4 Март 2020, 19:02\nТүңәрәк аҡ йөҙлө, аҡһыл төҫтәге һирәк сәсле, ерәнһыу керпекле, киң маңлайлы, кәүҙәгә тәпәш, әммә йыуантаҡ бабайымды (әсәйемдең өлкән ағаһы), мин үҙемде белә башлағандан бирле беләм. Ул беҙгә күберәк йәй килә, килгән көндәре байрам төҫөн ала, өйҙә ниндәйҙер күтәренкелек, күңелле һөйләшеүҙәр, ҡунаҡ күрһәтеүҙәр башлана. Әсәйем тарафынан да, атайым тарафынан да уға иғтибар ҙур: береһе ағай тип өҙөлә, икенсеһе ҡайнаға тип өтәләнә. Өҫтәлдән самауыр төшмәй, кистәрен бал балы ултыртыла. Бабайым балыҡ ярата, шуға ла уның был йомшаҡлығын яҡшы белгән атайым көн дә тиерлек бер биҙрә балыҡ алып ҡайта (ул саҡта ау менән балыҡты ауылда бер Мәүлимбирҙе бабай ғына тота торғайны, бөгөнгө һымаҡ бер кем дә йылым менән йөрөмәне, шуға ла ауыл эргәһенән генә аҡҡан Еҙемдә балыҡ күп ине. Атайым эшкә киткәндә Мәүлимбирҙе бабайға балыҡ кәрәк икәнен әйтеп китә, кисен алып ҡайта). Әсәйем йәшелсә баҡсаһындағы ҡойо эргәһендәге тәпәш өҫтәлдә таҙарта. Бер өлөшөн, бөгөнгө кис һыйын, ҙур табала ҡыҙҙыра, икенсеһен, күберәген, икмәк һала торған оло мейескә ут яға ла, күмерен тартып, суйын сөгөнгә тултырып, төнгөлөккә ултырта. Уныһы – иртәнге ризыҡ. Һөйәктәренә тиклем майҙа ҡурылып бешкән ул балыҡтың тәмлелеге! Бабайым ҡәнәғәт, маҡтай-маҡтай ашай, үҙе ихлас, күңелсәк, шаян.\nҮҫә төшөп, уҡырға барғас, бабайым уҡыуым менән ҡыҙыҡһына, ҡайһы предметты яратыуым хаҡында һорай. Юғарыраҡ кластарҙа инде ниндәй китаптар уҡыуымды белешә, яҡшы уҡырға, ваҡытты бушҡа уҙғармаҫҡа, маҡсатлы йәшәргә, художестволы әҙәбиәт менән дуҫ булырға өндәй. Туғыҙ-унынсы кластарҙа мин уның билдәле яҙыусы икәнен белә инем, гәзит-журналдарҙа хикәйәләрен, хикәйәттәрен уҡыйым. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Хәҙисә апай, рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Мәрүә апайҙар йыш ҡына уның хикәйәләре, хикәйәттәре буйынса диктант, инша яҙҙыра, авторы — беҙҙең яҡташ, ошо класташығыҙҙың бабаһы, тип миңә күрһәтә. Бындай саҡтарҙа башым түбә таҡтаһына тейерҙәй булып ғорурланып ултырам...\nӨфөләге фатирҙарында китаптарының күплегенә хайран ҡала торғайным. Унда башҡорт, рус, башҡа телдәрҙә туғандаш, донъя әҙәбиәте классиктарының томдары, әҙәби тәнҡит, фольклор, философия буйынса китаптар, сәйәсәт, театр, кино, һынлы сәнғәт, скульптура, рәссамдарҙың альбом-каталогтары, ҡалын-ҡалын энциклопедиялар, һүҙлектәр... Бындай миҡдарҙағы китаптар беҙҙең мәктәп китапханаһында ла булмағандыр.\nКитапханаһына бәйле бер ваҡиға, дөрөҫөрәге, минең һорауыма уның яуабы иҫтә. Һигеҙенсе класта уҡығанда булһа кәрәк, атайым менән уларға килдек. Ҡышҡы каникул мәле ине. Ниндәйҙер яңы сыҡҡан әҙәби китапты кәштәнән һурып алып, ҡараштыра башланым. Шул мәл әбейем сәй эсергә саҡырҙы. Мин китапты диванға һалдым да ванна бүлмәһенә ҡул йыуырға йүнәлдем. Бабайым минең арттан: “Китапты урынына ҡуй!” – тине ҡәтғи тауыш менән. Мин йәһәт кенә боролоп әлеге китапты алған еремә тыҡтым. – “Бында алты меңдән ашыу китап, килгән һәр кем алған китаптың урынын бутаһа, мин үҙемә кәрәген нисек табам? Мин уларҙың ҡайһыһы ҡайҙа тороуын ятлап бөткәнмен. Алғанһың икән, урынына ҡуйырға ғәҙәтлән”.\n– Һалып ҡына торҙом бит, сәйҙән һуң алыр инем, – тип мөңгөрҙәнем. Ғүмерлек һабаҡ булды ул һүҙҙәр минең өсөн, китапты ғына түгел, ғөмүмән, алған, ҡулланған, тотонған һәр әйберҙе урынына һала барырға өйрәтте...\nИкенсе килгәнемдә, нисектер ҡыйыуланып: “Был китаптарҙың барыһын да уҡыныңмы?” – тип һораным. “Үҙемә кәрәген уҡыным”, – тине. “Алты меңдән нисәүһе кәрәк булды инде?” – тип ныҡышам. “Бөтәһе лә”, – тине бабайым. Мин ошоға тиклем дә, аҙаҡ та бындай бай китапхананы бүтән бер кемдә лә күргәнем булманы.\nЮғары уҡыу йортонда математика факультетын тамамлаһам да, әҙәбиәт менән ҡыҙыҡһыныу, бөтә буш ваҡытта художестволы китап уҡыу – уның йоғонтоһолор тип уйлайым – ғүмерлек ғәҙәткә әйләнде. Алты мең үк булмаһа ла, байтаҡ китап йыйылды. Һатып алып уҡый барам, кәштәгә теҙә барам...\nБабайым илле йәшен тултырғас та фажиғәле рәүештә һәләк булып ҡуйғас (юл аша туҡталышҡа сыҡҡанда машина бәреп китә), китапханаһын улы менән ҡыҙы бүлешеп алды. Әйткәндәй, уларға ла китап ене ҡағылғайны – аталарының өлгөһө. Күп өлөшөн үҙҙәре уҡыған мәктәптәргә бүләк иттеләр. Ә бына ҡулъяҙмаларын – архивын үҙемә алдым. Уларҙы яйлап барлап, танышып, төрлө йыйынтыҡтарҙа, альманахтарҙа донъя күргәндәрен бер яҡҡа, сыҡмағандарын бер ерҙә туплап барҙым. Ул бер нисә көндә генә тамамлана торған эш түгел, байтаҡҡа – айҙарға, йылдарға һуҙылды. Хәйер, үҙем дә әллә ни ҡабаланманым. Һөҙөмтәлә бер-бер артлы өс китабын – хикәйәләр, повестар, шиғырҙар, әҙәби тәнҡит мәҡәләләрен нәшер итеп булды. Ваҡыт-ваҡыт ҡалын папкаларҙы, дөйөм дәфтәрҙәрҙе, гәзиттәргә төрөлгән ҡулъяҙмаларҙы аҡтара торғас, яңы әҫәрҙәре лә килеп сыға тора, башланғандары, ташланғандары, герой-персонаждар теҙмәһе, уҡтар менән сыбарланған биттәр (сюжет-композиция ҡоролмаһы, әҫәрҙәрҙең график кәүҙәләнешелер инде) осрай. Шул ваҡытҡа тамамларға тейешмен, эш бара, ҡәнәғәтмен, йәки бармай, оҙаҡ тотона алманым, тигән үкенесле яҙмалар ҙа бар... Шуныһы шатлыҡлы, әҙәби тәнҡит “ҡуҙғалды”: уның дөйөм ижады, донъя күргән әлеге әҫәрҙәре хаҡында матбуғатта мәҡәләләр, рецензиялар, иҫтәлектәр, хәтирәләр, тора-бара күләмле монографиялар яҙыла башланы. Ҡәләм оҫтаһының яңынан тыуыуы ине был, уның әҙәби-ғилми мираҫын яңы күҙлектән барлау, баһалау ине. Үкенескә, һуңлабыраҡ ҡайттыҡ был ижадҡа, үҙе күрә алманы, ғәҙел баһа ишетә алманы...\nБөгөн мин әҙәбиәт һөйөүселәргә бабайымдың ҡулъяҙмалары араһынан табылған хикәйәһен (әҫәр бәлки повесть булараҡ уйланғандыр ҙа) тәҡдим итәм. Ул мин туплап сығарған йыйынтыҡҡа эләкмәне, һуңыраҡ таптым. Уҡып сыҡҡас әҫәрҙе ... тамамланмағандай тойҙом. Герой өйөнән сыға, әммә тәғәйен еренә барып етмәгән, һаман китеп бара һәм уның ҡасан барып етере билдәһеҙ. Үкенескә, ҡулъяҙманың артабанғы биттәрен, күпме эҙләһәм дә, таба алманым. Әллә өлөшләп-өлөшләп ташығанда берәй ерҙә төшөп ҡалған, әллә башҡа ҡағыҙҙары араһына инеп киткән. Икенсе уй ҙа килеп ҡуя башҡа: әҫәрҙе ослап өлгөрмәүе лә бар, яңынан ҡайтыу маҡсатында һалып ҡуйыуы ла ихтимал...\nЙәнә шуны өҫтәргә кәрәктер: яҙыусының барлыҡ хикәйә, повестары реаль тормош ваҡиғаларына ҡоролһа, йәғни социалистик реализм методына нигеҙләнһә, был әҫәре бөтөнләй икенсе юҫыҡта. Әҙип ҡулланған алым тип әйтәйемме, форма тип әйтәйемме, бөгөнгө башҡорт прозаһында юҡ, һәр хәлдә күпме уҡып та әлегә тиклем ундайҙы осратҡаным булманы. Ул Франц Кафканың “Замок” һәм “Процесс”, Коба Абэның “Женщина в песках” романдарын хәтерләтә, һәр хәлдә, оҡшашлыҡ бар. Әлбиттә, һүҙ авторҙың яҙыу оҫталығы йәки юғары художество кимәле хаҡында бармай, ә геройҙың йәмғиәттә юғалыуы, ә йәмғиәттең уны аңламауы, тормоштоң абсурдлығы хаҡында. Кеше, тормошта әллә күпме кеше менән аралашып йәшәһә лә, ул барыбер ҙә япа-яңғыҙ, яҡлаусыһыҙ, һаҡлаусыһыҙ һәм, ҙурҙан ҡупҡанда, уның бер кемгә лә кәрәге юҡ. Хәйер, мин алғараҡ киттем, әҫәрҙе уҡыусы үҙе баһалар.\n– Булалыр, тик бынан урау түгелме икән? – тип яуапланы водитель, Әсләмдең, район үҙәгенә барыр өсөн ошонда төшөргәме, тигән һорауына. – Ошо тирәлә икәнен пассажирҙарҙан ишеткәнем бар инде.\n– Уның ҡайҙа икәнен теүәл генә белмәгәс, бынан ураулығын ҡайҙан беләһегеҙ һуң?\nВодитель яурындарын һикертте лә, әллә уңайһыҙланып, әллә Әсләмдең һорауына йәне көйөп, ҡарашын ситкә алды. Ҡаҙҙыҡы ише оҙон муйыны буйлап күмәгәйе үтте, яҫы усы менән етеү сәстәрен һыпырҙы.\n– Бында ҡалмаһаң, әйҙә, иптәш булып киләһе туҡталышҡа тиклем бар. Кем белә, бәлки унан яҡыныраҡтыр.\n– Юҡ, ошонда төшәм, ошонда төшөргә тинеләр, – Әсләм йәнә туҡталыш исемен һораны водителдән, эйе, шул, тип ыңғай яуап алғас, рюкзагын арҡаһына ташланы. – Ошо маршрутта йөрөйһөгөҙ, ә район үҙәгенең ҡайҙа икәнен дә белмәйһегеҙ.\n– Мин бит тик ошо маршрутта ғына йөрөйөм, ул яҡҡа сыҡҡаным юҡ.\nӘсләм өндәшмәне. Төшһөн, нишләп “водителгә иптәш” булып барырға тейеш һуң әле? Бараһы еренә бөгөн барып етергә тейеш тә. Иртәгә уны район үҙәгендә мөһим эш көтә.\nВодитель, ярай, мәйелең, тигәндәй, йәнә яурындарын һикертте, оҙон муйыны буйлап йәнә күмәгәйе күтәрелде һәм артабан һүҙ ҡуйыртып тормай ҡуҙғалып та китте.\nТуҡталышта Әсләмдән башҡа берәү ҙә төшмәне. Хәйер, кем төшһөн, һуңғы өсмө, дүртме туҡталышты япа-яңғыҙы ғына килде бит. Водитель автовокзалда уҡ, кеше аҙ, биш-алты пассажир өсөн маршрутҡа сыҡмайым, тип юлға ҡуҙғалмаҫҡа ла ниәтләнгәйне, урта йәштәрҙәге бер уҫал, ирҙәрсә ҡалын тауышлы тәтәй ҡатын менән таяҡҡа таянған телдәр ҡарсыҡ ҡырталашып, билет алғанбыҙ, алып барырға тейешһең, юҡһа начальнигыңа инәбеҙ, тигәс кенә сигенде. Бәлки инәлтеп баһаһын күтәрергә генә теләгәндер. Ә теге ике бисә әллә ни алыҫ китмәне, бер нисә туҡталыштан һуң төшөп тә ҡалды. Был яҡҡараҡ килһәләр, Әсләм район үҙәгенә алып барған юлды, әлбиттә, уларҙан һорашыр ине. Төшкәстәре һорамағанына үкенде лә бит, тик һуң ине. Моғайын да, ауылдаштарылыр, әммә Әсләм уларҙы танымай. Күрше ауылдыҡылар булыуы ла ихтимал.\nТуҡталышта кеше юҡ. Аптыраны Әсләм. Ярай, унан башҡа төшөп ҡалыусы булманы, ти, ә теге яҡҡа ултырып китеүсе лә юҡ бит. Белеүенсә, автобус ары киткән һайын ауылдар йышая, унан ҡалалар башлана, кешеләрҙең дә барып-ҡайтыу-йөрөүҙәре артырға тейеш. Ә юҡ...\nӨс яғы бетон коробка-ҡоролманың эсе бысраҡ, һейеп, хатта оло ярау яһап, стеналарына оятһыҙ һүҙҙәр яҙып, шәрә ҡатын-ҡыҙ һындары төшөрөп бөткәндәр. Ул һындар ҙа кеше анатомияһын бөтөнләй боҙоп, дөрөҫөрәге, белмәй, үтә примитив һәм тупаҫ яһалған. Башланғыс синыф балаһы ла шулай төшөрмәҫ. Хәйер, йәштәре оло булһа ла аңдары шул башланғыс синыфтан ары китмәгәндер инде. Һыйыр, аттар ҙа кергән – тиҙәктәре өйөлөшөп ята. Ямғыр, ҡар яуһа, ел, буран булһа нисек кереп ышыҡланалар икән һуң был хәшәрәткә, тип аптыраны Әсләм. Нишләйһең, беҙҙең ысынбарлыҡ шулай инде, тип уйланы йәнә, үҙешмәкәр рәссамдарҙың ижад өлгөләрен күҙҙән үткәргәс. Ҡайҙалыр, нимәлер яҙырға, төшөрөргә беҙҙең ҡул ҡысып ҡына тора, һәр ерҙә үҙебеҙҙең барлыҡты теркәп китергә өйрәнгәнбеҙ. Уның башҡаларға кәрәкме, юҡмы, уның яҡшымы, насармы икәнен уйлау юҡ.\nҠағыҙҙар ҙа йәбештерелгән ҡоролма стенаһына. Һыҙылып, мөйөштәре йыртылып, яндырылып бөткән төрлө ҙурлыҡтағы ул ҡағыҙҙарҙың йөкмәткеһе: һыйыр, башмаҡ, ат, тай юғалған, шуларҙы табырға ярҙам һорайҙар, малдарының йәшен, төҫөн, башҡа билдәләрен, ауылдар исемен, үҙҙәренең исем-фамилияларын яҙғандар. Йәштәр бер-береһенә сәләм ҡалдыра, үҙенең ауылға шул көндә ҡайтасағын белдерә, ир-ат исемдәре менән ҡатын-ҡыҙ исемдәре араһына ҡушыу билдәләре ҡуйылып тигеҙ була мөхәббәт тигән яҙыуҙар ҙа әллә күпме. Һәм уларҙың һәр ҡайһыһына һыу буйы аңлатма, шарж, һүрәт-һындар...\nҠарай-тикшерә торғас Әсләмдең күҙе бер иғланға туҡталды. Ул хатта иғлан да, белдереү ҙә түгел, ә судҡа саҡырыу ине. Шунса йылдың шунса айы, шунса көнөндә (Әсләм уҡыуҙан туҡтап бөгөнгө числоны иҫенә төшөрҙө лә судтың бынан ай элек үк үткәнен иҫәпләп сығарҙы), район үҙәгендә суд буласағы һәм Әсләмдең (фамилияһы, исеме, атаһының исеме, ауылы исеме, урамы, йорт һаны тулыһынса бар) ошо судҡа саҡырылыуы, килмәй ҡалһа, суд ултырышы унһыҙ ғына үтәсәге хаҡында яҙылғайны. Аптырау ғына түгел, иҫе китте Әсләмдең, тамағы кибеп, быуындары хәлһеҙләнде хатта. Ай элек үк саҡырғандар, ә ул саҡ китеп бара. Алманы ул бер ниндәй ҙә ҡағыҙ. Юлда юғалдымы, әллә почтала ятамы икән ни повесткалары? Әллә алып, әсәһе йәшереп ҡуйҙымы? Улай тиһәң, бар, белешеп ҡайт, нишләп һаман саҡыртмайҙар, теге хәлгә байтаҡ ваҡыт үтте, һинһеҙ генә һине ғәйепләп ҡуймаһындар, тип үҙе ебәрҙе. Ә ниңә бында элгәндәр? Аңлауынса, повестканы бит килтереп ҡулына тотторорға ла, тапшырыуҙары тураһында ҡултамғаһын алырға тейештәр ине. Телефоны ла бар – һис юғы шылтыратырға мөмкин. Нишләргә? Кире боролорғамы? Ай элек үткән судҡа нимә тип китеп бара инде? Суд ҡарары сыҡты, һуңланығыҙ, йөрөмәгеҙ, тип кенә әйтәсәктәр. Юҡ, бер сыҡҡас барып етергә, инергә, асыҡларға, повестканы алмауы хаҡында белдерергә кәрәктер. Юҡһа, килмәне, күренмәне, саҡырыуҙы инҡар итте, тип ғәйепләүҙәре ихтимал. Иртәме, һуңмы барыбер саҡырасаҡтар, унан йәнә юлға сығырға тура киләсәк. Эйе, бында еткәс кире боролоп булмай инде.