Рушан Әхнәф улы (1955—26.05.2021), журналист, СССР Журналистар союзы ағзаһы. Ғалим һәм яҙыусы Кирәй Мәргәндең улы. Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nСәйетйәғәфәрова Лилиә Хәлим ҡыҙы (1960), педагог, 2001 йылдан Өфөләге 22-се балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбе директоры. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған физик культура хеҙмәткәре һәм иң яҡшы физик культура һәм спорт хеҙмәткәре.\nКорольков Борис Фёдорович (1936), хәрби эшмәкәр, осоусы-снайпер, ғалим, авиация генерал-полковнигы. 1985—1988 йылдарҙа СССР Хәрби-һауа көстәре командующийының беренсе урынбаҫары; 1988—1996 йылдарҙа Ю. А. Гагарин исемендәге Хәрби-һауа академияһы начальнигы. Хәрби фәндәр докторы, профессор. Атҡаҙанған хәрби осоусы. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты. Сығышы менән Белорет ҡалаһынан.\nҒарипов Фәнис Аҡбар улы (1946), хеҙмәт ветераны, хужалыҡ эшмәкәре, йәмәғәтсе. 1992—2006 йылдарҙа Туймазы ҡалаһындағы «Санфаянс» заводы директоры; 2017 йылдан район ветерандар советы рәйесе урынбаҫары. Бер нисә саҡырылыш ҡала Советы депутаты. Башҡортостан Республикаһы хеҙмәтләндереү өлкәһенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996), Туймазы районының почётлы гражданы (2018). Сығышы менән ошо райондың Ғәфүр ауылынан.\nҒәлимов Миҙхәт Әбделнасир улы (1932), төҙөүсе, 1962—1994 йылдарҙа Өфөләге 21-се төҙөлөш тресы бригадиры, Социалистик Хеҙмәт Геройы (1978), РСФСР-ҙың атҡаҙанған төҙөүсеһе (1967).\nМифтахов Мансур Сәһәрйәр улы (1947), ғалим-химик, Башҡортостан Республикаһы Фәндәр академияһының мөхбир ағзаһы (1998), химия фәндәре докторы (1988), профессор (1991). Рәсәй Федерацияһының (2007) һәм Башҡортостан Республикаһының (1994) атҡаҙанған фән эшмәкәре. Рәсәй Федерацияһының Дәүләт премияһы лауреаты (1992).\n1910: Пимен (төп исеме Сергей Михайлович Извеков), дин әһеле, 1971—1990 йылдарҙа Мәскәү һәм бөтә Рәсәй патриархы.\n1915: Михаил Матусовский, СССР шағиры, йыр текстары авторы.\n1920: Амалия Родригиш, Португалия йырсыһы.\n1950: Владимир Мегре, СССР һәм Рәсәй яҙыусыһы.\n1965: Сол Хадсон (псевдонимы «Слэш»), Британия музыканты, гитарист.\n23 июлдә вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=23_июль&oldid=1048255 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 22 июль 2021 в 17:21\nБыл бит һуңғы тапҡыр 17:21 22 июль 2021 үҙгәртелгән.


