«Киске Өфө» гәзитенең сайты - КЕМ УЛ ҮҪМЕР? УЛ НИНДӘЙ ИҒТИБАР ТАЛАП ИТӘ? - 2017 - Мәҡәләләр\nБөгөн йәмғиәттә үҫмерҙәр донъяһына ҙур урын бирелә. Үҫмер психологияһына бағышланған фәнни эштәр яҙыла, китаптар сығарыла, мәғариф учреждениеларында улар менән эшләүсе штаттар тотола. Был эштәр менән беҙ донъяға булған иғтибарыбыҙҙы ҡабартып күрһәтергә, уның етдилеген, мөһимлеген иҫбат итергә тырышабыҙмы, әллә кеше ғүмеренең был өлөшө шулай оло күҙәтеүгә лайыҡмы? Ә ысынында, нисек ҡарайбыҙ беҙ үҫмерлеккә, үҫмер балаларыбыҙға - әлеге уйланыуҙарҙа мин ошоларҙы асыҡларға тырышам.\nУн туғыҙынсы быуатҡа тиклем йәмғиәттә үҫмерлек тигән осор бөтөнләй булмаған. Кешенең бала сағы һәм "ҙурайғас"ы ғына булған. Ун биш-ун алты йәшкәсә - ул бала, ун алтының аръяғына оло (ҙур) кеше булып һыналған. Ә инде "үҫмерлек осоро" тигән төшөнсә Рәсәйҙә ун туғыҙынсы быуат аҙаҡтарында, егерменсе быуат башында барлыҡҡа килә. Йәмғиәт яңыса йәшәй башлағас, ҡатын-ҡыҙҙар эшсе булып киткәс, улар иңенә ғаиләнекенән тыш, ил хәсрәте лә ятҡас, йәғни балалар мәсьәләһе икенсе планға күскәс, иғтибарһыҙ ҡалған балаларҙың донъяһы социаль проблема булып күтәрелә башлай һәм фәндә бер бүлек асыла. Йәғни, үҫмерҙәр донъяһы йәмғиәт тарафынан яһалма барлыҡҡа килтерелгән, бәлки, аңһыҙ рәүештә бар ителгән донъя ул. Уйлап ҡарағыҙ, борон, хатта артыҡ борондан башламағанда, һикһәненсе йылдар аҙағына тура килгән үҙемдең үҫмерлек осоромда ла, был мәлдә миңә ниндәйҙер айырым иғтибар кәрәктер, тигән уйҙы, талапты, мохтажлыҡты хәтерләмәйем. Йәки психологик сайпылышымды күтәрә алмай, ниндәйҙер проблемалар тыуҙырыуым да хәтеремдә юҡ. Йәки тиңдәштәремдән кемдәрҙеңдер мөхәббәт, иғтибарһыҙлыҡ, аңлаша алмау, йәштәштәренән ҡыйырһытылыу кеүек сәбәптәрҙән үҙ-үҙенә ҡул һалырға теләүен дә ишеткәнем булманы. Кемдер мине яратмай, тип, үлергә уйлау түгел, был хистәреңде ололар белеп ҡалыуы үҙе үлем кеүек була ине. Көнсығыш илдәрендә әле лә үҫмерлек осоро тигән төшөнсә юҡ.\nБөтөн был уйланыуҙарҙы интернет селтәрҙәре аша алып барылған "уйындар" шауҡымында үҫмер балаларҙың донъянан китеү тураһындағы хәбәрҙәр барлыҡҡа килтерҙе. Йәш кеше төрлө кодтар, һорау алыуҙар, цитаталар һәм башҡа ҡыҙыҡлы әйберҙәр менән байытылған сайтта ултырып, аң кимәлендәге идаралыҡ ауына эләгә һәм яйлап үлемгә алып барып еткерелә. Шул сәбәпле, улар бейек йорттар ҡыйығынан һикерә, поезд аҫтына ташлана, ағыулана, веналарын ҡырҡа... 2015 менән 2016 йылдар араһында Рәсәй буйынса 130 үҫмер тап ошо интернет уйыны нигеҙендә үҙ-үҙенә ҡул һалған. Уйын "кит" атамаһына бәйле. Ни өсөн тап кит? Киттарҙың аңлайышһыҙ сәбәптәрҙән ярға ырғып һәләк булыуҙары билдәле, әлбиттә. Ғалимдар был хәлде магнит аномалияһы, ауырыуҙар, ер аҫты (һыу аҫты) ярылыуҙарынан килгән хәүефте күтәрә алмау сәбәптәренә бәйләй, әммә аныҡ ҡына яуап әлегә тиклем юҡ. Бына ошо тәбиғәт трагедияһын үҫмерҙәр донъяһына ла күсереп маташа ҡайһылар. "Ҡайһылар"ҙың кемдәр булыуы хаҡында ла бәхәстәр күп. Әммә күптәр, шул иҫәптән эксперттар фекеренсә, был - секта.\nИнтернетта ниндәйҙер мәғлүмәт, бигерәк тә берәй һағышлы, күңелгә ятырҙай йыр, шиғыр эҙләй башлаһаң, "Һиңә күңелһеҙме? Һин яңғыҙмы? Һине аңламайҙар һәм йыуатмайҙар икән - ин бында" тигән саҡырыу килә һалып та сыға. Шунда уҡ "Ун һигеҙ йәшкә тиклем булһаң, йәшеңде күрһәтмә", тип яҙыла. Һағышланып ултырған 12-16 йәшлектәрҙең был битте мотлаҡ асып ҡарағыһы киләсәк. Шул башланғысты үткәндәрҙе был уйын яйлап ҡына үҙенә йота. Үҫмер менән яҙышыусының яҡшы психолог икәне аңлашылып тора. Тик быны күңел төшөнкөлөгөнә бирелгән йәки башҡа ҡыҙыҡһыныуы булмаған балалар аңлай алмай. Әңгәмәсе баланың күңеленә инеп "һөйләшә", уны бер нәмәлә лә ғәйепләмәй, баҫмай, ҡыҫмай. Шулай уҡ уның ололар тормошондағы бер проблемала ла ҡыҫылышы юҡлығын, йәлләүгә һәм аңлауға хоҡуҡлы икәнен һыҙыҡ аҫтына ала. Шул процедуралар үткәс, йәш кешенең башына үлем тураһындағы мәғлүмәттәр һалына башлай. Ул үҙ йәненә үҙе хужа, йәғни теләһә бөгөн үк осоп китә, азат була ала.\nЙән азатлығы тураһындағы фәлсәфә икенсе этап булып тора. Унан өсөнсө этапта балаға һан бирелә. Был этаптың хатта атамаһы ла бар: "Үлемеңә тиклем 50 көн". Был илле көндә ҡорбанға номер беркетелә һәм ул ниндәйҙер айырым тәртипкә алынған эштәрҙе үтәй. Мәҫәлән, балаларын юғалтҡан ата-әсәләр аҙаҡ һуңғы көндәрҙәге сәйер хәлдәрҙе иҫләй. Миҫал өсөн: ҡулдарындағы, беләктәрендәге бысаҡ менән ҡырҡылған яра эҙҙәре... Дүртенсе этап "Мине 4 сәғәт 20 минутта уят" тип атала. Баланың телефонына тап шул ваҡытта смс-тар килә башлай һәм ул иртәнге 6-ға тиклем дауам итә. Бындай үҫмер йоҡоһо туймауҙан йонсой, был уның йөҙөнә, төҫөнә сыға.\nҺуңғы этаптағы үлемде лә шулай уҡ бойороҡ ебәреп тороусы һайлай. Психологтар, енәйәт эшен тикшереүселәр әйтеүенсә, балалар һуңғы сиккә тиклем үлемгә әҙер булмай икән. Әммә баш та тарта алмай. Улар шундай эмоциональ-психологик ҡапҡанға ҡапҡан һәм инде нимәнәндер баш тартыуҙан ҡурҡа һәм ҡушылғанды үтәүҙе ысынлап та был хәлдән ҡотолоу тип ҡабул итә. Арабыҙҙан киткән балаларҙың барыһы ла тигәндәй иртәһен ниндәйҙер икенсе маҡсат менән башлаған һәм ҡапыл алынған шылтыратыуҙан сығып йүгергән. Бер ҡыҙ дәрестән һорап сыҡҡан, икенсеһе мәктәпкә барышлай, өсөнсөһө әсәһенә "сығып инәм" тип кенә киткән. Барыһының да телефондарындағы "инструкцияла" "Куртканы сисеп һалырға һәм осорға" тип яҙыла һәм хатта ошо тәңгәлдә лә, бахыр балалар, ҡушылғанды тулыһынса үтәй: өҫ кейемдәре шул ерҙәрендә бөкләнеп һалынған килеш ятып ҡала...\nҮлгән балаларҙың күптәренең ата-әсәләре "Бер ниндәй ҙә проблема булманы, яҡшы уҡыны, тәртибе арыу булды, ғаилә етеш йәшәй", тигән аңлатма бирә. Әммә уларҙың аңлатмалары инде берәүгә лә кәрәкмәй. Улар быны үҙ-үҙҙәренә аҙ булһа ла еңеллек биреү өсөн генә әйтә кеүек. Эш, шәхси тормош мәсьәләләре, матди проблемалар менән мәшғүл, ҡайһы саҡта ысынлап та балалар тәрбиәләүгә яуапһыҙ ҡараған ата-әсәләр һуңғы сиктә генә балаһынан килгән "сигналды" ишетә ала. Тик был сигнал һуңғыһы һәм иң дәһшәтлеһе була. Үкенескә ҡаршы.\nКешене аңлау өсөн уның менән һөйләшеү кәрәк. Һәм беҙ һөйләшергә яратабыҙ ҙа. Эштә коллегалар менән, урамда күршеләр, өйҙә әхирәттәр, телефондан таныштар менән сәғәттәр буйына туҡтамайынса һөйләшә алабыҙ, әммә балабыҙ менән аралашырға ваҡыт тапмайбыҙ. Уны балаға һанайбыҙ, мөрәжәғәт итһә, ҡыуып ебәрәбеҙ, "юҡ менән булма" тип ауыҙын ябабыҙ, дәресен әҙерләргә ҡушабыҙ йәки һорауына яуапты интернеттан ҡарарға тәҡдим итәбеҙ. Асылда, баланы һөйләшергә өйрәтергә кәрәк икән. Бәләкәй сағынан уҡ. Мәҫәлән, баҡсанан ҡайтып барғанда нимә ашағандар, ниндәй уйындар уйнағандар, нимә өйрәнгәндәр икәнен һорашырға кәрәк. Уның һөйләгәнен тыңларға, һорауҙар бирергә, ҡыҙыҡтарынан көлөргә, ярамағандарына төҙәтмә индерергә кәрәк. Мәктәпкә уҡырға төшкәс тә ошондай уҡ аралашыу дауам итергә тейеш. Бигерәк тә теге йәки был дәрестә нимә белергә теләгәне, әйләнә-тирәләге башҡа балаларға мөнәсәбәте, хис-тойғолары тураһында һорашыу мөһим.\nХис-тойғо тигәндән. Беҙ йыш ҡына балалар менән был турала һөйләшергә тартынабыҙ. Әммә тәүге һөйөү хистәре тап шул мәктәп йылдарында ярала бит. Үҙемдең миҫалды иҫләһәм, ҡыҙыма 11-12 йәштәр булғанда мәктәп формаһы кеҫәһенән мөхәббәт шиғыры табып алып, шаҡ ҡатҡайным. Һорашып ҡараһам, "Белмәйем", ти ҙә ҡуя. Ә яҙыу - уныҡы. Шул ваҡыт балам менән артыҡ дуҫ түгеллегем башыма барып етте. Албырғап ҡалдым. Ҡыҙымдың уҡыу көндәлегенә ҡул ҡуям да, ашатып-кейендереп, мәктәпкә оҙатыуҙан башҡа бер ни эшләмәйем, күңел донъяһы менән ҡыҙыҡһынмайым һәм ул донъяға инә лә алмайым икән дәһа! Шуға ла ул минән ситләшеп бара. Ошо хәлдән һуң баламды өйҙә саҡта ипләп кенә күҙәтә башланым. Көндәлек алып бара икәнен шәйләнем, тик уны мин бүлмәһенә баш тығыу менән йәшерә һала. Ахырҙа, был көндәлекте ҡулға төшөрөүҙән башҡа сара юҡлығын аңланым һәм ысынлап та уны табып уҡыным. Унан... ултырып илап алдым. Ҡыҙым өлкән класс ҡыҙҙары менән бәхәстә икән, уны хатта мәктәптән һуң көтөп тороп ҡыйырһытҡандар, класташ малайы яҡлашҡан. Ул малай минең ҡыҙыма оҡшай, малай ҙа уны оҡшата икән. Ҡыҙым һәм уның әхирәттәре бер саҡ тәмәке тәмләп ҡарамаҡсы булғандар ҙа, береһенең сәс өлтөгө янып киткән. Йәш уҡытыусыны ыҙалаталар икән. Класс етәкселәре, баҡтиһәң, "кейенә белмәгән ауыл бисәһе". Мин дә туҡтауһыҙ талаптарым, кәйефһеҙлегем, әрләүем менән уның йәненә тейәм, имеш... Бигерәк тә "өслө" өсөн телефон һәм интернеттан сикләүемде күрәлмай. Ә бахыр һеңлеһе беҙҙең өйҙә бөтөнләй артыҡ кеше. "Йәшәгем килмәй" тигән ерҙәре лә бар. Шаҡ ҡаттым! Ун ике йәшлек, һөт өҫтөндәге ҡаймаҡ кеүек йөрөгән баланың йәшәгеһе килмәҫлек ниндәй ҡайғыһы бар икән? Башта, был баланы ҡайыҙлап алайым микән әллә, тип уйланым. Баш вата торғас, бының файҙаһы булмаҫын, бары тик аралағы упҡынды ғына тәрәнәйтәсәген төшөндөм. Ныҡ ҡыйын булды, бер ҡәҙерле генә кешең, балаң һинән йөҙ борған шикелле ҡабул ителде. Бер-нисә көн баҫылып, йәшереп илап йөрөнөм. Шунан интернеттан, китаптарҙан психологик, педагогик яҙмалар эҙләп уҡый башланым...\nБер саҡ, Ғашиҡтар көнө алдынан, магазинға инеп, күп итеп валентинкалар, торт һатып алдым. Тәмлекәс менән сәй эскәндә шул открыткаларҙы сығарып күрһәткәйнем, ҡыҙҙарым аптырап китте. "Кемгә былар?"- тиҙәр. "Һеҙгә, - тим, - хәҙер иң матур малайҙарға яҙып сығабыҙ". Бәләкәсем шундуҡ эшкә тотоноп китте, өлкәнем ҡушылырға бик ашыҡмай, миңә ышанмағаны һиҙелеп тора. Мин уға: "Элек бындай байрам булманы, малайҙарҙы оҡшатһаҡ та, бындай матур открыткалар бүләк итә алмай инек", - тип һөйләп алдым. Кластарындағы малайҙарҙы, бигерәк тә теге малайҙы маҡтаным. Бала саҡтағы мөхәббәт тарихымды һөйләнем. Үҙем: "Һин дә һөйлә әле, берәй малай оҡшаймы һиңә, мин әрләмәйем дә, көлмәйем дә..." - тигән булып ныҡышам. Асылып китте балам...\nШул хәлдән һуң көн дә бүлмәһенә инеп ултырыуҙы ғәҙәткә әйләндерҙем. Нисек кенә арыған булһам да. Теге малайға әллә нисә йыл рәттән төрлө байрамдарға үҙем бүләк алып биреп ебәрҙем, уның бүләктәренә ҡыуандым. Балалар менән фантастик киноларға, пиццерияға йөрөргә өйрәндем. Ҡолаҡсындарҙа ашау, өй йыйыштырыу, дәрес әҙерләү һәм йоҡлауҙың "нормаль хәл" икәненә күндем. "Өслө"нөң трагедия булмауына, ата-әсәләр йыйылышына барғанда "иң мөһиме - һаулыҡ" тип уйлап, балаларым "иң-иңе" булырға тейеш түгеллекте лә ҡабул итергә тура килде. Эште, ижадты икенсе планға күсереп, күберәк иғтибарҙы ҡыҙҙарыма бүлә башланым. Шул саҡ ситтән эҙләгән әңгәмәсем үҙ өйөмдә булып сыҡҡанын аңланым. Күп оло ҡатындарға ҡарағанда уҡымышлы ла, төплө лә икән дә минең ҡыҙым. Әхирәт үк булмаһа ла, иң яҡын кәңәшсемә әйләнде ул. Мин дә уға хәлемде, уй-кисерештәремде, борсолоуҙарымды һөйләй башланым. Арабыҙ яҡынайҙы һәм әле лә, инде ҙур ҡыҙ булғанда ла, бөтөн кисерештәрен дә бүлешә, хатта әсәләре менән аңлаша алмаған ҡыҙҙарының да проблемаларын миңә еткереп, кәңәш ала...\nБыл тәжрибәлә нимә аңланым: балаңды борсоған нәмәләрҙе етди ҡабул итергә кәрәк икән. Яуапһыҙ мөхәббәт икән, "үтә ул" тип кенә ситкә типмәҫкә, ә төрлөсә ярҙам итергә (иткән булырға, тийәйек ололарса). Кинйә ҡыҙымдың шундай мәлендә апаһы уға үҫмерҙәр өсөн ижад ителгән мөхәббәт романдары һатып алып бирҙе. Ун ике китап һатып алғайны, шуларҙы ай самаһы илай-илай уҡып, яҙылды ла китте бәләкәсем. Бер яҡтан, иғтибарға ла лайыҡ булмағандай ғына хәл кеүек, асылда, үҫмерҙәр араһындағы күп бәлә-ҡазаларҙың нигеҙе лә ошонда бит. Артабан кинйәмдең: "Ҡолағым шулай, аяғым шулай, нишләп мине матур итеп тыуҙырманың?" - тигән дәғүәләре барлыҡҡа килгәс, иң билдәле моделдәрҙең етешһеҙлектәрен эҙләп табып, шуларҙы төртөп күрһәтеп сыҡтыҡ. Үҙенең матур яҡтарын маҡтауҙы, шулар менән һоҡланыуҙы алға ҡуйып алдыҡ. Кейем һайлау, биҙәнеү әйберҙәрен белеү, сәсте үреү кеүек ялтыр-йолтор журналдарға аҡса түгергә тура килде. Хатта почтальон "Ошондай йыйын ҡый-һай һеҙгә генә килә", тип көлә торғайны. Ҡыҙымдың тегергә тип һатып алып боҙған туҡымаларының иҫәбе юҡ. Түңәрәктәрҙән бейеүгә лә, балетҡа ла, каратэға ла, тегеүгә лә, саңғыға ла, йөҙөүгә лә, тарихҡа ла, тағы әллә ниндәй аңлайышһыҙҙарына ла йөрөнөк. "Детектив әҫәрҙәр яҙыусыһы" ла булып алдыҡ бер мәл. Ике ҡыҙымдың береһе лә тегенсе лә, тарихсы ла, спортсы ла түгел, әммә был маҡсат та булманы. Ҡыҙыҡһыналар икән - тыйманым. Шөғөллө, мауыҡҡан булһындар, тинем. Уларҙың теләгенә ҡаршы үҙемдең дә талаптарҙы ҡуйҙым. Уҡыу, әлбиттә, беренсе сиратта булды, унан өй эштәре һәм башҡаһы. Китап уҡыу ҙа башта талап ине, тора-бара был уларҙың ихтыяжына әйләнде. Бөгөн китап менән тәмлекәс араһында һайлау торһа, һуңғы аҡсаларына китап һатып алалар.\nӘлбиттә, эсеү-тартыу кеүек яман ғәҙәттәр ҙә янаманы түгел. Теге мәл (күп йылдар элек) өлкәнемдең көндәлегендәге "тәмәке тарттыҡ" тигәнде уҡығандан һуң, шундай бер хәйлә уйлап тапҡайным. Флюорография үткәс: "Табип һинең үпкәңде тикшергәс, ҡыҙың тәмәке тартып ҡараған, шул күренеп тора, тип әйткәйне, шундай оят булды, шундай оят булды", - тигән булдым ҡыҙыма. "Әгәр һин тәмәке тартһаң, мин иң бәхетһеҙ әсәй булам инде", - тип күҙ йәштәре лә сығарып алдым. Шунда балам үҙе лә илап, бөтәһен дә һөйләп һалды. Ҡабат улайтмаҫҡа ант итте. Хәҙер шуны иҫләп көлөшәбеҙ.\nКинйәмде бәләкәйҙән эскелеккә, наркоманияға һәм башҡа яман ғәҙәттәргә нәфрәт менән тәрбиәләргә тырыштым. Һөҙөмтәлә ул ошо алама ғәҙәттәргә ҡаршы тематик һүрәттәр эшләне, шуларҙы таратты, йәбештереп сыҡты, инша, шиғыр кеүек ижади конкурстарҙа ҡатнашты, үҙенең класында саралар үткәрҙе. "Эскелектең иң йәш көрәшсеһе" тигән маҡтау хаты ла алды әле. Шул тәңгәлдә ҡыҙыҡ хәлдәр ҙә булып бөттө. Аңғармайыраҡ ҡалғанмын, был, һигеҙ йәшлек бала, интернеттағы "Абортҡа ҡаршы"лар төркөмөнә яҙылып, шундай тематик лозунгыларҙы принтер аша сығарып, туҡталыштарға йәбештерергә китеп бара икән. Апаһы күреп ҡалып, туҡтатып өлгөргән. Бер нисә көн буйы донъяла "аборт" тигән бала үлтереүсе бар икәнлеге хаҡында тетрәнеп һөйләне, уҡытыусыһын да, класташтарын да хәбәрҙар иткән булып сыҡты (аҙаҡ йыйылышта ишеттерҙеләр). Унан, эскелеккә ҡаршы һүрәттәрен күршеләрҙең ҡапҡаһына элеп ҡыҙыҡ итә торғайны. Күршеләр бик яҡшы кешеләр, әммә "һуғырға" яраттылар. Ике йорт араһында ел ҡапҡа бар ине. Ҡыҙым йәһәт кенә һүрәт эшләп, шул ҡапҡа аша йүгереп инеп, күршеләрҙең бәҙрәфенә лә, ишегенә лә, эт ояһына ла йәбештереп сыға. Күрше ағай: "Ярай, беҙ - гонаһлы, ә Аҡбайҙың ни ғәйебе бар һуң, ҡыҙым?" - тип көлә ине.\nБына шулай, балалар һәм үҫмерҙәр тормошо үтә лә ҡыҙыҡлы ул. Уның эсенә инә алыу өсөн бары һөйләшә белергә генә кәрәк. Шулай итеп, балаң менән һөйләш.\nЯуаплылыҡ ҡына кәрәк\nБашта, үҫмерлек - ул уйлап сығарылған төшөнсә, тигәйнек инде. Йәмғиәт тарафынан яһалма рәүештә проблема итеп күтәрелгән күренеш, тигәйнек. Ошо һүҙҙәрҙе яҙғас, әллә күпме күҙҙәрҙең шелтәле ҡарашын, ул ғына ла түгел, әрләргә тип ауыҙҙары асылыуын тоям. Әлбиттә, был тотош фәнгә, медицина хеҙмәттәренә, белгестәргә, педагогик төркөмдәргә, психологтарға һәм тағы ла әллә күпме хеҙмәттәргә эш биреп тороусы өлкә. Нисек итеп унан ҡапыл ғына һәм улай еңел баш тартһындар? Был һис мөмкин булмаған хәл. Әммә был хеҙмәттәрҙең барыһын да урап үтергә лә була. Әгәр ата-әсә ғаиләһендә балаларының был осорон "үткәреп ебәрергә", йәғни юҡ тип иҫәпләргә теләй икән - был мөмкин. Сиселеше лә ябай - яуаплылыҡ. Был хаҡта әҙәбиәт тә, яҙмалар ҙа бар, тик беҙҙә, беҙҙең тәрбиәлә ниңәлер уларҙы ҡулланмайҙар. Баланың бала сағын нисек тә татлыраҡ, йәшлеген уйһыҙыраҡ, тормошон еңелерәк итергә ынтыла атай-әсәй. Тыуғандан алып уны батша итеп ҡуя. Уйынсыҡтар менән күмеп, ҡартайғансы үҙе кейендереп, һуйҙайғансы күтәреп, һорағанында түбәләге шәмгә тиклем бороп алып биреп, бар теләктәрен алға ҡуйып үҫтерә. Уның өсөн дәрес әҙерләй. Уның өсөн конкурстарға иншалар яҙа, һүрәттәр эшләй һәм балаһына маҡтау ҡағыҙҙары алып бирешә. Ә баланың хеҙмәте, һәләте юғында берәүҙең дә эше лә юҡ. Бары тик күңеле булһын, башҡалар алдында юғарыраҡ күтәрелһен. Унан шул баланы түләүле уҡыуға индерәләр. Һөнәр үҙләштереү өсөн. Теләге, һәләте, белеме барлыҡтан түгел, ә уны башҡалар араһында кәм-хур итмәүҙән сығып. Бында ла бала үҙе артыҡ көс һалмай. Артабан ул бала шул уҡыуы талап ителмәгән өлкәләргә эшкә китә. Мәҫәлән, уҡытыусы йәки юрист дипломлы һатыусылар, официанттар, баҙарҙа тороусылар менән донъя тулған. Киләһе этапта шул уҡ атай-әсәй әлеге баланың торлағын хәстәрләй башлай һәм башҡалар.\nКүп балалы ғаиләлә үҫкән балалар, ғәҙәттә, яңғыҙ йәки ике балалы ғаиләлә үҫкәндәргә ҡарағанда рухи яҡтан көслөрәк була икән. Атай-әсәйҙең уны әпәүләй алмауы (яратмауы түгел), иңенә бәләкәй туғандары өсөн дә яуаплылыҡ ятыуы уны сыныҡтыра. Ҡолай икән - үҙе тороп китә, сөнки ололар мөһимерәк эш менән мәшғүл. Тәмле аҙыҡты үҙе ашамай, ҡустыһына йә һеңлеһенә бирергә мәжбүр, сөнки туғанының бәләкәслеген, уның яҡлауына мохтажлығын аңлай. Шул уҡ бәләкәс бала ололары килеүгә ашарға бешерергә лә маташасаҡ, сөнки тегеләре был хеҙмәт өсөн маҡтаясаҡ. Йәғни, кешенең мөһимлеген, кәрәклеген баһалау психологияһы был. Бәләкәй кеше ана шулай мөһимлектә тейешле һәм дөрөҫ итеп баһаланһа, уның күңеленә яуаплылыҡтың тәүге орлоҡтары төшөп ятасаҡ. Мәҫәлән, бәләкәскә "Күлдәгеңде бысратма!" тип кенә әйтеү, бәлки, һеңмәҫ, ә "Мин эштән арып ҡайтам, һин миңә ярҙам ит - бысранма", тиеү уны уйландырасаҡ, әсәһенә ҡарата йәлләү тойғоһо уятасаҡ.\nЙәш кешенең үҙенең башына ла "Һин - үҫмер, һинең шундай сағың", тигән һүҙҙәрҙе һеңдерергә ярамай. Үҫмерлек осоронда кисергән билдәһеҙлек, кәйефһеҙлек, ҡурҡыу, оялыу һ.б. тойғоларҙы кеше ғүмер буйына ла тойоп йәшәй ала. Эмоционаллек үҫмерлектең генә күренеше түгел, был характер һыҙаты. Тышҡы яҡтан мәғлүмәт булмағанда, ул үҙендә ниндәйҙер һынылышлы мәл икәнен белмәйәсәк тә. Ниндәйҙер физиологик үҙгәрештәрҙе тәбиғәт әҙәмгә көсөргәнешһеҙ һәм зыянһыҙ индерә. Бынан проблема яһарға ярамай. Мәҫәлән, беҙ бит уны белмәнек, ә хәҙергеләр белә. Сөнки тышҡы яҡтан килгән мәғлүмәт уларҙың эске яғына ла үтеп инеп, реакция булдырып өлгөргән.\nҮрҙә ҡарап үтелгән "Осоусы кит" ҡорбандары ла үҫмерлеккә бәйле түгел. Был тема махсус рәүештә ҡабартыла, сөнки икенсе урындан алынған мәғлүмәттәр буйынса, ошондай система ҡорбандары булған ололар ҙа байтаҡ. Әлеге уйлап сығарылған үҫмерлек осорон проблемалыраҡ һәм ярҙамға мохтажыраҡ итеп күрһәтеү өсөн был тәңгәлдә аҡса эшләү, халыҡтың иғтибарын нимәгәлер йәлеп итеү йәки башҡа маҡсаттар менән яһалған сара. Эйе, кешеләр менән уйнаусы, уларҙың йәндәрен ҡыйыусы секталар бар - уныһы факт, тик улар әҙәмде йәш категорияһына бүлмәй. Тимәк, был тотош кешелек бәләһе.\nЙомғаҡлап әйткәндә, кеше ул шундай идара итеп була торған механизм икән. Быны аңлағандар хакимлыҡ итә лә инде. Кемдәрҙер изге ниәттә, кемдәрҙер яуыз уйҙан сығып. Әйткәндәй, тәүбашланғыстан алып донъя үҙе лә ошо ике көскә нигеҙләнгән, уның урталығы юҡ.\nЯҙылған: 20.03.17 | Ҡаралған: 884


