Ерекмәһәң, ерһеҙ ҡалырһың » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Ерекмәһәң, ерһеҙ ҡалырһың\nЕрекмәһәң, ерһеҙ ҡалырһың 28.06.2016 // ---\nКүптән түгел Рәсәй Дәүләт Думаһы ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ер тейешенсә файҙаланылмаған осраҡта уны хужаһынан тартып алыу тураһындағы закон проектын икенсе уҡыуҙа ҡабул итте. Баҙарҙы үҙебеҙҙә етештерелгән аҙыҡ-түлек менән тултырыу көнүҙәк мәсьәлә булып торғанда, ер буйынса ҡануниәт тә үҙгәрештәр кисерә.\nЯңы проектта тәүҙә ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ер майҙаны маҡсатҡа ярашлы файҙаланылмаһа, уны кире тартып алыу өсөн биш йыл көтөргә кәрәк булыуы тураһында яҙылғайны. Шунан һуң уны өс йылға ҡалдырҙылар. Күпмелер фекер алышҡандан һуң был ваҡытты ике йылға саҡлы кәметтеләр. Тимәк, талап арта бара. Киренән алынған ер майҙаны, Рәсәй парламенты спикеры Сергей Нарышкин иҫкәртеүенсә, асыҡ сауҙалашыу ысулы нигеҙендә генә һатыла аласаҡ. Уның баҙар йәки кадастр хаҡын суд билдәләй. Бер юлы был сауҙалашыуҙа ҡатнашыу хоҡуғы булмаған кешеләрҙең исемлеге лә киңәйтелә.\nБылтыр декабрҙә Рәсәй Президенты Владимир Путин Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамә менән сығыш яһағанда ошо мәсьәләгә айырым туҡталып киткәс, эш тиҙләтелде һәм ерҙе файҙаланыу буйынса ҡануниәт талаптары ла арта төштө.\n– Беҙ нисәмә йыл инде бер үк нәмәне һөйләйбеҙ, ә йөк һаман да урынында... – тип ризаһыҙлыҡ белдергәйне ил етәксеһе. – Намыҫһыҙ хужаларҙан ауыл хужалығы ерен тартып алырға һәм уны эшкәртергә теләгән, хәленән килгән кешеләргә аукционда һатырға тәҡдим итәм. Юғиһә Рәсәйҙә миллиондарса гектар баҫыу буш ята, ә хужалары ҡыбырларға ашыҡмай.\nПрезидент быйылғы 1 июнгә тиклем Дәүләт Думаһына тейешле ҡануни тәҡдимдәр әҙерләргә һәм көҙгә закон ҡабул итергә күрһәтмә бирҙе.\nБеҙҙең республикала был өлкәләге хоҡуҡи акттар күптән эшләп килә. “Башҡортостан Республикаһында ер мөнәсәбәттәрен көйләү тураһында”ғы Закон 2004 йылда уҡ ҡабул ителгәйне, шунан алып заман ҡушҡан үҙгәрештәр уға индерелә килә. Быйылғы 1 ғинуарға ҡарата ойошмалар һәм айырым кешеләр ҡарамағында ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге 7 миллион 758 мең гектар ер майҙаны теркәлгән. Барлыҡ биләмәләрҙең 49,9 процентын һөрөнтө ер алып тора, ә яртыһынан ашыуын бесән сабыу һәм мал көтөү өсөн файҙаланалар.\nБылтыр ауыл хужалығы маҡсатында ҡулланылған ер майҙаны 0,2 процентҡа кәмене. Сәбәбе – элек ауыл хужалығы маҡсаты өсөн бирелгән ерҙе башҡа йүнәлештәрҙә файҙаланыуға күсереү.\nДәүләт теркәүе, кадастр һәм картография буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығы беҙҙең республикала 2015 йылда ерҙе файҙаланыу торошо тураһында әҙерләгән докладтан күренеүенсә, ошо идаралыҡ хеҙмәткәрҙәре 17 меңдән ашыу тикшереү үткәргән, улар ер тураһындағы ҡануниәткә ҡағылышлы 128 законды үҙ эсенә ала. Шуның 10 меңдән ашыу тикшереүе пландан тыш уҙғарылған, йәғни төрлө ойошмаларҙан (нигеҙҙә – урындағы үҙидара органдарынан) йәки айырым кешеләрҙән килгән ялыуҙар буйынса.\nБыл сара барышында закон боҙоуҙың 10 193 осрағы теркәлгән. Административ яуаплылыҡҡа тарттырылыусылар һаны – 780 ойошма һәм эшҡыуар, 3 445 айырым хужа. Һөҙөмтәлә уларҙан 30 миллион һумға яҡын штраф түләтелгән! Был аҡсаның 10 миллион һумдан ашыуырағы ер эшкәрткәндә белепме, белмәйме законды боҙған айырым крәҫтиәндәргә тура килә.\nШуныһы ла иғтибарға лайыҡ: былтыр республикабыҙҙа ер тураһындағы ҡануниәтте боҙоу осраҡтары 2014 йыл менән сағыштырғанда ете процентҡа кәмегән, административ яуаплылыҡҡа тарттырылған кешеләр һаны 35 процентҡа аҙайған. Тимәк, бер яҡтан, ауыл кешеләре һәм ҡала баҡсасылары араһында хоҡуҡи мәҙәниәт кимәле яҡшыра бара, икенсенән, күҙәтеүсе дәүләт органдары ла контролде көсәйтә.\nЕр буйынса закондарҙы боҙоуҙың иң йыш осраған төрҙәре – һөрөнтө майҙанды йәки сабынлыҡты үҙ белдегең менән биләү, ҡуртымға алып файҙаланғанда тейешле документтар юллап алмау, биләмәләрҙе башҡа хужаларға файҙаланырға биреү.\n– Ә ер майҙанын хужаларынан юридик нигеҙҙә тартып алыу осраҡтары беҙҙең республикала әлегә булғаны юҡ, – ти ошо йүнәлештәге федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығының ер төҙөлөшө һәм мониторинг бүлеге етәксеһе урынбаҫары Илфат Рәхмәтуллин. – Бик сетерекле мәсьәлә бит ул, сөнки кешенең үҙ ер биләмәһен файҙаланамы, әллә буш ятҡырамы икәнлеген, нисә йыл уның ҡараусыһыҙ ятыуын урындағы хакимиәт күҙәтеп барырға тейеш, ләкин ундай ғәмәл әле беҙҙә тормошҡа ашырылмай. Район һәм ауыл хакимиәттәре башлыҡтарының бындай мөмкинлеге лә юҡ. Көҙ, Федераль закон ҡабул ителгәс тә, тейешле хоҡуҡи шарттар тыуыр тип көтәбеҙ.


Иҡтисад » Страница 4 » Архив газеты "Йәшлек"\nЭнергетиктар һыу етешмәүгә юл ҡуймаясаҡ Иҡтисад\nИюлгә Йомағужа ГЭС-ына һыу килеү ҡырҡа кәмене. Гидроэлектростанциянан түбән Ағиҙелгә ҡойоусы бөтә йылғалар ҡороно.\nМәләүез, Салауат һәм Стәрлетамаҡ ҡалаларында һыу һаҡлағыстың түбәнге бьефына 30 кубометр һыу ағыҙыу арҡаһында халыҡты һәм сәнәғәт предприятиеларын һыу менән тәьмин итеү сиктән тыш көсөргәнешле түгел. Һыу һаҡлағыстан һыу ағыҙыу төрлө көндәрҙә һыу килеүҙән 4 – 7 тапҡырға ашып китә. Интенсив һыу ағыҙыу арҡаһында һыу һаҡлағыста һыу кимәле тәүлегенә ун сантиметрға кәмей. Энергетиктар өс турбинаның береһен төндә, икеһен көндөҙ файҙалана. Улар, Павловка ГЭС-ынан коллегалары кеүек үк, электр энергияһы эшләп сығарыу менән бер рәттән, ҡалаларҙы һыу менән тәьмин дә итә.


Баланы мәктәпкә әҙерләүгә аҡса биреүҙәре ихтимал » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Баланы мәктәпкә әҙерләүгә аҡса биреүҙәре ихтимал\n22.08.2019 Баланы мәктәпкә әҙерләүгә аҡса биреүҙәре ихтимал\n1 сентябрь ҙә яҡынлаша. Ата- әсәләр был мәлдә балаларын яңы уҡыу йылына әҙерләү менән мәшғүл. Ғаилә килемдәрен йыйнап, һәр береһенә кейем, мәктәп-кәрәк-яраҡтары ла алырға кәрәк. Яҡшы костюм, сифатлы рюкзак, аяҡ-кейеме алам тиһәң, кәмендә 15-20 меңеңде сығарып һалырға тура киләсәк.\nРәсәйҙә балалы ғаиләләргә ярҙам итеү өсөн «Беренсе сентябрь капиталы» программаһын ғәмәлгә индереүҙәре ихтимал . Дәүләт Думаһының Мәғариф һәм фән буйынса комитеты рәйесе урынбаҫары Борис Чернышов ошондай тәҡдим менән сығыш яһаған.\nҺәр ғаиләнең дә балаһын мәктәпкә әҙерләү мөмкинлеге юҡ, айырыуса төбәктәрҙә, тигән фекерҙә ул. Уның һүҙҙәренсә, ата-әсә, башҡа сығымды кәметеп, уҡыу кәрәк-яраҡтарын һатып алыу өсөн сығымды арттырырға мәжбүр.\n«Беренсе сентябрь капиталы» программаһы сиктәрендә ата-әсәләргә мәктәп сығымдарын ҡаплау өсөн өҫтәмә аҡса бүленергә тейеш.\nӘлбиттә, моғайын да бында аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр күҙ уңында тотолалыр.


Кисә Башҡортостанға Көньяҡ Африка Республикаһы Президенты Джейкоб Зума килгәйне, ә бөгөн иртән «Өфө» халыҡ-ара аэропорты Тажикстан Президенты Эмомали Рахмон самолетын да ҡабул итте\nСит ил вәкилен Башҡортостан башлығы Рөстәм Хәмитов ҡаршы алды. Әйткәндәй, Тажикстан былтыр Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы эстафетаһын тап Башҡортостанға тапшырғайны. Шунда уҡ Рөстәм Хәмитов ҡушыуы буйынса Тажикстандың Хатлон өлкәһе хөкүмәте менән хеҙмәттәшлек итеү тураһындағы килешеүгә ҡул ҡуйылды.\n2014 йылда яҡтар араһындағы тауар әйләнеше 67 миллион доллар самаһы тәшкил иткән. Әле ауыл хужалығы, мәғариф өлкәһендә хеҙмәттәшлек мәсьәләләре ҡарала. Тажиктар Башҡортостанға күпләп йәшелсә-емеш индерергә ниәтләй. Мәғариф өлкәһенә килгәндә, ҡунаҡтар йәштәрҙең Башҡортостанда белем алырға теләүен белдерә. Быйыл республика юғары уҡыу йорттарында 70 студент белем алған, киләсәктә күрһәткесте арттырырға мөмкин. Тап шуның өсөн дә әлеге минуттарҙа Тажикстан Президенты Өфө дәүләт нефть техник университеты менән яҡындан таныша. Һуңынан инде уның Рәсәй Президенты менән осрашыуы көтөлә.


«Чайка» лагерында балалар хәҙерге бейеүҙәрҙе өйрәнде\n29 Июнь 2010, 17:13\nӨфөнөң «Чайка» балалар сәләмәтләндереү лагерында E-Dance Studio бейеү коллективы тренерҙары РФ Федераль наркоконтроль буйынса хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы ярҙамында ял итеүсе балалар өсөн мастер-класс үткәрҙе һәм бейеү дәресе бирҙе.\n«Башҡортостандың тейелгеһеҙ запасы» Наркотиктарға ҡаршы ижади йәштәр лигаһында ҡатнашыусы Аким Агапов хәбәр итеүенсә, балалар унда ҡәнәғәтләнеп ҡатнашты, бер кем дә вайымһыҙ ҡалманы. Быға тәжрибәле тренерҙарҙың яҡшы эшләүе генә түгел, дәртле музыка ла булышлыҡ итте. Балаларға төрлө стилдәге бейеүҙәр күрһәттеләр. Ял итеүселәрҙең барыһы ла хайран ҡалды һәм оҫталарҙан тағы ла күберәк яңы хәрәкәттәр һәм бейеү элементтары күрһәтеүҙәрен һораны.\nБалаларға тәғәйен миҫалда сәләмәт йәшәү рәүеше алып барыу өҫтөнлөктәре күрһәтелде.\nТеги:сәләмәт йәшәү рәүешеканикулдарнаркоконтроль


Дәртте уятыр яҙғы табыш » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Дәртте уятыр яҙғы табыш\nДәртте уятыр яҙғы табыш 29.03.2014 // Эй ултыра балыҡсы...\nТөбәгебеҙҙең тәбиғәтенә һоҡланмау мөмкин түгел. Ул яҙғыһын айырыуса сағыулана, күңелдәрҙе хозурлығы менән арбай: үҙеңде әкиәт илендә кеүек хис итәһең. Боҙҙан әрселеп, көмөш моңон һуҙа башлаған йылғалар, күңелле сутылдаған ҡоштар... Балыҡсыға ял итеү өсөн тағы ни кәрәк һуң?! Беҙҙең яҡтар күлгә, йылғаға, шишмәгә, быуаға бай. Уларҙа бер тапҡыр балыҡ тотҡанһың икән, артабанғы ял көндәреңде лә ошо шөғөлгә арнап, тәбиғәт ҡосағында үткәрәсәкһең.\nӘлегә иһә боҙ аҫтынан балыҡ тотоуға иғтибар бүлергә булдыҡ. Беренсенән, йылға-күл боҙҙан әрселмәгән, икенсенән, ошо ваҡытта табыштың күп эләккәнен беләбеҙ.\nҠышҡыһын башҡарылған был эш айырым бер фәнгә тиң, сөнки балыҡсы тәбиғәтте өйрәнеү предметынан һынау тотҡан уҡыусыны хәтерләтә. Йылға йәки күлдең ҡайһы өлөшөндә яҡшы ҡаба, ниндәй ҡармаҡты алырға, нисек кейенергә — быларҙың барыһы ла мөһим мәсьәлә.\nИң тәүҙә тәрәнлекте үлсәп, һыу аҫты рельефын тикшерергә кәрәк. Ҡармаҡ сытырға эләгеүсән, шунлыҡтан балыҡты сығарғанда ла ҡыйынға тура килә. Буласаҡ табышты нимәгә әүрәтеү отошло һуң? Төрлө ысул бар: ҡалҡыуыслы ҡармаҡҡа, мормышкаға (ялтырауыҡҡа), тере ваҡ балыҡҡа тоторға мөмкин. Ҡыш-ҡы ҡыуал 30-40 сантиметр булырға тейеш, кәтүктең диаметры 50 миллиметрҙан артмаһын. Айырыуса киң таралған ҡармаҡ — мормышка. Уның менән эш иткәндә, тиҙлек талап ителә: ҡармаҡты йәһәт кенә өҫкә күтәрергә, аҫҡа төшөрөргә кәрәк. Ҡалҡыуыслыны ҡулланғанда (тымыҡ һыуҙа) балыҡтың сирткәнен түҙем генә көтөргә ҡала.\nБоҙҙо тишә торған ҡорамалдарға килгәндә, уларҙың бысағы титандан яһалғаны отошло — йыш үткерләү талап ителмәй.\nЙылға-күл боҙҙан әрселеү менән балыҡсылар яр буйына ашыға. Кемдең генә ялда өйҙә ултырғыһы килһен инде?! Тышта 10-15 градус йылы булғанда, һәр балыҡсының табышлы ҡайтыуы ихтимал. Һыу таҙара башлағас та, ҡалҡыуыслы ҡармаҡҡа күсеү отошло булыр. Яҙғыһын бөтә балыҡтар ҙа тип әйтерлек яҡшы ҡабыусан. Ҡыштан йонсоп хәлһеҙләнгәнлектән, улар ҙур йылғаларҙың ҡушылдыҡтарына ынтылыусан, сөнки был урындарҙа һыу тиҙерәк йылына, ашарға ла етерлек. Ғөмүмән, тамаҡ туйҙырыу маҡсаты һәр ваҡыт хәрәкәттә булыуҙы талап итә. "Балыҡ йылына ике тапҡыр ныҡ асыға" тигән фекер йәшәй халыҡта. Беренсеһе ыуылдырыҡ сәскәнгә тиклем булһа, икенсеһе — унан һуң ай самаһы ваҡыт үткәс.\nЯҙғы балыҡсылыҡҡа бәйле ниндәйҙер кәңәш биреүен белешеп, оҫталарға мөрәжәғәт итәйек. Мәҫәлән, Әбйәлил районының Хәмит ауылынан Риф ағай Зәйнишев.\n— Яҙғыһын тәүге табышты сығарғас та, уның эсен ярып, нисек туҡланғанын асыҡлайым, — ти Риф ағай. — Аҡ балыҡтар, мәҫәлән, ыуылдырыҡ сәсер алдынан ныҡ күп ашай. Шуға күрә уларҙы ауларға йыртҡыстары ла сыға.\nАпрель, май айҙарын балыҡсылар һағынып көтөп ала. Хәйбулла районының Сәғит ауылында йәшәгән Ғәйнетдин ағай Атанғолов был осорҙо ажау, ҡорман, һаҙан, ҡыҙылгүҙгә "һунар мәле" тип иҫәпләй. Балыҡты ярҙан биш-алты метр алыҫлыҡта тороп, тәрәндән тотһаң, ялың уңышлы булыр, ти ул. Ғәйнетдин ағай әйтеүенсә, яҙғыһын селәүсен, бүрттерелгән борсаҡ, кукуруз, ҡарышлауыҡ — буласаҡ табыш өсөн иң яҡшы аҙыҡ.\nҺыу 15 — 18 градусҡа тиклем йылынғас та, табан балыҡ ихлас ҡаба башлай — көн генә матур торһон. Уны тотоу өсөн дүрт-биш метрлыҡ ҡыуал, 0,2 — 0,22 миллиметрлыҡ ҡармаҡ ебе, еңел ҡалҡыуыс талап ителә. Бындай әҙерлек менән ике килограмға тиклемге табандарҙы тартып сығарырға мөмкин. Ем итеп ямғыр селәүсене, ҡамыр ҡулланыла. Табан балыҡты емләп тоторға кәңәш ителә. Ихлас ҡапҡан сағында, ашатырға ризығың ҡалмаһа, бер-ике ус балсыҡлы тупраҡ һипһәң дә эләгеүен дауам итә ул.\nКарпты, һаҙанды яҙғыһын тотоу ваҡытты бушҡа үткәреүгә тиң, тип иҫәпләй ҡайһы бер балыҡсылар. Улай түгел, киреһенсә, бер мәлдә эреләрен эләктереү мөмкинлеге тыуа. Емһалғысты бүрттерелгән бойҙай, кукуруз, борсаҡ менән тултырып, 25 — 30 метр алыҫлыҡҡа ырғытыу яҡшы һөҙөмтә бирәсәк. Карп та, һаҙан да инәлтеп кенә ҡабыусан балыҡ булғанлыҡтан, ҡармаҡлаған урыныңды йышыраҡ емләп торорға кәрәк. Күбәләк ҡарышлауығы яҡшы ғына уңыш килтерер. Карп менән һаҙанды шулай уҡ бешерелгән картуфҡа ярма ҡушып йәки консерваланған шәрбәтле кукурузға тотһаң, буш ҡайтмаҫһың.\nҺуңғы йылдарҙа Башҡортостан күлдәрендә ротан балығы күпләп үрсене. Был һәйбәт түгел, әлбиттә. Белгестәр әйтеүенсә, ротан Амур өлкәһендәге йылғаларҙан килгән. Уның кире яғы шунда: беренсенән, тышҡы ҡиәфәте үҙенә тартып тормай; икенсенән, урындағы балыҡтарҙың ыуылдырығы менән туҡлана.\nБеҙҙең йылғаларҙа "Ҡыҙыл китап"ҡа индерелгән балыҡтар ҙа күп. Улар, йәғни бағыр, бәрҙе, ҡыҙыл балыҡ, сөгә, уҡбалыҡ һәм башҡалар, таҙа һыуҙы ғына үҙ итә.\nБер кәңәш: "Яҙғы боҙға ярҙай булһа ла ышанма" тигән халыҡ әйтемен иҫегеҙҙән сығармаһағыҙ ине. Республикала һәр яҙ һайын тиҫтәләгән балыҡсы боҙ аҫтына китеп һәләк була. Боронғолар әйтмешләй, һыуҙан ҡурҡа ла бел, уға хөрмәт тә күрһәт. Балыҡ тотоу мәлен тәртипле, иҫерткес эсемлектәрһеҙ үткәрһәң, ғаиләңә хәүефләнергә урын ҡалмаҫ.\nЯҙ — иң яратҡан миҙгелем. Шашып аҡҡан йылғаларҙың үҙен хужаларса тотоуы илһамландыра. Уларҙа һис уйламаған ерҙән эре балыҡ эләктереү ихтималлығын күҙаллап, таң менән күл буйына ашығам. Ә ғүмереңдә бер тапҡыр булһа ла йылғанан табыш эләктергәнһең икән, шул мәлде һағынып иҫкә алырһың, ул һине тағы ла ҙурыраҡ уңыштарға әйҙәп торор. Балыҡсылыҡтың тағы ла бер үҙенсәлеге шунда: бында барлыҡ кеше бер тигеҙ — етәксе лә, буйһоноусы ла юҡ.\nАвтор: Әбдел ХӘЛИЛОВ.


