5 Апрель 2011, 14:53\nМәсетле егете, геолог Иҙелбай Таһировтың исеме Башҡортостандың нефть сәнәғәте тарихына алтын хәрефтәр менән яҙылған«Губкин исемендәге Мәскәү дәүләт нефть институтын тамамлағандан һуң Иҙелбай Абдулла улы Таһиров 1952 йылда «Ишембайнефть» разведка-быраулау контораһына өлкән геолог итеп эшкә алына, – тип әйтелә 1997 йылда «Башнефть» компанияһы тарафынан сығарылған һәм Башҡортостан нефть сәнәғәтен аяҡҡа баҫтырыу һәм үҫтереүгә тос өлөш индергән яҡташтарыбыҙға арналған «Башҡортостан нефтселәренең данлы исемдәре» тигән китапта.\n«Губкин исемендәге Мәскәү дәүләт нефть институтын тамамлағандан һуң Иҙелбай Абдулла улы Таһиров 1952 йылда «Ишембайнефть» разведка-быраулау контораһына өлкән геолог итеп эшкә алына, – тип әйтелә 1997 йылда «Башнефть» компанияһы тарафынан сығарылған һәм Башҡортостан нефть сәнәғәтен аяҡҡа баҫтырыу һәм үҫтереүгә тос өлөш индергән яҡташтарыбыҙға арналған «Башҡортостан нефтселәренең данлы исемдәре» тигән китапта. – 1957 – 1987 йылдарҙа Ишембай быраулау эштәре идаралығының баш геологы, Урал һәм Урал алды бөгөмөндә нефть һәм газ ҡатламдарының геологик төҙөлөшөн өйрәнеүгә ҙур өлөш индерә. Уның етәкселегендә 30-ға яҡын нефть һәм газ ятҡылығы асылды. Эҙләп табыусы геологтарҙың тулы бер быуынын әҙерләне. «БАССР-ҙың атҡаҙанған нефтсеһе» тигән маҡтаулы исемен йөрөтә, «Почет билдәһе» ордены, СССР миҙалдары, «ҡаҙылма ятҡылыҡтарҙы тәүләп асыусы» билдәһе менән наградланған».\nҺуғыштан һуңғы йылдарҙа Ишембай нефть промыслаларында сетерекле хәл килеп тыуа. 1932 йылдың 16 майында Ишембай ауылы эргәһендәге 702-се скважинанан тәүге башҡорт нефте атылғандан һуң 20 йыл да үтмәй, илдә «Икенсе Баку» исемен алған промыслаларҙың көс-ҡеүәте кәмей башлай. Хатта СССР-ҙың Нефть сәнәғәте министрлығында «Ишембайҙа нефть бөттө» тигән һүҙ тарала, ә был, үҙ сиратында, капитал һалыуҙарҙы ҡырҡыуға, ҡорамалдарҙы һәм белгестәрҙе перспективалы нефть ятҡылыҡтарына ебәреүгә юл аса.\nБына ошондай ауыр көндәрҙә әле генә Мәскәүҙең Губкин исемендәге нефть институтын тамамлаған йәш геолог Иҙелбай Таһиров Ишембайға аяҡ баҫа. Ул саҡта разведка-быраулау контораһы ҡала ситендәге оҙон ғына бер ҡатлы баракты төйәк иткәйне. Инженерҙы йәш кенә сибәр ҡатын ҡаршы ала.\n– Мин өлкән геолог Екатерина Скворцова булам, – тине ул, мөләйем йылмайып. – Әйҙә, ултырығыҙ. Баш геолог Савва Ананьевич Рубанов Столяровка ятҡылығына киткәйне. Тиҙҙән ҡайтыр инде. Скважиналарҙан алынған кернды (тау тоҡомо) тикшереүҙе башҡаларға бик ышанып тапшырмай. Нефтле ҡатламдарҙың барлығын-юҡлығын үҙе билдәләмәй түҙмәй. Геологтарға, быраулаусыларға ла бик талапсан, үтә ҡәтғи. Өтөп алып бара.\n– Бәлки, шулай кәрәктер ҙә, – тип һүҙ ҡатты Иҙелбай, телсәр ҡатындың тел төбөнөң ҡайҙа барғанлығын асыҡларға теләп. – Разведка өсөн ул яуап бирә бит.\n– Кем белә, кем белә, – тип кенә әйтә алды Скворцова һәм ҡапыл урынынан һикереп торҙо. – Ана, Савва Ананьевич үҙе лә ҡайтты. Бар, йүгер кабинетына, юғиһә ҡарт урынында оҙаҡ ултырмай. Тағы ла сығып китеүе ихтимал.\n«ҡарт» тигәндәре урта буйлы, ҡаҡса кәүҙәле, сәсенә сал ҡунған, оҙон кәкре танаулы, етди ҡарашлы ир-уҙаман булып сыҡты. Ул өҫтөндәге еүеш плащын да һалмай алдындағы ниндәйҙер һыҙмаларҙы тикшереп ултыра ине.\n– Әйҙүк, рәхим ит! – тине ул, Иҙелбай үҙенең кем, ҡайҙан икәнлеген әйткәс, урынынан тороп ике ҡуллап килеп күреште. – Ишеткәйнем, ишеткәйнем һинең турала. Кисә «Башнефть»тән шылтыратып әйттеләр. Бик ваҡытлы килеп сыҡтың, сөнки бында эш муйындан. Конторала оҙаҡ тотмабыҙ. Эштең әрәсәһенә төшөнөү менән Столяровка ятҡылығына китерһең.\nУнда эштәр хөртөрәк.\nБылтыр ғына нефть фонтаны атылған был ятҡылыҡ территорияһы йәһәтенән Мәләүез районына ҡарай. Ләкин нефтсе-геологтар өсөн административ биләмәләр юҡ. Бөгөн Стәрлетамаҡ районында нефть эҙләйҙәр икән, иртәгә Ейәнсура яҡтарына сығып китеүҙәре мөмкин. Иҙелбай барасаҡ Столяровка ятҡылығы нефткә ярлыраҡ булып сыҡты. Уның биләмәләрен киңәйтергә, разведка-быраулау алымдарын үҙгәртергә, яңыларын уйлап табырға кәрәк. Кисә генә институт аудиторияларын, шаулы Мәскәү урамдарын Ишембайҙан Ырымбур далаларына тиклем һуҙылған Көньяҡ Уралдың тау һырттарына һәм итәктәренә, ҡала транспортын эйәрле атҡа һәм саңғыға алмаштырған йәш геолог был яҡтарҙың һәр яланын, эреле-ваҡлы йылға ярҙарын, һәр тау итәгенең тишек-тошоғон энәһенән ебенә тиклем ентекләп тикшереп сыға, сейсморазведка үткәрә, ер ҡатламдарының структив картаһын төҙөй. Егеттең тырышлығын, әүҙемлеген һәм бөтмөрлөгөн күреп, Дәүләкәндәге нефть разведкалау майҙансығына өлкән геолог итеп ебәрәләр. Дим йылғаһы ярҙарында бишәр саҡрымлы ҙур өсмөйөштө хәтерләтеп ятҡан өс буровой Столяровканан ныҡ айырылып тора. Ерҙең төҙөлөшө лә икенсерәк, нефтте лә төптәнерәк эҙләргә кәрәк.\nШуға ла керн һәм шламды (бырау менән онталып алынған ҡомташ) элеккесә дүрт ҡатламдан түгел, ә егерме ҡатламдан алып тикшерергә кәрәк.\nӘ был операция өсөн күпме көс, ваҡыт, аҡса китеүен Хоҙай үҙе генә белә. Әммә, хәйерсегә ел ҡаршы, тигәндәй, ул йылда бындағы девон ҡатламдарынан нефть сыҡманы: скважиналар нефть күләүектәренең ситенәнерәк быраулаған икән. Иҙелбай Таһиров тау тоҡомо өлгөләрен һәм яҙма анализын тапшырғанда баш геологҡа үҙ шиктәрен белдерә һәм 3-сө скважинаны урта тәңгәлгәрәк күсереп бырауларға тәҡдим итә.\n– Унан да таш тоҙ сыҡһа, кем яуап бирер? – тип, тәүҙә аяғын терәп ҡарыша Савва Рубанов. – Былай ҙа бригадаларҙы Шкаповоға күсереп бөттөләр. Тиҙҙән беҙгә лә сират етәсәк. Юҡ, мин риза түгел, күрәләтә башымды элмәккә тығайыммы?\n– Һуңғы анализдар, Савва Ананьевич, тәрәндәнерәк алынған ҡом-таштарҙың нефтле икәнен иҫбатланы. – Иҙелбай артыҡ ҡыҙмай ғына һаман үҙ яғын ҡайырҙы. – Тик ул үтә шыйыҡ, тимәк, һыуға бай тигән уйҙамын. Әгәр өсмөйөш яһап ултырған буровойҙарҙың береһен уртаға күсереп, девон ҡатламына тиклем быраулаһаҡ, иманым камил, нефть фонтаны атыласаҡ. Үҙегеҙ бит йәштәрҙе, тәүәккәллек – күркәм эш, тип өйрәтәһегеҙ. – Иҙелбай ҡарт геологтың һалпы яғына һалам ҡыҫтырырға ла онотманы.\n– Ярай, күндерҙең, – тип йылмайҙы Рубанов, анализдарҙы тағы ла бер ҡат тикшереп сыҡҡас. – Тик ҡара: әгәр ҙә мәгәр тағы ла төп башына ултырһаҡ, «Башнефть» алдында яуапты үҙең тотасаҡһың.\n«Башнефть» тигәс, Иҙелбай иркен тын алып ҡуйҙы. Сөнки уның начальнигы Степан Кувыкинды яҡшы белә. Институтты тамамлап ҡайтҡас, иң тәүҙә уға ингәйне һәм Ишембай нефть промыслаларына барырға унан фатиха алғайны. Һуңынан да осрашҡаны, һөйләшкәне булды. Асыҡ йөҙлө, тура һүҙле, аныҡ һәм тәүәккәл кеше ине ул.\nӘммә «Башнефть» алдында яуап бирергә тура килмәй Таһировҡа. Шул уҡ йылда үҙе эшләгән анализдарға ышанғанлығы һәм, иң мөһиме, Таһировтарға ғына хас еңмешлеге, саялығы һөҙөмтәһендә Дим буйындағы девон ҡатламдарынан нефть фонтаны атыла. Иҙелбай Таһировтың тәүге фонтаны!\nГеолог һуҡмаҡтары иһә уны тағы ла күрелмәгән, тикшерелмәгән ятҡылыҡтарға саҡыра. Ә ул һуҡмаҡтар еңел генә бирелеп бармай. Бында нефть һәм газ разведкалауҙың төрлө ысулдарын, алымдарын ҡулланыу, яңыларын уйлап табыу мөһим. Еңел быраулау станоктары ауырыраҡтары менән алмаштырыла, вертикаль скважиналар менән бер үк ваҡытта ауыштары ла ҡорола: сейсморазведка, электроразведка, йәғни элемтә тулҡындары ярҙамында ер ҡатламын тикшереү киң яҡлау таба. Быларҙың бөтәһе лә Иҙелбай Таһиров һәм уның йәйге ҡояш аҫтында ҡара янып, яҙлы-көҙлө ҡойма ямғырҙар аҫтында, ҡышҡы селләләрҙә сыныҡҡан геолог юлдаштарына Ишембайҙан Ырымбурғаса арауыҡта рифлы һәм йыйырсыҡлы тоҙ ҡатыш ташлы ер ҡатламын тишеп «ҡара алтын» һәм «зәңгәр яғыулыҡ»ты эҙләп табыу, ҡайһы бер наҙан чиновниктарҙың ҡаршылыҡтарын, техник һәм геологик ауырлыҡтарҙы еңеп сығыу бурысын ҡуя. Ете ҡат ер аҫтында йәшеренгән нефть һәм газ күлдәрен маңлай күҙҙәре менән күрмәһәләр ҙә, улар күңел күҙе – белем һәм тойомлау күҙҙәре менән күрергә, һиҙергә һәм, аҙаҡ килеп, бырауҙарҙы һәр саҡ тип әйтерлек снайпер мәргәнлеге менән ошо ятҡылыҡтарға тап килтерергә өйрәнеп ала. Ул ғына ла түгел, теге йәки был нефть һәм газ «күле»нең дебитын (билдәле бер ваҡыт эсендә күҙәүҙән сыҡҡан нефттең, газдың миҡдары) да ҙур аныҡлыҡ менән билдәләй геологтар. Нефть «тәмен» тойорға өйрәнгән һиҙгер геологтың эшмәкәрлеге уны Ишембай нефть промыслалары идаралығы (хәҙер нефть һәм газ сығарыу) баш геологы Харлампий Сыровтың урынбаҫары итеп тәғәйенләгәс тағы ла йәнләнеп, киңәйеп китә. Тәүге осрашыуҙа уҡ Харлампий Павлович Иҙелбайға аныҡ бурыс ҡуя.\n– ҡайһы бер «аҡыллы баштар», – ти ул, Таһировты кабинетына саҡырып, – Көньяҡ Введеновка менән Иҫке Казанковка ятҡылыҡтарында нефть һурҙырылып бөттө, тип иҫәпләһә лә, мин быға ышанмайым. Һин ана шул ике ятҡылыҡ араһындағы риф массивтарын ентекләп тикшер. Структура картаһын һыҙ. Аҙаҡ сағыштырып ҡарарбыҙ.\nИҙелбай тағы ла юлда. Көндө – көн, төндө төн тип тормай, аяғын ҡулына тотоп тигәндәй, геолог сүкешен, гравиметр (ер өҫтөндәге ауырлыҡ көстәренең таралыуын билдәләүсе прибор), сейсморазведка приборын, карта, диаграммаларын рюкзагына тултырып, яңы ятҡылыҡтарҙы эҙләргә юлға сыға. Үҙенең яҡын ярҙамсылары – геологтар һәм коллекторҙар менән эҙләнеүҙәре бушҡа китмәй: баш геолог төҫмөрләгән бай нефть ятҡылығы табыла һәм быраулау скважиналары ултыртыла. Тиҙҙән Көньяҡ Введеновка менән Иҫке Казанковка араһында ғына түгел, Грачевка һәм Тирәкле ятҡылыҡтарында ла нефть фонтаны атыла. Салауат ҡалаһының көнсығыш осондағы Алаҡай, Мәләүездән көньяҡ-көнбайыштараҡ Озерки, артабан Муса ятҡылыҡтары эшкә егелә, ә ҡансура ауылы янында (Көйөргәҙе районы) республикала тәүгеләрҙән ҡеүәтле газ конденсаты алына. Ана шул ятҡылыҡты тапҡан өсөн Иҙелбай Абдулла улы «Почет билдәһе» ордены менән бүләкләнә.\nТәбиғи газ һәм уның үҙенсәлектәрен дә бер аҙ асыҡлап китеү яҙыҡ булмаҫтыр. Газ газ барлыҡҡа килтереүсе углеводородтар – метан, этан, пропан, бутан, пентандан тора. Янар газдар, башлыса, метандан хасил була. Газ ятҡылыҡтарында газ барлыҡҡа килтереүсе һәм еңел ҡайнаусы углеводородтарҙың тәбиғи ҡатнашмаһы – конденсаттары ла осрай. Юғары баҫым һәм юғары температураларҙа газ конденсаты парға әйләнә. Түбән температурала һәм ғәҙәти һауа баҫымында иһә унан төҫһөҙ, йә асыҡ һоро төҫтәге шыйыҡ матдә – конденсат айырылып сыға.\nТәбиғи газды яғыулыҡ сифатында файҙаланыу менән бер үк ваҡытта синтетик каучук һәм полиэтилен етештереүҙә лә ҡулланалар. Бына ошо ҡиммәтле «зәңгәр яғыулыҡ» һәм химия сәнәғәте сеймалы тәүләп ҡансура ятҡылығында табыла һәм уның башында Харлампий Сыров хаҡлы ялға киткәндән һуң Ишембай разведка-быраулау контораһының баш геологы итеп тәғәйенләнгән башҡорт егете Иҙелбай Таһиров тора. Тәүге газ фонтаны... Ул ер ҡуйынынан, теге әкиәттәге ен һымаҡ, атылып сыҡҡас, уны тәүҙә нисек туҡтатырға, ҡайһылай итеп «ауыҙлыҡларға» белмәй ҡаңғырҙылар. Әлегә тиклем нефть ятҡылыҡтары менән генә эш итеп килгән геологтарҙа ла, быраулаусыларҙа ла күнекмә лә, тәжрибә лә юҡ. Скважина ауыҙын нимә менән ҡапларға, томаларға ла белмәйҙәр. Юғары баҫым менән атылған газ насос-компрессорҙарҙың торбаларына тула һәм унан сығыу юлдарын эҙләй башлай. Торбаларҙың үрле-ҡырлы һикереүен, тулауын күреп, газ фонтанын ҡарарға килгән Күмертау, Мәләүез, Ишембай ҡала етәкселәре ситкә һыпыртҡанын белмәй ҙә ҡала.\nСкважина төбөндә Иҙелбай Таһиров менән Ишембай нефть сығарыу идаралығының баш инженеры Рифҡәт Билалов ҡына тороп ҡала һәм улар көс-хәл менән скважинаның ауыҙын ҡаплай. Үҙ ғүмерҙәрен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, стихияны туҡтатыу һәм торбалар буйлап кәрәк урынға йүнәлтеү үҙе үк оло батырлыҡ, ҡаһарманлыҡ, тәүәккәллек түгелме ни?\nАлтмышынсы йылдарҙа Ишембайҙа «Башюгнефтеразведка» тресы ойошторола. Уның яңы етәкселәре – управляющийы Игорь Перлов, баш инженеры Василий Купереев һәм баш геологы Иҙелбай Таһиров алдында Башҡортостандың көнсығыш, көньяҡ-көнсығыш һәм көньяҡ райондарында углеводород ятҡылыҡтарын эҙләп табыу бурысы ҡуйыла. Ә ҡайҙа углеводород – унда нефть, унда газ тигән һүҙ. Йылдар үтеү менән бер-бер артлы Күгәрсен районында ғына Һарытау, Исем, Подгорный, Бөркөт газ конденсатлы фонтандар атыла. Ғафури районында Баҡраҡ, Табын, Ырымбур өлкәһенә терәлеп ятҡан Морапталда мул күлле нефть сығанаҡтары файҙаланыуға тапшырыла. Алдағы йылдарҙа иһә Архангел, Тәйрүк, Ромадан, Төньяҡ һәм Көньяҡ Арыҫлан, Тәүәкән нефтенә юл асыла.\nҮҙенең бар ғүмерен геология һөнәренә арнаған Иҙелбай Таһиров Башҡортостандың ер аҫты төҙөлөшөн биш бармағы кеүек белә һәм уның нефть-газ байлыҡтарының киләсәктә тағы ла артасағына һис тә шик тотмай. Тик ул байлыҡтарҙы ер өҫтөнә сығарыу өсөн икенсе ысул, икенсе камил техника һәм технология, яңыса фекерләгән һәм ҡыйыу ҡарашлы, тәүәккәл кешеләр кәрәк. Уның күҙаллауы буйынса, килер быуындарға түбәндәге ҡайһы бер проблемаларҙы асыҡлау ҙа зыян итмәҫ:\n1. Ни өсөн Ишембай тибындағы ҙур риф массивтары көньяҡтан да, төньяҡтан да вағыраҡ рифей ҡалдыҡтары менән уратылған?\nБында «риф» менән «рифей»ҙы бутарға ярамай. «Рифей» – тау тоҡомон, ә «риф» төрлө типтағы тау тоҡомдарынан барлыҡҡа килгән массивты аңлата.\n2. Риф массивтарындағы ятҡылыҡтарҙың аҫҡы яғында удрон һәм ауыр нефть зонаһы бар. Уларҙы нисек тишеп үтергә һәм байлыҡты өҫкә сығарырға мөмкин?\n3. Ни өсөн Кинйәбулат тибындағы нефть ятҡылыҡтары йә Һаҡмар – Әртә, йә өҫкө һәм урта карбон ҡатламдарында урынлашҡан?\nҺорауҙар, һорауҙар... Улар күп һәм төрлө-төрлө. Сөнки һуңғы йылдарҙа республикала геология-разведка эштәре, табышһыҙ тармаҡ, тип һүнеп-һүлпәнәйеп ҡалды. Булған ятҡылыҡтарҙан ғына бер аҙ «ҡара алтын» һурҙыра нефтселәр, ә был, үҙ сиратында, нефть һәм газ шишмәләренең һайығыуына килтерә. Шуға күрә, тип иҫәпләй ҡарт геолог Иҙелбай Таһиров, нефть эҙләүҙе Һайылмыш уйпаты, Урал алды уйылына, Инйәр йылғаһының төньяҡ ярҙарына, Иглин яҡтарына, шулай уҡ боронғо девон аҫты ҡатламдарына йүнәлтеү маҡсатҡа ярашлы буласаҡ. Тик шул саҡта ғына Башҡортостан нефте икенсе һулышын аласаҡ.\nӘле беҙ һүҙ алып барған Иҙелбай Таһиров үҙе кем һуң? Ишембай яҡтарына ҡайҙан килеп сыҡҡан? Түбәндә һүҙ шул хаҡта.\nТаһировтар – Мәсетле районының Һөләймән ауылында иң боронғо һәм затлы нәҫелдәрҙең береһе. Ун һигеҙенсе быуат башында донъяға килгән Исхаҡ мулланан алып уларҙың бөтә быуындары ла – Сурағол, Зәйнетдин, Мөхәмәттаһир, Абдулла – йә указлы имам, йә указлы мулла була. Уларҙың дүртенсе быуыны Абдулла Таһиров, мәҫәлән, полк муллаһы сифатында Беренсе донъя һуғышында ҡатнаша. Октябрь революцияһынан һуң ауылына ҡайта һәм яңы типтағы совет мәктәбен асып, шунда балалар уҡыта, муллалығын ташлай, большевиктар партияһына инә. 1921 йылда, элекке муллалығын иҫкә төшөрөп, партиянан сығаралар, һәм ул 1930 йылға тиклем күрше Ләмәҙтамаҡ, Әбдрәхим мәктәптәрендә уҡыта ла, йәнә тыуған ауылына ҡайта. 1937 йылдың декабренә тиклем ауыл балаларын ғына түгел, бәлки, «ликбез» ойоштороп, кистәрен ололарға ла белем шишмәһенә юл аса, халыҡ араһында оло абруй, ихтирам яулай. Аҡһаҡалдар ҙа, бала-саға ла уны, хөрмәтләп, «мөғәллим абзый» тип кенә йөрөтә.\nМулла малайының һәм элекке мулланың абруйы үҫеүе власть әһелдәренә оҡшамай, күрәһең. Ни әйтһәң дә, кешеләр ярҙам, кәңәш һорап ауыл советы, йә партия ойошмаһына түгел, ә «мөғәллим абзый»ға килә, наҙаныраҡтары хат, ғариза ла яҙҙырып ала. 1937 йылдың декабрь баштарында Абдулланы «Искра» колхозы парторгы саҡыртып ала ла дәүләт заемына яҙылырға ҡуша.\n– Мин кисә генә РОНО-ла ай ярымлыҡ эш хаҡыма яҙылып ҡайттым, хәҙер икенсе тапҡыр колхоз аша яҙылайыммы? – тип, уҡытыусы ҡаршы төшә.\n– Партия ҡушһа, яҙылмай ҡайҙа барырһың? – Парторг, йәшкелт күҙҙәрен аҡайтып, уҡытыусыға ҡарай. – ҡарышһаң, тегендә яуап тотасаҡһың.\n– ҡурҡытма, ҡустым. – Абдулла ҡара мыйыҡтары аша йылмайып ҡуйҙы. – Колхоз парторгы менән партия араһында ҙур айырма ята. Үҙеңде Алланың ҡашҡа тәкәһе итеп тоя башланыңмы әллә? Был – бер. Икенсенән, минең партияла тормағанды һинән дә яҡшы белгән кеше юҡ. Йә, хуш. Һинең менән ләстит һатырға ваҡытым юҡ, – ти ҙә сығып китә.\nҮҙенең ауылдаштары араһында абруйы булмауына, хатта «мөғәллим абзый»ҙы ла еңә алмауына асыуы ҡабарған һәм аҫтыртын ғына урыҫ «знакумдары» менән кәрт һуғып, хәмер эсеп көн күргән парторг, ике колхозсыны саҡыртып, көслөк менән Абдулла Таһиров өҫтөнән ялыу яҙҙырып, районға ебәртә. Бер нисә көндән НКВД кешеләре килеп, ауылдың тәүге уҡытыусыһын дәрес ваҡытында ҡулға ала, мәктәптә һәм өйөндә тентеү үткәрә. «Халыҡ дошмандары» исеме тағылған башҡорт яҙыусылары Дауыт Юлтый, Афзал Таһиров, Булат Ишемғолов, Имай Насыриҙарҙың китаптарын бәйләм-бәйләм итеп кашауай сана төбөнә ырғыталар ҙа өҫтөнә Абдулланы ултыртып алып та китәләр. Шул китеүҙән ҡайтмай мөғәллим Әй буйҙарына, ун йылға нахаҡ яла менән «тройка» тарафынан хөкөм ителеп, Алыҫ Көнсығышҡа оҙатыла һәм Амурҙағы Комсомольск ҡалаһы төҙөлөшөндә башын һала.\nИтәк тулы бала менән ҡала Абдулланың ҡатыны Мәфрүзә. Олоһо Нәғимгә – 14 йәш, төпсөк улдары Булатҡа туғыҙ ай ҙа тулмаған, ә араларында Гөлбикә, Иҙелбай, Клара, Марат – йәмғеһе алтау. Кем уларҙы ҡарап үҫтерер ҙә, кем кеше итер? Юҡ, шул дауыллы һәм теге саҡтағы декабрь һалҡындарындай тормош һуҡмаҡтарында саң-туҙанға әйләнеп юғалып ҡалманы Таһировтар ғаиләһе. Юҡҡа ғына уларҙы ауылда «ҡупшылар» тип йөрөтмәгәндәр. Йылдар үткәс, Бөйөк Ватан һуғышы яугиры Нәғим менән Гөлбикә, аталары һымаҡ, уҡытыусы, Иҙелбай менән Марат инженер-геолог һөнәрен һайлай. Абдулла Таһиров үҙе лә тулыһынса аҡлана, нахаҡ яла алып ташлана һәм 1998 йылда үткән «Һаумыһығыҙ, ауылдаштар!» байрамында Һөләймән урамдарының береһенә ауылдың тәүге уҡытыусыһы Абдулла Таһировтың исеме бирелә.\n...Шкапово нефть промыслаһында өлкән геолог булып эшләгәндә Иҙелбай ауыр һуғыш йылдарында үҙе менән бер мәктәптә уҡыған ауылдаш ҡыҙы, хәҙерге уҡытыусы Тәмимәгә өйләнә. Тәүҙә уларҙың Әкрәм исемле улдары тыуа. Артабан Зөлфиә менән Афзал да донъяға килә. Әкрәм менән Афзал – Өфө, Зөлфиә Томск нефть институттарын тамамлап, аталары кеүек, тормоштарын Башҡортостан нефть сәнәғәтен үҫтереүгә бағышлай. Бөгөн Әкрәм – Ырымбурҙа, Зөлфиә Күмертауҙа донъя көтә. Төпсөк улдары Афзал иһә ҡатыны Әлфиә һәм атаһы Иҙелбай менән Ишембайҙа көн күрә һәм «Витязь» ауыр машиналар эшләү заводында инженер булып эшләй.\nТимәк, Таһировтар династияһы дауам итә.


