"Известия" гәзите көндәре рамкаһында Мәскәү Манежында "Киң матбуғат саралары: рус телен һаҡлаумы, юҡҡа сығарыумы"\nтемаһына "түңәрәк өҫтәл" үтте. Хәбәр ителеүенсә, унда "Изве стия"ның телевизион күҙәтеүсеһе Ирина Петровская, Рус теле и нституты профессоры Леонид Крысин, "Эхо Москвы" радиостанция һының "Русса һөйләшәбеҙ"программаһын әҙерләп алып барыусы Ма рина Королева, рус теле белгестәре Алевтина Кузичева, Леонид\nИванов, Светлана Светана ҡатнашты.\n"Түңәрәк өҫтәл"темаһы киң матбуғат сараларында журнали старҙың рус телен боҙоуына арналды. Уларҙың мәҡәләләре, те левидение һәм радиолағы сюжеттары һөҙөмтәһендә рус теленә си т ил, хатта жаргон һүҙҙәрҙең инеп урынлаша. Был ситуацияла м атбуғатхеҙмәткәрҙәренең яуаплылыҡ дәрәжәһе күпме, бәлки цен зураны яңынан ҡайтарырға кәрәктер Ғөмүмән, матбуғатта жарго н менән нисек көрәшергә була Дискуссияла ҡатнашыусылар ошо һорауҙарға яуап эҙләне лә инде. Йыйылыусыларҙың күпселеге жу рналистарҙы тыуған телде боҙоусы вирустарҙы йөрөтөүсе генә, ә төп сәбәп йәмғиәттең үҙендә тора тип һанай. Норматив булма ған лексиканы әҙәби телгә индереп ебәреү ғәҙәти булып һанала , театр сәхнәләренән, киноэкрандан һүгенеү һүҙҙәре ишетеп тә , повесть, хикәйәләрҙән уҡып та аптырамайбыҙ.\nХәйер, "түңәрәк өҫтәл"дә ҡатнашыусылар матбуғат хеҙмәтк әрҙәре был ситуацияға тәьҫир итә ала тип һанай. Дискуссия ба рышында бар матбуғат сараларында ла профессиональ корректорҙ ар һәм редакторҙар штатын арттырырға, Матбуғат министрлығына\nмахсус филологик совет төҙөү тәҡдиме менән мөрәжәғәт итергә\nтигән теләктәр яңғыраны. Йыйылыусыларҙаң уртаҡ фекере буйын са, иң мөһиме -- юғары уҡыу йорттарына рус теле нормаларын у ҡытыуҙы кире ҡайтарырға, урта мәктәптәрҙә, бәлки, риторика к урсын индереү кәрәк тип һанай улар. Светлана Светана әйтмешл әй, "балаларҙы нормаға өйрәтер кәрәк, норманан ситкә тайпылы рға улар үҙәре лә өйрәнә ул".


Алға аныҡ маҡсаттар ҡуйып | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Алға аныҡ маҡсаттар ҡуйып\nАлға аныҡ маҡсаттар ҡуйып\nИшмырҙа ауылынан “Р.Ғ. Рәсүлев” КФХ-һы районда тотороҡло үҫешкә өлгәшеүсе ҡеүәтле предприятиеларҙан һанала. Радик Ғәйнислам улы етәкләгән коллектив ауыл хужалығы производствоһын ойоштороуҙа яҡшы күрһәткестәргә өлгәшә, йылдан-йыл үҙенең матди-техник базаһын нығыта. Быйылғы миҙгелде лә предприятие яҡшы һөҙөмтәләр менән тамамлай.\nҠоролоҡҡа ҡарамаҫтан, “Р.Рәсүлев” КФХ-һы 845 гектарҙағы иген һәм техник культураларҙан ярайһы уңыш үҫтереп алды, етерлек мал аҙығы, орлоҡ һәм фураж әҙерләп һалды. Миҙгелле кампанияларҙа механизаторҙар Илшат Рәсүлев, Рәил Ямантаев, Илшат Тусалин, Фәрит Сыңғыҙов, Ғәле Манышев һынатманы.\nПредприятие малсылыҡ тармағын үҫтереүҙә күп хужалыҡтарға өлгө булып тора. Бөгөн хужалыҡта 300 баш һыйыр малы аҫралып, шуның 150-һен һауын көтөүе тәшкил итә. Йыл да һауын көтөүе 30 баш тана менән яңыртыла һәм ул эш быйыл да атҡарыласаҡ.\nХужалыҡ үҙенең алдынғы хеҙмәтсәндәре менән билдәле. Улар араһында бар ғүмерен тыуған хужалығын үҫтереүгә арнаған Илшат Сәйетҡолов менән Морат Солтанов та бар. Илшат Сәғит улы оҙаҡ йылдар урындағы колхозда водитель булып эшләй, намыҫлы хеҙмәте менән абруй ҡаҙана. Бына ике тиҫтә йыл самаһы инде ул ырҙын табағында эшләй, ҡыш миҙгелендә иһә малсылыҡ өсөн ярма ярҙыра, кәрәк икән иретеп йәбештереүсе лә булып китә. Ҡыҫҡаһы, алтын ҡуллы эшсе.\nМорат Фәрит улы бар хеҙмәт юлын урындағы хужалыҡтың малсылыҡ тармағын үҫтереүгә арнай. Һауын гуртын, йәш малдарҙы ҡарай, быҙауҙар тәрбиәләй. Әле ул тиҙәк сығарыу транспортеры операторы булып эшләй. Намыҫлы хеҙмәте менән коллективта абруй ҡаҙанған.\nҒөмүмән, “Р.Рәсүлев” КФХ-һы алға аныҡ маҡсаттар ҡуйып эшләй һәм был производство күрһәткестәрендә сағылыш таба.\nҺүрәттә: И.Сәйетҡолов һәм М.Солтанов


Алҡынып аҡҡан ағын һыуҙай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Алҡынып аҡҡан ағын һыуҙай\nАлҡынып аҡҡан ағын һыуҙай 18.09.2018 // Әҙәбиәт\nМәүлит Ямалетдин әҙәбиәтебеҙҙә үҙенең тәүге, башланғыс осорҙағы ижады менән үк арҙаҡлы әҙиптәребеҙҙең иғтибарын йәлеп итте, уның һәр яңы китабын – шиғриәт булһынмы, проза әҫәрҙәреме – киң ҡатлам уҡыусылар яратып ҡаршы алды.\nИлле шиғырҙан торған тәүге ҡулъяҙма йыйынтығы менән танышып, 1974 йылда уҡ әле мәшһүр шағир Рәми Ғарипов ошондай һүҙҙәр яҙып ҡалдыра: “Шиғриәткә үҙенең бөтә тәбиғәте менән, уй-фекер йөрөтөү үҙенсәлеге менән башҡорт халыҡ ижадының бай хазинаһына ереккән, донъяны танып белеү ҡеүәһе менән зирәк аҡыллы сәсәндәр традицияһына яҡын торған “һүҙгә һаран, фекергә йомарт” шағир килә”. Мәүлит үҙенең артабанғы ижады менән был ышанысты тулыһынса аҡланы. Улай ғына ла түгел, уның ижады әленән-әле, алҡынланып аҡҡан ағын һыуҙарға оҡшап, тәрәнәйә, баҙыҡлана барҙы. Шиғриәтебеҙҙә ул өр-яңы алымдар, тел-стиль, телмәр оҫталығы, әҫәрҙәренә хас үҙенсәлекле форма һәм жанрҙар аша танылыу тапты. Шиғриәт үрҙәре менән бергә проза киңлектәрен дә үҙләштерә барҙы, тәржемә өлкәһендә ҙур уңыштарға өлгәште. Көнсығыш поэзияһының күп кенә аҫыл үрнәктәрен башҡорт уҡыусыһына бүләк итте. (Шул айҡанлы изге Ҡөрьән сүрәләренең башҡортсаға шиғри тәржемәһе тураһында ла иҫкә алып үтергә тейешбеҙ. Былтыр был хеҙмәттең ҡалын китап булып баҫылып сығыуы айҡанлы Башҡорт дәүләт академия драма театрында үткәрелгән тамаша иҫтә ҡалырлыҡ бер ваҡиғаға әйләнде).\nДәүләт премияһына тәҡдим ителгән “Һайланма әҫәрҙәр”енең ике томы аша Мәүлит Ямалетдинды талантлы шағир һәм прозаик булараҡ шаҡтай тулы күҙ алдына килтерә алабыҙ. Уның ижадында ил һәм халыҡ яҙмышы, туған телебеҙ, рухиәтебеҙ хаҡында уйланыуҙар, тыуған еребеҙгә, тәбиғәтебеҙгә һөйөү тойғоһо “ҡыҙыл еп” булып үтә. Шағирҙың уйланыуҙары һәр ваҡыт ал да гөл генә түгел. Заманы ниндәй – уйҙар, хистәр ҙә йә болоҡһоу, йә яманһыу ҙа булып китә. Шағир күңелен борсоған, бөгөнгө булмышыбыҙға тап килеп торған кисерештәр сағылыш таба һәр юлда.\nМәҫәлән, Арғаяш районындағы Мәүлит ауылын күргәндән һуң яҙылған шиғырҙа:\nБыл ауылға нигеҙ һалған саҡта,\nИке йөҙ ҙә илле йыл элек,\nБеҙ донъяла тик Аллаға ғына\nБуйһоноусы ғорур зат инек, –\nтип тәрәндәге тамырҙарыбыҙҙың ниндәй ныҡлы, ышаныслы, рухыбыҙҙың азат булғанлығын иҫкә төшөрә шағир һәм, шуны тағы бер ҡат тәҡрарлап, шиғырҙы шул уҡ строфаны ҡабатлап тамамлап ҡуя. Ғөмүмән, М. Ямалетдин тарихҡа, үткәндәге шанлы һәм данлы ваҡиғаларға, бөйөк тарихи шәхестәребеҙ образдарына бик йыш мөрәжәғәт итә. Был иһә бөгөнгө хәлебеҙгә иғтибарҙы йүнәлтеү, халҡыбыҙ алдында торған ҡырҡыу рухи, әхлаҡи, социаль проблемалар айҡанлы килеп тыуған һорауҙарға яуап эҙләү сараһы ла булып торалыр, тимәксемен. “Күгәрсенкүҙ”, “Һомайҡош” поэмалары, “Салауат йәшәй аңымда” шиғыры, “Батырша монологы”, “Буранбай сәсәндең хаты”, “Аҡмулла монологы”, “Аҡмулла менән Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың әйтешкәне”, “Зәйнулла ишан нәсихәттәре” – нәҡ шундай тәрән фәлсәфәүи фекерле, оло рухлы әҫәрҙәр. “Ике яҙмыш” поэмаһының геройҙары иһә – “ике шәхес. Ике башҡорт, ике уҙаман” Әхмәтзәки Вәлиди һәм Муса Мортазин.\nГүйә, улар беҙгә фәһем өсөн\nЕбәрелгән ике фәрештә.\nБереһе – оран, икенсеһе – иман\nИрек өсөн изге көрәштә.\nГүйә, улар йылдар төпкөлөнән\nӨнһөҙ генә беҙҙе күҙәтә,\nБыл донъяның мәкер, ялған тигән\nУпҡындары бар, тип киҫәтә…\nВәлиди, Мортазин, Бабичтарҙың, 1917–1919 йылдарҙа тыуған Башҡортостаныбыҙға автономия яулап алған ҡаһарман заттарыбыҙҙың изге рухы беҙҙе һәр саҡ килер көндәргә әйҙәп тора. Эйе:\nӨмөтөбөҙ, ғорур бөркөт булып,\nҒәзиз еребеҙҙә, шул бөркөттәй,\nБеҙ йәшәрбеҙ бер саҡ иректә/\nРухыбыҙға ҡеүәт биреп торор\nИрек ҡошо – ғорур ыласын:\nБер ҡанаты уның – Әхмәтзәки,\nИкенсеһе – Муса Мортазин.\nШағирҙың “Һайланма әҫәрҙәр”енең I томы жанрҙар йәһәтенән “шиғырҙар, поэмалар” тип билдәләнгән. Әммә китаптың йөкмәткеһенә күҙ һалһаң, авторҙың йәнә робағи, әйтеш, монолог, шулай уҡ эпос һымаҡ ҙур күләмле әҫәрҙәр оҫтаһы булғанлығын да күрергә мөмкин. Хатта бына көтмәгәндә дини әҙәбиәт аша ғына таныш тәфсир формаһын ҡулланыуы ла, әлбиттә, шағир ижады өсөн новаторлыҡ күренеше. “Мөхәммәт саллалаһу ғәләйһиссәләмдең риүәйәтенә тәфсир” тип атала ул шиғри әҫәр.\nӘҙәбиәтебеҙҙә, яңылышмаһам, поэтик эпос ижад итеү (дөрөҫөрәге, төп нөсхәһе юғалған эпосты реконструкциялау) тәжрибәһе юҡ ине әле. Мәүлит Ямалетдиндың Әхмәт Сөләймәнов, урыҫ телендә Роберт Паль менән бер үк ваҡытта беҙҙең заманға тулы килеш килеп етмәгән эпосты тергеҙеүе – шулай уҡ ҡыуаныслы хәл. Башҡорт халыҡ ижадында бары тик риүәйәт формаһында сала-сарпы ғына һаҡланып ҡалған “Һуңғы һартай” тигән бер ҡомартҡы бар. Уның ҡыҫҡаса прозаик тексы 1935 йылда урыҫ телендә яҙып алынған. Әҫәрҙә башҡорт иленең XIV быуат аҙағында илбаҫар Тамерлан яуына ҡаршы тороп һәләк булған һарт ырыуының героик тарихы бәйән ителә. Ырыу балығы Ялыҡ бей был тиңһеҙ көрәштә яңғыҙы иҫән ҡала һәм ниһайәт, ғүмеренең ахырында ошо яу көндәрендә күргән-кисергәндәрен:\nУйҙарымды тыя алмай,\nУйым менән иңләһәм,\nБашыма ут ҡапҡандай,\nМейем ҡайнап сыҡҡандай,\nУл көндәрҙе иҫләһәм,\nУйҙарымдан уйылам, –\nтип бәйнә-бәйнә һөйләп бирә. Йөрәк түренән урғылып сыҡҡан ялҡынлы телмәр булып бөтөн булмышыбыҙҙы биләп ала был хикәйәт. Инде нисәмә быуат үткән, әммә Ялыҡ бейҙең ялҡынсыларға ҡарата нәфрәт тойғоһон бөгөн дә тыныс ҡабул итә алмайбыҙ. М. Ямалетдиндың “Һуңғы һартай”ы иң элек ана шундай хис-тойғо ҡайнарлығы менән күңелдәрҙе арбай. Был әҫәр алыҫ үткәндәребеҙҙең халыҡ хәтерендә юйылмаҫ эҙ ҡалдырған бер битен асып биреүе менән дә әһәмиәтле. Шул уҡ ваҡытта М. Ямалетдин тарихыбыҙҙың, рухиәтебеҙ донъяһының тағы ла боронғораҡ дәүерҙәренә үтеп инә алыуы, киң белемле, эрудициялы, үҙебеҙҙә генә түгел, ә туғандаш төрки халыҡтары әҙәбиәттәрендә лә үҙенсәлекле урын алырҙай шағир һәм фекер эйәһе булыуы менән дә айырылып тора. Ҡөрьән сүрәләренең башҡортсаға шиғри тәржемәһе – шул фекергә ҡеүәт. Әйткәндәй, белеүемсә, изге китаптың төрки халыҡтары телдәрендә был тәүге шиғри тәржемәһе. Ә боронғо төрки дәүеренең таш һындарға ырып яҙып ҡалдырылған мәртәбәле тарихи яҙмалары! “Кесе яҙма” һәм “Оло яҙма” тигән ике бүлектән торған “Күлтәгин” дастанында шул тарихты йырлап торған шиғри тел менән һәйкәл итеп күтәрҙе Мәүлит Ямалетдин.\nМ. Ямалетдин эпик әҫәрҙәр ижад иткәндә ни тиклем илһамланып эшләһә, афористик жанр – робағиҙар оҫтаһы булараҡ та киң билдәле. Фәнил Күзбәковтың “Уның дүрт юллыҡтарының бәғзеләре Ғүмәр Хәйәмде иҫкә төшөрә, йәғни уларҙы атаҡлы робағи оҫтаһының сынъяһау юлдарына тиңләшә алырҙай тиергә баҙнат итәм” тигән һүҙҙәре менән (Күзбәков Ф. Рухиәт ҡотҡарыр. Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 2011. 109-сы бит) мин дә килешәм.\nЯҙыусының “Һайланма әҫәрҙәр”енең икенсе томына төрлө йылдарҙа ижад ителгән дүрт повесть һәм егерме биш хикәйә индерелгән. Ысын мәғәнәһендә шағир прозаһы был! Бай һәм һығылмалы теле, кеше яҙмыштарын, геройҙарының эске донъяһын шағирҙарса нескәлек менән һүрәтләй белеүе уның әҫәрҙәрен уҡымлы, мауыҡтырғыс итә. Геройҙарының тормошо, булмышы менән әҙип бергә йәшәй, шатлыҡтарын да, ҡайғыларын да нәҡ үҙенеке һымаҡ ҡабул иткәндәй. Уның ижадында быуаттар буйы үҙ ирке өсөн көрәшеп йәшәгән башҡорт халҡының яҙмышы, хәҙерге тормошобоҙҙоң рухи, мораль, әхлаҡи проблемалары алғы планға сыға. Шиғриәтендә лә, прозала ла М. Ямалетдин легендар тарихи шәхестәребеҙ Мифтахетдин Аҡмулла һәм Муса Мортазин образдарына ҡат-ҡат әйләнеп ҡайта. Яҙыусының “Еҙ ҡомған” хикәйәһен уҡып, бөйөк Аҡмуллабыҙ ғүмеренең һуңғы сәғәттәрен йөрәк аша үткәрәбеҙ, ә инде “Ҡотолоу юлҡайҙарын тапманым” повесын һынмаҫ рухлы комбриг М. Мортазиндың тормош юлын сағыу буяуҙар менән тасуирлаған киң полотно булараҡ хәҙерге прозабыҙҙың бер ҡаҙанышы тип ҡабул итәбеҙ. “Бала ҡарға”, “Йәншишмә юлы ҡайҙа?”, “Йәйләү”, “Бүләк”, “Хушығыҙ, торналар!”, “Иман” һ.б. мауығып, ләззәтләнеп, ҡат-ҡат уҡый торған повестар һәм хикәйәләр тупланған был томға.\nШағир һәм прозаик Мәүлит Ямалетдин ижады хәҙерге башҡорт әҙәбиәтенең йөҙөн билдәләрҙәй, рухи донъябыҙҙы өр-яңы табыштар һәм асыштар менән байытҡан ҡабатланмаҫ бер күренеш ул. Әҙип юғары исемдәргә һәм, әлбиттә, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына лайыҡ тип иҫәпләйем.\nАвтор: Рәшит ШӘКҮР, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, филология фәндәре докторы