Ҡыш бабайҙан телевизор | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nЯңы йыл байрамы уңайынан Дәүләт телевидение һәм радиотапшырыуҙар компанияһы тоғро телевизор ҡараусылары өсөн ҙур конкурс иғлан итте. “Яҡшы һәм изге хәбәр” тип аталған конкурсҡа теләгән һәр кем 2019-сы йылда булған изге эштәре, маҡсаттары менән уртаҡлаша ала. Акцияның беренсе ҡатнашыусылары ниндәй шатлыҡлы хәбәрен һөйләне? Конкурста ҡатнашыу өсөн нимә эшләргә кәрәк? Бәләкәй генә бесәй балаһы тәүҙә үҙ аллы ашай ҙа, эсә лә алманы, шуға ла уға махсус тәрбиә кәрәк ине, тип иҫләй Динис. Йән эйәһенә ни бары ике аҙна булғанда, Әхмәровтар ғаиләһе уны тәрбиәгә ала. Бесәй балаһы яңы хужалары менән тиҙ уртаҡ тел таба.Шуҡ бесәйгә Гашан атамаһын ҡушалар. Ете ай ғына булыуына ҡарамаҫтан, кешеләрҙе бер ҡараштан аңлай, ти уның хужаһы.\nЙән эйәһенә айырым өй эшләйҙәр, уйынсыҡтар алалар.Бесәй балаһына матур тормош бүләк итеүҙәренә Динис ҡыуанып бөтә алмай. Гашан һәр ваҡыт эштән ҡаршы ала, ул ысын ғаилә ағзаһына әйләнгән. Һәр бер йән эйәһе кеше иғтибарына, тәрбиәһенә мохтаж. Бәләкәй дуҫтарҙы ла яратырға өндәп, Әхмәровтар ғаиләһе быйыл конкурста ҡатнашырға теләк белдергән.“Яҡшы һәм изге хәбәр”. Беҙҙең телекомпания иғлан иткән конкурс тап ошолай яңғырай. Өйгә бәпәй алып ҡайтыу, яңы машина йә иһә өй алыу, ҡарауылһыҙ ҡалған хайуандарҙы тәрбиәләү, сәйәхәткә сығыу, ғөмүмән, 2019-сы йылда тормошҡа ашҡан маҡсат һәм изге эштәр менән уртаҡлашырға ғына кәрәк. Бының өсөн гтрк.тв сайтындағы “Проекттар” бүлегендәге анкетаны тултырып, фотоһүрәт йәки видеояҙмалар ебәреү мөһим. Акцияның беренсе ҡатнашыусылары Әхмәровтар ғаиләһе телевизор отоуҙарына бар күңеле менән ышана. Ҡағиҙә буйынса, конкурстың еңеүсеһе тауыш ярҙамында билдәләнә. Уның һөҙөмтәләре 25 декабрҙә иғлан ителәсәк.


Һүҙҙең дә ҡөҙрәте бар\n8 Октябрь , 07:35\nКешене рәнйетеү, асыуың килеп, уны ҡарғау донъялағы иң ҡурҡыныс гонаһтарҙың береһе һанала.\nТормошта күҙәткәнегеҙ барҙыр: ҡайһы берҙә әҙәм балаһы һау-сәләмәт йөрөгән еренән сирләп китә, кибә, йөҙөнән нур юғала. Был ҡарғыштың ҡабул булыуы түгел, ә әйләнеп ҡайтыу күренеше. Сөнки башҡаларға яман теләк теләгән кешене алда ҙур һынау көтә. Кеше, ғәҙәттә, асыуы килгәндә ҡарғай. Ҡарғыштың ниндәй йоғонто яһауын ғалимдар ҙа тикшереп ҡараған. Тикшеренеүселәр арабидопис үҫемлегенең орлоғон сәсә лә, уны насар һүҙҙәр әйтә-әйтә үҫтерә. Һөҙөмтәлә үҫемлектең 40 мең рентген нурланыу алыуы асыҡлана. Был көслө дозанан ДНК селтәре менән хромосомалар өҙөлә, гендар алмашынып бөтә, күп орлоҡ юҡҡа сыға. Иҫән ҡалғандарының да генетик аппараты кире программаға көйләнә. Иҫ киткес мутациялар башланып, үҫемлек сирләй һәм үлә. Ғалимдар шуныһына иғтибар итә: эксперимент һөҙөмтәһе һүҙҙәрҙе ҡысҡырып йәки эстән генә әйткәндән тормай. Тикшеренеүселәр ҡысҡырһа ла, тыныс тауыш менән һөйләһә лә, шыбырлаһа ла, теләһә ниндәй осраҡта ла һөҙөмтә бер төрлө була. Үҫемлекте тауыштың көслө булыуы түгел, ә әйтелгәндең мәғәнәһе кире булыуы юҡҡа сығара.\nҒалимдарҙың ҡайһы бер тәжрибәләре ҡарғауҙың, үҫемлектең генетик аппаратын зарарлауҙан тыш, уның үҫентеләрен үлтереүен дә күрһәтә. Фауна менән кешеләр араһында айырма ҙур булһа ла, кире һүҙ, бәддоға уҡыуҙың кеше организмына ла, хайуандарға ла, үҫемлектәргә лә йоғонтоһо бер төрлө. Шуға ла ҡарғыш генетик аппаратты зарарлай. Емергес йоғонтоноң механизмы нисек һуң? Тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, һүҙ һыуҙың структураһын ныҡ үҙгәртә, ә кеше организмында был шыйыҡлыҡ 80 процент тәшкил иткәс, кәүҙәбеҙ уны ниндәй һүҙҙәр менән эшкәртеүҙәренә һис тә битараф түгел, үҙенә һеңдерә бара.\nКешенең һөйләүе йоғонтоһонда һыу молекулалары ҡатмарлы бер төркөм төҙөй. Насар һүҙҙән улар ағыуға оҡшаш структураға берләшә, ә яҡшы һүҙҙән һыу молекулалары нәҫел молекулаһына оҡшаш сифаттарҙы ала. Яҡшы һүҙ – йән аҙығы, тигәндәй, йәшәүгә көс биргән изге һүҙҙәр менән үҙ-үҙебеҙҙе, тирә- йүндәгеләрҙе һауыҡтырабыҙ.\nҠарғыш зыян килтерә, доға уҡыу тәнде, йәнде һауыҡтыра. Һүҙҙәр кемгә йүнәлгән булыуына ҡарап түгел, ә бөтә тыңлаусыларға ла тәьҫир итә. Әгәр ҙә ҡатын, балаларын ҡурсалап, ирен ҡарғай икән, бәддоға уның балаларына, бөтә нәҫеленә төшә. Был хәлдә тик тәүбә итергә, Хоҙайҙан ярлыҡау, ғәфү итеүен һорарға кәрәк.\nУйлаған уйҙарығыҙ һәр саҡ саф, таҙа булһын. Һүҙ төрлө матди көстән көслөрәк, унда тылсым бар. Тормошта кешенең шатлыҡлы ла, хәсрәтле лә мәлдәре була. Шул мәлдә әҙәм балаһының күңелен йәрәхәтләүҙән бик һаҡланырға кәрәк. Кешегә асыуланғанда, нәфрәтләнгәндә һис кенә лә бәддоға уҡырға ярамай. Ул ҡабул ҡылынып, кешене һәләк итеүе мөмкин. Бының икенсе яғы ла бар: ул – хаҡ нәфрәтләнеү. Әгәр бәддоға булмай икән, уның үҙенә ҡайтыуы ла мөмкин. Бәддоға исламда хупланмай. Нәфрәтләнгәндә, асыу тотҡанда, рәнйегәндә сабыр булырға кәрәк.


Һуңғы ваҡытта Рәсәй иҡтисадындағы хәлдең тотороҡло булмауы халыҡ араһында шау-шоу уятты\nКүптәр йыйған аҡсаларын юғалыуҙан ҡурҡып, сауҙа үҙәктәренә йүнәлһә, ҡайһы берәүҙәр һумдарын валютаға күсерергә ашыҡты. Ә инде етди ҡарарға килә алмаусылар көнө-төнө компьютер мониторына текәлеп һумдың ҡиммәтләнеүен көтә. Һуңғы көндәрҙә евро һәм долларҙың 100 һумға ҡәҙәр күтәрелеүе халыҡты борсолорға мәжбүр итте.\nВалютаның ҡиммәтләнеүен иҫәпкә алып илдең Үҙәк банкы төп ставканы 17 процентҡа ҡәҙәр арттырҙы. Шулай ҙа ил етәкселеге халыҡты тынысландырыу өсөн төрлө саралар күрергә тырыша. Был үҙ һөҙөмтәһен бирмәй ҡалманы. Һуңғы сәғәттәрҙә доллар һәм евроның һумға ҡарата хаҡы төшөүе күҙәтелә.


Республикала 2019 йылда табиптар 371 белгескә артҡан // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n17:48, 18 ноября 2019 Иҡтисад\nРеспубликала 2019 йылда табиптар 371 белгескә артҡан Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2019 йыл, 18 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Азат Ғиззәтуллин/.\nБашҡортостанда быйыл республиканың медицина ойошмаларында эшләгән табиптар һанын 371 кешегә арттырыуға өлгәшелгән. Башланғыс звенола был һан 234 тәшкил иткән. Ашығыс медицина ярҙамы хеҙмәтенең штаты 22 хеҙмәткәргә артҡан.\nРеспубликаның һаулыҡ һаҡлау министры Максим Забелин хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә быйыл «Ауыл табибы» федераль программаһы сиктәрендә Башҡортостандың 99 табибы — 1 миллион, 10 фельдшер 500 мең һум аласағын һөйләне. Түләү 1 декабргә тамамланырға тейеш. Тағы 72 фельдшерға «Ауыл фельдшеры» республика программаһы буйынса 500 мең һум түләнә.\n«Ауыл фельдшеры» программаһына эләкмәгән 150 фельдшерға ла 1 миллион һум бирелгән. Коллегалары менән бергә бер миллион һум алған 8 табип та ошо исемлеккә индерелгән. Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров тәҡдиме менән башланған программа буйынса 135 тар йүнәлешле белгескә бер миллион һум түләнгән. Маҡсатлы йүнәлтмә буйынса уҡыған 1033 студентҡа — 5 мең һум, ә 416 ординаторға 8 мең һум тапшырыла.\nРадий Хәбиров 2020 йылда медицина хеҙмәткәрҙәренә ярҙам программаларының дауам ителәсәген һәм бының өсөн бюджетта аҡса ҡаралғанын белдерҙе. Башҡортостан Башлығы Һаулыҡ һаҡлау министрлығы етәксеһенең иғтибарын маҡсатлы йүнәлтмә менән уҡыған студенттарҙың мотлаҡ өс йыл эшләргә тейешлегенә йүнәлтте. Ул шулай уҡ һаулыҡ һаҡлау һәм башланғыс звеноға ярҙам күрһәтеү мәсьәләләре яңыраҡ Рәсәй президенты Владимир Путин етәкселегендәге Дәүләт Советы ултырышында ҡаралыуын билдәләне.\nТеги: Башҡортостан Республикаһының Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, табиптар, Ауыл табибы


Республикала Бөйөк Ватан һуғышы ветераны иҫән сағында уҡ иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n1 март, Дүшәмбе\nРеспубликала Бөйөк Ватан һуғышы ветераны иҫән сағында уҡ иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла\n14:57, 14 апреля 2020 Йәмғиәт\nБашҡортостанда тәүге тапҡыр ветеран иҫән сағында уҡ иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйыла. 15 апрелдә 100 йәшен билдәләргә тейешле Ришат Сәлих улы Исмәғилевтың яҡташтары шул турала һораған.\n«Ул бик теремек һәм аралашыусан, әле Өфөлә йәшәй. Брест ҡәлғәһен обороналаған саҡта иҫән ҡалған аҙ ғына яугирҙәрҙең береһе булыуына ҡарамаҫтан (уның тәнендә әле һаман фашист бомбаларының ярсыҡтары бар), ул уникаль кеше, — тип яҙҙы Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров социаль селтәрҙә. — Яҡташтары уның өсөн ҡағиҙәнән ситләшеүҙе һорай».\nИҫтәлекле таҡтаташ Ришат Исмәғилев тамамлаған Кушнаренко һөнәри колледжында ҡуйыла. Шулай уҡ Байгилде ауыл лицейына ветерандың исеме бирелә.\nРеспублика етәксеһе билдәләүенсә, бөтәһенә лә ошондай кешеләргә тиңләшергә һәм ауырлыҡтарҙы еңергә өйрәнергә кәрәк.\nТеги: ветеран, хәтер таҡтаһы, Ришат Исмәғилев


Стәрлебаштың айырым иҡтисади төбәге | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n13 апреля 2018 — 17:46 ГТРК «Башкортостан»\nРайондағы Йәшергән ауылында эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнеүселәр һаны арта. Фермерлыҡ хужалығы менән үҙ йүнен күргән Биктимер Ғиләжев өсөн әле уттай ҡыҙыу эш мәле. 125 гектар майҙанда сәсеүҙе хәстәрләү, һимертергә ҡуйылған малдарҙы тәрбиәләү – көндәлек хәстәр. Бынан тыш, етештерелгән ризыҡ һатыу юлдарын барлау ҙа хужаның үҙ иңедә. Стәрлебаштағы Йәшергән ауыл биләмәһен урындағы айырым иҡтисади зона, тип йөрөтәләр. Егермегә яҡын йүнсел ярышып эшләүҙе төп ҡағиҙә итеп алған. Кемдер май һыҡтырһа, ҡалғандары игенгә тотонған, сауҙа ла ныҡлы бара. Йәшергәндән Ынйы Вәлиәхмәтова исеме бер-нисә район, хатта ҡалаларға таныш. Дүрт-биш кешене эш менән тәьмин иткән йүнсел икмәк-бәлештәр бешереүҙе яйға һалған.Стәрлебаш районында ҙур предприятиелар юҡ тиерлек. Урындағы ҡаҙнаны тултырыуҙа яҡынса 35-40 процентты эшҡыуарҙар үҙ өҫтөнә алған. Төбәктә йүнселдәргә ярҙам итеү программаһын да булдырғандар. Стәрлебаштың йүнселдәргә ярҙам итеү өсөн үҙ проекттары ла бар. Райондың махсус программаһына ярашлы, һуңғы йылдарҙа йүнселдәргә миллион 400 мең һум биреү мөмкинлеген тапҡандар. Әлегә был сумманы ҙур тип әйтеп булмаһа ла, уның файҙаһы һиҙелерлек. Йәшергәндә, мәҫәлән, хәҙер ағас эшкәртеүселәр, таҡта ярыусылар үҙ цехтарын булдырыр, тигән өмөткә ышаналар.Стәрлебаштар хәҙер үҙ брендтарын да булдырмаҡсы. Бының өсөн мөмкинлек тә етерлек. Ибрай ауылында, мәҫәлән, “Ибрай майын” сығаралар.Әлегә иһә эшҡыуарҙарҙың үҙ хәстәре. Биктимер Ғиләжев, әйтәйек, тимер атын ремонтлау менән мәшғүл. Тиҙҙән яҙғы баҫыу эштәре башлана.


Рөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда хәйриәлек яҡшы үҫешә» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда хәйриәлек яҡшы үҫешә»\n18:24, 17 ноября 2016 Йәмғиәт\nРөстәм Хәмитов: «Башҡортостанда хәйриәлек яҡшы үҫешә» Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\n17 ноябрҙә Өфөләге Конгресс-холда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов «Ҡатын-ҡыҙҙар диалогы. Сикһеҙ мәрхәмәтлек» халыҡ-ара форумының пленар ултырышында сығыш яһаны.\n– Һуңғы йылдарҙа хәйриәлек ныҡлы үҫешә башланы. Бөгөн даими эшләгән фондтар бар. Хәйриәлек тирәләй интеллектуаль, хоҡуҡи мөхит булдырылған, – тине Рөстәм Хәмитов. – Әлеге ваҡытта хәйриәлек — ҡатын-ҡыҙҙарҙың ышаныслы, һиҙгер ҡулдарында. Был бик һәйбәт. Шәфҡәтлелек, изгелек, әсә һөйөүе балаларҙы ла, яҡындарҙы ла дауалай. Хәйриәлек ҡыйыулыҡ талап итә, сөнки һеҙгә ауыр яҙмышлы кешеләр менән осрашырға тура килә. Сирле балаларҙы, хәлһеҙ кешеләрҙе күрәһегеҙ, кеше ҡайғыһы менән осрашаһығыҙ. Һеҙ ҙур эш башҡараһығыҙ – ярҙам итәһегеҙ һәм бергәләп ауыр хәлдән сығыу юлын эҙләйһегеҙ.\nБашҡортостанда хәйриәлекте үҫтереү өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылған, тип билдәләне төбәк етәксеһе.\n– Башҡортостанда, бөтә илдәге кеүек үк, хәйриәлек яҡшы үҫешә. Беҙҙә республика Башлығы ҡарамағындағы хәйриәлек буйынса Совет эшләй. Ошо эшкә байтаҡ ресурстар йүнәлтелә, – тип билдәләне Рөстәм Хәмитов. – Маҡтанғым килмәй, әммә республикала хәйриәлек өсөн бүленгән аҡса йөҙҙәрсә миллион һумдар менән иҫәпләнә. Тимәк, меңдәрсә кеше үҙҙәренә кәрәкле ярҙам ала.\nУлтырыш барышында төбәк Башлығы республика биләмәһендә хәйриәлек эшмәкәрлеге менән шөғөлләнгән дүрт ойошмаға рәхмәт хаттары тапшырҙы. Улар иҫәбендә – Ауыр тормош хәлендә ҡалған балаларға ярҙам фонды, Елена һәм Геннадий Тимченко фонды, «Йылмайыу операцияһы» йәмәғәт ойошмаһы, «Ғүмер һыҙаты» ауыр сирле балаларҙы ҡотҡарыу хәйриә фонды.\nТеги: хәйриәлек,форумдар,бр башлығы


БДИ: ҡурҡыныс төш кенә булдымы? | Йәншишмә\nБДИ: ҡурҡыныс төш кенә булдымы?\nНаписал в 24 июня 2016, 13:05\nҠасан ғына БДИ тиҙерәк үтеп китә инде, тип сығарылыш синыф уҡыусылары ла, ата-әсәләре лә, уҡытыусылары ла хафаланһа, ниһайәт, һынауҙар артта ҡалып та бара. Күптәр, арҡаһынан бер йөк төшкән һымаҡ, еңел һулап та ҡуйғандыр. Бәғзеләргә ҡурҡыныс төш кеүек кенә булып иҫтә ҡалыр инде.\nҺайланма фәндәрҙән Берҙәм дәүләт имтиханы 27 май көндө үк башлағайны. Географияны 843 кеше тапшырҙы, шуларҙың 2-әүһе 100 балл йыйҙы. Урыҫ әҙәбиәтенән 1 мең 23 ҡыҙ һәм егет һынау тотһа, берәү генә иң юғары балл алыуға иреште. Был фәндәрҙән 5 уҡыусы үҙҙәрен насар тойоп, тесты тамамлай алманы. Шуға улар 22 июндә яңынан яҙҙы, һөҙөмтәләре 5 июлдә генә билдәле буласаҡ.\nУрыҫ теленән 19 меңдән ашыу сығарылыш синыф уҡыусыһы БДИ тапшырғайны, шуларҙың 21-е генә 100 балл алып ҡыуанған. Мәғариф министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, минималь балды йыймаусылар ҙа бар, әммә былтырғы менән сағыштырғанда, бирә алмаусылар әҙерәк. Әгәр урыҫ теленән һөҙөмтәһе насар булып, математиканан яҡшы тапшырған хәлдә уҡыусыға резерв көндө – 27 июндә тағы үҙен һынап ҡарау мөмкинлеге бар.\nМатематиканан база кимәле буйынса – 18,5 меңдән ашыу, йүнәлеш буйынса 13 меңгә яҡын сығарылыш синыф уҡыусыһы имтихан бирҙе. Ике уҡыусы шпаргалка менән тотолдо. Улар ҡабаттан тапшырыу көнөндә лә һынау тотоу мөмкинлегенән мәхрүм ителде. Тағы ла 6 кеше үҙен насар тойоп, эшен тамамлай алманы.\nБыйыл 1 мең 704 уҡыусы – инглиз, 26 кеше – немец, 4 кеше француз телдәрен һайлаған. Уны тапшырыу ике өлөшкә – телдән һәм яҙмаға бүленде. Яҙмаһын ғына һайлағандар 80 балл ғына йыя алды, телдән өлөшөн үтәгәнгә тағы 20 балл өҫтәлде. Һөҙөмтәләрҙе 28 июндә генә беләсәкбеҙ.\n– Быйыл имтихандар тыныс шарттарҙа, дөйөм алғанда, тәртип боҙоуҙарһыҙ үтә. Ата-әсәләр тарафынан да ышаныс тоябыҙ, – ти мәғариф министрлығынан Дәүләт йомғаҡлау аттестацияһы һәм белем сифатын баһалау бүлеге етәксеһе Жанна Миңлекәева.\nБыл аҙнала ун беренселәр химия, физика фәндәренән БДИ тапшырҙы, тест һөҙөмтәләре 5 июлдә генә асыҡланасаҡ.\nБДИ-ның резерв көндәре 22 июндә башланып, 30 июнгә тиклем дауам итә. Иң һуңғы көндә имтихан биргәндәр 12 июль генә нисек үтәгәндәрен беләсәк.\nЗемфира КЕЙЕКБИРҘИНА, Сибайҙағы интернат-гимназия:\n– Тәүге имтиханға барғанда ғына ныҡ тулҡынландым. Ауыр булыр, тип ҡурҡҡайным, беҙ үткән темалар, эштәр булғас, ҡаушауым үтте. Ҡалғандарына ғәҙәти һынауға барған кеүек барҙым. Мәктәп программаһын яҡшы белгәнгәме икән, әллә ни ҡыйын булманы. Математиканан база кимәленән «бишле» алдым. Быға әле лә ҡыуанып бөтә алмайым. Урыҫ теленән дә һөҙөмтәм артыҡ бойоғорлоҡ түгел. Башҡа фәндәрҙән дә яҡшы тапшырғанмындыр, тип уйлайым.\nКүптәр Берҙәм дәүләт имтиханынан ҡурҡып, төшөнкөлөккә бирелә. Бер ҙә улайтырға ярамай, әҙерләнһәң, тырышһаң, мораҙыңа ирешеп була. Бөтәһе лә бары тик үҙеңдән генә тора.\nАльбина ДӘҮЛӘТКИЛДИНА, Ишембайҙағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт интернат-гимназияһы:\n– Урыҫ теленән һәм математиканан балдарымды әлегә әйтмәйем, күҙ тейер, тип ҡурҡам. Йәмғиәтте өйрәнеү, тарих фәндәренән дә яҡшыға өмөт итәм. Тест һорауҙарына яуап биргәндә әллә ни ҡыйынлыҡтар булманы. Алла бирһә, БДУ-ның юридик йәки тарих факультеттарына уҡырға барырға уйлайым.\n« Иҫтә ҡалырлыҡ булды\nАҙна һайын – отош »


Бәләкәй Ватан хаҡына » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Бәләкәй Ватан хаҡына\nБәләкәй Ватан хаҡына 24.11.2017 // Иман\nҮткән быуатта, ил халҡы диндән ситләштерелгән осорҙа, рухи ҡиммәтебеҙҙе күңел төпкөлөндә һаҡлап, тамырын һулытмаған өлкән быуын. Улар үҙ тоғролоғо, намыҫы менән Аллаһ Тәғәләнең рәхмәтенә өлгәшкәнгә бөгөн Ислам йәшәйешебеҙҙең төп терәгенә әйләнә баралыр. Замандаштарыбыҙҙың иман йорттарына йыш ҡына олатай-өләсәйҙәренең исемен ҡушыуы ла – динде һаҡлап ҡалған өлкән быуынға оло хөрмәт билдәһе.\nКүптән түгел Мәләүез районының Муллағол ауылында асылған мәсеттең “Нәсимә” тип аталыуы ла ҡәрҙәштәребеҙҙе үткән быуатҡа әйләнеп бағып, шул заман һулышын йәнә бер ҡат күңеленән үткәрергә, уйланырға мәжбүр иткәндер. Свердловск өлкәһе губернаторы урынбаҫары Азат Сәлихов иман йортона өләсәһенең исемен ҡушып, динебеҙ тамырҙарын һаҡлап ҡалған өлкән быуынға ихтирам-хөрмәт тойғоһон мәңгеләштереүгә өлөш индерҙе. Мәсет күрше төбәктә йәшәгән ошо яҡташыбыҙҙың ярҙамы һәм Муллағол ауылы халҡының берҙәм тырышлығы менән ҡыҫҡа ваҡыт эсендә ҡалҡып сыҡҡан.\n– Яҙмышы ҡайҙа ғына илтмәһен, бәләкәй Ватанын онотмаған, уны төҙөкләндереүгә, йәшәү өсөн уңайлы шарттар тыуҙырыуға, урындағы халыҡтың ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереүгә үҙ өлөшөн индергән яҡташтарыбыҙға ҙур рәхмәт! – тине мәсетте асыу тантанаһында Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров. – Иман йортоноң ишеге һәр саҡ асыҡ булһын, бында дини байрамдар гөрләп үтһен, мосолман йолалары уҙғарылһын. Традицион Ислам нигеҙҙәрен нығытыу йәһәтенән берҙәм эш алып барайыҡ.\nРайон етәксеһе Рөстәм Шәмсетдиновтың әйтеүенсә, Мәләүез төбәгенең бөгөнгө уңыш-ҡаҙаныштары ҡырҡтан ашыу милләт вәкилдәренең бер ғаиләләй дуҫ, татыу йәшәүенә, бер-береһенең тарихын, телен, мәҙәниәтен, йолаларын хөрмәт итеүенә бәйле. Хакимиәт тә халыҡтар араһындағы күркәм мөнәсәбәтте һаҡлау, һәр ҡайһыһының рухи ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереү йәһәтенән даими эш алып бара.\nИман йортон асыу тантанаһында шулай уҡ Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин, Көйөргәҙе, Федоровка, Күгәрсен, Стәрлебаш, Ейәнсура райондары етәкселәре, имамдар, ошо тирәләге ауылдар халҡы ҡатнашты. Улар муллағолдарҙы күркәм байрам менән ихлас ҡотлап, изге теләктәрен еткерҙе.\n– Мәсет барлыҡ быуын вәкилдәрен бергә туплаған урынға әйләнһен ине, – тине мәрхәмәтле яҡташыбыҙ Азат Сәлихов та. – Хаҡ юлдан тайпылмайыҡ.\nТантананан һуң намаҙ уҡылғас, ҡунаҡтар мәсет биләмәһенә ағас үҫентеләре ултыртты.


Башҡортостан мосолмандары Ҡорбан ғәйетенә әҙерләнә. Быйыë ул 8 декабргә тура килә. Был көн республика Хөкүмәте ҡарары менән ял көнө тип иғлан ителде.\nҠорбан ғәйете ìосолман календары буйынса Зөлхизә айының унынсы көнөндә билдәләнә Һәм бөтә донъя мосолмандары уны Мәккә янында билдәләргә тырыша. Мәккәгә барып хаж ҡылыу - динсел мосолмандарҙың төп вазифаһы һанала.\nБыйыл Рәсәйҙән 20 меңгә яҡын мосолман изге урындарға барып хаж ҡыласаҡ, улар араһында Башҡортостандан 310 кеше бар. Был үткән йылға ҡарағанда, 85 кешегә күберәк. Шулай итеп, финанс көрсөгөнә ҡарамаҫтан, хажға барыусылар һаны кәмемәгән, ә, киреһенсә, артҡан.\nҺуңғы йылдарҙа беҙҙең республиканан хажға барыусы уртаса йәштәге мосолмандар һаны кәмей. Башлыса Мәккәгә быйыл 40 йәштән алып 60-ҡа тиклемге кешеләр юл алды. Иң йәш хаж ҡылыусыға - ике йәш ярым. Әйткәндәй, хажға барыусы ирҙәр һәм ҡатын-ҡыҙҙар һаны тигеҙ.\n€œðœôœт тауында тороу хаж ҡылыу кульминацияһы һанала. Быйыл ул 7 декабрҙә була. Был ваҡиғанан һуң бөтә мосолмандар ҡорбан килтереү байрамын - Ҡорбан ғәйетен билдәләй.\nБөтә кешенең дә Мәккәгә барып хаж ҡылыу, мосолмандарҙың төп байрамында ҡатнашыу мөмкинселеге булмай. Ислам ҡанундары динселдәргә йоланың кульминацион өлөшөн Мәккәлә генә түгел, ә бар ерҙә, улар ҡайҙа була, шунда башҡарырға рәхсәт итә.\nҠорбан ғәйете изге Рамаҙан айы тамамланғандан һуң, 70 көн үткәс башлана. Был көндө мосолмандар һау малды ҡорбан килтерә.\nШуға күрә был ваҡиғаны иҫтә тотоп, етеш йәшәгән һәр мосолман ғаиләһе 8 декабрҙә ҡорбан килтерә - һыйыр, һарыҡ йәки кәзә һуя.\nӘйткәндәй, ҡорбан килтереү өсөн тәғәйенләнгән малды алдан уҡ һайлайҙар. Уны хатта айырым ашаталар, ҡай саҡта малды төрлө тылсымлы бетеүҙәр, сағыу буяуҙар менән биҙәйҙәр, муйынсыҡтар һәм ҡыңғырауҙар тағалар.\nҠорбан килтереү йолаһы тураһында һөйләгәндә, мәсеттән дин әһеле саҡырыла, ул мал өҫтөндә махсус доға уҡый. Малды башын Мәккәгә ҡаратып салалар. Һәр мосолман: "Алла хаҡына, Бөйөк Алла!" тип әйтергә тейеш.\nАҙаҡ мосолмандар был иттән киске аш бешерә, унда һәр теләгән мосолман ҡатнаша ала. Өҫтәл түрендә мулла йәки почетлы ҡунаҡ ултыра. Итте өс өлөшкә бүләләр: бер өлөшөн ярлылара тараталар, икенсе өлөшөнән туған-тыумасалàðû, күршеләре һәм дуҫтары өсөн һый әҙерләйҙәр, ә өсөнсө өлөшөн мосолман үҙендә ҡалдыра ала.\n8 декабрҙә Башҡортостанда һәр мәсеттә тиерлек, шулай уҡ бик күп баҙарҙа ҡорбан килтереләсәк. Өфөлә байрам вәғәздәре түбœндәге мәсеттәрҙә үтәсәк: "Ләлә-Тюльпан" мәсетендә (Комаров урамы, 5), "Ихлас"та (Сочинская урамы, 43), Беренсе Өфө собор мәсетендә (Туҡай урамы, 52), мосолмандарҙың иҫке зыяратындағы "Ғофран" мәсетендә (Алтай урамы, 19) һәм "Хәмзә" мәсетендә (Гагарин урамы, 16). Һанап үтелгән мәсеттәрҙең бөтәһендә лә ҡорбан килтереү йолаһы үтәсәк. "Ихлас" мәсетенә, миҫал өсөн, 200 баш һарыҡ килтерәсәктәр.\n8 декабрҙә шулай уҡ хәйриә байрам аштары ойоштороласаҡ. Махсус әҙерләнгән былау беренсе собор мәсете һәм "Ихлас" янында бушлай таратыласаҡ.\nҠорбан ғәйетен ғәҙәттә 3-4 көн байрам итәләр. Был көндәрҙә мосолмандар яҡындарына, дуҫтарына бүләктәр тарата. Улар шулай уҡ яҡындарына, дуҫтарына барып хәл-әхүәлдәрен белә.\nДонъяға төрлө ҡараштар, идеологиялар һәм дини ағымдар араһында даими көрәш барған ваҡытта, мосолмандар мөһим ролде йәштәргә йөкмәтә. "Йәшлек - ул Хоҙайҙың бүләге һәм бөйөк мәрхәмәте, шуға күрә йәш мосолман бының өсөн яуаплылыҡ тойорға тейеш", - тиелә Ҡөрьәндә.\nРеспубликала хәҙерге йәштәр дин менән ҡыҙыҡһынамы, йәш мосолмандар өсөн Ҡорбан ғәйете ниндәй әһәмиәткә эйә? "БАШвестЪ" хәбәрсеһе был һорауҙарҙы асыҡлау өсөн Мәрйәм Солтанова исемендәге мәҙрәсә ректоры Илдар хәҙрәт Малахов менән әңгәмәләште:\n- Әле, башлыса, дин менән йәштәр ҡыҙыҡһына. Миҫал өсөн, беҙгә БДУ, БДМУ, ӨДАТУ студенттары йыш килә. 20 йыл элек мәсеткә тик өлкәндәр, революцияға тиклем тәрбиә алған кешеләр генә йөрөй ине. Ә Совет власы îñîðîíäà тәрбиәләнгән урта йәштәге кешеләр ìœñåòêœ йөрөмәé тиерлек. Һәм бөгөн дә уларҙы мәсеттәрҙә һирәк осратаһың. Үҙгәртеп ҡороу осоронда һәм унан һуң тәрбиә алған әлеге йәштәр дингә хөрмәт менән ҡарай һәм Исламдың төп принциптарын һаҡларға тырыша.


Башҡортостанда 30 апрелдән янғынға ҡаршы режим индерелә - Правительство Республики Башкортостан\nРеспублика башҡарма власть органдары һәм муниципаль берәмектәргә янғын хәүефһеҙлеген тәьмин итеү йөкләмәһе ҡуйылды. Башҡортостандың ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитеты рәйесе Фәрит Ғүмәров белдереүенсә, 2019 йылдың беренсе кварталында, былтырғы йылдың ошо осоро менән сағыштырғанда, янғындар һаны 73 процентҡа артҡан. Утта һәләк булыусылар һаны шулай уҡ 18 процентҡа күбәйгән.\n–Башлыса кешеләр ут менән һаҡһыҙ ҡыланыу, электр приборҙарын файҙаланыу ҡағиҙәләрен һаҡламау сәбәпле һәләк була, – тине Фәрит Ғүмәров. – Һәләк булыусыларҙың социаль портретына килгәндә, оло йәштәге, ауылда йәшәүсе, эскән килеш ут менән һаҡһыҙ ҡыланыусы кеше күҙ алдына килеп баҫа.\nКәңәшмәлә янғындарҙы иҫкәртеү буйынса республика хеҙмәтен ойоштороу тәҡдиме яңғыраны.\n–Янғындар статистикаһын анализлап бер фекер еткерергә мөмкин – 2019 йылдың беренсе кварталында беҙ отолдоҡ, – тине Радий Хәбиров. – Тейешле һығымталар эшләргә кәрәк. Оператив мәғлүмәт тыңлап ҡына мәсьәләне хәл итеп булмай. Байрамдарҙан һуң янғындарҙы иҫкәртеү буйынса комплекслы кәңәшмә үткәрәсәкбеҙ.