\nӘсләм ҡағыҙҙы һаҡ ҡына ҡуптарып алып түш кеҫәһенә тыҡты ла, бетон ҡоролманың артына сыҡты. Тапалып ятҡан юл юҡ, һирәк-һаяҡ үткән һуҡмаҡ ҡына төҫмөрләнә. Әллә мал йөрөгән, әллә кеше аяғы. Тәрән көрһөндө, тирә-яғына ҡараш йүгертеп үҙен оҙон юлға әҙерләне, баш осондағы ҡояшҡа ҡарап алды, рюкзагының ҡайышын нығыраҡ ҡыҫты. Яҡты күҙҙә барып етергә тейеш, әсәһенең әйтеүенсә, ун – ун ике саҡрым ара инде. Ауылда етенсеме, һигеҙенсеме класта уҡыған саҡта бер генә барғайны район үҙәгенә. Хәрби комиссариатҡа, медицина тикшереүенә. Унда ла мәктәпме, әллә колхозмы автобусына тейәп йөрөтөп алып ҡайттылар. Шунан бирле барғаны юҡ. Нисектер тура килмәне. Армияла йөрөп ҡайтты, уҡырға керҙе, ә бына район үҙәгенә башҡаса бер ҙә барырға форсат сыҡманы. Бына нисә йылдан һуң саҡ китеп барыуы. Был юлы бөтөнләй икенсе маҡсат менән.\nАтлай торғас йәнә бер уй башына килә Әсләмдең. Туҡталышта, ғәҙәттә, ауыл була, дөрөҫөрәге, ауыл эргәһенә яһайҙар туҡталышты. Унда йәшәгән халыҡ юлға сығып, үҙенә кәрәк тарафҡа юлланыр, барған еренән ауылына әйләнеп ҡайтыу өсөн. Ә бында ауыл юҡ, һәр хәлдә Әсләм һаман күрмәй. Алда төҫмөрләнгән урман артында йәки эсендә генә булмаһа. Кеше көн итмәгән ергә туҡталыш ҡороп ҡуйғандар булып сыға түгелме? Улай тиһәң, был яҙыу-һыҙыуҙар ҡайҙан? Уларҙы кем йәбештергән? Йәштәрҙең бетон будка эсенә кереп теләһә нәмә яҙып, төрлө һүрәттәр төшөрөүен нисек аңларға? Яҡын-тирәлә ауыл булмағас уларҙы кем ҡалдырған? Әсләмгә тәғәйенләнгән иғлан-саҡырыуҙы ла кемдер килтереп элгән бит район үҙәгендә урынлашҡан суд бинаһынан. Тик кем? Суд хеҙмәткәре түгел бит инде. Улар халҡы бындай түбәнлеккә төшә буламы? Тимәк, ауыл бар, мал-тыуар эҙе лә булғас, ул йыраҡ түгел – мал ауылдан йыраҡ китмәй.\nҺуҡмаҡ буйындағы ялан тиҙҙән бөттө лә ваҡ ҡыуаҡлыҡтар, үләне ап-аруҡ ҡуйы һәм бейек булып үҫеп өлгөргән ерҙәр китте. Бер аҙҙан берәм-һәрәм булһа ла ҡайын, ваҡ имән, шыршынан торған ҡатнаш ағаслыҡ башланды. Әммә ул оҙаҡламай тығыҙ ағаслы ысын урманға килеп терәлде.\nТәүҙә дәртле генә атлаған Әсләм яйлап арый башланы. Хәйер, ул физик арыу ҙа түгелдер, ә тәүге эмоциональ күтәренкелектең һүнә барыуылыр, судҡа һуңлауынан тыуған күңел төшөнкөлөгөлөр. Өр-яңы туфлиҙар кейгәйне, йәнәһе, тегендә матур күренә, аяҡтарын, бигерәк тә һул аяғының сыңарсай бармағын ҡыҫа, өйкәй башланы, етмәһә. Бәләкәйерәкте алған, ахыры. Был юлға аяҡтары күнеккән иҫкерәк нәмә кейһә булған да бит. Әйтәйек, кеды йәки сандалый. Асфальттан атламаҫын, урман юлынан барасағын белә ине. Юҡ, башы эшләмәне, еңел уйланы. Әсәһе лә өндәшмәне. Ул да, күркәм йөрөһөн, тип уйлағандыр. Сөнки гел генә, ағас күрке япраҡ, әҙәм күрке сепрәк, тип ҡабатларға ярата һәм бәләкәйҙән Әсләмдең бөхтә йөрөүен талап итте, әле лә талап итә.\nАяҡтары аҫтында – кипкән ағас ботаҡтары, ер өҫтөнә сығып ятҡан йыуан тамырҙар. Етмәһә, атлаған һайын урман ҡуйыра, ағастар бейегәйә, яҡтылыҡ һүрәнәйә бара. Юлы ла бер юғала, бер төҫмөрләнә, унан барған һуҡмағынан ике яҡҡа беленер-беленмәҫ ваҡ һуҡмаҡтар айырылып сығып аптырата. Әсләм уларҙың нығыраҡ тапалғанын, ҡырҡа боролош яһамай турараҡ барғанын юғалтмаҫҡа тырыша. Оҙон юл тик тура ғына һуҙылырға тейеш, ул киҫкен боролошло була алмай. Ҡаршыһына кеше осрамауы, һыбай йәки арбалыларҙың йөрөмәүе лә ғәжәп. Ауылдар араһында ғәҙәттә кеше йөрөп ята торғайны ла. Район үҙәгенә китә торған юлда хәрәкәт булырға тейештер бит. Һәм был, дөрөҫ бараммы икән һуң, тигән ҙур шик уята Әсләм күңелендә. Был шик тау башынан ысҡынған ҡар өйөмөнөң аҫҡа тәгәрәгән һайын ҙурая барғаны һымаҡ, арта бара, арта бара.\nНиһайәт, байтаҡ атлағас, балта туҡылдауы, бензин бысҡыһы шыжлауы, уфылдап-илап оҙон ағас ҡолауы тауыштары ишетелде. Ағас ҡырҡалар, тимәк, кешеләр бар. Әсләмдең эсенә йылы инде, тимәк, һорай, белешә ала район үҙәгенә илтер юлды. Һәм ул туфлиҙары ҡыҫҡанлығын да онотоп, аҙымдарын ҡыҙыулатты.\nАғастар кинәт бөттө. Өйҙә ҡорғанды асҡан һымаҡ тирә-яҡ ҡапыл яҡтырып китте. Ҡояш байымаған, ярайһы уҡ бейектә ине әле. Биш-алты кеше йылдам хәрәкәтләнеп ағас эше менән мәшғүл. Берәүһе бензин бысҡыһы менән йыға, икенсеһе йығылғанды ботай, өсөнсөһө үлсәп, кәрәкле оҙонлоҡта турап йөрөй, дүртенсеһе ат менән бер урынға һөйрәттерә. Арыраҡ, юлдан эстәрәк, тейәгестәре, машиналары ултыра, шунда уҡ усаҡ яна, йыуан төпһәләрҙә ҡашығаяҡ, сәйнүк, ҡоромға батҡан биҙрәләре, ботаҡҡа эленгән рюкзак-төйөнсөктәре, кейем-һалымдары күренә.\n– Һаумыһығыҙ! – Әсләм егеттең янына барып баҫты. Әммә егет уны ишетмәне лә, күрмәне лә, ахыры, әйләнеп тә ҡараманы, һаман һелтәнеүен белде. Аптырап икенсегә өндәште Әсләм, китеп барған район үҙәгенең исемен дә атап, дөрөҫ бараммы шунда, тип тә өҫтәне. Был юлы ла яуап бирмәне урмансы. Тамам ғәжәпкә ҡалған Әсләм тапанды-тапанды ла, тегенең янынан китергә мәжбүр булды – күргеһе, ишеткеһе килмәгән кеше янында әрһеҙләнеп нисек баҫып тораһың? Ишетмәйҙер тиһәң, ҡолағы бар, күрмәйҙер тиһәң, күҙҙәре бар.\nБайтаҡ баҫып торҙо Әсләм урман ҡырҡыусыларҙың ҡылыҡтарын аңлай алмай. Аңларлыҡ түгел ине уларҙың тәртибе, әҙәмсә түгел ине. Нишләһен, юлын дауам итергә мәжбүр булды – тороуҙан фәтүә юҡ, ҡояш байымаҫ элек ыратырға ла, район үҙәгендә йәшәүсе апаһына – әсәһенең бер туған һеңлеһе – барып етергә кәрәк. Иртәгә иртәнсәк суд бинаһын эҙләп табыр һәм, барыһын да асыҡлап, ҡайтыу яғына боролор.\nКүк күкрәүенә тертләп уянды. Быҫҡаҡлап ваҡ ямғыр яуа. Бер мәлгә ҡайҙалығын аңлай алмай ултырҙы. Өшөгән. Өҫ-башы лысма һыу. Хәйер, йоҡламағандыр ҙа,\nарығанлыҡтан ойоп ҡына ултырғандыр. Ҡулдары, бите буйлап ҡырмыҫҡалар, әллә ниндәй бөжәктәр йөрөй, тешләй, салбары, күлдәге эсенә тулғандар. Әсләм һикереп тороп баҫты ла битен, муйын, елкәһен, күлдәгенең һәҙәптәрен ысҡындырып эсендә, арҡаһында йөрөгән хәшәрәттәрҙе һыпырҙы. Урман эсе дөм-ҡараңғы, шомло, ағас баштары һелкенгән, ҡоро ботаҡтарҙың һынып ергә төшкәне, төнгө ҡоштарҙың осоуы, ниндәйҙер йән эйәләренең япраҡ араларында йөрөүе ишетелә. Ай, юҡҡа сыҡты хәйерһеҙ юлға, былай төнгә ҡалырын, урманда төн сығырын белһә һис ҡуҙғалмаҫ ине. Әйтте әсәһе, кискә ҡарай сыҡмайһыңмы әллә, барып етә алмаҫһың, иртәгә иртүк ҡуҙғалырһың, тине. Ҡәтғи әйтмәне, кәңәш рәүешендә әйтте, әммә Әсләмгә әсәһе һүҙенә ҡолаҡ һалырға кәрәк булған. Юҡ, ҡараңғы төшкәнсе барып етәм, әллә ни йыраҡ түгел дә, тип үҙһүҙләнде. Олоно тыңламаған, оролған дә бәрелгән, тигәндәре тап шул булалыр. Оролоп-бәрелеп йөрө инде бына. Еттең ти! Ултыр инде бына хәҙер дөм ҡараңғы урман эсендә күшегеп. Плащ һымаҡ нәмә лә алмаған. Өҫтөндә йәйге йоҡа куртка ла, ҡыҫҡа еңле күлдәк. Бараһы еренә нисә саҡрым ҡалғанын да, күпме ара атлағанын да белмәй.\nӘсләм-балыҡ һыу тамам һайығып ҡырсынлы яр яҡынайғас йәнасыҡҡа йәнә бер һикерҙе, бәлки өмөтөн өҙөп һуңғы тапҡырҙыр, бейеккә осто, йылымдың теге яғына, иреккә сыҡтым инде, тип шатланып уйлап та өлгөрмәне, йылым артынан атлаған йыуан бәндәнең йөҙөнә килеп бәрелде лә, дөрөҫөрәге, теге Әсләмде маңлайы менән эскә һирпеп ебәрҙе. Әсләм шап итеп кире йылым эсенә ҡоланы. Ошо бәрелгән арала ул уның һимеҙ йөҙөн, эскә ултыртылған ас ҡыҫыҡ күҙҙәрен, сәсе ҡырылып алынған йылтыр башын шәйләп өлгөрҙө... Бөттөм, эләктем, был мине айғолаҡтан эләктерҙе тигәндә уянып китте...\n...Япраҡ араларынан һарҡҡан һүрән яҡтылыҡ, урман эсендәге ҡараңғылыҡты яйлап шыйыҡлатты, төнө буйы яуған ямғыр ҙа, ниһайәт, туҡтағандай итте. Әсләм ауыр итеп ҡалҡынды, бар быуындары ла һыҙлаған һәм таралырға әҙер кәүҙәһен саҡ ҡуҙғатып бер нисә аҙым яһаны, лысма һыу кейемен сисеп һығырғамы икән әллә, тип берауыҡ уйланып торҙо, унан мәғәнәһе булмаҫ, атлағанда тәндә кибер әле, тип юлын дауам итергә ҡарар итте.\nАуылға еткәндә тамам яҡтырғайны. Ярышып әтәстәр ҡысҡыра, һыйырҙар баҡырыша, быҙауҙар өзөлдәй, һарыҡ-кәзә мөзөлдәй. Ара-тирә көтөүсенең ҡәнәғәтһеҙ тауышы ишетелеп ҡала. Йоҡоларынан уянып етмәгән кешеләр яй хәрәкәтләнеп малын ауыл осона ҡыуа. Килеп еттем шикелле, тип ҡыуанды Әсләм, иртәнге ауыл тормошон күргәс. Ауыл ярайһы ғына ҙурҙыр, ахыры, район үҙәге шулай булырға тейештер ҙә, бер нисә урамлы, бейек, бөхтә итеп һалынған йорттар байтаҡ. Төн үткәргән еренән әллә ни алыҫ та булмаған, йәнә бер ынтылһа, кисә кистән килеп еткән дә булған икән. Кем белгән былай яҡын икәнен?\n– Ат юлы менән ун ғына булыр. Кәзә һуҡмағынан атлаһаң яҡыныраҡ инде. Алты-ете самаһы.\nСаҡрымдар һанынан бигерәк Әсләмде көтөүсенең һөйләшеүе ҡыуандырҙы, юҡһа, кисәге ике урмансы һымаҡ был да өндәшмәһә харап ҡына итә инде, тип ҡурҡа ине. Ул ғына араны атлар, көн саҡ башланып тора. Бәлки кәзә һуҡмағын да табыр. Иң мөһиме, барыр йүнәлеше төҫмөрләнде.\n– Ниндәй туҡталыш? Был тирәлә бер ниндәй ҙә туҡталыш юҡ. Һин һораған район үҙәгенә шул сама, – көтөүсе тауышында йәнә ҡәнәғәтһеҙлек сыңланы. Үҙенә ҡаршы әйткәнде яратмағаны күренеп тора ине. Бәлки йоҡоһо ла бөтмәгәндер, кисә ныҡ ҡына төшөргәнгә лә оҡшай – йөҙө шеш. Мал менән йөрөп үҙе лә малға әйләнеп бөткән, күрәһең. Ул ҡулын ҡарайып, шуға ла шомло булып күренгән урман яғына һелтәне лә урынынан ҡуҙғалды һәм һайт-һайтлап байтаҡ йыйылған мал-тыуарҙы ҡыуа ла башланы. Шунан ҡапыл туҡтаны ла: – Һин тилберерәк атла, әтеү өлгөрмәүең бар. Эй, былай ҙа һуңланың инде, – тип өҫтәп ҡуйҙы.\n– Был донъяла, егет кеше, һәр кем ете ҡат ер аҫтында йылан көйшәгәнен белеп тора. Бөтә айырма шунда: берәүҙәр был хаҡта һөйләй, икенселәр белһә лә өндәшмәй, – көтөүсе мыҫҡыллы ғына йылмайҙы, йәнәһе, көтөүсе генә булһам да донъялағы серҙәргә мин дә хәбәрҙармын. – Әммә һин үҙеңдекен иҫбатлай алмаясаҡһың. Ҡара көстәр берҙәм, ә ғәҙеллек тарҡау. Ғәҙеллек юҡ ул, ул барҙыр, ләкин түрә-ҡара, аҡсалы бәндәләр уны тыуыу менән йотоп тора. Ай, хаҡлыҡҡа юлың алыҫ, егет кеше, – көтөүсе һүрән генә йылмайҙы ла һайт-һайтлап көтөүе артынан ҡуҙғалды.\nАлты-ете саҡрым тиһә лә, ғәжәп, ара көтөүсе әйткәндән яҡыныраҡ булып сыҡты. Әммә ул иртәрәк шатланған: ауылға ингәс тәүге осраған кеше – әбейҙән ауылдың исемен белешкәйне, юҡсы, нишләп улай булһын, беҙҙең ауыл шулай тип аталасы, тип бөтөнләй икенсе атаманы әйтте ҡуйҙы! Саҡ йығылып китмәне Әсләм. Ниһайәт, килеп еттем, тип нисек шатланғайны! Ә шул район үҙәге ҡайҙа һуң, бынан йыраҡмы, тигәнгә, бәй, белмәйемсе, тәүгегә ишетәм, был тирәлә ундай үҙәк юҡ, беҙҙең икенсе район, тип һалмаһынмы! Мөғжизә, тек мөғжизә. Ниңә, ул исемдәге ауыл бөтөнләй юҡмы әллә? Һәм ул бушҡа эҙләп йөрөй булып сығамы?\n– Икеһе лә.Тәмәкең юҡ, уныһын әйттең, давай, аҡса. Уныһы бар.\nӘсләм бараһы ерен ҡарай-ҡарай килә ине, ауыл осона ла килеп сыҡты. Теүәл генә береһе лә әйтә алманы район үҙәгенең ҡайһы тарафта икәнен. Ғәжәп ине ауыл халҡының уны белмәүе. Ошо район биләмәһендә йәшәйҙәр, ә үҙәкте әйтә алмайҙар. Йомош-фәләнгә юлдары төшмәйме икән ни? Әйтәйек, магазин, справка, туған-тыумаса. Автобус бәйләнеше лә тойолмай, кеше лә осрамай. Үҙ өйөңдән сыҡмай, кеше менән аралашмай көн ит инде ошо заманда...\nАрба юлынан атлап ташландыҡ ырҙынға еткәйне, туҡта, эй, туҡта, тип һөрәнләгән тауыштар ишетеп артына боролдо. Боролғайны, өс егеттең кемуҙарҙан үҙенә ҡарай йүгереүен күрҙе. Ҡул болғайҙар, һөрлөгөп йығылып та китәләр, ҡалҡынып йәнә йүгерәләр. Аҡса алған егеттең этлеге. Тимәк, барыбер ҙә өлкәнерәк иптәштәрен ҡотортоп ебәргән! Әсләм аҙымдарын ҡыҙыулатты, әммә арыған, туфлиҙары аяуһыҙ ҡыҫҡан аяҡтарын һөйрәп шәп китә алманы – йөҙ-йөҙ илле метр үтә алдымы, юҡмы, иҫерек егеттәр уны ҡыуып та етте.\n– Ҡайҙа ҡасаһың? – тине береһе, бышлыға-бышлыға. – Кем һин?\nКүлдәге салбары тышына сыҡҡан, сәстәре тирләгән маңлайына йәбешкән, кәм тигәндә аҙна самаһы ҡырынмаған был кешенән мәрхәмәт көтөрлөк түгел. Эсеүҙән йөҙө кәкрәйеп, салышайып бөткән.\nӘсләм өндәшмәне. Нимә тиһен? Ҡурҡыта алмай, иргәшә алмай, һуғыша алмай. Былар өсәү, ул бер үҙе. Шул ауылдан, эш менән район үҙәгенә китеп барам, тине.