“Итегеңде сис, силғауыңды йомшартып бирәйем…” » Башҡортостан гәзите\n“Итегеңде сис, силғауыңды йомшартып бирәйем…”\n28-11-2015, 01:07 // Йәмғиәт // Баҫып сығарырға\nБыйыл августа Башҡортостан радиоһында “Әсәйҙәрҙең ҡәҙерен беләйек” тигән музыкаль тапшырыу тыңланым. Ғәзиздәребеҙгә бағышланған тәрән йөкмәткеле шиғырҙар, күңелде тетрәткес көйҙәр мине тотошлайы менән әсир итте, күҙ йәшемде туҡтата алмай илап ултырҙым. Бынан 70 йыл элек тормошомда булған иң ауыр ваҡиға ирекһеҙҙән хәтеремә төштө.\n1945 йылдың сентябре. Миңә – 12 йәш. Әсәйем дүрт йыл инде ауырып түшәктә ята – аяғы шешкән. Беҙ, балалары, кипкән тиҙәк, ағас сөрөгө, һуңынан солидол менән дауалап ҡарайбыҙ, әммә файҙаһы күренмәй. Табип юҡ, булһа, тиҙ аяҡҡа баҫтырыр ине. Мин инде ике-өс йыл колхозда һабанға ат-үгеҙ егеп ер һөрәм. Беҙгә дөйөм туҡландырыу ойошторолған: төшкә шыйыҡ ҡына өйрә бирәләр. Мин шуның яртыһын ашайым да, яртыһын шешәгә һалып, әсәйемә ашатып киләм. Ул миңә рәхмәт әйтеп ҡала.\nБер көндө мине янына саҡырып ултыртты ла: “Балам, һин үҫкәнһең, колхозда эшләйһең, атайыңа ярҙам ит, һин бит аҡыллы, ағайыңды, апайҙарыңды тыңла, бәхетле бул”, – тип арҡамдан тупылдатып һөйөп эшкә оҙатты. Беҙ зыярат эргәһендә генә ер һөрәбеҙ. Күрәм: ҡәберлектә көрәк тотҡан кешеләр йөрөй, башыма шомло уй килде: “Әллә әсәйем менән берәй хәл булдымы икән?” Ул арала бригадир килде, бер ни ҙә әйтмәй, миңә эштән китергә рөхсәт итмәй. Бригадир – туған кеше. Төшкөлөккә өйгә ҡайтһам, әсәйем урынында юҡ, түшәктәре йорт алдында эленеп ҡуйылған…\nМиңә әле 82 йәш. Әсәйемдең мәңгелек донъяға киткәненә 70 йыл тулды. Шуға ҡарамаҫтан, уның һүҙҙәрен, йылы ҡарашын, ихлас кәңәштәрен бөгөн дә онотмайым. Йыл һайын Ейәнсурама ауылға ҡайтып, ҡәберлеккә барам, атай-әсәйемә аят уҡытып, хәйерен биреп, ризалатып китәм, үҙем дә ниндәйҙер рәхәтлек, балалыҡ бурысымды үтәү тойғоһон кисерәм. Өҫтәүенә әсәйем дә, атайым да башҡорт халыҡ йырҙарын оҫта башҡара ине. Уларҙы беҙгә өйрәтергә тырыштылар. Бәлки, шуғалыр ҙа, мин дә, апай-ағайым да оҙон йырҙарға ғашиҡ булып, йырлап үҫтек. Зәбирйән ағайым оҫта ҡурайсы һәм йырсы булды. Мәжлестәрҙә “Ҡаҫмарт буйы”, “Сибай”, “Хисам”ды, хәҙергеләрҙән “Былбылым”, “Йәшлегемә йүгереп ҡайтыр инем”де ҡат-ҡат һорап йырлаталар ине. Хәҙер уға ла, һуғыш инвалидына, 89 йәш. Әле лә бергә йыйылғанда, атай-әсәйебеҙҙе һәр саҡ иҫкә алабыҙ, уларға рәхмәт уҡыйбыҙ.\nӘсә күңеле – балала, ти халыҡ. Беҙҙең яҡтарҙа халыҡ араһында әсәйҙең балаһына ҡарата яҡты йөҙө, изге күңеле тураһында шундай ваҡиға йөрөй. Берәү яңғыҙ улын ауырлыҡ-ҡыйынлыҡтарға бирешмәй кеше итә, матур тәрбиә бирә, өйләндереп, имен тормош көтөүҙәрен теләп, ейән-ейәнсәрҙәрен бишектә тирбәтергә хыяллана. Улы өйләнә, өйгә килен алып ҡайта. Бер аҙ йәшәгәс, уҫал килен иренә шарт ҡуя: “Өсәүләп йәшәргә теләмәйем, беҙгә әсәйең ҡамасаулай, йә уны үлтерәһең, йә урманға алып барып аҙаштыраһың”. Ирҙең күҙҙәрен йоҡо алмай, уйлана, хафалана, ошо төн эсендә сәстәренә сал төшә: “Нисек инде мине ауырлыҡ менән үҫтергән иң яҡын кешем – әсәйемдең йөрәгенә бысаҡ сәнсәйем йәки муйынына еп һалайым, булмай. Икенсе юлды уйлап ҡарайым әле”, – тип бер көн әсәһен урман яғына алып китә.\nӘсәһе улын күҙәтеп бара ла: “Атлауҙары тап атаһыныҡы кеүек. Хоҙай ғүмер бирмәне шул. Ҡыуанышып, бер-береһенә таяныс булып йәшәрҙәр ине”, – тип уйлап ҡуя. Әсәһе урманға килеүҙең сәбәбен белмәй әлегә. Улы: “Әсәй, әйҙә, ултырып бер аҙ ял итеп алайыҡ”, – тип тәҡдим яһай. Әсәһе: “Улым, ҡайҙа итегеңде сис, силғауыңды йомшартып бирәйем, атлауы ҡыйындыр. Беҙҙең яҡ ниндәй хозур тәбиғәтле. Баш осонда ғына кәкүк саҡыра, ҡоштар шатланып балаларын осорға өйрәтә, аҡлан сәскәләргә күмелгән. Тәбиғәткә һоҡланып йәшәргә лә йәшәргә. Бәхетле тормош көтөгөҙ инде”, – тип улының арҡаһынан һөйөп ала. Улы күҙҙәрен тултырып әсәһенә ҡарай: “Әсәкәйем, йәшәүҙән кем туйған? Ашарға-эсергә бар, донъя етеш хәҙер, әйҙә ҡайтайыҡ, тәмле итеп сәй эсәйек, һинең ҡулдарыңдан эсеү – үҙе ҙур бәхет”. Улар ауылға табан юл тота. Тәҙрәнән быларҙың икәүләп ҡайтып килгәнен күргән уҫал килендең ене ҡотора башлай, тағы мәкерле план ҡора. Ҡайтып сисенеү менән ире: “Ана һандығың, әйберҙәреңде тултыр ҙа өйҙән сығып кит, күҙемдән юғал”, – ти. Бер ни ҙә аңламаған әсә аптырап ҡала. “Әсәй, үтенеп һорайым, беҙҙең араға ҡыҫылма, һуңынан һөйләрмен”, – тип бисәһен ҡыуып сығара улы.\nБер аҙ ваҡыт үткәс, егет етем үҫкән, уңған ҡыҙға өйләнә, өсәүләп донъя көтә башлайҙар. Әсәй кеше икеһенә лә “балам” тип өндәшә, ярҙам итергә тырыша...\nТағы бер эпизод тураһында яҙмай мөмкин түгел. Ауыр һуғыш йылдары. Йорт хужаһы Ватанды һаҡлап һәләк була. Атаһы киткәндә әсәһе ҡорһағында ҡалған бала донъяға килә. Һәр ерҙә аслыҡ-яланғаслыҡ хөкөм һөрә. Бер көн әсәй кеше “ашарға берәй ризыҡ табып булмаҫмы икән” тигән уй менән ҡышлаған баҫыуға китә. Һирәк булһа ла, башаҡтар күренгеләп ҡуя. Йөрөй торғас, бер устай иген остоғо йыя. Алып ҡайтып, ашап, балаһын имеҙергә тотона. Бер ус иген әсәйҙең һуңғы ризығы булған икән. Иртәгәһенә күршеһе хәл белергә инһә, әсә кеше үлеп ята, ә балаһы илай-илай күкрәк һөтөн эҙләй. Бына ниндәй ул әсә: һуңғы һулышына тиклем балаһы өсөн йәшәй.\nОшондай ваҡиғаларҙы ирекһеҙҙән бөгөнгө менән сағыштырып ҡарайым. Ауыр һуғыш ваҡытында халыҡ бер-береһенә ярҙам итергә, булғанын күршеһе менән бүлешеп ашарға тырышты. Шырпы юҡлыҡтан хатта кис күмеп ҡалдырған тере күмер менән дә ихлас уртаҡлашты, икмәк тураһында уйларға ла түгел, бер бөртөк картуфты ла, үлгән һыйыр-аттың итен, тиреһен дә ғәҙел бүлешеп туҡландыҡ.\nРадио, телевидение күңелһеҙ ваҡиғаларҙы еткереп кенә тора. Бер ҡатын яңы тыуған балаһын ағас араһына ырғытҡан. Биш-алты көн үткәс, баланы табып алалар. Икенсе әсәй әле генә донъяға килгән балаһын ҡыуаҡлыҡҡа ташлай, уны ла үткенселәр табып дауаханаға илтә. Кемдер балаһын ҡый үткәргескә тығып ҡуя. Был ниндәй заман килде? Ул сабыйҙарҙың ниндәй ғәйебе бар, ниндәй гонаһ ҡылғандар? Улар ҙа яҡты донъяла йәшәр өсөн тыуған бит!\nБалаһына ҡул һалған әсәйҙәрҙең иленә, халҡына хыянат итере көн кеүек асыҡ, улар тотошлайы менән кешелек сифаттарын юғалтҡан.\nХатта хайуандар, ҡош-ҡорт балаларын һаҡлап ҡалыу өсөн үҙҙәрен ҡорбан итә. Әҙәмдәр уларҙан өлгө алһа, бәлки, донъя яҡшы яҡҡа үҙгәрер ине. Юғиһә кешеләр туйып шаша башланы кеүек, әхлаҡи сифаттарын юғалта бара.\nШуныһы ҡыуандыра: һуңғы ваҡытта урамдарҙа “Әсәкәйем, эсмә инде” тип, балаларҙың иларҙай сырайын һүрәтләгән рекламалар күренә башланы. Минеңсә, был ғына аҙ, етмәй. Матбуғатта, телевидение-радиола әхлаҡ темаһына күберәк, тәрән йөкмәткеле тапшырыуҙарҙың булыуы мотлаҡ, бәлки, күптәр ғибрәт алыр ине.\nЮғиһә намыҫ сифаты юғала бара. Матур, ғәҙел тормошта йәшәргә теләһәк, бының киреһен эшләргә кәрәк.


Күңелдәрҙә йәйғор балҡытып\n9 Ғинуар 2019, 12:48\nБашҡортостандың халыҡ шағиры, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, филология фәндәре докторы Рауил Бикбаевтың шиғри яҙмышы, энә күҙенән үткән кеүек, замандаштарының күҙ алдында. Уның тормошондағы һынауҙар, тетрәнеүҙәр ижады аша халҡыбыҙға йөрәк һүҙе булып етте. 12 декабрҙә әҙәбиәтебеҙ аҡһаҡалы 80 йәшлек юбилейын билдәләй. Шул уңайҙан «Башҡортостан ҡыҙы» уның ғаиләһендә ҡунаҡта.\nДала холҡо – булмышында\n«Даламһыҙ тыным ҡыҫыла, даламһыҙ күҙем тала. Елдәр ҙә бит бында тау-таш ярығынан, ағас араһынан йәшенеп-боҫоп өрмәй, иҫһә, бер юлы бар даланы тултырып, ҡоласын киреп иҫә, дауыл-бурандары килһә, бар даланы айҡап-иңләп килә», – тигәйне ул «Ай күргәндәй, ҡояш алғандай» шиғри йыйынтығының инеш һүҙендә. Яҙмышындағы ҡабатланмаҫ һәр миҙгелдең сағылышы, кисергән-күргәндәре, бәхет-бәхетһеҙлектәре уҡыусыһының күҙ алдында уҙҙы. Шағир яҙмышын уның тыуған мөхите, туғандары, ере үҙе үк билдәләп ҡуйғандай.\nМихайловка тигән урыҫ ауылында ҡыштың сатлама һыуығында, 1938 йылдың декабрендә, донъяға килә ул. «Был бик уҫал малай булыр», – тип юраған ололар. Соранды һыулаған Ҡунаҡбай ауылында нигеҙ ҡорған Төхфәт менән Рәҡиәнең Рауил уртаҡ тәүге балалары. Һуғыштан ҡаты сирләп ҡайтҡан Төхфәттең тәүге ҡатыны мәрхүмә, уларҙың Рәйсә исемле ҡыҙҙары үҫеп килә. 18 йәшендә күрше ауылдағы бай кешегә кейәүгә бирелгән Рәҡиә ҡайны-ҡәйнәләре менән Архангел губернаһына Котлас лагерына һөргөнгә ебәрелә. Ҡайныһы, йүнсел кеше булараҡ, артель да төҙөй. Тик Рәҡиә, һағыныуына түҙә алмай, 1936 йылда йөклө килеш ҡасып ҡайта. Нәккәр апайы ҡайтҡас тыуа.\n«Ҡартатайым хәлле ине. Ҡунаҡбайҙағы йортобоҙҙо ҡутарып Ғәбдрәфиҡкә күсереп алып киттеләр. Ете саҡырым ғына ара. Һағындыра. Ялан аяҡ йүгереп ҡайтам да китәм. Яйлап-яйлап өйрәнеп киттем яңы ауылға», – тип хәтерләй шағир. Атаһы 1945 йылда Еңеү көнө үткәс донъя ҡуя. «Был Еңеү ниндәй генә шатлыҡ килтерҙе инде?» – ти торған була әсәһе. Рауилдан һуң Наил ҡустыһы тыуған, Зөлхизә һеңлеһе атаһы үлгәс донъяға килә. «Кичкасс менән Девятый тигән ике немец ауылы һәм беҙҙең Ғәбдрәфиҡ бер тирәлә урынлашҡайны. Украинала Кичкасс тигән ауыл барлығын белеп, аптырап киттем. Баҡтиһәң, Екатерина башта уларҙы Украинаға ултыртҡан. Шунан ғына беҙгә ебәргән. Беҙҙең яҡҡа улар XIX быуаттың аҙағында ғына килеп урынлаша башлағандар. Ерҙәр күп ине. XX быуат аҙағында уларҙың китеүе бик ауыр хәл булды. Тәртипкә, эшкә өйрәткәйнеләр. Беҙҙең халыҡ эшләһә, емертеп эшләй, туйға китһә, аҙна-ун көн ҡунаҡ була. Ә немец халҡы теүәл – төшкө аш ваҡытында ла бер минут та эштә тотҡарланмай. Сәй эсеп ала ла ял итә, ә беҙҙекеләр күбә төбөндә генә ултырып ҡапҡылап аламы, юҡмы. Колхоздар гөрләп торҙо. Улар киткәс, тормош һүлпәнәйеберәк ҡалды. Йәштәр арзанға ғына өй һатып алып, немец ауылдарына күсеп ултырыуҙы хуп күрҙе. Был хәл башҡорт ауылдарына ҡырын һуҡты: урамдар бушап ҡалды, балалар әҙәйҙе. Мәктәптәр ябыла башланы», – тип хәтирәләргә бирелә әңгәмәсем.\nБашланғыс мәктәп уның күҙ алдында ете йыллыҡҡа әйләнә. Бик тырыш, һөнәренә йәне-тәне менән бирелгән уҡытыусылар уҡыта уны. Тәүҙә директор вазифаһын бәйеттәр сығарыуға әүәҫ Рәҡип бабайы башҡарһа, аҙаҡ был йөктө Рамазан ағаһы үҙ иңенә ала. Хайран ҡалмалы бит: бөтә фәндәрҙе лә тик башҡортса уҡыған мәктәптән 50-ләп кеше юғары уҡыу йортона тотҡарлыҡһыҙ инеп уҡып сыҡҡан. Тимәк, белем биреү кимәле уҡытыусыларҙың тырышлығынан тора!\n«Бала сағым фольклор мөхитендә үтте. Ул заманда гармунсылар бик һирәк ине. Таҡмаҡҡа бейенеләр. Эпостар әйтеү бик көслө булды. Ауылда Нәзифә әбейҙе алып ҡайтыу өсөн сират торҙо. Инәйгә, Нәзифә әбейҙе беҙҙә ҡундырайыҡ, тип ялынған саҡ иҫтә. Әкиәт башлай ҙа уны тамамлай алмайынса, икенсе, хатта өсөнсө төнгә ҡала торғайны. Беҙҙең сериалдар шулар булған инде. Шиғыр яҙыу көслө булды. Әсәйемдең бер туған ағаһы Рәҡип бабайым шағир ине. Рәми Ғариповты 1968 йылда Ырымбурға алып ҡайттым. Рәҡип бабайымдың «Туҡ-Соран сәләме» тигән шиғырын аҙаҡ «Башҡортостан ҡыҙы»нда баҫтырып сығарҙы ул. Шағир менән V курста уҡып йөрөгәндә, 1962 йылда уҡ, танышҡайным. Журнал ойошторолған саҡта аҙна-ун көн эсендә Туҡ-Соран буйындағы утыҙлап ауылда булып, баҫма хаҡында һөйләнек, уҡыусылар йәлеп иттек. Тамырҙарың бик ҡалын икән, тип аптырап ҡайтҡайны ҡәләмдәшем», – тип хәтер йомғағын тағата Рауил Төхфәт улы.\nБуласаҡ шағир Аҡбулаҡ педагогия училищеһын тамамлағандан һуң Өфөлә, Башҡорт дәүләт университетында белем ала. Рауил Сибайҙан килеп сит телдәр факультетына уҡырға инергә ниәтләнгән Фәриҙәгә күҙ һала.\nБуласаҡ студенттар йыйналышып, тарихтан белемдәрен тикшерә. Кем ниндәй датаны, тарихи ваҡиғаны иҫендә ҡалдырған, һөйләй. Рауилдың хәтеренә, белеменә хайран ҡалып, имтихандарҙы «5»-легә генә бирер, тип юрайҙар. Дәреслеккә инмәгән картуф бунты хаҡында билет эләккәс, «3»-лө алһа ла, ҡалғандарын «5»- кә тапшырып, студент булып китә. «Ятаҡта Киров урамында торҙоҡ. Фәриҙә лә шунда ине. Бергә уҡыныҡ. 1957 йылдың көҙөндә ҙур, матур бинала уҡый башланыҡ. 1-се һанлы ятаҡты төҙөнөләр. Тәүге йәшәүселәр беҙ булдыҡ», – тип иҫләй ул был ваҡыттарҙы.\nҒафури районы Үтәк ауылында донъяға килгән Фәриҙә апайҙың атаһы Яҡуп һуғышта үлә, әсәһе йәш кенә көйө мәрхүмә була. Үҙен һәм Флүрә апайын балалар йортона бирмәй ҡарап үҫтергән Хөббөниса өләсәһенең өс балаһы яу ҡорбаны була. 1925 йылғы Мораты яраланып ҡайта. Ул ағаһы Сибайға эшкә алынғас, Фәриҙәләр Бөрө ҡалаһында ҡала. Инглиз телен уҡытыу шул ҡәҙәрем һәйбәт ҡуйылған була, 9-сы класты Сибайҙа уҡый башлағас, 5-се кластың дәреслеге менән шөғөлләнгән балаларҙан ул белеме буйынса ҡырҡа айырыла, үҙ аллы шөғөлләнә башлай. «Шул килеш сит телдәр факультетына килеп индем. Конкурс ҙур ине. Күбеһе Өфөнән, махсус мәктәп тамамлап килгән. Инглиз теленән имтиханды «4»-кә биреп, уҡырға индем. Тәүге ике йыл ныҡ ҡыйынға тура килде. Тырышып, төнө буйы ултырып шөғөлләнмәһәң, өлгәшеп булмай. Уҡырға ингәндә 23 инек, 7 кеше тамамланыҡ», – тип һүҙгә ҡушыла Фәриҙә ханым.\n58 йыл бергә иңгә-иң терәп йәшәгән Рауил менән Фәриҙә студент саҡта сәстәрен сәскә бәйләй. «Туйға тип шәхси йорттағы таныштарға бал әсетергә ҡуйҙырттыҡ. Мискә шартланы. Ҡайнап торған тормош көтөүен иҫкәртеү булды был. Балды киренән ҡойорға тура килде. Матур итеп тормош ҡороп ебәрҙек. Ятаҡтағы карауат ҡуйһаң, тумба һыймай торған бәләкәй генә бүлмәлә йәшәнек. Әммә бирешмәнек», – ти Рауил ағай.\nҠатыны арыҫлан йондоҙлоғонда тыуған. Ә ул – уҡсы. Икеһе лә – ут. Һыйышып йәшәр өсөн, кемгәлер ныҡ түҙемле булырға кәрәклеге көн кеүек асыҡ. Ауырлыҡтарҙы сыҙам үткәреү, өйҙәге йылылыҡты һүрелдермәү гүзәл зат иңенә төшөүсән. Рауил Төхфәт улының оҙаҡ йылдар етәксе булып эшләүен, 16 йыл Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе вазифаһын башҡарып, 5 йылдан артыҡ Башҡортостан Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙа комитет рәйесе булыуын, әҙәби һәм фәнни эшмәкәрлеген тигеҙ тартыуын, бихисап китаптар сығарыуын, теүәл, тәртип яратҡан кеше икәнлеген күҙ алдына килтерһәң, таянған яҡын кешеһенең ниндәйлеге аңлашылалыр. Бикбаевтарға төшкән иң ҙур һынау – берҙән-бер улдары Айҙарҙы юғалтыу. Уның ике улына бауыр баҫа улар. Хәҙер инде ейәндәренең балаларын һөйөү бәхетенә ҡыуаналар.\n«Иң беренсе ишеткәнмен ерҙә әсәйемдең йылы һүҙҙәрен»\n«1964 йылда малды бөтөрөп, өйҙө һатып, инәйемде күсереп алып килдем. Шулай итеп, ул Өфө ханымы булып китте. Фәриҙә ҡәйнә менән һыйышып, 44 йыл бергә ғүмер итте. Оло кешенең булыуы ла мөнәсәбәттәрҙе йомшартҡандыр», – ти Рауил Төхфәт улы.\nҠайһы ваҡыт ҡәтғи, әммә хаҡлыҡ яҡлы, зарланырға яратмаған, эшһөйәр кеше була шағирҙың әсәһе. «Инәйем көслө шәхес ине. 95 йәшенә тиклем йәшәне. Өләсәйем менән ҡартатайым дини кешеләр булды. Ҡартатайым Ҡарғалыла мәҙрәсә тамамлаған. Боронғо китаптарҙы беҙгә ҡысҡырып уҡый торғайны. Уҡыр ҙа үҙебеҙсә аңлатып һөйләр ине. Шуға ла Ҡөрьәнде ишетеп, белеп үҫтек. Хәҙистәрҙе тәүге тапҡыр Әхтәм Абушахманов уҡыуында радионан ишетеп, хайран ҡалдым. Ниндәй мәғәнәле, ҡыҫҡа, тос ҡына. Мәҡәл, ҡобайыр һымаҡ тапҡыр әйтелгән. Уларҙы шиғри шәкелгә ҡоя башланым. Һанын 101-гә еткерҙем. Беренсе киҫәк итеп йыйынтыҡ сығарҙым, аҙаҡ икенсеһе лә булды. 3-сө китапты ла нәшер иттем. Өсөһөн бергә йыйып, «303 хәҙис» тигәнен Светлана Чураева тәржемәһендә русса сығарҙым. 777-гә еткереп, уныһының да донъя күреүен хәстәрләнем», – ти халыҡ шағиры.\nШағирҙың ҡатыны Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, РФ халыҡ мәғарифы алдынғыһы Фәриҙә Яҡуп ҡыҙы 45 йыл ғүмерен мөғәллимлеккә арнаған. 69 йәшенә тиклем инглиз теленән балалар уҡыта ул. Артур ейәндәре бүлә-бүләсәрҙәр менән ҡыуандыра: Асҡар 3-сө класта уҡый. Һәйбәт өлгәшә. Асель – 1-се класс уҡыусыһы. 2 йәшлек Алина, 4 айлыҡ Алан исемле сабыйҙары бар. Икенсе ейәндәре Альберт та сит телдәр факультетына уҡырға инеп, Калифорния университетын тамамлаған, әле өйләнмәгән. Бикбаевтар бүлә-бүләсәрҙәрен тәрбиәләүҙә туранан-тура ҡатнаша. Улар килгәндә өй эсе шатлыҡлы ауаздар менән тула. 6 йәшлек Аселдә шиғри һәләт барлығын тойоп һөйөнә улар.\nҺикһәндә лә әүҙем ижад итә ул. Бик аҙ йоҡлай. Бабич хаҡында поэмаһы Башҡортостан Яҙыусылар союзы үткәргән бәйгелә беренсе урынды яуланы. Бабич ижадына арналған монография, иҫтәлектәр китабы тап уның тырышлығы арҡаһында донъя күргәйне. Киләсәктә был ғәжәп шәхес хаҡында ул китап яҙырға ла ниәт иткән.\nЙәндең үлемһеҙлегенә, Хоҙайға ышана ул. Донъя шул хәтлем төҙөк, матур булмаҫ ине, әгәр ҙә барыһын да бар итеүсе, көйләп, күҙәтеп тороусы булмаһа, ти шағир. Алланың бер булыуына, киләсәктә кешелектең шуны аңлауға килеүенә иманы камил. Башҡорт шиғриәтенә, тулҡын-тулҡын яңы һулыш инеренә, йәштәрҙең яңы бейеклектәр яулауына өмөтө ҙур.\nҮҙәктә сыҡҡан әҙәби журналдарҙы, үҙебеҙҙең милли баҫмаларҙың барыһын да алдырып, уҡып бара Бикбаевтар ғаиләһе.\n«Һуғыштан һуңғы ауырлыҡтарҙы үҙ иңебеҙҙә татыныҡ. Сынығып үҫтек. Эш менән, ижад менән бәхетле инек», – ти Рауил Төхфәт улы. Икеһе бер бөтөн, бер йән булып, бер-береһенә таянып йәшәгән татыу ир менән ҡатын, тормош ниндәй генә һынауҙар ҡуймаһын, еңеп сыға. Фәриҙә апайға шаян ҡараш ташлайым: «Ә һеҙ Рауил ағайҙы мөхәббәт шиғырҙары яҙған өсөн шелтәләмәнегеҙме, көнләшмәнегеҙме?» «Асыу килә ине, әлбиттә. Әммә яратһаң, аңлап ҡарайһың, барыһын да үткәрәһең. Хәҙер ҙә яҙып ҡуя әле ул ундай шиғырҙарҙы!» – тип бер-береһенә ҡарап йылмайыша улар. Рауил ағай һүҙгә ҡушыла: «Бер шиғырымда яҙғанымса: «Нимә ул ҡартлыҡ? Ҡартлыҡ – ул ҡатыныңдың көнләшмәүендә, һөйәркәңдең өндәшмәүендә!»\nЫсынында шағир үҙ ғүмерен кисерә. Уның ижадына төшкән кисерештәре – яһалма түгел, сейәлеп-буталып тәгәрләгән ғүмер йомғағы яҡтыһы, яҙмышы офоҡтары, күңел ҡойондарының өйөрмәләре, йәйғорҙарының балҡышы уҡыусыһына яҙ, наҙ, яҡтылыҡ илтә.