"Күстәнәс"ле бала сағым\n“Тәмәке тартҡан ҡыҙҙы үпкәнсе, төпсөк һауытын үп!” тигән мәғәнәле генә һүҙҙәр яңғырай ине “Күстәнәс”тә. Аҙағын әлеге лә баяғы Рөстәм ағайыбыҙҙың һаһылдап көлөүе биҙәп ҡуя. Хәтәр көлә ине ул, эйеме? Хәҙерге ваҡытта радионы “Теге өсәү” биҙәһә, беҙҙең быуын өсөн Рөстәм Ғиззәтуллиндың ап-асыҡ көлөүе яҡын һәм танһыҡ булғандыр ул.\nИҫләйһегеҙме, “Күстәнәс”ле шаршамбы кисен? Эй, күңелле була торған ине ул. Радионан көнө-төнө тиерлек йыр-моң ағылып торһа ла, был тапшырыу нисектер бигерәк ихлас ине. Алып барыусыһы [gizzarustam|Рөстәм ағай] шундай ихласлыҡ энергияһын биргәндер тием “Күстәнәскә”. Уның рәхәтләндереп көлөп ебәреүе генә лә күңелдәрҙе күтәрә ине бит.\nОҙон-оҙаҡ ҡышҡы төндәрҙә ғәҙәттә иртәрәк йоҡлау яғын ҡарайбыҙ. Ҡараңғы алты тулыр-тулмаҫ төшә. Шуға күрә туғыҙ тирәһендә әүен баҙарына китергә кәрәк тә бит. Әммә юҡ... Мин күҙҙәрем йәбешеп, бер аяғым менән йоҡо донъяһында булһам да, “Күстәнәс” башланғанын көтәм. Төнгө ун берҙән алып бергә тиклем бара ине ул. Көткән арала мотлаҡ кәрәкмәгән кассета әҙерләп ҡуям. Яратҡан йырҙарымды шунда яҙҙырып булашмаһам, күңелем булмай. Ул йырҙарҙы аҙаҡ тыңлап тороу ҙа юҡ. Сөнки радионан көнө-төнө моң ағыла, кассеталар ҙа етәрлек. Әммә ғәҙәт үҙенекен итә.\nВаҡытты саҡ-саҡ еткереп алғас инде, тапшырыуҙы радио ҡосаҡлап ултырып тиерлек тыңлайым. “Күстәнәс” аша берәйһе һиңә сәләм ебәрһә, түбәң күккә тейә. Хатыңды уҡыһалар инде бөтөнләй күктең етенсе ҡатына барып олғашҡандай булаһың.\n“Тәмәке тартҡан ҡыҙҙы үпкәнсе, төпсөк һауытын үп” тигән мәғәнәле генә һүҙҙәр яңғырай ине “Күстәнәс”тә. Аҙағын әлеге лә баяғы Рөстәм ағайыбыҙҙың һаһылдап көлөүе биҙәп ҡуя. Хәтәр көлә ине ул, эйеме? Хәҙерге ваҡытта радионы “Теге өсәү” биҙәһә, беҙҙең быуын өсөн Рөстәм Ғиззәтуллиндың ап-асыҡ көлөүе яҡын һәм танһыҡ булғандыр ул.\nХәҙер инде радио менән бөтөнләй бәйләнеш юҡ тиерлек. Тыуған йортҡа ҡайтҡанда ғына осрашырға тура килә. Сөнки атайым әле лә урам яңғыратып радио тыңлай. Әммә ул күптән инде “Күстәнәс”һеҙ. Беҙ ҙә радио ҡосаҡлап ултырып алып тапшырыу тыңлау йәшенән үткәнбеҙ. Күңелдәрҙә генә яҡты хәтирәләр йәшәй. “Күстәнәс”ле бала сағымды бигерәк һағынам.\nӘ һеҙ “Күстәнәс”те тыңлай инегеҙме? Күңелегеҙҙә ниндәй тапшырыуҙар уйылып ҡалған?


«Балаларым – дарман инеше...» » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nГүзәл зат һәр өлкәлә үҙен раҫларға тырышып, йәнә лә тәү сиратта шәхес булараҡ үҫергә ынтылғанда, йәғни әлеге заман ысынбарлығында, күп балалы әсәйҙәрҙе ошо йәһәттән тышаулы һымаҡ ҡабул итәбеҙ. Дәүләкәндән Ҡорманаевтарҙы күреп, туғыҙ балаға ғүмер биргән Гөлназ Фаил ҡыҙы менән аралашыу был күҙаллауҙың хаталы ҡалып икәненә инандырҙы.\nҠаҙанғол ауылында тыуып үҫкән Гөлназ бәләкәстән ҡарап тороуға бик тыныс тойола. Һүрәт төшөрөргә яратыуын күреп, уны етенсе синыфҡа Ҡ. Дәүләткилдеев исемендәге Республика һынлы сәнғәт гимназияһына бирәләр. Әммә ул саҡта фермерлыҡ менән шөғөлләнгән әсәһенең тупраҡты, малды яратыуы, баҫыуға сәскән үҫентеләрен бәпестәй итеп ҡарауы ҡыҙҙа ла ергә сикһеҙ тартылыу уята. Юғары белемде Башҡорт дәүләт аграр университетында зоотехника һәм малсылыҡ продукттарын эшкәртеү технологияһы буйынса ала. Ошо уҡ уҡыу йорто студенты Айнурҙы ул тыуған ауылында осрата.\nТуғандарына килгән егет менән улар бер-береһен тәү күреүҙән оҡшата. Әсәйем «уйындан ҡайттың да Айнурҙы һөйләнең дә һөйләнең» тип һаман көлөп хәтерләй, ти Гөлназ. Буласаҡ ҡәйнәһе уларҙың туйынан ике ай алда ысын донъяға күсә, үлер алдынан хеҙмәт һөйгән ғаиләлә үҫкән Гөлназды килен итеп күргеһе килеп, «Хәлиҙәнең ҡыҙын ал» тип улына васыят әйтә. Икенсе курста өйләнешә йәштәр. Тәүге мөхәббәт емеше булып Нурфаяз тыуа.\nЙәш пар ғаилә башлығының тыуған ҡалаһы Дәүләкәндә төпләнә. Айнурҙың бәләкәстәр менән тиҙ уртаҡ тел табыуын күреп, таныштарының, бигерәк бәпес яратаһың, балаларығыҙ күп булыр, моғайын, тип юрауҙары юш килә. Өлкән улдарына әле 15 йәш, унан килә Алһыуға – 13, Аэлитаға – 12, Аделинаға – 10, Диниярға – 8, Артурға – 5, Исламға – 4, Викторияға – 2 йәш, ә төпсөктәре Самираға ни бары ете ай.\nТәрбиәлә төп иғтибар баланың рухи һәм физик яҡтан һау булып үҫеүенә йүнәлтелергә тейеш, тип иҫәпләй Ҡорманаевтар. Ҡыҙҙары-улдары спорт ярыштарынан алып ҡайтҡан миҙалдарҙың өйҙәрендә гөлләмәләй өйөлөп эленеп тороуы әйткәндәренең ҡоро һүҙ булмауын иҫбатлай. Нурфаяз бер нисә йыл баш ҡалалағы «Өфө» футбол клубында шөғөлләнгән. Дәрестән һуң автобуста барып, ҡайһы саҡ яңғыҙы, тура килгәндә атаһы менән ҡайтып йөрөгән. Әле Өфөлә, республика спорт мәктәп-интернатында уҡый. Аделиналары иһә шул тиклем гимнастика ярата, Дәүләкәндә түңәрәк булмағас, уны ла биш йәшенән алып аҙнаһына бер нисә тапҡыр Өфөгә йөрөткәндәр. Бер яҡ юлға ғына сәғәт ярым ваҡыт киткәнен, балаларҙың теләгенә ҡаршы килмәйек, тип атай-әсәй, өләсәйҙең Дәүләкән – Өфө юлын күпме тапағанын ғына уйлаһаң да, тән зымбырҙап китә. Аделина әле лә йөрөр ине гимнастикаға, тик күҙенә көсөргәнеш көслө тип табиптар тыйған, ҡыҙыҡай был хәлде ауыр кисергән, ярты йыллап эсе бошоп илаған. Әле ул ныҡлап самбо менән шөғөлләнә, Алһыу апаһы менән икәүләп ярыштарҙа ҡатнашалар. Алһыуҙары шашка ярата, ул да Өфөгә йөрөп уйнаған, сөнки үҙҙәрендә тренер юҡ, тағы ла баскетбол, саңғы менән мауыға, «бишле»гә генә уҡый. Аэлиталары йыр-моң ярата, сәхнәнән төшмәй, үҙенә килешә лә шул, фәнни конференцияларҙа ла ҡатнашып өлгөрә. Холоҡтары ла, барымдары ла һәр кеменең үҙенсә. Ҡартатаһы Аэлитаның ауылға ҡайтҡанда һарыҡтарҙы, тауыҡтарҙы ашатып, яндарынан китмәүенә ҡыуана, ә ҡайһы берҙәре мал һарайы яғына барып та әйләнмәй бит, ти икән. Спорт яғынан уларҙы аталары ҡеүәтләй. Йәйгелеккә велосипед, ҡышҡылыҡҡа коньки, саңғыларын яңырта. Ярыштарға үҙенекеләрҙе генә түгел, башҡа балаларҙы ла тейәп сығып китә өйҙә сағында. Вахта менән эшләгәс, ҡайтыуын һағынып көтөп торалар. Инглиз теленән өйгә эштәрен ҡарау ҙа уның өҫтөндә. Әйткәндәй, шәхси транспорт мәсьәләһен Ҡорманаевтар дәүләт ярҙамы менән хәл иткән. Республикабыҙ Башлығы Р. З. Хәмитов тапшырған алты йөҙ меңгә улар «тимер ат» алған.\nСәләмәт тормош алып барыуҙары ҡыуаныслы һөҙөмтәләр ҙә килтергән. Башҡортостан кимәлендә уҙған «Ғаилә ҡиммәттәре – 2017» фестивалендә «Спорт менән илһамланып» тигән номинацияла еңгәндәр. Былтыр Ҡорманаевтар өсөн тағы бер һөйөнөслө ваҡиға булған. Гөлназ Фаил ҡыҙы Рәсәй кимәлендә ғаиләлә лә, йәмғиәттә лә берҙәй егәрлелек күрһәткән ҡатын-ҡыҙҙар араһында уҙған «Уңышлы әсәй – 2017» проектында еңеү яулап, Мәскәүгә бүләкләү тантанаһына барып ҡайтҡан.\nАлда әйтелгәнсә, тәү ҡарашҡа тыныс, хатта йомоғораҡ холоҡло Гөлназдың, күп балалы әсәнең, ғаиләлә һәр эште һәм ғәмәлде бер тәртипкә һалып алып бара алыуҙан тыш, әүҙем йәмәғәтсе лә булыуын белгәс, күптәр аптырап ҡала. Гөлназ Фаил ҡыҙы ауыл хужалығына юғары технологиялар индереү һәм экология мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһына. Әле уның бер төркөм фекерҙәштәре менән Дәүләкән янында ҡаланың сүп-сарын эшкәртеүҙән электр энергияһы һәм башҡа файҙалы ресурстар алыу өсөн ҙур кластер төҙөү проектын эшләп, шуны тормошҡа ашырыр юлдар эҙләгән мәле. Ошо юҫыҡтағы идеяларын хөкүмәт кимәлендә хәл итергә хыялланған ҡатын «Сәйәси лидерлыҡ мәктәбе»н уңышлы тамамлаған. Экология мәсьәләләрен күтәргән «Йәшелдәр» партияһы ағзаһы ла, быйыл ошо сәйәси ойошма тарафынан Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың VI саҡырылышына һайлауҙарында Асылыкүл һайлау округынан кандидат булараҡ ҡатнашҡан. Депутатлыҡҡа үтмәһә лә, һайлаған йүнәлештә эшмәкәрлеген дауам итергә ниәтләй ул.\nКүп балалы йәш әсә йәмғиәттә барған бер хәрәкәттән дә ситтә ҡала алмай, ти Гөлназ, сөнки уларҙың һәр береһе ғаилә тормошона туранан-тура ҡағыла. Башҡорт телен мәктәптәрҙә уҡытыуҙы һаҡлап ҡалыу буйынса Дәүләкәндәге ата-әсәләр комиссияһы ағзаһы булыуы ла шуға бәйле. Һәр уҡыусы туған телендә белем алырға һәм туған телен өйрәнергә шарттар булыуына хоҡуҡлы, башҡорт теле Башҡортостанда ла яҡлаулы булмаһа, тағы ҡайҙа ҡурсаланыр тип, ҡыҙы Аделинаның бер үҙе генә класында башҡорт теле дәресен уҡыуҙы һайлауын нигеҙләй ул.\nБыйыл йәй баш ҡалабыҙҙың «Родина» кинотеатрында «Сулпан» студияһы (етәксеһе – Таңсулпан Ильясова-Аҡбашева) Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай янындағы Йәштәрҙең йәмәғәт палатаһы менән берлектә ғаилә ҡиммәттәрен, әсәлек данын күтәреү маҡсатында ойошторған «Супер әсәй» республика бәйгеһенең төп еңеүсеһе лә тап Гөлназ Ҡорманаева булыуы, әлбиттә, һис тә осраҡлы түгел. Был бәйгелә Гөлназ Фаил ҡыҙы шулай уҡ «Башҡортостан ҡыҙы» журналының махсус бүләгенә лайыҡ булды. 2018 йылда Ҡорманаевтар ҡатнашҡан ҙур саралар исемлегендә шулай уҡ «Халыҡ-ара экологик форум», «Донъя – ул беҙ» мәҙәниәттәр фестивале, «МедиаГвардия» федераль проектының республика форумы, «Республиканың йәш ҡануниәтселәре форумы», социаль әүҙем ғаиләләр өсөн уҙғарылған «Өлгө ал!» республика ярышы, Дәүләкәндә үткән «Балаларҙы рухи-әхлаҡи тәрбиәләүҙә ғаиләнең роле» тип аталған семинар һәм башҡа байтаҡ проекттар бар. Әйткәндәй, исемлектәге һуңғы сарала Гөлназ Фаил ҡыҙы үҙе төп ойоштороусыларҙың береһе булараҡ сығыш яһаған.\nТеги: 2018 - Ғаилә йылы


Ғәзиз Дәүләтбирҙин. Йөрәгеңдә ҡалам яратып | yuldashfm.ru\n- 16.10.16 -\nАтайым дастандар, легендалар, йырҙар иле – Бөрйән районында тыуған. Мәктәптә уҡығанда төрлө уйын ҡоралдарында уйнарға өйрәнгән, шиғырҙар яҙған.\nМәктәптән һуң атайым баш ҡалабыҙҙа баянсылар курсын тамамлай. Иҫке Собханғолда район мәҙәниәт йортонда эшләгән. 1971 йылда Өфөгә килә һәм сәнғәт училищеһына уҡырға инә.\nУны тамамлағас йәш белгесте Учалы районының байрамғол ауылына ебәрәләр.\nСәнғәт училищеһынан һуң атайымды Учалы районының Байрамғол ауылына эшкә ебәрәләр.\nБеҙ ғаиләлә ике бала үҫтек – мин һәм Ирек ағайым. Атайым донъяға һәр саҡ йылмайып баҡты. Ихлас, эскерһеҙ, киң күңелле булды. Беҙҙе өҙөлөп яратты. Хәстәрләне, ярҙам итте. Дуҫтарының ҡәҙерен белде.\nАтайым оҙаҡ йылдар баш ҡалабыҙҙың 20-се башҡорт гимназияһында эшләне. “Йәншишмә” балалар вокаль ансамблен ойоштороуға күп көс һалды. Мин дә ошо мәктәптә белем алдым. Атайымдың уҡыусылар менән нисек шөғөлләнгәне, уларҙы йырларға өйрәткәне әле лә хәтерҙә. Ул йылдарҙа “Йәншишмә” гимназияны танытты, ә гимназия “Йәншишмә”не билдәле итте. Атайым тап ошо осорҙа балалар хоры өсөн байтаҡ әҫәр яҙҙы.\nАтайым йырҙарында тыуған яғының гүзәллеген, яҡташтарының уңғанлығын данланы. Йырсы Райман Ишбаев Бөрйәнгә арналған йырҙарҙы райондың гимнына әүерелдерҙе.\nЙәшәргә, йәшнәргә, ижад итергә ине атайыма. Уға ни бары 60 йәш ине. Эшендә уңыш ҡаҙанған, йырҙары ҙур баһа – халыҡ һөйөүен яулаған! Әммә тап ошо мәлдә уның ғүмеркәйе өҙөлдө. Йырланмаған йырҙары, әйтелмәгән һүҙҙәре ҡалды.\nТапшырыуҙа йырсы һәм педагог Олег Килмөхәмәтов, яҙыусы Мәүлит Ямалетдинов, Өфөнөң 20-се башҡорт гимназияһы директоры урынбаҫары Менәүәрә Мәҡсүтова, композитор Айрат Ғайсин, шағирә Тәнзилә Дәүләтбирҙина, йырсылар Фәнүнә Сиражетдинова һәм Резедә Әминева ҡатнаша.\nЯҡшы ата балаһы, яҡшынан яҡшы\n- 22.11.16 -\nЯҡшы ата балаһы, яҡшынан яҡшы тыуа, тиҙәр Ғәзиз ағай кеүек кешеләр тураһында. Мин быйыл Бөрйән районы Иҫке Монасип ауылында булдым - Драматургтар экспедицияһы, Бөгөнгө заман дараматургияһы һәм режиссура үҙәге ойошторған ижади сәфәр ине. Ғәзиз ағайҙың атаһы Салихйән Хафиз улы Дәүләтбирҙин менән осраштыҡ, уны ауылда Директор апа, тип йөрөтәләр. 1927 йылғы Салихйән олатай (апа) ғәжәйеп бай күңелле шәхес. Уның хәтеренең асыҡлығына, телмәренең төҙөклөгөнә кинәнеп аралаштыҡ. Ютуб каналында был әңгәмә хаҡында видеофильм ҡуйылды.Табыр өсөн код: https://youtu.be/cLIscW6THQ8 һәм йәнә бер видеояҙма: https://youtu.be/cq3FmKJe7EY . Ҡарағыҙ, белегеҙ Ғәзиз Дәүләтбирҙиндың яҡындарын.