Республика мәктәптәрендә «Сәләмәт быуын — көслө төбәк» проекты башлана // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспублика мәктәптәрендә «Сәләмәт быуын — көслө төбәк» проекты башлана\n10:10, 1 сентября 2015 Йәмғиәт\nРеспублика мәктәптәрендә «Сәләмәт быуын — көслө төбәк» проекты башлана Фото: Олег Яровиков\nЯңы уҡыу йылында Башҡортостандағы дөйөм белем биреү учреждениеларында «Сәләмәт быуын — көслө төбәк» проекты башлана. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов уны тормошҡа ашырыу тәҡдимен индерҙе. Проекттың координаторы — төбәктең Мәғариф министрлығы һәм Һаулыҡ һаҡлау министрлығы ҡатнашлығында Башҡортостандың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы.\nПроекттың маҡсаты — сәләмәт һәм илһөйәр быуын тәрбиәләү. Һаулыҡты һаҡлаусы технологиялар аша сәләмәт йәшәү рәүеше күнекмәһен булдырыу, үҫеп килеүсе быуындың физик культура һәм спорт менән шөғөлләнеүе, спорт яғынан һәләтле балаларҙы иртә асыҡлау — төп бурыстар иҫәбендә.\n«Сәләмәт быуын — көслө төбәк» проекты Рәсәйҙә берәү генә. Федерация Советының Мәғариф, фән һәм мәҙәниәт буйынса комитет рәйесенең беренсе урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова яңы башланғысты хупланы. Мәғариф программмаһы бай буласаҡ. Уҡыусылар ярыштарҙа һәм спартакиадаларҙа ҡатнаша аласаҡ. Белем биреү учреждениеларында чемпиондар оҫталыҡ кластары уҙғарасаҡ, билдәле спортсылар менән осрашыуҙар ойоштороу ҡаралған. Уҡыусылар йылына ике тапҡыр диспансеризация үтәсәк. Белгестәр өлгәшеү кимәлен, психологик хәлде, шулай уҡ физик күрһәткестәрҙең үҫеш динамикаһын күҙәтеп барырға планлаштыра. Проектты ғәмәлгә ашырыуға һаулыҡ мөмкинлектәре сикләнгән балалар менән эшләүсе уҡыу йорттары ла йәлеп ителәсәк», — тип хәбәр итте республиканың йәштәр-спорт ведомствоһы етәксеһе Андрей Иванюта.


Тырышҡан - ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан\nХалыҡ мәҡәле бер ваҡытта ла көнүҙәклеген юғалтмай. Айырыуса уға оло быуын вәкилдәре тоғролоҡ һаҡлай. Намыҫлы хеҙмәте менән дан ҡаҙанған замандаштарыбыҙҙың береһе Ғафури районының Сәйетбаба ауылында йәшәй. 87-се яҙын ҡаршы алыусы яҡташыбыҙ эшкә ил өсөн иң киҫкен осорҙа - һуғыш ваҡытында төшә. Тормошон тыуған ере менән бәйләп ғүмер буйы колхозда тир түгә.\n90-ға етеп килеүенә ҡарамаҫтан Ғабдулла Байбулдин әле һаман мал тота. Һарыҡтарын да, атын үҙе ҡарай. Һаулыҡ булһа кәртә-ҡурам буш тормаҫ, ти уҙаман. Донъя көтөүҙе атһыҙ күҙ алдына ла килтермәй. Йәш сағында ул һабанда эшләй, ер һөрә, урмансы булғанда ла һыбай йөрөй.\nҺуғыш йылдарының ауырлығын тылдағылар үҙ иңендә татый. Аслыҡ, алһыҙ-ялһыҙ ауыр хеҙмәт, эшсе ҡулдар етешмәүе һәм башҡалар Ат булмағанда үгеҙ, һыйыр ярҙамға килә торғайны, ти ветеран. Ләкин улар бер ҙә бирешмәгән.\nҒабдулла Байбулдин, хеҙмәт ветераны: «Ҡайҙа эшләһәм дә передауай бултым.. Бирешмәнем, иптәштәрем дә шулай ине. Беҙ, 28-ҙәр шунтый булдыҡ».\nНыҡлы тыл һуғышта ғына түгел, тормошта ла кәрәк. Ҡатыны вафат булғас Ғабдулла Әхмәҙи улы Рәйфә ханыма өйләнә. Ул да ирен юғалтҡан була. Һәр береһенең биш балаһы, уларҙы башлы-күҙле итеп, 37 йыл рәхәтләнеп донъя көтә Байбулдиндар.\nРәйфә Байбулдина, Ғабдулла Байбулдиндың тормош иптәше: «Мин тәрбиәләйем уны, йылы аштар ашатам, ул да мине тәрбиәләй. Балаларыбыҙ килә».\nҒабдулла Байбулдиндың намыҫлы хеҙмәте тиҫтәләгән награда менән билдәләнгән. Быйыл уларға тағы ла Еңеүҙең 70 йыллығына арналған юбилей миҙалы өҫтәләсәк.


Башҡортостанда фотоконкурс старт алды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда фотоконкурс старт алды\n11:01, 20 июня 2012 Йәмғиәт\nБашҡортостанда фотоконкурс старт алды. Ул 2012 йылда республикала тыуған балалар араһында Башҡортостанда иғлан ителгән Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылы сиктәрендә үткәрелә. Бәйгене БР Гражданлыҡ хәле акттарын теркәү идаралығы ойоштора.\nКонкурс өс этапта үткәрелә. 1 октябргә тиклем дауам итәсәк беренсе тур сиктәрендә сарала ҡатнашыусылар бала тыуыуҙы теркәү урыны буйынса – урындағы ЗАГС бүлектәренә сабыйҙарҙың фотоларын ебәрергә тейеш. 1 октябрҙән 1 декабргә тиклем конкурс комиссияһы эштәргә баһа бирә. Иң яҡшы фотоларҙың авторҙары декабрь дауамында дипломдар менән наградланасаҡ.


Тәүге уҡытыусынан алған һабаҡтар ғүмерлек » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Мәғариф » Тәүге уҡытыусынан алған һабаҡтар ғүмерлек\n19.04.2011 Тәүге уҡытыусынан алған һабаҡтар ғүмерлек\nБашлап хәреф танырға, уҡырға, яҙырға өйрәткән тәүге уҡытыусыһын һәр кем оло ихтирам менән иҫкә ала. Беҙ ҙә уҡытыусыбыҙ Гөлсөм Ғүмәр ҡыҙы Ноғоманованы яраттыҡ, һәр яҡлап уға оҡшарға тырыштыҡ. Дәрестәрен һәр ваҡыт көтөп алдыҡ. Йыш ҡына тәбиғәт ҡосағына алып сығып, уҡыусыларында тәбиғәткә һаҡсыл ҡараш тәрбиәләне. Концерт ҡуйыр булһаҡ, матур бейеүҙәр, йырҙар өйрәтте. Ә синыф сәғәтендәге фәһемле һөйләшеүҙәр... Беҙ бөтә серҙәребеҙ менән уртаҡлаштыҡ.\nГөлсөм Ғүмәр ҡыҙы күп балалы ғаиләлә тәрбиәләнеп үҫә. Уға 12 йәш булғанда атайҙары мәрхүм булып ҡала. Әсәйҙәре туғыҙ баланы бер үҙе аяҡҡа баҫтыра. Гөлсөм апайыбыҙ ауылда урта белем алғас, тәүҙә Өфөләге 1-се полиграфия училищеһында белем ала, һуңынан ситтән тороп Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтына уҡырға инә. Гөлсөм Ғүмәр ҡыҙының мәктәптә эшләүенә сирек быуат ваҡыт үтеп киткән. Ошо ваҡыт эсендә күпме баланы хәреф танырға өйрәткән. Уның уҡыусылары бөгөн ниндәй генә уҡыу йорттарында уҡымай ҙа, ниндәй генә һөнәр алып сыҡмаған?!\nКүп ваҡыты эштә үтһә лә, үҙ балаларына матур итеп тәрбиә бирергә, бына тигән итеп донъя көтөргә лә өлгөрә Гөлсөм апайыбыҙ. Уның уңғанлығына, оҫталығына хайран ҡалырлыҡ. Инде мәктәпте тамамлап сыҡһаҡ та ул һәр саҡ беҙгә өлгө булып тора.


Башҡортостанда үҙенсәлекле ҡунаҡхана барлыҡҡа киләсәк.\n16 Июнь , 20:28\nБөгөн, 16 июндә, Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумында Башҡортостан Хөкүмәте һәм "Триа Девеломент" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте 1 проектҡа инвестициялар күләме яҡынса 200 миллион һум тәшкил иткән ҡунаҡхана селтәрен төҙөү тураһында килешеү төҙөнө.\nДокументҡа Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары - республиканың иҡтисади үҫеш һәм инвестиция сәйәсәте министры Рөстәм Моратов һәм "Триа Девелогер" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең генераль директоры Константин Гусельников ҡул ҡуйҙы.\n- Компания республикала дөйөм ҡулланылыштағы федераль автомобиль юлдары буйлап уникаль селтәр бренды аҫтында берҙәм ҡунаҡхана селтәре булдырырға ниәтләй. Проекттан социаль һөҙөмтә 100 эш урыны булдырыуҙа ҡулланыласаҡ, - тип һөйләне Рөстәм Моратов.\nПроект төбәк биләмәһендә туристик өлкәне үҫтереү өсөн шарттар булдырыу маҡсатында әҙерләнгән. Килешеүҙе тормошҡа ашырыу республикаға 1 миллиард һум күләмендә инвестициялар йәлеп итергә мөмкинлек бирәсәк.