Һуңғы көндәрҙә һауа торошоноң тотороҡһоҙ тороуо, төбәктә ҡар ҡатыш ямғыр яуыуы бәләгә килтерҙе\nКисә кис көнө Баймаҡ районының Сыңғыҙ ауылында өс бала ҡар аҫтында ҡала. Ауылдан йыраҡ булмаған һыу ярына тау шыуырға сыҡҡан малайҙар өҫтөнә ҡар ишелеп төшә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 10 йәшлек бер бала ҡар ҡатламы аҫтында ҡалып,аңына килә алмай, фажиғәле һәләк була.\nТап ошо урында көтөлмәгән фажиғәгә тарый уйнарға сыҡҡан балалар. Мәктәптән һуң, ауыл янындағы Алсын-бай тауында шыуырға сыҡҡан дуҫтарҙың береһенең ғүмере өҙөлөр тип бер кем дә уйламағандыр. Бейек тауҙан өйгән ваҡытта, еүеш ҡар ҡатламы балаларҙың өҫтөнә ишелеп төшә. Тулҡын Икәүһен ситкә этәрә, ә бына 10 йәшлек Йәүҙәт Рәжәпов ҡар аҫтында ҡала. Ваҡытында килеп еткән өлкәндәрҙең дә, медицина хеҙмәткәрҙәренең ярҙамы был осраҡта көсһөҙ булып ҡала. Бала дауахана юлында вафат була. Дүртенсе класс уҡыусыһы ғаиләлә көтөп алынған ир бала, әсәһенең ярҙамсыһы, өс туғанына терәк-таяныс була.\nУрындағы биләмә ауылдарын текә тауҙар һәм йылғалар уратып алған. Шуға күрә белем биреү учреждениеларында хәүефһеҙлек ҡағиҙәләре буйынса даими рәүештә аңлатма эштәре алып барыла. Тик бәлә аяҡ аҫтында ята. Был осраҡта ата-әсәләрҙең дә, балаларҙың да уяу булыуы мөһим.\nРеспубликала был миҙгелдә генә ошондай фажиғале ваҡиға икенсегә теркәлде. Мәғлүм булыуынса, күптән түгел ошондай уҡ осраҡ Өфө районының Тимашево ауылында булды. Тотороҡһоҙ һауа торошоноң, балаларҙың иғтибарһыҙлығы оло бәләгә килетереүен бер кем дә күҙалламай шул.


Машинаңды газонда ҡалдырма! Юғиһә штраф! » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Машинаңды газонда ҡалдырма! Юғиһә штраф!\n30.06.2019 Машинаңды газонда ҡалдырма! Юғиһә штраф!\nАпрель айынан алып Башҡортостанда машинаны газондарҙа туҡталҡаға ҡуйған өсөн штраф һалына. Түбәндә ошо үҙгәрешкә ҡағылышлы һорауҙарға яуаптарҙы ҡарағыҙ:\n– Газондарҙа туҡталҡа тыйылды. Ни өсөн?\nБР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары газондар, клумбалар һәм спорт, балалар майҙансыҡтары буйлап автомобилдәрҙә үткән йәки туҡталҡа яһаған өсөн штрафтар индерҙе.\nграждандар өсөн 1 – 2 мең һум,\nвазифалы шәхестәр өсөн 5 – 10 мең һум,\nюридик шәхестәр өсөн 20 – 30 мең һум тәшкил итә.\nБыл хәл тағы ҡабатланһа, штрафты икеләтә күләмдә түләргә тура киләсәк.\n– Аҡсалата язаны кем һала?\nЗакон буйынса административ комиссиялар протокол төҙөргә һәм штраф һалырға хоҡуҡлы. Улар һәр районда һәм ҡалала бар. Телефондары һәм адрестары муниципалитеттарҙың сайтындағы “Административ комиссия” бүлегендә бирелгән.\n– Кешеләр газонда, балалар йәки спорт майҙансығында ултырған автомобилде фотоға төшөрөп, водителгә штраф һалдырта аламы?\nЭйе, улар быны эшләй ала. РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 26.7 статьяһының 2-се өлөшөндә фотоһүрәттәр һәм видео яҙмаһының дәлил була алыуы тураһында яҙылған. Тик бының өсөн түбәндәгеләрҙе үтәргә кәрәк:\n– аноним мөрәжәғәт ҡабул ителмәй. Гражданға махсус бланк тултырырға (уны БР Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты сайтынан алырға мөмкин) кәрәк. Унда исем-фамилия, бәйләнеш телефоны, электрон почта, хоҡуҡ боҙоусының ҡайҙа һәм ҡасан асыҡланғаны һәм ниндәй аппарат менән төшөрөү тураһында яҙыла;\n– фото һәм видео яҙмалары сифатлы булһын. Уларҙа автомобилдең газонда йәки балалар майҙансығында торғаны, номерҙары асыҡ күренһен. Яҡындағы йорттоң адресы яҙылған таҡтаны ла төшөрөгөҙ, был географик яҡтан аныҡлыҡ индерәсәк. Әгәр ҙә водитель салонда “Ошо номер буйынса бәйләнешкә инегеҙ” тип телефонын яҙып ҡалдырһа, уның менән дә кадр кәрәк.\nҒаризаны, фото- һәм видеояҙманы үҙегеҙ административ комиссияның электрон почтаһына ебәрегеҙ йәки үҙегеҙ алып барығыҙ.\n– Мөрәжәғәт менән аҙаҡтан нимә булыуын нисек белергә?\nУға рәсми статус бирелә. “Рәсәй Федерацияһы граждандарының мөрәжәғәттәрен ҡарау тәртибе тураһындағы” федераль законға ярашлы, күрһәтелгән адрес буйынса административ комиссия ҡабул иткән ҡарар һәм документтар менән хат ебәреләсәк.\n– Кеше машинаһын ышаныс ҡағыҙы (доверенность) буйынса һатҡан йәки уны ҡыуып алып киткәндәр. Ни өсөн ул штраф түләргә тейеш?\nӘгәр ҙә штраф һалғанда машинаны бүтән кеше файҙаланһа һәм быны иҫбат итеп булһа – штраф шул мәлдә рулдә булған водителгә һалынасаҡ. Был каршеринг компанияларына ла ҡағыла: әгәр ҙә кемдер машинаны прокатҡа алып, уны клумбала ҡалдырһа, компанияға һорау мөрәжәғәте ебәреләсәк. Ваҡыты билдәле булғас, водителдең кемлеген асыҡлауы ҡыйын түгел – штраф шул кешегә һалынасаҡ.\n– Әгәр ҙә штрафты 20 көндә түләгәндә, 50 процентлыҡ ташлама яһаласаҡмы?\nБындай ташлама кеше ташыу ҡағиҙәләрен боҙоу йәки юл сатынан үтеү тәртибен үтәмәгәндә һалынған штрафтарға ҡағыла. Газондағы туҡталҡаға ташлама ҡаралмаған.\n– Ни өсөн башҡа объекттарҙа, мәҫәлән, тротуарҙа машинаны ҡалдырған өсөн яуаплылыҡ ҡаралмаған?\nБындай штраф бар. Тротуарҙа туҡталҡа өсөн бер мең һум, Мәскәүҙә һәм Санкт-Петербургта өсәр мең һум штраф түләтәләр. Штрафтарҙы ЮХХДИ инспекторҙары һала.\n– Автомобилдән газонға килтерелгән зыян нисек баһаланасаҡ?\nБыл осраҡта водитель килтерелгән зыян күләменән тыш, статья буйынса яуапҡа тарттырыла.\n– Машиналарҙы эвакуатор алып китәсәкме?\nЮҡ, уларҙы бер ҡайҙа ла алып китмәйәсәктәр. Газонда туҡталҡа яһаған өсөн водителдәргә штраф ҡына һалынасаҡ. РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 27.13 статьяһы буйынса, машинаны икенсе рәттә, тоннелдә, үткәүелдә, трамвай юлында, тротуарҙа ҡалдырғанда, тормоз системаһы эшлектән сыҡҡанда, водитель “право”һыҙ йәки иҫерек булғанда, эвакуатор саҡырыла.\n– Мөрәжәғәт яҙып ебәреү өсөн телефон ҡушымтаһы бармы?\nӘлегә юҡ, киләсәктә булдырыласаҡ.\n– “Газон” һүҙе нимәне аңлата?\nЗаконда терминға ошолай аңлатма бар: “йәшелләндерелгән биләмә” – “йәйәүлеләр, велойәйәүлеләр һәм велосипед юлдарының ҡаты япмаһына сиктәш һәм борт ташы (поребрик, бордюр) менән кәртәләнгән үләнле, сәскәле һәм (йәки) ағас-ҡыуаҡтар менән ҡапланған ер участкаһы”.\n“Газон” һүҙенең берҙәм аңлатмаһы юҡ, һәр муниципалитет уны үҙенсә яҙып, “Төҙөкләндереү буйынса ҡағиҙәләр”гә индерә. Өфөлә ул бар. Ҡала советы депутаттары ҡарары менән клумба “ландшафт композицияһының үҙаллы элементын барлыҡҡа килтергән һәм парк ҡоролмаларының, ағаслыҡтарҙың фоны булған тәбиғи йәки махсус сәселгән үләндән барлыҡҡа килгән япма” булып тора.\nШуға күрә лә саҡ ҡына үләне булған урындан уттан ҡурҡҡан кеүек ҡурҡыу, автомобилде унда ҡалдырмау хәйерлерәк.\n– Һорауҙар менән ҡайҙа шылтыратырға?\nЯңы закон буйынса үҙегеҙҙең район йәки ҡала хакимиәтенең административ комиссияһы сәркәтибенә (телефондары сайттарҙа бар) шылтыратып кәңәшләшергә мөмкин. Әгәр ҙә хоҡуҡ боҙоу теркәлһә, БР Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитетының административ комиссиялар менән эшләү бүлегенә мөрәжәғәт итегеҙ. Телефоны: (347)218-10-34.\nБашҡортостанда ике айҙа газондарға машиналарын ҡуйыусыларға 14 миллион һум штраф һалынған. Шуның 7,5 млн һумы Өфө водителдәренә тура килә, тип белдерҙе 10 июндә республика Хөкүмәтендәге оператив кәңәшмәлә БР Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитеты рәйесе Владимир Спеле.\nТыйыу индерелгәндән бирле республикала йәмғеһе 19072 законһыҙ туҡталҡаға ҡуйыу осрағы теркәлгән. Иң күбе – 10 меңдән ашыуы (дөйөм һандың 52 проценты) – баш ҡалала. Бынан тыш, Стәрлетамаҡ, Салауат һәм Октябрьский ҡалаларында ла машиналарын тыйылған урындарҙа ташлап китеүселәр күп. 10655 кеше административ яуаплылыҡҡа тарттырылған.\nБер нисә аҙналыҡ динамиканы тикшереү һөҙөмтәләренә ҡарағанда, был статья буйынса хоҡуҡ боҙоусылар һаны яйлап кәмей. Был – административ комиссиялар эше, урындағы үҙидара органдарының туҡталҡалар ойоштороуы һәм газондарҙы кәртәләүе һөҙөмтәһе. Шулай ҙа тыйылған ерҙәрҙә водителдәр машиналарын ҡалдырыуын дауам итә, – тип белдерҙе комитет етәксеһе.\n– Туҡталҡалар етмәй бит!\nБыл проблеманы республика властары таный. Рәсми иҫәп буйынса, Башҡортостанда 310 меңдән ашыу машина ҡуйыу урыны кәрәк. Бөгөнгә 140 мең урын ғына ҡоролған, 170 меңен булдырыу кисектергеһеҙ мәсьәлә булып тора.\nХөкүмәт Премьер-министры урынбаҫары вазифаһын үтәүсе Борис Беляев әйтеүенсә, машина урындары етмәү проблемаһы комплекслы хәл ителәсәк. Быға туҡталҡаны тыйыу тураһындағы юл тамғаларын тикшереү, үҙаллы ҡуйылған шлагбаумдарҙы һәм ҡапҡаларҙы алып ташлау, ихаталарҙа билдәләр (разметка) төшөрөү (был 9 мең урын бирәсәк), квартал-ара һәм ихата эсе юлдарын киңәйтеү (12 мең урын) кеүек саралар инә.\nХөкүмәттә шулай уҡ яңы торлаҡ комплекстары төҙөгәндә машина ҡуйыу урындары һанын билдәләгән нормативтарҙы үҙгәртеү тәҡдимен индерҙеләр. Бының өсөн норматив-хоҡуҡи акттарҙы яңынан ҡарау талап ителә.