Рөстәм Хәмитов: «Стәрлетамаҡ әҙер продукция етештереү күләмдәрен арттырырға тейеш» // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Стәрлетамаҡ әҙер продукция етештереү күләмдәрен арттырырға тейеш»\n11:40, 14 августа 2013 Иҡтисад\nДонъя баҙарында сеймалға һорау кәмеү сәбәпле Стәрлетамаҡта сәнәғәт производствоһы күләмдәренең кәмеүе әҙер продукция өлөшөн арттырыу кәрәклеге хаҡында һөйләй. Был хаҡта БР Президенты Рөстәм Хәмитовтың Стәрлетамаҡ халҡы менән осрашыуында әйтелде.\n— 2013 йылда, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, сәнәғәт производствоһы үҫеше йәһәтенән күрһәткестәр бик яҡшы түгел, – тине Рөстәм Хәмитов. – Аҡса йүнәлтелә, яңыртыу эштәре алып барыла, әммә һорау кәмей. Тәү сиратта был Стәрлетамаҡ предприятиеларына тәьҫир итте.\nПрезидент һүҙҙәренсә, Стәрлетамаҡта сәнәғәт производствоһы күләмдәре тәүге ярты йыллыҡта 4-5 процентҡа кәмегән, был ҡаланың башҡа социаль-иҡтисади күрһәткестәренә лә йоғонто яһаған.\n— Был донъяүи көрсөктөң дауам итеүе тураһына һөйләй. Ә беҙ, нигеҙҙә, сеймал продукцияһы етештереүсе булараҡ, үҙ позицияларыбыҙҙы юғалта башлайбыҙ, — тине республика етәксеһе. – Беҙ сеймал поставкалаусы булып ҡалырға тейеш түгел. Шуға күрә бында әҙер продукция етештергән производстволарҙы йәлеп итергә тырышабыҙ.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, яңы производстволар төҙөүгә айыҡ аҡыл менән ҡарарға, сәнәғәт объекттарының экологияға ниндәй йоғонто яһауына дөрөҫ баһа бирергә, был ҡатмарлы теманы сәйәсәткә ҡормаҫҡа кәрәк.\nСтәрлетамаҡ халҡы Президент менән байтаҡ мәсьәләләрҙе тикшерҙе. Осрашыуҙа ҡатнашыусылар республика етәксеһенә ҡаланы социаль үҫтереү, территорияны төҙөкләндереү, юлдар төҙөү, туризмды үҫтереү, күп фатирлы йорттарға ремонт үткәреүгә ҡағылышлы һорауҙар менән мөрәжәғәт итте.\nТеги: бр президентының эш сәфәрҙәре,сәнәғәт,стәрлетамаҡ


Башҡортостандың ҡайһы бер төбәктәрендә янғын хәүефенең 4-се класы иғлан ителде | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБашҡортостандың ҡайһы бер төбәктәрендә янғын хәүефенең 4-се класы иғлан ителде\n06 июня 2016 — 15:40\nБигерәк тә Белорет, Учалы, Күгәрсен, Стәрлебаш, Кушнаренко райондарында ут сығыу ҡурҡынысы һаҡлана. Урмандарҙы һаҡлау һәм тәбиғәткә зыян килтермәү маҡсатында белгестәр самолеттар менән күҙәтеү ойоштора. Дамир Шәймөхәмәтов республикала урман янғындарын асыҡлаусы берҙән-бер осоусы. Рәсәйҙә барлығы уның кеүек 130 кеше генә бар. Күҙәтеүселәр самолеттан урман янғындарын ғына асыҡламай, ә бөжәктәрҙән зыян күргән ағастарҙың майҙанын билдәләй, законһыҙ урман ҡырҡыусылар менән дә көрәшә. Беҙ Архангель, Әбйәлил, Учалы, Белорет, Бөрйән, Ғафури һәм өлөшләтә Ҡырмыҫҡалы райондары өҫтөнән остоҡ. Бөрйәндә урман хужалығы белгестәре янғындар менән көрәшкә әҙер. Белгестәр аҙна һайын таулы-урманлы райондарға оса, улар көнөнә 700 километрға яҡын араны осоп үтә. Янғын асыҡланһа, шунда уҡ ергә хәбәр ителә. Беҙ Бөрйән районы өҫтөнән, 1 мең 500 метр бейеклектә осабыҙ. Самолеттың тиҙлеге сәғәтенә 180 километр. Әлегә урман янғындары асыҡланманы. Быйыл күҙәтеүселәр өс тапҡыр ғына осош яһаған. Ошо арауыҡ эсендә 7 янғын асыҡланған һәм һүндерелгән.


Шәхси мәсьәләләрҙән ауыл һәм район кимәлендәге көнүҙәк һорауҙарға\nИглин районы граждандарын Дәүләт Думаһы депутаты Зөһрә Рәхмәтуллина ҡабул итте.\nХалыҡ һайланыусыһы менән осрашыуға 20-нән ашыу кеше килде. Депутаттан берәүҙәр шәхси хужалыҡ алып барыу өсөн ер бүлеүҙә ярҙам һораһа, икенселәр уның иғтибарын газ үткәргестәр төҙөү, юлдарҙы төҙөкләндереү кеүек күпселекте борсоған мәсьәләләргә йүнәлтте. Субаҡай ауылы старостаһы Сайма Рәшитова - шундайҙарҙың береһе.\nДепутат ярҙамына шулай уҡ ауыл хужалығы етештереүселәре һәм умартасылар ҙа мохтаж. Һуңғыларын ситтән бал ҡорттары килтерелеүе сәбәпле, башҡорт популяцияһының киләсәге борсой. Зөһрә Рәхмәтуллина был йәһәттән дә яҡташтарына ярҙам күрһәтәсәген, башҡорт тоҡомло бал ҡорттары популяцияһын һаҡлау буйынса Думаға үҙ тәҡдимдәрен индерәсәген белдерҙе. Рәсәй кимәлендә Башҡортостандағы кеүек үк умартасылыҡ тураһында закон ҡабул итеү - көнүҙәк мәсьәлә.


Гәзиттең номеры: 75 » Гәзиттең номеры: 75 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 75\nБыл донъяла ниҙәр бар?20.09.2016\nАбдулла Солтанов - Почетлы граждан20.09.2016\n14 сентябрь, яңы һайлауҙарға һанаулы көндәр ҡалғанда, 3-сө саҡырылыш район Советының һуңғы 49-сы сессияһы уҙғарылды. Һуңғы ултырыш булһа ла, бик эшлекле үтте. Район бюджетына үҙгәрештәр индерелде, дөйөм файҙаланыуҙағы һыу объекттарын файҙаланыу ҡағиҙәләре, стационар булмаған сауҙа нөктәләрен урынлаштырыу тәртибе раҫланды, башҡа күп һорауҙар ҡаралды.\nМуниципаль район Со-веты рәйесе Дамир Кә-римов 4 йыл ағымында башҡарылған эшкә от-чет яһаны. 2012-2016 йылдарҙа 49 ултырыш үткәрәләр, 705 ҡарар ҡа-бул ителә. Саҡырылыш дәүерендә 19 йәмәғәт фекер алышыуҙары (пуб-личные слушания) үт-кәрелә. Советтың даими комиссиялары 123 тапҡыр ултырышҡа йыйыла, унда төрлө-төрлө өлкәләрҙәге 581 һорау ентекләп ҡа-рала. Шулай уҡ депутат корпусы фиҙаҡәр хеҙмәт өсөн 67 яҡташыбыҙҙы муниципаль район Сове-тының Почет грамоталары менән бүләкләне, 106 яҡташыбыҙға БР һәм РФ наградалары биреүҙе юл-ланы.\nНиһайәт, сираттағы һайлауҙар ҙа имен-аман үтеп китте. 18 сентябрҙә ҡала-районыбыҙҙа 65 һайлау участкаһы эшләне. Учалылар РФ Дәүләт Думаһына, Учалы район Советына, ҡала Советына, шулай уҡ Мансур (7-се округ), Учалы (3-сө округ), Миндәк (6-сы округ) ауыл Советтарына депутаттар һайланылар.\nУчалы ҡала-районын-да һайлауҙар ойошҡан рәүештә барҙы. Ҡала-ның 3-сө лицейында урынлашҡан 3152-се һайлау участкаһына ха-лыҡ һигеҙ тулмаҫтан уҡ килә башланы. Биләмәлә 1612 һайлаусы иҫәпләнә. Сәғәт иртәнге 10-ға 85 кеше тауыш биргән ине.\nБыл донъяла ниҙәр бар?30.06.2015\nРеспублика йортондағы оператив кәœәшмәлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов төбәктә дәүләт һәм муниципаль ойошмалар хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын күтәреү тураһында ҡарар ҡабул ителеүе хаҡында әйтте. Был документ Рәсәй Президентының «май указдары»н үтәүгә йүнәлтелгән. Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары республика ҡаҙнаһынан бюджет хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын арттырыу өсөн 1,2 миллиард һумды өҫтәмә бүлеүҙе күҙ уңында тота.\nТәү сиратта медицина хеҙмәткәрҙәре, педагогтар, социаль өлкә һәм мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре тураһында һүҙ бара, - тине Рөстәм Хәмитов. - Был ҡарарҙың үтәлеше 97 мең кешенең килемендә сағыласаҡ. Шулай итеп, үрҙә күрһәтелгән бюджет хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын күтәреүгә быйыл тупланма бюджеттан, хеҙмәт хаҡының үткән йылдарҙағы кимәлен һаҡлап, 10 миллиард һум самаһы аҡса бүлеү ҡаралған.\nБашҡортостан Башлығы республиканың Мәғариф, мәҙәниәт, йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлыҡтарына муниципалитеттар менән аҡсаны тәғәйен кешеләргә туранан-тура күсереү тураһында килешеүҙәр төҙөргә йөкмәтте.\nРФ Пенсия фонды «Мотлаҡ пенсия страховкалауы буйынса иң яҡшы страховкалаусы» тип аталған Бөтә Рәсәй конкурсына йомғаҡ яһаны. Беҙҙең республиканан 108 предприятие, учреждение ҡатнашты. Шуларҙың 16-һы Башҡортостандың иң социаль яуаплы эш биреүселәре тип танылды. Еңеүселәр араһында Учалы тау-байыҡтырыу комбинатының да булыуы төбәгебеҙгә мәртәбә өҫтәй.


Таһир Ахунйәновтың “Ҡөрьән серҙәре”. Никсондың Брежневҡа шәхси үтенесе.\n2 Май 2019, 09:05\nАлдараҡ яҙғайным, 2000-се йылдар башында мәшһүр драматургыбыҙ Нәжип Асанбаев, уның дуҫы Таһир Ахунйәнов менән аралашыуыбыҙ хаҡында. Таһир Исмәғилевич хаҡында Нәжип Асанбаевтың мәҡәләһе “Башҡортостан”да сыҡҡас, байтаҡ ҡына һөйләшеп ултырҙыҡ. Өс кешегә, кем әйтмешләй, күп тә булмағандыр, һәр хәлдә һөйләшкәндәребеҙ хәтерҙә ҡалған.\nОбкомдың элекке секретары һөйләгәндәрҙе хәҙер һеҙгә еткермәк булам. “Яңы ғына эшләй башлағайным, КПСС Үҙәк комитетынан тәҡдим булды: Ҡөрьәнде алырға һәм уның зыяны хаҡында бөтәһе лә уҡып аңларлыҡ китап яҙырға. Тәүҙә ғәжәпкә ҡалдым, быны нисек аңларға? Тиҙ төшөндөрҙөләр, мосолмандар араһында дингә ылығыу көслө, Урта Азияла әллә нимәләр твориться итә. Ҡыҫҡаһы, быға сик ҡуйырға кәрәк. Задание бирәм, эш ҡушам, ваҡыт үтә, китап юҡ. Башҡорттарҙан берәү ҙә тотонорға теләмәй икән. Ҙур аҡса, тираж, бушлай фатир, вазифа тәҡдим итәбеҙ. Юҡ, ҡәтғи рәүештә баш тарталар. Ул арала булмай, “Көрьән серләре” тигән китап Ғариф Ғөбәй авторлығында Ҡаҙанда килеп тә сыҡты. Миңә килтереп тотторҙолар. Бәй, әҙер китап таһа был, тиҙ генә тәржемә итеп, ЦК алдында отчет тоттоҡ. Шулай итеп, татарҙар беҙҙе гонаһтан ҡотҡарып ҡалды”, – тип һөйләне беҙгә Таһир Исмәғилевич.\nБелешмә өсөн: ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә Ҡаҙан китап нәшриәтендә “Көрьән серләре” бер нисә тапҡыр барлығы 75 мең тираж менән сыға һәм таралып өлгөрә. Ошо китаптан һуң Сәғүт Ғәрәбстаны мосолмандары Рәсәйҙән килгәндәрҙе “Ҡөрьән серҙәре” һымаҡ дәһри китап яҙған һәм уҡыған халыҡ тип таный. Ил короле АҠШ-тың шул саҡтағы президенты Ричард Никсонға Леонид Брежневтан “Көрьән серләре”н сығарыуҙарын тыйыуҙарын һорап мөрәжәғәт итә. Үтенес яуапһыҙ ҡала.\nАллаһ ҡәһәре китаптың авторына ла төшмәй ҡалмай. Уның яҡындары төрлө йылдарҙа ғүмер юлдарын фажиғәле рәүештә тамамлай. Автор аҙаҡ үҙенең үкенесен белдерә...


Башҡортостан Хөкүмәте «Турбаҫлы бройлерҙары» проектына дәүләт ярҙамы күрһәтәсәк | Новости Башкортостана\n03.08.2017 в 20:45 \_\_ Экономика \_\_ 279\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумы барышында республика һәм «Русское зерно» холдингы араһында инвестиция килешеүе төҙөлдө. Планға ярашлы етештергән продукция күләмен йылына 70 мең тоннаға еткереү күҙаллана. Был башҡа йылдарҙағы күрһәткестәр менән сағыштырғанда бер ярымға күберәк.\nШулай уҡ холдинг һыу таҙартыу һәм ойошмала экологик мәсьәләне тулыһынса хәл итер өсөн махсус объекттар төҙөйәсәк. Проектк буйынса йылына 42 млн себеш етештерәсәк инкубатор һәм йылына 80 мең тонна продукция етештергән ит эшкәртеү заводы төҙөлгән.