Зариф ХИЛАЖЕВ: «Кешеләрҙең яҡшылығынан тамаҡҡа төйөр тығылды» » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек»\nГазета "Йәшлек" » Махсус биттәр » Зариф ХИЛАЖЕВ: «Кешеләрҙең яҡшылығынан тамаҡҡа төйөр тығылды»\n04.03.2019 Зариф ХИЛАЖЕВ: «Кешеләрҙең яҡшылығынан тамаҡҡа төйөр тығылды»\nУн өсөнсө ғинуарҙа Учалы ауылындағы атыштан һуң ҡаты яраланып, оҙаҡ ваҡыт Республика клиник дауаханаһында дауаланған Зариф Хилажев ошо көндәрҙә Учалыға – уны зарығып көткән ата-әсәһе, балалары, яҡындары янына ҡайтты.\n– Зариф, мин һиңә кискә шылтыратам, тинем дә, әле ҡараһам, миндә һинең телефон номерың юҡ!\n– Нисек инде юҡ? Бының булыуы мөмкин түгел! Бар ине лә инде, булырға тейеш! – видеобәйләнештән Зарифтың йылмайған яҡты йөҙөн күреп, ошоғаса һис тә ебәрмәгән эске көсөргәнеш, ниһайәт, юҡҡа сыҡты. Биш аҙна дауамында Зариф өсөн өҙгөләнеүҙе, уның нығынып аяҡҡа баҫыуын теләп ялбарыуҙарҙы һис ҡасан оноторлоҡ түгел. Ярай мин, ти: Хилажевтарға бөтөнләй ете ят кешеләр ҙә Учалы егетенең аяныслы хәленә битараф ҡалмай, Зариф өсөн бөтөрөндө, уны үҙ яҡынындай күреп, төн йоҡоларын йоҡламай доғалар ҡылды, күҙ йәшен түгеп, йәш егеткә ғүмер һораны. Шөкөр, аяҡҡа баҫты Зарифыбыҙ!\n– Йоҡламайһығыҙмы? – сәғәткә күҙ һалырға баш етә – ун беренсе үк булып киткән!\n– Юҡ, әле генә система алып ҡайтып, өйгә инеп торам. Дуҫтар дауаханаға йөрөтөп килтерҙе. Үпкә ауыртыңҡырай. Әлегә больничныйҙа мин. Уң ҡулға Илизаров аппараты ҡуйылған, һулаҡай ҡул тотошлай йәнселеп бөткән бит. Бынан тыш, үпкә, эске органдар ҙа йәрәхәтләнгән. Дүрт тапҡыр терәп атҡас ни... Табиптар, регенерация процесы бер йылға тиклем һуҙылыуы бар, тине. Иң мөһиме, әле ата-әсәйемдең өйөндә, балаларым янындамын. Кәләшемдең ҡырҡын уҡыттыҡ. Теге йортобоҙға аяҡ та баҫҡы, күргәндәрҙе иҫләге лә килмәй... Ниндәйҙер биш минут эсендә тотош донъябыҙ ҡыйралды, тормошобоҙ пыран-заран килде. Беҙҙе ата-әсәйебеҙ, кешегә ярҙамсыл булығыҙ, тип тәрбиәләп үҫтерҙе, шуға ла таңғы сәғәт алтынсы яртыла ишегебеҙҙе “Ярҙам итегеҙ!” – тип дөбөрҙәткәндәрендә ишетмәмешкә һалышып, йоҡлап ята алманыҡ. Ниндәйҙер ҡурҡыныс хәл булғанын аңлап, һикереп тороп, ишекте астыҡ. Күрше ҡатын йүгереп килеп инде, бармаҡтары ҡан ине. Уға тәүге ярҙамды күрһәтергә теләгәйнек, әммә өлгөрмәй ҡалдыҡ, ире: “Ҡайҙа минең ҡатыным?!” – тип ҡысҡырып, ата ла башланы. Ҡалғанын яман төш кеүек кенә хәтерләйем. Ҡанға батып ятҡанымда ете йәшлек Наҙгөл ҡыҙыбыҙ ҡурҡып тормай, яраларымды бәйләргә кереште. Гөлсиә менән хәүеф-хәтәр булғанын шунда уҡ аңланым, сөнки кәләшем иҫән булһа, шул уҡ минутта яныма йүгереп килер ине. Наҙгөлдән, әсәйең ҡайҙа, тип һорағайным, әсәй йоҡлай, тип кенә яуапланы. Һуңынан миңә Гөлсиәнең юҡлығын әйтмәҫкә һөйләшкән булғандар. Ә мин комала ятҡанда кәләшемдең эргәлә генә йөрөгәнен тойҙом... Унда, йәшәү менән үлем араһында көрәшкәндә, ниҙәр кисергәнде нисек ҡурҡмай һөйләйһең?.. Бик күп көс кәрәк унан сығырға. Тын алыуҙан туҡтап, бушлыҡҡа табан осҡанда, үҙ-үҙемә, Зариф, уян, тип бойора инем...\nМине ҡотҡарыуҙары өсөн үҙебеҙҙең Учалы һәм Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханалары табиптарына оло рәхмәтемде белдерәм. Шулай уҡ ата-әсәйемә, апайыма, туғандарыбыҙға, дуҫтарыбыҙға, минең өсөн янып-көйгән барыһына ла ҙур рәхмәт. Бәлә килгәнгә тиклем күпме кешенең беҙҙе белеүен, беҙҙе яҡын күреүен күҙ алдына ла килтермәгәйнем. Иҫемә килгәндән һуң бер ни тиклем ваҡыт уҙғас, телефонды ҡабыҙғайным, тиҫтәләрсә, йөҙҙәрсә хәбәрҙәр килә башланы. Ҡайҙарҙан ғына яҙмағайнылар: Мәскәү, Питер, Екатеринбург, Өфө, Силәбе, Учалы, Себер тарафтарынан... Барыһы ла минең йүнәлеп сығыуымды теләгәйне, башҡа изге теләктәр яҙғайны. Кешеләрҙең яҡшылығынан тамаҡҡа төйөр тығылды...\nНиңә матур йәшәргә ынтылған, донъяны гүзәллеккә сорнарға тырышҡан, изге күңелле кешеләр уйламағанда китә лә бара икән? Уларға тирә-яҡты йәмләп йәшәргә лә йәшәргә ине бит. Йөрәкте яралап, иртә китеүҙәре бигерәк үкенесле.\nҮҙ халәтендә кеүек күренһә лә, күҙҙәре һағышлы ҡалған Зарифҡа яуапларға һүҙ таба алманым. Ә шул арала кескәй Йәнгир атаһы янына килеп, миңә ҙур күҙҙәрен төбәп, һаулыҡ һорашты ла, ғәзиз кешеһенә һыйынды.\n– Ошо балалар хаҡына артабан йәшәргә кәрәк, – ти Зариф. – Ә кәләшемдең юҡлығына һаман ышанырлыҡ түгел...


Бөтәһе лә етәксенән тора » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Бөтәһе лә етәксенән тора\nБөтәһе лә етәксенән тора 22.11.2011 // Иҡтисад\nБаймаҡ районының Ленин исемендәге ауыл хужалығы кооперативы быйыл ураҡ эштәрен, ҡышҡылыҡҡа мал аҙығы әҙерләүҙе сифатлы һәм ойошҡан башҡарҙы. Бында тәжрибәле етәксе, Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Ғәлим Сәлимов етәкселек иткән коллективтың ныҡышмалы хеҙмәте ята. Предприятиеның барлыҡ тармағында ла һуңғы йылдарҙа үҫеш күҙәтелә.\nЙыл яҡшы килде тиһәк тә, ауыл эшсәндәре өсөн ураҡ осоро еңелдән булманы. Әммә хужалыҡ мул ғына уңыш йыйып алыуға өлгәште. Бигерәк тә Йәноҙаҡ Буранбаев, Закир Балхин, Рауил Сәғәҙәтов, Шәһит Дәүләкәнов, Фәнил Ғәйетбаев һәм башҡа игенселәр ысын хеҙмәт батырлығы күрһәтте. Баҫыуҙа эштең тотҡарлыҡһыҙ ойошторолоуына иретеп йәбештереүсе Әхмәҙи Ишкинин, яғыулыҡ менән тәьмин итеүсе Юнир Баййегетов тос өлөш индерҙе.\nКооператив – малсылыҡ тармағын үҫтереүҙә иң юғары һөҙөмтәгә өлгәшкән хужалыҡ. Бөгөн 1300 баш һыйыр малы аҫрала, 800-ө – һауын һыйыры. Хужалыҡ йәй дәүләткә көнөнә алты тонна һөт тапшырһа, әле дүрт тоннанан ашыу оҙата. Һауынсылар Мөнирә Сирбаева, Фәнүзә Баййегетова, Мөнирә Ҡотлоғужина үҙ эшен намыҫлы башҡара.\nМалсылыҡта уңышҡа өлгәшеү өсөн күпләп мал аҙығы әҙерләү мөһим. Был тәңгәлдә лә хужалыҡ башҡаларға һәр яҡлап өлгө күрһәтә. Йылдың һәйбәт килеүенән файҙаланып, ауыл эшсәндәре бесән, сенаж, силос, фуражды етерлек күләмдә әҙерләгән, һаламға ла ҡытлыҡ булмаясаҡ. Кооператив быйыл 38 миллион 769 мең һумлыҡ тулайым продукция етештергән. Һөт һатыуҙан ғына 19 миллиондан ашыу килем алғандар.\nӘлбиттә, йәмғиәттең тотороҡло эшләүендә етәксенең роле баһалап бөткөһөҙ. Районда ғына түгел, тотош төбәктең заман һулышын тойоп эшләүсе абруйлы етәксеһе Ғәлим Сәлимов Бөтә Рәсәй “Алтын көҙ-2011” агросәнәғәт күргәҙмәһендә ҡатнашып, тағы ла яңы уй-ниәттәр менән ҡайтҡан.\n– Мәскәүҙән малсылыҡ тармағын алдынғы технологиялар нигеҙендә үҫтереү хыялы менән ҡайттым. Төрлө тарафтарҙан килтерелгән ҡара-сыбар тоҡомло һыйыр малы бик оҡшаны, – ти Ғәлим Булат улы. – Улар продуктлылығы менән айырыла. Был һыйыр малдары йылына һигеҙ-ун мең килограмға яҡын һөт бирә. Киләсәктә тап ошондай тоҡомло таналар үрсетеү менән шөғөлләнергә уйлайбыҙ.