Наркотиктарға ҡаршы көрәш\nӨфөлә тыйылған препараттар менән сауҙа итеүсе ир ҡулға алынды. Наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешен контролдә тотоу буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан идаралығы хеҙмәткәрҙәре тарафынан тентеү барышында ул йәшәгән фатирҙа дөйөм ауырлығы алты килограммлыҡ стероидтар табылған. Препараттар масхус шкафта һаҡланған. «Ҡара баҙарҙа» уларҙың хаҡы ярты миллион һумдан аша.\nСпайс, ағыулы үләндәр ҡатнашмаһын бер тапҡыр ғына ҡулланған кеше, артабан ни ҡыланғанын да белмәй. Был күрше Магнитогорск ҡалаһында төшөрөлгән видеояҙма, кешенең спайстан ағыуланыуы билдәле. Ә был ҡыҙ баҫҡыстан йөҙтүбән барып төшә... Спайсҡа бәйле бәхетһеҙ осраҡты былтыр көҙ Рәсәй төбәктәрендә, шул иҫәптән Нефтекама ҡалаһында теркәлгән ваҡиғаны миҫалға килтереү ҙә етә. Тилерткес матдәнән 39 кеше ағыуланды, биш кешенең ғүмере өҙөлдө.\n«Балыҡ еме», «төнәтмә», «ванна өсөн тоҙ» - синтетик наркотиктар тап ошо исем аҫтында йәшерелгән дә инде. Интернет селтәре генә түгел, реклама йәмәғәт күп йөрөгән урындарҙа ла һәйбәт эшләй. Асфальт юлдарҙа, йорт стеналарында, подвалдарҙа спайс, тоҙ һәм микстар тәҡдим иткән иғлан-яҙыуҙар аҙым һайын тиерлек. Бөгөн баш ҡаланың йәмәғәт ойошмалары, юғары уҡыу йорттары студенттары менән берлектә тилерткес матдәләргә ҡаршы акция ойошторҙо. Бер төркөм йәштәр аҡ буяуҙар менән баш ҡаланың Сипайлово биҫтәһе урамдары буйлап үтте.\nРим Зинәтуллин, йәмәғәт ойошмаһы ағзаһы: «Әлбиттә, иғлан ҡалдырыусыларҙы күреп, был миңә ҡағылмай тип битараф ҡалыу мөмкин түгел. Ә иҫкәртмә яһау кәрәк. Исмаһам, тыйыуҙар әҙме-күпмегә булһа ла наркотиктар әйләнешен туҡтатырға булышлыҡ итер ине».\nӘйткәндәй, яңыраҡ тыйылған препараттар һатыуҙа ғәйепләнгән Өфө юғары уҡыу йорттарының береһендә физкультура уҡытыусыһы һәм фитнес үҙәгендә тренер булып эшләүсе ир ҡулға алынды. Наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешен күҙәтеүҙә тотоу буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан идаралығы хеҙмәткәрҙәре уның фатирын тентеү барышында 5 мең ярымдан ашыу таблетка һәм 1000 ампула анаболик стероидтар тартып алған. Фитнес-тренер әйтеүенсә, препараттарҙы ул шәхси ҡулланыу һәм һатыу өсөн дә тотҡан. Осраҡ буйынса енәйәт эше асылған. Хоҡуҡ һаҡлау органдары наркотиктар сауҙа иткән, әҙерләгән, һаҡлаған, ҡулланған урындар хаҡында берәй мәғлүмәт белгән осраҡта «Ышаныс телефоны»на шылтыратыуҙы һорай. Телефон һандарын һеҙ экранда күрәһегеҙ. (8-347) 250-20-30, 8-800-347-20-30.


Онотолмай “Мәжитов дәүере” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Шәхестәр » Онотолмай “Мәжитов дәүере”\nОнотолмай “Мәжитов дәүере” 04.05.2018 // Шәхестәр\nШәхси архивымды барлап ултырғанда, “Башҡортостан” гәзитенең 1995 йылда сыҡҡан 209-сы һанына юлыҡтым. Беренсе биттең өҫкө өлөшөндә ҡулына боронғо ҡомартҡы тотҡан мөләйем йөҙлө кешенең фотоһүрәте йәлеп итте ҡарашымды. Был бит атаҡлы ғалим-археолог Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитов! Гәзиттең был һанын, әлбиттә, фәҡәт ошо шәхес тураһында һөйләгән Анатолий Виноградовтың “Тарихыңды таныт, Таналыҡ!” тигән кескәй фоторепортажы өсөн һалып ҡуйғанмын.\nЯҙмала шундай мәғлүмәт урын алған: “Хәйбулла районында табылған беҙҙең эраға тиклемге III – II быуат ҡаласығы хаҡында бәйән иткәйне инде бер нисә ай элек “Башҡортостан” гәзите. Һыу һаҡлағыс төҙөлгәнсе ҡаҙыныу-тикшеренеү эштәрен ниндәйерәк күләмдә атҡарып сығырбыҙ икән, тип борсолған ғалимыбыҙ, экспедиция етәксеһе Нияз Мәжитов бөгөн ҡәнәғәт. Республика етәкселегенең әүҙем ярҙамы эште ҡыҙыу, дәррәү, тотҡарлыҡһыҙ алып барыу мөмкинлеген тыуҙырҙы. Ваҡыты менән 150-180 кеше эшләне бында. Һөҙөмтәлә ошо ҡаласыҡтан алырға мөмкин булған бар мәғлүмәттең\n90 проценты алынды тип иҫәпләйем, ти ул”. Эргәләге фотола иһә телгә алынған Таналыҡ ҡаласығындағы ҡаҙыныу эштәре һүрәтләнгән.\nҮҙ ғүмерендә бихисап экспедицияларҙа йөрөп, хәтһеҙ убаларҙы ҡаҙып, ер аҫтында ҡалған ҡаласыҡтарҙы өйрәнеп, ҙур табыштарға юлыҡҡан, тотош Рәсәй күләмендә үҙен киң ҡарашлы, абруйлы ғалим итеп танытҡан олуғ фән эшмәкәре генә түгел, билдәле сәйәсмән, йәмәғәт эшмәкәре лә булды Нияз Абдулхаҡ улы. Яҡташ, рухташ ҡына түгел, ниндәйҙер дәрәжәлә аҙаш та булғанғамылыр, унан миңә һәр саҡ иҫ киткес йылылыҡ бөркөлөп торҙо. Хәйер, был шәхес менән яҡындан аралашҡан һәр кем шулай тип әйтә алалыр, сөнки бөйөк ғалим һис тә һауаланыуҙы белмәне – олоһон да, кесеһен дә берҙәй тиң күргән, йөҙөнән йылмайыу китмәгән юғары мәҙәниәтле, ғәжәйеп илтифатлы кеше ине.\nҺәр яҡтан да матур кешеләр күркәм тәбиғәтле төбәктә тыуа, тигәндәре хаҡ икән. Башлыса Табын ырыуы вәкилдәре йәшәгән Ғафури районының йәмле Мәндем буйындағы Туғай ауылында 1933 йылдың 20 авгусында донъяға ауаз һала буласаҡ академик. Башҡортостанда иң таҙа һыулы йылға һаналған Еҙем буйындағы Имәндәш ауылы мәктәбендә бер аҙ белем алғас, ғилем үрҙәренә ынтылған үҫмер уҡыуын Өфөләге 9-сы башҡорт мәктәп-интернатында дауам итә. Рәми Ғарипов менән бергә уҡыу, уның менән донъяуи мәсьәләләр хаҡында фекер алышып, зиһен байлығын арттырыу ғүмерлек дуҫлыҡҡа әүерелә. Йәш әҙип артабан археолог дуҫына хатта шиғырҙар ҙа бағышлай.\n1956 йылда Нияз Мәжитов, Пермь дәүләт университетының тарих факультетын тамамлағас, СССР Фәндәр академияһы Башҡортостан филиалының Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында кесе ғилми хеҙмәткәр булып эшләй башлай. Тәрән белемле археолог тора-бара өлкән ғилми хеҙмәткәр, археология һәм этнография секторы мөдире вазифаларын башҡарып, кандидатлыҡ һәм докторлыҡ диссертацияларын яҡлауға өлгәшә.\n1978 йылда Нияз Мәжитовты, йәш кадрҙар әҙерләү маҡсатында, республикабыҙҙың төп уҡыу йортона – Башҡорт дәүләт университетына эшкә саҡыралар. Бында археология, боронғо һәм урта быуаттар тарихы кафедраһын ойоштороп, уға ун йыл етәкселек итә, йәш археологтар һәм аспиранттар әҙерләүгә ҙур көс һала.\nТөплө ғилми эштәре менән бөтөн илдә танылыу яулаған тарих фәндәре докторы, профессор Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитовты 1992 йылда Башҡортостан Фәндәр академияһының ғәмәли ағзаһы итеп һайлайҙар. 2006 йылдан иһә республикабыҙҙың төп фән учреждениеһында уға вице-президент, Социаль һәм гуманитар фәндәр бүлексәһенең академик секретары вазифаларын башҡарырға насип була.\nОҙайлы тикшеренеү эштәре тос емеш бирә: Нияз Мәжитов Көньяҡ Уралдың тимер һәм урта быуаттарҙағы тарихын ентекле өйрәнеп, башҡорт халҡының нәҡ ошо ерҙә быуаттар һуҙымында көн итеүен фәнни яҡтан төплө дәлилләй. Кушнаренко, Ҡара Яҡуп, Турбаҫлы, Бахмут мәҙәниәттәренең барлыҡҡа килеүе туранан-тура боронғо башҡорт этносының аяҡҡа баҫыуына бәйле икәнлеген иҫбат итә.\nАтаҡлы археолог Башҡортостандың күп райондарында һәм күрше өлкәләрҙә даими экспедициялар ойоштора, һөҙөмтәлә Әлмөхәмәт, Башҡорт-Бөркөт, Бикеш, Дежнев, Ҡаранай, Ҡадир ҡурғандарын һәм Имәндәш ҡаласығын асып, уларҙы ентекле тикшерә.\nБөтөн Рәсәйҙе шаҡ ҡатырған табышҡа Н.А. Мәжитов аспиранттары һәм студенттары менән Өфө ҡалаһында алып барылған ҡаҙыныу эштәре ваҡытында юлыға. Ул хәҙер бар донъяға “Өфө-II” ҡаласығы булараҡ билдәле. Ошо фәнни асыш баш ҡалабыҙҙың 1500 йыл тирәһе тарихы барлығын күрһәтте.\nТөрлө тарафта алып барылған ҡаҙыныуҙар ваҡытында табылған бихисап коллекция хәҙерге ваҡытта республикабыҙҙың Археология музейында һаҡлана. Боронғо заманда ата-бабаларҙың ниндәй шарттарҙа йәшәгәнлеге, уларҙың эш, һунар ҡоралы, ҡатын-ҡыҙҙың көнкүреш, биҙәнеү әйберҙәре – быларҙың һәммәһе лә ғилми яҡтан ғына түгел, тыуған яҡтың тарихы менән ҡыҙыҡһыныусылар өсөн дә танып белеү йәһәтенән бик ҡиммәтле тәүсығанаҡтар.\nРәсәй һәм донъя археологияһына академик Нияз Мәжитов тос өлөш индерҙе: ул – бихисап монография, уҡыу әсбаптары һәм ғилми хеҙмәттәр авторы. Мәскәү нәшриәттәрендә донъя күргән “Тайны древнего Урала”, “Южный Урал в VII – XIV вв.”, “Курганы Южного Урала в VIII – XII вв.” тип аталған фундаменталь хеҙмәттәре киң танылыу тапты. Ә инде ҡыҙы, тарихсы Әлфиә Солтанова менән берлектә яҙған “История Башкортостана с древнейших времен до XVI века” тигән монографияһы – асылда башҡорт халҡына ҡуйылған һәйкәл, тип әйтергә мөмкин.\n“Китап” нәшриәтендә донъя күргән “Шежере башкирских ханов, биев, султанов” тигән буклетта Н.А. Мәжитов IX–XVI быуаттарҙа Иртыштан алып Иҙелгәсә (Волгаға тиклем) йәйрәп ятҡан ерҙәрҙә йәшәгән башҡорттарҙың үҙ дәүләтселеге булыуын тарихи йылъяҙмалар – шәжәрәләр менән дәлилләй. Билдәле тарихсы Р.Ғ. Кузеевтың, XVI быуатҡа тиклем башҡорттар үҙ дәүләтселеген булдырыу кимәленә етмәгән була, тигән хата ҡарашын ул архив документтарына таянып инҡар итә һәм башҡорт халҡының этносәйәси тарихын аныҡ миҫалдар менән иҫбатлауға өлгәшә.\n1995 йыл. Фән өлкәһендә ҡолас ташлап эшләп йөрөгән Нияз Абдулхаҡ улын бер мәл Аҡ йортҡа саҡыртып алалар. Баҡтиһәң, Бөтә донъя башҡорттарының беренсе ҡоролтайына әҙерлек барған мәлдә, Ҡоролтайҙы кем етәкләр һуң, тигән уй баштарына килә өҫтәгеләрҙең. Башҡортостандың дәүләт суверенитеты өсөн көрәштә үҙҙәрен әүҙем йәмәғәт эшмәкәре, сәйәсмән итеп күрһәткән шәхестәр күп ине, әлбиттә, әммә уларҙың береһе лә Президент Хакимиәте “иләге” аша үтә алмаған. Сәбәбе аңлашыла: милләтте оло эштәргә әйҙәрлек өр-яңы фигура – теге йәки был кәмселектәрҙән азат, бар йәһәттән дә камил булған абруйлы ил ағаһы кәрәк була. Шул ваҡытта йөҙҙәр араһынан нәҡ уны – академик Мәжитовты – һайлап алыуҙың ни ҡәҙәр дөрөҫ булыуын күптәр йылдар үткәс кенә аңлағандыр.\nДонъяның төрлө тарафтарынан килгән милләттәштәрҙең тәүге оло йыйынында күренекле ғалим Мәжитовтың кандидатураһын делегаттар хуплап ҡаршы алып, уның өсөн ихлас тауыш бирҙе. Шулай итеп, фән тауын ҡалдырып тороп, халыҡ ихтыярына буйһоноп, Нияз Абдулхаҡ улы, артыҡ сәбәләнмәй, Ҡоролтайҙың аҡбуҙатын ауыҙлыҡланы. Етәкселек итеү тәжрибәһе артыҡ ҙур булмаһа ла, өр-яңы ижтимағи ойошманың аппаратын булдырып, уның эшен яйға һалып, йырып сыҡҡыһыҙ мәшәҡәттәргә башкөллө сумды.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты ағзаһы булараҡ, яңы рәйестең эш ысулын яҡшы беләм. Уның төп принциптары – Башҡарма комитеттың һәр ағзаһы менән кәңәшләшеп эшләү, Рәсәй төбәктәрендә ойошторолған Ҡоролтай бүлексәләре етәкселәре менән даими бәйләнеш тотоу, план буйынса эшләү. Һоҡланғыс кешелек сифаттарына эйә булған Ҡоролтай башлығына ылығып, милләттең үҫеше хаҡына бер мисәүҙә эшләргә теләк белдереүселәр күбәйгәндән-күбәйә барҙы. Был йәһәттән уға айырыуса Башҡарма комитет рәйесенең беренсе урынбаҫары булып эшләгән көслө рухлы, батыр йөрәкле Әлтәф Ғәйфуллин ҙур таяныс булды.\nИң мөһиме – оло йәштәмен тип тормайынса, Нияз Абдулхаҡ улының район-ҡалаларҙа, күрше өлкәләрҙә урындағы ҡоролтайҙар төҙөп, егеттәрсә елкенеп йөрөп ҡайтыуы ғәҙәти күренешкә әйләнде. Үҙ миҫалында ул аппарат хеҙмәткәрҙәрен дә арымай-талмай эшләргә өйрәтте. Шуға ла бар донъяға һибелгән башҡорт халҡының ышанысы, терәге һәм өмөтө булған Ҡоролтайҙың Башҡарма комитетында үҙе һымаҡ егәрле, рухлы илһөйәр-телһөйәрҙәр, башҡаларға өлгө булырҙай шәхестәр эшләне.\nЕр, тел, экология мәсьәләләренә арналған күпме ғилми-ғәмәли конференциялар, ултырыштар, “түңәрәк өҫтәл”дәр үткәрергә насип итте уға! Был сараларға Ҡоролтай етәксеһе бик ентекле әҙерләнер – һәр докладын, һәр ҡарар проектын үҙе яҙыр ине. Иҡтисади, социаль мәсьәләләрҙе лә урап үтмәне ул: һәр төбәктә эшҡыуарлыҡты, фермерлыҡ хәрәкәтен үҫтереү, яңы эш урындары булдырыу башҡорт халҡының көнкүрешен яҡшыртыуға килтергән төп шарттар икәнлеген яҡшы белә ине.\nРеспублика етәкселеге, министрҙар, район һәм ҡала хакимиәттәре башлыҡтары менән уртаҡ тел табып, килешеп эшләүе, үҙенең дипломатик һәләте менән Нияз Мәжитов Ҡоролтай эшмәкәрлеген тәүге йылдарҙа уҡ юғары кимәлгә еткерҙе. Хатта күрше өлкәләрҙең губернаторҙары ла уны ололоҡлап ҡаршы алыр, Ҡоролтай рәйесе күтәргән ҡырҡыу мәсьәләләрҙе хәл итергә тырышырбыҙ, тип вәғәҙә биреп ҡалыр ине. Ә вәғәҙә – иман. Хәйер, һәр мәсьәләне хәл итеүҙе шәхсән контролдә тотто талапсан етәксе.\nБөтөн донъяға таралған башҡорттарҙы берләштереп, үҙ ҡанаты аҫтына алған ҙур ижтимағи ойошманың тарихындағы “Мәжитов дәүере”н бөгөн, моғайын, күптәр һағынып иҫкә алалыр. Ете йылдан һуң ул, рәйеслек вазифаһын ҡалдырып, йәнә үҙенең фән донъяһына әйләнеп ҡайтыуынан һуң бер нисә йыл да үтмәне, Ҡоролтайыбыҙҙың аҡбуҙаты абынып алды: бер-бер артлы етәкселәрҙең алмашынып тороуы дөйөм милләт мәсьәләләренә иғтибарҙы кәметә төштө, төбәк ҡоролтайҙарының аттары ла сығынлап ҡына торҙо... Эйе, күп нәмә шәхескә бәйле шул: хужаң ниндәй – атың да шундай.\n2011 – 2014 йылдарҙа ҡайһы бер үҙәк гәзит-журнал биттәрендә башҡорт халҡының тарихына, уның үткәненә, ғөмүмән, милләт асылына үҙенсә баһа бирергә маташҡан “эшмәкәрҙәр”ҙең мәҡәләләре йышайып киткәйне. Һүҙ ҡоралдан көслөрәк, тип юҡҡа әйтмәйҙәр бит. Шуға ла “Башҡортостан” гәзитенең баш мөхәррире булып эшләгән саҡта, ошо сетерекле мәсьәләгә бер нисек тә күҙ йомоп ҡала алманым – 2015 йылдың ғинуарында редакцияла “Башҡортостан тарихы: ысынбарлыҡ һәм уйҙырмалар” тигән темаға “түңәрәк өҫтәл” ойоштороу идеяһы тыуҙы. Төп маҡсатым иһә академик Нияз Мәжитовҡа, тимәк, башҡорт халҡына ҡарата йәйелдерелгән идеологик һөжүмгә ҡаршы сығыу, сирләберәк йөрөгән ғалимыбыҙға рухи теләктәшлек белдереү ине.\nШул “түңәрәк өҫтәл”дә Нияз Абдулхаҡ улы бына нимә тине: “Ҡайһы бер иптәштәрҙең башҡорт халҡының тарихына, мәҙәниәтенә ҡарата шул тиклем насар фекер тыуҙырырға тырышыуы күңелде ҡыра. Интернет селтәре тәнҡит мәҡәләләре, төрлө имеш-мимеш менән тулған. Ғалим булараҡ, шуны әйтә алам: башҡорт халҡының тарихын объектив тикшерәбеҙ, фәнни материалдарға нигеҙләнеп, асыштар яһайбыҙ, ләкин ялған күренештәр, яла яғыуҙар эшебеҙҙе юҡҡа сығарып торған төҫлө. Мәҫәлән, ... кеүек ҡайһы бер тарихсы-ғалимдар (уларҙың исем-шәрифен билдәле сәбәптәр буйынса атап тормайбыҙ – Н.С.) Өфөнөң урта быуаттарҙа Башҡорт исемле ҡала булып йөрөтөлгәнен, уның донъя тарихындағы урынын бөтөнләй инҡар итә...”\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, 2015 йылдың 10 октябрендә, оло байрам – Республика көнө алдынан, халҡыбыҙҙың һөйөклө улы Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитов мәңгелеккә күҙҙәрен йомдо. Ләкин ул үлеп яратҡан башҡорт халҡының күҙҙәрен әле генә йомдора алмаясаҡтар, тигән уйҙар менән оҙаттыҡ беҙ Ил ағаһын һуңға юлға...\nХалыҡ һөйөүен яулаған, милләт лидеры дәрәжәһенә күтәрелгән академик Нияз Мәжитов тураһында тағы әллә күпме яҙырға булыр ине. Башҡортостан Республикаһы Халыҡтары Ассамблеяһы рәйесе булып та уңышлы эшләүе, ғафуриҙарҙы берләштергән “Табын” йәмәғәт ойошмаһы эшендә әүҙем ҡатнашыуы, Өфөлә һәм Имәндәш урта мәктәбендә 80 йәшлек юбилейын үткәреү, башҡорт телен мәктәптәрҙә уҡытыу торошон өйрәнеүгә бәйле килеп тыуған ҡайһы бер сетерекле хәлдәр хаҡында артабанғы иҫтәлектәремдә бәйән итермен әле. Был яҙмамды Бөтә донъя башҡорттарының IV ҡоролтайын уҙғарыу алдынан яҙған үтенеснамә менән тамамлайым:\n“Бөтә донъя башҡорттары\nБашҡарма комитеты рәйесе\nХөрмәтле Румил Тәлғәт улы!\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының тәүге рәйесе, танылған ғалим-археолог, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы Нияз Абдулхаҡ улы Мәжитовтың иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса үҙегеҙгә һәм юғары даирәләргә еткереү өсөн түбәндәге сараларҙы бойомға ашырырға тәҡдим итәм:\nБөтә донъя башҡорттарының сираттағы IV ҡоролтайын асҡанда һуңғы йылдарҙа мәрхүм булған Ҡоролтайҙың Башҡарма комитеты ағзаарын аяғөҫтө тороп иҫкә алырға (Ҡоролтайҙың беренсе рәйесе Н.А. Мәжитовтың исем-шәрифен иң тәүҙә атау дөрөҫ булыр ине).\nIV Ҡоролтай ҡарары проектына “Өфө-II” ҡаласығында музей булдырыу һәм уға йәки Археология музейына Н. А. Мәжитовтың исемен биреү хаҡында айырым пункт индерергә.\nБаш ҡалалағы һәм Ғафури районының Красноусол, Имәндәш ауылдарындағы яңы урамдарға “Акамедик Мәжитов” тигән исем биреүҙе тәҡдим итергә.\nН.А. Мәжитов йәшәгән йортҡа мемориаль таҡта ҡуйыуҙы хәстәрләргә.\nБашҡорт дәүләт университетының тарих факультетында яҡшы уҡыған студенттар һәм аспиранттар өсөн Нияз Мәжитов исемендәге премия булдырырға.\nҒафури районының Красноусол башҡорт гимназияһы-интернатына академик Н.А. Мәжитов исемен бирергә.\nБөгөн иһә, IV Ҡоролтайға әҙерлек мәсьәләләре ҡараласаҡ Башҡарма комитет ултырышын асҡанда, тәүге рәйесебеҙ академик Н.А. Мәжитовты бер минут тынлыҡ менән иҫкә алһаҡ ине.\nБДБҠ-ның Башҡарма комитеты ағзаһы Н.Б. Сәлимов.\nОшо мөрәжәғәттең тәүге һәм һуңғы пункттары ғына үҙ ваҡытында үтәлде. Арҙаҡлы ғалим-археолог, билдәле йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры академик Н.А. Мәжитовтың иҫтәлеген мәңгеләштереүҙе оҙаҡҡа һуҙмаҫҡа ине. Уның тыуыуына 85 йыл тулыу алдынан башҡарылырға тейешле изге эштәрҙе ватандаштарыбыҙ халҡыбыҙҙы, уның бай тарихын донъя кимәленә күтәргән бөйөк шәхескә булған оло хөрмәт билдәһе тип ҡабул итер ине.\n“Табын ырыуҙары берләшмәһе”\nтөбәк-ара йәмәғәт ойошмаһы рәйесе.\nТотош уҡырға 416