\n– Ҡайҙа? – тип хихылданы егеттәрҙең береһе, аптырағандай итеп.\n– Ниңә алдайһың? Был тирәлә ундай район үҙәге юҡ. Беҙҙең район үҙәгенең исеме шулай. – Егеттәрҙең икенсеһе исем атаны. – Ул бөтөнләй икенсе яҡта.\n– Нисек... икенсе яҡта? Миңә ошо юлды өйрәттеләр, – хәҙер Әсләм аптырай.\n– Алдағандар. Был тирәлә ундай ауыл юҡ.\n– Ә ҡайҙа һуң? – Әсләм йәнә район үҙәгенең исемен атаны. Ғәжәпләнеүенең сиге юҡ ине.\n– Давай, һин беҙгә допрос ойошторма. Ҡайҙа китеп барыуың беҙгә кәрәкмәй, хет Ҡаф тауҙары аръяғына кит, беҙгә яртылыҡ аҡса бир. Юҡ, тимә, барлығын беләбеҙ, – егет ҡәнәғәт көлдө, әйтерһең дә, оло серҙе асҡан күрәҙәсе. Үҙе ярамһаҡланып иптәштәренә ҡараны.\nВәт, сволочь, теге алкаш егет ҡотортоп ебәргән, ысынлап та. Бирмәһә, барыбер талап аласаҡтар. Нишләһен, ҡалған аҡсаһын һонорға мәжбүр булды.\n– Бүтән юҡ, бөтә аҡса шул, берәүегеҙгә биргәйнем бит инде. Шул етмәнеме ни?\n– Беҙ уны күрмәнек, беҙ үҙебеҙ башҡа, – егет ҡулындағыһын һананы. – Бында күпме?\n– Яртыға етә, – тип яуапланы Әсләм. – Һеҙгә бит эсергә кәрәк.\n– Эсергә түгел, баш төҙәтергә, – тип бүлдерҙе бәләкәй кәүҙәле юлбаҫар.\n– Барыбер инде.\n– Барыбер түгел шул, барыбер булһа бармаҡ менән эшләрҙәр ине, – егет хихылдап көлдө, йәнәһе, осҡор хәбәр әйтте.\n– Ике яртылыҡ аҡса менән юлға сыҡмайҙар. Район үҙәгендәге ашханала итһеҙ кәбеҫтә өйрәһе генә лә шул хаҡ тора, – быныһын таҡыр баш әйтте.\n– Тентейемме? – тип әтәсләнде теге бәләкәй, Әсләм яғына ынтылып-ынтылып.\n– Ҡырағайланма, бында ике шешәгә етә, ысынлап та, – тип яуапланы таҡыр баш ҡәтғи генә. Намыҫы ҡуҙғалды, ахыры, – булмаған район үҙәгенә китһен әйҙә.\nЕгеттәр бер-береһенә серле генә һирпелде лә еңеүсе ҡиәфәтендә ашыҡмай ғына китеп барҙы. Әсләм улар артынан байтаҡ ҡарап торҙо, үҙенең меҫкенлегенә, көсһөҙлөгөнә, ҡаршылашмай-нитмәй күҙ асып күҙ йомған арала ике тапҡыр таланыуына йәне көйҙө. Бирмәй ҙә булмай ине шул – туҡмауҙары бик ихтимал ине. Өсәүгә яңғыҙы нисек ҡаршы торһон? Имгәтеп-нитеп ҡуйһалар, судъяларға нисек күренә? Улар бит бер ғәйепһеҙгә юлбаҫарҙарҙан туҡмалған, аҡсаһын алдырған тип түгел, килгәндә ҡайҙалыр, кемдәр менәндер һуғышып йөрөгән, тимәк, үҙе һуғыш суҡмары, тип ҡабул итәсәк. Улай уйлауҙары Әсләмгә һис кәрәкмәй, был уның файҙаһына түгел, һөйләшеүҙәренә ныҡ ҡамасаулаясаҡ – төп эшен асыҡлайһы урынға, быныһына бәйләнеп йонсотасаҡтар. Төшөрөп ҡалдырманыммы, тип Әсләм туҡталыш будкаһынан йолҡоп алған ҡағыҙҙы тотоп ҡараны. Урынында, әммә лыс һыу ине ҡағыҙ, гәзиткә йәки полиэтиленға төрөп һалырға башы етмәгән.\nНишләргә белмәй, берсә урманға, берсә ауыл яғына ҡарап аптырап торған арала талаусы егеттәрҙең туҡтағанын һәм ҡулдарын һелтәй-һелтәй бер-береһе менән бәхәсләшкән, ҡысҡырышҡандарын шәйләне. Тәүҙә, быларға аҡса етмәне, ахыры, йәнә миңә килергә ниәтләнәләр, тип уйлағайны ла, береһе, таҡыр башлыһы, уның яғына ишаралап, нимәлер ҡысҡыра, һөрәнләй башлағас бәхәстең сәбәбе аҡсала түгеллеген аңланы. Әлеге егет Әсләмгә ҡулы менән, туҡта, китмәй тор, тигән ишара яһаны ла ҡабаланмай ғына уның яғына атланы. Ҡасыуҙан мәғәнә юҡ, бараһы юлын асыҡ ҡына белмәй, аҡсаһы ла ҡалманы, шуға уны тыныс ҡына көтөргә булды.\n– Ҡарале, иптәш, һинең унда барыуыңдан мәғәнә юҡ, – тине таҡыр баш Әсләм янына килеп еткәс. Ҡапыл әйтмәне, көттөрөп әйтте, Әсләмгә берауыҡ һынсыл ҡарап торғандан һуң ғына әйтте. – Кире әйлән лутсы. Үҙеңдең ғәйепһеҙ икәнеңде барыбер иҫбатлай алмаясаҡһың.\nӘсләм тәүҙә бер нәмә лә аңламаны, хәбәренең мәғәнәһе аңына барып еткәс тамам шаңҡыны – бөтөнләй таныш булмаған эскесе егет уның ҡайҙа, ниндәй йомош менән китеп барыуын белә! Баш етмәҫлек хәл, торғаны бер мөғжизә! Был да көтөүсе ҡарт әйткәнде ҡабатлап тора.\n– Ҡайҙа барыуҙан?\n– Ҡайҙа-ҡайҙа? – егет шырпы һымаҡ ҡапыл тоҡанып китте. – Ниндәй маҡсат менән китеп барыуыңды беләм, бәй.\n– Ҡайҙан беләһең? Мин бер кемгә лә һөйләп йөрөгәнем юҡ та.\n– Уны бөтәһе лә белә, һинең һөйләп йөрөүең кәрәкмәй ҙә.\n– Ҡайҙан белгәндәр һуң?\n– Кеше йөрөп ята, телефон бар, башҡаһы.\n– Улайһа бөтәһе лә мине ғәйепле тип иҫәпләйме?\n– Бер кем дә һине ғәйепләмәй. Киреһенсә. Ул егеттең атаһы районда ҙур түрә, ағаһы баш ҡалала, ә һине яҡларлыҡ бер кемең юҡ, шуға ла үҙеңдең ғәйепһеҙ икәнеңде иҫбатлай алыуың бик икеле. Шәп адвокат тап эшеңде отҡоң килһә. Табаһың да доверенность яҙып бөтә эшеңде уға тапшыраһың да ҡуяһың. Нимә тип үҙең йөрөйһөң? Юрист түгелһең, закондарҙы белмәйһең. Ҡабалан, иптәш, мин һиңә ихлас әйтәм, – һәм егет иптәштәре артынан китте. Бер аҙ барғас боролдо ла һөрәнләне: – Эй, аҡсаңды кеҫәңә һалдым. Ғәфү!\nӘсләм ҡулын күлдәгенең түш кеҫәһенә тыҡты: салбар кеҫәһенән сығарып биргән аҡсаһы, ысынлап та, шунда ята ине. Ышанмай сығарып иҫәпләне – теп-теүәл! Торғаны бер фокус! Аҡсаһын нисек уға һиҙҙермәй генә һалыуына бер аптыраһа, икенсе аптырауы егеттең уның “эшен” төплө белеүендә ине. Хатта тегеләрҙе белә! Ҡайҙан шул тиклем мәғлүмәт эскесе ауыл егетендә?\nЮҡ, бер сыҡҡас, барыбер ҙә барып, етеп ҡайтырға кәрәк. Асыҡларға, аңларға, тегеләргә аңлатырға кәрәк. Кем белә, бәлки, алыҫтан килгән, һуңлауында уның ғәйебе юҡ таһа, ысынлап та, повестканы алмағандыр, ярҙам итәйек кешегә, тип\nйәһәт кенә йыйылып, судын да ҡабатлап үткәреп ҡуйырҙар, бәлки. Эйе, барған барған булыр, ғәйеп тапһалар, артабан нисек, ҡайһылайыраҡ эшләргә икәнен төшөнөп ҡайтыр. Справка-фәлән, башҡа документ йыйырға ла тура килер әле.\nОшо уйҙарынан һуң Әсләмгә нисектер еңел булып китте, зиһене яҡтырып күк ҡабағы асылғандай булды. Эйе, үҙенең ғәйебе юҡ икәнен иҫбатлауы ауыр буласаҡ, әммә ана шул ғәйепһеҙлеген күрһәтеү өсөн көрәшергә кәрәк. Егет әйткәнсә, яҡшы адвокат табырға. Кешеһе бар Әсләмдең, университеттың юридик факультетын тамамлаған һәм байтаҡ йылдар дәүләт органдарында эшләп, тик етәксеһе менән һүҙгә килешеп хеҙмәтенән киткән, бына бер нисә йыл үҙенең шәхси эшен асҡан Рим тигән иптәше бар. Алған процестарының барыһын да еңеп сыға, тигән даны таралған. Иң мөһиме, ғәҙел кеше, хаҡлыҡ тойғоһо көслө. Шуға үтенер. Моғайын, баш тартмаҫ.\nАрып-талып, эләгә-йығыла байтаҡ атлағас ҡалын урман һирәгәйә, тәпәшләнә төштө, ул ваҡ ағастарға, һирәк ҡыуаҡлыҡтарға, бейек үләнгә алышынды. Әсләм еңел тын алды, кәйефе күтәрелде. Бер аҙ барғайны ауыл да шәйләнде. Ошомо икән инде мин киләһе ер, тип ни ҡыуанырға, ни аптырырға белмәй аҙымдарын әкренәйткәйне, артта ниндәйҙер дөңгөрҙөк тауыштар ҡолағына салынды. Көлөшкән дә һымаҡтар, ҡысҡырып һөйләшәләр ҙә, һайт-һайтлап сыбыртҡы шартлатып ат та ҡыуалар төҫлө. Хатта мылтыҡтан да атып ебәрҙеләр. Дошманын эҙәрлекләгән кавалерия килә, тиерһең. Тауыштар ауыл яғынан түгел, артта, урман эсендә яңғырай. Улай тиһәң, урман юлы, беленер-беленмәҫ һуҡмаҡ, арба үтерлек түгел, тәгәрмәстәр һә тигәнсе ер өҫтөнә сығып ятҡан тамырға, төпһәгә килеп менәсәк, йығылған ағасҡа эләгәсәк. Теге көтөүсе ҡарт әйткән оло юлдан ғына килмәһәләр.\nӘсләм туҡтаны ла урман яғына боролоп баҫты. Был “яу”ҙы үткәреп ебәрергә кәрәк, уларҙан алда ауылға кереү ярамаҫ. Һөйләшеүҙәренә ҡарағанда, күмәктәр – берәй байрамға йәки туйға китеп барыуҙарылыр, моғайын. Мылтыҡтан атыу – туй йолаһы.\nТауыш торған һайын асығыраҡ, яҡыныраҡ ишетелә барһа ла ат күренмәне лә күренмәне. Ҡабаланмайҙар, тип уйланы Әсләм, кәйефе ҡырылып. Уға йәһәтерәк барырға кәрәк, ә былар һис ашыҡмай. Көтә торғас ул ергә ултырҙы, тороп, егерме-утыҙ метрлап алға китте, йәнә урман яғына ҡарап баҫты.\nЯрты сәғәт кенә үткәндер йәнә, ниһайәт, урман ауыҙында тәпәш дуға, тәгәрмәстәре майланмағанлыҡтан шығырҙығы сыҡҡан ауыр арба һөйрәп башын аҫҡа ныҡ эйеп, тызырайып атлаған бейә күренде. Бер яҡ тәртәгә терәлеп килгән ҡолоно ла бар. Оҙон арбаның ике яғына дүртәр кеше ултырған, ятҡан, тубыҡланған йәнә дүртме, бишме кеше, ә йәштәр, ошо ике рәт араһына тығылған. Берсә үрләс, берсә түбәнләс тауҙар араһындағы юлда шунса халыҡты һөйрәп килһенсе әле меҫкен мал! Төшөп, арттан атлаһалар ни була. Атты йәлләү тигән нәмә юҡ икән. Етмәһә, береһе хайуандың арҡаһына ҡайыш сыбыртҡыһын төшөрөп-төшөрөп ала. Быныһы артынан икенсе арба ла күренде. Уныһына ла күбә бейеклек кеше тейәлгән. Тимәк, берәй төрлө байрам, ҡунаҡҡа китеп барыуҙары.\nӘсләм тапҡырына еткәс егеттәрҙең береһе:\n– Эй, һин, беҙҙе ҡаршыларға сыҡҡан ҡоҙамы әллә? – тип һөрәнләне. Ҡыҙмаса. Йәйенке йөҙө ҡыҙарған, бөҙрә сәстәре туҙған, иҙеүе асыҡ.\n– Ҡаршыларға килгән ҡоҙа шулай йолҡош буламы ни? Улар тәтәй кеүек кейенә, ҡулында араҡы менән закуска була, – тип хихылданы икенсеһе. Әсләмдең меҫкен ҡиәфәтенә ишаралай инде, йәнәһе.\n– Долой ундай ҡоҙа! Ундай ҡоҙа беҙгә кәрәкмәй! Беҙгә араҡылы ҡоҙа кәрәк.\n– Ауылға байтаҡ әле, бәлки ҡаршы алырҙар ҙа. Йола буйынса – тейештәр. Мейе һелкенеп бөттө, турайтырға кәрәк, ысынлап та.\n– Әйҙә ултыр, яҡташ, ҡыҙ алырға китеп барабыҙ, һиңә лә берәй бетле баш табырбыҙ, ҡоҙасалар була торған, – тине иң тәүҙә өндәшкән егет.\n– Үҙебеҙҙән артһа, – тип ауыҙ йырҙы икенсеһе.\n– Ҡайҙан киләһең? Был ауылдан түгелме?\n– Юҡ, – тине Әсләм.\n– Шулай булғас, әйҙә, беҙҙеке бул. Һинең кем икәнеңде улар ҡайҙан белһен? Ҡыҙыҡ итәйек. Беҙҙеке тиербеҙ ҙә ҡуйырбыҙ. Туй йолаһы шулай – осраған һәр кем туй ризығынан ауыҙ итә ала.\n– Рәхмәт, үҙегеҙ генә, мин бүтән йомош менән китеп барам.\n– Улай тимә, әйҙә эйәр, кәзәһенән бигерәк мәҙәге. Һине генә туйындырыр ризыҡтары барҙыр әле ҡоҙаларҙың.\nАттар үтеп китте. Әсләм еңел тын алды, хатта ҡыуанды, сөнки районға судҡа китеп бараһың икән, тип һораманылар, тимәк, былар әлегә белмәй. Был тирәнән түгел, йыраҡтан киләләрҙер. Яҡын-тирә ауылдан булһа, моғайын, белерҙәр, белгәс, һорарҙар ине. Ана ниндәй ҡыйыуҙар, телдәрҙәр бит.\nӘммә тиҙҙән ваҡиғалар көтөлмәгән боролош алды. Арбалар ауылға яҡынайған һайын ҡунаҡтар менән бергә кермәҫ өсөн Әсләм дә аҙымдарын әкренәйтһә лә, әллә килешелгән ваҡыттан алда килеп ҡоҙаларын уңайһыҙ хәлгә ҡуймаҫ өсөн, әллә башҡа сәбәптән былар аттарын бөтөнләй яйлатты. Һәм оҙаҡламай шулай килеп сыҡты – ул ауыл ҡапҡаһынан тегеләр менән бергәрәк барҙы ла керҙе. Ситкә ялтанырға самалаһа ла, ҡаршы алыусы йәш ҡатындарҙың береһе уның терһәгенән эләктереп алды һәм кеше араһына килтереп тә ҡушты. Әсләм, мин ҡоҙағыҙ түгел, мин икенсе, юлсы, тип аңлатып ҡарағайны ла, теге ҡатын ишетергә лә теләмәне, шаярма, ҡоҙа, шуҡ нәҫел икәнегеҙҙе беләбеҙ, тип ауыҙына рюмка килтереп тә терәне. Һәм эсемлекте башын тегеләй ҙә былай борғолаған Әсләмдең ауыҙына ҡойоп та ебәрҙе. Шунан икенсе рюмканы ла тултырҙы.\nҠаршы алыусылар байтаҡ ваҡыт шулай ҡоҙаларын ауыл ҡапҡаһы төбөндә һыйланы. Ике арба халыҡты ҡаршы алған ике йәш ҡатын менән ике егеткә башҡа хужалар килеп ҡушылды. Таҡмаҡ әйтешеүҙәр, йыр, бейеү башланды. Һәм әллә күпме кешенән хасил ҙур төркөм, гармун моңо аҫтында ике егет әйҙәләүенә буйһоноп, ауыл эсенә атланы. Әсләм улар араһынан һис һурылып тороп ҡала алманы – һаман ҡоҙа ла ҡоҙа тип уны һис ебәрмәнеләр. Ас ҡарынына төшкән бер нисә рюмка араҡы уның башын томалап, аяҡ быуындарын бәлтерәтте.\nИхатаға кереү менән танышыу-күрешеүҙәр, ҡосаҡлашыуҙар башланды, килгәндәрҙе батмус йөрөтөп эсереүҙәр китте. Арбаларҙан хужаларға әллә күпме төйөнсөктәр, сумка, сумаҙандар тапшырылды. Әсләмдең арҡаһында – буш рюкзак. Уның да төҫө уңып бөткән. Ул ҡапҡа төбөндә лә, ихатаға кергәс тә хужаларҙан күҙ яҙҙыра алманы – бер нисә аҙым ситкә тайшаныуы була, береһе килә һалып етеп, елтерәтеп дөйөм төркөмгә килтереп ҡушып та ҡуя. Әсләмгә ҡай саҡ, башҡа ҡоҙа-ҡоҙағыйҙарын улай уҡ ҡарамайҙар, бер уға иғтибарҙары ҙур һымаҡ тойола башлай һәм ошо тойғонан уңайһыҙлана. Өсөнсөгә ҡасырға ынтылыуҙан һуң уны гел эҙәрлекләгән йәш ҡатын, исеме Тәслимә икән, оло ғына йәштәрҙәге ир кешегә килтереп тотторҙо ла, абай бул, Рамазан ағай, был йәш ҡоҙа ниңәлер гел тайырға самалай, мин ҡараным, башҡа мәшәҡәтем бар, хәҙер һин яуаплы, тип тегеңә терәтте. Тәслимә менән шаярышып һөйләшергә, сираттағы рюмканы эсмәҫкә лә мөмкин ине әле, был етди ҡоҙа менән мөнәсәбәттәр ныҡ ауырлашты – бойороҡто хәрби кеше һымаҡ ифрат еренә еткереп үтәне – ҡултыҡлап алып өйгә инеп өҫтәл артына ултырышҡас та эргәһенә ултыртты.