Шағирҙар донъя яулай\nБолгарияла баҫылған шиғри антологияға танылған башҡорт сатирик шағиры Марсель Сәлимовтың шиғырҙары ла индерелгән. Баҫманың авторы – билдәле шағирә Елка Няголова. Йыйынтыҡта донъяның 28 иленән 194 авторҙың, ә Рәсәйҙән 21 шағирҙың шиғырҙары тупланған. Ә бына шағирә Лилиә Ҡәйепованың шиғырҙары украин телендә нәшер ителгән. Уны Украина халҡына тәржемәсе шағир Евген Букет еткерҙе.\nЙәш көстәр менән эш\nЙәй уртаһында Белорет районының “Айғыр” ял йортонда рус телендә яҙышыусы уҡыусы балаларҙың “Өфө – Айғыр” тип аталған фестивале булып үтте. Унда бөтә Рәсәйҙән иң һәләтле авторҙар ҡатнашты. Силәбенән балалар яҙыусыһы Михаил Придворов, Париждан Александр Радашкевич, беҙҙән Светлана Ғәфүрова, Галарина, Алексей Чугуновтар балаларҙың ижад емештәренә үҙ баһаларын бирҙе. Шиғри күңелле уҡыусылар Башҡортостандың мөғжизәләй тәбиғәтенә һоҡланып, илһамланып таралышты. Был сараны “Истоки” әҙәби-мәҙәни аҙналыҡ гәзите редакцияһы етәкләне.\nШулай уҡ быйыл йәй “Бельские просторы” журналы балаларҙың “КорРифеи” тип аталған йәйге ижади лагерын ойошторҙо.\nЛиФФт – яңы әҙәби журнал\nБыл баҫманың исеме Рәсәй кимәлендә үткәрелеп килгән Әҙәби фестивалдәр аббревиатураһынан алынған. Күп төбәктәрҙә яңы башланып торған был проекттың асылы – төрлө халыҡтар әҙәбиәте өлгөләрен рус телле уҡыусыға ла еткереү. Яңы баҫманың беренсе һанында республикабыҙҙа билдәле авторҙарҙың да, йәштәрҙең да ижад емештәрен табырға мөмкин.\n“Прометей” сәхнәгә ҡайта\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең 100 йыллығына Башҡорт дәүләт академия драма театры 1976 йылда сәхнәләштерелгән “Ташлама утты, Прометей!” пьесаһын яңынан сәхнәгә сығарасаҡ. Театр әҙиптең заманында күпләп тамашасы йыйған “Ҡыҙ урлау” комедияһын да тергеҙергә ниәтләй.\nМөжәүир хәҙрәт – сәхнәлә\nСибай драма театры быйылғы миҙгелен Лира Яҡшыбаеваның Мөжәүир хәҙрәт тураһындағы “Әүлиә” әҫәрен сәхнәләштереүҙән башлай. Халыҡ араһында киң таралып, бер нисә тапҡыр ҡабаттан баҫтырылған китаптың сәхнә вариантын режиссер Дамир Ғәлимов ҡуйған.\nБилдәле веб-дизайнер, башҡорт телендә клавиатураны эшләүселәрҙең береһе булған Илдар Кинйәбулатов башҡорт әҙәбиәтенең “алтын фондын” тәшкил иткән әҫәрҙәрҙең барыһын да “Китаптар” тигән проектта тәҡдим итә. Үҙ фондына башҡорт телендә бер нисә әҫәр ҡуйылған китапханалар бар, әлбиттә, әммә автор был проектта бөтә башҡорт әҙәбиәтен күрергә теләй.


«Күгәрсенем минең» » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nТормошта бөтә нәмә осраҡлы, ваҡыт ҡына мәңгелек. Күптән түгел Матбуғат йортона барғанымда йөҙөндә йылмайыу балҡыған һөйкөмлө ханымды осраттым. «Башҡортостан ҡыҙы» журналының әлеге мәлдәге баш мөхәррире икән. Һүҙгә һүҙ ялғанды, ҡасандыр ошо баҫманың башланғысында тороуым менән ғорурланыуымды белдерҙем. «Улай булғас, беләһегеҙҙер инде: тиҙҙән журналдың сыға башлауына 50 йыл тула бит!» – тине мөхәррир ханым. Был һүҙҙәрҙән «аһ» иттем. Шул көндәрҙән ярты быуат үтеп тә киткәнме ни?! Уйҙарым үткәндәргә йүгереп, хәтер төпкөлдәрендә һаҡланған ҡыҙыҡлы ла, сағыу ҙа, танһыҡ та иҫтәлектәрҙе барланы...\n... 1967 йыл аҙағында мине КПСС-тың Өлкә Комитеты секретары Таһир Ахунйәнов саҡыртып алды. Юл ыңғай әйтеп үтәйем: ул ваҡытта Таһир Исмәғил улы комитеттағы иң йәш етәксе ине, әлеге вазифаһына тиклем «Ҡыҙыл таң» гәзитенең баш мөхәррире булып эшләгән. Идеология, мәҙәниәт, матбуғат өлкәләре өсөн яуаплы секретарь, хәҙерге заман теле менән әйткәндә, бик креатив кеше ине. Матбуғатҡа иғтибарлы булды, төрлө яңы башланғыстарҙы күтәреп ала белде. Республикала ҡатын-ҡыҙҙар өсөн журнал сығарыу идеяһын да тәү башлап ул хупланы.\n– Киләһе йыл ғинуарҙа «Башҡортостан ҡыҙы» журналының тәүге һаны донъя күрәсәк. Баш мөхәррир итеп шағирә Кәтибә Кинйәбулатова тәғәйенләнде. Коллегалары ла – шағирҙар. Уларға фотограф кәрәк, бына шул эшкә тотон әле, – тине миңә Өлкә Комитеты секретары.\n– Юҡ, Таһир Исмәғилевич, булдыра алмаҫмын, мин бит башҡорт телен белмәйем...\n– Өйрәнерһең, – тип өҙә яуапланы ул. – Шағирәләр һине башҡортсаға тиҙ өйрәтер... Шәп фототехника бирәбеҙ, төҫлө фотоһүрәт эшләүҙе үҙләштерергә тейешһең...\n...«Башҡортостан ҡыҙы» редакцияһында ике йыл эшләнем. Шул ваҡыт эсендә аҙмы-күпме башҡортса һөйләшергә өйрәндем, талантлы, һоҡланғыс кешеләр менән таныштым, тормош тәжрибәһе тупланым. «Ағиҙел ярындағы ҡала» тип аталған фоторәсемдәр китабы сығарҙым. Минең өсөн бәхетле, матур мәл булды ул йылдар.\nҠулыма тулҡынланыу һәм шатлыҡ хистәре ҡатыш «Башҡортостан ҡыҙы»ның тәүге һанын алған көндән илле йыл ваҡыт үткән. Әле булһа ҡасандыр миңә редакция коллективы уйлап тапҡан псевдонимды ҡулланам: Аҡман-Тоҡман – башҡорт далаларындағы яҙғы буран... Бай тарихҡа, һоҡланғыс мәҙәниәткә, ғөрөф-ғәҙәттәргә, үҙенсәлекле менталитетҡа эйә башҡорт халҡы, уның күңел матурлығы менән яҡындан танышыу мөмкинлеге биргән хеҙмәттәштәремә, яҙмышымдың бәхетле боролошона әле булһа рәхмәтлемен...


Ауыл старостаһының мең мәшәҡәте\nҺөнәре буйынса оҙаҡ йылдар уңышлы эшләп, хаҡлы ялға сыҡҡас та күңеленә хуш килгән шөғөл табып, унан шатлыҡ һәм ҡәнәғәтлек алып йәшәүселәр күп беҙҙең арала. Ғүмеренең алтынсы тиҫтәһен ваҡлаусы Рәғиҙә Ғәлимова – шундайҙарҙың береһе. Ул Бикбау ауылы старостаһы.\nҺәр ауылда – бәләкәйме ул, ҙурмы – төрлө проблемалар, тәү ҡарашҡа ваҡ тойолған мәшәҡәттәр һанап бөткөһөҙ. Совет осоронда улар менән шөғөлләнеүселәр ҙә күп ине: колхоз башлығы, партия, профсоюз һәм комсомол, башҡа күп төрлө ойошмаларҙың ағзалары һәм етәкселәре, милицияның участка инспекторы, мәктәп директоры – һәр кем ниндәйҙер мәсьәлә өсөн яуаплы булды. Хатта мәктәп уҡыусылары ла, «Тимур командаһы»на берләшеп, дөйөм мәнфәғәткә йүнәлтелгән эште башҡарҙы. Бөгөн уларҙың береһе лә юҡ. Был бар яуаплылыҡ заман шауҡымы менән барлыҡҡа килгән староста вазифаһының еңел булмаған йөгөн тартыусы иңенә төшә.\nТөҙөкләндереү эштәре менән даими шөғөлләнәбеҙ. Ауылға ингән ерҙә ағастар ултыртыу, уларға һыу һибеү, утау, урам буйҙарында ҡороған ағастарҙы киҫеү, аҡлау ойошторолдо, йәй көтөү өсөн дә яуаплылыҡ уның өҫтөндә. 2 май көнө зыяратты таҙартып, тәртипкә килтереү матур бер йолаға әүерелде. Үткән йыл ауылдаштар менән урындағы башланғыстарҙы яҡлау программаһына ҡушылып балалар майҙансығы төҙөүгә өлгәштек. Быйыл уны буяп матурлауҙы ойоштороу өсөн күп көс һалды. Ошо эштәрҙе башҡарғанда тормош иптәше Әхмәттин Мөхәмәтдин улы уға ҙур таяныс. Бына тигән уңған ҡатын, һөйөклө әсә, хәстәрлекле өләсәй,ҡәрсәй бөгөнгө көндә Рәғиҙә Әмир ҡыҙы.\nУл ауылдаштары араһынан үҙе уртаҡ тел тапҡан фекерҙәштәренә таяна. Үҙе лә бар эштәрҙә алдан йөрөүсе “Әхирәттәр” төркөмөнөң әүҙем ағзаһы. Һәүәҫкәрҙәр матур концерттар менән йыш шатландыра халыҡты. Рәғиҙә нәфис һүҙ оҫтаһы. Ул төрлө кисәләрҙә, конкурстарҙа шиғырҙар һөйләй, спектаклдәрҙә килештереп уйнай.\nРәғиҙә Ғәлимованы ныҡ борсоған тағы бер проблема – ул да булһа халыҡтың эскелеккә һалышыуы. Бигерәк тә ҡатын-ҡыҙҙың «йәшел йылан» ҡолона әйләнә барыуы хәүефләндерә ауыл башлығын.\nЮғары уҡыу йортонда уҡымаһа ла, ата-әсәһе, туғандарынан төплө тормош һабаҡтары алып, һуңынан өс тиҫтә йылдан ашыу колхозда бухгалтер булып эшләү дәүерендә ысын мәғәнәһендә «халыҡ университеты» үткән Рәғиҙә Әмир ҡыҙы. Тыумыштан килгән холоҡ-фиғеленә һәм һәләтенә таянып, бәләкәй ауылдың барлыҡ мәсьәләләрен хәл итеү өсөн ваҡытын да, көсөн дә йәлләмәй. Уңыштар юлдаш булһын уға.


Халыҡтың тормош шарттарын яҡшыртыу - төп бурыс\nАғиҙел ҡалаһында индустрия паркын үҫтереү юлдары барлана. Төбәктә сит ил инвесторҙарын йәлеп итеп иҡтисади бәйләнештәрҙе нығытыу мәсьәләһе лә көнүҙәк.\nАғиҙелдә ир-егеттәр Себергә йөрөп эшләргә күнеккә. Вахта ысулы ирекһеҙҙән ҡулланыла. Ҡалала инде тиҫтә йылдан ашыу эшһеҙлек кимәле юғары. Әммә боҙ урынынан ҡуҙғалды. «Яңғыҙ ҡатын-ҡыҙҙар ҡалаһы» мөмкинлектәр утрауына әйләнеүе ихтмал. Урындағы етәкселәр инвестиция проекттарына өмөт бағлаған. Ағиҙел ҡалаһы порты - уңышлы инвестиция проекттарының береһе генә. Бында йылға тәрәнлеге суднолар өсөн ҡулай, икенсенән, ҡаланың географик урыны ла уңайлы. Портҡа хатта ҙур йылға-диңгеҙ караптары ла инә аласаҡ. Әле порт тулы ҡеүәтенә эшләп китһен өсөн причалды яңыртыу, йөк һаҡлау өсөн махсус урындар төҙөргә кәрәк. Буш торған объекттар ҙа бар.\nФлүр Әсәҙуллин, инвестициялар йәлеп итеү буйынса агентлыҡ етәксеһе: «Был төбәккә беҙ сит ил инвесторҙарын йәлеп итеү юлдарын барлайбыҙ. Әлеге ваҡытта Ҡытай иле менән фекер алышыу бара. Улар бындағы проекттың ҡыҙыҡлы булыуын билдәләй. Ҡытай инвесторҙарына иҡтисади йәһәттән отошло булһа, ә беҙгә социаль яҡтан ҡулай. Ҡала тормошо һүрелмәһен, урындағы халыҡты эш урыны бирерҙәй предприятие кәрәк - шул беҙҙең төп маҡсат».\nАғиҙел - Башҡортостан атом электр станцияһы төҙөлөшөндә барлыҡҡа килгән ҡала. Чернобыль фажиғәһенән һуң, йәмғиәттә атом энергетикаһына кире ҡараш барлыҡҡа килгәс, экологтар баҫымы менән обьектта эштәр туҡтатыла. Төҙөлөш консервациялана, халыҡ эшһеҙ ҡала. Егерме йылдан ашыу 600 гектар майҙанды биләгән сәнәғәт базаһы әлегәсә буш тора. Әле төп бурыс - был төбәктә иҡтисадты яңынан йәнләндереү. Ағиҙел ҡалаһында сәнәғәт тармағын үҫтереү өсөн бар мөмкинлектәр ҡаралған. Тәү сиратта был төбәк аша автомобиль, һыу һәм тимер юлдары үтә. 90-сы йылдарҙа эшмәкәрлеге туҡтатылған объекттарҙың киләсәге лә уңышлы хәл ителә. Республика милкенә тапшырылған сәнәғәт үҙәге менән сит ил инвесторҙары ҡыҙыҡһына башлаған. Яҡын киләсәктә урындағы халыҡты эш урындары менән тәьмин итерҙәй предприятиеның асылыуын күптән көтә ағиҙелдәр.


Өфө аэропорты – «Йыл компанияһы»\n11 Декабрь 2010, 17:57\n«Өфө» халыҡ-ара аэропорты Рәсәй Федерацияһының «Йыл компанияһы – 2010» милли премияһы лауреаты булды. Рәсәй Транспорт министрлығы һәм Федераль һауа транспорты агентлығы (Росавиация) премияға дәғүә итеүгә өс интенсив үҫешеүсе авиапредприятиены, шул иҫәптән «Өфө» аэропортын күрһәтте. Премия халыҡ-ара статусҡа эйә. Ул ватан баҙарында эшләүсе компаниялар эшмәкәрлегенә Рәсәй йәмәғәтселегенең һәм донъя бизнес-берләшмәһенең иғтибарын йәлеп итеү, Рәсәй иҡтисадын нығытыуға, халыҡтың көнкүрешен яҡшыртыуға, ватан компанияларының инвестициялар йәлеп итеүсәнлеген күтәреүгә, илдең донъя иҡтисади системаһына интеграцияһына булышлыҡ итеү маҡсатын ҡуя. Лауреаттарҙы билдәләү ике этапта үтте. Дәүләт власы, бизнес һәм йәмәғәтселек вәкилдәренән торған эксперт советы ағзаларының йәшерен тауыш биреүе һөҙөмтәһендә «Өфө» халыҡ-ара аэропорты лауреат тип танылды.\n«Өфө» халыҡ-ара аэропорты Рәсәй Федерацияһының «Йыл компанияһы – 2010» милли премияһы лауреаты булды.\nРәсәй Транспорт министрлығы һәм Федераль һауа транспорты агентлығы (Росавиация) премияға дәғүә итеүгә өс интенсив үҫешеүсе авиапредприятиены, шул иҫәптән «Өфө» аэропортын күрһәтте. Премия халыҡ-ара статусҡа эйә. Ул ватан баҙарында эшләүсе компаниялар эшмәкәрлегенә Рәсәй йәмәғәтселегенең һәм донъя бизнес-берләшмәһенең иғтибарын йәлеп итеү, Рәсәй иҡтисадын нығытыуға, халыҡтың көнкүрешен яҡшыртыуға, ватан компанияларының инвестициялар йәлеп итеүсәнлеген күтәреүгә, илдең донъя иҡтисади системаһына интеграцияһына булышлыҡ итеү маҡсатын ҡуя.\nЛауреаттарҙы билдәләү ике этапта үтте. Дәүләт власы, бизнес һәм йәмәғәтселек вәкилдәренән торған эксперт советы ағзаларының йәшерен тауыш биреүе һөҙөмтәһендә «Өфө» халыҡ-ара аэропорты лауреат тип танылды.


Өфөлә Юғары Суд бинаһы алдында йәнә юл фажиғәһе теркәлде\nТөнгө сәғәт ун берҙәр тирәһендә юл сатында Карл Маркс урамы буйлап хәрәкәт итеүсе «Тойота Камри» менән Пушкин урамынан килеүсе «Инфинити М37» машиналары бәрелешә. Һөҙөмтәлә «Инфинити» суд бинаһының күтәрмәһенә барып менә. Ике иномаркала ла бәләкәй балалар ултырған була. Юл фажиғәһендә 3 һәм 9 йәшлек малайҙар йәрәхәтләнә. Водителдәрҙең береһе лә зыян күрмәй. Әле осраҡ сәбәптәре асыҡлана.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, былтыр 12 октябрҙә 18 йәшлек егет ошо уҡ юл сатын «Мерседес Бенц» автомобилендә ҡыҙыл утҡа үтеп, «Тойота Ленд крузер» машинаһына төкөгәйне. Ҡурҡыныс аварияла тәүге автомобиль водителе ваҡиға урында һәләк булды. Уның ике пассажиры менән «Тойота» водителе ауыр тән йәрәхәттәре алғайны.