Бысраҡ һыу менән ҡойондорҙолармы-штраф!\n....Ат көтөүсе лә, унда һыбай йөрөүсе лә шундай уҡ водитель. Юл ҡағиҙәләре буйынса талаптар бер. ...Һеҙҙе урамда бысраҡ һыу менән ҡойондороп киттеләрме? Номерын хәтерләгеҙ, шаһиттар табығыҙ һәм юл патруленә, гаиға мөрәжәғәт итегеҙ. Водитель язаһын аласаҡ. ...Яңы закондар. Эскәненә шик булған водителде ҡан алырға ебәреү һәм башҡа ҡағиҙәләр тураһында автобелгес Хәлим Әйүпов менән әңгәмәлә.\nКитап һүҙе – тәрбиәнең үҙе\n– Халыҡ-ара балалар китабы көнө булды кисә. Әкиәтсе Андерсендың, үҙе лә мөғжизәгә тартым шәхестең, тыуған көнөнә бәйле был. Тәүгә 1967 йылда билдәләнгән. Балалар әҙәбиәте сағыштырмаса яңыраҡ барлыҡҡа килгән булып сыҡты, әйткәндәй – ун етенсе быуат урталарына тиклем кескәйҙәр ҙә, өлкәндәр ҙә бер үкте уҡыған. Артабан инде исеме әле генә телгә алынған авторҙың әҫәрҙәре күбәйгән. Ә бөгөн инде бының донъяла, шул иҫ...\nХеҙмәтләндергән йорттарынан ҡолаҡ ҡағырға теләмәһәләр, миллиондарҙы түләргә кәрәк буласаҡ.\nТөҙөлөш һәм торлаҡ буйынса республика комитеты рәйесе урынбаҫары Динар Дияров менән әңгәмә. Эфирҙа: Гүзәл Ситдиҡова.\nДинар Дияров: Идарасы компаниялар бөгөн барыһы ла лицензияла эшләй. Тикшереү үткәргәндән һуң, етешһеҙлек, ҡағиҙә үтәмәүҙе табабыҙ икән, бойороҡ бирәбеҙ. Унда штрафтар ҙур, миллионлаған һум аҡса ҡайтарырға кәрәк осраҡтар ҙа бар. Шуны үтәмәһә, беҙҙең ике бойороҡтан һуң үҙе хеҙмәтләндергән йорттан ҡолаҡ ҡағ...\nУҡытыусы системанан тыш эшләй аламы?\n"Йыл уҡытыусыһы", уҡытыусы абруйы һәм мәғариф системаһында етешһеҙлектәр хаҡында "Башҡортостан уҡытыусыһы" журналының баш мөхәррире Салауат Кәримов менән әңгәмә.\nҮткәнен ҡәҙерләгән үҙе лә ҡәҙерле\n– Үткәндәр менән бөгөнгөнөң тығыҙ бәйләнеше, ошолар аша – киләсәккә юл тураһында һөйләшергә ҡарар ҡылдыҡ бөгөн. Инде нисәнсегә, эйе, шулай һәм быға нигеҙ ҙә ҙур – тормош фәлсәфәһе булғандың буяуы бер ҙә уңмағанын раҫлай килә – үткәнен ҡәҙерләгән үҙе лә ҡәҙерле. Һөйләшеүҙе, әйҙәгеҙ, ошолай атайыҡ та.\nБеҙҙә ҡунаҡта – Башҡортостан Республикаһы Милли әҙәбиәт музейы директоры Гөлдәр Моратова.\nАлмаҡ алды – һалмаҡ\n– Һалымдар һәм йыйымдар булыр бөгөн үҙәк мәсьәлә. Сөнки, беренсенән, ошо арала был хаҡта һүҙ ҡуйыра, икенсенән, ғөмүмән дә әллә ни тынғаны юҡ, өсөнсөнән, иҡтисадсы булмаған ватандашыбыҙ ошо өлкәлә лә тормошҡа аша торған үҙгәрештәрҙе төптән белә барырға тейеш, тигән уй ныҡ.\nНимәгә кәрәк һуң һалымдар? Рәсми телдә әйтһәк, дәүләт тарафынан хакимлыҡ вәкәләттәрен бойомға ашырыуҙың иң боронғо ысулдарының...\nИнерҙән алда сығырыңды уйла!\nБөгөн бөтә Рәсәй Кемерово ҡалаһында йәшәүселәрҙең ауыр ҡайғыһын уртаҡлаша. Сауҙа үҙәгендә сыҡҡан янғында һәләк булыусыларҙың һаны 64-кә етте. Үлгәндәр һәм юғалғандар араһында балалар күп. 10-дан ашыу кеше дауаханала, икәүһе ауыр хәлдә. Ваҡиға урынына 600-ҙ ҡотҡарыусы йәлеп ителгән. Мәғлүмәттәргә ҡарағанда, улар бинаның бөтә ҡаттарында ла тикшереү эштәре уҙғарған. Бина буйлап хәрәкәт итеү үтә лә ҡатмарлы, көслө төтөн ҡаплаған. Түбә емерелгән....\nКүп, тик булмаһын сүп\n– Ер мәсьәләһен күтәрербеҙ бөгөн. Һәм бының өсөн нигеҙ, һәр ваҡыттағыса, күп. Беренсенән, ул республикала, тотош Рәсәйҙәге кеүек үк, иркен, үҙе бер йәм, шуның менән бергә файҙаланыу, бәрәкәтле тотоноу, ә тимәк, тәрбиәле тотоу теләнгәндән кәм. Ниңә һуң шулай? Ҡәҙере юҡмы? Иген икмәле төбәктәрҙә ҡәҙере бар, ҙур – ҡуртымға биреп тә әҙме-күпме килем алына. Ауыл хужалығы өсөн уңайһыҙ йә бөтөнләй яраҡһыҙ урындарҙа и...\nЙәш ғалимға 1 миллион!\nБашҡортостанда йәш ғалимдарға бер миллион һумлыҡ 30 грант бүленә.\nБыл тәҡдим Республика Хөкүмәте ултырышында ҡаралды. Кәңәшмә Республика Башлығы Рөстәм Хөмитов рәйеслегендә үтте. Унда юғары квалификациялы фән белгестәре әҙерләү йүнәлешендә Башҡортостан Башлығы гранттарын бүлеү тәртибе тураһында фекер алышынды. Беҙҙең республика йәш ғалимдарҙы дәртләндереү сараһына тәүгеләрҙән булып тотондо. Был эш төбәктең 2030-сы йылға тиклем раҫланға...\nУрманға кем хужа?\nБөгөн Халыҡ-ара урман көнө. Ошо айҡанлы студияға урмансыларҙы саҡырҙыҡ.\nӨфө урман хужалығы техникумының уҡытыу-тәжриәбә хужалығы мөдире Фәриҙә Садыҡова, Башҡортостан Хөкүмәте аппаратының агросәнәғәт комплексы һәм урман хужалығы департаментының урман хужалығы бүлеге етәксеһе Айбулат Ғәйнуллин, республика урман хужалығы министры урынбаҫары Венер Вәхитов һәм министр ярҙамсыһы Айрат Искәндәров. Тапшырыу...\nЭш бар. Эшһеҙҙәр ҙә.\nБашҡортостандың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары Фәнүр Шәйхисламов менән эшһеҙҙәргә эш биреү, ихтыяж тыуҙырған һөнәрҙәр, физик мөмкинлеге сиклеләрҙе эш менән тьәмин итеү мәсьәләләре хаҡында әңгәмә.\nТауыш аша белдерелгән ил һүҙе\n– Һайлау тураһында булыр бөгөн һүҙ. ”Әлбиттә” тип тә өҫтәйек, сөнки ҙур, мөһим сәйәси сара ғына түгел, тотош бер процес та булды был һәм тауға күтәрелеү уның итәгенән башланған кеүек, түбәһенә менгәс, аръяғында нимәләр ятҡанын да күреү дөрөҫ. Йәғни һайлау кампанияһын тулы күрһәтеп барған беҙҙең радиола йомғаҡ тапшырыуы ла кәрәк һәм быны беҙ бөгөн дә эксперт ярҙамында башҡарырбыҙ.\nЙомғаҡтың бер өлө...\nХалыҡтың аҡылы – уның ижадында\n– Фольклор – нимә ул? Инглиздән килә, ике өлөштән тора, тәүгеһе һәр кемгә аныҡ билдәле – халыҡ. Икеһе бергә – «халыҡ аҡылы». «Белеме» тиһәк тә була. Ошо ауыҙ-тел ижадын өйрәнеүсе фән фольклористика тип атала.\nӘҙәбиәтте, яҙма нәфис ижадҡа ғына ҡалдырып, тарайтмай, ғөмүмән һүҙ сәнғәте булараҡ алһаҡ, фольклор – әҙәбиәттең айырым бер бүлеге, ә фольклористика әҙәбиәт ғилеме өлөшө килеп сыға. Бөгөнгө т...\nҠурсаулыҡмы, әллә паркмы?\nПрокуратура Ирәмәл тәбиғәт паркы биләмәһенә техника менән үтеүҙе бөтөнләй тыйҙы, шул иҫәптән ҡаргиҙәрҙәрҙә йөрөүҙе лә. Хәҙер тауға йәйәүләп кенә артылырға мөмкин.\nИрәмәлдә туризмды үҫтерәбеҙме, әллә уны ҡурсаулыҡ итәбеҙме? Ошо турала фекер алышырбыҙ.\nРәсәй география йәмғиәтенең Башҡортостандағы яуаплы сәркәтибе Римма Ғәлиева, Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың аграр мәс...\nНулдән күтәрелгән эшҡыуар Илшат Айытҡужин менән әңгәмә.\nТарихын тәртиптә тотҡан – киләсәктә лә отҡан\n– Архив тармағына бәйле мәсьәләләрҙе һалайыҡ бөгөн уртаға. Сөнки ул да ифрат мөһим. Тәү мәғәнәһе – «хакимлыҡ», әйткәндәй. Немец теле аша латиндан ингән, ә уға, ғәҙәттәгесә, гректан күскән. Йәғни, төп асылы, ә, ныҡлап баҡҡанда – йөкмәткеһе буйынса ла, башкөлләй ижтимағи-сәйәси өлкәгә ҡарай. Дөйөм алғанда, һүҙҙе ҡыҫҡа тотҡанда – документтарҙы артабан файҙаланыу маҡсатында уларҙы ҡабул итеү, системаға һалыу һәм һ...\nЙән биреүсе, йәм биреүсе Ватанға\n– 8 март алдындабыҙ һәм ошо турала һөйләшәйек тә. Заманында йыш телдәге, бөгөн, тапшырыу аҙағында, эфирға ла ҡуйылыр йырҙағыса, изге әсә лә ул, гүзәл эшсе лә ул ҡатын-ҡыҙ мәсьәләһе ҡуйыла ил алдына. Күркәм зат һәм дәүләт хакимлығы араһын да ҡарау, беҙҙеңсә, дөрөҫ булыр, сөнки демократик дәүләтбеҙ, һәр кемдең хоҡуғы тиң булырға тейешлекккә ынтылабыҙ. Йәнә лә: улар идаралыҡта күберәк ил үҫешкәнерәк, тип баһаланы...\nАгропарктар. Фермерҙан - ҡулланыусыға\nРеспублика халҡының 38 проценты ауыл ерендә йәшәй. Улар өсөн көнүҙәк проблема эш урыны табыу. Нисек булдырырға? Агропарктар был мәсьәләне хәл итеүгә ниндәй өлөш индерә ала? Бөгөн ошо турала фекер алышырбыҙ.\nБашҡортостан буйынса Рәсәй ауыл хужалығы етештереүселәре союзы президенты Валерий Николаев, ошо уҡ ойошманың идара рәйесе Фәрит Рәхмәтуллин һәм “Ҡырмыҫҡалы-Агро” йәмғиәтенең генераль директоры...\nӘ компот? Мәктәптәрҙә сифатлы туҡланыу мәсьәләһе.\nБашҡортостандың Мәғариф министры урынбаҫары Гүзәл Шәһиева менән мәктәптәрҙәге туҡланыу хаҡында әңгәмә.\n– Төп һүҙ алдынан граждандар йәмғиәтенең нимәлеген ҡабаттан ҡарайыҡ, сөнки уның менән тапшырыуға сығарылыр мәсьәлә араһында бәйлелек шикһеҙ ҙә, сикһеҙ ҙә көслө. Рәсми телдә был – ”Азат граждандарҙың һәм коммерциялы булмаған йүнәлештә үҙ ирке менән формалашҡан, дәүләт хакимлығы менән эшҡыуарлыҡтың тура ҡыҫылыуынан, башҡа тышҡы факторҙарҙан ҡурсаулы ойошмаларҙың үҙ-үҙен күрһәтеүе өлкәһе”. Йәмғиәттең сәйәси систе...


Башҡорт теленең 10 томлы академик һүҙлеген сығарыу тамамланды » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар таҫмаһы » Башҡорт теленең 10 томлы академик һүҙлеген сығарыу тамамланды\n09.02.2019 Башҡорт теленең 10 томлы академик һүҙлеген сығарыу тамамланды\nТөрки тел ғилемендә ошо дүрт телдәге уникаль аңлатмалы-тәржемәүи һүҙлектең аналогтары юҡ. Китаптың исем туйҙары Мәскәүҙә, Ҡаҙағстандың Төрки академияһында, башҡа төбәктәрҙә үтәсәк.\nПроектты башлыса Рәсәй Фәндәр академияһы финансланы, республика ла ҙур ярҙам күрһәтте. 10 мең дана менән сығған һүҙлектең һәр томында 12-13 мең һүҙ бар. Ул юғары уҡыу йорттарына, китапханаларға, ведомстволарға таратыла. Проекттың шарттарына ярашлы, электрон вариант өс йылдан һуң ғына интернетҡа һалына.\nТел ғилеме бүлеге ғалимдары әлеге ваҡытта тағы ла яңы ҙур проектҡа — Башҡорт теленең этимологик һүҙлеген төҙөүгә тотонған.\n- Әле уның беренсе томы өҫтөндә эшләйбеҙ, — тип хәбәр итте институттың ғилми етәксеһе, профессор Фирҙәүес Хисаметдинова. — Һәр халыҡтың донъяға ҡарашы үҙенсә. Башҡорттарҙың донъяға ниндәй күҙлектән ҡарауын тел аша өйрәнәбеҙ.\nБашҡортостандың тәүге академик учреждениеһы — Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеү үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты Башҡортостандың һәм башҡорттарҙың тарихын, башҡорт телен һәм мәҙәниәтен өйрәнеүгә ҙур өлөш индерҙе. Институт ғалимдары төрлө йылдарҙа археология һәм этнография, әҙәбиәт һәм фольклор, башҡорт теленең тарихы һәм хәҙерге торошо тураһында ҙур хеҙмәттәр баҫтырып сығарҙы. Был материалдар Башҡортостан һәм Рәсәй фәнен һәм мәҙәниәтен үҫтереүҙә ҙур роль уйнаны. Бөгөн институт федераль һәм республика әһәмиәтендәге ҙур ғилми проекттар өҫтөндә эшләй. Коллектив юғары квалификациялы төрлө быуын ғалимдарынан тора.