Байрамға әҙерлек тулы ҡеүәтенә бара\n7 Декабрь 2018, 12:20\nТрадиция буйынса, төп тантаналар Раевка ауылының үҙәк майҙанында уҙасаҡ.\nУрман һылыуҡайы үҙ урынын алды инде, тиҙҙән төрлө төҫтәге уттар балҡыған әкиәти боҙ майҙансығы ла үҙ ишектәрен асыр.\nТөп шыршы, быйыл бер аҙ ситкәрәк урынлаштырылды. Ауыл биләмәһе хакимиәте һәм мәҙәниәт бүлегендә аңлатыуҙарынса, был боҙ майҙансығын ҙурайтыу маҡсатында, унда тиҙҙән Ҡыш бабай резиденцияһы барлыҡҡа киләсәк,һәм тамашасыларға иркен булһын өсөн эшләнгән, Сөнки йылдан-йыл Яңы йыл тамашалары тағы ла мауыҡтырғыс һәм сағыуыраҡ үтә, ә унда ҡатнашырға теләүселәр һәм ҡунаҡтар һаны арта бара.\nТағы ла бер урман һылыуы “Ыласын” спорт һарайы янында ҡуйылды. Уны район үҙәгенән Мирецкийҙар ғаиләһе килтерҙе, шыршыны биҙәгәндәр ҙә инде.\nБашҡа ауылдарҙа ла ҡышҡы спорт төрҙәрен яратыусылар – хоккейсылар, тимераяҡта уҙышыусылар байрамға һәм ҡышҡы спорт миҙгеленә әҙерләнә. Раевкала, һәр ваҡыттағыса, физкультура-һауыҡтырыу комплексында, 2-се мәктәптә һәм Пионерҙар йортонда һырғалаҡтар яһалды, ә район буйынса уларҙың һаны егермегә етә. Шафран мәктәбе боҙонда миҙгел асылыуға арналған шайбалы хоккей буйынса район ауыл биләмәләренең үҫмерҙәр һәм өлкәндәр командалары араһында иптәштәрсә матчтар уҙҙы ла инде. Раевка 2-се мәктәбенең боҙонда ауыл йәштәре “Боҙ дискотекаһы” үткәрҙе.\nӘ беҙ, хөрмәтле гәзит уҡыусылар, тағы ла бер тапҡыр хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ: 2019 йылды ҡаршылауға һеҙ ҙә әҙерләнегеҙ. Биналар, кафе һәм магазиндар, йорттарҙы Яңы йыл атрибутикаһы менән биҙәп, “Иң яҡшы Яңы йыл иллюминацияһы” смотр-конкурсында бүләк ота алаһығыҙ. Урындағы оҫталарға ла үҙ һөнәрҙәрен күрһәтеү өсөн шәп мөмкинлек бар. 10 декабрҙән 25 декабргә тиклем йәштәр эштәре комитеты Раевка ауыл Советы менән берлектә “Боҙ майҙансығы” конкурсы үткәрә. Заявкалар 3-07-77 телефоны буйынса ҡабул ителә. Ҡатнашыусыларҙы ҡиммәтле бүләктәр көтә.


Башҡортостанда “Трактор” айлығы башланды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостанда “Трактор” айлығы башланды\n21 июля 2015 — 15:34\nУның барышында үҙ йөрөшлө машиналар, тағылмаларҙың техник торошо тикшереләсәк. Шулай уҡ транспорттың дәүләт техник тикшереү үтеүе тураһындағы талондары һәм тракторсыларҙың таныҡлыҡтарына ла иғтибар биреләсәк. Айлыҡ августың 21-енә тиклем дауам итә. Башҡортостандың үҙйөрөшлө машиналарҙың һәм башҡа төр транспорттың техник торошон күҙәтеү буйынса дәүләт инспекция етәксеһе Ринат Ғәлимов әйтеүенсә, тикшереү үтмәгән транспорттарға бәйле юл фажиғәләре йыл һайын арта. Шуға күрә быға етди иғтибар биреләсәк.


Бушлай онлайн аҡш танышыу\nҺеҙ соглашайтесь шуның менән Yahoo ярҙамы менән, беҙ маҡсатыбыҙға беҙҙең партнерҙар эҙләйбеҙ һәм печенье өсөн персонализированная контент онлайн АҠШ танышыу. Һөҙөмтәлә туранан-тура хәҙер һеҙ ҡарай китап аҙағында контакт мәғлүмәттәре ҡулланыла тәртиптә тоторға ярҙам итә һезгә онлайн адрес еңел булды. Бынан тыш, онлайн календары. Гея ниндәй яҡшы интернет-Берләшмәһенә. Дустар менән танышырға теләр инем. Ярҙам Менән Фекерҙәш. Free әһәмиәте шунда һинең булған мөхәббәт boards site dating тәҡдим ителә. Шулай итеп, бәйләнешенең һүрәтләнеше. Ba бушлай интернет танышыу өсөн берҙән-синглын сығарып флирт менән танышырға һәм теркәү ч сингл һәм башҡа бик яҡшы ч ч safer танышты, танышты һәм аралашты. Онлайн: бөгөн Йәмғеһе Chatter булған ағзаларына инде: Chatter онлайн: Яңы анкета: Бөгөн тыуған көнө: онлайн ағзаһы. Берләшмәләр менән таныштырыу. яҡшы кешенең дуҫы, яңы ожмах булыуын күрһәтә.\nИнтернет мәғлүмәт ҡулланғанда пользовательский ярыш шарттары нигеҙендә ҡулланыла эҙҙәрен һаҡлаған тв-һыуға реклама касса спамерҙарҙы һорай. Бөгөнгө көндә беҙгә түбәндәге шарттар менән келәмдә. Спамерҙарҙы Спамить, рәхим итегеҙ беҙҙең өсөн идара итеүселәрҙең профессиональ ч бушлай таныша: онлайн: бушлай Бөтә функциялары булып тора. Бер ниндәй түләүҙәр скрытый. Аннет һәм бөгөнгө көндә беҙҙең ер аҫты донъяһына сәйәхәт менән онлайн фильмдарының цифрлы Dittert Даниэль.\nПортал ҡәнәғәтләндереү сәғәт селтәрендә таныша. Ул бер ниндәй ҙә өмөт юҡ, һәр хәлдә, бында түгел, аҡш. Video downloader менән хәбәрҙе онлайн клип ҡарай usa кем ҡатнашыусылар өсөн онлайн dating ярҙам free faq-Христиан логинов никах агентлығы, инвалидтар өсөн берләшмәләр һәм христиан таныштырҙы. Төп менюла Беҙ белә, шул тиклем яҡшы сайтта таба ауыр танышты\nвиртуаль танышыу өсөн секс →