Эшҡыуарлыҡ субъекттары һаны арта\n23 Июнь , 08:20\nБашҡортостан Республикаһында бер йылда теркәлгән бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары һаны 3,6 меңгә артҡан һәм 130,5 мең берәмек тәшкил иткән, был уҙған йылдың июне менән сағыштырғанда 2,8% юғарыраҡ. #национальныепроекты#регпроекты#нацпроектыБашкортостан\nҺуңғы айҙарҙа эшҡыуарлыҡ әүҙемлегенең үҫеше кисерә. Был бизнесҡа дәүләт ярҙамы саралары артыуы арҡаһында өлгәшелә. «Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм шәхси эшҡыуарлыҡ башланғысына булышлыҡ итеү» милли проекты сараларын тормошҡа ашырыу барышында дәүләттән ташламалар, гранттар, субсидиялар һәм башҡа программалар ярҙамында финанс сығымдарҙы ҡыҫҡартырға мөмкинлек бирелә.\nБәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ субъекттары һаны артыуы менән бер үк ваҡытта профессиональ килемгә һалым түләүселәрҙең артыуы ла билдәләнә.\n2022 йылдың 31 майына ҡарата 96,6 мең кеше үҙмәшғүл булған, был уҙған йылдағы ошо осорҙағы күрһәткестән 25,3 процентҡа юғарыраҡ. Республика бюджетына 5 айҙа һалым керемдәре 6,8 миллиард һум тәшкил иткән, был былтырғыға ҡарағанда 18,4 процентҡа күберәк.


31 мартҡа тиклем генә\n15 Март 2019, 17:11\n31 мартҡа тиклем генә почта бүлексәләрендә 2019 йылдың икенсе ярты йыллығына "Көнгәк" гәзитенә яҙыла алаһығыҙ. Тулыраҡ мәғлүмәтте 3-03-41 телефоны (Мәләүез почтамтының подписка бүлеге) буйынса белешергә мµмкин. Арзан хаҡҡа гәзит-журналға яҙылыуҙы һуңғы көнгә ҡалдырмағыҙ!\nКүп профилле колледждың матбуғат таратыусыһы Лилиә Занина - уҡыу йортоноң китапханасыһы. Уҡыусыларға төрлө мәғлүмәт табырға ярҙам итеү менән бергә илһөйәрлек, телһөйәрлек тәрбиәһенә лә ҙур иғтибар бирә. Был маҡсатта “Көнгәк” гәзитен киң ҡуллана.\nҺүрәттә: һөт продукцияһы технологияһы студенттары.


Инвесторҙы ҡайҙан эҙләргә? — ИНСТИТУТ СТРАТЕГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ РЕСПУБЛИКИ БАШКОРТОСТАН\nИнвестицияны иҡтисади үҫеш нигеҙе тибеҙ. Рәсәй кимәлендә, халыҡ-ара аренала Давос, Гайдар, Санкт-Петербург, Сочи форумдары үтеп тора. Төрлө дәүләттәрҙән иҡтисад белгестәре, эре бизнес вәкилдәре осраша, фекер алыша, ошонда уҡ төрлө килешеүҙәр ҙә төҙөлә.\nЙәғни,инвестфорумдар ошо йәһәттән әһәмиәтле. Ошо көндәрҙә Сочи инвестиция форумы үтте. Унда беҙҙең республика делегацияһы ла ҡатнашты. Нисегерәк үтте ул беҙҙең республика өсөн? Ситтән инвесторҙы нисек алып килергә, үҙебеҙекеләргә ышаныс бармы? Ошолар тураһында фекер алышабыҙ.\nРеспубликаның стратегик тикшеренеүҙәр институты директоры, иҡтисад фәндәре докторы Азат Йәнгиров, институттың матбуғат хеҙмәте етәксеһе Ғәзиз Йосопов, политехнолог, йәмәғәт эшмәкәре Рәис Тайбугин менән — ошолар тураһында.\n— Инвестфорумда ҡатнашыу — оло эштең бер өлөшө генә. Инвесторҙарҙы саҡырыр өсөн тейешле инфраструктура ла булдырылырға тейеш, норматив акттар ҙа эшләргә тейеш. Әле республикабыҙҙа кәрәкле нигеҙ һалынған. Әлбиттә, ниәт ителгән инвестицияларҙың күләме тәҫир итә. Шуны ла күҙ алдында тоторға кәрәк: әгәр беренсе инвесторҙарҙың эштәре уңһа, артынан икенсе-өсөнсө тулҡын инвесторҙар ҙа киләсәк, — тип иҫкәртә ғалимдарыбыҙ.\nЗапись прямого эфира радио «Юлдаш» от 19.02.2019


Салауат Юлаев тураһында әсбап сыҡты. | ҺУҠЫРҘАР ӨСӨН БАШҠОРТОСТАН РЕСПУБЛИКА МАХСУС КИТАПХАНАҺЫ\nГлавная » Салауат Юлаев тураһында әсбап сыҡты.\nСалауат Юлаев тураһында әсбап сыҡты.\nҺуҡырҙар өсөн Башҡортостан республика махсус китапханаһында “Салауат – батырлыҡ һәм дан символы” ҡабарынҡы график әсбап сыҡты. Хеҙмәт һуҡырҙар өсөн махсус Брайль шрифты һәм ҡабарынҡы график иллюстрациялар менән баҫтырылды.\nСалауат Юлаев исеме Башҡортостандың иң билдәле исемдәрҙең береһе. Был милли герой азатлыҡ өсөн көрәш идеяһының символына әйләнде. Пугачев етәкселеге аҫтында үткән Крәҫтиән ихтилалының иң яҡты шәхесе булып тора. Бынан тыш, ул үҙенән һуң ижади мираҫын да халҡына ҡалдырҙы.\nГеройҙың исеме халыҡ хәтерендә мәңгегә һаҡланасаҡ. Уның исеме урамдарға, ауыл атамаларына, мәҙәниәт учреждениеларына, музейҙарға бирелгән. 1967 йылда Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы донъяға тыуҙы. Күп ҡалаларҙа һәйкәлдәр үҫеп сыҡты.\nӘсбапта Салауаттың тормош юлы, һуғышта ҡатнашыуы, тотҡондағы көндәре яҡтыртылды. Шулай уҡ батырҙың үҙ шиғырҙары һәм уның тураһында яҙған төрлө авторҙарҙың шиғырҙары инде.\nЯҡын арала әсбап китапхана фондына инәсәк, филиалдарға таратыласаҡ.\nИздано пособие о Салавате Юлаеве


Граффити: вәхшилекме әллә сәнғәтме\nӨфөлә - эпидемия. Уның ҡасан башланғанын әйтеүе ҡыйын, әммә киҫкен мәле яҡынлаша, ахыры. Ҡурҡмағыҙ, беҙгә ҡош киҙеүе йәки атипик пневмония янамай. Ә бына ҡалабыҙ\nарҡырыһынан буйына тиклем граффити һөйөүселәрҙең ижады\nменән "биҙәлеү" хәүефе алдында тора.\nҮҙ күнекмәләрен ҡала ситендә үткәрһәләр, сәйер символдары н тимер - бетон ҡоймаларға, гараж йәки ташландыҡ ҡаралты\nстеналарына төшөрһәләр ни әйтер инең дә бит. Юҡ, улар\nүҙҙәренең ижадын мотлаҡ үҙәк урамдарҙа күрһәтергә тырыша. Автографтарын яңы ғына ремонтланған йорт, магазин, офис стеналарында ҡалдырыу өсөн ваҡыттарын да, көстәрен дә, шулай\nуҡ буяу һәм аэрозоль алыуға аҡсаһын да йәлләмәйҙәр. Өр - яң ы пластик ишектәр, сауҙа нөктәләренең сағыу вывескалары ла туҡтатмай уларҙы. Граффити "эшмәкәрлегенән" бер кем дә\nҡотола алмай, тәүлек әйләнәһенә күҙәтеү ойошторолған дәүләт йәки коммерция учреждениелары ғына булмаһа инде.\nБыл асыу килтергес күренеш. Мин үҙемдең ҡаламды яратам һәм уны таҙа һәм матур итеп күрергә теләйем. Европаса биҙәлгән яңы биналарҙы күреп ҡыуанам. Күпте күргән иҫке "хрущевкалар" йәки һуғышҡа тиклем төҙөлгән биналарҙы тәртипкә килтереүсе коммуналь хеҙмәткәрҙәрҙең эшен\nюғары баһалайым. Ремонтҡа бик ҙур аҡса тотонола. Әммә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, "коммунальщиктарҙың" хеҙмәт емештәре менән оҙаҡ һоҡланырға тура килмәй. Бер нисә көн үтеүгә яңы буялған панелдәрҙә яҙыуҙар барлыҡҡа килә. Көн һайын мин Үҙәк баҙарҙан Киров урамына тиклем араны йәйәү үтәм. Пархоменко, Достоевский, Киров һәм хатта Ленин урамында ла яңынан - яңы "шедеврҙар" күрергә тура килә. Һәм, әйткәндәй, яҙыу стиле бе р үк. Айырыуса был үҙенсәлекле ижад, дөрөҫөрәге, хулиганлыҡ эҙҙәре 39 - сы гимназия районында күп. Күрәһең, төндәрен,\nбарыһы ла, шул иҫәптән хоҡуҡ һаҡлау органдары ла йоҡлағанда , "граффитсылар" (моғайын, улар хәлле ғаиләлә тәрбиәләнеүсе үҫмерҙәрҙер - буяу һатып алырға байтаҡ аҡса кәрәк) эшкә, кем әйтмешләй, үҙ биләмәләренә билдә һалырға сығалар. Бөгөн һәр бер биҫтәнең үҙ граффити "оҫталары" бар тип әйтергә була. Үҙенсәлекле архитектураһы менән дан тотҡан Черниковка ла\nӨгөт - нәсихәт уҡырға теләмәйем, әммә нисек итеп быйылғы йылдың республикабыҙҙа Төҙөкләндереү йылы тип иғлан ителеүе тураһында оноторға мөмкин. Тиҙҙән тағы ла Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй составына инеүенә 450 йыл тулыуын билдәләйәсәкбеҙ. Ҡалабыҙҙы тағы ла матурыраҡ һәм таҙараҡ итеү өсөн күпме көс түгелә. Сит ерҙәрҙән күп ҡунаҡтар киләсә к. Һәм әгәр ҙә беҙ "граффити" тигән исем аҫтындағы эпидемиян ы туҡтатмаһаҡ, барыһы ла бушҡа ғына буласаҡ. Бер ҡалаҡ дегет\nбер мискә балды боҙоуға һәләтле булған кеүек, йорт\nстеналарындағы төрлө төҫтәге яҙыуҙар ҙа ҡаланан алған дөйөм тәьҫоратты боҙоуы шик тыуҙырмай.\n"Граффити Өфөлә генә түгел, Мәскәүҙә, башҡа ҡала һәм ауылдарҙа ла сәскә ата. Уны хатта сәнғәттең заманса төрө тип\nтә атайҙар. Граффити сит илдәрҙә лә етерлек" тип миңә ҡарш ы төшөүселәр булыр. Килешәм. Үҙемә лә Германияла ошондай ижад һөҙөмтәләрен күрергә тура килгәне булды. Һәм төпкөлдә түгел, ҡала үҙәгендә. Әммә, киң мәғлүмәт саралары хәбәр итеүенсә, унда был күренешкә ҡаршы көрәш алып барыла. Мәҫәлән, видеокүҙәтеү системаһын ҡулланырға мөмкин. Уның ярҙамында хәсрәт - рәссамдар асыҡлана һәм зыянды ҡаплау уларҙың ата - әсәһенә йөкмәтелә. Мәҙәниәтле Көнбайыш шарттарында ла был эште башҡарып сығыу еңел түгел, әлбиттә.\nГраффити - ниндәйҙер кимәлдә социаль протест белдереү,\nысынбарлыҡ менән килешмәү тойғһон да белдерә. Күптән түгел Францияла һәм башҡа ҡайһы бер Европа илдәрендә булып үткән х әлдәрҙе генә алайыҡ.\nБеҙҙең "граффити - мандарҙың" эшмәкәрлеге иһә бары тик уйлап еткермәүҙән килеп сығыуына иманым камил. Улар мода йәки көтөү инстинктына эйәрә, башҡаларҙан айырылып торорға, "текәлеген" күрһәтергә тырыша. Әйҙәгеҙ, граффити төшөнсәһенең ҡайҙан килеп сығыуына иғтибар итәйек.\n"Граффити" термины латин теленең "graffito", йәғни "сыйып яҙыу" һүҙенән килеп сыҡҡан, уның тамырҙары алыҫ антик ваҡыттарға барып тоташа. Антиклыҡ белгестәре әйтеүенсә, ул дәүерҙәрҙә үк боронғо Рим форумдары "Эвклепий - Римдың иң\nяҡшы ораторы!" йәки "Йәш хеҙмәтсе һатыла..." кеүек яҙыуҙар менән сыбарланған була. Рим легионерҙары үҙҙәре яулап алған ҡала стеналарында исемдәрен ҡылыс менән сыйып ҡалдырған. Бөгөнгө граффити 60 - 70 - се йылдарҙа Нью - Йоркта хип - хо п мәҙәниәтенең бер өлөшө булараҡ барлыҡҡа килә. Америка үҫмерҙәре йорт стеналарында "тэг" тип аталған ниндәйҙер\nсимволдар төшөрә башлай. Рәсәйҙә граффити үҙгәртеп ҡороу ососронда, йәмғиәттең бер өлөшөнөң үҙҙәренең сәйәси уй - фекерҙәрен йорт стеналарын һәм төрлө ҡоймаларҙы файҙаланып сағылдырырға тырышыуынан башланып китте. "Ҡаяға төшөрөү сәнғәтен" яратыусыларҙың эшмәкәрлеге һайлау а лды ваҡытында, кемдеңдер "хәстәрле" етәкселеге аҫтында көсәйеүе аптырау тыуҙырмай. Сәйәсәттән бер аҙ ситкә тайпылһаҡ, граффити авторҙарының ижады менән бер рәттән барыһына ла аңлашылыусан социаль йүнәлештәге саҡырыуҙар ҙа о срай, мәҫәлән "No Drugs!" - "Наркотиктарға юҡ!". Әммә бындай\n"йән әрнеүҙәрен" сағылдырыр өсөн махсус әҙерләнгән урындар бар бит.\nШулай ҙа, граффити яратыусылар менән нимә эшләргә һуң Бәлки, улар араһында буласаҡ билдәле дизайнер йәки социаль реклама оҫтаһы үҫәлер Ҡала буйынса акция иғлан итеп, һүрәт\nтөшөрөргә яратыусыларҙы "промзонаға" алып сығырға һәм уларға файҙаланыу өсөн оҙон ҡойма бүлергә һәм граффити стилендәге иң яҡшы һүрәткә конкурс иғлан итергә кәрәктер, ти п уйлайым. Әйткәндәй, донъяның күп кенә илдәрендә бындай конкурстар үткәрелә. Рәсәй ҡалаларында ла ошондай тәжрибә\nосраҡтары бар. Йәштәрҙең энергияһына дөрөҫ йүнәлеш бирергәк әрәк. Мәктәптәрҙә һәм үҫмерҙәр клубтарында ҡалабыҙҙың таҙалығын һәм матурлығын һаҡлау тураһында һөйләшеүҙәр үткәреү ҙә артыҡ булмаҫ ине. Үҙ зауығыңды башҡаларға көсләп тағырға ярамағанлығын, үҙеңде һәм башҡаларҙы ла хөрмәт итә белергә кәрәклеген аңлатыу - иң мөһиме. Был билдәле хәҡиҡәт , әлбиттә, әммә уларҙы ҡабатлау тороу бер ҡасан да\nҡамасауламай. Әле нәҡ шундай мәл: экологик өмәләр башланды.\nҠала таҙалығы тураһында ғына түгел, күңел экологияһы хаҡынд а ла иҫкә төшөрөргә ваҡыт.


Баймаҡ районы хужалыҡтарында ла мал аҙығын әҙерләү дауам итә\nБыйыл төбәк хеҙмәтсәндәренә 29 мең 100 гектар майҙанда күп йыллыҡ үлән һәм ҡуҙаҡлы культураларҙы йыйыу бурысы тора. Оҙайлы ямғырҙар арҡаһында күп хужалыҡтар бесәнде башлай алмай әле. Уның сабылғандарын да киптереп һалырға тура киләсәк.\nТөбәктең Рәсүлев фермер хужалығының алдынғы тракторсыһы Сәлим Ишмырҙин үҙе генә бер нисә кешенең эшен башҡара. Бында кеше һаны түгел, сифатлы хеҙмәт һәм уға тейешле баһа мөһим. Ундайҙар ер эшендә алыштырғыһыҙ белгес. Сәлим башҡа хужалыҡтарға барып ер катоклауҙа ла өлгөрә. Бөгөн дә хужалыҡтан тәүгеләрҙән булып сабыуға ул төштө.\nСабылған майҙандарҙын тау башында булыуына ҡарамаҫтан бесән әле кипмәгән. Сабылғандан һуң да уны көн ярым тотоп киптерегә кәрәк буласаҡ , ти белгестәр.\nБаймаҡ аграрийҙары ла мал аҙығы әҙерләү кеүек кампанияға 5‐6 көнгә һуңыраҡ төштө. Бында ла оҙайлы ямғырҙар сәбәпсе. Фермер хужалығы етәксеһе Радик Рәсүлев әйтеүенсә, шулай булыуға ҡарамаҫтан ул эште ике аҙнала теүәлләргә иҫәп тота. Тик бесәнден дымлы булыуы мал аҙығының сифатында сағыласаҡ , әлбиттә.\nРайонда мал аҙығы әҙерләү кампанияһы Урал арьяғы МТСында ла бара. Әле майҙандарҙын 70 гектары сабылһа ла, яуым төшөм арҡаһында улар ҙа йыйылмай ята. Бесән эше дәүер эше тигәндәй, йәшел үләндең күтәрелгән һәм сифатлы мәлендә урындағы халыҡҡа ла бесәнгә төшөү кәңәш ителә. Г