«Мисс Азия-Себер» конкурсында Башҡортостан өсөнсө тапҡыр ҡатнашты - Юлдаш\nӘйләнеп ҡайтығыҙ - Фәтхиев Ридаль\nАйгөл Вәлиуллина һүҙҙәре. Һин минең теләгем - Йәмил Миңлеғәлиев көйө - Рәҡипов Айҙар\n«Мисс Азия-Себер» конкурсында Башҡортостан өсөнсө тапҡыр ҡатнашты\n«Мисс Азия-Себер» конкурсында Башҡортостан өсөнсө тапҡыр ҡатнашты https://bash.news/yuldash/2262_miss-aziya-seber-konkursynda-bashkortostan-esense-tapkyr-katnashty\nГөлнур Зиннәтова. 16 ҡыҙ араһында 5-се урын яуланым. Бик ауыр ҙа, артыҡ еңел дә булманы. Килеп еткәс, бер аҙна ҡыҙҙар менән йәшәнек, әҙерләндек. Китер алдынан 1 ай әҙерләндем. Ата-әсәйем, «Һылыуҡай» студияһы етәксеһе Ленара Таһирова әҙерләнергә һәм костюмдар менән ярҙам иттеләр. Бағыусылар булды. Был конкурста милләтеңде, йолаларыңды күрһәтәһең, тышҡы ҡиәфәтең дә шул яҡҡа тартым булырға тейеш. Һәр ҡыҙ үҙен матур, тип уйларға тейеш. Берәй һөҙөмтәгә килер өсөн эш эшләргә, маҡсатыңа ынтылырға тейешһең. Мин матурмын, тип кенә диванда ултырып булмай. Файҙалы бәйләнештәр булдырыр кәрәк икәненә инандым. Башҡортостанда Модель бизнесы әле яңы үҫешә. Беҙҙә мода милли үҙенсәлеккә таянып үҫеп килә. Конкурсҡа әҙерләнгәндә ауыр булды, шуға күрә бер-беребеҙҙең күңелен күтәреп,көлдөрөп, терәк булдыҡ. Параметрҙар төп талап булмаһа ла, диета тотоу кәрәк булды. Туфлиҙарҙың үксә бейеклеге 15 см булырға тейеш ине.\nШулай ҙа был ҡыҙҙарҙы ҡурҡытмаһын, һаулыҡ ,уңыштар һәм үҙегеҙгә ышанығыҙ, тик ятмағыҙ тип теләйем.\nСәмирә Әминева. Мин 4-се урында булдым, «Мисс Лучезарность» титулын алдым. «Мисс Башҡортостан» студияһына йөрөнөм, Луиза Зәкирйәнова ҙур ярҙам күрһәтте, бағыусылар табып, костюмдар тектерҙек.\n«Мисс Азия-Себер» конкурсында Башҡортостан өсөнсө тапҡыр ҡатнашты, беренсе йылда Луиза Зәкирйәнова икенсе вице-мисс булды һәм ҡайтҡас, студия асты. Был конкурста ҡатнашып, үҙемде икенсе яҡтан астым, үҙемдең эмоциональ яҡтан көслө икәнлегемде тойҙом. Студияға бар теләүсе шөғөлләнергә килә ала, үҙеңде күрһәтһәң, конкурстарҙа ла ҡатнашырға мөмкин, буй-һынға артыҡ талаптар юҡ.\nКонкурста ярым шәрә, купальниктарҙа сығармайҙар, Азия ҡыҙҙары тыйнаҡ булырға тейеш. Ҡатнашыусының эске донъяһы ла матур, китап уҡыған, рухи яҡтан үҫешкән булырға тейеш. Нисек аралашыуына ла ҡарайҙар. Аҡыл кәрәк, әлбиттә, тышҡы матурлыҡ ҡына матурламай кешене. Ғәҙеллеккә килгәндә, матурлыҡ конкурстарында ундай төшөнсә юҡ, тип уйлайым.