\nӨй ҙур, иркен, йыуан ҡарағай бүрәнәләрҙән һалынған. Бер нисә бүлмәле. Бер яғында төкәтмәһе лә бар шикелле. Әсләм өсөн был ҡыҙыҡ яңылыҡ ине – улар яғында йорттарҙы төкөтмәй генә эшләйҙәр. Йыһаздары ла байтаҡ. Улар зауыҡ менән алынған һәм урынлаштырылған. Ҡыҫҡаһы, хужаларҙың ҡалын йәшәгәне күренеп тора. Йәштәр йүгерешә, ҡунаҡтар ултырыша, бындай осраҡта хас булғанса, тегеһен-быныһын ташыйҙар, ултырталар, өҫтәлде ҡарайҙар, тикшерәләр, исемләп-исемләп килгән ҡунаҡтарҙы барлайҙар.\nҠоҙа-ҡоҙағыйҙар бер-береһе менән танышҡан-таныштырған арала күтәрелгән тост-рюмкаларҙың бер нисәһенән һуң Әсләм тамам иҫерҙе. Сөнки тамағы ас ине, арығайны, эсемлек миҡдары ла байтаҡ булды. Ә эсеп ултырыуының сәбәбе – таныштырғанда уға ла сират етеп хужаларға үҙен кем тип әйтерҙәр тигәнде ишетмәмешкә һалышыу өсөн ине. Башты иҫәргә һалып өндәшмәм йәки берәй төрлө шаяртырмын да ҡуйырмын, тип ниәтләнде. Табын артындағыларҙың һәр ҡайһыһының баҫып оҙон өҫтәл башында ултырған кейәү менән кәләште ҡотлағандарын, бүләк тапшырғандарын да иҫләр-иҫләмәҫ хәлгә етте. Алдындағы тәрилкәһенә уның өсөн “яуаплы” ирҙең нимәлер һалғанын һәм ашарға ҡыҫтағанын да ярты-йорто ғына ишетә. Килгән ҡоҙаларға үҙенең бер ниндәй ҙә ҡыҫылышы юҡлығын, улар араһына осраҡлы ғына килеп эләгеүен, ысынында иһә район үҙәгенә (“ниндәй район үҙәге, был тирәлә ундай район үҙәге юҡсы”), судҡа китеп барыуын (“ниндәй суд, ҡуй әле, ҡоҙа, шаяртма”) һөйләргә тырыша. Башлай, туҡтай, онота, ҡабаттан башлай, әммә “яуаплы” ҡоҙаһы уның буталсыҡ хәбәрен ысынға алмай. “Ҡуй, Әсләм ҡоҙа, ниндәй суд ти ул,беҙ бит туйҙа ултырабыҙ, һин яңылышаһың, әйҙә йәштәр бәхете өсөн берҙе (хәҙер нисә бер инде!) күтәрәйек”, – тип рюмкаһын сәкәштереүен белә. Әсләмде эсерә (ҡоҙаларҙы мотлаҡ иҫертергә кәрәк, тигән бурыс ҡуйылыуын ул ҡайҙан белһен?), үҙе эсмәй, рюмкаһына иренен генә терәй ҙә кире ултырта. Әсләм үҙенең хәбәренә күршеһенең ышанмауына аптырай, асыуланып та ала, шунан йәнә һөйләргә тотона. “Яуаплы” иптәш ышанмағас икенсе яҡ күршеһенә һөйләргә маташа, тик уныһы Әсләмде бөтөнләй тыңламай, тыңларға ла теләмәй, бисәһенә боролған да уны һыйлау менән мәшғүл. Ҡатының ниңә шул тиклем күп ашай ул, етәр, бүтән һалма, һин мине тыңла, тип биленә төртә. Күрше, минең бит бер ниндәй ғәйебем юҡ, улар миңә нахаҡ бәлә яға, тип аҡланырға тотона, шунан батырайып китеп тегеләрҙе әрләй башлай, яҡшы адвокат табам, Рим дуҫым бар, шуға барам, фашлаясамын, тип ант итә...\n...Тамағы кибеп, башы сатнап уянды Әсләм. Уянғас та ҡайҙа ятҡанлығын аңламай бер булды. Иҙәндә. Аҫтына матрас ташлағандар, башы аҫтына бишмәтме, фуфайкамы һалғандар. Ҡаҡ һикегә йәки өҫтәл аҫтына тыҡһалар ҙа килешер ине. Бөтөнләй сит-ят кешеләр өйөндә йоҡлап ята. Ниндәй оят! Иҙән ярығына төшөү мөмкинлеге булһа, валлаһи, төшөр ҙә китер ине. Эргәһендә ”ҡоҙалары” теҙелешкән. Береһе яман хырылдай, Әсләм шуның тауышына уянғандыр ҙа, икенсеһе йоҡо аралаш нимәлер һөйләнә, өсөнсөһө әллә өнөндә, әллә төшөндә ҡатынын таптыра. Тимәк, уларҙы ҡатындарынан айырып Әсләм янына теҙгәндәр. Судҡа китеп барған кеше әллә кемдәргә ҡушылып керҙе лә аҙғын эскесе һымаҡ иҫереп, иҙәндә йоҡлап ята! Етмәһә, үҙенең ҡайҙа китеп барыуы тураһында һөйләп ултырҙы. Уй, ҡайһылай оят! Әсәһе йәки апаһы белеп ҡалһа? Ғүмерендә бындай хәлгә төшкәне юҡ ине. Торорға ла береһе лә күрмәҫ элек сығып тайырға! “Ҡоҙалар” ҙа килешкән – юлдарында тап булған бөтөнләй сит кешене үҙҙәре менән ал да кит, имеш. Беҙҙеке түгел ул иптәш, ҡоҙағыҙ түгел, тип әйтһәләр ни була? Әллә берәйһе менән бутанылармы, әллә берәй төрлө хәйлә, мәкер булдымы ҡылыҡтарында? Хужалар ҙа шәп: кемдең кем икәнен ҡоҙаларынан текемләп һорарға тейеш ине. Ә улар уны тыңларға ла теләмәй өҫтәл артына ултыртып ҡуйҙы.\nӘсләм һаҡ ҡына ҡалҡынды ла өй эсен байҡаны. Таң беленеп килә – ҙур тәҙрәгә яҡтылыҡ һарыла. Мөйөштәге карауатта икәү йоҡлай, уң стена буйындағы йәйелгән диванда шулай уҡ икәү булһа кәрәк. Зал уртаһындағы ҙур өҫтәлдәрҙе сығарғандар. Ҡайҙалыр сәғәт текелдәй, ихатала әтәс ҡысҡыра, эт өрөп ҡуя.\nӘсләм сисенмәй ҙә ауған. Ярай ҙа эштән сыҡҡан түфлиҙарын, курткаһын сискән. Күҙҙәренә салынмай ғына нисек ысҡынырға икән? Әсләм һаҡ ҡына аяҡтарына баҫты ла, бер ҡайҙа ла ҡарамай, ишеккә йүнәлде. Бәхетенә, ул бикһеҙ ине. Эткәйне, асылды һәм Әсләм һалҡынса соланға сыҡты. Солан йәйге кухня һымағыраҡ: өҫтәл, ултырғыстар, бәләкәйерәк диван да бар, бейек һыуытҡыс безләп ултыра. Әсләм газ плитәһе өҫтөндәге сәйнүкте шәйләне лә һемәгенән ашығып һыу эсте.\nЭсендәге ут-ялҡын күпмелер баҫылғандай итте. Ишек төбөндә аяҡ кейемдәре туҙылышып ултыра. Әсләм шулар араһынан үҙенең туфлиҙарын эҙләргә кереште. Ҡараңғыраҡ булғанғамы, әллә аяҡ кейеме үҙе лә танымаҫлыҡ булып үҙгәргәнгәме, һис таба алманы. Ҡабаланды, эйелеп берәм-берәм тотоп ҡарай башланы шунан. Өйҙә карауатмы, диванмы шығырҙаны, кемелер һөйләнде, бер аҙҙан кемдеңдер йөрөгәне ишетелде. Әй, ҡайһыһын булһа ла кейәйем дә ҡуяйым, тип Әсләм ҡулына эләккән резина калуштарҙы кейҙе лә, солан ишеген этте. Уныһы бикле булып сыҡты – тышҡыһын, әлбиттә, төнгөлөккә эләләр – келәне таба алмай аҙапланды. Һәрмәнә торғас тапты инде, ниңәлер бейеккә, баш тапҡырына, ҡуйғандарсы. Ишекте асып ябыуға өй ишегенең шығырҙағаны ишетелде. Болдорҙан төшөп ихатаның йәшел үләненә баҫҡас курткаһы менән рюкзагы иҫенә төштө. Кире керәйем, алайым тип берауыҡ икеләнеп баҫып торҙо. Соланға кемдер сыҡты. Юҡ, Әсләм уларға күренергә тейеш түгел, оят, киткәнме, киткән, тиерҙәр ҙә ҡуйырҙар. Курткаһы йәл, әлбиттә, рюкзагы ла бына тигән ине. Малдан бигерәк намыҫы ҡәҙерле. Һәм ул лапаҫ ышығындағы аттарҙы, иртәсел тауыҡтарҙы өркөтөп картуф баҡсаһына сыҡҡан ел ҡапҡаға ташланды.\nҠыҫҡа тыҡрыҡтарҙы, ҡыйыш-мыйыш урамдарҙы саҡ уҙып ауыл осона аяҡ баҫҡанда тамам яҡтырғайны. Мал-тыуарын көтөүгә ҡыуған егәрле ҡатын-ҡыҙ, теремек әбей-һәбей уның итәгенә ут ҡапҡан кеше кеүек әле тегеләй, әле былай бәрелеп йөрөүенә аптырап ҡарап ҡалды. Иртәнге һауа һалҡынса, ысыҡ төшкән. Курткаһыҙ, ҡыҫҡа еңле күлдәктә өшәнес. Сыҡҡанда бер сәйнүк һыу һемерһә лә, яңынан ауыҙы кипте. Етмәһә, урлаған калуштары бәләкәйерәк эләккән – ике аяғын да ҡыҫа. Хужаныҡын түгел, хужабикәнекен сәлдергәндер. Өсөнсө көн юлда, ә ул һаман барып етә алмай. Бынау хәйерһеҙ туйға эләкмәгән булһа, кисә кисләтеп булһа ла апаһына барып ауыр ине. Был ҡиәфәт менән хәҙер нисек күренмәк кәрәк районда? Өр-яңы салбары тамам торбаға әйләнеп, тубыҡтары сыҡҡан, хәс тә хоккейсы кейеме, ямғыр, ысыҡ һыуынан ҡыҫҡарып уҡ киткән хатта – аяғының йөҙлөгөн ҡаплап тора ине, хәҙер ана ҡайҙа күтәрелгән. Күлдәге бөтәрләнгән, керләнгән, үҙе ҡырынмаған, етек сәстәре бысраныуҙан сыра кеүек тырпайған. Ас, булған ғына аҡсаһы курткаһында ҡалды, асҡысы, паспорты рюкзагында ине... Был ҡиәфәт менән барып инһә апаһы тамам аптырар инде. Уға үҙе менән юлда нимәләр булғанын аңлата ла алыр, ә бына судҡа барһа, иң тәүҙә паспортын һораясаҡтар. Бәй, юҡмы ни, улайһа, һин ниндәй байғош һуң, тип ҡабул да итмәҫтәр әле. Ҡағыҙһыҙ һин бер кем дә түгел шул. Эшен ҡарау урынына ҡыуып сығармаһалар...\nАуылдан сыҡҡан юл, ғәжәп, арыу ғына ине. Асфальт түгел түгеллеген, соҡорло-саҡырлы булһа ла, ҡасандыр ҡырсынташ түшәгәндәр, тимәк, юл район үҙәгенә илтә. Беҙҙә бит юл үҙәкләштереү сәйәсәтенең бер сағылышы. Район түрәләренең төпкөл ауылдарға бер ҡасан да ҡулдары етмәй, шул иҫәптән юлға ла.\nӘҙәмсә юлға сығыу шатлығынан тәүҙә дәртле генә атлағайны ла, оҙаҡламай йоҡа һәм йомшаҡ табанлы калуштарҙың баҫҡан һайын таштарҙы ”һанауынан” табандары зәңкей башланы, етмәһә, яман ҡыҫа. Ҡайҙалыр уҡығайны, әллә япон, әллә ҡытай ҡыҙҙарына бала саҡтарынан уҡ бәләкәй аяҡ кейемдәре кейҙерәләр икән. Улар өсөн бәләкәй аяҡ – гүзәллек һәм камиллыҡ билдәһе. Ул балалар гел генә ҡыҫынҡы аяҡ кейемендә нисек түҙҙе икән? Әсләм әле бер нисә саҡрымға түҙә алмай.\nЮл ситенә сыҡты. Әммә кинәнес бында ла оҙаҡҡа һуҙылманы: юл ситенә тәгәрәгән йәки машина тәгәрмәстәре аҫтынан осҡан таштар бында ла күп ине. Онотолоп китеп шуларға баҫа ла ҡуя, баҫа ла ҡуя. Өйҙән үк уңайлыраҡты кейеп сыҡһа бындай хәлгә төшмәҫ ине. Кисә урман эсендә күпме йонсоно, бөгөн килеп йәнә хитлана бәләкәй калуштар менән. Ай, башы етмәне, юл былай уҡ насарҙыр тип уйламаны, шул арҡала бара инде хәҙер аяҡтары бығаулы әсир кеүек. Өҫтәүенә, бармағын өйкәтеп ҡанға туҙҙырҙы. Һигеҙенсе класта военкоматҡа ҡаралырға барғанда тап ошондай ҡырсынташ юлдан барғайнылар шикелле. Ҡыш ине, әммә юл ҡарһыҙ, әлеге һымаҡ асыҡ ине.\nБайтаҡ атлағас, саҡ ҡына булһа ла ял итәйем, тип, юл ситендә ауып ятҡан йыуан муйыл ағасына ултырҙы. Ултырыуы булды, уны танырға теләгәндәй, оҙаҡ текләп бер егет велосипедта үтеп китте. Әсләм тапҡырында туҡтарға ла ниәтләнгәйне шикелле, ләкин һуңғы мәл кире уйланы ла бар көсөнә педаленә баҫты. Йүнле кеше шулай таң тишегенән йөрөмәҫ, тип уйланы, ахыры. Бер аҙҙан ағас тейәгән йөк машинаһы уҙҙы. Теге көндәге урмансыларҙыр. Әсләмдең ҡул күтәреүенә ҡарамаҫтан, туҡтаманы. Мәшәҡәтләнәһе килмәгәндер – ауыр машинаны туҡтатырға, шунан ҡуҙғалтып китергә кәрәк. Ул байғоштоң әллә бар аҡсаһына, әллә юҡ аҡсаһына йонсорға ни. Ә водитель эргәһендәге ике урын да буш ине. Еңел машинала урта йәштәрҙәге ирле-ҡатынлылар үтте. Туҡтаманылар. Быларҙың да артҡы урындары буш ине. Һөйләшеп барырға ҡамасаулар, тигәндәрҙер. Бәлки уның судҡа китеп барыуын беләләрҙер. Ундай кеше менән кемдең бергә йөрөйһө килһен? Бәләһенән баш аяҡ.\nЭргәһенән байтаҡ машина үтеп, береһе лә алмағас, Әсләм артына боролоп ҡарамай ғына юлын дауам итте – ни тиклем иртәрәк барып етһә, шул тиклем яҡшыраҡ. Резина калуштарының табандары ҡыҙҙы, береһенең башы аҡтарылып сыҡты. Үҙе асыҡты, һыуһаны. Юл ситенә сығып ял итеүҙәре йышайҙы. Ә машиналар үтеп кенә торҙо, әммә уларҙың береһендә лә юл ситендә аяҡтарын саҡ алыштырып атлаған кеше ҡайғыһы юҡ ине...\nҠояш алыҫтағы тау артына тәгәрәй. Күҙ бәйләнер алдынан шулай ҙа бер мәрхәмәтле Алла бәндәһе табылды бит. Әсләмдең юл ситендәге ҡыуаҡлыҡтар араһында төн үткәрергә ниәтләнеп, шырлыҡҡа керергә туҡталған сағы ине. Эйе, артабан атларға хәле ҡалмағайны. Алда тағы күпме бараһын белмәй. Юл буйлап, моғайын, ошо юл алып барып сығарыр әле, тип атланы ла атланы. Шунан бөгөн барыбер ҙә барып етә алмаҫын аңланы ла туҡталырға ҡарар итте. Бөтә кәүҙәһе менән яй ғына боролдо машинанан төшөп үҙенә яҡынайған ике кешегә. Нишләп кабинанан сыҡтылар – аңламаны. Ғәҙәттә туҡтай ҙа ултырғанды көтөп тора бит инде водитель. Береһе, ышаныслы аҙымдар менән алдан атлағаны, ҡырҡ биш йәштәр тирәһендә генә барҙыр, эре һөйәкле, умарта кеүек йыуан, түрәләрсә тәкәббер ҡарашлы, башы тап-таҡыр итеп ҡырылған. Икенсеһе, уның артынан күндәм юрғалағаны, ҡурҡаҡ хәрәкәтле, кәүҙәгә бәләкәй, яшыҡ, бесәй ише йомшаҡ ҡына баҫып атлай.\nЙыуаны Әсләм алдына килеп баҫты.\n– Ҡайҙа китеп бараһың?\n– Район үҙәгенә, – тип яуапланы Әсләм.\n– Кис булып бөткәс унда нишләйһең?\n– Кис барыу әллә тыйыламы? Бөгөн апайымдарға барып етергә ине. Иртәгә иртүк судҡа инергә кәрәк.\n– Ниндәй суд? – йыуан һағайҙы, ҡаштары һелкенеп яңаҡ мускулдары тартышып ҡуйҙы.\n– Булмағанды булған тип ерле юҡтан ғәйеп таҡтылар ҙа...\n– Ниндәй ауылдан? Исемең кем?\nӘсләм ауылының, шунан үҙенең исем-фамилияһын атаны.\n– Улай икән. Аңлашылды, – тине “миһырбанлы” йыуан һуҙып ҡына. Һүҙҙәренә ниндәйҙер мәғәнә һалды, артына боролоп йәһәт кенә юлдашына, унан юлға ҡарап алды.\n– Саҡырып ауылға повестка ебәргәндәр, тик мин уны алманым, автобус туҡталышы стенаһына йәбештереп киткәндәр. Шуны асыҡларға китеп барам, – тине Әсләм, үҙе һаман, былар мине алһалар ғына ярар ине, тип уйланы.\n– Бөгөн барып етә алмайһың инде, – тине йыуан. – Иртәгә лә юлың уңмаясаҡ. Суд ҡарар сығарған бит инде, уны һин барыу менән генә үҙгәртмәйәсәктәр. Судтың кирегә худы юҡ. Так что барҙың ниҙә, барманың ни. Йонсоп йөрөмә, борол, ҡайт лутсы.