Рөстәм Хәмитов: «Беҙҙең бурысыбыҙ – йәштәргә бөтә мәсьәләләрҙә ярҙам күрһәтеү» // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов: «Беҙҙең бурысыбыҙ – йәштәргә бөтә мәсьәләләрҙә ярҙам күрһәтеү»\n10:30, 17 февраля 2017 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2017 йыл, 17 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\n16 февралдә Өфөлә Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов республиканың Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы коллегияһының киңәйтелгән ултырышында сығыш яһаны. Сара «ВДНХ-Экспо» күргәҙмәләр комплексында үтте. Ултырыш барышында министрлыҡтың 2016 йылдағы эшенә йомғаҡ яһалды һәм киләһе осорға өҫтөнлөклө бурыстар билдәләнде.\n– Беҙҙең, йәштәр хәрәкәтен ойоштороу мәсьәләләре өсөн яуаплыларҙың бурысы – йәштәргә бөтә мәсьәләләрҙә лә ярҙам итеү: уҡыу, эшкә урынлашыу, торлаҡ алыу, хеҙмәт хаҡы, үҫеш, карьера, социаль лифттар һәм башҡалар, – тине республика етәксеһе. – Йәштәр – беҙҙең киләсәгебеҙ. Республикала – 1 миллион йәш кеше. Рәсәйҙең ҡайһы бер төбәктәрендә халыҡ һаны ошо планкаға етмәй. Был – беҙҙең нигеҙебеҙ, иртәгәһе көнөбөҙ. Миллиондарса йәш кеше ҙур энергияға эйә. Ошо энергияны ыңғай йүнәлешкә йүнәлтеү мөһим.\nЙәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығы ведомство-ара координация, йәштәрҙең һөнәри, социаль, ижади үҫеше өсөн шарттар булдырыу буйынса муниципалитеттарҙа эшләү үҙәге булырға тейеш, тип билдәләне төбәк Башлығы. Башҡортостан йәштәр сәйәсәтенең яңы программаһын әҙерләү – ведомствоның төп бурыстары иҫәбендә, сөнки быйыл бынан алдағы документтың ғәмәлдә булыу ваҡыты тамамлана.\n– Беҙгә заманса талаптар һәм уларҙы тормошҡа ашырыу механизмдары аныҡ билдәләнгән документ кәрәк, – тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Рөстәм Хәмитов. – Башҡортостан йәштәр сәйәсәте программаһының яңы версияһында түбәндәге өҫтөнлөктәрҙе сағылдырыу зарур: йәш ғаилә, йәштәр өсөн торлаҡ, сифатлы белем биреү, эшкә урынлаштырыу, иҡтисади үҙаллылыҡ, инновациялы һәм фәнни әүҙемлекте, ижади таланттарҙы үҫтереү, һаулыҡ һаҡлау, йәштәр мөхитендә насар күренештәрҙе иҫкәртеү, патриотик тәрбиә биреү, экстремизмға ҡаршы тороу, йәштәр хәрәкәттәренә һәм берекмәләренә булышлыҡ итеү, уңайлы мәғлүмәт мөхитен булдырыу.\nУлтырыш башланыр алдынан төбәк етәксеһе быйыл октябрь айында Сочиҙа үтәсәк Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестиваленең эмблемаһы – сәскә таждары рәүешендә булдырылған тематик интерактив майҙансыҡтарҙың эше менән танышты.\n«Еңеү алтыны» майҙансығы республиканың спорт ҡаҙаныштарына арналған. «Фекерҙәр киңлеге» майҙансығы Башҡортостандың 2030 йылға тиклемге үҫеш стратегияһының өҫтөнлөклө йүнәлештәрен тикшереүгә бағышланған дискуссия үҙәге булды. «Тиҙерәк! Юғарыраҡ! Көслөрәк!» майҙансығында студенттарҙың ГТО спартакиадаһы һәм «Workout Башҡортостан» спорт хәрәкәте әүҙемселәренең сығыштары ойошторолдо. «Илһөйәрлек – реаль эштәрҙә» майҙансығы – хәрби-патриотик клубтар һәм эҙәрмән отрядтары тәрбиәләнеүселәренең эшмәкәрлегенә, «Изгелек биләмәһе» ирекмәндәр ойошмаларының эшенә арналды.\nБайрам барышында Федерация Советының социаль сәйәсәт буйынса комитеты ағзаһы Татьяна Лебедева студент отрядтары вәкиле Ирина Сухареваға Сочиҙа XIX Бөтә донъя йәштәр һәм студенттар фестивалендә Башҡортостан менән таныштырыу сараһында ҡатнашыуға сертификат тапшырҙы. Бынан һуң Ирина Сухарева 1985 йылда Бөтә донъя йәштәр фестивалендә ҡатнашҡан, әлеге көндә Башҡорт дәүләт аграр университеты ректоры Илдар Ғәбитов менән бергә фестиваль башланыуға тиклем ҡалған ваҡытты кирегә һанау мәлен асты.\nТеги: йәштәр сәйәсәте,Башҡортостан Башлығы


2013 йылда Өфөлә Рәсәйҙең эре сауҙа объекттарының береһе файҙаланыуға тапшырылды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n2013 йылда Өфөлә Рәсәйҙең эре сауҙа объекттарының береһе файҙаланыуға тапшырылды\n18:04, 22 января 2014 Иҡтисад\nРәсәйҙә 2013 йылдың IV кварталында 800 мең квадрат метрҙан ашыу сифатлы сауҙа майҙансыҡтары сафҡа индерелгән. Jones Lang LaSalle компанияһы менән үткәрелгән тикшеренеүҙәр һөҙөмтәһендә, һуңғы ете йылда был иң юғары квартал күрһәткесе булып тора.\nТөҙөлгән сауҙа майҙансыҡтарының 56 проценты 1 миллиондан да кәм булмаған кеше йәшәгән ҡалаларҙа урынлашҡан. Үткән йылдың бөтә йомғаҡтары буйынса бындай торама пункттарға 44 процент индереү тура килә.\nДөйөм алғанда 2013 йылда Рәсәйҙә 1,65 миллион квадрат метр сауҙа күсемһеҙ мөлкәте төҙөлгән, ул яҡынса үткән йылдарҙағы күрһәткестәргә тап килә. 2007 йылдан алып йыллыҡ сауҙа үҙәктәре төҙөү илдә 1,4-1,8 миллион квадрат метр ҙурлығында үҙгәрә.\nРәсәй төбәктәрендә сафҡа индерелгән эре объекттар – Екатеринбургта «Глобус» сауҙа үҙәге, Өфөлә «Планета» сауҙа-күңел асыу комплексы, Волгоградта «Акварель», Төмәндә «Кристалл» һәм Ярославлдә «Аура».\nРәсәй сауҙа үҙәктәре баҙарында дөйөм күләм 16 миллион квадрат метрға етте. 2014 йылда девелоперҙар тағы ла 2 миллион «квадрат» төҙөргә билдәләй, уларҙың өстән бер өлөшө Мәскәүгә тура киләсәк. Ошо пландарҙы тормошҡа ашырған осраҡта рәсәйлеләр яңы тәҡдимдең рекордлы күләмен аласаҡ, тип хәбәр ителә Өфө хакимиәте сайтында.\nТеги: төҙөлөш,сауҙа объекттары


Өфө — ЮНЕСКО-ның Глобаль селтәрендә\nӨФӨ, 2016 йыл, 17 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Әлим Фәйезов/. Башҡортостандың баш ҡалаһы ЮНЕСКО-ның үҫешеүсе ҡалалар селтәренә индерелде. Өфө ЮНЕСКО-ның өҙлөкһөҙ белем биреү институтынан селтәрҙә ағза булыуҙы раҫлаған тейешле сертификат алды. Халыҡ-ара ҡалалар берләшмәһе мәғарифты комплекслы үҫтереү өлкәһендә тәжрибә алмашыу өсөн бәйләнештәр һәм партнерлыҡ мөнәсәбәттәре булдырыуға булышлыҡ итә.\nҮҫешеүсе ҡалаларҙың глобаль селтәре документтарында билдәләнеүенсә, үҫешеүсе ҡала — тотороҡло үҫеш өсөн бөтә өлкәләрҙә лә үҙ ресурстарын һөҙөмтәле файҙаланған муниципалитет. Инклюзив уҡытыуға ярҙам күрһәтә, ғаиләлә һәм йәмғиәттә белем биреүҙе тергеҙә. Заманса уҡытыу технологияларын ҡулланыуҙы киңәйтә, эш урынында белем алырға, туған һәм сит телдәрҙә белем алыу мәҙәниәтен булдырырға ярҙам итә. Шуның менән бергә ҡала граждандарҙың шәхси хоҡуҡтарын һәм мөмкинлектәрен киңәйтә, йәмғиәттең социаль берҙәмлеген нығыта, биләмәнең тотороҡло иҡтисади һәм мәҙәни үҫешенә булыша.\nБаш ҡаланың ғаризаһында мәктәпкәсә белем биреү учреждениелары селтәрен киңәйтеү, ҡала мәктәптәрендә сәләмәтлек мөмкинлектәре сикләнгән балалар өсөн инклюзив белем биреүҙе үҫтереү, электрон уҡытыу системаһын төҙөү, республика халыҡтары телдәрендә һәм сит телдәрҙә белем биреүҙе камиллаштырыу, шулай уҡ «Өсөнсө быуын халыҡ университеты»нда ололар өсөн уҡытыу программаларын әҙерләү һәм тормошҡа ашырыу сағылдырылған, тип хәбәр иттеләр Башҡортостандың ЮНЕСКО эштәре буйынса комитетының матбуғат хеҙмәтендә.\nЧитать полностью: http://www.bashinform.ru/bash/923025/#ixzz4RZ7y2pzy