18 ҡыҙы менән бушлай видеочить - Ч ВИДЕО - онлайн Мөхәббәт!\n"Рулетка чатта" осрашҡан кешеләр өсөн яңы мөмкинлектәр булған урында һәм яңғыҙлыҡ MKV\nӘйтерһең ямғырлы төн\nХәҙерге заманда кешене төп проблема булып тора, моғайын, "мәңгелек яңғыҙлыҡ һәм дәрес"Сөнки кеше социаль бергә, йөрөш, аралашыу, һәм тщетность печати даими тойоп. Шулай уҡ ыңғай эмоция ғына мөһим әңгәмәһе тураһында әйтеп тораһы ла түгел. Шуға күрә мин аралашыу ҡоралы эшләү өсөн аҡсаны кире ҡайтара алмай, рулетка ч мөмкинлеген булдырырға, шуға күрә ҡулланыусы дуҫ була ала ала, ул мотлаҡ улар аңланы, сөнки уларҙың эшләй.\nСөнки айырма шунда, камера, микрофон һәм ҡорамалдары, интернет тоташтырылған, һыйынып тороу мөмкин булыр "яңғыҙлыҡ".\nЭш шунда: әгәр уның шул ғына булһын өсөн, көнө буйына тиерлек йоҡлап, ҡасан һеҙҙең йорт, һеҙ, моғайын, тура килгән һәм унда шул уҡ ваҡытта бындай тикшереү мөмкинлеге бар. Шуның арҡаһында оҙайлы һөйләшеү булғайны ул саҡта ғына түгел, кешеләр үҙ-ара эш итергә мөмкин һәм кулланыусылар, һәм тик шуның арҡаһында, тип күрһәтелгән видео-онлайн психологик яңғыҙлыҡ тиклем еткереү мөмкинлеге бирә сатнай, йөрәк аҡыл көсө тураһында оноторға. Был ҡатмарлы мәлдә ҡотҡарырға тырыша, һәм был етди кимәлдә ҡулланырға кәрәк. Әгәр һеҙ эҙләсе ысул менән ҡотолорға һеҙ яҡшы тормош от скуки, ул һеҙгә иң яҡшы ысулы ҡарауҙан ҡотолорға тейеш. Үрҙә саҡта иң яҡшы вариант портал булып тора, унда тәртип был хәлде үҙе өсөн генә түгел, ә фекер алышыу өсөн, тирбәлеп тора, яңы музыка, фильмдарҙы, телевизион һәм күберәк һ. мәғлүмәттәр. Мөхәррире сайты бөтә хоҡуҡтар була, унда баҫылған материалдар һәм рәсәй федерацияһы ҡануниәтенә ярашлы. Сайтында баҫылған материалдар ғына ҡулланырға мөмкин булған йәки баҫтырып, осраҡтарҙан тыш, йөкләмәне һәм авторлыҡ хоҡуҡтары эйәһе, үҙ бите менән туранан-тура үҙләштереү буйынса рөхсәт ҡасан була, уларға ссылкалар бирә, үрсей алдынан йәки һуң, цитироваться блогы материал бирә. Кеше, бөтә рекламодателям алыу өсөн материалды урынлаштырыу, мәғлүмәт аныҡлана. Күп шаһиттары булған хәрби Национал-большевиктар, Йәһәвә, ҡаршы рәсәй милли хәрәкәттәрҙе законһыҙ союзы инеп, Департаменты, ул автомобилдәр, УПА, ул Trident: Хәрәкәте "Талибан", Имарат Кавказ, ислам дәүләте, ИСИЛ), "Джабхад ан-Нусра", селтәр "мосолман туғандар", "Әл-ислам Мәғриб Каида". Рәсәй эшмәкәрлеге рәсәй федерацияһы нежелательный булараҡ танылған. Федераль теркәү хеҙмәте күҙәтеү өсөн хөкүмәт элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң мәғлүмәт саралары ла (Роскомнадзор). Матди исемдәр абруйлы, эшлекле даирәләре һәм, бәхетле байрамдар. Яуаптан ғибәрәт булды, йәғни, яҡшы яңылыҡтар визит карточкаһы, предприятиелар атмосфераға һәм кешегә матурлыҡ, һаулыҡ һәм матурлыҡ иң яҡшы, йәшәү рәүеше, транспорт, торлаҡ, ер мәсьәләһе илдең хужаһы маҡтай, нығыраҡ күтәрергә һәм кисерергә. Табличканы алырға материал бар, беҙ уның өҫтөндә эшләй. Аныҡ мәғлүмәт реклама материалдары бөтә рекламодателям алыу өсөн яуаплы. Сертификат лицензия кәрәк, бөтәбеҙ өсөн продукттары һәм реклама хеҙмәтен.\nМин әйтәм, һеҙ эшләйәсәк инегеҙ\nБына видео, һәм ҡыҙҙы ҡабул итеп алыу менән мин земснаряда аңлатма ҡарап, үҙен аҙҙыра һәм тоям мин ул әйткән: 'ғәфү итегеҙ мин егет булмаһа, мин бер нисә'Һәр хәлдә, мин эшләгән, һәм был хәл ҡайһы саҡ. Иғтибар, ике ҡыҙ, минең эшем түгел был. Полно ҡатын-ҡыҙҙар ирекле һәм францияла ундан донъяла.\nПрактика яҡшы, балалар\nСайтында танышып барыу, урам, төнгө клубҡа барып, солан өсөн ҡатын-ҡыҙ башҡа, тағы, тағы.\nPace, был минең өсөн ауыр булды.\nМин бит ҡатын-ҡыҙ менән артыҡ күп тама.\nПаника, на ҡабул итеү өсөн яҙылған.\nНимәлер әйтеп, булған. Был бөтә тарихта иң боронғо. Бөгөн мин делаю, йәғни, тип теләйем. Мин аҙна һайын яңы ҡыҙы бар мөмкин, әгәр мин телем.\nҺәм мин, серҙәр тулы"тю-тю", мин ҡатын-ҡыҙ менән йәшәй.\nОло һөйөүселәр мангелекә, мин тырышам һәр береһе минең видео ҙур булмаған кивок яһаны. Һеҙ уларҙы таба алмай, ҡасан уларҙың йәшереп. Хәҙер минең taf, был ярҙам итә ир-атты, ул galèrent, ул triment, мин нисек trimé. Мин улар өйрәткәнсә, солан, класс менән джентльмен булараҡ, ихтирамға һәм элегантность, күнекмәләр, тип, мин йәки был онлайн-курстар, мине расточительный. Бер нәмә өсөн, белмәйбеҙ, тип ышанам, әгәр обольщение-был уйындар, уйынсыҡтар булған һеҙ күберәк түгел.\nТип әйтә, әгәр һеҙҙең тормош яратып. ғәрәп егет пар\nҠыҙ егет өсөн бик яҡшы түгел\nҒәрәп ярата икенсе егеттең егетеңТик шулай килеп сыға, тип әйтергә мөмкин һеҙ бик еңел, ғәрәп егетен һине ярата, сөнки уның кеүек аңлайышлы телдә тәне. ғәрәп сүгәләне. Ҡарсыҡ уларҙы өйрәтергә түгел, ә ябай ҡыҙына өйләнеп, ул уны яратмаған. Әгәр яратҡан егетегеҙ һеҙгә ғәрәп, һинд һәм ғәрәп, көтөүе түгел, уны теләмәй тип, бер ҡасан да һинең өсөн. Ғәрәп ир-аттың күпселеге ғәрәп ҡыҙына өйләнә.\nЯбай шатланып, бик алыҫ түгел, тип ебәрә һәм ул һине яратам, әгәр ҙә һеҙ боль булыуын теләйем. һәм хужалар. Аҙыҡ-түлек һәм башҡаларҙы күрһәтеп, уларҙы компанияһының сауҙа маркалары тейешле исем хужаһы булып ала. Концентрат биттәр® билдәһе булып тора концентрат хеҙмәтләндереү биттәренә теркәлгән, Инк. Концентраттары һәм Хаббер биттәр (автор) был битте килем алырға мөмкин партнерҙар менән бәйләнеш һәм реклама нигеҙендә партнерлыҡты, шул иҫәптән сообщества amazon, Google һәм башҡалар. ҡулланыусы булараҡ, бер нисә әйберләр һеҙҙең ризалыҡ кәрәк. Сайт эшен яҡшыртыу өсөн, куллана куки парлы тормош (бындай технологиялар һәм башҡалар) йыйып ала һәм, персональ мәғлүмәт эшкәртеү һәм тапшырыу. Рәхим итеп, һайлап алынды, беҙҙең райондан был ниндәй сервис һеҙ ризалашты.\nӨс ғәрәп клавиатураһы\nБыл кеше өсөн тәғәйенләнгән виртуаль клавиатура, arabisantes, уларҙың теле ғәрәп клавиатураһы булмаған, йәки башҡа теләсә ҡайһы кеше, тип яҙа ул һәм ғәрәп телдәрен өйрәнергә теләй инеБыл веб-сысҡан үҙәге ярҙамы менән яҙыу мөмкинлеге бирә, хаттар баҫа, килеп н сайтында виртуаль клавиатура, клавиатураны ҡулланыу клавиша йә туранан-тура килгәндә, ул ғәрәп характерына тап килеүен теләйбеҙ. Әгәр сездә советы йәки аңлатмаларығыҙ булһа, беҙ был клавиатура яҡшыртырға ярҙам иткән, тип өҫтәр йәки үҙгәртеп булһа ла, зинһар, беҙҙең менән бәйләнешкә буйынса ла стесняйтесь e-mail, телгә алынған был биттең аҫҡы өлөшөндә. Ихтирам менән.\nОялсан егет өсөн иң яҡшы урында булһын өсөн, һәйбәт әхирәтем менән бында танышырға йәки ҡыҙ табып - Ютуб\nӘгәр һеҙ ҙә теләһәгез белергә оялсан егет өсөн иң яҡшы урында булһын өсөн, һәйбәт ҡыҙ менән ҡайҙа танышырға йәки ҡыҙ табып, был, бәлки, һеҙҙә дәртСәбәбе, бер ниндәй ҙә баҫым яһап, йәки рәсми дата тырышыусылар өсөн аралашырға ала. яҡшы булһаң, яңғыҙ һеҙ яҡшыраҡ ҡыҙҙар ҡаршы ала, ниндәй ҡатын-ҡыҙ булып йәшәүен теләйбеҙ һеҙҙең рөхсәт. Яуаплылыҡтан баш тартыу: Анна, психиатр һәм уларға йәки һеҙ был ғәмәл өсөн яуаплылыҡ үҙ һөҙөмтәләрен юҡ неа медицина советнигы. Тормош шундай. Ведомый дикс өсөн ир-егеттәр советы ҡарау өсөн видео Топ - ли пенис күләменә эйә.\nТЕСТ ТЕСТ ДАТА РӘСӘЙ ОНЛАЙН: версияһын Кушымталар Ольга таныша алмай ТУРАҺЫНДА видео - YouTube\nМинең әсәйем ольга танышты онлайн бөгөн донъяла рус ҡарап, йәшерегеҙ һәм бөтәһе лә була, була ҡайҙа таныша видео: Бик ирмәкАнна мин, бәлиғ булғас, һәм мин был дүшәмбе һәм йома скачать видеочасы каналдарын даими итәсәк. Һеҙ бында барыһы тураһында подсказка һәм трюктар табып, шатлыҡ һәм комедиялар ҙа күп. Мин бәхетле булыр инем, әгәр һеҙҙең даими инеп ине. Һулдан ҡатнашыусы: мин һеҙ ошо һылтанма яҡлап ярҙам менән, мин, дөрөҫөн һатып минималь процент бара. Шуға ла ҡарамаҫтан, һәм һеҙҙе башҡа һылтанмалар һатып алыу мөмкинлеге табыла.\nҠыҙы Телефоны - Мобиль Номер Эҫе Кыҙҙар Ала\nбашҡа видео чат видео менән танышты рулетка ч скачать бушлай танышырға мөмкин. видеочивать эротическое донъя буйынса танышырға видео чат башҡа бушлай ч рулетка ҡатын-кыҙҙар видео веб ч рулетка сайтында танышырға


Доғалар һәм кеше тормошо | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Дин > Доғалар һәм кеше тормошо\n« Башҡорт алтыны\nФәхретдинов Ризаитдин. Нәсихәттәр »\nЯрҙам һорап ҡына тора белеүе сәбәпле бәндәне Аллаһ төрлө бәләләрҙән һаҡлай, ҡайғы-хәсрәттәрен тарата, ауырыуҙарға — сихәт, шифа табырға мөмкинлек бирә, сөнки дарыу ҡулланыу ғына әле һауығыу юлы түгел, беҙҙең заманда уларға ла ышаныс бөтөнләй бөтөп бара, һауығыуға сәбәп — берҙән-бер Аллаһ.\nДоғаның төп мәғәнәһе – мөрәжәғәт, теләк, ялбарыу, үтенеү, ярҙам һорау. Аллаһ хозурына ул – иң ҡыҫҡа юл. “Бәндәләремдең Мин нимә эшләгәнең белеп торам”.\n“Эй, Мөхәммәд, ғәләйһис-сәләм, Минең ҡолдарым һинән: «Аллаһ, беҙгә йәшерен серҙәребеҙҙе лә белерлек дәрәжәлә яҡынмы”?, — тип, һорайҙар. Әйт: уларға Мин үҙҙәре уйлап йөрөгәндән дә яҡыныраҡмын. Ярҙам һорағандарҙың доғаһы Миңә шул уҡ мәлдә килеп етер. Шул уҡ мәлдә Мин уларҙың доғаһына яуап та бирермен. Күндәмлек һәм иман килтереү менән улар ҙа Миңә яуап бирһен. Шул ваҡытта ғына улар тура юлдан тайпылмаҫтар”, — ти.\n“Әл – Баҡара” (Һыйыр) сүрәһе, 186-сы аят\nБәндәләр, ғәҙәттә, бәлә килгәндә генә Аллаһты иҫкә алыусан.\n«Аҡыл эйәләре өсөн Аллаһтың барлығына һәм берлегенә инаныуға, әлбиттә, көслө дәлилдәр бар. Ул аҡыл эйәләре һәр ерҙә һәм һәр ваҡыт баҫҡан, ултырған, яндарына ятып торған хәлдә лә Аллаһты зекер итерҙәр, күктәрҙең һәм ерҙең яралтышы тураһында уйланып:\n“Әй, Раббыбыҙ! Быларҙы Һин бер ҙә юҡҡа ғына яралтып бар итмәгәнһендердер? Үҙеңдең ҡөҙрәтеңә һәм аҡылыңа мыуафиҡ итеп, төҙөгәнһеңдер. Маҡтауҙарыбыҙ — Һинең үҙеңә генә, һоҡланыуҙарыбыҙ — Һинең хаҡта. Һин бит бөтә кәмселектәрҙән пак. Беҙҙе ут ғазабынан һаҡла, хаҡ һәм тура юл менән алып бар», — тиҙәр.\n“Әлү Ғимран” (Ғимран ғәиләһе) сүрәһе, 191-се аят\n«Доғалар һәм улар ҡабул була торған айырым- айырым ваҡыттар бар, — тип өйрәтә Ҡөрьән. — Улар — Ҡөрьән уҡылған, аҙан әйтелгән, ҡояш сығып килгән, күңел нескәреп, күҙҙәргә йәш тулған ваҡыттар, үҙенең элек эшләгән гонаһтарына үкенеп, был гонаһтар тынғы бирмәй һәм артыңдан да ҡалмай эйәреп йөрөгән мәлдәр; йома көн, йома намаҙы ваҡыты, пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәдкә, ғәләйһис-сәләм, салауаттар әйтелеп торған изге минуттар. Был ваҡыттар — Аллаһтың доғаларҙы күпләп-күпләп ҡабул итергә ярата торған мәлдәре», ти.\nБыл турала иҫкә төшөрөп, пәйғәмбәребеҙ, ғәләйһис-сәләм, тағы ла әйткән: «Бәндәләргә үҙенең мәрхәмәт-шәфҡәтен, көс-ҡеүәтен күрһәтеү өсөн, төндөң тәүге сиреге тамамланғас, күктең түбәнге ҡатынан Аллаһ: «Мин — хөкөмдар! Миңә мөрәжәғәт итеүселәр бармы?» — тип һорар, ти.\n— Миңә мөрәжәғәт итеүселәр бармы? Мин уларға яуап бирәсәкмен.\n— Гонаһтарын ярлыҡауымды һорап тәүбә итеүселәр бармы? Тәүбәләрен ҡабул итәм, — тип өндәшеп кенә торор. Уның был мөрәжәғәте таң атҡансы дауам итер, ти.\nАллаһтың ҡабул итәсәгенә бер ниндәй шик һәм шөбһә булмаған доғаларҙы ла күрһәтеп биргән пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм. Улар — өсәү: ҡыйырһытылып ҡына торғандар, сәфәрҙәрҙә йөрөгәндәр, аталарҙың улдары өсөн ҡылған доғаһы.\n«Доғаларҙың ҡабул булыуына ышанып доға ҡылығыҙ, — тигән ул. — Белегеҙ: төрлө мәшәҡәттәр менән тулы күңелдән сыҡҡан доға Аллаһуға барып етмәй».\n«Доға ҡылыуҙың тәртибен дә белергә тейеш мосолман. Доғаны ул Аллаһуға маҡтау-ололауҙар менән башлаһын, унан пәйғәмбәребеҙгә Аллаһтың рәхмәт- бәрәкәттәрен теләһен, шунан һуң ғына һорарға теләгәнен һораһын.\nБеҙҙең ата-бабаларыбыҙ элек доғаларҙан айырылмаған, был доғалар бәрәкәте балаларға күсеп, быуындан быуынға дауам итеп килә.\nОлоларҙың доғала булыуы — уларҙың бәҫен арттыра, йәштәрҙең доғала булыуы — йәшлеккә, тимәк; бөтә тормошҡа йәм өҫтәй, халыҡтың доғала булыуы — илдең бәрәкәтен ишәйтә».\nҮҙен зекер итеп кенә торған ир-егеттәр менән ҡатын-ҡыҙҙарға Аллаһ гонаһтарын ярлыҡап ҡына торорға ла вәғәҙә бирә, әжер-сауаптарын әҙерләп тора. «Аллаһты зекер иткәндә иртә лә, кис тә түбәнселек һәм ҡурҡыу менән эсеңдән генә доға ҡыл. Уны һанға һуҡмағандарҙың береһе була күрмә — ти Ҡөрьән.\n“Әл — Әғраф” (Кәртәләр) сүрәһе, 205-с аят\n«Аллаһтан ҡурҡа белгән кешегә Ул бәләнән сығыу юлын да күрһәтеп бирә».\n“Ат — Таләәҡ” (Талаҡ) сүрәһе, 2-се аят\n«Әй, мосолмандар!. — тигән пәйғәмбәр, ғәләйһис- сәләм. — Аллаһ — пак, пак булмаған бер нәмәне лә Ул ҡабул итмәй. Доға ҡылып ҡына торған кешенең кейеме лә, күңеле лә, ашаған ашы ла пак булырға тейеше.\nБыл да — тәрбиә. Кешене бишектән алып ләхеткә тиклем оҙата барырға яраҡлы нәсихәт.\nБелмәгәндәргә бер һабаҡ, белгәндәргә ҡабатлау булһын тип, Ибраһим бин Әҙһәм менән булған бер ваҡиғаны иҫкә төшөрәйек. «Эй, Ибраһим! — тиҙәр уға мөьминдәр. — Аллаһы Тәғәләгә беҙ доға ҡылып ҡына торабыҙ, әммә уларға яуап алғаныбыҙ юҡ. Доғаларыбыҙ ҡабул булмай. Тормошобоҙ һаман да үҙгәрешһеҙ ҡала килә. Бының сәбәбен аңлатып бирһәң ине?»\nБәндәләргә Ибраһим мөьминдәргә Ғәли хәҙрәт биргән кеүегерәк итеп яуап бирә:\n«Ун төрлө нәмәнең булмауы сәбәпле һеҙҙең күңелдәрегеҙ ҡатып бөткән, — ти имам. «Ул ниндәй нәмәләр һуң? — тиҙәр кешеләр.\n— Һеҙ Аллаһтың барлығын беләһегеҙ, әммә Ул бойорғандарҙы үтәү, Ул тыйғандарҙан тыйылыу тигәнде белмәйһегеҙ, улар юғалып бара, — тиғән имам. — Һеҙ пәйғәмбәр хаҡында беләһегеҙ, әммә уның Сөннәтен тотоу тигән нәмә юҡ; һеҙ Ҡөрьән менән таныш, әммә уның хөкөмдәренә нигеҙләнеп йәшәй белмәйһегеҙ; һеҙ Аллаһ биргән ризыҡтар менән туҡланаһығыҙ, ләкин шул ризыҡтар өсөн Уға шөкөр итә белмәйһегеҙ; һеҙ йәннәттәр тураһында беләһегеҙ, әммә уға инер өсөн тырышлыҡтарығыҙ самалы; һеҙҙең, йәһәннәм уты хаҡында хәбәрегеҙ бар, әммә йәһәннәм утынан алыҫыраҡ булыу юлдарын белмәйһегеҙ.\n«Доғаларыбыҙ ҡабул булмай», — тигәндәргә тағы әйтә Ибраһим бин Әҙһәм: «...Һеҙ шайтан тураһында беләһегеҙ, ләкин үҙегеҙ уның ҡотҡоһонан арына алмай ғүмер итәһегеҙ, уның ҡотҡоһона ҡаршы тора белмәйһегеҙ; һеҙ үлем килерен беләһегеҙ, әммә уға әҙерлек тигән нәмәгеҙ юҡ. Үлемгә әҙерлек ул — игелекле эштәр, ғүмерҙең ҡәҙерен белеү; һеҙ мәйеттәрегеҙҙе ерләп кенә тораһығыҙ, әммә унан фәһем, ғибрәт ала белмәйһегеҙ; һеҙ кешеләге етешһеҙлектәрҙе барлап ҡына тораһығыҙ, әммә үҙегеҙҙәге етешһеҙлектәр хаҡында хәбәрегеҙ бөтөнләй юҡ. Шулай булғас, нисек инде Аллаһ һеҙҙең доғаларығыҙҙы ҡабул итеп торһон ти!» — тигән.\nКешенең ғүмере ҡыҫҡара барыуы, ғәҙәттә, йәшәү шарттарының ауыр, төрлө болаларҙың тыуып ҡына тороуы ауырыуҙарҙың киң таралыуы менән бәйле, тип аңлаталар. Бәлки, дөрөҫтөр ҙә, ләкин бының төп сәбәбе — иман зәғифлеге, булһа кәрәк.\nҒалимдарҙан берәү әйткән: «Һатыусы баҙарға сығарған һәр нәмәнең хаҡын белә, артығы менән хаҡын ала. Үҙе биргән оло ниғмәттәр — ғүмер, мал, игелекле тормош, сәләмәтлек өсөн Аллаһ та беҙҙән ниндәйҙер хаҡ һорамаймы ни? Әлбиттә, Үл беҙҙән Үҙенең барлығын, берҙән-бер булыуын таныуҙы талап итә. Аллаһтың берлеген танығандан һуң Ул биргән игелектәр өсөн беҙ түләргә тейешле хаҡтарҙың иң тәүгеһе — зекер, икенсеһе — шөкөр”.\nДин өйрәтә: һәр эште «Бисмилла” менән башлау ҙа — зекер, һәр игелек өсөн рәхмәтеңде белдереп: «Әл-Хәмдү-лил-ләһ! “ — тип тамалау — шөкөр.\nҒалимдар өйрәткән: «Әй, Аллаһтың Уны һөйөп йәшәгән ҡолдары! Үҙегеҙҙе яҡшы әҙәп менән биҙәгеҙ, сөнки изгеләр юлы тулыһы менән әҙәптән генә тора”, — тигән.\n— Рухи һәм физик камиллыҡҡа, тән сәләмәтлегенә өлгәшеү өсөн, — тип нәсихәт бирә торған була Мәүләнә Джәләлетдин Руми, — даими рәүештә Аллаһуға доға ҡылып тороғоҙ. Был — әҙәп. Кешенең дошманы булған шайтанды ла әҙәп менән генә еңеп була.\n«Әйҙәгеҙ, — тигән ул, — тәрбиәле, әҙәпле кеше булырға ярҙам итеүен һорап, Аллаһҡа доға ҡылып торайыҡ”.\n«Тәрбиәһеҙ кешенең насарлығы үҙе менән генә сикләнмәй, насар ғәҙәттәр бит улар бөтә ғаләмгә ут төртөргә сәбәп була ала. Башҡаларға ҡарата ғәмһеҙ булған кеше юлда йөрөгән сағында ла кешегә зыян итеп кенә йөрөй, сөнки уның башҡа эше юҡ”.\nӘҙәп булыуы сәбәпле генә донъя илаһи нур менән тулып тора.\nБер ваҡыт сәхәбәләрҙән Әбү Хайсам атлы берәү табын ҡороп, бер нисә сәхәбәһе менән бергә пәйғәмбәребеҙҙе лә мәжлескә саҡыра. Ашап-эсеп бөткәс, пәйғәмбәребеҙ:\n— Хәҙер инде ҡәрҙәшегеҙгә бүләк бирегеҙ! — тип бойора.\n— Нимә бирәйек? — тип сәхәбәләр аптырашта, ҡала.\n— Был өй хужаһына бүләк итеп йәки әжер-сауаптар биреүен теләп Аллаһы Тәғәләгә доға ҡылығыҙ. Ана шул һеҙҙең бүләгегеҙ булыр! — ти пәйғәмбәр, ғәләйһис-сәләм.\nҮҙенең доғаларында пәйғәмбәребеҙ: «Эй, Аллаһ! Веҙҙе иманды аңлай белерлек итеп тәрбиәлә, йәндәребеҙҙе иман нуры менән биҙә. Иманһыҙлыҡҡа һәм аҙашып йөрөүҙәргә ҡарата күңелебеҙҙә нәфрәт хисе уят. Иманыбыҙ һәм тормошобоҙ өсөн файҙалы нәмәләрҙе генә һайлай белеү мөмкинлеге бир!\nЙәндәребеҙҙе алғанда уларҙы үҙеңә күндәм булған хәлдә ал, мосолман булып йәшәүебеҙ һәм мосолман булып үлеүебеҙ үҙ ихтыярыңда. Үҙ рәхмәтең менән бәҫебеҙҙе һаҡлап ҡалырға мөмкинлек бир. Болаларҙан ҡурсала, Ахирәттә изгеләр менән бергә урынлаштыр!» — тип ялбарып ҡына тора торған була.\nБыл доғалар беҙҙең өсөн дә һабаҡ. Доға ҡыла белгән кеше насарлыҡ эшләүгә бармай, әҙәм булып йәшәй ҙә белә.\nНи өсөн беҙ дин һәм иман хаҡында хәтергә төшөрөп кенә торорға тейешбеҙ?\nБының сәбәбе бер: дин өйрәткән бөтә нәмә — игелек.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 19.03.2017 в 01:33, и размещена в категории Дин. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Сергеевка ауылындағы күренеш йәнә ҡабатланды\nИшембай районы Ҡанаҡай ауылында йәшәүселәр ҙә бер төнгә газ еҫе ҡамауында ҡалды. Газ бүлеү пунктындағы авария һөҙөмтәһендә көслө еҫтән иҫен юғалтыусылар ҙа була, күптәрҙең газ иҫәпләү ҡоролмалары эшлектән сыға.\nБынан бүртеп, ярылып сыҡҡайны. Торбанан газ, фонтан атҡан кеүек газ атылып торҙо һәм газ плитаһынан да, котелдан да газ бәрҙе.\n«Өй эсендә томанмы ни, бер ни ҙә күренмәй ине»,- тип хәтерләй уҙған шәмбе төнөн Ҡанаҡай ауылында йәшәүсе Ишмөхәмәт Баймөхәмәтов. Йоҡларға ятҡан ғаилә ағзалары сәғәт икеләр тирәһендә күршеләренең ишек шаҡыуына уяна. Баҡһаң, ауылда көслө газ еҫе таралған, тиҙерәк урамға, хәүефһеҙ урынға сығырға кәрәклеген хәбәр итәләр. Йорт эсендәге күренеш тә аптырауға һала, газ иҫәпләү ҡоролмаһы эшлектән сығыуы асыҡлана.\nЗөлфиә Баймөхәмәтова үҙе лә урамға сыҡҡас иҫен юғалта, шәмбе төнөнән һуң өй эсендә йөрөргә, газ плитаһын тоҡандырырға ҡурҡа.\nАуыл халҡы был төндө ҡурҡыныс төш кеүек хәтерләй. Һәр кем ҡулдарына телефон алып, яҡындарына, таныштарына шылтырата башлай, бәлә хаҡында иҫкәртә. Оло йәштәге инәйҙәр әле булһа ла баш әйләнеүенә зарлана.\nГазды бүлеү пунктындағы аварияның сәбәптәре һәр кемгә мәғлүм. Регуляторҙағы мембрананың шартлауы ҡоролманың эшлектән сығыуына килтергән. Һөҙөмтәлә газ баҫымы күтәрелә.\nИгорь Спащенко, «Газпром газ бүлеү Өфө» йәмғиәтенең ишембай филиалы директоры: «Һаҡлағыс клапандар эшләй башлағас, атмосфераға газ сығарыла. Был технология буйынса ҡаралған. Ләкин тап ошо төн ел булмай, шуға көслө еҫ тарала. Әммә һауала шартлау хәүефе булған концетрация йыйылмай».\nШулай ҙа ауылдағы йорттарҙың барыһында ла тиерлек счетчиктар эшлектән сыға, бер нисә көн эсендә компания үҙ иҫәбенә уларҙы яңыларына алмаштыра, етешһеҙлектәрҙе юҡ итә.\nЯңыраҡ Өфө районында йәшәүселәр ҙә газ еҫе тотҡонлоғонда булғайны. Бәхеткә күрә, Ҡанаҡайҙағы осраҡ та, Сергеевкалағы кеүек үк шыма ғына үтеп китте, оло фажиғәгә әйләнмәне. Урындағы халыҡ иһә үҙҙәрен яңынан тыуғандай хис итә. Иң мөһиме, бындай ваҡытта уяулыҡ һаҡларға кәрәк ти улар.