Еңгәй » Башҡортостан гәзите\n5-01-2018, 00:03 // Аҡмулла // Баҫып сығарырға\nАуылға ҡайтҡан һайын:\n– Өфө һынлы Өфөлә өй һалып сыҡтығыҙ, әллә беҙһеҙ генә туйланығыҙ инде, өнөгөҙ ҙә, тынығыҙ ҙа сыҡмайсы. Кеше шул инде ул, ҡалаға сығып китһә, ен алыштырған кеүек була. Беҙҙең һымаҡ мал тиҙәгенә ҡатып йөрөгәнен онота. Үҙем берәй барып сыҡмаһам, үҙегеҙ төбәп кенә саҡырмаҫһығыҙ ул, – тип төрттөрөп-мөрттөрөргә яратҡан еңгәй тейешле кешенең теләге тормошҡа ашырға тора.\n– Иртәгә ҡыҙымдың йыйылышына барам, үҙемдең туғандарым барында убщыжытиела ҡунып ятһам, үҙегеҙгә килешмәҫ. Һеҙгә барырмын тип торам, беҙҙең кеүек ауыл хәйерселәрен үҙегеҙ атап саҡырмаҫһығыҙ ул, – тип шылтыратты. Унан йәнә:\n– Әй, ауыл томанаһы, ризалыҡ һорау юҡ, нитеү юҡ, силум барам, тип торамсы. Мужыт һеҙҙең саҡыраһығыҙ килмәйҙер. Теге мәл ни Мөбинәнең улы, башҡа саҡта килегеҙ ҙә килегеҙ тип торған нәмә, ваҡыты еткәйне, әллә ҡайҙа барабыҙ, тип ҡырҡ сәбәбен тапты ла ҡуйҙы. Әллә бер шәшкә сәйен йәлләне, әллә донъяһы убып китер тип ҡурҡты. Әллә бисәһенән шөрләне. Хәҙер бит ирҙәрҙең исеме генә ир, ҡоро салбар кейеп йөрөүҙәре. Бисәнән ары китә алмайҙар. Бөтә нәмәгә бисәләре хужа. Тыштан ғына ир-ат хужа, ирҙәр көслө, имеш. Бысағымды көслө булмаһалар. Шул шарылдап торған бисәләр булмаһа, йәшәрҙәр ине. – Унан еңгәй бер сама тынып торҙо. – Үҙем һуң! Үҙем! Ағайыңа силум бармаһам, һаман ауыҙ асып яңғыҙ йөрөр ине әле. Хәҙер генә ул әллә кем булып ҡылана. Мин килгәндә трахтыр майына ҡатып йөрөгәнен онотҡан. Өҫтөнә кейер кейеме юҡ ине әҙәм ғәрлегенең. Хәҙер шул бәндә кеше булды ла китте. Айныҡ сағында кешегә ауыҙ асып һаулыҡ ҡуша белмәгән ужым быҙауы, ауыҙына саҡ ҡына эләктеме, танырмын тимә. Башҡа кешегә һүҙ һөйләргә хут бирмәй бына. Ҡунаҡҡа барһаң, ул бисәләргә арнап шиғыр һөйләп маташа, ул йырлаған була. Үҙем шуға кейәүгә бармаһам, һаман шул мунса ҙурлығындай өйөндә әсәһе менән йәшәп ятҡан булыр ине. Миңә өйләнәм тигәндә лә иҫерек ине бит. Былай булһа, ауыҙынан ундай һүҙҙе ҡыпһыуар менән дә тартып алып булмаҫ. Үҙемдең ҡустым һуң! Аҡса кәрәк булһа, башын меҫкенгә һалып, апай, шунса ғына бир әле, тип йүгереп килеп етә. Ул саҡта бер ҙә бисәһенән шөрләп тормай. Ә башҡа ваҡытта эргәһендә бисәһе булһа, телефонын да алырға ҡурҡа. Мәмәй...\n– Еңгәй, килегеҙ, килегеҙ. Беҙ кө.... – Еңгәйемдең холҡон яҡшы белгәнлектән, пластинкаһын икенсе юҫыҡҡа борорға тырышам. Әммә бушҡа ғына. Бер нәмә һөйләй башлаһа, донъяһын онота. Береһен башлай, унан әллә ҡайҙан икенсеһен соҡоп сығара. Үҙ алдына шарҡылдап көлөп ала. Һин тыңлайһыңмы, юҡмы, үҙенекен сурыта ғына. Ағайҙың, минең бисәкәй юлда ете ят кешене лә туҡтатып та бер сәғәт буйы һөйләшә, тигәне дөп-дөрөҫ. Әйтер һүҙем өҙөлөп ҡалды.\n– Эй, ҡәйнеш, һеҙҙең яҡ кешеләре бигерәк хәйерсе ибет. Беҙҙең туйҙа ағайыңдың өйөндә бейегәндә түбәнән тупраҡ ҡойолоп торҙо бит. Шуға ла һеңлеләремә бер үк һеҙҙең районға кейәүгә сығып ҡуймағыҙ тип нығытып ҡуйҙым...\nТағы ла еңгәмде бүлергә теләп:\n– Ярай, еңгә, килегеҙ, килегеҙ, ҡаршы барып алырмын, – тип һөйләшеүҙе өҙөргә тырышам.\n– Әтеү килергә мөмкиндер ул?\n– Кит, нимә һөйләйһегеҙ ул! Беҙ ҡунаҡтар килеүгә ҡыуанабыҙ ғына ул. Киленең дә ифрат шатланыр.\n– Әллә инде, әллә, шатланыр микән? Хәҙер кешенең өйө ҙур булһа ла, күңеле тар бит. Беҙ ауыл кешеһе булһаҡ та, ас йөрөмәйбеҙ ул. Аллаға шөкөр, тауыҡтарыбыҙ тыпылдатып күкәйен һалып тора, ике һыйырыбыҙ бар. Күкәйен, майын алып килермен. Гурыд кешеһенә танһыҡ була торған. Ауылдыҡы ауылдыҡы инде, ундағы һымаҡ химия-мимия түгел инде. Кисә генә тилвизерҙән күрһәттеләр, имеш, колпаса эшләгәндә сусҡаның ҡойроғон да, ҡолағын, хатта тиреһен дә ҡушып ебәрәләр, ти, тәүбә-эстәғәфүреллә. Шуны ашап ултыр инде. Ҡала кешеһе зыҡ ҡубып шуны алған була бит инде...\nЫсынлап та, Өфөнөң бер ситендә йорт һалып сыҡҡайныҡ шул. Хәҙерге заман байҙары һымаҡ ҡышын ял көндәрендә мунса инеп, донъяның артына тибеп йәшәргә теләгәндән түгел инде. Барып төртөлөр урын булмағас, ҡала ситенән ер алып, тәүҙә шунда бәләкәй генә өй ултыртып, аҙаҡ ҙурырағын бөтөрҙөк. Әлегә зыҡ ҡубып туйламаһаҡ та, былай ҡунаҡтарҙан өҙөлгән юҡ. Кемеһенең кире ҡайтырға аҡсаһы юҡ, икенсеһе уҡырға килгән, өсөнсөһөнөң Өфөлә бөтөнләй зат-нәҫеле юҡ – барыһы ла беҙҙә. Берәүҙәренең яҡыныраҡ туғандары ифрат бай икән. Имеш, ундай әҙәмдәрҙең тупһаһына баҫыуы ла әллә нисек һымаҡ. Тап шуға ла әллә нисә быуын туғандар ҡушарлап килһә лә, һис тә тарһынып торған юҡ. Әйҙәгеҙ ҙә әйҙәгеҙ, үтегеҙ ҙә үтегеҙ!\nИртәгәһенә автовокзалға барып торҙом. Еңгәйем автобустан килеп сығыу менән, әллә арыулығымды алды, әллә юҡ, мине тәү күргәндәй баштан-аяҡ әйләндереп ҡарап, йылмайып ҡуйҙы. Уңайһыҙланып киттем. Кейемемә берәй ярамаған нәмә йәбешеп торамы икән, тип үҙемде ҡарап сыҡтым. Ул-был юҡ шикелле.\n– Эй, әллә яңы куртка алған булғанһың инде, – тип телгә килде еңгәйем, миңә йәнә тишә яҙырҙай ҡарап. Унан үҙенең өҫтөндәге төҫө уңып бөткән кейемен рәтләштереп ҡуйҙы. – Кит, ниңә бындайҙы алдың, ә? Бындай төҫ былтыр уҡ мудынан сыҡты бит. Алғас-алғас, арыуырағын алып кеймәй, шундай урында эшләп. Аҡсаңды йәлләгәнһеңдер инде. Эй, шул һеҙҙең нәҫел. Ул ағайың яман жадный. Аҡсаны теләһә нәмәгә тотонма тип йәнемде алып бара. Ярай, оҡшамаһа, ағайыңа биреп ҡайтарырһың. Ауыл кешеһенә батып бара торған. Шунда ингәндә-сыҡҡанда ярап торор әле.\n– Бына тигәнсе.\n– Ҡуйсәле, ҡәйнеш, будта мин кейем айырмайым. Ыспурлашырға булһа, һеҙҙе ҡуш инде. Донъяға бер бөгөн килмәгәнмен дә. Ул ағайың ауыҙына саҡ ҡына тейҙеме, шулай хәлде ала.\nМин башҡаса өндәшмәнем. Машинамда кәйҙертеп кенә Затон биҫтәһенә килеп тә еттек. Унан үҙебеҙ йәшәгән шәхси йорттарҙан торған урамға боролдоҡ. Был тирәлә әллә ҡасан һалынған ағас йорттар теҙелеп киткән. Еңгәйем тәҙрәнән тышҡа ҡарап килә торғас, йәнә телгә килде.\n– Һин мине әллә йәһәннәмгә алып китеп бараһың инде. Мин эре генә Уфаға киттем тиһәм. Бына һиңә тау башында балҡыған ҡала. Ҡыйшайып бөткән ағас өйҙәр. – Еңгәйем алан-йолан ҡарап кеткелдәне.\n– Анау ергә һеңешеп бөткән өйҙә кем торған була икән? Килештереп, мин баш ҡалала йәшәйем, тип кәперәйәлер әле үҙе.\nУл арала беҙҙең йортҡа ла килеп еттек. Машинанан сыҡҡас, еңгәйем бер талай йортҡа ҡарап торҙо. Унан үҙ алдына һөйләнде.\n– Ошо буламы инде һеҙҙең өй? Хоҙай насип иткәс, бына күрергә лә яҙҙы.\n– Өйөгөҙ бигерәк матур булған да, – тине ул. – Тик бына әллә нишләп ағастан һалғанһығыҙ.\n– Эй, еңгәй, ағасҡа етәме ни, һулар һауаһы ғына ни тора.\n– Уныһы шулай ҙа ул. Ағас ағас инде ул, яңылыш бер осҡон тейҙеме, гөлт итеп тоҡанды китте. Күҙ асып йомғансы анау тиклем өйөң юҡҡа сыҡты ҡуйҙы. Тик торғандан шыр-яланғас ҡалырһың. Анау бер районда янғын былтыр тиҫтәләгән йортто ҡырып һалды.\nБеҙ өйгә йүнәлдек. Ишек тотҡаһына үрелеү менән еңгәйем:\n– Аһ-аһ, әллә тимерҙән ҡуйғанһығыҙ инде, – тип туҡталып ҡалды.\n– Кит килешмәгәнде. Зиндан тип торорһоң. Үҙегеҙҙе урлап китерҙәр тип ҡурҡаһығыҙмы? – Еңгәйем йәнә кеткелдәне. – Ана, беҙҙең ағас ишек булһа ла, берәүҙең дә килеп ҡайырып йөрөгәне юҡ. Эй, ошо ҡала кешеһе. Бигерәк инде. Уларҙың ғына донъяһы әйбер менән тулған, ауыл кешеһе хәйерсе.\nҠатыным менән иҫәнлек-һаулыҡ һорашҡас, еңгәйем түргә үтте, тирә-яҡты айҡап-байҡап ҡараны. Унан балалар бүлмәһенә инеп китте, бер аҙҙан килеп сыҡты ла беҙҙекенә йүнәлде.\n– Ай-һай-һай, етешеп бөткәнһегеҙ. Бүлмә һайын тилвизер бит әле. Был тиклем байлыҡҡа тағы тимер ишек ҡуйһаң да мишәйт итмәҫ. Быҙау ҙурлыҡ овчарка ла кәрәк булыр әле. Беҙҙең кеүек аҡсаны теләһә нәмәгә тығып тормағас, шулай инде. Әлләсе, беҙҙең бер тилвизер булһа ла етеп торасы. Уныһын ҡарап ултырырға ла ваҡыт юҡ. Ҡала кешеһенең эше бармы. Эштән ҡайта ла һуйҙайып диванға ята. Шунан тилвизер ҡарамай, нимә ҡарайһың.\nБер аҙҙан еңгәйебеҙ иҫе китеп китап кәштәһенә ҡарап тора ине. Унан береһен үрелеп алып ҡараны, икенсеһен соҡоп сығарҙы.\n– Был тиклем китап нимәгә хәжәт һуң? Туҙан ояһы. Кит юҡты. Моғайын, аҡыллы булып күренергә теләүеңдер инде.\n– Кәрәге тейеп тора.\n– Ул тиклемде уҡып бөтөп буламы? Уҡырһығыҙ ҙа шул. Ҡала кешеһенең башҡа эше бармы?\n...Еңгәйебеҙ ике көн булды беҙҙә. Ошоғаса үҙебеҙҙең хаҡта күп нәмәне белмәгәнбеҙ икән. Был тиклем дә шәп ҡунаҡ килгәне юҡ ине әле.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ХАЛЫҠ ҺӨЙӨҮЕН ЯУЛАР ӨСӨН ҮҘЕҢ ХАЛЫҠТЫ ЯРАТ - 2020 - Мәҡәләләр\nХАЛЫҠ ҺӨЙӨҮЕН ЯУЛАР ӨСӨН ҮҘЕҢ ХАЛЫҠТЫ ЯРАТ\nМоңло шағирә, һуңғы ваҡытта прозала ла уңышлы ғына эшләүсе Ш.Бабич исемендәге дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның "Көҙгө алмалар" китабы С.Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителде һәм беҙ әҙибәнең үҙенә һорауҙар менән мөрәжәғәт иттек.\nБөгөнгө уҡыусы китапты һатып алһын һәм әҫәрҙе уҡып сыҡһын, уҡып сыҡһын ғына түгел, уның эсендә йәшәп алһын, кисерештәргә юлыҡһын һәм аҙаҡ хәтерләп уйланып йөрөһөн өсөн улар ниндәй эстәлектә булырға тейеш?\n- Китабыңды уҡыусы яҡын ҡабул итһен өсөн ул халыҡсан телдә яҙылырға, тос фекерле, ҡыҙыҡлы йөкмәткеле булырға тейеш. Хәҙерге дәүерҙе стресс һәм тиҙлек дәүере тиҙәр. Ысынлап та шулай. Кеше ваҡ-төйәк мәшәҡәткә батҡан, уның проблемалары бихисап. Китап уҡып ултырырға ваҡыты ла аҙ ҡала. Шуға күрә бөгөн халыҡҡа ҡыҫҡа, әммә көслө яҙылған, оригиналь сюжетлы әҫәрҙәр кәрәк. Замана шуны талап итә.\nҠайһы саҡ: "Ҡалай әҫәрегеҙ тормошсан. Үҙегеҙ был хәлде кисерҙегеҙме әллә?" - тип һорайҙар. Яҙыусының һүҙе йөрәк түренән сыға. Авторҙың ихласлығын, эскерһеҙлеген дә аңғара халыҡ. Шиғыр яҙғанда шағир ысынлап та үҙ кисерештәрен яҙа. Күҙ йәштәре аша, йә шатлыҡҡа сорналып, ашҡынып. Йә һағыштан сәсәп. Атай-әсәй, балалар, тәбиғәт тураһында уйланыуҙар, һөйөү... Был темалар һәр кемгә яҡын һәм мәңгелек. Әлеге ваҡытта мине бигерәк тә телебеҙҙең яҙмышы, милләттең киләсәге уйландыра. Шул уйҙарым, йәнемде телгеләп, шиғыр булып ярала. Әгәр телебеҙҙе һаҡлай алмаһаҡ, киләсәктә әҫәрҙәребеҙҙе кем уҡыр?\nЯҙыусының, ижадсының исемен йәшәтеүҙе йәки йәшәтмәүҙе халыҡ үҙе хәл итә. Бөгөн яҙыусы (шағир) булыу һәм тарихта ҡалыр яҙыусы булыу тураһында ниндәй фекерҙәрегеҙ бар?\n- Ысынлап та, һирәк әҫәрҙәр генә халыҡ хәтеренә уйылып ҡала. Әҙиптең яҙмышын халыҡ хәл итә. Ҡайһы бер яҙыусыны ул был донъянан китеү менән оноторға мөмкин. Ҡайһы бер яҙыусының ижады йылдар үткән һайын гәрәбә, алмас кеүек баҙыҡлана бара һәм төрлө дәүерҙә төрлөсә нурланып балҡый. Шуға күрә лә мәңгелек ҡиммәттәр тураһында яҙыу зарур. Бөгөнгө көнгә генә яраҡлашырға ярамай. Халыҡ ихтирамын, һөйөүен яулар өсөн халыҡтың үҙен яратырға, уның менән серҙәш, дуҫ булырға, уның аһ-зарын ишетә белергә, үҙеңә лә кисерергә, йөрәгең аша үткәрергә кәрәк. Бармаҡтан һурып яҙғанды, ярыҡ барабан кеүек дөмбөрҙәп, ҡолаҡ ярып ҡысҡырып йөрөүҙе халыҡ яратмай. Ул бик һиҙгер һәм аҡыллы. Алдаҡты, сөсөнө ҡабул итмәй. Мин халҡымды ныҡ яратам һәм уның ышанысын аҡларға тырышам. Йөрәктән сыҡҡан йөрәккә етә, тигән һүҙҙе һис тә хәтеремдән сығармайым.\nС. Юлаев премияһына тәҡдим иткән ижадығыҙҙың был юғары премия менән баһаланырлыҡ ниндәй үҙенсәлектәре һәм өҫтөнлөгө бар?\n- Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим иткән Зәйнәб Биишева исемендәге "Китап" нәшриәтенә, миңә ышаныс белдергәне өсөн, бик рәхмәтлемен. "Көҙгө алмалар" китабы минең етенсе баҫмам. Уның үҙенсәлеге шунда - тупланған барлыҡ әҫәрҙәрҙә лә һәр кемде уйландырған көнүҙәк проблемалар сағылдырыла.\n"Аманат" поэмаһын ғәзиз Башҡортостаныбыҙҙың 100 йыллығына арнап, ихлас күңелдән, яратып яҙғайным. Тыуған илемде өҙөлөп яратам. Ситкә киткәндә һағынып, юҡһынып ыҙалайым. Был хисте бала сағымда "Орленок" Бөтә Рәсәй пионер лагерында кисергәйнем. Атай-әсәйем, туғандарым, дуҫтарым менән бергә тотош Башҡортостанымды юҡһыныуым аптыратҡайны. Шул тәрән тойғо ғүмер буйы дауам итә. Йыраҡтарҙан ҡайтҡанда илем территорияһына аяҡ баҫыу менән күңелем урынына ултыра. Республикамдың энергетикаһы көслө, яҡты. Унда йәшәгән халҡымдың йөҙө лә нурлы, шундай ҡәҙерле һәм яҡын. Ошо ихлас хистәрем поэмамдың башынан аҙағынаса ярылып ята. Поэмалағы Ҡая образын да үҙенсәлекле, тип һанайым. Символизм әҫәрҙе йәмләй, серле итә. Ҡая - ата-бабаларҙың аманатын лирик героиняға тапшыра. Шанлы тарихты иҫләтеп, күңелендә милләте өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уята.\nШиғырҙарымда мин тәбиғәткә таянам. Тәбиғәтте ныҡ яратам, һәр миҙелгелдә, һәр тәбиғәт күренешендә фәлсәфә эҙләйем. Күҙәтеүҙәремдән сығып, шуны әйтәм, тәбиғәт торошо кеше тормошо менән ныҡ бәйләнгән. Хоҙай беҙҙе тәбиғәт аша иҫкәртә, киләсәккә йүнәлеш бирә. Тәбиғәткә беҙҙең кендегебеҙ бәйләнгән. Ә беҙ, кешеләр, үҙебеҙ теләп тәбиғәттән айырылабыҙ, кендек бауын үҙебеҙ киҫәбеҙ...\nКитапҡа тупланған хикәйәләремде лә оригиналь тип һанайым. "Вазифа" исемле хикәйәлә урмансы Данияр ике ут араһында ҡала. Юғары вазифаны эләктерер өсөн түрәләргә ауыл эргәһендә көн күргән, халыҡҡа һис зыяны теймәгән балалы айыуҙы атып, тиреһен тунап бирергәме, әллә ауырлы ҡатынының ғибрәтле төшөнә ҡолаҡ һалып, хәүефле һунарҙан баш тартырғамы? Выждан ғазабы кисергән Данияр, ахырҙа, намыҫ ҡушҡан юлды һайлай һәм йән тыныслығы таба.\nЧечня синдромы тураһында быға тиклем башҡорт әҙәбиәтендә әҫәрҙәр күренмәне. Ҡасандыр афған һуғышы хаҡында ла әсенеп поэма яҙғайным. Ул поэманы хәҙер нисәмә йылдар инде совет ғәскәрҙәре Афғанстан территорияһынан сыҡҡан февраль айында радио аша бирәләр. Был да әҫәрҙәремдең актуаллеге хаҡында һөйләй. Мин тыныс тормошта уландарыбыҙҙың һуғышта ҡатнашыуына ҡаршымын. Бер әсә лә балаһын ҡайҙалыр, кем өсөндөр ҡан ҡойоп, һәләк булһын өсөн тыуҙырмай. "Ҡайтыу" хикәйәһендә Байрас чечен һуғышынан күңеле яраланып ҡайта. Ата-әсәһе өсөн тамуҡ ғазаптары башлана. Һалдат тыныс тормошҡа күнегә алмай яфалана, һуғышта үлгән дуҫтары өсөн үҙен ғәйепле тоя. Ғазап утында яна. Бер эҙҙән китеп барғанда алдағы иптәштәре һәләк була, артта килгән ул тере ҡала... Драматизм менән һуғарылған, көсөргәнешле әҫәрҙе яҙғанда мин шул һалдат кисерештәрен дә үҙем аша үткәрҙем, уның ата-әсәһенең ғазабын да тәрән кисерҙем. Көҙ - уңыш йыйыр, ҡышҡа әҙерләнер дәүер. "Көҙгө алмалар" китабына - алмалар кәрзиненә, бешеп еткән әҫәрҙәр йыйылғандыр, тип уйлайым. Уның тәмен, файҙаһын, кәрәклеген премия буйынса комиссия һәм халыҡ баһалар.\nЯҙылған: 17.09.20 | Ҡаралған: 320


Рәсәй-ғәрәп эшлекле советы Өфөлә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәй-ғәрәп эшлекле советы Өфөлә\n17:02, 18 июня 2009 Иҡтисад\nБөгөн Өфөлә Рәсәй-ғәрәп эшлекле советын презентациялау үтте. Совет директоры урынбаҫары Владислав Луценко әйтеүенсә, уның эшендә Башҡортостан – мосолман динле халыҡтар өҫтөнлөк иткән республика – төп урындарҙың береһен биләргә тейеш.\nҒәрәп донъяһының Рәсәйгә иғтибары осраҡлы түгел. Илебеҙ тәбиғи ресурстарға ғына түгел, төрлө инновацияларға ла бай. Мәҫәлән, бөгөн Сәғүд Ғәрәбстаны менән атом энергияһын тыныс файҙаланыу өлкәһендә хөкүмәт-ара килешеү проекты эшләнә. Икенсе миҫал — ГЛОНАСС глобаль навигация системаһын булдырыу.\n— Көрсөк ике яҡлы хеҙмәттәшлеккә булышлыҡ итә, — ти Владислав Луценко. — Шуға күрә совет урындарҙа иғтибар йәлеп итеү өсөн төбәктәргә юлланды. Өфөгә тиклем бындай осрашыу Санкт-Петербургта үтте, сиратта — Новосибирск.\nБөгөн советтың төп маҡсаты — Рәсәй бизнесын быйыл октябрҙә Сәғүд Ғәрәбстанында үтәсәк Рәсәй күргәҙмәһендә һәм Рәсәй-Сәғүд бизнес-форумында ҡатнашыуға ҡыҙыҡһындырыу. БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы етәкселеге менән республикабыҙ предприятиеларының был сараларҙа ҡатнашыуы тураһында килешеүгә өлгәшелде лә инде.\nПрезентацияла республика предприятиелары һәм бәләкәй бизнесы вәкилдәре ҡатнашты. Улар Луценкоға байтаҡ һорауҙар бирҙе, шул иҫәптән ауыл хужалығы, дәүләт-ара мөнәсәбәттәр, мәғлүмәт технологиялары өлкәһендә хеҙмәттәшлек хаҡында.\nТеги: эшлекле совет, презентация


Ашлаһаң, уңышы оҙаҡ көттөрмәй\n"Башҡортостан" гәзитендә баҫылған 30.10.2012.\nБайтаҡ баҡсасынан емеш ағастарының уңыш бирмәүенә, тәүҙә емеше булып, һуңынан ҡойолоп бөтөүенә зарланыуын ишеткән бар. Алма өлгөргән осорҙа күршем ингәйне. “Ҡайҙа ҡуйырға белмәйем, ер тулы алма”, — ти был. Мал-тыуары булмауына зарланып алды. Баҡһаң, ҡойолған емештәрҙе ырғыта икән. Ә мин улай эшләмәйем. Хәйер, әллә ни ҡойолоп та бармай инде алма. Бер аҙ тәжрибәм менән уртаҡлашмаҡсымын.\nБөтәһенә лә билдәле: ағас артыҡ уңышын ғына ҡоя. Йәғни көсө еткәнде алып ҡала. Шуның өсөн мин емеш биреүсе ағастарҙы миҙгеленә ике тапҡыр ашлап торам. Сәскә атҡан сағында олон тирәләй канау ҡаҙып сығам. Был саҡта һаҡ булырға кәрәк — тамырҙарға зыян килмәһен. Һуңынан 25 градус йылылыҡтағы һыуҙы өс-биш биҙрә иҫәбенән ҡоям. Ләкин ҡоро һыу түгел, уға тиклем ҡош тиҙәген 1:1 нисбәтенән пластмасса һауыттарҙа, мискәлә 8–10 көн буйы әсетәм. Мискәнең өҫтөн ябырға кәрәк. Тәғәйен ваҡыт үтеп, шыйыҡса әсегәс, 1:15 иҫәбенә алдан ҡаҙылған канауға бишәр биҙрә һибәм. Был инде бер биҙрә әсетелгән шыйыҡсаға 15 биҙрә һыу тигән һүҙ. Өс ағасҡа етерлек була. Ошондай уҡ эште емеш уртаса өлгөргән осорҙа ла атҡарам.\nМинең баҡсала өс төп кенә алмағас үҫә — спартак, аҡ налив, антоновка. Шулар ҡайнатмаға ла, ашарға ла, компотына ла емешен еткерә. Шуныһын да әйтеү мөһим: бына 15 йыл инде өҙлөкһөҙ уңыш алам. Ошо ваҡыт эсендә бер ҡасан да минераль ашлама индергән юҡ. Ҡош тиҙәгенән тыш, йыл һайын компост яһайым. Компосты теләһә ниндәй һауытта эшләп була. Ләкин 1,5х1,5х1 иҫәбенән соҡолған соҡорҙо ҡулай күрәм. Ошонда үлән ҡалдыҡтарын турап һалам, япраҡ, башҡа серей торған сүптәрҙе ырғытам, йыуынты һыу һибәм. Тиҙ өлгөрһөн өсөн өҫтөн ҡалай менән ябам.\nӨс йылға бер тапҡыр баҡсала көрәк тәрәнлектә ерҙе ҡаҙып сығам. Тамырҙарға яҡын урында ярты “штык” канау йырам. Ошонда ҡойолған ағас япраҡтарын һалам, уны яңы ғына алынған ер менән күмәм. Өс сутый майҙанға 80 тоҡлап япраҡ китә. Ныҡлап өлгөргән тиреҫ һалып, баҡсаны ҡаҙып, тупраҡ ҡатламын әйләндереп сыҡһаң да була. Йылдар үткән һайын тупраҡтың уңышлы ҡатламы арта. Тимәк, файҙалы селәүсендәр ҙә күбәйә. Улар булған ерҙә тупраҡ ҡатламына һыу яҡшы һеңә, ер өҫтө тын ала, йәғни баҡсаның уңыш биреү һәләте арта.\nА. ЛАТИПОВ. Өфө ҡалаһы.\nСығанағы — «https://ba.wikibooks.org/w/index.php?title=Ашлаһаң,_уңышы_оҙаҡ_көттөрмәй&oldid=19041»\nПоследний раз редактировалась 8 февраль 2018 в 23:29\nБыл бит һуңғы тапҡыр 23:29 8 февраль 2018 үҙгәртелгән.