29 Ноябрь 2019, 12:30\nРәсми ултырыштарҙы башҡорт телендә үткәреү башланғысын район һәм ҡалалар дәррәү күтәреп алды, тип хәбәр итә «Башҡортостан» дәүләт телерадио компанияһы. Салауат ҡала округы ҡала Советы депутаттары тарихта беренсе тапҡыр ултырышты башҡорт телендә уҙғарған. Көн тәртибенә сығарылған мәсьәләләр буйынса сығыштар туған телдә булған. Киләсәктә был тәжрибәгә даими әйләнеп ҡайтырға килешелгән. Балтас районында ла яңыраҡ депутаттар Советының уҡыусы йәштәр араһында хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү, байрам һәм ял көндәрендә уларҙың буш ваҡытын ойоштороу мәсьәләләренә арналған ултырышы башҡорт телендә үткән. Район һәм ҡала Советтары ултырыштарын икенсе дәүләт телендә үткәреүҙе Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров тәҡдим иткәйне.\nРәсми ултырыштарҙы башҡорт телендә үткәреү башланғысын район һәм ҡалалар дәррәү күтәреп алды, тип хәбәр итә «Башҡортостан» дәүләт телерадио компанияһы. Салауат ҡала округы ҡала Советы депутаттары тарихта беренсе тапҡыр ултырышты башҡорт телендә уҙғарған. Көн тәртибенә сығарылған мәсьәләләр буйынса сығыштар туған телдә булған. Киләсәктә был тәжрибәгә даими әйләнеп ҡайтырға килешелгән.\nБалтас районында ла яңыраҡ депутаттар Советының уҡыусы йәштәр араһында хоҡуҡ боҙоуҙарҙы иҫкәртеү, байрам һәм ял көндәрендә уларҙың буш ваҡытын ойоштороу мәсьәләләренә арналған ултырышы башҡорт телендә үткән.\nРайон һәм ҡала Советтары ултырыштарын икенсе дәүләт телендә үткәреүҙе Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров тәҡдим иткәйне.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ХАЛҠЫБЫҘ ӘМӘЛЕ - ҮҘ ЕРЕБЕҘҘЕҢ МЕҢ ТӨРЛӨ ҮЛӘНЕ - 2019 - Мәҡәләләр\nХАЛҠЫБЫҘ ӘМӘЛЕ - ҮҘ ЕРЕБЕҘҘЕҢ МЕҢ ТӨРЛӨ ҮЛӘНЕ\nУчалы районы Уралтау аръяғында, Яйыҡ йылғаһы башланған Ирәмәлтау үренә үрелеп һуҙылған ҡайын урманлы һырттар буйлап ята. Мин был аҡ ҡайынлы төбәкте әллә нисә тапҡыр арҡыры-буйға кисеп үтһәм дә, һәр саҡ тәүгә күргәндәй һоҡланып, был яҡтың ожмахтай хозурлығына ғәжәпләнеп ҡайтам. 2019 йылдың көҙгө әбейҙәр сыуағы ваҡытында йәнә был яҡҡа юл төштө. Беҙҙе Учалы ағинәйҙәре Бөйҙө (Учалы-2) ауылы мәҙәниәт йортонда көтә ине.\nАғинәйҙәр йыйыны һәр саҡ бер айырым темаға арнала: милли кейемдәрҙе өйрәнеү (этнография белгестәре һәм оҫталар махсус сығыштар яһай), халыҡ байрамдарын үткәреү (шулай уҡ белгестәр, режиссерҙар, ойоштороусылар лекция уҡый), балаларҙы туған телгә өйрәтеү (йәш сабый һәм мәктәп йәшендәгеләргә ниндәй аҡыл-фәһем биреү мотлаҡ - табип, психолог, балиғ булмағандар менән эшләү органдары хеҙмәткәре саҡырыла). Учалылар был юлы бик ябай һәм боронғо тема һайланы: дарыу үләндәре һәм халыҡ медицинаһы. Йыйын башында уҡ уның төп лейтмотивы иғлан ителде: "Кешегә үҙенең тыуған-үҫкән ерендәге үләндәр генә ярҙам итә ала". Тимәк, Урал аръяғындағы башҡорт ерҙәре шифаһын туплаған үҫемлектәр һәм ағастар хаҡында һүҙ барасаҡ.\nОшо йәшел аҙыҡты ашаған малдың ағы - һыйыр һәм кәзә һөтө тураһында тотош бер сәхнә күренеше менән бөйҙөләр осрашыуҙы башлап ебәрҙе. "Һөт аҙыҡтары" тигән өҫтәлдә егермеләп төрлө аҙыҡ теҙелгән, атамалары яҙылған: һөт, ҡаймаҡ, ҡатыҡ, эремсек, һары май, ҡыҙыл эремсек-эжегән, һары майға һәм аҡ майға батырылған еләк-емеш... Шунан башҡорт аҙығының батшаһы - ҡорот һәм уның төрҙәре теҙелеп китә: киптерелгән, еләкле, майлы-боросло, эркет... Эркет менән сәсте, битте-тәнде йыуыу, эсәктәрҙе таҙартыу, аяҡ сөйәлдәрен йомшартыу һәм дауалау, күҙҙе һәм тамаҡты сайҡатыу бик файҙалы икәнен иҫкә төшөрәләр. Әүәле кендек әбейҙәре сабыйҙың кендеген ҡырҡҡас, әсе эркеткә сайҡап, эркеткә манылған таҙа сепрәк бәйләгән. Көн һайын ярты сынаяҡ эркет эсеп, бауыр сирен һауыҡтырып, һимеҙлекте бөтөрөп була икәне лә билдәле. Был мәғлүмәттәр - барыһы ла һомғол буйлы, етеҙ хәрәкәтле, сағыу тауышлы Бөйҙө ағинәйҙәре теленән алынды. Улар йыйынды хөрмәтләп, һәр кемгә күстәнәс ҡороттар таратты.\nАртабан ағинәйҙәр сиратлап төрлө дауа төрҙәрен йыйылыусылар иғтибарына тәҡдим итте. Гәүһәр Мозафарова үҙенең сығышын һарғылт төҫтәге шыйыҡ балды тәмләтеүҙән башланы: "Был - ҡарағай балы. Июнь айында йәшел ҡарағай тубырсыҡтарын йыйып, өс литрлы банкаға тултыраһың, бер килограмм аҡ шәкәр ҡомо йәки ете йөҙ грамлы банка менән шыйыҡ бал һалабыҙ. Тубырсыҡлы банканы тәҙрә төбөнә, ҡояшҡа ултыртабыҙ, көнгә бер мәртәбә әйләндереп болғатабыҙ. Сентябрь айына хәтле тора ул банка ҡояшта, шунан һөҙөп алып, ҡалаҡлап, сироп кеүек балды һыуға болғап эсәһең.. Иммунитетты күтәреү өсөн, тын юлы сирен сығарыу өсөн бик файҙалы", - тип һөйләне ул.\nРәйлә Кәшәфетдинова һөйләй: "Донъяла "Дүрт дарыу" тигән бер дауа бар. Балан, еҙәй, ҡарағат, миләш - бөтәһен дә берәр стакандан һалып бутарға, биш минут ҡайнатып йә термоста төнәтеп, шул сәйҙе эсергә. Бөтә ауырыуға ла килешә. Беҙҙең Урал үләндәре шул емештәрҙең ояһы инде. Электән билдәле был "дүрт дарыу" әллә нисә быуынды үпкә, йөрәк, бөйөр, ҡан сирҙәренән ҡотҡарған".\nРәмзиә Йомабаева һөйләй: "Йәшерен-батырын түгел, эскелектән халҡыбыҙ бик миктәне. Иң яман яуҙар ҡыра алмағанды, "йәшел йылан" ике-өс быуынды урып ырғытты. Эскелеккә ҡаршы бер генә эсемлек бар, ти торғайны беҙҙең яҡта йәшәгән бер имсе ҡарт: бер сынаяҡ һөткә бер семтем әрем сәскәһе һалып ҡайнатырға ла, тиҙ генә эсеп ебәрергә. Өс мәртәбә эскәндән һуң кеше араҡы яғына әйләнеп тә ҡарамай".\nФәрит Фәйезов һөйләй (һүрәттә): "Мин 1933 йылғымын, һикһән ете йәшем менән барам. Ҡайҙа ғына эшләмәнем, ниндәй генә ауыртыныу-һыҙланыуҙар үткәрмәнем. Ләкин мин үләндәр ярҙамында ғына ошо йәшемә еттем. "Иң шифалы үлән нимә?" тип һорамағыҙ. Һәр бер үлән - дарыу, һәр береһе - ағыу. Ҡайсаҡ үҙегеҙҙе урманға сыҡҡан бесәй йәки эт итеп хис итегеҙ, күҙегеҙ йә тынығыҙ ниндәй үләнде эҙләп таба, шуға иғтибар итегеҙ, бәлки, был тап һеҙгә кәрәк дарыуҙыр. Һуңғы ваҡыт ашҡаҙан-эсәктәр хәле буйынса күп мөрәжәғәт итәләр: мин бер кәңәш бирә алам. Әрекмән, бәпембә, сельдерей тамырын алмаш-тилмәш ҡайнатып, унар көн эсергә кәрәк. Араһында берәр аҙна ял итергә. Ошо тамырҙар кешене эстән таҙарта. Мин көн дә велосипедта яланға үлән йыйырға сығам, был хәрәкәтләнеү - үҙе бер һаулыҡ, үҙе бер файҙа. Ә үләнде ҡайҙан, ҡасан, нисек йыйыу - бик мөһим. Уныһын китаптағы мәғлүмәттән тыш, үҙ белдегегеҙ менән эшләмәгеҙ, юғиһә, булған йәшел аптеканы әрәм-шәрәм итерһегеҙ. Юғиһә, ҡайһы берәүҙәр тау-яланға сыҡһа, ҡулы ҡысып, үләнде өҙөргә генә тора. Хатта мал да үҙенә кәрәкмәгән үләнде урап үтә..."\nАртабан ағинәйҙәр халыҡ медицинаһының бөгөн дә бик кәрәкле төрҙәре тураһындағы мәғлүмәттәр менән уртаҡлашты. Таңһылыу Йосопова һөйләй: "Радикулит ауырыуы менән йонсоған кешене янып ятҡан йылы тиреҫкә күмеп (тиҙәккә лә мөмкин) ҡуялар, өҫтән ҡалын кейем, толоп менән бөркәйҙәр. Әйләнгән һайын йылы сәй, һыу эсерәләр. Тиреҫкә бер мәртәбә ятыу (күмелеү) етә, тиҙәр, бары тик бер шарты бар: тиреҫтән сыҡҡас, толоп, быйма, бүрек кейеп, йылы өйҙә бер нисә сәғәт йоҡларға, йәки ял итергә кәрәк. Май айындағы яңы тағарылған йәш ҡайын япрағында ятыу ҙа шифалы: япраҡтарҙы йыйырға, уларҙы мендәр тышы йәки киндер тоҡ эсенә тултырып, йылы урынға һалып торорға. Аҙаҡ әлеге япраҡ араһына аяҡтарҙы тығып, юрғанға уранып, бер сәғәтләп ултырырға. Һуңынан йәнә йылы йөн ойоҡбаш, итек-быйма кейеп, бер нисә сәғәт ятыу йә ултырыу кәрәк".\nМәүлиҙә Махиянова эс һылау, йөрәк һылау, һөлөк һалыу, ҡот ҡойоуҙарҙың халыҡтың әүәлдән һыналған дауаланыу ысулдары булыуын иҫкә төшөрөп китте. Артабан Мөкәримә Ғайсарова дауам итә: "Һөлөк һалыу тураһында беҙҙең башҡорт борондан белгән. Уның бик файҙалы һәм оҙаҡҡа етерлек шифаһы бар, был дауаны ныҡлап аяҡҡа баҫтырырға, иҫкә төшөрөргә кәрәк.. Беҙҙең яҡ халҡы хатта йырҙарында, иртәктәрендә, легендаларҙа һөлөктө һөйләй, уны үҙенең сәләмәтлеген һаҡлаусы, үҙенә ярҙамсы бер йән эйәһе итеп күрә".\nМансур ауылынан Зөлфирә Мөхәмәҙиева, Мәмдүҙә Мөхтәруллина халыҡ им-том һәм дауалау ысулдарының береһе - "кернә тартыу" тураһында һөйләне. Баштағы сәсте бармаҡҡа урап тартып, баш тиреһе ҡойҡаһын ҡуҙғатыуҙы "кернә" тип атайҙар. Был ысул тире аҫтындағы һары һыуҙы тарата, ҡан тамырҙары һәм нервылар эшмәкәрлеген яҡшырта. "Кернә тартыу"ҙы баш ауыртҡанда, мейе һелкенгәндә лә ҡулланалар.\nӘсмә Хисамова һөйләй: "Доғалар менән өшкөрөү беренсе урында тора, сөнки дауаланыу һәм терелеү - ул үҙ-үҙеңә ышаныуҙан башлана. Рух көсөн доғалар уята. Мин үҙем яһаған буҙаны ла изге доғалар менән өшкөрә-өшкөрә әҙерләйем, бар кешегә ризалыҡ һәм йән тыныслығы бирһен ул эсемлек, тием. Буҙаның шифаһын уны даими эскән кеше белә. Намаҙ кеүек файҙалы ул, тиер инем".\nЗөбәйҙә Ҡәләмова һөйләй: "Кешене дауалау ваҡыты уның тыуған көнө менән бәйле. Күптәр тыуған көнө-айы алдынан ныҡ ауырып китеүсән. Быны борондан белгәндәр. Ул ваҡытта "ҡоро ураҙа" тотҡандар, йәғни бер-ике көн ашамай-эсмәй тороу хупланған. Икенсенән, айҙың торошона ҡарап дауалау булған. Үҫкән ай мәлендә дауалау күҙ, ҡолаҡ, һөйәк, быуын ауырыуына килешкән. Кәмегән ай ваҡытында ашҡаҙан, бауырҙы дауалағандар. Айҙың торошо һәр төрлө ауырыу-сырхауҙы йә баҫа, йә аҙҙырып ебәрә бит".\nАғинәйҙәр халҡыбыҙҙа көмөш тәңкә менән дауалауҙың киң таралған булыуын да иҫкә төшөрҙө. Мәҫәлән, кешене көмөш тәңкә ҡаптырып, ҡаҙанға ебәрелгән балыҡты күҙәтеп ултыртып ҡуялар. Шулай ултыра торғас, балыҡ йән бирергә тейеш. Был дауа алымы баш әйләнеүҙән, нервылар ҡаҡшауҙан, хатта эпилепсия сиренән дауалай икән. Икенсе миҫал: йортҡа йәш килен төшкәс, уға бағышлап, малдың ҡартаһынан аш бешерәләр, эсәк-ҡарын араһына мотлаҡ көмөш тәңкә һалып йә урап, киленгә һоғондоралар. Был уны төрлө эс сирҙәренән дауалай, тип ышанғандар. Шулай уҡ яҫы көмөш тәңкәне ҡырып, онтағын майға яғып ялауҙың тел-теш һәм тамаҡ ауырыуын дауалауын, йәки онтаҡ менән майҙы бутап, боҙолған ергә, яраға һөртөү килешкәнен белгәндәр. Бигерәк тә йәш баланы көмөш тәңкәле һыуҙа ҡойондороу, көмөш тәңкә менән ҡашын һыпырыу, сыбыртҡан тәненә һөртөү файҙалы була, тигәндәр. Бала кендеге боҙола башлаһа, эҫе һыуҙа йә утта тотоп йылытып һыуытылған көмөш тәңкәне ҡуша бәйләп ҡуйғандар. Бүҫерҙән дә көмөш тәңкә баҫып бәйләү ярҙам иткән.\nУчалы районы "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Мәрзиә Солтанбаева ла үҙ белгәндәре менән уртаҡлаша: "Минең өләсәйем тештәребеҙҙе үҙенсә дауаланы. Башымдан яулыҡ бөркәп ябындыра ла, тилебәрән орлоғон яндырып, шуның төтөнөн уртлатып ултыртып ҡуя. Бер аҙ ултырғас, тештәр һәм ҡаҙналар янып ҡысыта башлай, ауыҙ эсенән шайыҡ-һыу ҡойола, шуның менән тештең эсендәге ҡорт төшә, тиер ине. Борондан теш һыҙлауын ошолай баҫҡандар, кариес та булмаған. Ошо дауа арҡаһындалыр инде, минең бер ҙә тешем һыҙламаны, етмешкә етеп барам - бер тешем дә хатта кителмәне лә..." Артабан Мәрзиә Сәғит ҡыҙы Учалы ағинәйҙәренең яңы тормошсан проектын иғлан итә: үҙ төбәгебеҙҙәге халыҡ дауалары тәжрибәһен өйрәнәбеҙ, яҙып алабыҙ, үҙебеҙҙә таратабыҙ, балалар баҡсаларында, мәктәптәрҙә, ауыл халҡы алдында сығыштар яһайбыҙ.\nБөйҙө ауылы ағинәйҙәре йәнә бер нәмә менән аптыратты: улар бик матур итеп "Ағинәйҙәр бейеүе"н башҡарҙы. Өйрәтеүселәре - йәш кенә һылыу ҡыҙ Әлиә Яҡупова килешле һәм йомшаҡ хәрәкәттәр менән башҡорт ҡатын-ҡыҙының төп асылын - күңел сафлығын һәм серлелеген, рух юғарылығын һәм байлығын сағылдырыуға өлгәшкән. Аһәңле бейеү бөтә ағинәйҙәргә бик оҡшаны, киләсәктә уны йыйындарҙа, майҙандарҙа, парадтарҙа барыһы бергә бейергә һүҙ ҡуйышты.\nУчалы яғы уникаль фекерләүсе кешеләргә бай шул: Финзирә Солтанова үҙе теккән милли кейем - барын-табын ҡыҙҙары кейемен күрһәтте. Ул милли кейем белгесе Азат Ғарипов етәкселегендә бығаса музей һәм һандыҡ төбөндө һаҡланып ҡалған үрнәктәрҙең заманса яңы тегелешен тергеҙеүҙә ҙур әүҙемлек күрһәтә. Аяҡ кейеменең сарыҡ (күн табанлы тупыҡ башлы итеккә тула йәки һарыҡ йөнөнән бәйләнгән ҡуныс), үксәле ҡата (күн итеккә тула ҡуныс) тигән төрҙәре лә халыҡҡа күрһәтелде. Бығаса сәхнәгә галош һәм йөн ойоҡбаш менән сыҡтыҡ, артабан уны милли ҡата, ситек, сарыҡ алыштырасаҡ, тине учалылар.\nШулай уҡ Гөлйемеш Рәҡипованың сарыҡ ҡыҫмауы (сарыҡ ҡунысын бәйләй торған бауы) һәм "учалы камзулы" тип нарыҡлаған камзулын тамаша ҡылыу күп һорауҙар тыуҙырҙы. Камзул итәгенә теҙеп тәңкә баҫыу - тиләү ырыуына хас. Тимәк, камзул, елән кеүек ҙур кейемде тергеҙгәндә, уларҙы барлыҡҡа килтергән ырыу атамаһын ҡалҡырыу, теүәл әйтеү - бик тә фарыз эш. Иҫтамғол ауылынан Гөлсирә Ғәлиәхмәтова ла "ҡаратабын ырыуы ҡатындарының камзул итәгенә биш рәткә хәтле тәңкә теҙелә", ти. Улар һәр даим үҙҙәренең ғалимы, төп юл күрһәткес шәхес Азат Салауат улына ҡарап тора. Ул һәр йыйында берәй темаға махсус һүҙ ала. Был юлы "флүр" һәм "француз" яулыҡтарҙың айырмаһын бик асыҡ итеп аңлатып бирҙе.\nУчалы яғында традицион һаҡалды "яға" тиҙәр (Силәбелә лә шулай). Бөйҙөгә йыйылған ағинәйҙәр һәр ауылдың биҙәге-сәскәһе булып, үҙ яғаларын тағып килгәйне. Әйтергә кәрәк, учалылар бары тик традицион стилдә эшләнгән яғаларҙы ғына халыҡ араһына кейә. Уйынсыҡ йә сувенир һымаҡ өйрәнсек эштәр бөтөнләй күренмәне. Бөгөн ағинәйҙәр араһында милли кейемде тергеҙеүҙәге "хаталар өҫтөндә эш" барыуын да уларҙың дөрөҫ аңлауы, дөрөҫ ишетеүе һәм ваҡытында төҙәтеүе бик тә мөһим бит.\nУчалы яғына Ирәмәл түбәләре һынап ҡарағандай. Мең төрлө үҫемлек менән халыҡты һау-сәләмәт үрсеткән, йәшәткән изге төбәк ошо хазинаның да ҡәҙерен белеүҙе теләй. Һау-сәләмәт кешенең кейенергә лә, йыр-бейеүгә лә дәрте булыр, ти Ирәмәл. "Ир әмәле" тиеп лә аңлатыла был изге тауҙың исеме. Әмәлен тапҡан ил ғәмәлен-эшен дә атҡарыр икәнен беләбеҙ бит инде беҙ.\nЯҙылған: 07.10.19 | Ҡаралған: 369


Төбәк башлығы республиканың украин ауылында булды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nТөбәк башлығы республиканың украин ауылында булды\n12:45, 21 апреля 2014 Сәйәсәт\nСтәрлетамаҡ районы буйынса эш сәфәре барышында Башҡортостан Президенты Золотоношка ауылында булды. Бында урындағы Мәҙәниәт йортонда ул музей экспонаттарын ҡараны, «Золотоношка» украин тарихи-мәҙәни үҙәктә булды.\nТөбәк башлығы менән осрашыуға граждандарҙың активы йыйылды. Улар Золотоношка ауылына 112 йыл элек күсеп килгәндәре тураһында һөйләне, әммә йолаларҙы әле һаман һаҡлай. Бөгөн бында 650 кеше йәшәй, урындағы мәктәптә 82 бала уҡый. Балалар бер үк ваҡытта дүрт телде: рус, украин, башҡорт һәи инглизде өйрәнә. Уларҙың 40 проценты өсөн украин теле тыуған тел булып һанала.\nАуыл халҡы Рөстәм Хәмитовҡа ауылда белгестәр, атап әйткәндә, ветеринар булмағанлығы тураһында һөйләне. Табип күрше ауылдан һирәк кенә килә. Кешеләр шулай уҡ һыуҙың түбән сифатына зарланды. Әммә Калинин исемендәге ауыл хужалығы кооперативы рәйесе Анатолий Коваленко алдағы йәй «Таҙа һыу» программаһы буйынса тикшереү үткәрергә планлаштырыуы тураһында хәбәр итте.\nРеспублика Президенты Стәрлетамаҡ районы башлығына ауыл халҡын эсәр һыу менән тәьмин итеү мәсьәләһен эшкәртергә ҡушты.\nУрындағы халыҡ шулай уҡ насар демографик хәлгә зарланды – бер тыуған сабыйға ете үлгән кеше тура килә. Былтыр ауылда ни бары бер бала тыуған.\nАнатолий Коваленко шулай уҡ быйыл ферма төҙөргә планлаштырыуы, киләсәктә торлаҡ төҙөргә кәрәк буласағы тураһында һөйләне. Бынан тыш, ферманы тергеҙеү буйынса пландар бар, унда киләсәктә Израилдән ҡорамалдар урынлаштырыласаҡ.\nШулай уҡ Анатолий Коваленко ауылдың тарихы, урындағы украиндарҙың йолалары тураһында һөйләне.\n— Ауыл тиҙ күтәрелде, байыны. 10 йыл эсендә игенселәр яҡшы уңыш ала башланы. Хәҙер Украина ауыр тормош кисерә. Тиҙ ваҡыт эсендә былар барыһы ла уңышлы тамамланыр тип ышанам, — тип билдәләне Рөстәм Хәмитов.\nШулай уҡ төбәк башлығы ауыл халҡына республика ҡарамағындағы Ҡырымдың Белогорск районы тураһында һөйләне.\n— Беҙҙең бурыс – күләмдәр кәмемәһен өсөн, нимә бар, шуны һаҡлау. Быға өлгәшеп була, — тине Рөстәм Хәмитов.\nТеги: бр президенты,халыҡ менән эшләү


Көйөргәҙеләр һыу үткәргес торбаларҙы яңыртырға йыйына\nКүләмле эште тәүгеләрҙән булып Яманһары ауылында йәшәүселәр башҡарып сыға. Уларҙың миҫалында райондың башҡа биләмәләрендә лә халыҡтың аҡсаһына һәм дәүләттән, бағыусыларҙан матди ярҙам алып, иҫке торбаларҙы алмаштырыу күҙаллана.\nЯманһары ауылынан Флүзә Иҙрисова һыу ҡәҙерен яҡшы белә. Көйәнтәләр менән хәҙер шишмәгә йөрөйһө түгел, йорт эсендә лә бар уңайлыҡтар булдырылған. Әммә бер ни тиклем ваҡыт урындағы һыу үткәргес торбаларының иҫкереүе сәбәпле, өйҙә һыу булмай аптыратты, ти ул. Хәйер, ауыл халҡы көсө менән был проблема юҡҡа сығарыла.\nӘ бит рәхәт тормошҡа тиклем күпме яфаланып йәшәй урындағы халыҡ. Яманһары ауылында һыу үткәргес торбалар яҡынса ярты быуат элек һалынған була. Һуңғы йылдарҙа ул эшлектән сыға. Ремонт эштәре күпме генә башҡарылмаһын, проблеманы был төптән хәл итмәй.\nЯманһарыла йәшәүселәр һыуһыҙлыҡтан йонсоп, үҙ көсө менән иҫке торбаларҙы алмаштырырға була. Район хакимиәте етәкселеге лә был башланғысты хуплап сыға, техника менән бушлай ярҙам күрһәтергә вәғәҙәләй. Бағыусылар ҙа табыла.\nҺөҙөмтәлә йәйгеһен ике скважина ҡаҙыла, дүрт километрҙа яңы һыу үткәргес торбалары һалына. Күптәр өҫтәмә аҡса түләп, йортона ла һыу үткәреп ҡала.\nЯманһарылар тырыш халыҡ. Иҫке мәҙәниәт йорто урынында дөйөм көс менән мәсет тә төҙөйҙәр, газ менән һыуға бәйле ҡыйынлыҡтарҙы ла бергәләп еңәләр. Яңы йылға тағы ла юғары маҡсаттар ҡуйылған.\nҠар аҫтында юлдарҙың торошо күренмәһә лә, ауыл халҡы урамдарға ҡырсынташ түшәтеү теләге менән яна. Бының өсөн улар «Урындағы башланғыстарҙы яҡлау» программаһында ҡатнашырға йыйына. Әлегә смета документтары әҙерләнә.


Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында күптән көтөлгән премьера | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n18 мая 2021 — 11:14 ГТРК «Башкортостан»\nӨфө сәхнәһендә тәүге тапҡыр Жюль Массненың «Дон Кихоты» яңғыраны. Башҡортостандың халыҡ артисы Асҡар Абдразаҡовтың режиссер сифатында ҡуйған тәүге операһын беҙҙең хәбәрселәр ҙә барып күрҙе. Театрҙың фойеһына инеү менән тамашасыны 16-сы быуаттағы Испания мөхите сорнап ала. Оркестр башҡарған тере музыка, артистарҙың затлы, зауыҡлы кейемдәре шул дәүерҙең атмосфераһын еткерә. Барыһы ла яратҡан тамашасыбыҙ өсөн, ти театрҙың баш рәссамы Иван Складчиков. Яңы спектакль өсөн 300-гә яҡын костюм һәм 100-ләгән пар аяҡ кейеме тегелгән. Барыһы ла ҡулдан, улар өҫтөндә театрҙың тегеү һәм бутафор цехы хеҙмәткәрҙәре эшләй. Француз композиторы Жюль Массне Дон Кихот ролен махсус билдәле бас Федор Шаляпин өсөн яҙған булған һәм Шаляпин уны тап Өфөлә башҡара. Бөгөн бер быуаттан һуң спектакль йәнә башҡорт сәхнәһендә яңғырай. Был юлы төп партияны беҙҙең замандың билдәле басы– Асҡар Абдразаҡов башҡарҙы. Дон Кихот ролендә ул тәүге тапҡыр түгел, ә бына режиссер булараҡ Дон Кихот операһы уның дебюты. Дульсинея партияһын Мәскәүҙең ҙур театрынан саҡырылған солист Елена Максимова башҡарҙы. Ә Санчо Пансо роле Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Владимир Копытов өсөн генә яҙылған кеүек. Спектаклгә саҡырыу алғас бер минут та уйламай ризалашыуҙарын йәшермәй вокалистар. Сөнки Билдәле бас Асҡар Абдразаҡов етәкселегендә эшләү мауыҡтырғыс та еңел дә, ти улар. Тәүге режиссер эшен Асҡар Абдразаҡов үҙенең уҡытыусыһы, бик күп опера йырсыларын тәрбиәләгән Миләүшә Мортазинаға бағышлай. Уға быйыл 95 йәш тула. Мөхәббәт, бәхет һәм матурлыҡ менән сорналған спектакль театр репертуарында оҙаҡ барыр һәм ул Башҡалабыҙҙа ғына түгел башҡа сәхнәләрҙә лә уңыш ҡаҙаныуына ышана артистар. “Дон Кихот” операһы һис шикһеҙ республикалағы мөһим һәм ҙур мәҙәни сараларҙың береһе. Пандемия арҡаһында уны әҙерләү өсөн 14 ай ваҡыт киткән. Шуға ла премьерала аншлаг булыуына һәм билеттарҙың күптән һатылып бөтөүенә аптырайһы түгел. Киләһе тамаша 18-е, 19 –сы майҙа.