Башҡортостан һөт етештереүсе төбәктәр араһында беренсе урында килә\nБыл уңышҡа республикала тормошҡа ашырылған «500 һөт фермаһы» программаһы ҙур өлөш индерә. Миҫал өсөн, программала ҡатнашыусыларҙың һауым күләме 32 процентҡа артҡан. 2017-2019 йылдарҙа «500 һөт фермаһы» үҙгәреш кисерәсәк. Уға орлоҡ һатып алыуға субсидиялар өҫтәлә.\n24 бөйрәкәй 20 минутта һауылып, сығып та китә. Әмиров крәҫтиән-фермер хужалығында бына инде биш йылға яҡын яңы тәртип. Заманса ҡоролмалар менән йыһазландырылған һауын залы эшсәндәрҙең эшен еңеләйтә, етештереү ҡеүәтен дә арттыра. Миҫал өсөн, был ҡуралағы 305 баш һыйырҙы ике кеше генә һауа, быға ваҡыт та күп китмәй.\n«500 һөт фермаһы» программаһы буйынса был ҡура биш йыл элек төҙөкләндерелгән. Әле тәүлегенә һәр һыйыр уртаса 16 литр һөт бирә. Ә бөтәһе бында ҡара-сыбар тоҡомло 550 һауын бөйрәкәйе бар. Быйыл тәбиғәт шарттарына бәйле мал аҙығының әҙ булыуын иҫәпкә алғанда, күрһәткес арыу тип аңлаталар хужалыҡта. Ҡәнәғәтләндерерлек һауымға аграрийҙар хайуандарҙың рационын өҫтәмә рәүештә витаминдар һәм микроэлементтар менән байытыу ярҙамында өлгәшә.\nРеспубликаның төньяғында урынлашҡанға күрә, Әмиров хужалығы продукцияһын башлыса күрше Татарстанға, Пермь өлкәһенә оҙата. Әле һөттө улар 22 һумдан тапшыра.\nРайон буйынса ла ҡоролоҡ мал аҙығы күләмененең түбәнерәк булыуына килтергән. Миҫал өсөн быйыл хужалыҡтар кукуруз силосын былтырғынан ике тапҡырға әҙерәк әҙерләгән. Быға ҡарамаҫтан, һауым күрһәткестәре юғары.\nБөтәһе «Әмиров» хужалығында даими нигеҙҙә 113 кеше эшләй. Сәсеү һәм ураҡ осоронда уларҙың һаны 160-ҡа етә. Берҙәм эш һөҙөмтәһеҙ ҡалмай, хужалыҡ районда алдынғылар рәтендә килә. Һәм «Әмиров»сылар тырыш хеҙмәт менән яуланған беренселекте юғалтырға теләмәй.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ЙӨҘ ЙЫЛ ЙӘШӘҺЕН ИНЕ "АЛТЫН АЙ" - 2017 - Мәҡәләләр\nБөгөнгө геройыбыҙ тураһында БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Динислам Исҡужин: "Ул тырышһа, бөйөк бейеүсе була торған кеше", - тигәйне. Был һүҙҙәр РФ Милли гвардия ғәскәрҙәренең академик йыр һәм бейеү ансамбле артисы, Мәскәүҙәге "Алтын ай" башҡорт бейеү ансамбле етәксеһе, Баймаҡ районы Урғаҙа ауылында тыуып үҫкән Нәзир Нияз улы БАЙЕГЕТОВҡа адресланған. Күптән түгел "Алтын ай"ҙың ҡатын-ҡыҙҙар ансамбле "Байыҡ" республика телевизион бейеү конкурсында уңышлы сығыш яһап ҡайтты. Ошо сара ваҡытында осрашып әңгәмәләштек тә инде "Алтын ай"ҙың алтындай етәксеһе менән.\nНәзир, был әңгәмәгә әҙерләнгән саҡта мин һеҙҙең бейеүселәр ғаиләһендә тыуып үҫеүегеҙ тураһында белдем. Мине иң аптыратҡаны шул булды: һеҙҙең атайығыҙ үҙенең өс улын да бейеүсе итеүгә өлгәшкән. Әйткәндәй, уны, бейеүсе, хореограф Нияз Байегетовты, республикала ла, башҡа төбәктәрҙә лә яҡшы беләләр... "Алтын ай"ҙағы эшегеҙ тураһында һөйләүгә күсер алдынан, тәүҙә атайығыҙ менән әсәйегеҙ тәрбиәһе тураһында һөйләп үтегеҙ әле.\n- Атайым Нияз Муллахмәт улы - Баймаҡ районы Таулыҡай ауылынан, әсәйем Фәрзәнә Миңлеғәзим ҡыҙы - Йомаштан. Атайым Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле эргәһендәге студияла белем алған. Уҡыуын тамамлағас, бейеү сәнғәтен үҫтереү ниәте менән районға ҡайтҡан. Ул оҙаҡ йылдар "Йылайыр" совхоз-техникумында бейеү дәрестәре алып барҙы. Студияла уҡыған сағында ул берәй мәл үҙенең өс уллы булырын, уларҙың өсөһө лә уның юлын һайлап, бейеүсе һөнәрен үҙләштеререн, береһе хатта Ҡытайҙа эшләрен, икенсеһенең үҙенә ҡанат ҡуйған дәүләт ансамблендә хеҙмәт итерен, үҙе етәкләгән коллектив ауылдарҙа концерт ҡуйған саҡта ғаиләһе ағзаларының сәхнә күрке булып бейеп йөрөрөн күҙ алдына килтерҙеме икән? Юҡтыр. Әйткәндәй, 1997 йылда "Ғаилә йылы" уңайынан уҙғарылған "Иң музыкаль ғаилә" район конкурсында ҡатнашып, еңеүсе исеме алып, республика һабантуйында призлы урынға лайыҡ булдыҡ. Ҡытайҙа эшләүсе Эдуард ҡустыбыҙ Р. Нуриев исемендәге Башҡорт хореография колледжын тамамланы. Рияз ағайыбыҙ Сургут ҡалаһында үҙенең бейеү коллективын етәкләй. Мин дә Мәскәүҙә "Алтын ай" исемле бейеү коллективы ойошторҙом.\nҮҙемдең ғаилә хәлемә килгәндә, 30 йәшкә еткәнсе буйҙаҡ йөрөнөм. Кәләшем менән Мәскәүҙә 2015 йылдың 11 октябрендә Республика көнөндә таныштыҡ. Былтыр йәй өйләнештек, яңыраҡ Айлин исемле ҡыҙыбыҙ тыуҙы. Эшем күп ваҡыт һәм көс талап иткәнгә күрә, ғаиләмә етерлек иғтибарымды бүлә лә алмайым. Форсатты файҙаланып, мине аңлауы, миңә терәк булыуы өсөн кәләшемә оло рәхмәтемде еткергем килә...\nБелеүемсә, атайығыҙ Нияз Байегетов та, һеҙ ҙә Ф. Ғәскәров "академияһы"н үткәнһегеҙ. Ф. Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле мәктәбендә алған һабаҡтарығыҙ тураһында ни әйтерһегеҙ?\n- Был мәктәп Башҡортостанда ғына түгел, Рәсәйҙә лә өлгөлөләр рәтендә. Ф. Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбленең ҡатын-ҡыҙҙар репетиторы Гүзәл Рәшит ҡыҙы Әсәҙуллинаны ғына алайыҡ. Уға еткән остазды бер ҡайҙа ла осратҡаным юҡ. Ул өйрәткән хәрәкәттәр нескәлеге, ым-ишаралар тәрәнлеге күптәрҙе, шул иҫәптән мине лә хайран итә. Мин үҙем был ансамблгә нисек барып эләктемме? Учалы мәҙәниәт һәм сәнғәт училищеһында уҡыған сағымда, тәүге курс аҙағында, беҙҙе Өфөнән килгән ике белгес алдында бейеттеләр. Алдараҡ телгә алған Гүзәл Рәшит ҡыҙы менән Рим Сәлимйән улы Әбделмәнов республика ҡалалары һәм райондары буйлап йөрөп, йәш бейеүселәр һайлай икән. Улар беҙҙең сығышты оҡшатҡан, күрәһең - 2-се курсты тамамлағас, 7 парҙы ансамблгә эшкә саҡыртып алдылар. Училищены ситтән тороп тамамларға тура килде. Легендар хореограф Фәйзи Ғәскәров нигеҙ һалған ансамблдә бейеү мине ныҡ үҫтерҙе. Ансамблдең үҙенә генә хас милли һыҙаттары бар. Фәйзи Әҙеһәм улы һалған бейеүҙәрҙең бөтәһе лә үҙенсәлекле, барыһы ла матур. Улар тамашасыға ла, башҡарыусыға ла әйтеп бөтөргөһөҙ кинәнес бирә торған сәнғәт әҫәрҙәре. Миңә "Гөлнәзирә", "Зарифа" бейеүҙәре айырыуса оҡшай. Ансамблдең йөҙөн билдәләрҙәй башҡа бейеүҙәр ҙә бар. Мәҫәлән, Риф Ғәбитовтың "Еҙ үксәһе" шундайҙар рәтенән. Ансамблдә эшләгән сағымда миңә 17 йәш кенә булғанға күрә, "Еҙ үксә" бейеүен Өфө сәхнәһендә башҡарып өлгөрмәнем, был үкенес әле лә күңелде өйкәп тора. Әгәр ансамблдә ҡалған булһам, "Еҙ үксә"не барыбер бейер инем...\nАнсамблдән һуңғы тормошоғоҙ тураһында һүҙ алып барғанда һеҙҙән хәрби өлкәне һайлауығыҙҙың төп сәбәптәре тураһында ла ишетке килә... Ниңә хоҡуҡ органдар хеҙмәткәре булырға ҡарар иттегеҙ?\n- Ансамблдең юбилей йылында күрше өлкәләрҙә гастролдәрҙә булдыҡ та, Рәсәйҙең төньяҡ-көнбайыш төбәгенә юлландыҡ. Карелияның Кандопога исемле ҡалаһында 18 йәшемде ҡаршыланым. Санкт-Петербургта дуҫым, коллегам, һәләтле бейеүсе (ансамблгә беҙ уның менән бер ваҡытта килгән инек) Илнур Әйүпов менән тоттоҡ та Ленинград хәрби округы йыр һәм бейеү ансамбленә ғариза бирҙек. Комиссия һынауын үтә алған хәлдә, Ватан алдындағы бурысыбыҙҙы ошо коллектив эсендә үтәү мөмкинлеге барлығын белә инек. Бәхеткә күрә, беҙҙе ансамблгә ҡабул иттеләр һәм беҙ ике йыл ошонда хеҙмәт иттек. Тик тәүҙә ике айға мотоуҡсылар часына КМБ үтергә ебәрелдек. Уны үткәс, уҡытыу процесы һәм көн режимы тулыһынса хәрби Устав талаптары буйынса ойошторолған ансамблдә хеҙмәт итә башланыҡ. Сюжетлы бейеүҙәрҙе үҙ иткәс, әйткәндәй, үҙем һалған бейеүҙәрҙе лә сюжетлы итеп ҡорорға тырышам, Ленинград хәрби округы йыр һәм бейеү ансамблендәге хореография миңә айырыуса оҡшаны. Ул ғына ла түгел, айҙар буйы сит илдәрҙә гастролдәрҙә булыу ҙа, атап әйткәндә, Европаны арҡырыға-буйға йөрөп сығыу ҙа ылыҡтырҙы. Шулай ҙа хәрби хеҙмәтемдең аҙағы етә башлағас, Фәйзи Ғәскәров ансамбленә кире ҡайтыу тураһында уйлай башланым. Унда мине көтәләр ине (әйткәндәй, мине унда хәҙер ҙә көтәләр, тип, ғорурлыҡ менән әйтәм). Әммә үҙемде артабан һынап ҡарау теләге тыуған коллективыма ҡайтыу ихтыяжымдан көслөрәк булып сыҡты һәм мин 2008 йылда Мәскәүҙәге РФ Эске Эштәр министрлығының Академик йыр һәм бейеү ансамбленә - хәҙер ул Милли гвардия ғәскәрҙәренең академик йыр һәм бейеү ансамбле тип атала - киттем. Был ансамблдең талаптары Санкт-Петербург ансамбленән күпкә юғарыраҡ булыуын әйтеп тороуҙың кәрәге юҡтыр.\nМатур ғына итеп яңы урында эш башлағас, Мәскәү һынлы Мәсәүҙә башҡорт бейеү коллективын булдырыу тураһында ҡайғыртыуығыҙ беҙҙе сикһеҙ һоҡландыра. Һеҙҙәге тәүәккәллек күптәргә, бәлки, хас та түгелдер. Ҡыҫҡаһы, "Алтын ай"ҙың барлыҡҡа килеү тарихы тураһында ла һөйләп үтһәгеҙ ине.\n- РФ Эске эштәр министрлығының Академик йыр һәм бейеү ансамбленә урынлашып, программаны үҙләштереп, концерттарҙа ҡатнаша башлағас, шуға иғтибар иттем: ил кимәлендәге концерттарҙа, ни сәбәптәндер, төрлө милләт вәкилдәре сығыш яһай, әммә башҡорт мәҙәниәтен күрһәтеүсе кеше юҡ тиерлек. Был хәл мине тамам аптырашта ҡалдырҙы. 2010 йылда Мәскәүҙәге башҡорт балаларын бейетер өсөн ағай-апайҙарҙан зал һораштыра башланым. Әммә һөҙөмтә булманы. Көндәрҙән бер көндө, 2011 йылдың сентябре ине, бер ял итеү үҙәгенә тренер булып эшкә урынлаштым. Урынлашҡан саҡта етәкселеккә бер генә шартым барлығы тураһында белдерҙем: "Ҡәҙимге көндәрҙә мин Үҙәккә килеүселәр менән, ә ял көнөмдә - үҙемдең уҡыусыларым менән шөғөлләнһәм буламы?" Үҙәктә минең теләгемә ҡаршы килмәнеләр һәм мин Мәскәүҙә йәшәүсе башҡорт балаларын бейеү түңәрәгенә йыйыуым тураһында интернетҡа иғлан ҡуйҙым. Әйткәндәй, тәүге айҙа минең йәкшәмбе түңәрәгемә ағалы-һеңлеле ике баланан башҡа килеүсе булманы. Өмөт ителгән состав йыйылмағас: "Әллә Мәскәүҙә башҡорт бейеүе бер кемгә лә кәрәкмәйме икән? Юҡ менән булып йөрөйөм түгелме?" - тигән икеле, хафалы уйҙар ҙа барлыҡҡа килмәне түгел. Шулай ҙа ул уйҙарҙы ситкә ҡыуып: "Ярай, быға тиклем ялымды нисек үткәрергә белмәй аҙаплана инем, хәҙер ошо ике бала менән шөғөлләнәм бит әле - уларға үҙ мәҙәниәтебеҙҙе өйрәтәм", - тип, үҙ-үҙемде йыуаттым. Рекламаның яҙылмаған ҡануны буйынса, бер ай үтеүгә, ата-әсәләрем "уянды" - мәктәп йәшендәге балалар төркөмө тупланды. Февралдә Мәскәүҙәге төрлө уҡыу йорттарында белем алыусы башҡорт студенттарынан тағы бер төркөм йыйҙым. Ошо төркөмдән хасил булды ла инде әлеге "Алтын ай".\nЭшең күренһә, һиңә ылығыусылар ҙа күбәйә шул. Былтыр сентябрҙә, ата-әсәләр һорауы буйынса, 4 йәшлек балалар төркөмө астым. Йыл ярым элек: "Нәзир, беҙҙе лә өйрәт", - тип, өлкәндәр ҙә тупланды. Әлбиттә, бейергә теләгән кешеләр, балаларын бейергә өйрәтергә теләгән ата-әсәләр мәсьәләнең бар тәрәнлеген аңлап етмәҫкә лә мөмкиндәр. Шөғөлләнеү өсөн, беренсенән, буш зал кәрәк. Икенсенән, фонограмма эшләтеү ҙә, бейеү һалыу ҙа ваҡыт, көс, сығымдар талап итә. Мин эштән һуң "Алтын ай" коллективы менән генә "йәшәйем". Береһенә, икенсеһенә, өсөнсөһөнә, дүртенсеһенә бейеү һалам, концерт программаһы төҙөйөм. Бар буш ваҡытым ансамблгә китә.\nЭшегеҙҙә тағы ниндәй ҡыйынлыҡтар бар, уларҙы һеҙ ниндәй юлдар менән йырып сығаһығыҙ?\n- Ҡыйынлыҡтар һәр саҡта ла бар инде ул. Эшеңә йөрәгеңде, күңелеңде биреп тотонмаһаң, булмай. Эшемдең файҙаһын, кешеләргә кәрәклегемде күреүҙән үҙемә көс алам. Был өлкәлә юҡҡа эшләмәйем икән, тигән аңлауға киләм. Эшем миңә матди файҙа килтереүгә ҡарағанда, мин үҙем уға аҡса һалам. Өлкәндәр менән балаларҙың түңәрәктәре түләүле, әммә ул хаҡтар Мәскәү өсөн бик шартлы. Ә студенттар бушлай шөғөлләнә. Студенттарға костюмдарҙы үҙем тектерәм. Ике йыл элек концерт менән Өфөгә килдек. Юл сығымдарын үҙемә ҡапларға тура килде.\nҠыйынлыҡтарҙы "йотаһың" да, артабан атлайһың инде. Кешенән ярҙам һорайһың. Ҡайһы берәүҙәр, ярҙам итәм, ти ҙә, итмәй, йә итә алмай. Ул ғына ла түгел, баҡсаңа "таш ырғытыусылар" ҙа осрай. Ундай күренештәргә күҙ йомаһың да, башты юғары тотоп, артабан атлайһың. Дөрөҫөн әйткәндә, бик ҡыйын эш ул - үҙ коллективыңды етәкләү...\nӘ хәҙер икенсерәк юҫыҡтағы һорау: нимә ул һеҙҙең өсөн бейеү?\n- Бейеүгә ылығыуым атайымдың бейеүҙәрен ҡарауҙан барлыҡҡа килде. Уның әсәһе - ҡартәсәйем дә бейеүсе булған. Тимәк, бейеү минең өсөн беҙҙең ғаилә йолаһы, шөғөлө. Бейеү ярҙамында үҙ халҡыңдың мәҙәниәтен сит кешеләргә еңел генә еткереп булғанлыҡтан, ул минең өсөн аралашыу сараһы ла. Кеше бейеүҙе тиҙерәк аңлай һәм баһалай. Һинең башҡортса йырыңды бик аҙ ғына халыҡ аңлап ҡабул итергә мөмкин. Өсөнсөнән, бейеү - сағыу тамаша. Уны тәү күреүҙән аңлайһың. Мәҙәниәтте лә, костюмдарын да, характерҙы ла, рухты ла... Шуға, үҙеңдең халҡың менән таныштырыуҙың иң уңайлы ысулы ул - бейеү.\nСтуденттарҙы бушлай шөғөлләндереүегеҙ ыңғай күренеш тә бит, әммә ул һеҙгә еңел бирелмәйҙер. Был аҙымығыҙҙың сәбәбе нимәлә?\n- Сөнки улар - студенттар. Һин дә, мин дә студент булғанбыҙ. Мин Учалы училищеһында 400 һум стипендияға йәшәнем. Әлбиттә, Мәскәүҙә стипендия ҙурыраҡ. Тәүҙәрәк мин түләүҙе студенттарҙан да ала инем. Ләкин, "ала инем" тейеүем дә шартлы икәненең йәшерен-батырыны юҡ: берәү - түләй, икенсеһе түләй алмай... Шунан, түләү мөмкинлектәре самалы таланттарымдың хәленә кереп, дәрестәрҙе бушлай иттем. Бәлки, берәй бағыусы табылыр, тигән өмөт тә бар. Өлкәндәр менән - сәғәт ярым, балалар менән сәғәт ярым шөғөлләнәм. Ә студенттар менән кәмендә 2-3 сәғәт шөғөлләнәм. Ҡайһы берҙә уларҙы төн уртаһына тиклем "илатып" бейетергә тура килә. Концерт етеп килә икән - талап арта. Студенттарыма үҙемдең көсөмдө лә күберәк бирәмдер, бәлки, шул уҡ ваҡытта уларҙан да күберәкте талап итәм. Шулай бер-беребеҙгә бәйләнгәнбеҙ: мине үҙ коллективымдың "ҡоло" тиһәгеҙ ҙә була.\nТимәк, һеҙ бейеүсе лә, хореограф та, менеджер ҙа... Бөтөн эштәрҙе лә үҙегеҙ алып бараһығыҙ. Киләсәктә "Алтын ай"ҙы тағы ҡайһы йүнәлештә үҫтереү тураһында уйлайһығыҙ?\n- Һөнәри оҫталыҡ яғынан үҫәбеҙ, тип әйтеп булмай әлегә. Үҙ ғүмерендә бер тапҡыр ҙа сәхнәгә менеп ҡарамаған балалар осрай. Уларға сәхнәлә үҙеңде дөрөҫ тотоуҙан башлап, дөрөҫ итеп тыпырҙауға тиклем барыһын да яңынан өйрәтергә тура килә. Ана шулай итеп көс-хәл менән бейеүсе тәрбиәләп алдым ғына тиһәң, бейеүсе ҡыҙ йәки егет уҡыуын тамамлап та ҡуя. Улар урынына яңылары килә. Баяғы бейеү "әлебен" өйрәтеү яңынан башлана. Ҡайһылай ғына тиһәң дә, беҙ был ысынбарлыҡҡа ғәйеп ташлай алмайбыҙ. Сөнки был - тормош ҡануны. Ололар - китә, йәштәр килә тора. Иң мөһиме, коллектив йәшәһен, тим.\nАнсамбль формаһында булырмы, әллә бөтөнләй икенсе форматтамы - Мәскәүҙәге башҡорт балаларын берләштерер мәҙәни үҙәк эшләргә дәрт иткәнмен. Йәш бара, ваҡыт үҙенекен итә. Беҙ ҙә гел йәш булмаҫбыҙ. Бер мәл үҙебеҙ дер һелкеткән сәхнәләрҙе йәштәргә ҡалдырырбыҙ. Нимәһе генә хафаға һала - беҙҙең кәр китеңкерәгән саҡта, беҙ ҡартайғас, беҙҙең эште дауам итеүселәр булһын ине. Ансамбль 100 йыл йәшәһен ине. Бының өсөн уның нигеҙе ныҡлы булырға тейеш. Мин бөгөн студенттарҙы "тәрбиәләй-тәрбиәләй", ошо нигеҙҙе "төйөү" менән дә шөғөлләнәмдер, бәлки. Бәлки, етерлек итеп төйөрлөк мөмкинлегем дә юҡтыр. Һәр хәлдә, беҙ Мәскәүҙә үҙ хәлебеҙҙән килгәнсә халҡыбыҙҙың лайыҡлы вәкилдәре булырға тырышабыҙ. Төп маҡсат - баш ҡалалағы милләттәштәрҙе бер-береһе менән таныштырыу, аралаштырыу. Ҡалала башҡорт мөхите бик-бик тар булыуы бер кемгә лә сер түгел. Мәктәптә рус телендә уҡыталар икәнлеге лә ғәҙәти. Шулай ҙа нимәһе ҡыуандыра: шундай ҙур "иләүҙә" ҡайһы бер милләттәштәр балаларын милли тамырҙарыбыҙ - телебеҙ, моңобоҙ, еребеҙ, тарихыбыҙ солғанышында тәрбиәләргә тырыша. Беҙгә тулҡын-тулҡын булып балалар килә икән, был да Мәскәү башҡорттарының әүҙемлеге, ғәме, сәме барлығы тураһында һөйләп, беҙҙең һүҙҙе дәлилләп тора. Мәскәүҙә тыуып үҫкән башҡорт балаларының барыһы ла туған телде һыу һымаҡ эсмәй. Башҡортса һөйләшергә оялған балалар ҙа осрап ҡуя. Ундайҙарға мин бейегән саҡта әйтелә торған таҡмаҡ ятлатам. Һәм улар күмәк сығыш ваҡытында матур итеп башҡортса таҡмаҡтар әйтә. Репетициялар мәлендә лә мин уларға башҡортса һорауҙар бирәм.\nМәскәү - төрлө милләт кешеләренең бергә йәшәгән урыны. Ошо оркестрҙа башҡорт халҡының үҙ көйө, үҙ моңо бар. Ошо моңдоң бер өлөшө - "Алтын ай". Мәскәүҙәге башҡорт мөхитенең киләсәге өмөтлөмө? Әллә ул һеҙҙең һымаҡ энтузиастарға ғына бәйлеме?\n- Һорау ауыр. Мин белмәйем. Әле йәштәргә эйәреп, өлкәндәр ҙә әүҙемләште. Эш беҙҙең энтузиазм менән генә бөтмәҫ, тип өмөт итәбеҙ инде. Беҙҙән һуң шундай уҡ кешеләр ҡалыр, тибеҙ. Ундай энтузиастар Башҡортостандан килергә тейеш. Сөнки рухлы кешеләр Мәскәүҙә, йә башҡа эре ҡалала тәрбиәләнмәй. Телен, республикаһын яратҡан, милли мөхит һағында тороусылар бары тик ауылда тәрбиәләнә, минеңсә.\nБер тапшырыуҙа Рәсәйҙәге иң төп бейеү ансамблен төҙөгән Игорь Моисеевҡа: "Ни өсөн һеҙ үҙегеҙгә алмаш әҙерләмәнегеҙ?" - тигән һорау бирҙеләр. Ул: "Мин үҙемә алмаш әҙерләй аламмы ни? Был бит минән тормай. Пушкин үҙенән һуң икенсе Пушкинды ҡалдырғанмы? Йәки, Достоевский - икенсе Достоевскийҙы ҡалдырғанмы?" - тине. Был һорауға яуапты Игорь Моисеевса бирер инем. Кешене үҫтереү мөмкин түгел. Ул үҙе йәшәй-йәшәй ниндәйҙер аңлауға килергә, үҙен был ерҙә табырға, маҡсаттарына ирешергә тейеш. "Һин миңә оҡшайһың. Әйҙә, һин минән һуң эшемде дауам итерһең", - тип хәл итергә ярамай. Ундай кеше ҡалыр ҙа, ҡыйынлыҡтар килгәс, ташлаясаҡ бит. Эшкә кеше үҙе аңлап килергә тейеш.\nБеҙҙең рубриканың исеме - "Заман башҡорто". Бөгөнгө заман башҡорто ниндәй сифаттарға эйә булырға тейеш тип уйлайһығыҙ?\n- Беҙҙең өлкә буйынса ҡараһаң, иң тәүҙә һин үҙеңдең халҡыңды яратырға тейешһең. Һин башҡорт булып тыуғанһың, тимәк, тамырҙарыңды, ата-бабалар тарихын белергә тейешһең. Башҡорттарҙың тарихы данлы ла, шанлы ла. Ата-бабаларыбыҙ тыуған ерен, азатлығын һаҡлап, үҙҙәрен ҡорбан иткән. Бөгөн үҙеңде ҡорбан итергә кәрәкмәйҙер - ваҡытыңды файҙалы эшкә бүлә алһаң, шул да етә. Мәҫәлән, бейеүсеһең икән - башҡортто бейеү менән таныт, рәссамһың икән - башҡорттар тураһында, республика тураһында рәсемдәр эшлә. Мәскәүҙә башҡорттар тураһында БРИКС һәм ШОС үткәс кенә нығыраҡ белеп ҡалдылар. Минән: "Нәзир, Өфөлә кем атта ултыра ул? Ул кемдең һәйкәле?" - тип һорайҙар. Мин аңлатып бирәм: Салауат Юлаев - башҡорт халҡының милли геройы, шағир.\nНәзир Нияз улы Байегетов менән әңгәмәнән үҙемә бихисап файҙалы кәңәш алдым. Ә иң иҫтә ҡалғаны шул булды: геройыбыҙ "Был эш менән бер кем дә шөғөлләнмәй - башҡорт мәҙәниәтен Мәскәүҙә бер кем дә күрһәтмәй бит", - тип туҡталып ҡалмаған, ә үҙенә: "Ни өсөн шулай? Мин был хәлде нисек ыңғай яҡҡа үҙгәртә алам?" - тигән һорау ҡуйған. Үҙебеҙгә үҙебеҙ урынлы һорауҙар ҡуяйыҡ. Һоранып йәшәмәйек - һорауҙар бирә-бирә йәшәйек! Әйткәндәй, 29 апрелдә Өфөлә Йәштәр һарайында "Алтын ай"ҙың шәп концерты үтәсәк. Башлана 17:00 сәғәттә. Инеү бушлай.\nЯҙылған: 02.05.17 | Ҡаралған: 860