\n– Һеҙ уны ҡайҙан беләһегеҙ? – Әсләм яуап көтөп йыуанға текәлде. – Ә минең бер ниндәй ҙә ғәйебем юҡ. Бына шуны иҫбатларға әйтәм. Минһеҙ суд нисек ҡарар сығара ул? Ғәйепһеҙ кешегә ғәйеп тағырға тейеш түгелдәр.\n– Белмәйем, белмәйем, суд ғәйепһеҙ кешегә ғәйеп таҡмай ул, тимәк, бар. Повестка ла ебәргәс. Бәлки һин повестка алып та килмәй ятҡанһыңдыр? Уныһына ла яуап тотасаҡһың әле.\n– Килмәне миңә бер ниндәй ҙә повестка.\nЙыуан ҡырағай ҡараш менән йәнә юлға ҡарап алды, бармаҡтары суҡмар булып йоҙроҡҡа төйнәлде. Уның Әсләмде артабан тыңлағыһы килмәгәне йөҙөнә сыҡҡайны.\n– Ә минең һеҙҙе ҡайҙалыр күргәнем бар...\nӘсләм һүҙен әйтеп бөтөрә алманы, йыуан әҙәм эсенә шул тиклем ныҡ һуҡты, бындай аҫтыртын һөжүмде һис көтмәгән юлаусы дуға кеүек уртаға бөгөлдө лә төштө. – Еҙемдә йылым менән беҙҙе тоттоғоҙ... – Хәбәренең был яғы әйтелмәне, әйтелеп өлгөрмәне, мейеһендә ялағай ялтлауы һымаҡ сағылып ҡына үтте.\nӘ йыуан бәндә уртаға һынған Әсләмде юл ситендәге һыулы соҡор-канауға тибеп төшөрҙө лә йәнһеҙ кәүҙәгә бер аҙ текәлеп ҡарап торҙо, тегеһе ҡыбырҙамағас, ласҡылдата төкөрҙө, шунан, ҡабалан эре аҙымдар менән машинаһына йүнәлде.\n– Суд ошоноң менән тамам, – тине ыҫылдап. – Хәҙер барып йөрөмәһәң дә була. Бара ла алмаҫһың.\nБейек йылтыр ҡара машинаның быуар йылан кеүек йыуан ҡара тәгәрмәстәре аҫтынан саң күтәрелеп, ваҡ таштар ғына атылып ҡалды...\nЙөҙөнә нимәлер ҡағылыуға уянды Әсләм. Ҡағылған нәмә йылы һәм йомшаҡ ине. Хәйер, тәүҙә ах ух килеп, өтәләнеп, йәлләү һәм аптырау ҡатыш һөйләшеү ҡолағына салынды. Эйе, кемдер кем менәндер һөйләшә, тимәк, икәүҙәр. Ҡатын-ҡыҙ тауыштары. Әллә әсәһеме? Юҡ, ул түгелдер, тауышы уныҡына оҡшамаған. Унан һуң былар икәү. Береһе оло тауышлы, ҡалыныраҡ сыға, икенсе тауыш нәҙек, балаларса. Әсләмдең күҙен асҡыһы, тауыш хужаларын күргеһе килә. Тик нимәнәндер ҡурҡа, күҙен асһа тауыштар юғалыр һымаҡ. Бәй, ҡайҙа ята һуң ул? Һыу эсендә түгелдер ҙә? Сөнки аяҡтары һыуҙа төҫлө һәм улар өшөй. Нишләп күҙен аса алмай? Өҙөлөп эсе ауырта, нимәһелер өҙөлгән һымаҡ, биле һыҙлай, башы геүләй.\nҠатындарҙың береһе уның ҡулын тотто, пульсын ҡапшаны, тәне йылы, тере, тине, йөҙөнә, унан түшенә ҡағылды, иптәшенә, әйҙә, өҫкәрәк шыуҙырып һалайыҡ, аяҡтары һыуҙа ята лаһа, тине. Уны ике яҡ иңбашынан тотоп һөйрәп өҫкәрәк күсерҙеләр. Ай, эсе, ҡуҙғатҡандарында кәүҙәһенең аҫҡы яғы артта тороп ҡалды һымаҡ. Әсләм һыҙланыуҙан тештәрен ҡыҫты. Унан күҙҙәрен асҡайны: үҙенең ике яғында ике ҡатын һынын күрҙе. Икеһе лә өҫтән аҫҡа уға ҡарап баҡҡандар.\n– Өләсәй, күҙен асты! – тине ҡыуаныслы бала тауышы.\n– Алай ҙа, – тип яуапланы оло тауыш, шулай уҡ ҡыуанып. – Ғүмере бөтмәгән, әтеү ныҡ ҡурҡытҡайны ла. Нишләп бында ята һуң, бына шуныһы ғәжәп, оло юл уртаһында. Машина-фәлән төкөп киткәндер инде, меҫкенде, йә йығылып ҡалғандыр.\n– Әлдә килеп сыҡтыҡ! – тине бала. – Өләсәй, шулаймы?\n– Эйе, шулай, бәхетенә, – тине өләсәй, – тик бына аңына килеп аяғына баҫа алһа ярай ҙа. Имгәнгәндер инде. Машинабыҙ юҡ, берәй мәрхәмәтле Алла бәндәһе генә туҡтап алып китмәһә. Балнисҡа алып бармай булмаҫтыр.\nҠалҡынырға ниәтләнеп Әсләм башын күтәрҙе, тирә-яғына күҙ һирпте. Унан терһәктәренә таянды, күтәрелергә маташты, тик эсе һыҙлауы уны кире ятырға мәжбүр итте. Теге бәндә ныҡ һуҡҡан икән шул, аңғармайыраҡ ҡалды – һин дә мин ҡыҙыҡһынып һорашып торғас һис көтмәгәйне бындай аҫтыртын хөсөттө. Ҡайҙан килеп сыҡты ул бәндә? Артынан күҙәтеп килгәндер инде. Булып үткән ваҡиға тиҙ ҡайтты Әсләмдең иҫенә. Эйе, теге көндө төшөнә кергән әҙәм булды был – шул бит йылым аша һикереп сыҡтым тигәндә, әлеге ише эскә бәреп төшөргәйне. Төшө, ҡабат-ҡабат күргән дауамлы төшө, бөгөн килеп ысынбарлыҡҡа әйләнеп ҡуйҙы. Осраҡлы хәлме, әллә, ысынлап та, уның артынан юллап килгәнме? Тегеләрҙең кешеһе инде. Улай тиһәң, ҡайҙан белһен ти ул Әсләмдең тап бөгөн район үҙәгенә китеп барыуын? Хәйер, теге эскесе егеттәр, унан килеп көтөүсе ҡарт, һинең ҡайҙа юлланыуыңды беләбеҙ, уны бөтәһе лә белә, тимәнеме ни? Тимәк, уға һуҡҡан бәндә лә уның ҡайҙа һәм ниндәй маҡсат менән китеп барыуын бик яҡшы белгән. Белгән һәм район үҙәгенә барып етмәҫ элек юҡ итергә ниәтләнгән. Сөнки суд була ҡалһа, хөкөм улар файҙаһына булмаясағын бик яҡшы төшөнгән.\nӘсләм ыңғыраша-ыңғыраша ҡалҡынды ла ҡурҡыу ҡатыш ғәжәпләнеү менән үҙенә ҡарап торған ҡатындарға текәлде.\n– Йә, улым, иҫеңә килдеңме? Нишләп былай юл буйында ятаһың әле? – тине оло йәштәрҙәге ҡатын, йәғни өләсәй.\n– Машина башынан һирпелеп ҡалдым, – тип яуапланы Әсләм. Баяраҡ ҡолағына салынған һүҙҙе ҡабатланы, меҫкенләнеп, дөрөҫөн һөйләп торғоһо килмәне.\n– Ай әттәгенәһе! – тине өләсәй бот сабып. – Шулай иғтибарһыҙ булырға ярамай инде. Йәш тә түгелһең. Имгәнеүең бар ҙа. Машиналар хәҙер шәп йөрөй шул.\nӘсләм өндәшмәне. Ризалашып башын ҡаҡты ла тәнен, ҡулбаштарын тотҡоланы, аяҡтарына күҙ һалды. Калуштары юҡ, салбар балаҡтары һыу. Күрәләтә алдашыуынан уңайһыҙлыҡ кисерҙе – ҡайҙалыр китеп барған ерҙәренән туҡтаған һәм ярҙам итергә тырышҡан кешеләргә ялғанлап тора. Эш түгел был, әҙәмсә түгел. Хәйер, туҡмап киттеләр тип тә әйтә алмай инде. Хәбәр оҙонға китәсәк, мең һорау бирәсәктәр, әлеге мәлдә уларҙың ҡыҙыҡһыныуы һис кәрәкмәй Әсләмгә. Ваҡыт йәл.\n– Ярай, имен-аман булһаң, улым, беҙ ҡуҙғалайыҡ. Юлдағыларҙың юлда булыуы яҡшы. Байтаҡ атлайһы бар әле. Ә һин үҙең атлай алаһыңмы һуң? – Үҙе биргән һорауына яуап та көтмәй хәбәрен дауам итте. – Бына ейәнсәрем килде лә, әсәйем сирләп китте тип үҙҙәренә алып ҡайтып бара.\n– Район үҙәгенәме? – Әсләм ҡабаланып һорай һалды.\n– Эйе, районда торалар.\n– Ошо юл районға барамы?\n– Эйе, ошо юл инде, бүтәне юҡ.\n– Бынан нисә саҡрым?\n– Әллә тағы? Алты-ете генә барҙыр, күберәк булмаһа. Һин дә районға китеп бараңмы ни?\n– Атлай алаһыңмы һуң? – өләсәй яңынан һораны.\nЯбай ғына кейенгән ауыл әбейе менән орсоҡ ейәнсәр ҡуҙғалды. Улар боролмаға инеп юғалғансы Әсләм улар артынан ҡарап торҙо. ”Уятыуҙарына” еңел генә ҡалҡынһа ла атлап китеүе ҡыйын ине уға: эсе ауырта, биле һыҙлай. Әллә ҡабырғалары ла һынған? Кире боролорға ла ҡуйырғамы? Улай тиһә, әбей һүҙҙәренә ҡарағанда, ете-һигеҙ саҡрым ара ҡалған. Сәғәт ярым-ике сәғәтлек юл. Нисек тә үтер әле. Ауылына ҡарағанда барыбер ҙә күпкә яҡыныраҡ. Хәйер, нисек атлайһың бит. Әсәһе автобус туҡталышынан ун ике самаһы тигәйне. Әсләм шуның яртыһын ике көн буйы саҡ үтте. Был яғын да ике көн барырға тейеш буламы?\nБайтаҡ икеләнеп баҫып торғандан һуң юлын шулай ҙа дауам итергә булды. Урманды үтте, оло юлға төштө. Ауылдар хәҙер, моғайын да, осрамаҫ. Аяҡтары иҫән-һау, зыян килмәгән, атларға була. Һыуһауҙан, асығыуҙан үлмәҫ, тик һаман эсе ебәрмәй.\nҺурылып осҡан бер калушын канауҙағы һыу эсенән тапты, икенсеһен, күпме эҙләһә лә, таба алманы һәм аҡһай-туҡһай һыңар аяҡ кейемендә атлап китте.\nКитеп бара әкрен генә, уйлап китеп бара. Район үҙәгендәге ул суд бинаһы бер килке Әсләмгә ғүмерҙә лә барып етә алмаҫлыҡ ифрат алыҫ булып тойола башлай.Өсөнсө көн килә, ә һис яҡынаймай, кемдән һораһаң да, шунса-шунса тип яуаплай, тик унан ҡаса ғына һымаҡ. Ул серле, барып тапһаң да керә алмаҫһың төҫлө. Уратып йөрөр ҙә йөрөр, ишеген таба алмай йонсор, тапҡас астыра алмай этләнер. Уның ҡалын ауыр ишектәре тик оло түрәләр, ҙур аҡсалы кешеләр өсөн генә асылыр һымаҡ. Әсләмгә осраған кешеләрҙең юлды белмәүе, ҡарт көтөүсенең, эскесе егеттәрҙең уның ниндәй маҡсат менән китеп барыуын белгәс эштең уның файҙаһына хәл ителмәйәсәген иҫкәртеүҙәренә ҡарағанда, тап шулай килеп сығыр ҙа. Бына бит бөтөнләй ғәйебе булмаған, һәр хәлдә Әсләм шулай иҫәпләй, арбағыс йылан ауыҙына инеп бара. Юҡҡа сыҡтым, тип икеләнә-икеләнә ниндәйҙер ҡеүәтле көскә ҡаршы тора алмай китеп бара. Ул уны магнит һымаҡ тарта, уйлау һәләтен юғалттыра – әлеге ябырылыуҙа аңды томалау, ҡәҙимге тормоштан айырыу һәләте бар. Ул хәс тә сөңгөл – өйөрөлтөп-өйөрөлтөп һыу төбөнә тартыуын белә.\nАғас тейәгән өс йөк машинаһы, теге көн тап булған телһеҙ урмансылар ташыйҙыр инде, даңғырҙап бер нисә буш машина, бер нисә еңел машина үтте. Әсләм ҡул күтәреп ҡараһа ла, береһе лә туҡтаманы. Өҫтөндәге кейеменә, тышҡы ҡиәфәтенә ҡарап берәй хәйерсе тип уйлайҙарҙыр. Ә хәйерсенең кеҫәһендә аҡсаһы булмай. Аҡсаһы булмағас ниңә алырға? Буштың атаһы үлгән. Һыуһаны, асыҡты. Берәй шишмә-фәлән осрамаҫмы, тип юл ситенә күҙ һала-һала килһә лә уныһы ла күренмәне. Ә юл һис ҡыҫҡармаған, киреһенсә алыҫайған, район үҙәге унан хатта ҡаса һымаҡ тойола.\nБына бер мәл артында көлөшкән тауыштар ишетелде. Тауыш, Әсләм яй барғанлыҡтан, тиҙ яҡынлашты, йәштәр ни, шәп тә атлайҙыр, һәм бер төркөм ҡыҙ, бер егет уны сираттағы боролмала ҡыуып та етте. Үҙенең ҡиәфәтенән ныҡ уңайһыҙлыҡ кисерҙе Әсләм, үҙен меҫкен байғош итеп тойҙо. Йәштәр, юғары кластарҙа уҡыған балаларҙыр, күп булһа. Һонтор егет ҡыҙҙарҙың бер алдына, бер артына сығып нимәлер һөйләй, ҡыҙҙар тегенең хәбәренән ҡыҙыҡ табып түгелеп көлгән була. Бәхетле саҡтары, бер ниндәй ҙә проблемалары юҡ, суд та кәрәкмәй, кинәнеп көлөшәләр, шатлыҡтары эстәренә һыймай. Әсләм урман эсенә кереп ҡалырға уйлағайны ла, өлгөрмәне, егет уны алыҫтан шәйләп:\n– Эй, ағай, ҡасма, тартырға бир әле! – тип һөрәнләне.\nӘсләм туҡтаны, шунан яй ғына артына боролдо ла:\n– Тартмайым, – тине.\n– Өләсәйем әйтмешләй, эсең һау булһын, – тип яуапланы егет ишараты дорфа ғына.\nҠыҙҙар йәнә сырҡылдашты. Нимәнән мәҙәк тапҡандарҙыр, Әсләм аңламаны.\nТөркөм Әсләм менән тиңләште һәм барыһы ла аҙымдарын әкренәйтеп уға текәлде. Ятһыныу, аңламау, хатта ниндәйҙер ерәнеү сатҡылары бар ине ҡараштарында. Нишләйһең, ҡиәфәте бигүк шәптән түгел шул ҡәҙимге кеше күҙенә.\nТөркөм үҙен уҙып, илле-алтмыш аҙым тирәһе китеү менән, буш йөк машинаһы ҡыуып етте лә былар тапҡырына туҡтаны. Барыһы ла кемуҙарҙан шау-гөр килеп машина башына күтәрелде. Әсләм, мин дә эләгәйем әле, тип аҙымдарын ҡыҙыулатып ҡарағайны ла, өлгөрә алманы. Водитель күрмәнеме, күрһә лә күрмәмешкә һалыштымы, әйтеүе ҡыйын, ә йәштәр уны иҫкәртеүҙе ниңәлер кәрәк тапманы.\nТөш етте, көн кискә ауышты. Әсләм һаман атлай. Атлауы аҙым һайын әкренәйә бара. Байтаҡ машина үтте, әммә береһе лә туҡтаманы. Уларҙың туҡтамаҫын белгәс, хәҙер артына боролмай ҙа, ҡулын да күтәрмәй, туҡтағандарын да теләмәй Әсләм. Оҙаҡламай етәмдер, етәмдер, тип атлауын белә. Юл барған һайын күтәрелә, текәләнә бара, килә-килә ул яйлап тау рәүешен дә ала башланы. Юлды күтәргәндәр тиһәң, юл ғына түгел, бөтә тирә-яҡ шулай таулы. Таулы һәм ваҡ ылыҫлы урманлы.\nКүҙ алдары ҡараңғылана башлаған Әсләм туҡтаны. Саҡ ҡына булһа ла хәл алыу ине ниәте. Бер нисә минут ҡына торғандыр, ҡаршыһында йәғни район үҙәге яғынан, ҡара йылтыр машина күренде. Ап-аруҡ шәп килгән машина Әсләмгә яҡынайған һайын тиҙлеген кәметкәндән-кәметте, тапҡырына еткәс тә шып түҡтаны. Былар кем булыр, ниңә туҡтанылар һуң әле, тип аптырап та, хафаланып та ҡарап көтөп торҙо Әсләм. Әллә берәй таныш-тоношомо? Әммә кабинанан төшөргә ҡабаланманылар, дөм ҡара тәҙрә быялалары аша йөҙҙәре лә күренмәне. Ҡыҙылға ҡаныҡҡан үгеҙ һымаҡ тексәйеп ҡарап ике минут самаһы ғына торғандыр машина. Әсләм дә ни уйларға, ни ҡылырға белмәй уға бағып тора бирҙе һәм ҡапыл мейеһен ярып башына уй килде: “Был бит теге машина! Тимәк, мине районға ебәрмәҫ өсөн теге йыуан бәндә кире әйләнеп килгән. Тикшереп йөрөй. Ауына барыбер ҙә эләктермәксе. Хәҙер тапата, йәки ата...”\nҺәм бына машина ҡуҙғалды ла Әсләм яғына боролдо, Боролдо һәм тиҙлеген ҡапыл арттырып бар көсөнә Әсләмде төкөнө. Бер ни аңларға өлгөрмәгән Әсләм юл ситенә осто...\nМашина артҡа сигенде, унан шыйылдығы сығып урынында тигәндәй район яғына ҡарап, боролоп ултырҙы, кабинанан ҡурҡаҡ хәрәкәтле, бесәй һымаҡ йомшаҡ баҫып, тоҡос ҡына кәүҙәле кеше сыҡты ла Әсләм янына килде. Ҡурҡа-ҡурҡа ғына уның йәнһеҙ кәүҙәһенә ҡарап торҙо, аяҡ осо менән эткеләп ҡараны, шунан ҡабаланып машинаһына инеп ултырҙы.\nБыуар йыландай йыуан ҡара тәгәрмәстәр аҫтынан ваҡ ҡом-таш атылып, туҙан ғына аҫылынып ҡалды ...\nҠулъяҙма ошо урында өҙөлә.