Һыу - йәшәү сығанағы, ерҙең аҫыл биҙәге\n21 Май , 16:00\nУҙған көндәрҙә Көҙән ауылының аҫыл ир-егеттәре тарафынан һуңғы йылдарҙа ишелеп, күмелеп барған Герҙей ҡойоһон таҙартыу эштәре башҡарылды.\n...Элек, йәйге эҫе көндә, бесәндән, еләктән ҡайтҡандар Герҙей ҡойоһона туҡталып, һалҡын шифалы һыуын эсеп, хәл йыйып китә торған булғандар. Ауылға килен булып төшкән ҡыҙҙарға һыу юлын күрһәтергә тап ошо Герҙей ҡойоһона килгәндәр...\nИртән көтөү ҡыуған саҡта Зарипов Венер Зәйләғи улы:"Ҡыҙҙар-егеттәр, әйҙәгеҙ бөгөн Герҙей ҡойоһонда өмә эшләп алайыҡ. Кольцо, торбалар алып ҡайттым", тине. Барыһы ла был башланғысты күтәреп алды.\nҺыу юлын таҙартып, бетон кольцо ултырттылар. Төшөргә уңайлы итеп, таштан, тәгәрмәстәрҙән баҫҡыҫтар эшләнеләр.\n"Күмәкләгән - яу ҡайтарған", тип бороңғолар юҡҡа ғына әйтмәгән бит!\nӨмәлә яңы ғына 90 йәшен тултырған Хисәметдин Ҡадыров, Абдулла, Илнур, Хөснулла Ибәтуллиндар, Рәмил, Илдус Ғатауллиндар, Илшат Алмаҡаев, Таһир Азылов, Герцин Александр, Зарипов Венер улы Рөстәм менән ҡатнаштылар.\nБыл ҙур эште башҡарыусыларҙың һәр береһенә Аллаһы Тәғәләнең сикһеҙ рәхмәте төшһөн. Ғаиләләренә именлек, эштәренең уң булыуын теләйбеҙ!\nАвтор:Әхмәтзәки Вәлиди музейы


Әбйәлил районынан 20 йәш ғаилә торлаҡ сертификаттары алды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nӘбйәлил районынан 20 йәш ғаилә торлаҡ сертификаттары алды\n16:37, 14 ноября 2012 Сәйәсәт\nӘбйәлил районында йәшәгән 20 йәш ғаилә торлаҡ һатып алыуға дәүләттән финанс ярҙам алды. Район хакимиәтендә 2011-2015 йылдарға иҫәпләнгән «Торлаҡ» маҡсатлы федераль программаһының «Йәш ғаиләләрҙе торлаҡ менән тәьмин итеү» ярҙамсы программаһы сиктәрендә торлаҡ шарттарын яҡшыртыу өсөн социаль түләүҙәр алыуға сертификаттар тапшырыу тантанаһы үтте. Йәш ғаиләләрҙе район хакимиәте башлығы Рим Сыңғыҙов ҡотланы.\n– Ғаилә институтын яҡлау илебеҙ һәм республикабыҙҙың социаль сәйәсәтендә һәр ваҡыт өҫтөнлөклө йүнәлеш булды һәм булып ҡала. Имен бала саҡ һәм ғаилә ҡиммәттәрен нығытыу йылында ғаилә абруйын күтәреү, әсәлекте һәм балалыҡты яҡлау шулай уҡ дәүләт кимәлендәге мөһим бурыстар тип иғлан ителде. Бөгөн Әбйәлилдә йәшәгән 20 йәш ғаиләгә сираттағы ярҙам күрһәтә алыуыбыҙға бик шатбыҙ, — тип билдәләне Рим Сыңғыҙов.\nСубсидияларҙың дөйөм суммаһы 9 миллион һумдан ашыу тәшкил итте. Субсидияның минималь күләме 332 220 һум тәшкил итһә, иң ҙур субсидия 569 520 һум күләмендә бирелде.\nТеги: торлаҡ сертификаттары,йәш ғаиләләр


Литература и хобби\n23 Марта , 12:57\nҠул эше менән шөғөлләнмәгән ҡатын-ҡыҙ булмайҙыр ул. Кемдер сигә, кемдер бәйләй, кемдер тегә. Ҡайһы берәүҙәр быны башлыса аҡса эшләү сығанағы итеп алһа, икенселәр ғаиләһен кейендерә, өйөн биҙәй, ә өсөнсөләр өсөн – күңел талабы. Шағирә Фирүзә Абдуллина өсөн дә ҡул эше – иң тәү сиратта күңел талабы. Матурлыҡ һәм Зауыҡ иленә булған ғәжәйеп сәйәхәтен Фирүзә Дәүләтша ҡыҙы үҙе бәйән итте.\nОҫтабикә кис ултыра...\n– Ғаиләлә иң бәләкәйе булғас, миңә башлыса апайҙарымдан ҡалған кейемдәрҙе кейеп үҫергә тура килде. Ә улар, ҙур булыуҙан тыш, урыны менән тишелгән йәки һүтелгән була торғайны. Үҙемә йүнәтеп алырға теләгем барлығын белгәс, әсәйем миңә тегеү машинаһында эшләргә рөхсәт итте. Мин ул ваҡытта икенсе класта ғына уҡый инем. Үҙемә таман итеп күлдәктәр, кофталар, итәктәр тегеп кейә башланым. (Әйткәндәй, һуңынан ул тегеү машинаһын әсәйем үҙемә бирҙе, әле булһа ҡулланам.) Баймаҡ интернат-мәктәбендә уҡый башлағас, «Домоводство» тигән предмет булыуы мине бигерәк тә шатландырҙы. Хеҙмәт дәрестәрендә беҙ, ҡыҙҙар, интернат өсөн түшәк кәрәк-яраҡтары тегеүҙән башҡа, кейем моделдәре эшләргә лә өйрәндек. Теләгән кейемдең һыҙмаһын һыҙып, дәрестән тыш ваҡытта тегеп кейергә мөмкинселек булды. Уҡытыусыбыҙ Әлмира апайға рәхмәттәрем сикһеҙ: ҡатын-ҡыҙ өсөн кәрәкле һөнәргә өйрәтте. Мәктәпте тамамлағанда беҙгә хатта дөйөм тегеү оҫтаһы тигән һөнәр алыуыбыҙ тураһында таныҡлыҡ та тапшырҙылар. Әллә ниндәй оҫта тегеүсе булмаһам да, үҙемә кәрәк-яраҡты йүнәтеп алырлыҡ һөнәрем булыуына бик шатмын. Аҙаҡтан, Ейәнсура районы Юлдаш ауылында эшләгән саҡта, үҙебеҙҙең урам ҡыҙҙарына аллы-гөллө күлдәктәр тегеп кейҙерә инем дә, үҙем уларҙан да нығыраҡ шатлана инем.\nКүршебеҙ әсәле-ҡыҙлы Алһыу апай менән Гөлбикә апайҙы һаман да рәхмәт менән иҫкә алам: улар мине кәзә дебетен эшкәртергә, иләргә, шәл бәйләргә өйрәтте. Кис ултырып шәлдәр бәйләй инек... Кризис осоронда, айҙар буйына эш хаҡы ала алмағанда, Ырымбур өлкәһе Һарыҡташ баҙарына шәл һатырға ла барғыланым.\nАпайҙарымдан күреп, сигеү эше менән дә мауығып киттем бәләкәй саҡта. Сәлимә апайым шаршау, таҫтамал, тәҙрә ҡорғандары, мендәр тыштары сигә, селтәр энәһе менән дә оҫта итеп бәйләй торғайны. Урманда ағас йығыу эшендә йәки пилорамала эшләгән апайымдың ҡулдары көрәктәй, үҙе бик көслө ине. Нисек итеп шул тиклем нәфис эштәрҙе башҡара алды икән, әле булһа шуға иҫем китә. Мин дә таҫтамалдар, ҡулъяулыҡтар сигеүгә әүәҫләнеп киттем. Апайымдар кейәүгә сыҡҡанда кәрәгер тип эшләгәйнем, әсәйем уларҙы һаҡлап ҡуйған булып сыҡты. Кейәүгә сыҡҡанда үҙемә кәрәк булды. Ҡайнағаларыма сигелгән таҫтамалдар, ҡәйнеш-бикәстәремә ҡулъяулыҡтар тараттым.\nБеҙҙең йәшлек юҡсыллыҡҡа тура килде. Ә бит йәш саҡта матур итеп, хатта модалы итеп кейенге килә. Студент йылдарында юҡты бар итеп, төрлө ептәр табып, кәпәстәр, кофта-свитерҙар бәйләп кейә инем. Кейәүгә сығып, балаларым тыуғас, комбинезон, пальто кеүек кейемдәрҙе лә тектем, бәйләнем. Баштан-аяҡ ҡурсаҡ кеүек кейенгән ҡыҙҙарыма ҡарап, үҙем ҡыуанған була инем. Заманаһы шундай ине. Хәҙер ейәндәремдең кейемдәренә ҡарайым да, берсә шатланам, берсә илайһым килә. Үҙебеҙҙең кейемһеҙ бала саҡты, йәшлегебеҙҙе йәлләйем. Юҡты бар итеп донъя көтә башлауыбыҙҙың касафаты һаман үҙен белдерә: иҫкергән, кәрәге бөткән әйберҙәрҙе ташлай алмай этләнәм. Үҙгәртермен, төҙәтермен, йүнәтермен, берәй нәмәгә эшкинер әле һымаҡ. Иҫке кейемдәрҙе таҫмалап ҡырҡып, аяҡ аҫтына түшәргә бәләкәй балаҫтар, түшәктәр бәйләп һалһам да әрәм булмай бит, йәнәһе.\nҠул эштәре менән шөғөлләнергә һәр ваҡыт яраттым. Бәйләп, сигеп ултырыу уйҙарҙы тәртипкә килтерә, нервыларҙы тынысландыра, кәйефте күтәрә. Эшеңдең һөҙөмтәһен күреү – үҙе бер шатлыҡ. Тик хәҙер балалар ҡулдан бәйләнгән кейемде кеймәй: һатыуҙа йәнең теләгән нәмәне табырға мөмкин. Шуға күрә 5-6 йыл элек күптәнге хыялым булған башҡорт милли кейемен тегеп алырға булдым: күлдәк, камзул, елән тектем, ҡашмау менән түшелдерек эшләнем. Был эш миңә бик оҡшаны, яҡындарыма ла төрлө ҙурлыҡтағы түшелдеректәр эшләп бирергә булдым.\nӘҙибә яңы һөнәргә тотона\nЙәштәр өсөн заманса итеп, стилләштерелгән, ыҡсым түшелдеректәр ҙә эшләп өйрәндем. Эштән киткәс, буш ваҡытым артты, мин уны ошо шөғөлгә бирә башланым. Мәрйендәр, тәңкәләр, ҡабырсаҡтарҙы теҙеп, матур, зауыҡлы биҙәнеү әйбере булдырыу – ҙур кинәнес. Һәр яңы түшелдерек – үҙе бер ижади эш, һәр береһенең үҙенә генә хас сифаттары бар. Һәр береһенә күңелеңдең бер өлөшөн һалаһың, балаң кеүек ҡәҙерле улар. Бүләк итеп бирергә яратам. Һатып та биргәнем бар, әлбиттә, ләкин бүләк итеүҙе нығыраҡ яратам. Һатһаң, күңелеңдең бер өлөшөн һатҡан кеүек...\nЮҡлыҡ заманда, һуғыштан алда һәм һуңынан, ун ике бала табып, унауһын ир еткергән әсәйемә еңел булмағандыр. Ул белмәгән эш юҡ ине. Кейеҙ баҫты, балаҫ һуҡты, беҙгә фуфайкалар, салбарҙар, хатта мәктәп күлдәктәрен, алъяпҡыстарын да үҙе тегеп кейҙерә торғайны. Юрған-түшәк һырыны, яҫтыҡтар эшләне. Ҡул араһына инә барған һәр ҡыҙына ошо эштәрҙе өйрәтеп үҫтерҙе.\nКөн дә ҙур мейесте тултырып икмәк бешерер, икенсе мейес төбөндә оло сөгөндә кәбеҫтә ашы бешер ине. Хатта бәлеште лә оло таба менән ултыртыр булды – ғаилә ҙур, һәр береһен туйҙырырға кәрәк бит. Икмәк бешергән һайын ҡамыр арттырып, мейес алдында табала пирожки бешерә торғайны. Ул пирожкиҙарҙың ҙурлығы! Бер табаға ике генә пирожки һыя. Пирожки бешә бара, әсәйем беҙгә берешәрләп таратып бирә бара. Ул бешереп бөтөүгә беҙҙең һәммәбеҙ ҙә туҡ, күңелдәр көр, кәйефтәр шәп! Әсәйемдең сикәләре алланған, маңлайында бөрсөк-бөрсөк тир, күҙҙәрендә йылы йылмайыу... Уның кеүек, бөтә апайҙарым да аш-һыуға оҫта, һәр береһенең әҙерләгән ризығы ашап туйғыһыҙ. Тик нишләптер ошо әсәйем бешергән аш-һыу йөрәкте һулҡылдатып иҫкә төшә, һағындыра, моңландыра.\n«Әгәр ҡатын-ҡыҙ бәхетле икән, уның балалары ла, ата-әсәһе лә, ире лә, дуҫтары ла, хатта эте лә бәхетле була», – тигән кемдер. Мин был һүҙҙәр менән тулыһынса килешәм. Һәр ҡатын-ҡыҙ өйөндә үҙен бәхетле итеп тойорға тейеш. Бының өсөн ул йортонда үҙенә оҡшаған мөхит булдырырға хаҡлы. Сөнки был – уның батшалығы, бында ул ғаилә усағын тоҡандыра, ошо усаҡ янында уның яҡындарына яҡты ла, йылы ла, күңелле лә. Ә яратҡан эшең менән шөғөлләнеү шул бәхет, ҡәнәғәтлек тойғоһо тыуҙыра.\nНияз АЛСЫНБАЕВ әҙерләне.


Тамсы балыҡ » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эй ултыра балыҡсы... » Тамсы балыҡ\nТамсы балыҡ 22.11.2014 // Эй ултыра балыҡсы...\nУл — монстрҙар тураһындағы йәнһүрәттәрҙәге, “Мөғжизәләр илендәге Алиса” әкиәтендәге ҡурҡыныс персонаждарҙы хәтерләткән шөкәтһеҙ балыҡ. Хәсрәтле, моңһоу сырай, ялпаҡ морон, мейегә оҡшаш тороҡ, мәғәнәһеҙ ҙур күҙҙәр... Тышҡы ҡиәфәтенә ҡарап, ниндәй һыҙаттарға эйә икәнлеген аңлап та булмай. Ғалимдар әлегә уны яҡшылап өйрәнмәгән.\nТамсы балыҡ диңгеҙҙә бик тәрәндә йәшәй. Шөкәтһеҙ тороғо арҡаһында ул планеталағы иң ҡурҡыныс балыҡ булып иҫәпләнә. Алдынан йөҙөп үткән бөтә нәмәне ауыҙын иренеп кенә асып ашай. Нигеҙҙә, моллюск менән туҡлана.\nТамсы балыҡты ашарға ярамай. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, уға юғалыу хәүефе янай. Балыҡсылар был йән эйәһен сувенир итеп һата.\nТамсы балыҡ бик әкрен ишәйә. Икеләтә артыу өсөн 4,5 — 14 йыл кәрәк.\nБик ҡыҙыҡ, хатта шуҡ балыҡ ул. Ҡылыҡ-ҡиәфәте атамаһында тулы сағылыш таба. Ҡыҙғылт, ал, һары төҫтәге тәнендә ҡара һыҙаттар бик матур күренә. Ошондай сағыу төрлөлөк кәмитсене хәтерләтә лә инде.\nҒәҙәти булмаған был балыҡтың йөҙгөстәре ер хайуандарының тәпәйен хәтерләтә. Башы ҙур, ҡарашы баҙыҡ. Төҫө ҡыҙыл йәки һары, тороғо буйлап зәңгәр һыҙаттар һуҙылған. Тағы ла бер үҙенсәлеге шунда: йөҙгөстәрен этәреп һикергән кеүек йөҙә. Шыуыша ла ала.\nЙөнлө диңгеҙ ене\nТәрәнлеге бер саҡрымдан кәм булмаған диңгеҙ төбөндә йәшәгән ҡурҡыныс балыҡ. Ғәҙәти булмаған үткер тештәре менән теләһә нәмәне ашай, хатта буласаҡ ҡорбанының үҙенән күпкә ҙур булыуына ла ҡарап тормай.


10:22, 5 марта 2013 Сәйәсәт\nБыл аҙнала Башҡортостан парламентарийҙары профилле комитеттар ултырыштарын үткәрә. 5 мартта Сәнәғәт, транспорт, элемтә һәм эшҡыуарлыҡ буйынса комитет (11.00 сәғәттә), Урындағы үҙидара һәм йәмәғәт ойошмалары буйынса комитет (14.30 сәғәттә) һәм Дәүләт төҙөлөшө буйынса комитет (16.00) ултырыштары үтә.\n6 мартта БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайҙың йәнә өс комитеты ултырыш үткәрә: 10.00 сәғәттә — Социаль сәйәсәт һәм һаулыҡ һаҡлау буйынса комитет; 12.00 сәғәттә – Аграр мәсьәләләр, экология һәм тәбиғәттән файҙаланыу буйынса комитет; 15.00 сәғәттә – Мәғариф, фән, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр эштәре буйынса комитет.\n12 мартта 10 сәғәттә Бюджет, финанстар, һалымдар һәм милек мәсьәләләре буйынса комитет ултырышы үтә.\nРеспублика парламенты Президиумы ултырышы 13 мартҡа планлаштырылған.


Йәш экологтарыбыҙ «Йәшел планета – 2009» халыҡ-ара форумында наградалар яуланы // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nЙәш экологтарыбыҙ «Йәшел планета – 2009» халыҡ-ара форумында наградалар яуланы\n14:39, 19 октября 2009 Йәмғиәт\nБашҡортостандың йәш экологтарының ижади эштәре «Йәшел планета — 2009» Халыҡ-ара балалар экология форумында юғары баһаға лайыҡ булды. Һигеҙ кеше – Бөтә Рәсәй, ете кеше халыҡ-ара этап лауреаттары булды.\nКонкурстың милли этаптарында 12 меңдән ашыу коллективтан 150 мең самаһы балалар һәм үҫмерҙәр ҡатнашты. Призерҙар Рәсәй баш ҡалаһына наградлау тантанаһына саҡырылды.\nБеҙҙең балаларҙың эштәре дүрт конкурста билдәләнде. Мәҫәлән, Алина Әхмәтова, Вероника Кузьмина, Рәзинә Моратова һәм Замир Солтанов тәбиғи материалдан яһалған әйберҙәр конкурсы лауреаттары булды («Быуаттарҙан килгән традицияларҙың күп төрлөлөгө» номинацияһы).\nАлина Латипова, Екатерина Минюк, Әлфиә Нафиҡова һәм Вадим Ҡотлошин «Йәшел планета балалар күҙлегенән» һүрәттәр конкурсында юғары баһа алды.\n«Урман тормошо һәм балалар яҙмышы» әҙәби публикациялар конкурсында Иван Башкиров, Алена Булычева, Рәмил Йомағужин, Оксана Васюкова лауреаттар булды.\nӘ фотографиялар конкурсында өс авторҙың – Дарья Рогулина, Василий Свистунов һәм Юлия Шатохинаның ижади эштәрен жюри иң яҡшылар тип таныны.