Кеше ғүмере — иң ҡиммәте\n25 Декабрь 2018, 02:00\nКеше ғүмере — иң ҡиммәте!\nКеше ғүмеренән дә ҡәҙерле, ҡиммәт әйбер юҡ!\nБөгөнгө әңгәмәбеҙ Ғүмәр Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһының реаниация һәм интенсив терапия бүлегендә оҙайлы йылдар эшләгән, табиб-неонатолог Татьяна Владимир ҡыҙы Ғәниева менән. 1956 йылда Өфө ҡалаһында тыуып үҫкән ҡыҙ, бәләкәй сағынан уҡ табиб булырға хыяллана. Өфө медицина институтын “Ҡыҙыл диплом”ға тамамлап Дим биҫтәһенең тимер юлы больницаһында 1980-1982 йылдарҙа неонатолог булып эш башлай. Беренсе тапҡыр 2006 йылда Санкт-Петербург ҡалаһында “Неонатологияла интенсив терапия һәм реанимация” буйынса уҡып ҡыҫҡаса курс бөтөрә һәм 2007 йылдан башлап РКД бала табыу йортонда эшен дауам итә. Төрлө маҡтаулы исемдәр яулаған Татьяна Владимир ҡыҙы 2018 йылда неонаталогия буйынса Башҡортостан Республикаһының “Иң яҡшы табиб” исеменә лайыҡ була.\n"Балалар – беҙҙең Хоҙай тарафынан бирелгән бәхетебеҙ", — тип башланы һүҙен юғары квалификациялы табиб. "Иҫән-имен тыуған баланы ике (2) сәғәт уҙғас та әсәһе янына бирәбеҙ. Ул күкрәк һөтө менән туҡланырға тейеш. Әгәр ҙә инде ниндәйҙер сәбәптәр арҡаһында "кес кенә йомғаҡҡа” ашығыс ярҙам күрһәтергә тура килһә, беҙ уларҙы реанимация бүлмәһенә алабыҙ. Яңы ғына донъяға килгән йәш сабыйҙы тәүлек әйләнәһенә кисектермәҫ терелтеү (реанимация) өҫтөндә, төрлө мөмкинселектәр ҡулланып, килеп тыуған хәлдән юғалтыуһыҙ сығырға тырышабыҙ.\nЭлекке РКД иҫке бинаһында 1988 йылда ваҡытынан алда тыуған, йәки ауырыу сабыйҙарға тиҙ ярҙам күрһәтеү бүлеге эшләй башлағайны. Бала табыу бүлегендә сифаты түбәнерәк булған, мөмкинселектәре сикләнгән бары тик ике генә палата бар ине. Ә 2001 йылдың март айынан башлап РКДның яңы корпусында анестезия һәм реанимация бүлеге асылды. Бөгөнгө көндә беҙҙең дауахананың бала табыу бүлегенең өсөнсө һәм дүртенсе ҡаттарында заманса йыһазландырылған ҡырҡ (40) койка-урын бар. Донъяға килгән сабыйҙарға яңы төр препараттар ҡулланып беренсе ярҙам күрһәтер өсөн бөтә уңайлыҡтар ҙа тыуҙырылған. Бына шундай ярҙам ваҡытында күрһәтелгәс, хатта 500 граммға саҡ еткән сабыйҙарҙың ғүмерен дә һаҡлап ҡала алабыҙ.\nБашҡортостанда тыуған, йәшәгән, һәр кеше үҙен бәхетле тип атай ала. Илебеҙҙә тырыштарға бар ишектәрҙә асыҡ, барыһы ла үҙ ҡулында. Бының өсөн һәр һөнәр эйәһе үҙ алдына ҡуйған мәсьәләнән ситкә тайпылмай, еренә еткереп бар һәләтен, оҫталығын үлсәүгә һалмай эшләһә теләгенә ирешә, килеп тыуған кәртәләр ҙә, сиктәр ҙә юйыла.\nЯратып эшләгән эшемә бөтә көсөмдө, ваҡытымды, наҙымды бирәм. Башҡаса булдыра алмайым. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, дауаханаларҙа, шулай булғас, илебеҙҙә лә балалар һаны кәмеүе күҙәтелә. Бының өсөн халыҡтың көнкүрешен яҡшыртыу кәрәктер. Ә табибтарға, икеләтә-өсләтә, бер туҡтамай үҙ һөнәре өҫтөндә эшләү, яңынан-яңы асыштар асып ҡулланыуға индереү маҡсат булып торһон ине.\nМиңә килгәндә, иң алдынғы һәм төп маҡсаттарымдың береһен һау-сәләмәт булып тыуған балаларҙың ғүмерен, һаулығын һаҡлап алып ҡалыуҙа күрәм. Бар донъяға билдәле һүҙҙәр менән әйткәндә: “Сәләмәт тәндә — сәләмәт йән!” Барығыҙға ла шуны теләйем. Яңы йыл менән!"


Шүрәле | Әбйәлил - Абзелил\nӘбйәлил - Абзелил > Ғибрәтле ҡиссалар, хикәйәттәр, вәғәздәр > Шүрәле\n« Ҡорбан ғәйете байрамы\nШүрәле, бәре, албаҫты — былар барыһы ла ен ҡәүеменән. Уларҙан башҡа беҙгә аҙ мәғлүм булған: йорт эйәһе, һарай эйәһе, убыр һ.б. төрлө ендәр ҙә бар, улар кешеләргә бик һирәк күренәләр.\nБер мәҡәләлә Шүрәле тураһында былай яҙалар: Шүрәле ул—кеше төҫлө. Тик уның аяҡ-ҡулдары нескә, кәүҙәгә ул оҙон, бик көслө. Тәне яланғас, күҙҙәре ҙур. Әммә уның кешенән төп айырмаһы — ҡул бармаҡтарының оҙон булыуында: кәтүк һымаҡ бармаҡтарының һәр быуыны бер һөйәм оҙонлоғо (четверть аршина — 18-19 см), сөй кеүек ҡаты. Маңдайында урта бармаҡ буйы һыңар мөгөҙө бар. Уның ҡултыҡ аҫтында тишек бар, тиҙәр. Ҡулын күтәргәндә был тишек күренә, унда таяҡ тыҡһаң, Шүрәле үлә, тиҙәр.\nШүрәле дөм ҡара урмандарҙа йәшәй. Унда улар күмәкләшеп, ғаилә булып йәшәйҙәр. Шүрәле бик шаян, уйнарға ярата. Көлөргә, көлдөрөргә, бейергә тиһәң уға ҡуш. Барынан да ул бигерәк ҡытыҡларға ярата, оҙон бармаҡтары ҡымыр-ҡымыр килеп ҡытыҡлар нәмә эҙләп кенә тора. Шуға Шүрәле урманда берәр яңғыҙ кешене күрһә, кеше кеүек ҡысҡырып уны урман эсенә саҡырып аҙаштыра һәм ҡытыҡлап үлтерә. Шуға күрә урманда кеше саҡыра тип шул яҡҡа барырға ярамай.\nБындай хәл-ваҡиға һөйләнә: көндәрҙән бер көн бабай урманға утын киҫергә киткән. Ул ваҡытта урман әлеге кеүек түгел, бик ҙур һәм ҡуйы булған. Бабай утын ҡырҡа, алыҫтан бер тауыш ишетелгән, бабайҙы үҙе янына саҡырған. Бабай ҡурҡаҡтарҙан булмаған, балтаһын тотҡан да шул саҡырған яҡҡа табан киткән. Ни тиклем генә бармаһын, тауыш йырағая ғына барған. Ҡояш байып ҡараңғы төшә башлағас, бабай һиҙенгән дә кире ҡайтмаҡсы булған. Әйләнә лә бер урынға килеп сыға, әйләнә лә бер урынға килеп сыға, элекке урынына ҡайтып етә алмай икән. Кискә табан табан бабайҙың өй йәмәғәттәре ҡайғырыша башлағандар. Күршеләре менән бергәләшеп, урманға бабайҙы эҙләргә киткәндәр. Барып ҡараһалар, утын киҫкән урынын тапҡандар, үҙе юҡ. Нисаҡлы ҡысҡырып эҙләһәләр дә, таба алмағандар. Икенсе көн кискә генә бабай ҡайтып кергән. Ул көндө ул бер һүҙ ҙә әйтә алмаған. Киндер кеүек ап-аҡ булып ағарған, төҫө киткән, әллә ниндәй ауырыу эйәртеп ҡайтҡан. Икенсе көндө генә көндөҙ: « Шүрәле », — тип бер нәмә әйтмәксе булған, ләкин башҡа бер һүҙ ҙә әйтә алмаған, шул зәхмәттән терелә алмайынса тиҙ ваҡытта вафат булған.\nШүрәле кеше күҙенә күберәк яҙ-көҙ көндәрендә күренә. Ул кеше яңғыҙ булһа ғына уның янына килә. Ул теләһә, күҙҙән юҡҡа сыға ала, ҡайсағында күренмәйсә килеп еткәс кенә кеше ҡиәфәтенә инә. Юлда ике ир кеше булһа, Шүрәле улар янына килергә ҡурҡа. Ә инде берәүҙең янында эте булһа, Шүрәле уның эргәһенә килмәй, ул эттән бик ҡурҡа. Шуға күрә урманға барыусы кеше эткә дүрт исем ҡуша: Таш йөрәк, Ҡотҡармаҫ, Дүрт күҙ, Һаҡҡолаҡ. Ни өсөн тиһәң, ау эттәренә күберәк ниндәй исемдәр ҡушылғанын Шүрәлеләр беләләр икән. Шуға күрә урманда яңғыҙ кискә табан ҡалып, Шүрәле аҙаштыра-нитә башлаһа, этең яныңда булмаһа ла, шул дүрт исемдең береһен әйтеп саҡырырға кәрәк. Ул: «Әһә, бының эте бар икән», —тип шундуҡ һине ташлап ҡаса, ти.\nӘммә кеше юлда яңғыҙ булып, уға Шүрәле осраһа, кеше менән нисек һөйләшергә белә: «Әйҙә әле, ҡыты-ҡыты уйнайыҡ әле», — тип бармаҡтарын уйнатып көлдөрөргә тырыша. Әгәр ҙә кеше уға ҡаршы яуап таба алмаһа, йә шаяртыуына алданып, йылмайып, уға тештәрен күрһәтһә, бөттө, ул шуны ғына көткән була, хәҙер кешене ҡытыҡларға тотона. Ул шул тиклем ҡытыҡларға ярата тей, кеше менән бер уйнай башлаһа, бер ҙә туҡтамай, һин унда нисек кенә үрһәләнмә, нисек кенә ҡысҡырма, уйыны-һыны бер: үҙенең сөй кеүек ҡотһоҙ оҙон бармаҡтары менән үлтергәнсе ҡытыҡлай. Инде бығаса әллә нихәтле кешеләрҙе, әллә нихәтле тереклекте ҡытыҡлап үлтергән, ти.\nӘгәр ҙә Шүрәле һинең китеп барғаныңды арҡа яғынан күрһә, бик алыҫ булһа ла: «Эй, ағай, туҡтале, ҡыты-ҡыты уйнайыҡ әле», — тип ҡысҡырып артыңдан йөгөрөп килә башлай. Бик тиҙ сабып килеп етеп, ҡытыҡларға тотона, шуға күрә ул ҡыуа башлаһа, яҡындағы ағым һыуға табан йүгерергә кәрәк. Һыуҙы йөҙөп икенсе яҡҡа сығырға кәрәк. Шүрәле һыу янына килеп етһә лә, һыуға кермәй, сөнки ул һыуға батыуҙан бик ҡурҡа. Шунан яр аша тороп: «Ағай, был һыуҙың башы ҡайҙа?» — тип кешенән һорай ти. Донъя күргән оҫта кешеләр уға йылғаның түбәнге яғын күрһәтәләр икән, Шүрәле шул яҡҡа сабып китеп бара, диңгеҙгә етеп, һыу башын тапмағас, тағы баяғы урынға әйләнеп ҡайта, аптырауынан шунда бик оҙаҡ баҫып тора, тиҙәр. Әммә һин уға һыуҙың башы ҡайһы яҡта икәнен күрһәтһәң, бик тиҙ сабып шунан әйләнеп килеп, кешене ҡытыҡлап үлтерә икән.\nШуныһы ла тағын бер хикмәт, Шүрәле үҙ ғүмерендә нисә мәртәбәлер үҙенең бармағын алыштыра, йәғни иҫкеһе төшөп, уның урынына яңыһы үҫә, имеш. Шул сағында ул элекке бармаҡты тапҡан кеше, шул бармаҡты ҡырып, яраға, йәрәхәтләнгән урынға һипһә, яра төҙәлә, тиҙәр.\nҮткән замандарҙа Ҡаҙан яғында урман бик ҡалын, бик хәтәр ҡуйы булып, ул урмандарҙың ҡараңғы төпкөлдәрендә Шүрәлеләр бик күп булған. Кешеләрҙең балта тотоп урман киҫергә килеүҙәрен бер ҙә яратмағандар улар. Урманда булһын, юлдарҙа булһын, яңғыҙ кешене ҡайҙа күрһәләр, шунда ҡытыҡлап, үҙҙәренә ҡыҙыҡ табып үлтерә биргәндәр. Яңғыҙ ғына урман аша сығыу бик ҡурҡыныс булған.\nШүрәлеләрҙең бар белгән эше бер ҡытыҡлау ғына түгел, ул яуыз, ат өҫтөндә йөрөргә бик ярата икән. Әммә ләкин уларҙың үҙ аттары юҡ, шуға күрә элек урманға ебәргән аттарҙы, атланып йөрөп, бик яфаланғандар. Урманға яҡын ат көтөүен күрһә, Шүрәле шунан бер яҡшы атты һайлап алып, менеп атлана ла, үлтергәнсе саба икән. Ат көтөүенә Шүрәле эйәләһә, унан ҡотолоу өсөн ат арҡаһына ҫумала (ыҫмала) ябыштырып ебәрә башлағандар. Атланған Шүрәле шунда йәбешеп төшә алмайынса тотолғас, кешеләр уны ҡубарып алып, таяҡтар менән туҡмап, йәки төтөн тулған мунсаға ябып тонсоҡторғандар, йәки соҡорға ут яғып, шунда төртөп төшөрөп яндырғандар. Тик Шүрәлене яндырған ауылға уның ҡарғышы төшә икән. Тарихта «Шүрәле ҡарғаған » тип атала торған ауылдар күп булған. Уларҙың ваҡиғаһы ғәҙәттә бер төҫлөрәк итеп һөйләнә. Бына шуларҙың береһе: Шөғәли ауылында Биктимер исемле ағай йәшәгән, ти. Уның бик матур бер алмасыуар аты булған. Һәр төндө шул атын малайҙарға биреп, урманға ҡуна ебәрә икән. Шөғәлиҙең тирә-йүне ҡалын ҡара урман булған. Бер көндө иртән тороп ҡараһа, аты шыбыр тиргә батҡан, хәле бөтөп көс-хәл менән аяғында баҫып тора, ти. Икенсе көндө сығара, тағы шул хәл. Аптыраған был: кем минең бер тигән атымды шулай менеп сабып йөҙәтә икән, ти.\nНишләргә? Бер төндө Биктимер абзый үҙе шунда ҡуна сыҡҡан, үҙе ҡарауыллап ҡараған, төн уртаһына тиклем ҡарай, аты шунда уҡ урман араһына сабып кереп китә, ул бары тик ҡойроғон ғына күреп ҡала. Икенсе көндө ҡараһа, аты тағы аҡ күбеккә төшөп, үҙе әйләнеп ҡайта. Ҡайҙа йөрөй ул, ҡайныһы ат менеп саба, бер кем дә белмәй, был ниндәй тамаша?\nШул заманда Шөғәлелә Мөхәммәтйән исемле күп донъя күргән бер ҡарт булған, ул Биктимер ағайға: «Был Шүрәленән башҡа берәүҙең дә эше түгел, шуның ғына ҡанығыуы », — тигән.\nШунан халыҡ был Шүрәлене нисек тоторға тип кәңәш ҡора башлай. Ҡайһы бер кешеләр әйтә: «Һин уны һаҡлап тор ҙа мылтыҡ менән ат, йәҙрәһе теймәһә лә, дары еҫенән ҡурҡып, ташлап ҡасыр», —ти. Ҡайһы бер кешеләр: «Юҡ, йүгерек атҡа атланып артынан ҡыуып тоторға кәрәк», —ти. Шунан тағы әлеге ҡарт кеше әйтә: « Шүрәле ул үҙен аттырмаҫ та, тоттормаҫ та, бик хәйләкәр, сая нәмә ул. Бына мин һиңә уны тотоуҙың хәйләһен әйтеп бирәм. Һин атындың арҡаһына ныҡ ҡына итеп ыҫмала һылап сығар», — ти.\nИртә тороуына, ҡараһа, Хоҙайҙың рәхмәте, аты бының бар хәленә ярһып сабып ҡайтып инә. Ҡараһа, шул, ышанһаң ышан, ышанмаһаң да ышан, ат өҫтөндә ысын Шүрәле ултыра, ти. Тиҫкәре яҡҡа ҡарап атланған, үрле-ҡырлы килә, тик төшә алмай, арт һаны ыҫмалаға йәбешкән икән. Унда йыйылған халыҡ: «Нишләтәбеҙ быны, нисек итеп үлтерәбеҙ?» — тиҙәр. Ул Шүрәленең күрһәгеҙ ине бер генә ҡиәфәтен! Үҙе шыҡһыҙ оҙондор, бармаҡтары, мин һиңә әйтәм, барҙыр бер-береһе берәр орсоҡ хәтле, ул аяҡтарын күрһәң, сатаҡ-ботаҡ кәкере, әллә инде ергә тиклем һалынғандар. Күҙҙәре ҙур, ялт-йолт уйнай, маңдайында бер һыңар мөгөҙө, үҙенең балтырҙары ҡара йөн менән ҡапланған. Үҙе гөнаһһыҙға һалынып, ғәжәпләнеп әйткән була: «Көн дә, көн дә ат сабыш, ни өсөн бөгөн арт йәбеш?» Шунан халыҡ уның менән уйнап торһонмо, аҡыртып-баҡыртып оҙон бауҙар менән бәйләп, аттан ҡуптарып төшөргәндәр ҙә, ике кеше ҡайыш сыбыртҡы менән Шүрәлене яраларҙа-яралар, ти. Шүрәле сыйылдай, әй аҡыра! Былар уның сыйнауына ҡарамайҙар, бирәләр генә тегенең кәрәген. Ҡыйнағандар, туҡмағандар, туҡмап үлтерә алмағас, аяҡ-ҡулдарын бәйләп текә тауҙан аҫҡа ырғытҡандар. Шүрәлегә һис бер нәмә лә булмағанын күргән халыҡ уны тағы ҡыйнай башлаған, шунан был ялына башлаған: «Бөттө, ағайҙарым, бынан һуң ҡара тәүбә, аҡ тәүбә, икенсе тимәм аттарығыҙға, ебәрегеҙ», —тип бик ялбарып тәүбәләр итә. Халыҡ ҡайҙа инде ул, унда барыһы ла бик ҡаты ҡыҙған, нимә эләкте шуның менән һуғып, бәргеләйҙәр генә, ти. Юҡ, үлмәгәс үлмәй икән Шүрәле. Шунан бер соҡорға ҡоро ағастар тултырып, ут төрткәндәр, Шүрәлене оҙон һайғауҙар менән шул янған утҡа төртөп төшөргәндәр.\nМөхәммәтйән ҡарт шунда халыҡты был эштән тыйып әйткән: «Туҡтағыҙ, йәмәғәт, Шүрәлене яндырып үлтерергә ярамай, яҙығы бар, ҡарғышы илгә төшөп, үҙегеҙгә зыян килеүе бар, уны төтөн тулған мунсаға ғына ябырға кәрәк, шунда үҙе тонсоғоп үләр», —тип әйтеп ҡараған, тик Шөғәли халҡы уны тыңламаған. Береһе шунда ут өҫтөнә ярты биҙрә керосин да килтереп һипкән. Шүрәле соҡорҙа яна-яна ауылды ҡарғай-ҡарғай әйтә: «Алтмыш өйлө Шөғәли, алты өйҙән артмаһын, ете өйгә етмәһен!» — тип янып бөткән, ти. Былар Шүрәлене яндырып ҡайтһалар, тегендә ул атланған ат юғалған.\nХоҙайҙың хикмәте, ул Шүрәленең ҡарғышы ҡара ергә ятып ҡалмай икән шул: икенсе көндөң иртәгеһенә үк ут сығып алтмыш өйлө Шөғәлиҙә алты бөртөк өй ултырып ҡала. Шүрәлене туҡмаған кешеләрҙең барыһының да йорттары янған. Уға тимәгәндәрҙеке ҡалған. Хикмәт уның менән генә бөтһә ине әле. Шул ауылда әле лә булһа бер өй артҡан һайын янғын була, ти. Ауыл халҡы: «Беҙҙең ауылды бөтә ырыуыбыҙ менән Шүрәле ҡарғап киткән, хәҙер беҙгә эшләһәк тә, эшләмәһәк тә юҡ, барыбер уңмайбыҙ» , — тиҙәр икән.\nШүрәле ҡарғап киткән Шөғәлине әйтһәң, әле булһа ла үҙ урынында ултыра, алты өйҙән артҡаны юҡ, артып ете өйгә еткәне юҡ, тиҙәр.\nШүрәле ул былай ҙа үҙе яҡшы ен түгел, кешегә лә яҡшылыҡ килтермәй, ләкин ул башҡа яуыз ендәр кеүек ҡаныңды һыуырып, һине киптермәй, йә эсеңә инеп ултырып хужа булып һине боҙмай, йә һине баҫып, иҙеп-һытып йәнеңде алмай. Дөрөҫ, ул да үлтерә, әммә илатып түгел, көлдөрөп үлтерә, унан башҡа кем быны эшләй ала? Бына хикмәт ҡайҙа ул!\n«Исламда Мөһим мәсьәләләр» китабынан, Йәғфәр хәҙрәт Мөбәрәк\nБындай хәлдәрҙең ысынбарлығына мосолман кеше ышанырға тейеш. Сөнки Ҡөръән Кәримдә хатта «Ендәр» тигән сүрә лә бар. Аллаһ Тәғәләнең: «Кешеләрҙе һәм ендәрҙе мин был донъяға Үҙемә сәждә ҡылһындар өсөн яраттым» — тигән аятты ни тора...\nБеҙҙең быуында ла шүрәленең ҡылыҡтары хаҡында ул-был кешенең үҙе шул ваҡиғала булып һөйләүенән ишетеп торабыҙ. Теләһәгеҙ — ен-бәре тураһындағы булған хәлдәрҙе беҙгә (сайт уҡыусыларға) яҙығыҙ.\nЭта запись написана автором Назир Сабитов, 23.08.2018 в 03:36, и размещена в категории Ғибрәтле ҡиссалар, хикәйәттәр, вәғәздәр. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте.