Башҡортостанда йәй Кәкүк карнавалынан башланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда йәй Кәкүк карнавалынан башланды\n18:25, 1 июня 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 1 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБашҡортостандың Нуриман районында «Кәкүк сәйе» икенсе республика этно-фестивале уҙғарылды. Байрамда 500-ҙән ашыу кеше ҡатнашты. Фестиваль сиктәрендә «Кәкүк карнавалы», «Иң яҡшы башҡорт сәйе рецебы», «Иң яҡшы кәкүк бейеүе», «Иң яҡшы кәкүк йыры», «Иң яҡшы кәкүк костюмы», «Иң яҡшы кәкүк бутҡаһы рецебы» конкурстары ойошторолдо.\nНуриман районының мәғариф учреждениелары күргәҙмәләр әҙерләгән, тарихи-мәҙәни үҙәктәр «Кәкүк сәйе» йолаһын күрһәтте, фольклор коллективтары ҡунаҡтарҙы йыр-бейеүҙәр менән шатландырҙы. Ғафури районы Сәйетбаба ауылының тарихи-мәҙәни үҙәге байрамдың мәҙәни өлөшөн тәҡдим итте. Шулай уҡ шифалы үләндәр буйынса белгес Гордеевтың семинары булды, белгестәр кәңәштәр бирҙе. Барыһы ла тәмле үлән сәйҙәре, бал һәм милли ризыҡ менән һыйланды.\n«Республикала Кәкүк сәйе кеүек байрамдарҙы һаҡларға һәм үҫтерергә, Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән ҡунаҡтарҙы ҡабул итергә кәрәк», — тип билдәләне Дәүләт Думаһы депутаты, Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы Советы рәйесе Зөһрә Рәхмәтуллина.\nФестиваль ҡунаҡтары араһында Нуриман районы ветерандары һәм Өфө ҡалаһынан Өсөнсө быуын университеты тыңлаусылары бар ине. Сарала ҡатнашыусы балалар өсөн анимациялы программа әҙерләнгәйне. Башҡортостандың Туризм үҙәге социаль приюттарҙағы балалар фестивалдә ҡатнашһын өсөн махсус программа төҙөгән. Балаларҙың фотоэштәре махсуслаштырылған күргәҙмәгә индерелде.\n«Фестиваль артабан да үҫешер һәм Нуриман районының туристик брендына әүерелер, тип ышанабыҙ», — тип билдәләне Нуриман районы хакимиәте башлығы Азамат Носратуллин.\n«Кәкүк сәйе» байрамы яҙғы-йәйге осорҙа үткәрелә. Тәбиғәт ҡосағында сәй эсеү, уйын-көлкө, бейеү ойошторола. Унда халыҡтың ҡышҡы йоҡонан уянған тәбиғәткә табыныуы, ҡоштарҙың йылы яҡтан ҡайтыуына шатланыуы сағыла.\n«Кәкүк сәйе» фестивален ойоштороусылар — Нуриман районы хакимиәте, «Павловка паркы» тау саңғыһы үҙәге, Башҡортостандың Сауҙа-сәнәғәт палатаһы, республиканың Туристик индустрия союзы, Халыҡтар дуҫлығы йорто, Мәҙәниәт министрлығы, Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы, Башҡортостандың Эшҡыуарлыҡ һәм туризм буйынса дәүләт комитеты булышлығында Туризм үҙәге.\nТеги: халыҡ йолалары,байрамдар


Конкурс: “Юморесканы яҙып бөт!” » Табын\nМин дә бына тәҙрәнән ҡышҡы елдәр менән шаярышып өйөрөлгән ҡар бөртөктәренә ҡарап уйға сумғанмын. Яңы йыл етә, тимәк, Ҡыш бабайҙың яңы мажаралары көтә алда. Мин уның менән булған һуңғы йылдарҙағы осрашыуҙарҙы иҫкә төшөрҙөм. Ҡайҙа ғына булмағанбыҙ ҙа, ниҙәр генә кисермәгәнбеҙ икән беҙ уның менән. Урманда аҙашып та йөрөнөк, иҫереп һалҡында ла туңдыҡ. Матур уйлы, ихлас күңелле, алсаҡ кешеләр менән дә, кирегә бөткән тиҫкәре йә эсергә яратҡандары менән дә осраштырҙы беҙҙе яҙмыш. Әле бына яҡты донъяларҙың ҡәҙерен белеп еткермәһәк тә, теге йылды, донъя бөтә икән тигән хәбәр таралғас, ҡояш һүнгәндән һуң тағы саҡ ҡына булһа ла йәшәп ҡалырға тырышып, май шәмдәре, аҙыҡ запасы туплар өсөн Ҡыш бабай менән икәүләп магазиндарға йүгергәнебеҙҙе иҫләһәм, әле лә йөрәк тертләп китә. Йоҡонан һаташып уянам. Эйе, әҙ күрмәнек мажараны. Күптәрен мин онотһам да, "Табын” гәзитен уҡыусылар хәтерләйҙер әле. Сөнки үҙҙәре лә беҙҙең менән бергә булды. Быйылғыһында ла бергә ҡалырбыҙ, моғайын. Тик әлегә күҙ алдына ла килтерә алмайым Ҡыш бабай менән яңы осрашыуҙы. Ниндәй мажаралар көтәлер?\n…Уйҙарымды ҡатындың тауышы бүлде:\n- Һиңә әйтәм, ашарға бешкән, ашайһыңмы? – тип йомшаҡ ҡына өндәшә. Элеккесә: "Аш һалдым, кил, ултыр!” – тимәй.\nБының да сәбәбе бар. Йәй көнө ҡан баҫымы күтәрелеп киткәс, Өфөгә барып табиптарға күренгәйнем. Анализдарҙы алып тикшергәндән һуң: "һимерә башлағанһың, әҙерәк ябыҡһаң, сирең бөтөр”, - тип ҡайтарҙылар. Бер-ике ай үткәс йәнә килдем шул уҡ табиптарға. Был юлы күҙҙәрен дә йоммай: "Үтә ябыҡһың, ағай, әллә өйөңдә ашарыңа юҡмы? Былай барһа, аяҡ һуҙырға ла күп ҡалмаҫ”, - тип яңы диагноз ҡуйҙылар.\nҠатын да шуға аптырай инде. Ашатһа ла ҡыйын, ашатмаһа ла. Нисәмә тиҫтә йыл бергә йәшәгәс, яңғыҙ ҡалғыһы килмәй, әлбиттә. Уға яуап ҡайтарып өлгөрмәнем, уйнарға сыҡҡан ейәнебеҙ беҙҙең ҡотто алып ҡысҡырып, әллә илап, әллә көлә-көлә килеп инде. Көрткә сумып ап-аҡ булған. Үҙенең ауыҙы йырылған.\n- Олатай, өләсәй, әйҙәгеҙ тиҙерәк, унда… унда… - тине лә йыш-йыш тын алыуҙан һүҙен дә әйтә алмай, ҡабат сығып китте.\nТәҙрәгә күҙ һалһам, кешеләр ауыл уртаһында ултырған мәҙәниәт йортона табан йүгерешә. Элегерәк заманда һинд киноһы килгәндә клубҡа шулай эркелерҙәр ине. Хәҙер ни, Өфө әртистәре үҙҙәре килеп сыҡһа ла, ярты клуб та тамашасы йыйылмай. Әле, ана, бер-береһе менән уҙышып шул яҡҡа йүгерешәләрсе.\n- Нимә булған унда? – тип ҡысҡырам тәҙрәне асып.\n- Бындайҙы, ошо йәшкә етеп, күргән дә, ишеткән дә юҡ ине. Ғәләмәт инде, ғәләмәт, - 80 йәште уҙған ағай шулай тине лә, бер ынтылыуҙа йәштәрҙе лә уҙып китте.\nЫсынлап та, ни булған һуң? Ҡабаланып кейенә башланым. Ҡатын инде ашығыуҙан бер аяғына итек, икенсеһенә быйма эләктереп сығып бара. Мин дә, нисек етте шулай кейенеп, урамға сыҡтым. Ни булған унда? Тағы ла ниҙәр кисерермен, ниндәй мажаралар көтә, - тигән тулҡынланыулы уйҙа һөрлөгөп йығыла-йығыла кешеләргә эйәрҙем. Ә унда…\n…Ә унда нимәләр булып ятҡанын асыҡлауҙы ошо рубриканы башлап ебәргән Фәрғәт Ғәлин "Табын”ды уҡыусылар ихтыярына ҡалдыра.\nКонкурсыбыҙ үҙенә күрә юбилей йәшенә еткән имеш: был сығарылыш – унынсыһы. Шуға гәзит уҡыусыларыбыҙ, халыҡсан юмор оҫталары үҙҙәренең бай фантазияһын ныҡлы эшкә егеп, Ҡыш бабайҙың үҙҙәре уйлап сығарған ғәжәйеп мажараларын редакцияға әүҙем генә ебәрер тип көтөп ҡалабыҙ.\nЮморесканың дауамдары февраль башына тиклем ҡабул ителә.


9 майға тиклем фронт юлын үткән ветерандар фатир менән тәьмин ителәсәк, йыл дауамында баррлығы 1 мең 300 яу һәм тыл ҡаһарманының торлаҡ шарттарын яҡшыртыу ҡарала\nОшо маҡсатта республикаға федераль бюджеттан 1 мииллиард 600 миллион һумға яҡын аҡса күсерелгән. Был турала бөгөн Республика Башлығы Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын билдәләүгә арналған ултырышта белдерҙе. Сарала шулай уҡ йәштәрҙә илһөйәрлек тойғоһо тәрбиәләү, эҙәрмәндәрҙең эшмәкәрлеге хаҡында ла һүҙ барҙы. Башҡортостандан 120 меңдән ашыу кеше хәбәрһеҙ юғалған тип иҫәпләнә.\nЗакир Әсфәндиәров хаҡында хәтер китаптарында ла, архивтарҙа ла хәбәрһеҙ юғалған тигән мәғлүмәт һаҡлана. Яҡындары һуғыш башланғас та фронтҡа юлланған яугирҙың ҡайҙа ерләнеүен 70 йыл буйы таба алмай. Ике йыл элек Әсфәндиәровтар ярҙам һорап эҙәрмәндәр отрядына мөрәжәғәт итә. Улар яугирҙың яраланып ҡайтып Өфө госпиталендә вафат булыуын һәм Сергеев ҡәберлегендә ерләнеүен асыҡлай.\nКиләсәктә хәбәрһеҙ юғалған башҡа яугирҙарҙың яҙмышы асыҡланыр тип көтөлә. Әле архив мәғлүмәттәрен һанлы форматҡа күсереү бара, ошо маҡсатта республикаға иҫке документтар өсөн сканер алып ҡайтылған. Рөстәм Хәмитов эҙәрмәндәрҙең эшен юғары баһаланы. Йәштәрҙе был эшкә йәлеп итеү патриотик тәрбиә биреүҙең иң һөҙөмтәле алымы, тине Республика Башлығы.\nӘле Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын билдәләү буйынса махсус штаб асылған. Байрамға саҡырылған ветерандарҙы транспорт менән тәьмин итеү, медицина хеҙмәтләндереүен ойоштороу буйынса эштәр алып барыла. Ветерандар әйтеүенсә, республика яу ҡаһармандарына иғтибар ҙур, ошондай уҡ хөрмәткә тылда эшләүселәр ҙә, һуғыш балалары ла лайыҡлы.\nӘле Өфөлә тыл ҡаһармандарына һәйкәл ҡуйыу буйынса эш алып барыла. Шулай уҡ тарихи дата айҡанлы «Үлемһеҙ полк», «Хәтер вахтаһы», «Быуындар йөрәгендә хәтер һәм ғорурлы» кеүек күләмле марафондар, акциялар, байрам концерттары ойоштороласаҡ. Бер ветеран да иғтибарҙан ситтә ҡалырға тейеш түгел тип билдәләнде ултырышта. Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығын билдәләгән мәлдә иһә ветерандарға юбилей миҙалдары, аҡсалата түләүҙәр ҙә тапшырыласаҡ. Иң ҙур бүләк иһә торлаҡ сертификаттары.\nБыйыл Башҡортостанда 1 мең 300 тирәһе яу һәм тыл ҡаһарманының, шулай уҡ уларға тиңләштерелгәндәрҙең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу ҡаралған. Һуғышта ҡатнашыусылар фатир асҡысын 9 майға тиклеп аласаҡ. Әммә ултырышта билдәләнеүенсә, был һандар ғына аҙ. Республикала торлаҡҡа сиратта тағы 700-ҙән ашыу ветеран тора.


Республикала Ҡондоҙ көнө үтәсәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала Ҡондоҙ көнө үтәсәк\n9:57, 18 апреля 2012 Йәмғиәт\nБашҡорт дәүләт университетының волонтерҙар үҙәге «Ҡондоҙ көнө» акцияһын ойоштора. Уның маҡсаты – макулатура йыйыу. Кесе йома, 19 апрелдә 8.30-19.30 сәғәттәрҙә университеттың төп уҡыу корпусы фойеһында иҫке ҡағыҙ һәм ҡатырға изделиелары ҡабул ителәсәк. Акцияла теләгән һәр кем ҡатнаша ала.\nБашДУ-ның матбуғат үҙәгенән хәбәр итеүҙәренсә, үткән акцияла уҡыу йортонда 1300 килограмм макулатура йыйылған, шулай итеп, яҡынса 64 ағас һаҡлап ҡалынған.\n«Ҡондоҙ көнө»ндә иң әүҙем ҡатнашыусылар иҫтәлекле бүләктәр аласаҡ.\nТеги: акциялар,юғары уҡыу йорттары


Хәрәкәттән бигерәк бәрәкәте » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Хәрәкәттән бигерәк бәрәкәте\nХәрәкәттән бигерәк бәрәкәте 25.07.2018 // Әҙәбиәт\nСтәрлетамаҡта инде биш йылдан ашыу балаларҙы милли бейеү серҙәренә төшөндөргән берҙән-бер ансамбль эшләп килә. Исеме ниндәй бит әле уның — “Торатау”! Кескәй генә артистары менән ошо коллектив ҙур тамашаларҙа ҡатнаша, республика бәйгеләрендә урындар яулай. Рухи мөхитте һәм милли сәнғәтте үҫтереүгә ҙур өлөш индергән ансамбль етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәил ЛОҠМАНОВ менән коллективтың тарихы, көндәлеге хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ.\n— Рәил Рәйес улы, бындай шәп идея нисек тормошҡа ашты?\n— Инде егерме йыл ҡаланың 3-сө башҡорт лицей-интернатында бейеү түңәрәге алып барам. Ошондай уҡ эште элегерәк Ж. Кейекбаев исемендәге 3-сө гимназияла ла башҡарҙым. Ҡалала башҡорт бейеүҙәрен өйрәнергә теләүселәр, балаларын рухлы итеп үҫтерергә тырышҡан ата-әсәләр ишәйә. Ошо теләктәрҙе иҫәпкә алып, ҡатыным Гөлгөнә менән ансамбль асырға булдыҡ. Тормош иптәшем мәрхүмә булып ҡалғас, уның эшен ҡыҙым Лиана дауам итә. Ул кем ҡайҙа сығыш яһай, ниндәй сарала ҡатнаша, репетициялар нисек үтә – барыһын да хәл итә.\n— Лоҡмановтарҙы ҡалала бейеүселәр ғаиләһе тип беләләр шул...\n— Ысынлап та, Гөлгөнә менән беҙ ҙә – бейеүселәр, ҡыҙыбыҙ Әҙилә лә “Торатау”ҙа шөғөлләнә, Лиана инде үҙе бейергә өйрәтә. Әммә бейеү сәнғәтен, халҡыбыҙҙың милли хазинаһын күберәк ғаиләләр һәм нәҫелдәр һаҡлаһын ине тигән теләк ҙур.\n— Бейергә теләүселәр күпме?\n— Бөгөнгө көндә ете тиҫтәнән ашыу бала шөғөлләнә. Шул иҫәптән әле телгә алған гимназия, ҡаланың 62-се балалар баҡсаһы тәрбиәләнеүселәре лә ансамблгә күпләп йөрөй. Шулай уҡ күрше райондарҙан килеүселәр ҙә бар. Балалар өс төркөмдә шөғөлләнә – кемдер саҡ бейергә өйрәнә, кемдер ике-өс йыл йөрөй, биш йыл буйы ансамблдә бейеүселәр ҙә бар. Иң өлкән бейеүсебеҙгә 15 йәш булһа, иң кесеһенә 3 кенә йәш әле. Хәҙер инде репертуарыбыҙ ҙа байып китте – тиҫтәнән ашыу бейеү ҡуйҙыҡ. Барыһы ла милли бейеүҙәр.\n— Өс кенә йәшлектәр шөғөлләнә, тинегеҙ. Уларҙың хәрәкәт итеп йөрөүе үҫеш өсөн бик һәйбәт, минеңсә.\n— Әлбиттә, бейеү сәнғәте, бигерәк тә милли бейеүҙәр баланың физик һәм психологик үҫешенә ыңғай йоғонто яһай. Бөтә күҙәнәктәре, ағзалары хәрәкәткә килеп, ҡан тиҙерәк йүгерә, мейе тиҙерәк эшләй, етеҙлек, һиҙгерлек һәм башҡа мөмкинлектәр арта. Әммә ансамбль бының өсөн генә булдырылманы бит. Бөгөн бихисап малай-ҡыҙҙарыбыҙ – конкурстарҙа еңеүселәр. “Байыҡ” конкурсынан Гран-при яулап ҡайттылар. Мәҫәлән, Илһам Ғималов, Әлиә Хөснөтдинова, Алина Хәйретдинова, Эльза Ғәлина һәм башҡалар — киләсәктә Бейеү театры коллективына алмаш булырҙай быуын. Әммә был да тәү маҡсат түгел әле. Бөтә хыялым – ошо етмеш кенә баланы булһа ла милли бейеүҙәребеҙ нигеҙендә рухлы итеп тәрбиәләү. Шуға күрә хәрәкәттән бигерәк рух бәрәкәте бар. Иң мөһиме, бәхеткә күрә, яйлап ҡына хыял тормошҡа аша бара. Балалар ихласлап башҡортса бейей, “Һаумыһығыҙ!” тип күрешә, милли кейемдә ғорур баҫып йөрөй. Милли бейеүҙәребеҙҙе, йырҙарыбыҙҙы, әкиәттәребеҙҙе мираҫ итеп ҡалдырырлыҡ быуын үҫеп килә икән, тимәк, ул дөрөҫ юлдан барыр.