Иң мөһим документ » Табын\nИң мөһим документ\n14 декабря 2018 йыл | Йәмғиәт\nКрасноусол ауы-лында йәшәүсе 14 йәшлек өс үҫмер өсөн 14 декабрь иң мөһим документ – Рәсәй гражданы пас-портын алған көн булып хәтерҙәрендә ҡаласаҡ. Сараның район полицияһы музейында үтеүе тантананы тағы ла сағыуыраҡ итте.\nПаспорт алыу-сыларҙы һәм уларҙың ата-әсәләрен, туғандарын миграция һорауҙары буйынса бүлексәһе начальнигы, полиция майоры Ольга Фролова һәм эске эштәр бүлеге ветераны, отставкалағы милиция майоры, музей директоры Камил Хәлитов тәбрикләне. Ошо көндән үҫмерҙәрҙең илебеҙҙең тулы хоҡуҡлы граждандары булыуын билдәләне, паспортҡа һаҡсыл ҡарашта булырға өндәне.\n- Бөгөн һеҙгә икеләтә байрам, - тине Камил Фәйзрахман улы үҙ сығышында. – Беренсенән, 12 декабрь - Рәсәй Конституцияһы көнө, икенсенән, ошо тантаналы көндә һеҙгә паспорттар тапшырыла. Һеҙгә сәләмәтлек, уҡыуығыҙҙа уңыштар теләйбеҙ, Рәсәй гражданы тигән юғары исемде намыҫ һәм ғорурлыҡ менән йөрөтөрһөгөҙ тип ышанам.\nҠотлауҙар һуңында полиция етәкселеге һәм ветерандар уҡыусыларға өр-яңы пас-\nпорттар һәм иҫтәлекле бүләктәр тапшырҙы. Сара иҫтәлеккә фотоға төшөү менән тамамланды.


Владимир Путин данлыҡлы хирургты бүләкләне\n8 Июль 2019, 09:56\nВладимир Путин данлыҡлы хирургты бүләкләне Рәсәй Президенты Мәскәүҙең Ашығыс балалар хирургияһы һәм травматологияһы ғилми-тикшеренеү институты президенты Леонид Рошалде Александр Невский ордены менән бүләкләне. “Һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн Леонид Михайлович Рошалде Александр Невский ордены менән наградларға”, – тиелә указда. #ВладимирПутин\nРәсәй Президенты Мәскәүҙең Ашығыс балалар хирургияһы һәм травматологияһы ғилми-тикшеренеү институты президенты Леонид Рошалде Александр Невский ордены менән бүләкләне.\n“Һаулыҡ һаҡлауҙы үҫтереүгә ҙур өлөш индергәне һәм күп йыллыҡ намыҫлы хеҙмәте өсөн Леонид Михайлович Рошалде Александр Невский ордены менән наградларға”, – тиелә указда.\n250-нән ашыу фәнни хеҙмәт һәм ете китап авторы, Президент ҡарамағындағы граждандар йәмғиәтен үҫтереү һәм кеше хоҡуҡтары буйынса Совет ағзаһы, Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы эксперты, билдәле хирург бик күп наградаға лайыҡ. Ул бөтә донъя буйынса ер тетрәүҙән ҡазаланған балаларға ярҙам күрһәтеүе, 2002 йылда Дубровкала, 2004 йылда Бесланда террорлыҡ акттары ваҡытында һөжүм ҡылыусылар менән һөйләшеүҙәр алып барыуы менән дә билдәле.\nБилдәле булыуынса, Леонид Рошаль республикабыҙ яҙмышына ла битараф түгел. Ул күптән түгел Өфөлә уҙған ҙур сараларҙа ҡатнашты.