Хәрби хеҙмәтен үтәп ҡайтты\nЗапасҡа ебәрелгән гвардия рядовойы Бишбүләк ауылында йәшәүсе Рәмил Исламовты туғандары герой булараҡ ҡаршы алды\nБыл көндәрҙә район хәрби комиссариатынан повестка алған егеттәр армияға сроклы хеҙмәткә китә. Уларҙы тантаналы шарттарҙа рәсми заттар, туғандары hәм яҡындары оҙата. Туған иле ҡаршыһында изге бурысын үтәгән Ватанды һаҡлаусыларҙы ҙур шатлыҡ менән ҡаршылайҙар.\n— Кесе улыбыҙ Рәмил менән ноябрь башынан уҡ даими рәүештә шылтыратыша башланыҡ, сөнки уның армия хеҙмәте ваҡыты тамамлана ине. Ул бер йыл элек Бишбүлeк район хәрби комиссариатынан сроклы хеҙмәткә саҡырылғайны. Беҙ уның менән бергә кoндәрҙе иҫәпләнек hәм алыҫ Хабаровск ҡалаһында урынлашҡан хәрби частән запасҡа китеүҙең теүәл датаһын белдек, — ти Флорит Исламов.\nИрле-ҡатынлы Исламовтар өс ныҡлы hәм хеҙмәт һөйөүсән ул үҫтергн, улар барыһы ла Мәскәүҙә РГАУ Тимирязев исемендәге ауыл хужалығы академияһын тамамлап, юғары белем алған. Өлкәнндәре Фидан өйләнгән, ул запастағы офицер, Тверь өлкәһендә ауыл хужалығы фирмаһы идарасыһы булып эшләй. Дамир Екатеринбург ҡалаһында хеҙмәт иткән. Ул ғаиләһе менән Өфөлә йәшәй, ауыл хужалығы техникаһын һатыу буйынса менеджер булып эшләй. Флорит Галиәкбәр улы утыҙ йыл элек Приморье крайында хеҙмәт иткән.\n— Беҙҙең ғаиләлә армияға айырым hәм ихтирамлы мөнәсәбәт, — тип һыҙыҡ өҫтөнеә ала гвардиясының атаһы. — Рәмил Хабаровск — Мәскәү — Өфө авиарейсы менән осто. «Шереметьево-2» халыҡ-ара аэропортында күсеп ултырыу ваҡытында өлкән ағаһы уны ғаиләһе менән Мәскәү янынан махсус килеп, ҡаршы алды. Беҙ ҡатыным Рәйлә менән Рәмилдең Бишбүләккә ҡайтып етеүен көтөп торманыҡ, икенсе улыбыҙҙың ғаиләһе менән Өфө аэропортына киттек. Оҙаҡ айырылып тороуҙан һуң, осрашыу шау-шыулы hәм шатлыҡлы булды. Дамирҙың ҡатыны Лиана hәм улы Әмир, Рәмилде армиянан көтөп алған ҡыҙы Ирина менән беҙ, аэропорттың бихисап пассажирҙары hәм хеҙмәткәрҙәре беҙгә аптырап ҡарап торҙо.\nЗапастағы гвардия рядовойы Исламовтың атаһы иҫтәлекле осра-шыу миҙгеленең фотографияларын күрһәтә hәм улының армиялағы сағыу миҙгелдәре менән уртаҡлаша.\nХәрби хеҙмәтте Рәмил Исламов 30763-се гвардия хәрби частендә 3-сө инженер батальоны инженер-юл ротаһы миналарҙан таҙартыу взводының инженер-сапер бүлексәһендә машина йөрөтөүсеһе булып үтә. Уға Чукотка, Камчатка hәм Владивосток ҡалаларында хеҙмәт командировкаларында булырға тура килә. Ул күптән түгел генә армияның «Көнсығыш-2018» ҙур масштаблы дөйөм ғәскәр уҡыуҙарында ҡатнашҡан. Уның менән бер частьтә яҡташтары Спиридоновтар хеҙмәт иткән. Кесе Сиҙәк ауылынан Григорий Спиридонов менән Бишбүләк ауылынан Евгений Спиридонов.\nҺалдаттың атаһы гвардия инженер-юл ротаһы командиры гвардия капитаны Иван Николаев hәм гвардия хәрби часть командиры гвардия полковнигы Владимир Голышев ҡул ҡуйған гвардия рядовойы Рәмил Флорит улы Исламов исеменә өс рәхмәт хатын ғорурлыҡ менән күрһәтә. Улар һалдаттың ата-әсәһенә ысын һуғышсы hәм Ватан патриоты тәрбиәләгән өсөн ысын күңелдән рәхмәт белдергән. Һәм шундай һығымта яһағандар: «..Р.Ф. Исламов Юғары хәрби учреждениеға уҡырға керергә лайыҡ, артабан Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы hәм Эске эштәр министрлығы органдарында, шулай уҡ дәүләт хеҙмәтендә хеҙмәт итә ала».\n— Беҙ улыбыҙ хеҙмәт иткән командованиеға юғары баһа биргәндәре өсөн рәхмәтле. Рәмил бер йыл эсендә өлкәнәйеп киткән, дoньяға ҡарашы үҙгәргән — ти Флорит Ғәлиәкбәр улы. — Ә ул нимә аша үткән — теләһә ҡайһы ысын ир-ат көнләшерлек!\nФото Исламовтарҙың ғаилә архивынан.