"Салауат Юлаев" хоккейсылары чемпион кубогын яуланы. Ләкин был триумф - уларҙың ғына еңеүе түгел. Уңыштың бер өлөшөн республика халҡы араһында бүлешергә кәрәк. Башҡортостандар "Салауат Юлаев" хоккей командаһын бағыусы фирмалар тауарҙары һәм хеҙмәттәре өсөн түләй. Беҙ даими рәүештә АЗС-та машинабыҙҙы заправкалайбыҙ, электр уты өсөн түләйбеҙ, урындағы етештереүселәр - хоккей клубы бағыусыларының тауарҙарын һатып алабыҙ һәм бының менән үҙебеҙҙең хоккей командаһына ярҙам итәбеҙ.\nОбразлы итеп әйткәндә, республика - ҙур бер кеше, ә "Салауат Юлаев" - барыһы ла яратҡан еңмеш бала, шуға күрә еңеү төнөндә "Беҙ - чемпиондар!" тип ҡысҡырыусылар хаҡлы. Был ысынлап та шулай, һәм һис тә бәйләнерлек урын юҡ. Был мәлде Өфөләге һәм унан ситтәге күп кешеләр нисәмә тиҫтә йылдар көттө бит, һәм, ахыр килеп, был тормошҡа ашты!\nБишенсе матч алдынан хеҙмәткәрҙәр инә торған ишек алдында "юлаевсылар"ҙы еңеүгә саҡырып яҙылған ҡатырға тотҡан ҡарт олатай ҡаршы алды. Йәғни, беҙ был чемпионлыҡты 40 йыл көттөк, һәм һеҙ, уландар, зинһар, беҙҙең өмөтөбөҙҙө аҡлағыҙ! Белмәйем, Өфө клубы уйынсылары барыһы ла был плакатты уҡырға өлгөрҙө микән, әммә олатайҙың был ижады тәьҫир итеүе ҡайһы берҙәренең йөҙөнә сыҡҡайны.\nТрибуналарҙың шау-гөр килеүе "Салауат Юлаев"ты алға ынтылдырҙы һәм ул матч башында уҡ бик матур гол индерҙе. "Локомотив" бер аҙҙан яуап шайбаһы индереп, Өфө тамашасыһын бер аҙ тынысландырҙы.\nӨсөнсө осор инде - чемпиондар ваҡыты. Семен Варламов ҡапҡанан тәгәрәп китеп, балаларса хата ебәрҙе. Михал Микеска шайбаны бик яҡшы тапшырҙы, ә "Локомотив"тың ҡапҡа һаҡсыһы, тәбиғи, алтын шайбаны ташлаусы "Салауат Юлаев" командаһы капитаны Владимир Антиповҡа ҡамасаулап өлгөрмәне - 2:1.\nАлександр Пережогин һәм Алексей Медведев бик матур берәр гол ташланы - 4:1, һәм Өфөнөң һуңғы суперлига чемпионы булыуы асыҡланды. Был уйын өсөн бөтә уйынсыларға рәхмәт.\nМатч алдынан Өфөлә финалда бөтәһе лә аныҡ, матур, бер ниндәй бәрелешһеҙ булыр кеүек тойолғайны. "Локомотив" көйәрмәндәрен милиция машиналары Башҡортостан сигенә барып йылы ҡаршы алды һәм Өфөгә тиклем оҙатып килде.\nЛәкин минең коллегам: "Салауат Юлаев" чемпионлыҡҡа әҙер, ә бына өфөләрҙең күбеһе - юҡ", тип әйткәйне һәм хаҡлы булған ҡәһәрең. Сөнки беҙҙә хоккей өсөн янып-көйөү мәҙәнилегенә күптәр эйә түгел икән.\nМатч тамамланғас, боҙға көйәрмәндәрҙең кепкалары осто. Матур традиция - еңеүселәр алдында баш кейемдәрен һалдылар. Боҙға ташланған шарфтар ҙа хәүефһеҙ тамаша. Ләкин ни өсөндөр күптәр һыбыҙғыларын да боҙға ташларға булды. Күрәһең, йомшағыраҡ атрибутика булмағандыр инде, әллә булһа ла, ташларға йәлләнеләрме? Һыбыҙғылар баш кейемдәренә һәм шарфтарға ҡарағанда күберәк булды. Пластик һыбыҙғылар боҙҙа ярылып бөттө, ә улар шатлыҡтан шлемдарын сискән хоккейсыларҙы яралауы мөмкин ине бит. Баштарына эләгеүе, ярсығы күҙҙәренә тейеүе, уларға тайып йығылыуҙары мөмкин ине. Еңеүҙе байрам иткән уйынсылар йығылмау өсөн һаҡ ҡына шыуырға, һыбыҙғыларҙы мөйөшкә типкеләргә мәжбүр булды.\nҺыбыҙғыны боҙға ташлау традицияһы юҡ бит! Кем ташлаған - ул дилетант, хоккейҙа һәм спорттың был төрө традицияларында бер нәмә лә аңламай.\nХөрмәтһеҙ һыбыҙғысылар! Киләһендә өйҙә телевизор алдында ғына ултырһағыҙ, яҡшыраҡ булыр.\nБеҙҙең милиция ла хоккейҙы "тәрән белеүе" менән айырылып торҙо. Тәртип һаҡсыларына боҙға әйбер ташлаусыларҙың барыһын да тоторға ҡушылған, һәм улар, бер ниндәй традицияға ҡарамаҫтан, шуға эйәрҙе.\nМинең йәнәштә "Салауат Юлаев" символикаһы менән кепка кейгән егет ултырҙы, һәм мин уға еңеү матчы тамамланғас, баш кейемен боҙға ырғытырға тәҡдим иттем. Көйәрмәнгә тәүҙә сувениры йәл булды, шикелле, ләкин һуңынан, өфөләр еңгәс, шатлығынан ул да ҡушылды. Егетте шунда уҡ милиционерҙар эләктереп тә алды. Тамашасылар, хоккей традицияһы шундай, тип, уны ҡурсалап алып ҡалды. Ләкин тәртип һаҡсылары бирешергә теләмәне. Бахырҙы күҙәтеп, икенсе ишектән сығып барғанында тотоп алдылар.\nУның ҡыҙы илап, егетенә йәбешкән. Башҡа көйәрмәндәр ҙә погонлы кешеләргә аңлатырға маташты, әммә улар ыҡҡа килерлек түгел ине. Был пар өсөн чемпионлыҡ байрамы күңелһеҙ тамамланды, сөнки милиция хоккей традицияларын аңларға һәм кешеләргә кешесә ҡарарға теләмәй. Ҡайҙан ғына кепкаһын ташларға кәңәш иттем икән!\nУрамда тағы бер засада. Хоккейсылар өсөн автобустар һәм уларҙың шәхси транспорты ҡуйылған майҙансыҡ тирәләй тимер яңдауырҙарҙан кордон ҡуйылған, уны милиция һаҡлай. Бер яҡтан, дөрөҫ кеүек - күҙҙәре тонған күмәк халыҡ хоккейсыларҙы ла, машиналарҙы ла тапап, иҙеп китер. Тик шуныһы - был кордон эсенә журналистарҙы ла үткәрмәйҙәр. Кесе чиндағылары өлкәндәренә ебәрә, өлкәндәре, үҙ властарына маһайып, баш тарта. Шулай итеп, "Локомотив" һәм "Салауат Юлаев" уйынсыларынан интервью алырға тура килмәне, ә был матчты яҡтыртыу яғынан ҡарағанда бик насар...\nӨфө еңеү көнөндә байрам итеү генә түгел, ә аҡылдан шашып ҡоторҙо. Дим районында өс егет шыр яланғас сисенеп, үҙәк Ухтомский урамы буйлап "Салауат! Салауат!" тип ҡысҡырып йүгерҙе. Милиция уларҙы ҡыуып етә алманы - яланғас егеттәрҙе пенсионерҙар үҙ фатирында йәшереп алып ҡалды...\n"Өфө-Арена" тирәләй йыйылған өфөләр ҙә, хоккейҙы һәм яратҡан командаһын "белеүҙәрен" күрһәтеп, дыу ҡупты. Ғәҙәттә, "юлаевсылар"ҙы ташыған автобус торған "ябыҡ зона" мөйөшөндә кеше аҙ ине, уның ҡарауы, еңелгән ярославлдәр ултырған автобус янына халыҡ күп йыйылған. Шатлыҡтан аҡылдан шашҡан көйәрмәндәр "тимер юлсыларҙы" чемпион-"юлаевсылар"ҙы ҡотлаған кеүек тәбрикләне, улар уйынсыларҙың ҡыҙыл костюмда булыуына ла иғтибар итмәне. Миңә яҡташтарым өсөн оят булып китте, һәм, кемдәргә ҡысҡыраһығыҙ һуң, тип бер аҙ ликбез үткәргәс, берәүҙәре оялып ситкә китте, икенселәре ышанманы, ә өсөнсөләре ярославлдәр адресына төрлө һүҙҙәр ҡысҡыра башланы.\n"Локомотив" менән автобус киткәс кенә мин эскә үтә һәм допингка анализ биреү арҡаһында тотҡарланған Алексей Терещенко менән һөйләшә алдым. Алекс менән бергә уның ҡатыны Виктория ла интервью бирҙе. Мөләйем генә ханым үҙ ғүмерендә беренсе тапҡыр интервью бирәлер инде, оялып, битен иренең муйынына йәшерҙе.\n- Алексей өсөн киләһе бурыс ниндәй?\n- Донъя чемпионатында еңеү. Әгәр ул унда барһа, мин дә барам, - ти ҡатын.\n- Һеҙ бөтә өс чемпионлыҡта ла Леша менән бергәме?\n- Эйе, өсөһөндә лә.\n- Иң мөһиме ҡайһы булды?\n- Сөнки өйҙә яуланыҡ! - тип яуап бирә ҡатыны өсөн Терещенко.\n- Алексей, һеҙ Рәсәй йыйылма командаһына индерелгәнһегеҙ, Варламов менән Еременко ла. Бишенсе матчта ҡапҡа һаҡсыларының ҡайһыһы милли командала беренсе номерға лайыҡ булды?\n- Ике егет тә лайыҡлы! Саша уҙған чемпионатта финдар менән ярымфиналда бер аҙ һынатты, ләкин бөгөн ул бының ҡонон ҡайтарҙы һәм киләһе чемпионатта ла үҙен күрһәтер тип уйлайым. Минең өсөн хәҙер иң мөһиме - йыйылма команда составына үтеү.\nИкенсе чемпион һәм йыйылма команда ағзаһы Виталий Прошкин телефон аша беҙгә, көйәрмәндәрҙең шатлығы шул тиклем ҡырағайҙарса булды, хатта "Өфө-Арена"нан урау юл менән сығып китергә тура килде, тип хәбәр итте.\n- Команда ресторанда ябыҡ кисәлә еңеүен байрам иткән саҡта бер ниндәй ҙә ғәҙәттән тыш хәлдәр булманы. Мин сәғәт өстә өйҙә инем инде, - тине Прошкин.\nИртәгеһенә барыһы ла тынысланғайны. Иртәнсәк урам йыйыштырыусылар урамдарҙан шешәләрҙе йыйып алды, ә көндөҙ Рәсәй чемпионы Александр Еременко телефон аша беҙгә, автомобиль йыуған урында уны бер кем дә танымауы, әммә быға ул һис тә борсолмауы хаҡында хәбәр итте.


Хәбәрҙәр: Шимон Перес Сүриә конфликтын ғәрәп илдәре ярҙамында хәл итеү яғында.\nШимон Перес Сүриә конфликтын ғәрәп илдәре ярҙамында хәл итеү яғында.\nИзраиль президенты Шимон Перестың Сүриә конфликтын хәл итеү буйынса үҙ тәҡдиме бар. Унда төп урында- Ғәрәп дәүләттәре лигаһы. Европарламенттың пленар сессияһында сығыш яһап, Перес Сүриәлә ғәрәптәрҙең “зәңгәр каскалары” эш итергә тейешлеге тураһында белдерҙе, сөнки Көнбайыштың эшмәкәрлеген бында өнәмәйәсәктәр.\n“Ғәрәп дәүләттәре лигаһы , ҡан ҡойошто туҡтатыу өсөн, Сүриә ваҡытлы хөкүмәтен төҙөй ала һәм төҙөргә тейеш,-тине Перес.-Ғәрәп илдәренең “зәңгәр каскалары” инәсәк тыныслыҡ урынлаштырыу көстәрен төҙөүҙә БМО Ғәрәп илдәре лигаһына ярҙам итергә тейеш.”\nПерестың фекере буйынса, ЕС һәм бөтә халыҡ-ара йәмәғәтселек тә үҙ һүҙен әйтә ала: улар шиғисыларҙың “Хезболлах” төркөмөн террористик ойошмаларҙың “ҡара исемлегенә”индерә ала.\n“Әйҙәгеҙ террорҙы террор тип атайыҡ, әйҙәгеҙ Ливанды террористик диуаналыҡтан, Сүриә халҡын Ирандан, һеҙҙең һәм беҙҙең халыҡты “Хезболлах”тан ҡотҡарайыҡ. “Хезболлах”-сәйәси хәрәкәт түгел, террористик ойошма.”\nҺүҙ ахырында Шимон Перес йәһүд дәүләте проблемаларына күсте. Ул яңы Израиль хөкүмәте фәләстиндар менән тыныслыҡ хаҡындағы һөйләшеүҙәрҙе ҡайтанан башлар, тигән өмөт белдерҙе.


Төҙөүселәр инновацион технологияларҙы һайлай // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТөҙөүселәр инновацион технологияларҙы һайлай\n12:06, 26 октября 2009 Иҡтисад\nБашҡортостан үҙенең инновацион технологияларҙы һайлауын раҫланы. Был турала БР Төҙөлөш, архитектура һәм транспорт министрлығының сәнәғәт һәм социаль тәғәйенләнештәге объекттар төҙөлөшөндә инновацион технологияларҙы файҙаланыуға арналған кәңәшмәһендә әйтелде. Кәңәшмәлә дәүләт учреждениелары етәкселәре, министрлыҡтар, ҙур төҙөлөш һәм проект компаниялары вәкилдәре ҡатнашты.\nМинистрҙың беренсе урынбаҫары Рәмил Хәлимов юғары сифатлы төҙөлөш материалдарын дөрөҫ һайлауҙың мөһимлегенә иғтибар йүнәлтте. Бигерәк тә төҙөлөштәге заманса технологиялар тураһында белеү зарурлығы, сифатлы материалдар һәм уларҙы етештереүселәр тураһында тулы ентекле мәғлүмәт булдырыу кәрәклеге һыҙыҡ өҫтөнә алынды.\nМинистр урынбаҫары Урал Ураҡсин төҙөлөш тармағында сифатлы материалдарҙы файҙаланыу мөһимлеге тураһында һөйләне. Алдынғы төҙөлөш технологиялары, заманса материалдар, тәьмин итеүсе менән оҙайлы хеҙмәттәшлек, компания имиджы тураһында хәстәрлек – былар барыһы ла ҡуйылған маҡсатҡа һәм көтөлгән иҡтисади һөҙөмтәгә өлгәшеүгә булышлыҡ итеүсе төп факторҙар булараҡ билдәләнде.\nБашҡортостан Республикаһының фасад материалдары баҙарын үҫтереү тенденциялары һәм перспективалары менән Эксперт фасад төҙөлөшө ғилми үҙәге рәйесе Илдар Садиҡов таныштырҙы.


Порно Бушлай Интерактив Уйын – Уйын Онлайн Секс\nБөтә, Тип, Һеҙ, Кәрәк Булыуын Интерактив Уйында Оргазм Өсөн Бушлай Порно\nНиһайәт, беҙгә өр-яңы сайт-була әҙер уйынсылары сәләмләне. Был проект өҫтөндә оҙаҡ эшләргә һәм беҙ һуңғы һөҙөмтә ҡәнәғәт. Беҙ ғорурлыҡ менән әйтә алам, - тип, Бушлай Интерактив порноигра-уйындар платформаһында әлеге ваҡытта был иң ҙур һәм иң өлкәндәр өсөн төрлө, һәм, исеменән күренгәнсә,, барыһы да ошо сайтта бушлай абсолют. Мин беләм, тип вәғәҙә күпселек башҡа сайтында бик күп, һөйләй башлаһаң, улар контент уйын өлкәндәр өсөн бушлай булған тип, һәм улар һеҙҙең сайттарға эләгеп, күңелһеҙлек һеҙҙе тулыһынса һүндерелә. Ярай, был сайты беҙҙә бөтөнләй оҡшамаған. Беҙ наживлять беҙҙең уйынсылар., Беҙ кеше түгел, хатта алдан хәбәр итеүҙәренсә, беҙҙе ниндәй уйын булыр. Ләкин һеҙ был турала белергә һәм беҙҙең иң ҙур коллекцияһы ҡарап түбәндәге хәүефле. Был уйындар тураһында ентекләберәк һөйләшербеҙ, беҙ был яңы сайт тәҡдим итә.\nПорно Бөтә Уйым, Улар Һеҙгә Кәрәк\nКатегория исемлеге ярайһы ҙур, һәм уны бөтә өсөн күп gnu, кем сайтҡа инеп. Беҙ инанған был, иң популяр категория исемлеген төҙөү, уларҙы уйната йәки порноигр ҡулланырға теләне, ә һуңынан беҙҙең өсөн һәр уйын иш таба. Беҙ табырбыҙ, уйын күпселек инцест фантазияһы тураһында бара, ләкин уйын һәм үҫмерҙәр енси БДСМ-уйын шулай мул булыр. Беҙ шулай уҡ енси пародийный уйынын таба, беҙ уларҙың, беҙҙең сайтҡа индерелгән., Шуға ҡарамаҫтан, теләһәгез ли һеҙ цыпочки трахать фильмдар һәм сериалдар, хатта йәнһүрәт йәки аниме персонажы-сабый, һеҙ беҙҙең сайттар эшләргә мөмкинлек булды был уйын. Беҙ сығарыу уйынында ла "Минең бәләкәй по" һәм башҡа бик күп уйындар фетишистский. Әгәр һезгә ошай йөклөлөк йәки порно менән клара, һеҙ уйын уйнап алабыҙ, һеҙ беҙҙең сайтҡа кончать мәжбүр була. Сумасшедший һәм һеҙ хатта беҙҙең өсөн булған бөтә уйындарҙа ххх ялбыр, ялбыр табы бар.\nБыл платформалар эштәре натурал ғына түгел. - Булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ тораһы бармы йәки тулыһынса гей бисексуал, һәм булыу-булмауға ҡарамаҫтан, һеҙ наслаждаться ғәмәлдәр ирҙәр һәм ир-аттар иртә, әммә порнофильм ғына, беҙгә тап һеҙҙең оҡшай гей-секс-һәм беҙҙең китапхана, бөтә бысраҡ мажаралары гей симулятор-уйын. Бөтә йәнәш гей-транс беҙ һеҙҙең менән уйын тәҡдим ағзалары цыпочки-порно уйындар, ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс итә ул һеҙгә төндә эшләй. Шул уҡ ваҡытта, беҙҙең ҡайһы бер уйын тәҡдим ХХХ леско, ханым уйнарға мөмкин ул, әммә шулай уҡ фантазия һәм башҡа атамалары, уларға оҡшамауы мөмкин ханым., Ролле уйындар менән көсләү, БДСМ-уйын, уйын симулятор хатта текст менән танышыу-былар барыһы ла ҡатын-ҡыҙ порноигра коллекцияһы табыу мөмкин.\nӘммә иң инновацион коллекция уйынын сексуаль, улар беҙҙең сайтта буласаҡ беҙ, өлкәндәр өсөн уйын өсөн паром менән бара. Сөнки был уйындарҙың виртуаль донъяға сығыу өсөн сиктәрендә интерактивты. Был уйын нисек эшләгән ҡайһы бер уҡыу әсбаптары килә, һәм ул һеҙҙең партнер һеҙ өйрәткән, яҡшы итеп шөғөлләнеп, секс.\nБөтә Урында Техник Деталдәре\nБөтөнләй беҙҙең яңы сайт, һәм бик жаль, что кеше был турала белмәй әле. ХХХ был-свысока уйын ҡарай, әммә был ваҡыт өсөн килгән индустрияһы үҫеше, киләсәге өсөн мөмкин булғандарҙың барыһы ҡиммәт һәм беҙ күберәк уйын күберәк ала. Беҙҙең бөтә уйындарҙа сайтын төҙөү һәм HTML5, бынан тыш, бөтә реалистик тәьҫораттар үтә. Беҙ был уйынды ойоштороп, шулай уҡ яңы ысулы менән тулыһынса тәьмин кросс-платформа файҙалана. Был туранан-тура һеҙҙең браузер бөтә уйын уйнарға мөмкин, һәм әһәмиәткә эйә түгел, һеҙ үҙегеҙ өсөн ниндәй ҡорамалдар ҡулланыла ваҡытта виртуаль.\nСайттар, улар тәҡдим итә, беҙ бөтә был уйында, шулай уҡ күркәм. Был бүлеккә комментарий хатта беҙҙең сайтта буласаҡ, ул һеҙҙең менән бәйләнешкә аша башҡа уйынсылар. Церебраль һеҙгә кәрәк булһа, йәки уларҙы тәүҙә был уйын да уйнап билдәләне. Баш ауыртып тора барыбер бара. Беҙ тәҡдим итә иң яҡшы пользовательский тәжрибәһе һәм унан да күберәк тура ҡарағанда, һеҙ яратҡан секс-көпшә. Ошондай ҡарай, әммә һеҙгә ҡарап түгел, тура видеореклама алдынан уйын уйнай. Дөйөм алғанда, уйын өлкәндәр өсөн был сайттың, улар һеҙ бөгөн кис һәм төндә алға күп кәрәк.


Шведская Валюта(Крона) ине монета менән Швеция 1873. Бирелә шведский Милли банкы, Шведский Риком. Бөгөн Урыҫ Теле, монета йыш телгә алына кеүек швед ҡороно (Крона күҙ алдында тота ҡороно Швецияла). Бер ҡушыла Крона 100 эре. Шуға ла ҡарамаҫтан,, барлыҡ эре тәңкәләр ине сентябрь приостановлен 30, 2010. Продукция элеккесә ҙур бәйәләнә, ай-һай, һеҙ платте барлыҡ аҡса агрегаттар настроение яҡын Крона. Аҡса тиҙ генә ҡарарға була ҡулланыу өсөн 1 Крона, һәм 5 һәм 10 Крон. Кизе-мамыҡ аҡсалар (банкноттар) үҙ үлсәү категорияларында 20, 50, 100, һәм 500 Крон.\nШвеция иреште файҙалы йәшәү рәуеше, -режу кромки шәхси предприятиеһы, ҙур социаль өҫтөнлөктәр, көсәйтелгән таратыу ҡысаларында, һәм бик талантлы хәл, ҡеүәт,. Иҡтисад энергичное ситтә урынлашҡан биржаһы, файҙаланып, базисы активы лесоматериалы, ГЭС, һәм минерал тимерҙең. Бөтә донъя финанс ғәҙәттән тыш 2008 decreased fare interest and utilization, bringing about the Swedish economy to slide into retreat notwithstanding its solid funds and basic essentials. Solid ware trades added to a solid bounce back in the year 2010 to 2011.\nBy bargain, Sweden is required to join the eurozone and proselyte to utilizing the Euro. Нисек булмаһын,, most Swedes are against receiving the coin.On September 14, 2003, fifty six per cent of voters who tuned out rejected receiving the Euro. Exploiting an escape clause, Швеция хөкүмәте һайланым ла уйлап II erm, предпосылки алыу өсөн Евро.