Кубок та яуланы, автомобиль дә отто\n12 Февраль 2018, 16:51\nҺөләймән ауылынан Айгиз Зәйнетдинов милли көрәш буйынса Өфө ҡала округы Хакимиәте башлығы кубогын яуланы һәм автомобилгә эйә булды.\nӨфө ҡалаһы Хакимиәте башлығы Ирек Ялалов (уңда)\nһәм Айгиз Зәйнетдинов.\nҠала Хакимиәте башлығы кубогына милли көрәш буйынса традицион асыҡ турнирҙың финал этабы 7 февралдә “Динамо” стадионында булды. Быйылғы турнир үҙ майҙанына республиканың төрлө ҡала һәм райондарынан төп приз – автомобиль өсөн көрәшкән 70-тән ашыу батыр- ҙы йыйҙы.\nСарала ҡатнашыусыларҙы, ҡунаҡтарҙы һәм спорт һөйөүселәрҙе баш ҡала муниципалитеты башлығы Ирек Ялалов сәләмләне:\n– Милли көрәш – быуаттар дауамында үҙ традициялары форма- лашҡан айырым спорт төрө. Турнир-ҙы ойошторғанда беҙ милли ғөрөф-ғәҙәттәрҙе һаҡлап ҡалыу һәм милли көрәште тағы ла популярлаштырыу маҡсатын күҙ уңында тоттоҡ, – тине Ирек Ишмөхәмәт улы.\nҺәр ауырлыҡ категорияһында үҙ еңеүселәре билдәләнде. Айгиз Зәйнетдинов 90 кг һәм унан ауырыраҡтар категорияһында иң шәп көрәшсе тип танылды.\nӘйтергә кәрәк, Айгиз Зәйнетдинов милли көрәш менән дүрт йәшенән мауыға. Тәүге еңеүен ул Һөләймән ауылында “Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!” байрамында яулай. Уның яңыраҡ ирешкән уңыштарына былтыр “Урал кубогы” Бөтә Рәсәй турнирында икенсе урын алыуын индерергә мөмкин. Айгиз көрәш буйынса Башҡортостан һәм Рәсәй чемпионы була.\nЕңеүселәргә миҙалдар һәм иҫтәлекле приздарҙы Рәсәйҙең Көрәш Федерацияһы (Мәскәү ҡалаһы) вице-президенты Рәүил Ноғоманов, спорт ветераны, РСФСР-ҙың көрәш буйынса спорт мастеры Фәнис Уразбахтин, “Госстрой” ААЙ-һының директорҙар советы рәйесе Кирилл Бадиков, композитор Рим Хәсәнов һәм башҡалар тапшырҙы.\nӘ төп приз – автомобилгә Айгиз Зәйнетдинов эйә булды! Үҙ ауырлыҡ категорияларындағы еңеүселәр араһында автомобилгә эйә булыу бәхете лототрон ярҙамында билдәләнде. Спорт байрамын арҙаҡлы йәш яҡташыбыҙ Заһир Зәйнетдинов, халыҡ-ара конкурстар лауреаты Диана Ишниязова, республиканың атҡаҙанған артистары Венер Камалов менән Фирүзә Париждың, шулай уҡ “Гүзәл-данс” бейеү ансамбле сығыштары биҙәне.


Бельгияла Ислам дәүләте террор ойошмаһы сафтарына кешеләр йәлеп итеүсе ун кеше ҡулға алынған. Полиция уларҙың йорттарында тентеү үткәргән. Компьютерҙар, кеҫә телефондары тартып алынған. Махсус хеҙмәттәр мәғлүмәттәренә ҡарағанда, илдең 200 кешеһе Сүриәлә исламистар яғында һуғыша.\nБаварияла тимер юл фажиғәһенең сәбәбе вайымһыҙлыҡҡа бәйле. Поездарҙа техник етешһеҙлектәр асыҡланмаған. Тәфтишселәр ошондай фекергә килгән һәм 39 йәшлек дипетчерға ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатҡан. Фажиғәлә 11 кеше һәләк булғайны.\nАрхангель өлкәһенең Плесецк космодромынан Европаның Сентинел 3А юлдашы йыһан киңлегенә сығарылды. Ул океандарҙы һәм климат үҙгәреүен күҙәтеү өсөн тәғәйенләнгән.\nНорвегияның Хедмарк ҡалаһында саңғысы ҡатын бесәйен өйрәтеп алған. Хәҙер ул хужабикәһен шыуҙырып йөрөтә. Урындағы киң мәғлүмәт саралары ошо турала сюжет төшөрөп күрһәткәс йорт хайуаны интернет селтәрендә киң билдәләлек алған.\n17 февраля Башҡортостан хосусилаштырыу сиктәрендә Башнефть акцияларын һатырға йыйынмай