Республикала былтыр 600 самаһы кеше ағыуланып үлгән - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nҠулланыусылар хоҡуҡтарын күҙәтеү хеҙмәтенән белдереүҙәренсә, 2015 йылда — Башҡортостан буйынса 200-ләп кеше ялған араҡы эсеп, 60-лабы сифатһыҙ дарыуҙар ҡулланып, 40-ҡа яҡыны наркотиктарҙан, 95 кеше газдан ағыуланып вафат булған. Шулай ук 200 самаһы кеше көнкүреш химияһы, етештереүҙәге зыянлы парҙар һәм газдар арҡаһында яҡты донъя менән хушлашҡан. Араларында — йылан сағыуҙан вафат булыу осраҡтары ла бар. Ведомство мәғлүмәттәре буйынса, 2015 йылда 4 меңгә яҡын кеше, ағыуланып сәләмәтлегенә зыян килтергән. Шуларҙың яртыһы — контрафакт алкоголь һәм наркотиктарҙан ағыуланған. Ялған спирт эсемлектәре ҡулланыусылар араһында — 33 бала булған, ә 20 үҫмер наркотик һәм психотроп матдәләр ҡулланып дауаханаға эләккән.\n25 января Өфөлә ҡот осҡос хәл\n25 января Башҡортостанда 2015 йылғы диспансеризация һөҙөмтәләре билдәле булды


Сирле оҙаҡ көтә алмай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Яңылыҡтар » Сирле оҙаҡ көтә алмай\nСирле оҙаҡ көтә алмай 08.06.2018 // Яңылыҡтар\nРеспублика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов граждандарҙың льготалы категорияларын дарыу менән тәьмин итеү мәсьәләһе буйынса кәңәшмә үткәрҙе. Унда республика Хөкүмәте ағзалары, министрлыҡтар, ведомстволар, һаулыҡ һаҡлау учреждениелары вәкилдәре ҡатнашты.\nТөбәк етәксеһе быйыл үҙенең исеменә дарыуҙар тәьминәтенә бәйле бик күп ялыуҙар, мөрәжәғәттәр килеүен билдәләне.\n– Ябай граждандар ҙа, инвалидтар ҙа, орфан сирлеләр ҙә мөрәжәғәт итә. Хәл яҡшы тип әйтеүҙән йыраҡ, – тине Рөстәм Хәмитов. – Минең мәғлүмәттәргә ярашлы, әле 600-ҙән ашыу рецепт үтәлмәгән, йәғни шунса кеше тейешле дарыуын ала алмаған. Һаулыҡ һаҡлау министры һәр дүшәмбе, һәр көн хәлде яйға һалыу буйынса оператив кәңәшмәләр үткәрелә тип ышандырһа ла, мәсьәлә әлегә тиклем хәл ителмәй. Һөҙөмтәне күрмәйем. Артабан быға түҙергә ярамай. Ошо кәңәшмәнән һуң хәлде көйләү һәм граждандарыбыҙға дарыуҙар менән тәьмин итеү буйынса ярҙам күрһәтеү йәһәтенән аныҡ план төҙөргә тейешбеҙ.\nРеспублика һаулыҡ һаҡлау министрының беренсе урынбаҫары Рафаэль Яппаров ғәмәлдәге проблемалар һәм граждандарҙың льготалы категорияларын дарыу менән тәьмин итеү мәсьәләһен хәл итеү юлдары хаҡында һөйләне. Уның әйтеүенсә, бындай хәлдең субъектив һәм объектив сәбәптәре бар. Объектив факторҙар иҫәбендә ул аҡсаның 2018 йыл башында ғына килеүе арҡаһында федераль ташлама буйынса препараттар һатып алыуға конкурсты үткәреү ваҡытының кисектерелеүен, федераль ҡаҙнанан тейешенсә финансламауҙы, орфан сирле пациенттар һанының артыуын билдәләне.\nРеспублика Башлығы дарыуҙарҙы һатып алыу ғәмәлен башҡарыу йәһәтенән Һаулыҡ һаҡлау министрлығының Иҡтисади үҫеш министрлығы менән үҙ-ара хеҙмәттәшлеген көсәйтергә, бындай хәл ҡабатланмаһын өсөн тейешле сара күрергә ҡушты.


Башҡортостанда йәнә бер яңы радио барлыҡҡа киләсәк\nБыл юлы ул мегагерц йышлыҡтарында түгел, ә бары тик Интернет селтәрендә эш башлаясаҡ.\n«Юлдаш» мәғлүмәт һәм йыр-моң каналының рәсми сайтындағы «Юлдаш Нью» интернет радиоһы ул. Әле яңы каналға исем уйлана. Радио тыңлаусылар 105, 5 йышлыҡтары аша ла, социаль селтәрҙәге махсус төркөмдә лә төрлө исемдәр тәҡдим итә. Улар араһында «Арғымаҡ», «Ихлас», «Шишмә», «Һаҡмар» кеүек тәҡдимдәр бар.


Хәбәрҙәр: Эксперт: Рәсәй ғәскәрҙәрен сығарыу - Сүриә властарын тыныслыҡ килешеүенә этәрә.\nЭксперт: Рәсәй ғәскәрҙәрен сығарыу - Сүриә властарын тыныслыҡ килешеүенә этәрә.\nРәсәй президенты Владимир Путиндың Сүриәнән хәрби контингенттың төп өлөшөн сығарырға ҡарар итеүе барыһы өсөн дә көтөлмәгән хәл булды. Сәйәси аналитиктар, журналистар һәм ябай сүриәлеләр уның сәбәптәрен эҙләй һәм нимәгә килтерер ул тип баш вата. Дамаск халҡы президент Асадтың союздашы ҡарарын хуплай:\n-Рәсәйлеләрҙең Сүриәлә булыуы - илдең суверенитетына ҡул һуҙыу түгел, дуҫлыҡ акты булыуын раҫлай был аҙым.\n-Рәсәй - Сүриәгә ҡарата намыҫлы уйынсы, мөмкинлек булыу менән, ул хәрби көстәрен кәметә.\nИран политологы Хөсәйейн Ройваран, ғәскәрҙәрҙе сығарыу Женевала башланасаҡ тыныслыҡ хаҡындағы һөйләшеүҙәргә төбәп эшләнә һәм уны тормошҡа ашырыу һөйләшеүҙәрҙең уңышлы булыуына бәйләнгән, тип иҫәпләй:\n-Әгәр тыныслыҡ хаҡындағы һөйләшеүҙәр килеп сыҡмаһа, Рәсәй Сүриәгә ҡайтыр тип уйлайым. Тыныслыҡ килешеүе - мөмкин булған юлдарҙың береһе һәм утты туҡтатыу өмөт тыуҙыра, әммә әгәр Сүриәләге төрлө сәйәси төркөмдәр тыныслыҡты боҙһа, Сүриә өсөн берҙән-бер юл - хәрби юл, һәм, әлбиттә, Рәсәй унда мөһим роль уйнаясаҡ.\nGulf State Analytics эксперты Теодор Карасик фекере буйынса, ошо рәүешле Рәсәй Сүриә властарын тыныслыҡ процесында әүҙем ҡатнашырға мәжбүр итә:\n-Минең уйымса, был аҙым Асад һәм уның яҡлылар өсөн ҙур әһәиәткә эйә, уларҙы һөйләшеү процесында ҡатнашыуға этәрә. Өлкән ағаһы, ҡустыһының ҡолағынан эләктереп, нимә эшләргә тейешлеген аңлатыу кеүек ул.\nМартта Сүриәләге граждандар һуғышы башланыуға теүәл 5 йыл була. Ошо ваҡыт эсендә 300 мең кеше һәләк булды, 4 миллиондан ашыуы илдән ҡасты, күп Сүриә ҡалалары харабаға әйләнде.


Бөгөн Өфөләге күңел асыу паркттарының береһендә игеҙәктәр парады үтте. Байрам сиктәрендә бер туғандар ижади бәйгелә көс һынашты. Бынан тыш, балалар һәм үҫмерҙәр аниматорҙар ойошторған уйындарҙан да ситтә ҡалманы.\nБыл өс ҡыҙға тормош поезында еңел буласаҡ тиһәк бер ҙә хата булмаҫ. Туғанлыҡ ептәре берләштерә уларҙы. Биш йыл элек Айгөл менән Өлфәт Вәлиуллиндарҙың игеҙәктәре тыуа, Хоҙай ғаиләне өсләтә бәхетле итә. Бынан тыш, улдары ла бар. Амалия, Азалия, Әмирә үҙ-ара бик татыу, йорт эшендә лә ата-әсәһенә булыша башлаған. Татыу ғаилә Өфөлә ойошторолған игеҙәктәр фестивалендә лә йыл һайын ҡатнашып тора. Быйылғы парад та бер береһенә оҡшаған йөҙгә яҡын игеҙҙе берләштерҙе. Балалар, үҫмерҙәр, йәштәр ҡулға ҡул тотоношоп, күңел асыу паркы буйлап дәррәү атланы. Игеҙәктәр араһында кескәйҙәрҙең күп булыуы ла ҡыуандыра. Иң йәшенә - 20 көн генә. Ата-әсәләре бер көн дә тыуған йәндәрҙең әленән үк холоҡтары төрлө икәнен дә билдәләй. Бигерәк тә был үҫә төшкәс һиҙелә башлай.\nПарадтан һуң аниматорҙар кескәйҙәргә флешмоб ойошторҙо. Бында бейергә генә түгел, йырларға ла кәрәк ине. Кескәйҙәр сағыу костюмдарҙа килеп тә, барыһыны ла байрам кәйефе бүләк итте. Ижади конкурста ҡатнашыусылар ҙа күп булды. Алиса менән Ильяс Байковтарҙың улдарына әлегә һигеҙ ай ғына. Шуға малайҙар сәхнәлә сығыш яһай алманы, әммә байрамды улар ихлас күҙәтте. Игеҙәктәр парадында ҡатнашыусылар ҡыҫҡа ваҡыт эсендә бер береһе менән дуҫлашып та өлгөрҙө. Күптәре тәүгә генә осрашмай. Ни тиһәң дә, баш ҡалала бындай фестивалдәр даими ойошторолоп тора. Изге йолаға әйләнгән сараның географияһы ла киңәйә бара. Быйыл республика төбәктәренән дә малай-ҡыҙҙар килгәйне.


Календарҙың ҡыҙыл көнө\nСамуил Маршактың был шиғыры күптәргә таныш. Совет осоронда был шиғырҙы балалар баҡсаһында бөтәһе лә ятланы. Әлбиттә, ул Бөйөк Октябрь Социалистик революцияһы көнөнә арнала. Дөрөҫ, хәҙер ул үҙенең актуаллеген юғалтты.\nКүптән инде 7 ноябрь көнө календарҙа ҡыҙыл көн түгел. Әммә был көн әле лә хәтерҙә, айырыуса өлкән быуын кешеләре йөрәгендә йәшәй. Улар был көндө һағынып иҫкә ала. Өлкәндәр демонстрацияла ҡатнашыуҙарын, партия лидерҙарының телмәрҙәрен, революцияға арнап йырлаған йырҙарын онотмай.\nӘлбиттә, йәш быуын быны аңлап та бөтөрмәҫ. Йәштәр өсөн революция - ул тарих дәреслегенән бер бүлек, уны ятлап була һәм бер ни тиклем ваҡыт үтеү менән оноторға ла була. Әммә тотош бер быуын кешеләре өсөн 1917 йылдың Октябрь революцияһы ҙур әһәмиәткә эйә.\nБөйөк Октябрь Социалистик революцияһы Рәсәй һәм донъя тарихында боролошло ваҡиға булды. Был, һис шикһеҙ, XX быуатта булған үҙәк ваҡиғаларҙың береһе. Тарих дәреслектәренән 1917 йылдың 7 ноябрь төнөндә Петроградта ихтилал булыуын, Ваҡытлыса Хөкүмәттең емерелеүен һәм Советтар власының иғлан ителеүен хәтерләйбеҙ. 1991 йылға тиклем 7 ноябрь СССР-ҙа илдең төп байрамы рәүешендә билдәләнде. 7 ноябрҙә Ҡыҙыл майҙанда хәрби парад ойошторолдо, бөтә ҡалаларҙа демонстрациялар үткәрелде.\nӘммә Советтар Союзы тарҡалғас, революция тураһында оноторға ҡарар иттеләр. Бөгөнгө көндә тик Белорусияла ғына Октябрь революцияһы көнө билдәләнә. 7 ноябрь был илдә ял көнө һәм дәүләт байрамы булып ҡала.\nРәсәйҙә 7 ноябрь Татыулыҡ көнө тип билдәләнде, ә аҙаҡ ул бөтөрөлдө. Ял көнө 4 ноябргә күсерелде - был көн Халыҡтар берҙәмлеге көнө тип билдәләнә.\nБыл көн рәсәйлеләрҙә һорау тыуҙыра. Бөтә Рәсәй йәмәғәтселек фекерен өйрәнеү үҙәге үткәргән һорау àëûóƒàð быны иҫбатлай. Кешеләр байрамды күсереүгә күнегеп бөтә алмай. Күрәһең, күпмелер ваҡыт үтергә тейештер, беҙҙең илдә бөтә үҙгәрештәргә лә аңламаусанлыҡ һәм ышанмаусанлыҡ менән ҡарайҙар. Рәсәй халҡы өсөн 7 ноябрь байрам түгел, 4 ноябрь көнө лә байрам түгел, бары тик ял көнө генә.\nӘммә Рәсәйҙә 1917 йылдағы Октябрь революцияһының йыллығын 7 ноябрҙә билдәләргә теләгән кешеләр бар. Үткәрелгән һорауҙарға ярашлы, Рәсәй халҡының яртыһы тиерлек революцияны ыңғай тарихи ваҡиға тип ҡабул итә. Улар өсөн Мәскәүҙә һәм илдең башҡа төбәктәрендә традицион демонстрациялар ойоштороласаҡ.\n7 ноябрь - Рәсәйҙең хәрби дан көнө. Шуға күрә Ҡыҙыл майҙанда хәрби парад үтәсәк.\n1917 йылдың Октябрь ваҡиғаларына ҡарата беҙҙең ҡараш төрлө. Революция - ул Рәсәй тарихының эпохаль ваҡиғаһы. Беҙ быны танырға, уны онотмаҫҡа тейешбеҙ.