Өфө хакимиәтенең яңы башлығы исеме аталды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n17 December 2020 — 11:12 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө хакимиәтендә үҙгәрештәр. Баш ҡала хакимиәте мэры вазифаһын ваҡытлыса Сергей Греков башҡарасаҡ. Ошо туралағы ҡарар Өфө ҡала советы депутаттары ултырышында ҡабул ителде. Депутатттар уның кандидатураһын бер тауыштан хупланы. Башҡортостан башлығы хакимиәте етәксеһе Александр Сидякин ҡатаншылығында уҙған кәңәшмәлә билдәләнеүенсә, Сергей Греков үҙаллы кеше. Ишембайҙа тыуып-үҫһә лә Сергей Грековтың барлыҡ эше Өфө менән бәйле. Бынан тыш, Сергей Греков бизнес-процесстар менән яҡшы таныш, эшҡыуарҙарға осраған мәсьәләләр ауырлығын аңлай. Александр Сидякин һүҙҙәренә ҡарағанда, Өфө хакимиәте етәксеһе булараҡ Сергей Грековҡа күп саҡырыуҙар менән осрашырға тура киләсәк. Улар коронавирус, халыҡ иҫәбен алыу кампанияһы, алда торған һайлауҙар. Быларҙың барыһы ла иҡтисади әүҙемлеккә баҫым яһай. Башҡортостан башлығы хакимиәте етәксеһе һүҙҙәренә ҡарағанда, бөгөн республика Хөкүмәте иҡтисади юғалтыуҙарҙы мөмкин тиклем кәметеү өҫтөндә эш алып бара


Бөгөн яҙыусы һәм ғалим Әмир Чаныштың тыуыуына - 100 йыл.\nӘмир Чаныш (Әмир Иҙрис улы Чанышев) 1909 йылдың 15 ғинуарында Силәбе өлкәһе Бредин районы Павловñê ауылында тыуған. Ул иртә етем ҡала. Татар малайын Совет власы аяҡҡа баҫтыра. Әмир Чаныш Өфөләге Владимир Ильич Ленин исемендәге мәктәп-интернатында тәрбиәләнә. Аҙаҡ ул Башҡорт педагогия институтына уҡырға инә, уны 1932 йылда тамамлай. Был ваҡытта, 1932 йылдың мартында, Милли мәҙәниәт институты (хәҙерге Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты) булдырыла. Уның бурысы - башҡорттарҙың һәм республикала йәшәгән башҡа халыҡтарҙың тарихын, телен, әҙәбиәтен, фольклорын өйрәнеү. Ул саҡта институт биш секторҙан торған: тарих, тел һәм әҙәбиәт, сәнғәт, ваҡытлы матбуғат һәм библиография, милли аҙсылыҡ.\nИнститут штаты ҙур булмаған. 1932 йылда ни бары 15 кеше иҫәпләнгән, шул иҫәптән ете ғилми хеҙмәткәр. Башҡорт шағиры, фольклорсы, башҡортòàðƒàí беренсе ғалим-филолог Ғабдулла Амантай директор булған. Әмир Чаныш уның менән бергә эшләгән. Ул институт етәкселегендә, яуаплы секретарь булараҡ, икенсе булмаһа ла, өсөнсө урынды биләгән. Уға бик күп ойоштороу мәсьәләләрен хәл итергә тура килгән. Коллектив алдында етди бурыстар торған. Әмир Чаныш коллектив менән эш итеү алымын тапҡан. Ул эш өсөн бер үк ваҡытта башҡа урында эшләү буйынса, килешеү шарттарында белгестәр һайлаған. Уның ярҙамы менән ғалим-филологтар Ғөбәй Дәүләтшин һәм Закир Шакиров, йәш яҙыусы Әкрәм Вәли, Сыуашстандың буласаҡ халыҡ шағиры Яков Ухсай, композиторҙар, артистар Милли мәҙәниәт институтында эшләгән. Йәш секретарь Әмир Чаныш уларҙың эшенә йүнәлеш биргән.\nӘммә Әмир Иҙрис улы көндәлек ойоштороу эштәрендә буласаҡ ғалим һәләтен юғалтмаған. Институт директоры урынбаҫары булараҡ, ул 1935-1939 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһы Тел èëåìå институтының аспирантураһын тамамлай. Әмир Чанышевтың ғилми эшмәкәрлеге өсөн киң офоҡ асылды тигәндә, Бөйөк Ватан һуғышы башлана... Рядовой Әмир Чанышев Курск дуғаһында ҡан ҡойғос һуғышта ҡатнаша. Польша, Чехословакия, Венгрия һәм, ниһайәт, Германия буйынса фронт юлдары буйлап үтә. Артеллирист II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, башҡа хәрби наградалар менән бүләкләнә.\nӘмир Иҙрис улы, Бөйөк Ватан һуғышы тамамланғас, уҡытыу эше менән шөғөлләнә. 1945-1954 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия институтының кафедра мөдире була, Бөрө педагогия институты (хәҙерге Бөрө социаль-педагогия академияһы) доценты булып эшләй. 1948 йылда Әмир Чанышев филология фәндәре кандидаты исеменә диссертация яҡлай. 1955-1957 йылдарҙа Әмир Иҙрис улы Төркмәнстанда, Чарджоу педагогия институтында лекциялар уҡый. Аҙаҡ ул Өфөгә әйләнеп ҡайта һәм 1957 йылдан Башҡорт дәүләт университетында башҡорт әҙәбиәте һәм фольклор кафедраһы доценты булып эшләй.\nҒалим һәм яҙыусы Әмир Чаныштың тормошо һәм ижады тураһында дөйөмләштерелгән эш әлегә юҡ. Шуға күрә уның әле бер, әле икенсе институтта эшләүе миңә аңлашылмай. Милли мәҙәниәт институтын булдырыуҙа уның роле тураһында телгә алынмай. Һәр хәлдә ғилми мәҡәләләрҙә уға һылтанмалар юҡ тиерлек. Ысындан да, уның хәтере ғүмеренең һуңғы көнөнә тиклем яҡшы булды.\nМинең хәтерҙә бер ваҡиға һаҡлана. Әмир Чанышев һөргөнгә ебәрелгән Мәскәү академигы Матвей Любовский (ул унда ижад иткән) тураһында һөйләне. Уның ниндәй архивта һәм ниндәй ауыр шарттарҙа эшләүе тураһында оҙаҡ бәйән итте. Әмир Иҙрис улы 1932 йылда Өфөгә килгән яҙыусы Александр Фадеев менән осрашыуын хәтерләй ине. Был хәтирәләр "Фадеев һәм Башҡортостан" тигән йыйынтыҡҡа ингән.\nМиңә тағы бер мәсьәлә аңлашылмай. Мәғлүм булыуынса, Әмир Чаныштың әҙәби эшмәкәрлеге 30-сы йылдарҙа башлана. Ул ваҡытлы матбуғатта мәҡәләләр, яңы китаптарға рецензиялар, әҙәби күҙәтеүҙәр менән йыш сығыш яһаған. "Башҡорт совет әҙәбиәте тарихы" тигән китапта 1930 йылда Ғөбәй Дәүләтшиндың "Коммуна" әҫәренә һәм айырыуса Ғайнан Хәйриҙең "Бүлмә" повесына баһаһы тәнҡитләнә. Был хеҙмәттә Әмир Чаныш тураһында башҡа хәтирәләр юҡ.\nӘмир Иҙрис улы 30-сы йылдарҙа үҙенсәлекле хикәйәләр яҙған. Фольклор мотивтарын, таулы халыҡтарҙың йолаларын белеүен урынлы файҙаланған. "Тауҙар хикәйәһе" циклынан әҫәрҙәр тарихи-революция темаһына арналған. Уның хәрби хикәйәләре легендаға яҡын.\nЯҙыусының ижади әүҙемлеге 70-80-се йылдарҙа айырыуса күренә.\nКеше ышанмаҫлыҡ, әммә факт. 1979 йылда 70 йәшлек прозаикты Яҙыусылар союзына ағза итеп алалар. Хәтерҙә, 1988 йылда Актерҙар йортонда Яҙыусылар съезы үтте. Унда мин Чанышевты осратып, "Совет Башҡортостаны яҙыусылары" тигән библиографик йыйынтыҡ сыҡҡан, унда һинең турала материал бар, тип әйттем. Әмир Иҙрис улы шунда уҡ китап һатылған урынға барҙы.\nӘмир Чаныш 1998 йылда үлә. Үкенескә ҡаршы, Әмир Иҙрис улы Чанышевтың тормошо, ижады, әҙәби һәм ғилми эшмәкәрлеге әлегә тулыһынса асыҡланмаған.


Йыуатҡан да, моңайтҡан да театр\n6 Апрель , 09:24\nТеатр, театр... Сәнғәт донъяһын унан башҡа күҙ алдына ла килтереп булмай. Күңелдәрҙе сафландырыусы, йәшәүгә көс-дәрт, илһам биреүсе донъя ул.\n27 мартта Халыҡ-ара Театр көнө билдәләнде. Был театр тормошона ҡағылышлы бөтә һөнәр эйәләренең: актерҙарҙың, режиссерҙарҙың, рәссамдарҙың, костюмерҙарҙың һәм башҡа бик күп театр хеҙмәткәрҙәренең байрамы ул. Был датаны тамашасылар ҙа билдәләй. Улар театрға тормош мәшәҡәттәренән әҙ генә булһа ла арынырға, күңел күтәренкелеге алырға килә. Ә актерҙар бының өсөн тырышып хеҙмәт итә. 26 мартта тамашасытағы Салауат драма театрына йыйылды. Был көндө театр коллективы Халыҡ-ара театр көнөнә арналған “Яҙмышым минең - театр” тип аталған матур театрлаштырылған тамаша әҙерләгәйне. Тамашасылар иғтибарына йөрәккә үтеп инерлек йырҙар, шиғырҙар, дәртле бейеүҙәр, ҡурай моңдары тәҡдим ителде. Улар һәр сығышты көслө алҡыштарға күмде, рәхәтләнеп, бирелеп сәнғәт донъяһында йөҙҙө. Театр директоры Айбулат Ҡотошов барыһын да байрам менән ҡотланы:\n- Театр коллективын Халыҡ-ара театр көнө менән ҡотлайым. Ижади уңыштар, сағыу образдар, илһам, тамашасы һөйөүе, ныҡлы һаулыҡ теләйем. Башҡортостан сәнғәтен донъя кимәленә танытырҙай образдар тыуҙырып, эшегеҙҙән йәм табып, ең һыҙғанып эшләргә яҙһын. Был көндө хөрмәтле, тоғро тамашасыларыбыҙ, һеҙгә лә ҡотлау, рәхмәт һүҙҙәрен еткерәбеҙ. Һеҙҙән башҡа бер генә театр ҙа йәшәй алмай, - тине ул.\nБәхетленең байрамы бергә тигәндәй, оҙаҡ йылдар ижади хеҙмәттәре һәм талантлы ролдәре менән республикабыҙҙың театр мәҙәниәтен үҫтереүгә булышлыҡ иткәндәре өсөн Гөлфирә Сәфиуллина менән Нәүфилә Яҡуповаға «Башҡортостандың халыҡ артисы», Мирас Йомағужинға «Башҡортостандың атҡаҙанған артисы» исемдәре бирелеүе тураһында ҡыуаныслы яңылыҡ менән бүлеште театр коллективы сәнғәт һөйөүселәре менән.\nШулай уҡ Айбулат Ҡотошов ҡаланың бөтә мәҙәни сараларында актив ҡатнашҡандары өсөн театрҙың талантлы актеры Револь Ғималовҡа һәм йәш актриса Нәфисә Мәжитоваға ҡала хакимиәтенең Почет грамотаһын һәм Рәхмәт хатын тапшырҙы. Ә актриса Рәмзиә Мәҡсүтова оҙаҡ йылдар намыҫлы эшләгәне, ҡаланың барлыҡ сараларында актив ҡатнашҡаны өсөн мәҙәниәт хеҙмәткәре комитеты президиумының Почет грамотаһы менән бүләкләнде.\n- Салауат театрына 1995 йылда килгәйнем шул ваҡыттан бирле тыуған коллективыма тоғро хеҙмәт итәм. Теүәл ун йыл элек “Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы” исемен биргәйнеләр. Ул көндө әле лә хәтерләйем.\nТәүге награда күңелгә шул тиклем яҡын, ҡәҙерле. Эшемде баһалауҙары, күреүҙәре өсөн етәкселеккә, тамашасыларыма рәхмәтлемен. Маҡтаулы исемгә лайыҡ булыу дәртләндерә, артабан да үҫешеү өсөн көс бирә. Халыҡ артисы исемен алыу шатлыҡлы ла, әммә шул уҡ ваҡытта ҙур яуаплылыҡ та өҫтәй.\n- Театрҙа эшләүемә быйыл 27 йыл була. 2008 йылда “Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы” исемен алғайным. Ул ваҡытта Салауат районында гастролдә инек. Һөйөнсө алдылар. Тәүге награда айырыуса ҡәҙерле, күңелгә яҡын. Ул ваҡыттарҙа нисек шатланғаным, награданы нисек тапшырыуҙары әлегеләй күҙ алдымда. Артабанғы наградалар ҙа артистың үҫеш кимәлен иҫбатлай. Республика кимәлендә хеҙмәтеңдең баһаланыуы артист өсөн, әлбиттә, иң ҡәҙерле бүләк. Тамашасыларыңдың бәхетле һәм ҡәнәғәт йөҙөн күреү сәнғәт кешеләре өсөн ҙур баһа, шунан артабан ижад итеү өсөн яңы көс алабыҙ.\n- Салауат театрында 15 йыл эшләйем. Был минең тәүге ҙур наградам. Әлбиттә, күңелдә аңлатып бөтә алмаҫлыҡ хис-тойғолар урғыла. Ҡыуаныслы хәбәрҙе телефондан шылтыратып һөйөнсөләнеләр, беҙ Өфөлә гастролдә инек. Артист өсөн һәр награда ҡәҙерле. Хеҙмәтеңде юғары баһалауҙары артабан да ҡанатланып, дәртләнеберәк, маҡсатлы эшләүгә этәргес бирә.