Йод, зеленка, нашатыр... баҡсала ла кәрәк!\n4 Июль 2019, 17:59\nЙод Баҡса еләге сәскә атҡан мәлдә туҡландырыу өсөн һәйбәт. 10 литрға 5 – 10 тамсы йод һалырға кәрәк. Иретмә үҫемлекте төрлө сирҙән дә һаҡлай.\n150 г һабынды 10 л һыуға иҙеп һалһағыҙ, ағастарығыҙҙа һәм сәскәләрегеҙҙә үлән бете булмаҫ. Сирле гөлдәрҙе ташлағандан һуң гөл һауытын йыуырға мөмкин.\nБаҡса еләге сәскә атҡан мәлдә туҡландырыу өсөн һәйбәт. 10 литрға 5 – 10 тамсы йод һалырға кәрәк. Иретмә үҫемлекте төрлө сирҙән дә һаҡлай.\nҠыуаҡлыҡтарығыҙ һынһа, ҡабаҡта сыйылған урындар булһа, «зеленка» һөртөп ҡуйырға мөмкин. Ул сереүҙән һаҡлай.\nСода иретмәһе һипһәгеҙ, виноградығыҙҙың емеше тағы ла нығыраҡ балланыр. Ҡыяр ауырымаһын өсөн дә был иретмә менән эшкәртергә мөмкин.\nПомидор теплицала эҫенән һулып ултырһа, борос, баклажан емешләнмәһә, ҡыярҙың уңышы әҙ булһа, бор кислотаһы иретмәһе һиптерәләр. 2 г кислотаны 500 мл эҫе һыуҙа иҙергә һәм шуға 10 литр һыу ҡушырға.\nГлюкоза һәм B1 витамины\n5 л һыуҙа 5 мл глюкоза һәм 1 мл В1 витаминын иҙергә. Был шыйыҡсаны ике аҙна һайын гөлдәрегеҙгә һибеп торһағыҙ, улар үҫеп китер һәм һеҙҙе сәскәләре менән һөйөндөрөр.\nЛайлалы ҡусҡар булмаһын өсөн үҫемлектәр эргәһенә һибеп сығығыҙ. 10 литр һыуҙа 100 г порошокты иретеп, сәскә атҡандан һуң алмағастарҙы, грушаны эшкәртһәгеҙ, ҡорттары булмаҫ.\nОрлоҡтарҙы һәм бүлбеләрҙе ауырыуҙарға бирешмәһен өсөн марганцовка иретмәһендә дезинфекциялайҙар (10 литр һыуға – бер ҡалаҡ марганцовка). Картуфты тишеүсе ҡорт булмаһын өсөн сәсер алдынан бүлбеләрҙе марганцовкалы һыуҙа тотоп алырға кәрәк.\nБеткә ҡаршы шампунь\nБесәй, эттәрҙең бетенә ҡаршы шампунь менән тәҙрә төптәрен һөртһәгеҙ, гөлдәрегеҙгә башҡа үҫемлектәрҙән үлән бете йоҡмаҫ. Шырпының көкөртлө башын тупрағына ҡаҙап ҡуйһағыҙ ҙа, төрлө бөжәкте юҡҡа сығарыр.


Урман ауылында төҙөкләндереү эштәре тамамланды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nУрман ауылында төҙөкләндереү эштәре тамамланды\n15:35, 18 июля 2011 Иҡтисад\nБөгөнгө көнгә Башҡортостандың Иглин районындағы Урман ауылында хәрби келәттәге шартлау һөҙөмтәһендә зыян күргән барлыҡ күп фатирлы йорттарҙа түбә ябыуҙарына һәм баҫҡыстар араһындағы майҙансыҡтарға капиталь ремонт үткәрелгән. Биш ҡатлы йорттарҙа козыректар, ишектәр яңыртылған. Был хаҡта «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһының Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығында хәбәр иттеләр.\nБаҫҡыстар араһындағы майҙансыҡтарҙа энергия һаҡлаусы яҡтыртҡыстар монтажланған. Биш ҡатлы йорттар эргәһендә өс балалар майҙансыҡтары йыһазландырылған, тағы береһе – балалар баҡсаһы янында. Торлаҡ йорттар һәм балалар баҡсаһы биләмәләрен төҙөкләндереү буйынса эштәр тамамланған тиерлек. Күп фатирлы йорттарҙа йәшәүселәрҙең фатирҙарына боҙолғандары урынына бушлай яңы металл ишектәр урынлаштырылған.\nАғас тәҙрәләрен тулыһынса пластик тәҙрәләргә алмаштырыу буйынса эштәр алып барыла. Коммуналь инфраструктураны тергеҙеү буйынса ла ҙур эштәр башҡарылған. 29 майға Урман ауылын ваҡытлыса схема буйынса электр менән тәьмин итеү тергеҙелгән. Тулыһынса, даими схема буйынса, ул 2 июнгә әҙер булған. Күп ҡатлы йорттарҙа тышҡы яҡтыртыу бар.\nТышҡы һыу менән тәьмин итеү селтәрҙәре яңыларына алмаштырыласаҡ. 3,8 километр торба үткәргестәр һалынған. Йылылыҡ селтәрҙәренә килгәндә, барлыҡ күп фатирлы йорттарға һәм балалар баҡсаһына уларҙы яңыларына алмаштырғандар. Оҙаҡламай Урман ауылында ике яңы ҡаҙанлыҡ сафҡа индереләсәк.\n28 майҙан алып ауылды тергеҙеү өҫтөндә 250-нән ашыу Торлаҡ-коммуналь хужалыҡтың торлаҡ-коммуналь комплексы һәм предприятиелары хеҙмәткәрҙәре эшләгән. Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, Урман ауылы янында хәрби келәттәге шартлау һөҙөмтәһендә 50-нән ашыу ҡаралты емерелгән йәки янған. Өс биш ҡатлы һәм бер ике ҡатлы торлаҡ йорттарын тергеҙеү республиканың Торлаҡ-коммуналь министрлығына ҡушылғайны.\nТергеҙеү эштәренә Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов дөйөм етәкселек итте. Тергеҙеү эштәре БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Сергей Афонин, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры Ирек Ялалов, Иглин районы хакимиәт башлығы Рафиҡ Мусин етәкселеге аҫтында үтте.\nРәсүл Хәмиҙуллин | фото: пресс-служба МЖКХ РБ автор: Рәсүл Хәмиҙуллин | фото: пресс-служба МЖКХ РБ\nТеги: торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, төҙөкләндереү буйынса айлыҡ


23 Ғинуар 2019, 18:56\nБыл һорауға яуап биреүе еңелдән түгел. Берәүҙәр башҡаларға мотлаҡ оҡшайым тип уйлай, икенселәр үҙҙәренә төбәп әйтелгән комплименттың ысын күңелдән булыуына шикләнә, өсөнсөләр, ғөмүмән башҡаларға оҡшай белеүҙе мөһим тип тә иҫәпләмәй.\nБыл һорауға яуап биреүе еңелдән түгел. Берәүҙәр башҡаларға мотлаҡ оҡшайым тип уйлай, икенселәр үҙҙәренә төбәп әйтелгән комплименттың ысын күңелдән булыуына шикләнә, өсөнсөләр, ғөмүмән башҡаларға оҡшай белеүҙе мөһим тип тә иҫәпләмәй. Тирә-йүндәгеләрҙең беҙгә ҡарата ниндәй мөнәсәбәттә булыуы күп осраҡта үҙебеҙҙән тора. Нисегерәк һуң? Быны түбәндәге һорауҙарға яуап биргәс аңларһығыҙ.\nҺорауға яуап алыр өсөн түбәндәге 20 осраҡҡа үҙ ҡарашығыҙҙы белдерегеҙ. Әгәр ҙә риза булһағыҙ - “+”, килешмәһәгеҙ “–“ билдәләрен ҡуйығыҙ.\n1. Барыһы ла, аралашҡан саҡта, мине тикшерә, баһалай һәм һынап ҡарай. Һәр ваҡыт шуны хәтеремдә тоторға тейешмен.\n2. Үҙенең яратҡан шөғөлдәре хаҡында дуҫтары менән фекер алышырға теләгән кешелә бойондороҡһоҙлоҡ тойғоһо үҫешкән булырға тейеш.\n3. Ниндәй генә ауыр осраҡта ла үҙеңде лайыҡлы тотоу зарур.\n4. Башҡаларҙың телмәрендә хата тапһаң, уны мотлаҡ төҙәтергә кәрәк.\n5. Сит кешеләр менән осрашҡанда уларға оҡшар өсөн һеҙ аҡыллы, аралашыусан һәм күркәм ҡиәфәттә булырға тейешһегеҙ.\n6. Ят кеше менән таныштырғанда, уның исемен ишетмәй ҡалдығыҙ. Исемен ҡабатлауын һорайһығыҙ.\n7. Һеҙ үҙегеҙҙе башҡаларҙан көлөргә юл ҡуймауығыҙ өсөн хөрмәт итәләр тип уйлайһығыҙ.\n8. Һәр ваҡыт уяу булырға тырышаһығыҙ, юғиһә, башҡалар һеҙҙән көлә башлаясаҡ һәм уңайһыҙ хәлдә ҡалдырасаҡ.\n9. Әгәр ҙә һеҙгә ҡыҙыҡлы, күп нәмәләр хаҡында хабәрҙар булған кешеләр менән күрешергә тура килһә, аралашыу барышында баҙап ҡалыуҙан шөрләп, осрашыуҙан баш тартаһығыҙ.\n10. Кеше һәр ваҡыт компанияның ҡылыҡтарына, холоҡтарына, кәйефтәренә яраҡлашырға тейеш.\n11. Һеҙ һәр ваҡыт дуҫтарығыҙға ярҙам итергә тейешһегеҙ, сөнки ҡасан да булһа үҙегеҙә лә уларҙың ярҙамы кәрәк булыуы ихтимал.\n12. Кешеләргә артыҡ ҙур ярҙам күрһәтеүҙән баш тартаһығыҙ, сөнки күп осраҡта улар һеҙҙең тырышлығығы\n13. Һеҙ башҡаларға буйһонғансы, башҡалар һеҙгә буйһонһон.\n14. Ысын дуҫ ниндәй генә осраҡта ла дуҫына ярҙамға ашығырға тейеш.\n15. Үҙен баһалаһындар һәм ыңғай ҡабул итһендәр өсөн кеше үҙенең һәйбәт сифаттарын күрһәтергә тейеш.\n16. Әгәр ҙә компанияла һеҙ быға тиклем ишеткән көләмәсте ишетеп ҡалһағыҙ, һөйләүсене бүлдерергә тейешһегеҙ.\n17. һеҙ компанияла быға тиклем белгән көләмәсте бүлдермәй генә тыңларға һәм көлөргә тейешһегеҙ.\n18. Һеҙҙе ҡунаҡҡа саҡырҙылар, ә һеҙ киноға йыйынғанһығыҙ. Дуҫығыҙҙы үпкәләтеүҙән ҡурҡып, дөрөҫөн әйтмәйһегеҙ, ауырығанға һалышаһығыҙ.\n19. Ысын дуҫ иптәшенә һәр саҡ һәйбәт мөнәсәбәттә булырға тейеш. Хатта ул быға лайыҡлы булмаһа ла.\n20. Башҡалар ҡапма-ҡаршылыҡлы фекер әйткәндә, һәр саҡ үҙеңдекен тылҡыу ярамай.\nҺәр дөрөҫ яуапҡа бишәр балл ҡуйығыҙ. Дөрөҫ яуаптар: әгәр ҙә 6, 13, 14, 20 һанлы һорауҙарға - ”+“; 1, 2, 3, 4, 5, 6 , 7, 8 , 9, 10, 11, 12, 15, 16,17, 18, 19 һанлыларына “– “ билдәһен ҡуйһағыҙ. Дөрөҫ яуаптарҙы берләштереп, дөйөм балды иҫәпләп сығарығыҙ.\n85-тән 100-гә тиклем. Бик яҡшы һөҙөмтә. Күпселек кешеләр һеҙҙе бик ярата.\n75-тән 84-кә тиклем. Һәйбәт һөҙөмтә. Һеҙ аралашҡанда мөләйем, итәғәтле, һөймәлекле була алаһығыҙ, әммә ҡайһы бер осраҡта үҙегеҙҙе тота алмайһығыҙ. Сабырлығығыҙ оҙаҡҡа етмәй.\n60-тан 74-кә тиклем. Ҡәнәғәтләндерерлек һөҙөмтә. Төрлө кешеләр менән аралашҡанда үҙегеҙҙе лайыҡлы тота алаһығыҙ. Әммә башҡа кешенең абруйын һаҡлау тураһында уйлап еткермәйһегеҙ.\n0-дән 59-ға тиклем. Дөрөҫөн әйткәндә, бик насар һөҙөмтә. Һеҙҙе маҡтарлыҡ бер сәбәп тә юҡ. Әммә өмөтөгөҙҙө юғалтмағыҙ - аралашыу сәнғәтен үҙләштерергә һуң түгел әле. Кешеләргә ҡарата иғтибарлы булығыҙ. Был иң мөһиме һәм иң ауыры. Ҡалғаны аралашыу барышында үҙенән-үҙе килер.


«Фәрит ағай ҡушҡанса, Барый булып киттем...»\n8 Апрель 2021, 08:00\nБөгөн күренекле яҙыусы һәм журналист Барый НОҒОМАНОВҡа – 85 йәш! Уның «Мин игеҙәк яҙ менән» тигән шиғыры былай тип башланып китә:Яҙым! Яҙым!Йыл иңенә баҫып,Килереңде көтөп торамын,Һинең менән беҙ бит игеҙәктәр –Һин тыуғанда мин дә тыуғанмын.\nШул миҙгелдә ҡоштар ҡайта булыр,\nБеҙҙең өсөн иң саф йыр алып.\nКөндәребеҙ алда көлөп торор,\nАп аҡ монарҙарға уралып.\nМөлдөрәмә күҙле гөл-сәскәнең\nКерпегенән нурҙар түгелер.\nИрендәрен асып, бөрөләр ҙә\nҮбергә тип беҙгә үрелер.\nБеҙ бит – игеҙәктәр.\nТик йәш көйө һаман һин, туған!\nӨҙөлөп өҙөлөп әллә көткәнгәме,\nСәстәремә минең сал ҡунған.\nКиләһең дә, бик тиҙ китәһең шул,\nКүңелемдә хистәр яндырып.\nЕтәкләшеп, мин дә китәйемме,\nБарлыҡ эштәремде ҡалдырып!..\nКитеүҙәрҙән көтөүҙәрем яҡшы,\nМин ризамын көтөп ҡалырға,\nҒүмер буйы хыял иткән яҙҙың\nИң яҡтыһын ҡаршы алырға.\nӨмөттәрем әле – урғыр шишмә,\nКилерһең бит сыуаҡ балҡытып...\nИгеҙәк булһаҡ та беҙ,\nҺин – мәңгелек,\nӘ мин – ваҡытлы.\nҒүмер юлым йыл йомғағын һүтә,\nОса миҙгел, оса ашҡынып.\nКүңелемде тоташ биләп алған\nЯҙҙарымдың ярһыу ташҡыны.\nБарый Ноғоманов (Борис Миңлеғәлим улы Ноғоманов) 1936 йылда Ҡырмыҫҡалы районының Иҫке Бәпес ауылында тыуған. 1979 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991), И. Мырҙаҡаев-Балапанов (2004) һәм Фәтих Кәрим (2013) исемендәге премиялар лауреаты.\n«Өйөрмәле йылдар» исемле китабының инеш өлөшөндә атаһы ҡушҡан рәсми исеме (Борис) нисек Барыйға әйләнгәнен былай тип аңлата:\n«Хеҙмәттә саҡта ла күп кенә шиғырҙар яҙылды. Отбойҙан һуң, ҡараңғыла, ятҡан килеш, дәфтәргә төшөрәм шиғыр юлдарын. Шулай бер поэма ла яҙған булдым әле хатта. Яҙғандарымды Өфөгә ебәрәм. Бер көн ҡалын ғына конверт ята минең исемгә. Асһам, «Ленинсе» гәзите, күп кенә шиғырҙарымды урынлаштырған. Исемемде үҙгәрткәндәр (атай ҡушҡан һәм хәҙер ҙә паспортымда – Борис), Барыйға әйләндергәндәр. Хаты ла бар, уны Фәрит Иҫәнғолов ағай яҙған. «Башҡорт булғас, есемеңә исемең дә тура килһен инде, бынан ары Барый тип йөрөтөрһөң үҙеңде, юғиһә, керәшен малайымы ул, тип һорайҙар». Шулай итеп, мин, Фәрит ағай ҡушҡанса, Барый булып киттем».\nБарый Ноғомановтың китаптары: «Йылбабай һәм сәғәттәр (1969), «Аҡ таңдарым (1978), «Йылбабайҙың дүрт ҡыҙы» (1980), «Етегән йондоҙ» (1982), «Йөрәгемдә ерем йәме» (1985), «Усаҡтар яна» (1986), «Минең яҙым» (1991), «Ҡыңғырауҙар» (1996), «Өйөрмәле елдәр» (1995), «Дәүер шандауҙары» (2001), «Йәшен тубы» (2006), «Һөйөнөстәрем-көйөнөстәрем» (2010), «Шиғриәт» (2016)\nШиғырҙар, поэмалар роман-эссе, повестар, очерктар, хәтернамәләр, ижади һүрәтләүҙәр, арнау шиғырҙар... Барый Ноғомановтың ижады киң, мауыҡтырғыс. «Шиғриәт» тигән китабында «Һуңғы хушлашыу» тигән шиғыры бар. Ундағы юлдар һәр кемебеҙҙе лә уйландырыр...\nБер иптәшем донъялыҡты ҡуйҙы,\nЙөрәгемә ҡапыл ҡан һауҙы.\nБыл донъяла һис бер уйламайбыҙ\nИҫәндәргә ҡәҙер һаҡлауҙы.\nКүп икән дә туған, яҡындары,\nДуҫ-иштәре. Килгән бары ла.\nКүрешергә ваҡыт булмаһа ла,\nҺуңғы хушлашыуға табыла.\nХәсрәттәре баштан ашҡан саҡта,\nАуыр мәлдә тормош юлдары –\nБереһе лә ишек шаҡыманы\nҺәм һуҙманы ярҙам ҡулдары\nТыуған көнөн хатта бер туғаны\nБелмәне лә. Ҡотлау булманы.\nӘ ул көтөр ине, килерҙәр, тип,\nҮттеләр тик урап урамын.\nЮҡ ҡәҙерҙәр. Иҫән ваҡытында,\nОнотабыҙ дуҫты, туғанды.\nМәңге яңғыҙлыҡҡа китә кеше...\nӘсенеп, мин шулай уйландым.