“Театр – ул мөғжизәләр иле!”\n13 Декабрь 2019, 11:30\nАктер һөнәре, театр, актерлыҡ һәләте, театрҙа эшләү... Ошолар һәм актер тормошоноң башҡа күп ҡыҙыҡлы факттары тураһында беҙҙең яҡташыбыҙ, Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай дәүләт башҡорт драма театры артисы Гөлфиә Урал ҡыҙы МӘҠСҮТОВА һөйләне.\nГөлфиә Мәҡсүтова 1997 йылда Ҡашҡар ауылында тыуған. Уға 7 йәш тирәһе булғанда ғаиләһе Матрай ауылына барып төпләнә. Матрай урта мәктәбенең 10-сы класынан һуң, Стәрлетамаҡ мәҙәниәт һәм сәнғәт колледжының театр факультетында уҡып сыға.\n– Беренсе һорауым, әлбиттә, актриса һөнәренә нисек килеүең тураһында...\n– Мәктәптә уҡыған йылдарҙа мин халыҡ бейеүҙәре менән шөғөлләнә инем. Беҙҙә көслө етәкселәр булды. Үҙебеҙҙең ауылдан тыш, Йылайырҙа ла, Өфөлә лә йыш сығыш яһай инек. Бала саҡтан сәхнәлә йөрөнөм.\nШулай ҙа актриса булыу тураһында ныҡлап бер туған апайым Стәрлетамаҡтың мәҙәниәт һәм сәнғәт колледжына хореографҡа уҡырға ингәс уйлай башланым: апайым ул уҡыу йортонда ниндәй факультеттар булыуы, ундағы тормошто ҡыҙыҡтырып һөйләй торғайны. Шулай, үҙем өсөн 9-сы кластан һуң актрисалыҡҡа уҡырға барырға, тигән ҡарарға килдем. Ләкин ата-әсәйем ҡаршы булып сыҡты, йәнәһе, апайың да сәнғәттә, һин дә – улай бумай инде, тинеләр. Мин, шулай итеп, унынсы класҡа ҡалдым. Ләкин тиҙ аңланым: мәктәптә миңә башҡаса ҡыҙыҡ түгел, инде конкрет берәй һөнәргә уҡығым килде. 10-сы класты тамамлағас, апайым менән колледжға киттем дә барҙым, һәм уҡырға индем.\n– Ата-әсәйең хәҙер һөнәреңә нисек ҡарай?\n– Әйтеүемсә, башта ҡаршы килделәр, әммә уҡый башлағас, атайым да, әсәйем дә һәр саҡ минең яҡлы булдылар, ярҙам иттеләр. Шуға ла мин уларға шул тиклем рәхмәтлемен! Атайым – тормошомдағы иң мөһим ир, минең өсөн өлгө, төп кәңәшсем. Тап ул беҙҙә матурлыҡҡа һөйөү уятты. Әсәйем дә мин тип өҙөлөп тора, йылы һүҙе, ҡарашы менән фатихаһын бирә, ярҙам итә. Йылайыр районының ниндәй генә ауылына бармайыҡ, ул да, күстәнәстәрен алып, шунда килеп етә, артистарҙы тәмле-тәмле ризыҡтары менән һыйлап ҡала.\n– “Актриса булыу – ысын һөнәр түгел, эш таба алмаясаҡһың,” – тиеүселәр булманымы?\n– Булды. “Аҡсаһыҙ эш, гел дә юлда йөрөйһөгөҙ, ғаилә ҡороп булмаясаҡ, буласаҡ иптәшең аңлармы”, – тиеүселәр күп булды, әле лә табылып торалар. Әлбиттә, театрҙа эшләгәс, гастролдәрҙә лә күп йөрөйбөҙ. Тик мин һәр саҡ әйтәм: “Мин бит аҡса эшләр өсөн һайламаным был һөнәрҙе, ә күңел өсөн. Йәнем шулай талап итте”.\nАта-әсәләргә, өлкән быуын кешеләренә шуны әйтер инем: балаларға һөнәр һайлағанда ирек бирегеҙ. “Текә” уҡыу йортона ата-әсәһе шулай ҡушҡан өсөн генә инеп, аҙаҡ уны уҡып бөтә алмай, уҡып бөткән хәлдә лә ғүмер буйына күңеленә ятмаған эштә эшләргә мәжбүр булған таныштарым бар. Кем ғәйепле инде һуң тормоштары бәхетһеҙ үткәнгә?\n– Театр факультеты студентының тормошо башҡаларҙыҡынан айырыла, тиҙәр...\n– Эйе, театр факультетында уҡыусыларҙың тормошо бүтәндәрҙекенә оҡшамаған. Иртәле-кисле репетициялар. Уларҙан тыш, вокалға һәм бейеүгә йөрөп өлгөрөргә кәрәк. Уҡыуҙан арып-талып ҡайтаһың. Етмәһә, минең характер ҙа йомшаҡ түгел, әйтһәм – тураһын әйтәм ҡуям, шуға уҡытыусылар менән дә ауырлыҡтар тыуғаны булды. Тик бер ваҡытта ла уҡыуҙы ташларға уйламаным. Уҡырға беҙ 26 кеше индек, 7-8 кеше генә бөттөк, театрҙа өсәүебеҙ генә эшләп йөрөй.\n– “Эшләп йөрөй” тигәндәй, хеҙмәт юлың нисегерәк башланып китте?\n– Сибайҙа мин өсөнсө йыл эшләйем. Унда мин “яңылыш ҡына” килеп эләктем. Әлеге көндә мин сәнғәт институтында уҡып йөрөйөм. Бына шунда уҡырға инеп йөрөгәндә, кемдер миңә эш урыны булыуын хәбәр итте. Шылтыратып һөйләшә һалдым, кил, тинеләр.\nТәүге ролем “Әүлиә” спектаклендә һуҡыр ҡыҙ Анастасия булды. Шунан Мостай Кәримдең “Ҡыҙ урлау” спектаклендә төп героиня Йәмиләне уйнаным. Был роль миңә бик ҡыйын бирелде.\nШулай уҡ беҙ балалар өсөн төрлө әкиттәр ҡуябыҙ, уларҙа ла ҡатнашам. Тағы бер ҙур ролде Ишмулла Дилмөхәмәтов әҫәре буйынса ҡуйылған “Тере тупраҡ” спектаклендә башҡарҙым. Унда мин төп героиняны – Һарылайсәс исемле ҡыҙҙы уйнаным. Ул роль еңелерәк бирелде, ләззәтләнеп уйнаған ролдәремдең береһе. Быйыл “Башмағым” спектаклендә төп ролде – Сәрүәрҙе уйнаным. Был спектаклде ысын күңелдән оҡшатам. “Үгәй ҡыҙ” әкиәтендә Туйбикәне уйнайым, ул шулай һимеҙ, ялҡау, тупаҫ ҡыҙыҡай. Был ролде мин ихлас яратып эшләнем.\n– Ролдәр өҫтөндә нисек эшләйһең? Образдарҙы нисек тыуҙыраһың?\n– Ролдәр өҫтөндә эшләү – үҙе бер айырым тарих ул. Был эштең уңышы режиссерҙан да, коллективтан да тора. Башта үҙ көсөңә ышанып етмәйһең, килеп сығырмы, юҡмы, бәлки баш тартырға ла ҡуйырғалыр, тигән икеле-микеле уйҙар ҙа була. Коллегалар тәнҡит һүҙҙәре әйтһә, был уйҙар икеләтә арта.\n“Ҡыҙ урлау”ҙағы Йәмиләне илап тигәндәй сығарҙым. Ә “Башмағым”да эшләүе миңә рәхәт булды. Бәлки героиняның характеры үҙемдекенә оҡшаш булғанғалыр, тип уйлайым. Ғәҙәттә мин тыйнаҡ, ябай, оялсан ҡыҙҙарҙы уйнайым, ә минең характерым бөтөнләй ҡапма-ҡаршы. Шуға ла төрлө ролдәр миңә төрлөсә бирелә.\n– Образдан сыға алмаған саҡтарың булдымы?\n– Быны образдан сыға алмау тип әйтеп буламы икән: ҡайһы саҡ мин хатта үҙем дә ҡапыл-ҡара аңламайым – ролдә йөрөп ятаммы, әллә былаймы? Спектаклде әҙерләгәндә мин ролдән башҡа бер нәмә тураһында ла уйлай алмайым, телефондан шылтыратыуҙарға ла хатта яуап бирмәйем. Шуның өсөн әсәйҙән гел әрләнеп алам. Бындай хәл бөтә артистарҙа ла барҙыр. Иртәнсәк торғас – ҡабатлайһың, эштә – ҡабатлайһың, ҡайтҡас – ҡабатлайһың... Премьера үтмәйенсә тыныслана алмайым. Профессияның үҙенсәлегелер был күренеш.\n– Һинең өсөн театр – ул...\n– Театр – ул мөғжизәләр иле, икенсе донъя. Унда илап та, көлөп тә алаһың. Театрҙың нимә икәнен аңлар өсөн актер булырға кәрәктер: ни һан тамашасы алдында уйнағанда, йәки премьера ваҡытында, йәки спектаклдән һуң рәхмәт әйткәндәрен тыҡлағанда кисергән тойғоларҙы әйтеп аңлатып буламай. Хәҙерге ваҡытта эшем беренсе урында тора. Театрҙан ҡайтмай эшләр инем. Әлеге мәлдә мин өлкән коллегаларымдан күберәк белем, тәжрибә алырға тырышам. Әгәр театрҙы минең тормошомдан алып ташлаһалар – ғүмерем бер төрлө, төҫһөҙ булыр ине, хатта йәшәй ҙә алмаҫ инем, моғайын.\n– Театр һуңғы йылдарҙа төпкөл ауылдарға бөтөнләй килмәй башланы. Был нимә менән бәйле? Һинеңсә төпкөл һәм бәләкәй ауылдарға спектаклдәр менән йөрөү кәрәкме?\n– Мин, театрҙар ауылдарға бөтөнләй килмәй, тип әйтмәҫ инем. Беҙ һәр саҡ гастролдәрҙә йөрөйбөҙ. Һәр хәлдә, беҙҙең театрҙы берәй ауылға саҡыралар икән, барырға тырышабыҙ. Ләкин бында ауыл клубындағы шарттар ҙа ҙур роль уйнай. Күпселек клубтарҙа сәхнә бәләкәй генә, актерҙар һыймай, клуб һыуыҡ, кеше йөрөмәй – быларҙың барыһын да шулай уҡ иҫәпкә алырға кәрәк.\nТағы ла шуны әйтеп киткем килә: Йылайыр районында спектаклдәргә кеше йөрөмәй. Бөтә республика буйлап гастролдәргә йөрөйбөҙ, тик Йылайырҙа ғына ярым буш залдар, ә кешеләрҙең йыйылғанын сәғәттән ашыу көтәбеҙ. Хатта яҡташыбыҙ Ишмулла Дилмөхәмәтов әҫәре буйынса икенсе бер яҡташыбыҙ – районыбыҙҙан сыҡҡан күренекле режиссер Азат Нәҙерғолов ҡуйған спектаклгә лә бик әҙ кеше килде. Шуға күңелем әрней. Яҡташтарыма шул бер теләк: театрға йөрөһөндәр ине. Спектакль ҡарап, һин бит үҙеңә фәһем дә, дәрт тә алаһың, ял да итәһең, үҙең өсөн яңылыҡ та белеп ҡайтаһың.\n– Спектаклде сәхнәгә сығарыу процесы нисек бара?\n– Ҡуйыласаҡ әҫәрҙе режиссер тәҡдим итә. Уҡыйбыҙ, фекер алышабыҙ. Оҡшаһа – алабыҙ. Артабан режиссер ролдәрҙе бүлә. Әҫәрҙе, ролдәргә бүлешеп, күмәкләп уҡыйбыҙ, режиссер һәр кемдең бурысын аңлатҡандан һуң, сәхнәгә сығабыҙ. Өлөшләп ҡабатлай башлайбыҙ. Яйлап-яйлап өлөштәрҙе тоташтырып, тулыһынса ҡуябыҙ. Әҫәрҙе сәхнәгә сығарыу оҙаҡ процесс – актерҙар ролдәренә көн дә яңылыҡтар индерә бара, режиссер: “Эйе, шундай герой кәрәк”, – тимәйенсә, эшләйһең дә эшләйһең. Шул уҡ ваҡытта рәссамдар менән дә эш бара. Хореографтар, композиторҙар килә, йырлайбыҙ, бейейбеҙ. Күмәкләп, дәррәү, бер маҡсат өҫтөндә эшләйбеҙ. Бер бөтөн булып ҡайнайбыҙ. Бик күңелле процесс. Яратам мин спектаклде әҙерләү ваҡытын.\n– Кинола төшөргә теләгең юҡмы?\n– Теләгем бар ҙа, тик әлегә кастингтарға йөрөгәнем юҡ. Әйткәндәй, быйыл мин коллегам менән Сибай телевидениеһы төшөргән социаль видеороликта төштөм.\n– Кино сәнғәте, телевидение популяр заманда театр үлмәй йәшәп килә. Һинеңсә, нимә йәшәтә театрҙы?\n– Театр – тере огранизм. Уға килеп торалар, унан китеп торалар. Уның үлемен хатта күҙ алдына килтерә алмайым. Театрға ғашиҡ кешеләр әле лә бик күп һәм уның юҡҡа сығыуы тураһында һүҙ ҙә булыуы мөмкин түгел.\n– Нисек яҡшы актерҙы насарҙан айырырға?\n– Ҡыҙыҡ һорау. Актерҙар, минеңсә, яҡшыға һәм насарға бүленмәй. Була актерға тап килгән роль, “һинең өсөн яҙылған,” тиҙәр шул саҡта. Шулай тап килһә – бик яҡшы. Ә бына күңелеңә ятмаған роль эләкһә, ҡыйынға тура килә. Һин, әлбиттә, һәр осраҡта ла тырышып эшләйәсәкһең. Тик бөтә нәмә лә актерҙан ғына тормайҙыр.\n– Актерлыҡ һәләтеңде көндәлек тормошта ҡулланаһыңмы?\n– Ҡана, әртислек һәләтемде ҡулланайым әле, тип алдан әйтеп килеп сыҡмайҙыр ул. Булмышыма шундай холоҡ-фиғел һалынғас, үҙенән-үҙе килеп сығалыр. Шулай ҙа актерлыҡ һәләте тормошта бик ярҙам итәлер, тип уйлайым.\n– Актер булып тыуыр кәрәкме, әллә теләгән бер кеше был һөнәргә уҡып сыға аламы?\n– Талантһыҙ кешеләр булмайҙыр. Була тик ныҡ талантлы кешеләр һәм таланты ныҡлап асылып етмәгәндәр. Ике осраҡта ла үҙ өҫтөңдә эшләргә кәрәк. Былай ғына булмай. Театрҙа ла, талантың булып, оҙаҡ ваҡыт эшләмәһәң, һәләтең тупаҫлана. Һәр ижади һөнәрҙә үҙ өҫтөңдә туҡтауһыҙ эшләргә кәрәк. Театрҙа, талантым бар, мин матур һәм батыр, тип кенә булмай. Режиссерҙар эшләрлек булһаң ғына һинең менән эшләйәсәктәр.\n– Киләсәккә ниндәй пландарың, уй-хыялдарың бар?\n– Яратҡан эшемдә эшләп йөрөйөм – шуға бәхетлемен һәм рәхмәтлемен. Бар уй-хыялдар шул йүнәлештә үҫешеү менән бәйле. Лайыҡлы актриса һәм кеше булыу – минең иң ҙур хыялым. \n– Ҙур рәхмәт, Гөлфиә! Уңыштар һиңә!\nҺүрәттә: Гөлфиә Мәҡсүтова И.Дилмөхәмәтовтың “Тере тупраҡ” спектаклендә Һарылайсәс ролендә.


Ата-әсәләр мәғариф учреждениеларында туҡланыу сифатынан ҡәнәғәт түгел\nУлар фекеренсә, мәктәптәргә килтерелгән аҙыҡ-түлек тейешле стандарттарға яуап бирмәй. Ризыҡты һаҡлау ваҡытының күҙәтелмәүе тураһында һөйләп тораһы ла түгел, ти улар. Республиканың ата-әсәләр комитеты башланғысы менән белем усаҡтарына оҙатылған аҙыҡ-түлек хәҙер өҫтәмә тикшереү үтәсәк. Быға тиклем мәктәп ашханаһына эләккән ризыҡты квартал һайын, йәғни, өс айға бер генә тикшерәләр ине.\nАлдаҡ йә иһә мутлашыу ярҙамында теләһә ниндәй тикшереү органын да үтеү мөмкин... Әммә балалар контролен алдау икеле. Мәктәп ашханаһы бешергән аштар оҡшамай икән, ризыҡтың күпселеге өҫтәлдә ултырып ҡала. Һуңғы арала был йыш күҙәтелә, ти ата-әсәләр. Аҙыҡ-түлектең шаҡтай ҙур өлөшө сығарып ташлана. Ағыуланыу осраҡтары ла бар.\nВенера Ноғоманова, республика ата-әсәләр комитеты рәйесе урынбаҫары: «Мәғариф учреждениеларында аҙыҡ-түлек рационы төптән уйланылмай төҙөлгән. Ризыҡтарҙың күпселеге ашханаларға барып еткәнсе сифатын ғына түгел, тышҡы йөҙөн дә юғалта. Ә бала ашҡаҙаны үтә лә һиҙгер. Кәрәкмәгән ризыҡтарға аҡса әрәм иткәнсе, витаминлы һәм оҙаҡ һаҡлана торғандарына өҫтөнлөк биреү кәрәк».\nҺаҡланыу шарттары күҙәтелмәүе бер, ә бына мәктәптәрҙе аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүсе комбинаттарҙың белә күрә сифатһыҙ ашамлыҡтар алыуы тағы ла етдирәк проблема. Табыш менән сифат араһында улар, әлбиттә, тәүгеһен һайлай. Арзан ризыҡтарҙың сифаты ниндәй булыуы һәр кемгә мәғлүмдер. Уларҙы балалар ғына түгел, өлкәндәр ашҡаҙаны ла үҙләштереп бөтмәй. Ашағаныңдың файҙаһы тураһында һүҙ йөрөтөү был осраҡта урынһыҙ. Был тәртипһеҙлектәрҙе сикләү маҡсатында ата-әсәләр мәктәптәргә таратылған аҙыҡ-түлекте өҫтәмә күҙәтеү башланғысы тәҡдим иткән. Хәҙер баланың өҫтәленә эләгәсәк ашамлыҡ шик тыуҙырһа Республиканың тикшереү үҙәге аша үтәсәк. Белгестәр өс ай эсендә генә ярайһы уҡ продукцияның стандарттарға тап килмәүен асыҡлаған.\nЛюдмила Мирзаһитова, «Һынау үҙәге» белгесе: «Алты төр ризыҡтың нормаларға тап килмәүе асыҡланды. Башлыса һөт продукцияһы - сыр, эремсек, май. Какао порошогы, йәшелсәләр, томат та сифат яғынан яҡшы түгел. Мәҫәлән, майға туң май урынына үҫемлектеке ҡушылған. Уларҙы рациондан алырға беҙҙең хоҡуғыбыҙ юҡ. Беҙ тәҡдим генә итә алабыҙ, ә инде ҡалғанын комбинаттар һәм мәғариф белгестәре хәл итә».\nӘле баш ҡала мәктәптәрен аҙыҡ -түлек менән тәьмин итеүсе ике комбинат ҡына өҫтәмә тикшереү үтә. Ҡалғандар планға ярашлы квартал һайын ғына был процедураны үтә. Әгәр был алым һөҙөмтә бирһә тотош республика буйынса мәктәп аҙығы өҫтәмә экспертиза үтә башлаясаҡ.


Ағайымды юҡһынам » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Ағайымды юҡһынам\nАғайымды юҡһынам 09.02.2018 // Шәхестәр\nҠарлы-буранлы февраль айында иң ҡәҙерле кешебеҙ – ағайыбыҙ Данир Камалетдин улының арабыҙҙан китеүенә бер йыл булып та китте. Был көтөлмәгән ҡара ҡайғыны кисереү беҙҙең барыбыҙ өсөн дә бик ауыр булды.\nБигерәк тә минең, һәр ваҡыт ҡурсалап, кәрәк саҡта фәһемле кәңәштәрен биреп торған, яуаплы табип йөгөн тартҡан иң кесе һеңлеһе, өсөн. Биш ҡыҙ бала әсәйҙән бик иртә етем ҡалдыҡ. Беҙҙе кеше итеп, юғары белем алып, яратҡан һөнәребеҙ буйынса эшләргә, тормош ҡыйынлыҡтарын еңеп сығырға күп көсөн һалды Данир ағайыбыҙ.\nҠәҙерлебеҙҙең аҡыллы кәңәштәренә мин һаман да мохтажмын. Ауырлыҡтарҙы уның биргән кәңәштәрен иҫемә төшөрөп, еңеп сығырға тырышып йәшәйем. Ә һағышымды шиғыр юлдарына һалдым. Үҙ халҡы, милләте өсөн барлыҡ белемен һалып, яҡшы эштәр ҡалдырып, фани донъяларҙан киткән Данир ағайымдың яҡты иҫтәлегенә.\nАҫыл ирҙәр китә\nАҫыл ирҙәр китә был донъянан,\nНиңә улар иртә китәләр?\nСөнки улар иле, халҡы өсөн\nЯнғын уттарында көйәләр.\nИзге эштәре тороп ҡалалыр.\nХалҡы уларға күңел түрҙәрендә\nМәңгелеккә һәйкәл һалалыр.\nАҫыл ирҙәр китмәй был донъянан,\nЙондоҙ булып күктә ҡалалар.\nМилләтенә дөрөҫ юл күрһәтеп,\nМәңге һүнмәй балҡып яналар.\nДанир ағай менән Наилә еңгәй бик матур пар булды. Ағайым “Перовский”, “Байыҡ” бейеүҙәрен шундай оҫта, дәртле итеп бейеһә, еңгәй бик матур йырланы. Улар менән ҡунаҡтарҙа ултырыу үҙе бер бәхет, үҙе бер ғүмер ине.\nДанир ағайымдың арабыҙҙан ҡапыл ғына китеп барыуын бөтә туғандары, бигерәк тә уның ғаиләһе бик ауыр кисерҙе.\n60 йылға яҡын пар аҡҡоштар кеүек бер-береһен ҡайғыртып, яратышып, иңгә-иң терәп йәшәгән тормош юлдашы өсөн был ҡара ҡайғы иң ауыры булды, әлбиттә.\nЕңгәйемә сабыр булып, рух көсөн һындырмай йәшәүен теләп, уға арнап яҙған шиғырҙы йыр юлдарына һалдым.\nЯңғыҙ аҡҡош һәр йыл һайын\nҠайта ошо күлгә генә.\nЫшана алмай һөйгәненең\nБыл донъянан киткәненә.\nЯңғыҙ аҡҡош, зар илатып,\nКүл буйҙарын яңғыратып,\nҺөйгән йәрең эҙләмәсе,\nҮҙәктәрҙе һин өҙмәсе.\nЙән дуҫҡайың был донъянан\nКитеп барҙы — һин аңласы.\nЯңғыҙ ҡалған аҡҡошҡайҙар\nСит-яттарҙы тиң итмәйҙәр.\nҮҙ йәрҙәрен көтә улар,\nҮҙ йәрҙәрен гел эҙләйҙәр.\nАвтор: Р. ХАРУНОВА.


Эстафета тотош районды йыйҙы\nСпортсылар Калмыков һәм Коммунистик урамдары киҫелешендә старт алды. Уларҙың хәүефһеҙлеген ЮХХДИ бүлеге һәм Үҙәк дауахана хеҙмәткәрҙәре тәьмин итте. Эстафета таяҡтарын ҡулдарына ҡыҫып, йүгеректәр алға ынтылды. Красноусол\nауыл советы (23-сө һанлы команда) исеменән ярышҡан спорт мастеры Эдуард Өмөтбаев тәүҙән үк барыһын да күпкә артта ҡалдырҙы. Ауыл советының тағы ла бер командаһы (22-се һанлы) финиш һыҙығын беренсе булып үтте. Был еңеүгә спорт мастеры\nЛиана Хәкимова ла ҙур өлөш индерҙе. Икенсе урында 23-сө команда булды. Мәктәп уҡыусылары араһында 3-сө мәктәп командаһы еңеүсе булһа, аҡкүлдәр – икенсе, 2-се мәктәп командаһы өсөнсө, сәйетбабалар – дүртенсе, 1-се мәктәп бишенсе урындарҙы алды. Дөйөм белем биреү мәктәптәренән Йөҙимән мәктәбе – беренсе, Үзбәк һәм Мораҡ командалары икенсе һәм өсөнсө булды.\nПредприятиелар һәм ойошмалар араһында “Красноусол” шифаханаһы спортсылары еңеү яуланы.\nРайон хакимиәтенең физик культура һәм спорт бүлеге начальнигы Шамил Хәкимов эстафета еңеүселәрен кубоктар, миҙалдар һәм “Звезда” гәзитенә подписка менән бүләкләне.