Урмандарға керһәң, һыҙғырып кер18.05.2018\nЯңы закон экологик һәм социаль мәсьәләләрҙе хәл итә\nАуыл ерендә ағасҡа бәйле мәсьәлә элек-электән бәкәлгә һуға. Ярай әле, газ үтһә, халыҡ ҙур проблеманан ҡотола. Шул уҡ ваҡытта “зәңгәр яғыулыҡ” булған хәлдә лә, мунса яғырға утын, йорт-ҡураны йүнәтергә ағас кәрәк. Ә ҡулыңда мисәтле ҡағыҙың булмай тороп, билгә балта ҡыҫтырып урманға барырмын тимә – штраф сәпәйәсәктәр. Документ юллай башлаһаң, ваҡыт үтә, аҡса ла байтаҡ түгелә.\nЯңыраҡ Рәсәй Президенты Владимир Путин тәбиғи рәүештә йәки һауа торошона бәйле йығылған һәм ҡороған ағастарҙы бушлай алыуға рөхсәт биргән законға ҡул ҡуйҙы. Дәүләт Думаһы депутаттары тәҡдим иткән яңы ҡанун Урман кодексының 32-се статьяһына үҙгәрештәр индерә. Был яңылыҡ ауыл тормошон еңеләйтә кеүек. Быға тиклем ауған ағасҡа рөхсәтһеҙ тейгән өсөн өс мең һум тирәһе штраф һалынды, ә ҡайһы бер осраҡтарҙа закон менән етди проблемалар булыуы ихтимал ине (сағыштырыу өсөн: әле Германияла ауған ағас, һынып төшкән ботаҡты рөхсәтһеҙ йыйған өсөн 730 евро штраф һалына, хатта ете көнгә тиклем арест ҡаралған икән).\nБыл Федераль закондың беҙҙең төбәктән сығыуы мәртәбәле. Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаты, яҡташыбыҙ Зариф Байғусҡаров – уны тормошҡа ашырыуға күп көс һалған авторҙарҙың береһе. “Халыҡ менән осрашыуҙарҙа ауған ағасты ҡаршылыҡһыҙ йыйыу тураһында бер нисә мәртәбә һүҙ ҡуҙғатылғайны. Артабан ошо проект буйынса эш башланды. Закон әҙерләнгән ваҡытта ҡаршылыҡтар ҙа осраны, әммә барыбер маҡсатҡа өлгәштек”, – ти Зариф Закир улы.\nЯңы ҡағиҙәләргә ярашлы, граждандар бер ниндәй бюрократик кәртәләрһеҙ утын өсөн генә түгел, хужалыҡтағы башҡа эштәргә лә кәрәге тейерҙәй ағасты алыу мөмкинлегенә эйә. “Был урмандарҙа янғын хәүефен дә кәметәсәк, ҡоротҡос бөжәктәр үрсеүенә юл ҡуймаясаҡ”, – тип билдәләне депутат.\nЗакон 2019 йылдың 1 ғинуарынан ғәмәлгә инәсәк. Әле уның тураһында Интернет киңлегендә төрлө бәхәс бара. “Йәшелдәр” ойошмаһы, ағасты йыйыу ерҙе тәбиғи серетмәнән мәхрүм итәсәк, тип саң ҡаға. Урманды урлап ҡырҡыусыларға үҙҙәрен аҡлауға сәбәп булды, тиеүселәр ҙә бар.\nБашҡортостандың Урман хужалығы министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, әлеге закон граждандар мәнфәғәтен яҡлай, ил кимәлендәге мөһим экологик һәм социаль проблемаларҙы хәл итәсәк.\n– Урман хужалығы өсөн был закондың кире яғын күрмәйем, – тип белдерҙе министр урынбаҫары Венер Вахитов. – Беренсенән, халыҡ йығылған ағасты үҙ мәнфәғәтендә ҡуллана аласаҡ. Икенсенән, урмандар, ауыл тирәһе, юл буйҙары таҙарасаҡ. Әлегә тиклем бындай төркөмгә ҡараған ағастарҙы йыйыу урман хужалыҡтары хеҙмәткәрҙәре иңендә ине. Дәүләт йөкләмәһе нигеҙендә санитар таҙартыу уҙғарылды, артабан ағас халыҡҡа һатып бирелде.\nЯңы закон үҙ көсөнә ингәнгә тиклем республиканың урман мөнәсәбәттәре ҡануниәтенә үҙгәрештәр индереү ҡаралған. Унда ауған ағастарҙы сығарыу тәртибе, ниндәй кварталдар бүленәсәге асыҡ күрһәтеләсәк. “Әйтәйек, быға тиклем бер ир кеше урмандан ауған ағас йыйғаны өсөн административ яуаплылыҡҡа тарттырылды, ти. Ул киләһе йылдан шул эшкә тотонор алдынан кемгәлер мөрәжәғәт итергә тейешме?” тигән һорауға министр урынбаҫары: “Әле ошондай осраҡтарҙы көйләү тураһында һөйләшеүҙәр бара, көҙгә тиклем ҡағиҙәләр булдырыласаҡ. Шул уҡ ваҡытта халыҡҡа ауырлыҡтар тыуҙырылырға, ришүәтселек күренештәренә юл ҡуйылырға тейеш түгел”, – тип яуап бирҙе.\nШуныһы бар: ауған ағасты һатыу маҡсаты менән алыу тыйыла. Әгәр ошо факт асыҡланһа, енәйәт язаһы ҡаралған. Был хаҡта һүҙ сыҡҡас, Венер Фәнир улы: “Беҙҙең контроль хеҙмәттәре, һәр ваҡыттағыса, әүҙем эшләйәсәк. Ағас тәбиғи рәүештә ҡолағанмы, әллә быға “ярҙам иткәндәрме” – барыһы ла тикшереләсәк”, – тине.\nРеспубликаның 5 миллион 700 гектар ерен урман биләй. Туғыҙ миллион кубометр ағастың 30 проценты эшкәртелә, бихисабы ятып серей. Төбәк халҡының яртыһы тиерлек ауылда йәшәүен иҫәпкә алғанда, яңы закондың файҙаһы ҙур. Шуға күптәр яңылыҡты ҡыуанып ҡабул итте.\nяҙыусы, йәмәғәт эшмәкәре:\n– Белорет районының иң төпкөл ауылдарының береһендә үҫкән кеше булараҡ, был законды хуплап ҡабул иттем. Урмандар ҡартая, тәбиғәт ғәрәсәттәре лә йылдан-йыл арта – ағастар ҡартайып та, сереп тә, дауылдарҙан да йығыла. Эшкә яраҡлыларын ғына алып, бүтәндәрен ҡалдырыу осраҡтары аҙ түгел. Йыйылмай ятҡандары урман янғыны хәүефен тыуҙыра.\nЭстетик яҡты ла уйларға кәрәк. Районға ҡайтҡанда ауған ағастарҙың хараба рәүешле ятҡанын күрәм. Шул уҡ ваҡытта ауыл халҡы шуны яғыулыҡ итеп йә башҡа хәжәте өсөн тотона алмай ине. Уны алып ҡайтырға рөхсәт һорап йөрөү, хатта шуның өсөн штраф түләү күп ризаһыҙлыҡ тыуҙырҙы.\n“Ауған” тигән һылтау менән ағасты йығып алып ҡайта башлаясаҡтар тигән фекерҙәр күренеп ҡала. Ундай хәүеф бар. Әммә артыҡ күпертелә тип уйлайым, сөнки бөгөн ундай һылтауһыҙ ҙа ағас урлау әҙ түгел, был йәһәттән эште көсәйтергә кәрәк.\nШул уҡ ваҡытта урындарҙа йығылған ағасты алыу күләмен билдәләү кәрәктер тип уйлайым. Ни өсөн тигәндә, кемдер, башҡаларға юл бирмәйенсә, үҙе генә ташый башлауы ихтимал.\nКүгәрсен районы, Әлмәс ауылы:\n– Ауыл халҡы еңел тын алып ҡалғандай булды, ышанмайыраҡ ҡабул итеүселәр ҙә бар. Әлбиттә, күптәр өсөн ҡыуаныслы хәл, сөнки ауылдарҙа эшһеҙлек мәсьәләһе ҡырҡыу тора. Эш булмағас, аҡса юҡ, тимәк, ағасҡа рөхсәт алып булмай. Урлап ҡырҡһаң, эләгеүең бар. Бына беҙҙең картуф баҡсаһының осонан туғай башлана, әрәмәлек, муйыллыҡ бар. Ә араһына инерлек түгел: йығылған, серегән ағас бихисап. Алып ҡайтып яҡһаң – күрәләр, һораһаң – рөхсәт ҡағыҙы алырға ҡушалар. Аҡса юҡ, тиһәң, “Теймә, ятып сереһен”, – ти торғайны урмансы.\nРәфис КӘРИМОВ, Иглин районы:\n– Сереп ятҡан ағасты йыйырға ярамағанлығы аптырата ине. Ҡартатайым быға һәр саҡ һуҡрана торғайны. Ул ғүмеренең күп өлөшөн урман эсендә ултырған ауылда үткәрҙе. Һөйләүенсә, борон бар халыҡ ҡоро-һары йыйып, утын итеп яҡҡан, ә һуңынан быны тыйғандар. Ҡабул ителгән законды, һис һүҙһеҙ, хуплайым.


Һеҙ 650% Бездепозитный Бонус\nLooking for new mobile slots with everything you could ask for? Kerching mobile will give you all that. Казино Kerching менән файҙаланыуға ҡушыла. 2007. Хәҙер уның иң яҡшы сайт иҫәбенә инә казино . Kerching казино, бигерәк тә Kerching слот, өгөт-нәсихәт биреү кәңәш ителә, һеҙ мобиль айланмалар. It is bound to be a rewarding experience – Play £75 when you deposit just £10!\nБаҫыу 650% 1Санкт-бонус өсөн депозит тиклем £65 + Йыйыу 100% 2депозит тиклем уйын £250\nСәләм, Get More Kerching Mobile From Below the Table or Check Out Our Other Casino Brands Which Offer Similar Promotions for the UK Players!\nҺуңғы бер нисә йыл арта өсөн шәп уйын индустрияһы Онлайн. Бер мусоровоз был төп үҫеш, әлбиттә, мобиль телефон. Был ғәжәп тә түгел, иҫәпкә алынған, тип бик киң таралған булған кеҫә телефоны була. Шулай уҡ, ябай һәм мобиль телефондарға шылтыратып була күптән туҡтаған хәбәрҙәр менән алмашыу өсөн. Бөгөн беҙ планшет һәм смартфондар мөмкинлеген күргән әҙәм менән. Беҙ был функцияны бик ала алмай..\nИнтернет менән объекттарын ҡараны, йәки был ябай аралашыу, мәғлүмәт эҙләргә түгел. Күңел-һәм был бик теләп онлайн-уйын асып ишекте. . Мобиль Kerching казино бар нәмә өсөн бөтә, казино һәм уйын шул иҫәптән һөйөүселәр. .\nАртыш Тикшереү ҡайһы бер алдан мобиль файҙаланыусылар казино арттырыу өсөн 100 млн. 2018. 164 миллион кеше килгән булған. мобиль казино, ул әйтте.\nМобиль Ҡоролмалары, Юлдар Һалыу Өсөн Ҙур Казино Kerching Зарабатывание.\nУл шулай уҡ алдан, тип. 2015 мобиль уйын булғас уйын консолдәре ҡалдырҙы. Күренеш ғәҙәтигә әйләнеп бара мобиль айланмалар. Ошонан, кешеләр, уларға уйнарға мобиль уйындар смена кисерә.. Хәҙер барыһы ла ҙур һәм оло ҡатынын уйнағанда һәм малолеток. Дөйөм аудиторияһы өсөн мобиль уйындар киңәйә.\nМобиль уйындар түгел инде, һеҙ предприятие икенсел варианты сифатында.. Хәҙер һайлау . Телефон уйын тәьмин итеү-был ябай түгел киңәйә уйын индустрияһы. Был бик мөһим, сөнки шәхси донъя күләмендәге уйындарҙы..\nБеҙ. Мобиль Kerching Был Казино белеү. Беҙ үҙебеҙҙең арзан кеҫә телефоны эшләп килә, достучаться тиклем яратыусылар өсөн казино . Һеҙҙең исем һәм пароль ҡулланыусы исеме, һеҙ яҡшы бара. Копаться һеҙ беҙгә хазина kerching башланы. слот мобиль һәм башҡа уйындар, бөгөн һеҙ теркәлгән.\nОтыгрыш-Рәхәт Был Ғына Түгел, Әммә Яуларға Реаль Аҡсалар Өйөмө\nЯрай, ул барыһына ла эйә, тип һорарһығыҙ һеҙ. Take a look:\nМобиль Kerching сөнки махсус эшләнгән уйындар, уларҙы тергеҙеү була алмай был мобиль айланмалар.\nУнда кереп өсөн android һәм ios айланмалар .\nСмартфондар һәм планшеттар, улар менән асыҡтан.\nКиң спектры 30 юморға, бында мауыҡтырғыс уйындар булды. .\nРаят юғары сифаты һәм шыма графигы.\nКредит түләүҙә ярҙам менән эшләнә ала/дербетов карталар, һәм электрон т. юл коштар.\nТелефон буйынса түләү слот шулай уҡ арзан вариант.\nУйын Автоматтарында Уйнауҙы Был Мобиль Айланмалар Мобиль. Kerching-Абсолют Шатлыҡ\nКазино уйындар уйнап, бында слот кеүек-шатлыҡ абсолют. Артыҡ 30 әкиәт уйын көтә һеҙҙе Мобиль Kerching һөйләм бонусный. Күп төрлөлөгөн һәм улар яһай потрясающий график непреодолимое.\nТәүге тапҡыр ҡул менән ҡотланы бонус биргән.\nNo deposit casino: Kerching slots can be enjoyed as free credit slots. Нисек кенә һеҙ сайтта теркәлеү, ирекле ни кредит һеҙ получает, һеҙ менән уйнарға мөмкин. Һеҙ ҙә мотлаҡ депозитҡа индереү. Һеҙ шулай уҡ аласыз алырға бушлай версия пробный, бушлай уйын уйнарға мөмкинлек бирә..\nБөйөк британияның иң яҡшы бонустар биреү тәҡдим бездепозитный Kerching. Блэкджек слот бушлай ала спина һеҙ ҡайһы бер йәки күп., бер тин дә сарыф итмәйәсәк.\nКазино уйындар уйнап, бында слот кеүек-шатлыҡ абсолют. Артыҡ 30 әкиәт уйын көтә һеҙҙе Kerching бонус тәҡдимдәр. Ябай һәм күп төрлөлөгө потрясающий график эшләй урынға непреодолимое.\nБушлай бонус Kerching manifests in various ways:\nБонус күләме сәләмләне. £5 беренсе тапҡыр ҡул менән бирегеҙ.\nКазино слот бушлай булмаған депозит кредиттары: Kerching slots нисек заказ бирергә мөмкин. кредит слот бушлай. Нисек кенә һеҙ сайтта теркәлеү, ирекле ни кредит һеҙ получает, һеҙ менән уйнарға мөмкин. Һеҙ ҙә мотлаҡ депозитҡа индереү. Һеҙ шулай уҡ аласыз алырға бушлай версия пробный, бушлай уйын уйнарға мөмкинлек бирә..\nKerching иң яҡшы бирә Бөйөк британия бездепозитный бонус тәҡдимдәр. Һеҙ ҡайһы ала бушлай спину блэкджек йәки н слот., бер тин дә сарыф итмәйәсәк.\nҺәм түләү уйнай, телефон һеҙҙең менән бара\nҺәм Түләү Уйнай, Барыһы Ла Телефон Менән Казино Kerching.\nБыл баш биргән тары үҙҙәренең кәрәклеген реквизиттар . Был кеше ҡайһы бер уңайһыҙлыҡтар эшләргә мөмкин буласаҡ.\nИҫәп-хисап талап цифрҙары менән оҙаҡ файҙаланыу өсөн картаны индереү кәрәклеге юҡ.\nИнтернетҡа тоташыу ваҡытында международных йомоу тураһында хәстәрлек кәрәклеген юҡ.\nБыл тиҙ һәм хәүефһеҙ.\nШулай уҡ үҙенсәлектәре менән иҫ киткес күп, телефон түләү-н Вишенка был торт, Телефон Kerching казино on Mobile!


Йырламайса нисек түҙәйем?\n28 Декабрь 2016, 22:07\nЙыр-моң йәшәр. Тыуыр шағирҙар ҙаЕрҙә һандуғастар булғанда...\nЗоя Риф ҡыҙы 1961 йылдың 16 ноябрендә донъяға килә. 8-се класты тамамлағас, 1977 йылда Сала-\nуат ҡалаһындағы һөнәрселек училищеһына штукатур-малярлыҡҡа уҡырға керә. Уҡыуын матур ғына тамамлап, бер йылдан артыҡ комбинатта эшләй. 1980 йылда 5 ҡыҙҙы Ялта ҡалаһына командировкаға ебәрәләр, донъя күреп, матур ғына эшләп йөрөп ҡайта ҡыҙҙар.\n1982 йылда Зоя Риф ҡыҙы тормошҡа сыға - Ғәлинур Кәримов менән яҙмышын бәйләй һәм йәш ғаилә тыуған ауылдарына ҡайтып төпләнә (әйткәндәй, 2017 йылдың ғинуарында уларҙың бергә йәшәүҙәренә 35 йыл тула). Бәләкәйҙән йыр-моңға тартылған, нескә күңелле, матур тауышлы Зоя Риф ҡыҙы 1983 йылда ауыл клубында художество етәксеһе булып эш башлай. Һәм ошонан башлана ла инде йырлы-моңло хеҙмәт юлы. Районда үткән йыр бәйгеләрендә ҡатнашып, һабантуйҙарҙа сығыш яһап, ауыл сәхнәһенә үҙешмәкәр артистарҙы йыйып, ең һыҙғанып эшләй ул.\nҠыҙҙары һәм ике улдары донъяға килеп, матур ғына йәшәп ятҡанда, ғаиләгә оло ҡайғы килә. 1990 йылдың март айында ут менән шаярып, ике бәләкәстәре Рифат менән Юнирҙың ғүмере өҙөлә... Күтәрә алмаҫтай оло ҡайғынан һығылып төшмәҫкә атай-әсәй ҡайҙан көс алғандыр, билдәһеҙ... Тормош дауам итә, йөрәктәге яралар тәрән эҙ ҡалдырып булһа ла уңала төшә...\nӘлеге көндә бәхетле өләсәй менән олатай улар. Ҡыҙҙары Әилә менән кейәүҙәре Азаттың Алмаз һәм Амелия исемле балалары үҫә, улдары Рифат Себер яҡтарында эшләп йөрөй. Мал аҫрап, йыл да күп итеп ҡош-ҡорт ҡарап, иртә яҙҙан ҡара көҙгә\nтиклем баҙарға май-ҡаймаҡ, ҡорот, эремсек һатырға йөрөтөп, тырышып донъя көтә Кәримовтар ғаиләһе. Күршелә генә йәшәгән атаһы менән әсәһе лә уларҙың иғтибарынан ситтә ҡалмай.\n"Йырһыҙ, моңһоҙ йәшәй алмайым”, - ти Зоя Кәримова. Ысынлап та, һәр байрам сараһына яңынан-яңы йырҙар өйрәнеп, күңел биреп эшләй ул. Хәҙер инде уның үҙ тамашасыһы бар. Концертҡа әҙерләнә башлаһаң: ”Ә Зоя йырлаймы һуң?” - тип һорайҙар. Уның моңон, уның тауышын ғына тыңларға килеүселәр бар, тимәк!\nХеҙмәттәшем Зоя Риф ҡыҙы Кәримова күркәм юбилейын - 55 йәшен билдәләне. Ерҙәге һандуғастар һайрап торғанда йәшәүе лә, эшләүе лә күңелле, йырлы-моңло оҙон ғүмер һиңә, тип, иң изге теләктәремде еткерәм.\nТашбүкән ауыл мәҙәниәт йортоноң