Ҡурайсылар берекмәһе - СӘҢГЕЛДӘК ЙЫРЫ\nБорон, XVI—XVII быуаттарҙа, йәш егеттәр, армияға алынып, батшаға утыҙ бишәр йыл хеҙмәт иткәндәр1. Уларҙың ҡайһылары, киткән ерҙәрендә ҡатын алып, ғаилә ҡороп, хеҙмәттәрен дауам иткән. Алынған саҡтарында 20 йәштә генә булһалар, хеҙмәт иткәндең һуңында 55 йәшлек ҡарт һалдат булып киткәндәр. Иҫән-һау йөрөп, хеҙмәтен тултырып ауылына ҡайтып килгәс тә, ҡатыны һәм туғандары танымаҫ булған. Ул үҙе лә туғандарын танымаған, сөнки һалдаттың теге саҡтағы кәләше 50—55 йәшлек әбей булып, башҡа туғандары, ата-әсәһе ҡартайып бөткән була. Ир балаһы тыуып ҡалһа, ул инде күптән атаһы юлынан әрмегә оҙатылған.\nОшондайҙарҙан бер егет, кәләш алып, донъя ғына көтә башлаған сағында һалдатҡа алына. Тороп ҡалған йәш ҡатын, ҡулындағы баланы нисек тәрбиәләп үҫтерергә, ирен 35 йыл нисек көтөргә инде, тип бик ныҡ ҡайғырған. Көндәр-төндәр буйы йоҡлай алмай, сәңгелдәктәге баланы бәүетеп яфа сиккән, ҡайғырған, ила-ған-һыҡтаған.\nАна шулай бер ваҡыт, ауыр кисерештәргә тарып, балаһын йоҡлата алмай сәңгелдәк бәүетеп ултырғанда, әсенеп көй сығарып, түбәндәге йырҙы йырлаған:\nЙоҡла, йән киҫәгем, тирбәтәмен,\nТалғангаса итһеҙ беләгем.\nИҫән генә йөрөп, иҫән ҡайтһын,\nҒәзиз атаң өсөн теләгем.\nКитте әткәң, бәпкәм, биш йыл түгел,\nУтыҙ биш йыл хеҙмәт итергә!\nИламайса нисек түҙһен күңел —\nИҫ китерлек оҙаҡ көтөргә.\nКиткән саҡтарында һине әткәң\nҠулдарына алып һикертте.\nҠалаһың бит, бәпкәм, йән киҫәгем,\nТине, күҙ йәштәрен сил итте.\nӘллүки, бәллүки... Үҙе күҙ йәштәрен сил итте1.\nБыл көйҙө Һәм йырҙы ишеткән бер кеше, туҡтап тороп, ҡат-ҡат тыңлаған һәм илап һыҡтаған. Ҡыҙғаныслы һәм моңло булыуы менән көй халыҡ араһында бик тиҙ таралып киткән. Шулай быуындан быуынға күсә килеп, ул йыр «Сәңгелдәк йыры» тип исемләнеп китә. Был көйгә хәҙер ҙә йырлайҙар.\nКөйҙөң тарихын 1972 йылда Күгәрсен районы Төпсән ауылынан 75 йәшлек Миңлеямал Сөләймәнова-нан яҙып алғайным. Был йырҙы ул бик яратып һәм моңло итеп йырлағайны.\n1 Легендаларҙа ғәҙәттә әүәл батша армияһында егерме бишәр йыл хеҙмәт итеү тураһында һүҙ бара\n2 Күҙ йәштәрен сил итте — күҙ йәштәрен түкте.\nБүре ҡанға туймаҫ


ВӘҒӘҘӘ – ИМАН » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\n«Ебәк тирмә» – ҡыҙ-ҡырҡын тирмәһе, ул еңгәләр, апайҙар, ағинәйҙәр фәһем бирә торған тирмәгә әйләнер тип өмөт итәбеҙ», – тигәйнек ошо рубрикаға тәүге мәҡәләне биргәндә.\nБыл юлы тирмәбеҙҙә ҡунаҡта – Гөлнур Яҡупованың «Ҡатындар» трилогияһының төп героиняһы Нурия.\nНурия бәләкәйҙән һәр кемде отҡорлоғо, күҙәтеүсәнлеге менән һоҡландыра. Һабаҡ бирерлек, үрнәк алырлыҡ бер кем дә, бер ни ҙә уның иғтибарынан ситтә ҡалмай. Ә кемдәр һуң уның остаздары? Үҙен уратып алған мөхит – кешеләр һәм тәбиғәт. Ҡартәсәһе Зирәк Рәйхана – ейәнсәрен шифалы үләндәрҙе танырға өйрәтеүсе, исемдәрҙең мәғәнәһен аңлатыусы, иман-әхлаҡ шарттарын танытыусы, өләсәһе Зөлхизә – баҫалҡылыҡ, уңғанлыҡ өлгөһө, ҡиәмәтлек олатаһы, Бүреһуҡҡан ҡушаматлы Әхмәҙин һунарсы – ҡыҙ баланың күңел һандығына атай-ҡартатайҙар бирергә тейеш вәғәздәрҙе һалыусы, һәм башҡалар, һанай китһәң, бихисап улар. Йәнә бер аҡыл сығанағы бар, ул да булһа, серле ишаралар менән тулы, Нурия инанғанса, йәне генә түгел, теле лә, күҙе лә булған Тәбиғәт.\n...Бер көндө ҡартәсәһе, Нурия менән текә тау һуҡмағынан китеп барышлай, ейәнсәренең шөрләй төшкәнен һиҙеп, тынысландыра:\n– Үҙен тамырҙары менән тотоп торған үлән-ҡыуаҡтар барҙа, ишелмәй ул тау, ҡурҡма, – ти ҙә осонда кескәй генә аҡ сәскәләре булған нәҙек кенә үләнгә ымлай.\n– Нимә генә инде ул үлән остоғо, бынауындай тау ҡаршында? – ти Нурия.\n– Күр, тау тишеп үҫеп сыҡҡан был тәүәккәл үлән, тамырҙары тәрәнгә киткән уның, тупраҡ-ташты тотоп тора. Уйлаһаң, хәҙер әйтәһең һин уның исемен.\n– Таутотар үләнме? Таутишәрме, әтеү?\n– Таутишәр шул, тап өҫтөнә баҫтың, ҡолоҡасым! Ана нисек оҫта нарыҡлай беҙҙең халыҡ, бәләкәс кенә ҡырағай гөлдөң дә үҙенә тейәр исеме бар.\n– Әй, батыр гөл, таутишәр! Һин булмаһаң, тау нишләр?! – Шулай тип шиғыр һамаҡлап та ҡуя Нурия.\nБер мәлде иһә Бүреһуҡҡан ҡарт уны ауылдан алыҫ ҡына ятҡан сәтләүеклеккә эйәртеп алып бара, осар тейендәрҙе күрһәтә. Ыңғайында аҡһаҡал ҡыҙ балаға борон Ебәк юлы үткән Дөйә үркәсе тигән ҡалҡыулыҡтың тарихын һөйләй, Зәңгәр шишмәнең шул ҡалҡыулыҡты артылып ағыуын иҫләп ала. Ҡайтышлай, Нурия һорап ҡуя:\n– Олатай, теге ҡалҡыулыҡҡа Зәңгәр шишмә нисек аға икән ул, йылғалар үргә аҡмай ҙаһа, аға алмай!\n– Ә нишләһен, аҡмай сараһы юҡ! – Аҡһаҡалдың яуабы тағы уйға һала төпсөр ҡыҙыҡайҙы...\nТаутишәр гөл ныҡлығы, Зәңгәр шишмә тәүәккәллеге кәрәкмәнеме ни Нурияға үҙенең иләҫ-миләҫ тәүге хистәренән баш тартҡан сағында, кәрәкте! Уҡыйыҡ әле:\n– Һөйөүемде кире ҡаҡма, Нурия! – тине Кәбир, йөрәкһенеп, – ысын мөхәббәт ғүмергә бер генә осрай.\n– Беләм, меңгә берәү генә татый уны, – тинем дә ниңәлер өҫтәп ҡуйҙым: – Ҡартәсәйем әйтә. – Ниңәлер, тиеп танмайым әле, аңлы рәүештә, махсус өҫтәнем, сөнки Зирәк Рәйхананың фиҙакәр рухына таяныу миңә әлеге минутта ифрат та кәрәк ине.\n– Беҙ шул меңгә берәүҙәр рәтендә, тоймайһыңмы ни? Тояһың! Һин бит минең тиңем, хисле, фантазиялы ишем! – Кәбирҙең дөп-дөрөҫ әйткәнен белһәм дә, үҙ уйҙарымды үҙем кино итеп күҙаллап, хәтер сәсмәүерендә ҡиссалар үреп йөрөһәм дә, «эйе» тимәнем.\nШулай хәл итә Нурия. Күңелендәге үлсәүҙәрҙә ул алдан уҡ үлсәп ҡуйғайны инде барыһын да. Сөнки Кәбирҙең яҙмышы ижад мөхитендә, Мәскәү-Париж тарафтарында икәнлеген, ә үҙенең иһә йәнтөйәгенән айырылмаясағын аңлай. Вәғәҙә – иман, тигәнде ишетеп үҫкән ул. Атаһының ҡала һөнәренә ылығыуы арҡаһында әсәһенең өс бала ҡосаҡлап ултырып ҡалыуын да онотмаған. Ләйсән ямғырылай саф беренсе хистәрҙең ғүмерлек мөхәббәт икәненә лә ышанып бөтмәгән әле...\n«Ҡатындар» трилогияһы – мөхәббәт ҡиссалары, йәштәргә фәһем-нотоҡ булырҙай тоғролоҡ һәм хыянат тарихтары тығыҙ үрелгән әҫәр. Унда милләтебеҙ ҡыҙҙарының ҡолағына әҙәплелек, инсафлыҡ ҡанундары мәҡәл-әйтемдәр, йолалар аша киртеп үк ҡуйылған.\nҺуғыш осоронда эвакуация еле менән Толпарлыла йәшәп киткән апалы-һеңлеле ҡыҙҙар Анка менән Фроська (Фрүзкә) әҫәргә осраҡлы ғына килеп инмәгән, был – дауамлы ваҡиға: Фрүзкә ауыл егете Аҡмандан малай таба, һуғыштан һуң улар тыуған яғына, Харьков ҡалаһына, ҡайтып китә, ә күп йылдар уҙғас, Арсен исемле бер ҡара сәсле һылыу егет, ҡойоп ҡуйған башҡорт, Толпарлыға килеп төшә. Халыҡ бер күҙ ташлау менән сырамыта: Аҡман Ҡараның улы! Шул ике арала егеттең Нурияның һеңлеһе Камилаға күҙе төшә. Ошо тәңгәлдәге һүҙгә ҡолаҡ һалайыҡ:\n«Ике көн тороп китте Арсен Толпарлыла. Шул арала килешеп тә өлгөргәндәр: йәйгә өйләнешергә. Һеңлем был хаҡта әйткәс, яуаплылыҡтың тап минең елкәлә икәнен белгәнгә күрә, асыуланып алдым: «Нишләп улай, атаң-әсәң иҫән, мин бар, ана, күҙ ҙә йоммай күҙәтеп, ҡолағын ҡарпайтып тыңлап торған ауыл бар, бәс, килһен өйгә, һоратһын ҡыҙҙы! Шартына уҡ килтермәһә лә, әҙәмгә һанап, кәңәш-төңәш итһен. Әлүктән баһаңды төшөрмәй тор, Камила!»\n– Ярар, апай, ярһыма. Иртәгә төштән һуң юлға сыға, шуңарсы өлгөрөр. Әсәйемдәргә иртүк хәбәр итербеҙ.\n– Атаһын, Аҡман Ҡара ағайҙы, эйәртеп килһен. Мотлаҡ. Тыңлармы икән, егетеңде әйтәм?\n– Тыңламай түгел, тыңлар! – минең шартыма ыңғай ғына тороуына ҡыуандым әле үҙ һүҙле һеңлемдең. Юҡ, бындай ҡыҙ бәҫен юғалтмаҫ. Улай ҙа һорамай булдыра алманым:\n– Никах уҡытырға кәрәкмәҫме, ул-был булманымы арағыҙҙа?\n– Апай. Үпкәләйем хәҙер! Юлдан яҙғанмы әллә мин?\n– Үпкәләмә, мин юрамал һорайыммы ни? Китте-барҙы-юғалды – тот ҡойроғон булыр. Загс мисәте ҡуйһын башта, шунан һуң ғына – үҙенекен. – Шулай тип әйттем дә ҡуйҙымсы? Камила шарҡылдап көлөргә тотондо. Мин дә ҡушылдым. Мәҙәк килеп сыҡты.\nИртәгәһенә Арсен атаһын, үгәй әсәһен эйәртеп килде, уңарсы әсәйем менән Самат ағай беҙҙә ине. Аҡман ағай, ниәттәрен асыҡлап, һүҙ башланы:\n– Һеҙҙә аҫыл ҡош булһа, беҙҙә мәргән уҡсы бар! – шулай тигәс, әллә онотоп, туҡтап ҡалды ла дауам итте: – Һеҙҙә лә бар бешкән алма, беҙҙә лә бар бешкән алма... – Атай кеше ифрат тулҡынлана ине, буғай, тағы ярты юлда бүленде. Өләсәйем, йыр-һамаҡҡа хәтере шәплеген белһәм дә, йәнә аптыратты:\n– Ул ике бешкән алма, бәлки, бер ергә төшөр. Балалар риза булһа, тәүәккәлләрлек булыр, – тип ослап ҡуйҙы.\nЙәштәрҙе йәрәштерҙек, вәғәҙәләшеүҙәренә шаһит булдыҡ».\nВәғәҙәләшеү, яусылау, йәрәшеү, ижәп, никах, туй... Әүәл сәңгелдәктә ятҡан сабыйҙарҙың ҡолағын тешләтеү йолаһы ла булған. Хәҙер ҙә ата-әсә ихтыяры менән сәстәрен сәскә бәйләүселәр осрап тора, уларҙың күбеһе ғаиләлә уңып китә, сөнки донъя күргән өлкәндәрҙең һынсыл аҡылы, күңел күҙе иш һайлашыуҙа яңылышып бармай. «Ҡатындар»ҙа атай аманатын тотоп өйләнешеү осрағы ла Нурия тарафынан бәйән итеп кителгән:\n«Ҡурай һәм мылтыҡ» тигән мәҡәләне уҡырға тотондом. Фронтовик ауыл хәбәрсеһе яҙған: «Күккә ҡарап һөйләшмәй-нитмәй көнбағыш баҫыуында боҫоп ятабыҙ. Томра, эҫе. Арыраҡ ятҡан һалдат бер көнбағыштың һабағын киҫкеләп, юнғылап-тишкеләп хитлана. Башҡорт ул, Ырымбурға сиктәш бер ауылдан. Ҡурайсы икән. Яҡташ булғас, ныҡ дуҫлаштыҡ, әлбиттә. Иҫән ҡайтһаҡ, ҡунаҡҡа йөрөшөрбөҙ, ҡоҙа булышырбыҙ, тип һүҙ-вәғәҙә беректерҙек: уның улы, минең ике ҡыҙым бар. Бына яҡташым, яныма килеп, миңә һөйәнеп ултырҙы ла ҡурай тарта башланы. Көнбағыш һабағының эсен нисек итеп ҡыуышлатҡандыр, үҙе генә белә. Ҡурай оҙонлоҡ итеп киҫкән дә бармаҡ уйнатырға уйымдар тишеп, һәттойоҡ көй сығара. Шул саҡ беҙҙең флангыға танкылар килеп терәлде, «Атакаға!» тигән фарман яңғыраны...» Артабан – һуғыш картинаһы. Балыҡ ҡармаҡлағандай, үҙемде ҡыҙыҡһындырған мәғлүмәтте генә эләктереп алдым: ҡурайсы һәләк булған, ә иҫән ҡайтҡан дуҫы уның ғаиләһен барып күргән. Һәм, бәрәкалла, ике ҡыҙын да эйәртеп алып барып, ҡурайсының улына күрһәткән. Береһен һайлаған егет!»\nНурия класташы Фатих менән тормошлана. Ете үлсәп бер киҫә, холҡо шундай, йәшләй генә төрлө һынауҙарға дусар иткән яҙмышы шулай өйрәтә. Әммә ҡыҙҙың аҡылы ғына түгел, йөрәге лә һайлай Фатихты, мөхәббәтен, сафлығын уға бүләк итә. Ә ир-егет өсөн был – иң ҙур, иң ҡәҙерле, ғүмергә бәҫе китмәҫ бүләк. Тәүфиҡҡа бәхет эйәрә, тимәгәнме ни халыҡ мәҡәле? Әхлаҡ бәхет бирмәй, әхлаҡ бәхеткә лайыҡ итә, тигән фекер ҙә бар. Сер түгел дәһә: үпкән-ҡосљан – елгә осҡан... Һәр егеттең күңелендә, сәмле-ғәмле хыялында ғиффәтле ҡыҙға өйләнеү, кәләшенең беренсеһе булыу хыялы йәшәй! Нурия үҙенең туйын, кисерештәрен бына нисек тасуирлай:\n«Һәм шул кисте... Ҡушылдыҡ. Ул хәлде, сәйерерәк яңғыраһа ла, бүтән һүҙ менән атарлыҡ түгел икән. (Зөфәф кисәһе инде – боронғоса). Ҡушылыу... Йәремдең ҡулдары мине һаҡ ҡына иркәләй, ҡолағыма һөйөү һүҙҙәре яғыла, ирендәрем үҙ ирке менән уның ирендәренә тартыла һәм... Ҡапыл, ғәрәсәт алдынан була торған мәлдәгеләй, һауала йәшен сатнаны, тындарыбыҙға, гүйә, ут тоҡанды ла, күк көмбәҙе өҫкә ауа башланы... Ярабби, шул уттан хасилдыр, ҡайнар хәнйәр есемемә үтеп инде! Үләмме?! Юҡ икән... Ниңәлер әҙгә генә үҙемде легендаларҙа, үлемһеҙ картиналарҙа йәшәгән Даная итеп тә тойоп алдым: тәҙрәм асыҡ, унан, йәйғор күпер буйлап, илаһи мөхәббәтем килде һәм сихри ямғыр булып яуҙы, йәнемә-тәнемә – тотош...\n– Нуриям, һин – минеке! – Фатихтың тауышында шатлыҡ, ризалыҡ һәм тағы әллә күпме хистәр бергә урғыла. Ҡайнар ирендәре шундай наҙлы, ҡулдары тотанаҡлы-дәртле, уларҙың ҡағылыуынан тәнем иҙрәп-иреп китеп ләззәтләнә. Үҙем дә уға тартылам, ирендәремде битенә, күҙҙәренә тейҙерәм һәм... ярабби, тоҙ тәмен тоям? Әллә илай минең йәрем?! Ниңә?!\n– Вәғәҙәләшкәндә, тәү тапҡыр үпкәнемдә, һиҙгәйнем һинең сафлығыңды, хатта бүтән берәү менән үбешеп тә ҡарамағаныңды. Нуриям! Мин – һинеке, һинең... Беренсең. Эйе, йөрәкһенеүем шул хәтлем, күҙемдән йәштәр атылып сыҡты – ирлек ғорурлығы, рәхмәте.\n– Мин биш йәшемдә үҙемә үҙем ант иттем, балаларымды атай икмәге ашатып үҫтерергә. Атайлы – арҡалы... – шулай тинем дә ҡуйҙымсы.\n– Бер ҡасан да үҙгәрмәйһең кеүек, ҡайсаҡ... – икенсе ҡараһаң, һине танырлыҡ та түгел – серле йомғаҡһың, Нуриям.\n– Йомғаҡ? Мин – ҡатын-ҡыҙ заты, тимәк, серле донъя, тотош Йыһан, белгең килһә.\n– Ә мин – Йыһангир, шул серле донъяның юлдашы-спутнигы. Рөхсәт итһәң?\n– Рөхсәт иттем бит инде...»\nӘхирәттәр! Тирмәбеҙҙең ҡунағы Нурия беҙгә ниндәй фәһемдәр бирҙе? Ҡыҙ бала бәләкәйҙән киләсәктә үҙенең Ҡатын, Әсә буласағын, йәшәйештә шул бөйөк, изге, яуаплы бурысты атҡарыр өсөн тыуғанын аңларға, физик һәм рухи көс, сабырлыҡ һәм фиҙакәрлек туплай башларға, яҡшынан аҡыл, ямандан ғибрәт алырға өйрәнергә тейеш, тине, эйеме?