Был донъя - мәңге йәшәһәң дә туймаҫлыҡ » Архив газеты "Йәшлек"\nМәрзиә Ғарифулла ҡыҙы ХӘМИТОВА\nЙәшәгән урыны: Ҡырмыҫҡалы районы, Ҡырмыҫҡалы ауылы.\nЙәше: 15 февралдә 100 йәше тулған.\n– Мәрзиә инәй, ғүмер юлығыҙ – үҙе бер роман яҙырлыҡ. Шул романдың иң беренсе биттәренә күҙ һалайыҡсы. Иң бәләкәй сағығыҙҙан нимәләрҙе хәтерләйһегеҙ?\n– Мин "япон бүләге" (көлә). Атайым тәүҙә действительный хеҙмәттә булды, унан япон һуғышына китте. Ул япон һуғышынан ҡайтҡас, мин тыуғанмын. Сабый саҡта атайым мине алдына ултыртып ала ла: "Япон бүләге бит ул", – тип һөйә ине. Мин шуға ныҡ ышандым. Урамға сығам да маҡтанам: "Атайым мине япондан алып ҡайтҡан!" – тим.\nТөрлө эштәрҙә эшләргә тура килде, гел ауыр эш, машина-фәлән юҡ. Беҙ йәш саҡта колхоз ойошторола башланы. Шунда эшләнек, шунда ҡартайҙыҡ. Сөгөлдөр, ураҡ – бөтөнөһө лә булды... Һәр эште яратып эшләнем. Яратып эшләһәң тиҙ эшләнә ул. 60 йәшемдә пенсияға сыҡтым. Унда ла тик торманым, шәл бәйләнем, киндер һуҡтым, баҡса үҫтерҙем.\n...Оҙаҡ йәшәлде. Аллаға шөкөр, йәшәйем әле, үҙ аяғымда йөрөп ятам. Төпсөк улым менән киленемдең тәрбиәһендә бер ауырлыҡ күрмәй көн итәм. Алдағы йыл миңә 100, Йәүҙәтемә 65, Клара киленем менән бергә тороуыбыҙға 40 йыл тула. Йәүҙәтемдең ике улы бар, улар ҙа мин тип өҙөлөп тора.\n– Киленегеҙ Клара апай яңы һөйләп хайран ҡалдырҙы әле: хатта бүлмәгеҙҙең иҙәнен дә, керегеҙҙе лә үҙегеҙ йыуаһығыҙ икән?\n– Хоҙай Тәғәлә хәл биргән саҡта тик ултырмайым әле, тим ("Иҙәнен йыуа-йыуа башҡа бүлмәләргә лә инеп китә әле ул! Ә ул күтәргән ҡомғанға минең көс етмәй", – тип көлә яныбыҙҙа ултырған килене). Аллаға шөкөр, берәүгә лә ыҙа булып ятмайым, хәлемдән килгәнсе үҙемде үҙем ҡарайым. Хәтерем дә яҡшы, Аллаға шөкөр. Берәүҙең дә исем-шәрифен онотоп, хәтерләй алмай ултырғаным юҡ. Күршеләрҙең һәр балаһының тарихын һөйләп бирә алам ("Беҙҙең иҫкә төшөрә әле ул!" – тип өҫтәй килене). Өлкәнәйгәс ни, китап уҡырға ла ваҡыт табылды. Дини китаптар инде ул, боронғо китаптар. Күҙлекһеҙ уҡыным, әле 3 – 4 йыл элек кенә ҡояш яҡтыһында китап тотоп ултыра торғайным. Хәҙер күҙем насарыраҡ күрә башланы, шуныһы ауыр.\n– Ғүмерегеҙ эсендә тормошҡа ашмай ҡалған хыялығыҙ булдымы икән?\n– Әсәнең бар хыялы шул балалар тураһында инде. Аллаға шөкөр, яңғыҙым булһа ла, дүрт ул тәрбиәләп үҫтерҙем. Дүртеһе лә имен-аман әрмелә хеҙмәт итеп ҡайтты, дүртеһе лә гел һәйбәт эштә эшләне, йөҙөмә ҡыҙыллыҡ килтермәне (Был өйҙән заманында бер түгел, өс комсомол райкомы секретары сыҡҡан. – Г. Б.)\n– Һеҙҙең йәшлеккә тура килгән тарихи дәүерҙәр тураһында нимә әйтә алаһығыҙ?\n– Төшкә инмәһен инде... Шул ваҡыт менән сағыштырһам, хәҙерге донъя мәңге йәшәһәң дә туймаҫлыҡ. үҙебеҙҙе ҡарау, өҫ-башты тәрбиәләү тигән нәмә юҡ. Хәҙер балаларҙың иҫе китә "Нисек йылдар: буйы буштан-бушҡа, бер тин аҡсаһыҙ килеш дәртләнеп эшләп йөрөнөгөҙ?" – тиҙәр. әллә инде, эшләнек. Колхозлаштырыу ваҡытында иң тырыш кешеләрҙе әрәм иттеләр, шуныһы үкенесле.\n– Ниндәй тарихи шәхесте айырыуса ихтирам менән иҫкә алаһығыҙ?\n– Николай батша насар кеше түгел ине. Атайым япон һуғышы яугиры булғас, йыл да орден-миҙалдарын таҡтырып, саҡыртып ала торғайнылар, аҡса, бүләктәр менән ҡайтара инеләр. Шулай булғас, насар кеше булмағандыр, тим.\n1953 йылда, һуғыштан һуң, беренсе мәртәбә колхоздан иген бирҙеләр. Маленков ул ваҡытта Сталиндың ярҙамсыһы ине. Йәш, сибәр кеше булды, үҙе бик төплө итеп һөйләй белде. Ана шул иген биргәнде мәңге онотмам. Шуға Маленковты яратҡанмын да ҡуйғанмын (көлә). Ныҡ ихтирам иттем уны. Сталинды бик насар кеше булған тиҙәр. Ауыр йәшәнек, тик уныһы бер Сталиндан ғына тормағандыр, тим. Түрәнән генә тормай, эргәңдә йәшәгән кешеләрҙән дә тора бит инде ул. Бер-беренә ялыу яҙҙылар бит...\nБылай, элекке башлыҡтарҙың береһен дә яманлап әйтә алмайым. һәр береһе үҙенсә яҡшы булғандыр, беҙ уларҙы ҡайҙан белеп бөтәйек?\n– Мәрзиә инәй, һорауым һеҙгә сәйерерәк тойолормы икән - һеҙҙеңсә, мөхәббәт тигәне бармы икән был тормошта?\n– Әлләсе (көлөмһөрәп ҡуя). Иптәшем Шәғәли Абдулхаҡ улы һуғышта ҡалды. Ҡараңғы гүрҙәре яҡты булһын, бик һәйбәт кеше ине.\nЙәүҙәткә 25 көн тулғас, Шәғәли Магниттан хат яҙып ебәргән, баланы күрһәт, тип һорағайны. Шунан һуғышҡа китергә йыйыналар ине, әҙерләнеп яттылар. Буран, көн һыуыҡ. Йәүҙәтте нығыраҡ ураным да юлға сыҡтым. Атаһы ныҡ шатланды, ҡулынан төшөрмәне. ҡараһам, күҙе тулы йәш. "Улым, мин ҡайтмаһам, нишләрһегеҙ икән? Әсәйеңде һин ҡарарһың инде, йәме", – тип һөйләнә. Мин илайым, юҡты һөйләмә, тим. ҡайтманы... Магниттан китеүенә 15 көн тигәндә һуғышға керҙеләр. Йәүҙәтемә бер йәш тулған көндө "ҡара ҡағыҙ"ы килде.\nМиңә ул саҡ 36 йәш тулғайны. Дүрт ул менән тороп ҡалдым, иң олоһона 15 йәш ине.\n– Аҙағыраҡ һоратыусылар ҙа булғандыр бит?\n– Булды. Боролоп та ҡараманым, һөйләшмәнем, өндәшмәнем. "Миңә балаларҙы күтәрергә кәрәк", – тинем. Башҡа тормошҡа сығыу башыма инеп тә сыҡманы.\n– Тормошта үкендергән, үҙгәртергә теләгән мәлдәр ҙә булғылай...\n– Һигеҙ балам булды, дүртәүһе сабый сағында донъя ҡуйҙы. өсәүһе ҡыҙ ине. ҡайһы берҙе уйлап ҡуям, шуларҙың береһе булһа ла иҫән ҡалһасы... Балаларымдың атаһы ла шул һуңғы күрешкән саҡта, их, Мәрзиә, ҡыҙыбыҙ ҙа булһа икән, ярҙамсың булыр ине, тигәйне. Яҙманы.\n– Оҙаҡ йәшәүселәр нәҫелегеҙҙә электән барҙыр, моғайын?\n– Бар, тиһәм дә була. 80 – 90-ды уҙған туғандарым байтаҡ. Беҙ ғаиләлә ун бала булдыҡ – һигеҙ малай, ике ҡыҙ. Күҙ теймәһен, барыһы ла сәләмәт, таҙа кешеләр ине. Ғүмерҙәре эсендә бер сирләмәнеләр. Барыһы ла бик оло йәштә тәүләп сирләгәндән генә гүргә китте.\nАллаға шөкөр, йәш сағымда ла ауырып, кешене бимазалап ятҡаным булманы. Бөтөнләй сирләмәнем түгел, йәш ваҡытта бер-ике тапҡыр һыуыҡтан тешем һыҙлағанын хәтерләйем. Бергә донъя көткән кешеләрҙе оҙатып ҡалдым. Бергә эшләгән, ҡатнашып йәшәгән кешеләрем ҡалманы ла инде. Бер үҙем, бер үҙем... Гел йәштәр.\n– Оло кешеләр, ғәҙәттә, йәштәрҙе тәнҡитләргә әүәҫ була. ә һеҙ хәҙерге йәштәр тураһында ни әйтерһегеҙ?\n– Әлләсе, минең күҙгә насар йәштәр салынғаны юҡ (көлә). Бөтәһе лә һәйбәт, ипле. Мин үҙем ни, ҡарт кеше, көнө-төнө уҡынып, йәштәргә теләк теләп тик ултырам. Хоҙай уларға ғүмер бирһен, белемдәре артып торһон, ҡыуанып йәшәһендәр, тип һорайым. Хәҙер йәшәү рәхәт, һыуы ла бар, газы ла бар. Район хужаларына рәхмәт инде ошо рәхәтлекте халыҡҡа юллап биргәндәре өсөн.\n– Көнөгөҙ нисек үтә?\n– Киленем менән оҙаҡ ҡына сәй эсеп ултырырға яратам. өйгә ингән бер кешене лә сәйһеҙ сығармайбыҙ инде ул. әле нәмә һатып йөрөүселәр бик йышайҙы (Инәй өйҙән-өйгә әйбер тәҡдим итеп йөрөүсе коммивояжерҙарҙы күҙ уңында тота - Г. Б.) әйберегеҙҙе алмайбыҙ, түлкә сәй эсеп сығаһығыҙ, ти киленем.\nБөтөн кешегә лә уңын бирһен, тип теләй ҙә ултырам. Кем иҫемә төшә, шуларҙың рухына бағышлап уҡыйым да уҡыйым. Мәрхүм туғандарға, балаларыма уҡыйым. Урамды бер итеп, күршеләргә уҡыйым. Береһе иҫтән сыҡһа, шундуҡ төшөмә инә, тиҙ генә уҡый һалам.\n– Айырыуса ныҡ яратҡан ризыҡтарығыҙ бармы?\n– Һайланмайым, нимә бар, шуны ашайым. Сығып китһәләр, балаларым, әсәй, нимә алып ҡайтайыҡ, нимә ашайһың, тип өлтөрәп торалар. Аллаға шөкөр, миңә булғаны ла етә. Өнәмәгәнем – араҡы менән һыра еҫе. Беҙҙең өйҙә табынға ундай эсемлек ултыртмайҙар. Колбаса менән балыҡ ашамайым. Һауыты-һабам һәр ваҡыт ялтырап торорға тейеш, гел шулай булдым.\n– Кеҫә телефоны, видео, ноутбук һәм башҡалар кеүек хәҙерге заман "уйынсыҡтары"на нисек ҡарайһығыҙ? Улар һеҙгә ҡыҙыҡмы?\n– Ҡыҙыҡ булмай ни, ҡыҙыҡ инде (көлә). Бәләкәй телефонды күреп ныҡ аптырағайным шул. Ни антеннаһы юҡ, проводы ла күренмәй. Уның менән һөйләшеп буламы ни, тип иҫ киткәйне. Хатта шәп ишетелә икән. Ленинградтан туғандарымдың балалары шылтыратып тора, улар менән үҙем һөйләшәм. Тауыштары яп-яҡын, күрше бүлмәлә ултырған кеүек. Йәнәшәлә генә һөйләшәләр. Йыш шылтыраталар, рәхмәт.\nБалалар берәй яҡҡа сығып китһә, иҫтәренә төшөрәм, сотовыйығыҙҙы алдығыҙмы, тип һорап ҡалап. һорамаһаң, оноталар ҙа китә торғандар. ("Беҙҙең хәтер бигүк шәптән түгел шул", – тип шаяртып эләктерә инәйҙең улы Йәүҙәт ағай).\n– Мәрзиә инәй, йәшәүҙең йәме нимәлә, тип уйлайһығыҙ? Һеҙ бәхетле кешеме?\n– Аллаға шөкөр, Ул миңә көс тә, аҡыл да бирҙе, тәүфиҡтән айырманы. Үҙемдең ҡылыҡ-фиғелем өсөн ҡыҙарынырға тура килмәне. Кеше һөйләмәнем, тәмһеҙләшеп йөрөмәнем. Йәүҙәтем, киленем, әллә күпме ейән-ейәнсәрҙәрем, бүлә-бүләсәрҙәрем бар. әле бына бер улымдың ҡыҙының ҡыҙының ҡыҙына яңыраҡ 1 йәш тулды. Ошо көндө лә күрергә насип булды.\nБарыһын да күрҙем, Хоҙайым миңә тигән ғүмерҙе мул өләште. Шөкөр итәм.\nавторы: Гүзәл Байғотлина | 13 декабря 2007 | | Фекерҙәр (0)


Рәсәй федераль именлек хеҙмәтенең Башҡортостандағы идаралығы террористик һәм экстримистик күренештәрҙе булдырмау өсөн көндәлек эш алып бара\nСүриә республикаһындағы «Ислам дәүләте» террористик ойошмаһына матди ярҙам күрһәтеүсе 34 йәшлек Радик Ғилуанов оператив эш барышында ҡулға алынды.\nӘлегә тиклем ул Сибай ҡалаһында йәшәгән. Ислам дәүләтенең ҡораллы көстәр төркөмөнә һуңғы ике йылда 90 мең һум аҡса ебәргән. Аҡсаның ҡорал һәм һуғыш кәрәк- яраҡтарына тотоласағын ул яҡшы белгән. Был экстримистик ойошманың бөтә Донъяла хәлифәт төҙөү, айырым илдәрҙә һәм төбәктәрҙә радикаль ислам тәртибе урынлаштырыу өсөн көрәшеүен дә яҡташыбыҙ яҡшы аңлаған. Матди ярҙамға аҡсаны ир Сибай ҡалаһында йәшәүселәрҙән мосолмандарға ярҙам өсөн тип йыя. Был аҡсалар халыҡ-ара банк картаһы аша Рәсәйҙәге икенсе бер террористик ойошма иҫәбенә күсерелә. Февралдә Ғилуанов Сибай суды ҡарары менән террористик ойошмаларға ярҙам күрһәтеү статьяһы буйынса ғәйепле тип танылды. Енәйәтсе 4 йыл ярымға иркенән мәхрүм ителде.


АТАЙ » "Урал" гәзите\nЭш ваҡыты бөтөп, инде ҡайтырға йыйына башлағайным, һаҡ ҡына ишек шаҡынылар. Туҡылдау шундай сәйер, һағайып, башымды күтәреп ишеккә төбәлдем. Ҡыҫып асылған ишек артынан яртылаш баш күренде.\n- Мөмкинме? - Яңаҡтары ҡурҡыныс булып эскә батҡан, илле биш йәштәр самаһындағы ир бесәй һымаҡ йомшаҡ баҫып, эйелә-бөгөлә килеп инде. Алан-йолан ҡаранып алғас, ҡояштай балҡып, ҡуш ҡуллап күрешергә ҡулын һуҙҙы. Мин уларҙы күрмәгәндәй, аптырап ҡатып ҡалдым. Ҡулдар һауала эленеп торҙо ла һәленеп төштө.\n- Мөмкин! - асылған ауыҙымды ябырға ла онотоп, ҡапыл баҙап ҡалдым. Был кешене мин бит беләм. Үтә лә таныш йөҙ. Бала саҡ хәтере ныҡ, төпһөҙ күл һымаҡ бөтә нәмәне үҙенә йотоп, һеңдереп бара бит ул. Был әҙәм дә шул бала саҡтың бер хәтирәһе булып, ҡылт итеп иҫкә төштө.\n- Ултырырға мөмкинме? - теге алдындағы ултырғысҡа эйәге менән ымланы.\n- Эйе-эйе, ултырығыҙ! - Ҡапыл-ҡара онотолоп киткәнемә үҙем уңайһыҙландым. - Тыңлайым һеҙҙе?\n- Ней, улым. Нимәнән башлайым икән?\n- Тулҡынланмағыҙ! Ниндәй һорауығыҙ бар? - Улым, тигәненә иғтибар ҙа итмәйенсә, хәйер, өлкән, оло кешеләр йыш ҡына миңә шулай тип өндәшә.\n- Балам, һорау тип, һорау ҙа түгел ул, - ти теге кеше өҙгөләнеп, тотлоға-тотлоға. - М-м-мин һиңә ә-әйт..., мин һиңә ә-әйт..!\nТегенең әйтә алмай аҙапланыуын мәрәкә күреп, ултырғысымдың һөйәлмәһенә ҡырын төшөп, ни әйтерен көтә башланым. Ҡапыл был ир миңә меҫкен кеүек тойолдо.\n- Ней, улым, һин бит минең малайым. Мин, мин ней, һинең атайың булам.\nҠапыл арҡама бысаҡ ҡаҙанылармы ни, һикереп торҙом.\n- Булыуы мөмкин түгел! - тип ҡысҡырғанымды һиҙмәй ҙә ҡалдым. - Дөрөҫ түгел!\nҠыҙып барғанымды аңлап, кире урыныма ултырам.\n- Мин үҙем дә белмәй инем. Бына яңыраҡ ҡына белдем… Һорашып белештем, ысынлап та шулай. Минең исемем Вәли. Һин бит Вәлиевич. Һинең әсәйең, Ғәлиә менән беҙ йәшлектә осрашҡан инек…\n- Йә, етәр! Ниндәй һорауығыҙ бар?!\n- Әйҙә, яҡындан танышайыҡ. Бөгөн кискә беҙгә ҡунаҡҡа кил, тип саҡырайым тигәйнем. Һөйләшеп ултырырбыҙ..\n- Етәр! Һорауығыҙ булмаһа… - тип тегене тыңларға теләмәй һүҙ башлағайным, мине ул үҙе бүлдерҙе.\n- Улым! Уңайһыҙ килеп сыҡты инде, ирҙәрсә һөйләшәйек, аңлашайыҡ әле. Һеҙ тикшереү алып барған Кималов Зиннур Вәлиевич, һинең бер туған ағайың булып сыға. Шул турала үҙ-ара килешеп, бер нәмә уйлап булмаҫмы, тигән инем.\nҠапыл тәнем эҫеле-һыуыҡлы булып китте.\n- Булмай! Хәҙер үк бынан сығығыҙ! - тип ҡысҡырғанымды үҙем дә һиҙмәй ҡалдым. Ир кеше, бындай ҡаты ҡыланышты көтмәгән, күрәһең. Тәүҙә ҡаушап ҡалды, һуңынан нисек ингән, шулай тәртәнләп сығып, күҙҙән юғалды.\nҠапыл бәләкәй бала һымаҡ ҡысҡырып илағым килде, әллә ҡайҙарҙан көткән атайым, эргәмдә генә йөрөгән. Башым ауырайып киткәндәй булды, услап башымды тотам. Һы, ҡунаҡҡа кил, имеш. Миңә кәрәк саҡта, һин ҡайҙа булдың? Ә мин көттөм! Йылдар артынан йылдар үтә торҙо, ә мин төңөлмәнем, көттөм! Бөгөнгәсә көттөм, тик хыялымдағы атайым икенсе ине... Бөгөн килеп һин мине үҙең таптың һәм һине белгән дә булғанмын, баҡтиһәң, мин үҙем һиңә кәрәк булып сыҡтым. Атай, тип башҡа балалар кеүек, ауыҙ тултырып әйтеп иркәләнгем, ниндәйерәк икән минең атайым, тип зар-интизар булып күргем килгәндә, урамда атайлы малайҙар мине ҡыйырһытҡанда, һин ҡайҙа булдың?! Һы, ҡунаҡҡа кил, мин һинең атайың, еңел әйтәһең. Бына һиңә, тикшереү алып барған енәйәтсе ағайым булып сыҡты, йән тартмаһа ла, ҡан тарта, тиҙәр. Ә минең йәнем дә, ҡаным да тартмай, аңлы рәүештә тартмай, хатта ытырғандырғыс.\nТартырҙай көстө бала саҡта уҡ үҙ ҡулдарың менән өҙә һуҡҡанһың. Тағы нимә кәрәк? Бәлки йән атҡан улың енәйәт эшләмәгән булһа, бөгөн мине эҙләп табыр инеңме икән?!\nБер-бер артлы һорауҙар мейемде ҡайната. Ә бит был беҙҙең беренсе осрашыуыбыҙ түгел. Һин мине танымаһаң да, мин һине таныйым…\nАлтынсы класта уҡый инем. Дәрестәр бөткәс, ҡайтырға сыҡтым. Мәктәптән алыҫ та китеп өлгөрмәнем, үҙемдән бер класҡа алда уҡыған ике малай артымдан ҡыуып еттеләр ҙә, аҡса һоранылар, кире яуап ишеткәс, юҡты буш итеп, бәйләнә башланылар.\nБерәүһе бигерәк тызырайып инеп бара. Иғтибар итмәй китеп барырға иткәйнем дә,теге малай арттан килеп һуғып та ебәрҙе. Ҡарап тормай, мин дә тондорҙом. Эйе, һуғылып торғо килмәне. Тас-тос һуғышып киттек. Артыбыҙҙан килгән физика уҡытыусыһы айырмаһа, был хәл бик күңелһеҙ тамамланыуы көн кеүек асыҡ ине.\nИкенсе көнөнә класс етәксеһе, директор һине бүлмәһенә саҡырта, тип алып китте. Барып инһәм, күҙе күгәргән теге малай, эргәһендә ир кеше баҫып тора. Күрәһең, атаһылыр...\n- Һинме, минең малайымды туҡмап ҡайтарған?! Бына нимә эшләгәнең! - тип ир ашарҙай булып ҡарай, ә тегеһе танауын мыршылдата тартып, һытылып иларға етешкән.\nДиректор тыныс ҡына миңә ҡарап, нимә булғанын һөйләп бирергә ҡушты. Барыһын да нисек булған, шулай һөйләп бирҙем.\n- Алдай бит ул! Минең балам аҡсаға мохтаж түгел! Аллаға шөкөр, хәйерсе түгелбеҙ, хатта күптәрҙән бынамын итеп артыҡ йәшәйбеҙ! Атаһын саҡыртырға кәрәк!\n- Атаһы юҡ уның, әсәһе сменанан сменаға эшләй. Әле килә алмай, - тип класс етәксеһе аңлатып бирҙе.\n- Атайһыҙ, ата тәрбиәһен белмәгән-күрмәгән, ҡарауһыҙ балаға ышанаһығыҙмы?\nБыл һүҙҙәр йөрәгемә беҙ булып ҡаҙалды. Ҡыйын булып китте, башым әйләнгәндәй булды. Директор быны аңғарыпмы, миңә сығып торорға ҡушты. Көс-хәл менән коридорға сыҡтым. Ҡолағым төбөндә теге яман ағай әйткән: “Атайһыҙ, ата тәрбиәһен белмәгән, ҡарауһыҙ балаға ышанаһығыҙмы?” - тигән һүҙҙәр яңғырап тик тора. Улай ғына түгел, йәнемде телгеләй. Күҙемдән йәштәр урғылып сығып килә. Көсләп тыйырға тырышып, күҙемде ябырға ҡурҡып, шарҙай асам. Оҙаҡ ҡына ваҡыт үткәс, туҙынып теге кеше малайын эйәртеп килеп сыҡты.\n- Бер эләгерһең әле миңә!... - тип теш араһынан янап, нәфрәтле ҡараш ташланы ла шәп-шәп атлап сығып китте.\nБаҡтиһәң, теге малайға ялыуҙар күп, класс етәксеһе лә насар характеристика биргән. Шуға малайҙың үҙен шелтәләп, атаһына улына иғтибарлы булырға кәрәклеген әйткәндәр икән.\nШул көндө икенсе ҡаттың баҫҡысы аҫтына йәшенеп, ҡараңғы, шыҡһыҙ мөйөштән яҡлау эҙләгәндәй, күңелем рәнйеүҙән тыйыла алмай беренсе тапҡыр оҙаҡ шыңшып иланым. Атайһыҙ бала, тип әйтеп ҡыйырһытҡан һүҙҙәре йәнемде телгеләне. Был ауыр һүҙҙәрҙе шул ваҡытта беренсе һәм һуңғы тапҡыр ишеттем…\nМин-минлеге менән янанымы, әллә был юҫыҡта башҡа осрашмағас, ул хәл шуның менән бөттө. Шул көйө хәтер һандығына инеп ятты ла башҡаса ҡуҙғалтылманы.\nҠасандыр “атайһыҙ” мөһөрө таҡҡан кеше үҙе бит миңә атай булып сыҡты.\nИке малайының да енәйәт юлына баҫыуына үҙе ғәйепле бит.\nҠапыл бүлмәлә һауа етешмәгәндәй тойолдо. Баш-лығымды баш осона эләктереп, курткамдың төймәләрен дә эләктермәйенсә тышҡа атылам. Урам тултырып ҡысҡырып илағым килә. Өнһөҙ шыңшыйым. Зиһенем тарҡалып, аяҡ быуындарым бушап, ҡолап барғандай булам. Тәнтерәкләп эргәләге эскәмйәгә ултырам. Күңелем һулҡылдап: “Улай ныҡ бөтөрөнмә. Нимә бәлтерәп төштөң дә ҡуйҙың? Һин бала саҡтан уҡ ауырлыҡтарға бирешмәй, үҙеңде яҡлап үҫтең дәһә, улай ғына түгел, әсәйеңдең таянысы ла булдың. Насар ҙа йәшәмәнең. Тик атай наҙы ғына күрмәнең инде”, - тип мине эстән йыуата.\nИх, атай, күпме тапҡыр һинең һыныңды күҙ алдына килтерергә тырышып, хыялы-мда һинең менән осраштым. Һин унда буй еткеһеҙ мөһабәт инең. Мине көрәктәй ҡулдарың менән күтәреп күккә сөйә-сөйә шаяраң, ә мин иҫем китеп шарҡылдап көлөп, рәхәтләнеп һикерәм. Хыялымдағы атай менән гел шулай йәшәнем, гел эргәмдә йөрөп, миңә дәрт, көс биреп торҙо. Әле лә ул эргәмдә… Тик һин ул атайҙың бөтөнләй киреһе, минең атайым төлкө сүрәтендәге меҫкен кеше түгел! Ә бөгөн аяҙ күктә йәшен атҡан һымаҡ ҡапыл, меҫкенләнеп үҙең килдең. Ҡасандыр хыялымда һырынып, яҡлау эҙләргә теләгән атайым, бөгөн үҙе ярҙам һорап килгән. Дөрөҫөрәге, ғәзиз улдарын ҡурсалаған юха йылан булып сыҡты. Йәне теләгән йылан ите ашаған, тиҙәр. Бына ҡайҙа ул! Имеш, атай булып сыҡҡан. Әгәр улдарың ошо хәлгә ҡалмаһа, мине табыр инеңме, дөрөҫөрәге, минең был донъяла барлығымды иҫләр инеңме?!\n“Мин һине танымайым, бөгөн ебеп төштөң, тормош бит ул, тормош булғас, бөтәһе лә була”, - тип күңелем мине шелтәләп тә алды.\nТуҡта, ысынлап, нимә былайтып ултырам әле. Әсәйемдең хәлен барып беләйем. Уны күрмәгәнемә бер аҙна булып килә ләһә, тип урынымдан ырғып тороп, әсәйем йәшәгән, тыуып-үҫкән йортом яғына йүнәлдем.\nӘсәйем дә эштән саҡ ҡайтып тора икән.\n- Әй, балаҡайым, ҡайһылай оҙаҡ килмәй киттеңсе, ней, ошо арала үҙем дә бушай алмайым, - тип, һәр ваҡыттағыса үрелә биреп, арҡамдан тупылдатып һөйҙө. Буйға ла ап-арыуыҡмын шул, әсәйемдән бер башҡа аша ҡарап торам.\nЭсемдә ҡайнаған утты тышҡа сығармаҫҡа тырышып, көлөп һөйләшәм. Хәл-әхүәлдәрҙе белешеп, көлә-көлә сәй эсеп алдыҡ. Ҡайтырға сығырға ыңғайлағайным, әсәйемдең йөҙө кинәт үҙгәреп, етдиләнеп китте. Ниҙер әйтергә теләй, һиҙеп торам. Сабыр ғына көтәм.\n- Балам, һиңә әйтер һүҙем бар. Хәҙер һин бәләкәй түгелһең, үҙең ике балаға атай булдың, әйтмәҫмен, тигән инем дә, әйтмәй ҡалдырһам, дөрөҫ булмаҫ, - әсәйем уратып һүҙ башлаһа ла, ни әйтерен һиҙеп ултырам. - Әйтер һүҙем һинең атайың тураһында, ошо ҡалала йәшәй бит ул. Хәйер, бында йәшәһә лә, мин уның менән күрешеп йөрөү түгел, осраҡлы ла осрашҡаным булманы. Ә өс көн элек ул мине үҙе килеп тапты һәм мине һинең менән таныштырыуымды үтенеп һораны. - Сабыр ғына артабан тыңлайым. - Мин уға, хәҙер ул бәләкәй бала түгел, уның ихтыярында, тинем. Күрергә, танышырға теләгең булһа, улым, үҙең уйла, һинең эш.\n- Әсәй, юҡҡа борсолма, уйлағанмын инде, - тип, тиҙ генә хушлашып ҡайтырға сыҡтым, дөрөҫөрәге, балаларым янына ашыҡтым.\n“Миндә йәшәгән атайың изге күңелле, ул һиңә тоғро кәңәшсе, һәр ваҡыт эргәңдә … һин уға өйрәнгәнһең”, - тип шыбырлай күңелем.


Эсегеҙ буҙа – белмәҫһегеҙ ыҙа! – Централизованная библиотечная система Хайбуллинский район\nЭсегеҙ буҙа – белмәҫһегеҙ ыҙа!\nГлавная » Новости » Эсегеҙ буҙа – белмәҫһегеҙ ыҙа!\nҮҙәк район китапханаһының башҡорт әҙәбиәте һәм тыуған яҡты өйрәнеү бүлеге китапхананың әүҙем уҡыусыларына һәм “Ағинәйҙәр” өсөн һаулыҡ көнөнә арналған «Эсегеҙ буҙа – белмәҫһегеҙ ыҙа!» тип аталған кисә уҙғарҙы.\nТарихтан билдәле булыуынса, башҡорттар үҙ ирке менән Рәсәй дәүләтенә ҡушылғас, йәннәткә тиң ерҙәребеҙҙә күпләп араҡы шарап заводтары төҙөлә. Буҙаһы, һитә балы, ҡымыҙы, айраны менән көн күргән халыҡты ят эсемлектәргә күндереү төрлө саралар аша нисек тә тормошҡа ашырыла.\nБәхеткә күрә, халҡыбыҙ араҡының ни тиклем аң-аҡылды томалағанын аңлап, үҙебеҙҙең хәләл ризыҡтарыбыҙға йөҙө менән боролоуы бик шат күренеш. Алдынғы ҡарашлы зыялыларыбыҙҙың тырышлығы менән халыҡ араһында һаҡланып ҡалған тәбиғи милли эсемлектәребеҙҙе әҙерләү серҙәре, йолалары тергеҙелде.\nБуҙа – халҡыбыҙҙың шифалы эсемлектәренең береһе. Ҡунаҡҡа айырыуса хөрмәт күрһәтеү билдәһе лә булған буҙа менән һыйлау. Витамин һәм минералдарға бай был ризыҡ ашҡаҙан, бөйөр, бауыр, нервылар системаһы эшмәкәрлеген яҡшырта. Туҡлыҡлы ла, файҙалы ла эсемлегебеҙгә ҡарата һуңғы йылдарҙа иғтибар артты, ауылдарҙа буҙа байрамдары үткәрелеп тороуы – быға асыҡ дәлил. Буҙа — туҡлыҡлы эсемлек, ҡымыҙ һымаҡ уҡ башҡорт милли аш-һыуы булып һанала.\nСараға күп йылдар ғаиләһен, тыуғандарын шифалы эсемлек менән һыйлаусы, буҙа эшләү оҫтаһы Менәүәрә Исхаҡ ҡыҙы Бохарбаева саҡырылды. Ул ентекле итеп уны яһау алымдарын өйрәтте, яңы ғына өлгөргән күпереп торған буҙа менән һыйланы. Үҙе ижад иткән “Буҙа” шиғырын уҡып ишеттерҙе.\n– Уның файҙаһын үҙебеҙ ҙә һиҙәбеҙ, сирҙәргә бирешеп бармайбыҙ, әленән-әле яңыртып яһап торам, бер ҙә өҙөлмәйбеҙ. Тыуған көндәргә, юбилейҙарға алып барам, башҡа милләт кешеләренә лә оҡшай, ҡыҙыҡһынып рецепт өлгөһөн һорашалар, – тине Менәүәрә Исхаҡ ҡыҙы.\nКитапхана хеҙмәткәрҙәре “Һаулыҡ – ҙур байлыҡ” тип аталған китап күргәҙмәһе менән таныштырып “Күңел тыныслығы – сәләмәтлек нигеҙе” тип исемләнгән белешмә тапшырҙылар.\nМинералдарға, аҡһымдарға бай һоло ононан, йә ярмаһынан әҙерләнгән был эсемлек, ысынлап та ихтирамға һәм ихтибарға лайыҡ! Туҡлыҡлы, шифалы, арзан буҙа өҫтәлебеҙҙән йәйен-ҡышын өҙөлмәһен ине! Уны бәләкәстән эсеп, күнегеп үҫкәндәр ситтән килгән ят эсемлектәргә ымһынмаҫ.\n← Приключение Вовки в Тридевятом царстве, в книжном государстве\nПравовая игра для старшеклассников « Я и мои права» →


Рәсәй айтисылары алдында 300 миллиард һумлыҡ баҙар тора\nӘле ил компанияларының йыл һайын ошо күләмдә заманса технологияларға тотонған аҡсаһы сит илдәргә китә. Был турала бөгөн «Проф-айти» Бөтә Рәсәй конкурсында белдерелде. Абруйлы сара Өфөлә үтә, әүәлгеләре Сыктывкар, Рязань, Ханты-Мансы ҡалаларында ойошторолған. Был юлы ул форум форматында бара, проекттар конкурсынан тыш, фекер алышыуҙар, түңәрәк өҫтәлдәр ҙә ҡаралған. Пленар ултырышта Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов, Рәсәй Президенты ярҙамсыһы Игорь Щеголев һәм ошо өлкәлә эшләгән билдәле компаниялар етәкселәре ҡатнашты.\nАйтишниктарҙың уңыштары байтаҡ, заманса мәғлүмәт технологияларын уйлап табыусылар ҙа, уңышлы ғәмәлгә индереүселәр ҙә бар. Уларҙың ҡайһы берҙәре менән Конгресс холл фойеһында асылған күргәҙмәлә лә танышырға мөмкин. Әле төп бурыс был яңылыҡтарҙы дөйөм ҡулланыуға индереү тора. Сөнки Рәсәй компаниялары йыл һайын айти технологияларға 300 миллиард һум тотона. Был аҡсаның 90 проценты сит илдәргә китә.\nӨфөлә үткән конкурста илдең 38 төбәгенән 100-ҙән ашыу проект тәҡдим ителә. Башҡортостандан өсәү, Өфө ҡала хакимиәтен «Милек» автоматлаштырылған мәғлүмәт системаһы, ял һәм һауыҡтырыу өлкәһе хеҙмәттәре менән файҙаланған балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе берҙәм теркәү системаһы һәм «Асыҡ Республика» проекты.\nБыл тәңгәлдә дәүләт һәм муниципаль хеҙмәттәр, ведомство-ара документтар әйләнеше һәм әлбиттә, электрон белем биреү буйынса эшмәкәрлекте атап үтергә мөмкин, һуңғыһы буйынса уңыштар ярайһы ғына. Беҙ был яңылыҡты башҡа төбәктәрҙән алда үҙләштерә башланыҡ һәм эш дауам килсәктә лә дауам итәсәк, тине Рөстәм Хәмитов.\nБашҡортостандың мәғлүмәт технологиялары буйынса уртаҡлашыр тәжрибәһе байтаҡ. Мәҫәлән, электрон хеҙмәттәр буйынса Республика илдә иң алдынғы урындарҙың береһен биләй. Өс йыл элек кенә был ресурс менән 500 мең тирәһе кеше файҙаланһа бөгөн 2 миллиондан ашыу.\nАйти технологиялар ҙа импортты алмаштырыу технология бойондороҡһоҙлоғон һәм именлекте тәьмин итеүҙән тыш, Бөтә Рсәй иҡтисадын да алға этәрә. Һүҙ донъя баҙарынан айырылыу тураһында бармай, беҙ экспорт хаҡында ла уйларға тейшбеҙ, тип билдәләнде форумда.\nСараның конкурс форматынан сығып, форум рәүешендә үтеүе лә отошло. Күп ҡулланыусылар тап ошондай осрашыуҙарҙа үҙҙәре өсөн клиенттар таба. Мәҫәлән, Башҡортостандың милли архивы белгестәре форумға хеҙмәттәшлек итеү өсөн айти компания эҙләп килгән.\nФорум ике көн дауам итә. Айти конкурс еңеүселәре фекер алышыуҙан һуң асыҡ тауыш биреү буйынса билдәләнә. Проекттарҙың күбеһе ғәмәлдә лә һыналған, шуға әле үк уларҙың һөҙөмтәһе хаҡында фекер йөрөтөргә һәм киң ҡулланышҡа индереү хаҡында уйларға мөмкин.


Сәлиә Мырҙабаеваға Дәүләт Думаһы Рәйесе Рәхмәт хаты тапшырҙы // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nСәлиә Мырҙабаеваға Дәүләт Думаһы Рәйесе Рәхмәт хаты тапшырҙы\n11:24, 14 марта 2014 Сәйәсәт\nДәүләт Думаһы Рәйесе Сергей Нарышкиндан Рәхмәт хаты менән Башҡортостандан депутат, Һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет ағзаһы Сәлиә Мырҙабаева бүләкләнде. Дәүләт Думаһында, күп балалы ғаиләләр абруйын, уларҙың Рәсәй йәмғиәте өсөн әһәмиәтен арттырыуға, традицион ғаилә ҡиммәттәрен нығытыуға арналған, «Күп балалы Рәсәй: Рәсәй дәүләтселеге нигеҙҙәренең береһе. Дәүләттең заманса демографик сәйәсәтенең закондар тәьминәте», бөтә Рәсәй форумын әҙерләү һәм үткәреүҙә әүҙем ҡатнашҡан депутаттарҙы наградлау уҙҙы.\nФорум Конституцияның һәм Рәсәй Федерацияһының Федераль Йыйылышына 20 йыл тулыуға арналған саралар сиктәрендә уҙҙы. Илдең ғаилә сәйәсәтенең төп маҡсаттарының береһе балалары булған ғаиләләргә дәүләт ярҙамын көсәйтеү, ғаилә институтын нығытыу булып тора. Ғаиләләргә, шул иҫәптән күп балалы ғаиләләргә дәүләт ярҙамы күрһәтеү саралары, федераль кеүек, төбәк кимәлендә лә бар.\n2007 йылдан алып Рәсәй өсөн ғаиләләрҙә икенсе йәки артабанғы бала тыуғанда, дәүләт ярҙамының яңы өҫтәмә саралары — әсәлек (ғаилә) капиталы индерелгән.\nФедераль ҡануниәткә өҫтәмәләр индереүгә ярашлы, өс йәки унан да күберәк балалары булған граждандар бушлай, шул иҫәптән шәхси торлаҡ төҙөлөшө өсөн һатыуһыҙ, Рәсәй субъекттары закондарында ҡаралған хәлдәрҙә һәм тәртиптәрҙә ер участкалары алыу хоҡуғына эйә.\nТеги: дәүләт думаһы депутаттары,наградалар