Боронғо кәсепкә өйрәнәләр\n15 Июнь 2018, 23:27\nБалаҫ һуғыу — халҡыбыҙҙың борон-борондан һаҡланып килгән кәсептәренең береһе. Уны иләнгән һарыҡ йөнө, кәзә дебетенән дә, төрлө-төрлө ептәрҙе ҡулланып та эшләйҙәр. Станок ярҙамында һуғылған аҫалы, буй, сепрәк балаҫ, турпыша, септә, япмалар өйгә йәм биреп кенә ҡалмай, уңғанлыҡ билдәһен дә белдерә.\nЗауыҡлы эштәргә күптәрҙең күҙе ҡыҙып, хайран ҡалып ҡарай. Уларҙы тылсымлы ҡуллы оҫталар ғына тыуҙыра алған кеүек тойола. Күпме күҙ нуры, күңел йылылығы һалып эшләнгәс, бигерәк һоҡланғыс әйбер килеп сыға. Бынан тыш, был шөғөл түҙемлек һәм сабырлыҡ та талап итә бит әле!\nБашҡортостанда Әлшәй яҡтары балаҫ һуғыу оҫталары менән дан алған. Йыл һайын республика кимәлендә Балаҫ байрамы ла ойошторалар. Дәүләкән, Миәкә, Бишбүләк, Ғафури Стәрлетамаҡ, Шишмә, Ауырғазы, Бүздәк, Учалы райондарынан да вәкилдәр ҡатнашып, үҙ тәжрибәһе менән уртаҡлаша, оҫталыҡ дәрестәре ала. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: һәр бер төбәктең эше айырылып тора, бер-береһенә оҡшамаған.\nМиңзилә Муллағолова етәкселегендә Ҡыпсаҡ-Асҡар мәктәбе уҡыусылары ла байрамдан ситтә ҡалмай. Уларҙы районда уҙғарылған төрлө сараларҙа, ҡул эштәре буйынса бәйгеләрҙә күрергә мөмкин. Яңыраҡ ҡына район һабантуйында күргәҙмәләрен ҡуйып, килеүселәрҙе үҙ эштәре менән таныштырҙылар.\n– Балаҫ һуғыусылар нәҫеленең өсөнсө быуыны мин. Был эшкә ун алты йәшлек сағымда әсәйем өйрәткәйне. Ул үҙе Миәкә районында йәшәүсе апаһы Мәғүҙә Рәхимғолованан оҫталыҡ алған. Ҡышҡыһын һарыҡ йөнөн иләй, йәйгеһен шуларҙы тәбиғи төҫтәргә буяй торғайны. Мәҫәлән, һары килеп сыҡһын өсөн имән ҡайырын ҡуллана ине. 10 – 15 көн дә үтмәй, балаҫы ла әҙер була. Ғаиләбеҙҙә 6 баланан дүрт ҡыҙҙың барыһы ла ошо эшкә өйрәнде. 1993 йылда уҡытыусы булып эшкә ингәс тә күңелгә ятҡан шөғөлдө ташламаным, уҡыусыларымды ла өйрәтә башланым, – ти белем усағында технология, Башҡортостан мәҙәниәте, рәсем, музыканан белем биргән, директорҙың тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары булып эшләгән Миңзилә Зөфәр ҡыҙы.\nҠыпсаҡ-Асҡар мәктәбендә ҡыҙҙар балаҫ һуғыу серҙәренә бишенсе синыфтан төшөнә икән. Теләүселәр дәрестән һуң ҡалып та «Йәйғор» түңәрәгендә эштәрен дауам итә. Иң башта яҙҙырып алынған станокты ҡулланһалар, әле 2006 йылда район хакимиәте башлығы бүләк иткәнендә һуғалар.\nУнынсыны тамамлаған Гөлфирә Сәмиғуллина ярайһы уҡ оҫтарып алған инде. Архангел районында яңы технологиялар буйынса уҙған балаҫ һуғыу фестивалендә призёр булған уңған ҡыҙ. Үҙенә шәхси станок та һатып алып, йәй көндәрен балаҫ һуғып үткәрергә теләй. Афарин! Бәлки, киләсәктә һатыу өсөн дә һуға башлар әле.


Ветерандар хөрмәтенә Өфөлә Бөйөк Ватан һуғышы һәм локаль һуғыштарҙа ҡатнашыусы ветерандар өсөн реабилитация үҙәге асылды\nЗаманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған үҙәктә йөрәк, быуын һәм нерв системаһы ауырыуҙарын дауаларға мөмкин.\nБыл тантананы ветерандар түҙемһеҙләнеп көткән. Шуға ла үҙәк асылыу менән барыһы ла ундағы шарттар менән танышырға ашыҡты.\n40 урынға иҫәпләнгән үҙәктә реабилитация өсөн бар уңайлыҡтар булдырылған. Физиотерапия, энә рефлексы терапияһы, мануаль терапия, батҡаҡ менән дауалау бүлмәләрендә Рәсәйҙә һирәк осраған ҡоролмалар бар.\nБыл уйынсыҡ түгел, ә уникаль аппарат. Уның ярҙамында төрлө ауырыуҙарҙы еңергә мөмкин. Ошо таҡтаға баҫып, хәҙер миңә шар ярҙамында йондоҙҙо тоторға кәрәк була. Күреүегеҙсә, сәләмәт кешегә лә был күнекмәне эшләүе еңел түгел.\nҠоролма бигерәк тә моторикаһы ҡаҡшағандарға файҙалы. Дауаланыусының һәр хәрәкәте компьютер ярҙамында күҙәтелә. Физкультура бүлмәһендәге һәр тренажер ошондай ысул буйынса эшләй.\nИрина Бакулина, һуғыш ветерандары республика клиник госпиталенең реабилитация үҙәге баш табибы урынбаҫары: «Хәрәкәте сикләнгән пациенттарға яраҡлаштырылған ҡоролмалар ҙа бар үҙәктә. Бында неврология һәм травмотология бүлектәре эшләй. Быуындарына төрлө операция кисереүсе ветерандар ҙа беҙгә ебәреләсәк. Пациенттарҙы 9 майҙа ҡабул итә башларға ниәтләйбеҙ».\nРеспубликала Бөйөк Ватан һуғышы ветерандарына ярҙам күрһәтеү буйынса 153 медицина учреждениеһы бар. Поликлиника һәм дауаханаларҙа улар өсөн сираттан тыш ҡабул итеү ҙә ойошторола. Реабилитация үҙәге Бөйөк Еңеүҙең 70 йыллығы алдынан илебеҙҙе фашистарҙан азат итеүсе ҡаһармандарыбыҙға оло бүләк.


Ҡыҙы ысулдары менән таныштыҡ\nСтресс ҡыҙ осрашыу булыуы мөмкин, бигерәк тә әгәр һеҙ төшөнсәһенә эйә түгел, ни эшләп һеҙ. Дуҫлыҡ өсөн, һеҙҙең менән таныштырырға теләгән ҡыҙ, флирт, йәки етди мөнәсәбәт, билдәле булған әйберҙәре, улар һеҙ яһарға тейеш, тейеш түгел һәм, уның менән мөнәсәбәттәрне уның төҙөүҙе арттырыу өсөн мөмкинлектәр бар. Бәхеткә күрә, ҡыҙ күпкә йышыраҡ осрашып, ҡатмарлы, тип уйлайым. Әгәр һеҙ белгән, әүҙем һәм үҙенең социаль хәленә ҡуйған һымаҡ тойола, ветерок ҡыҙы менән осрашты. Стресс ҡыҙ осрашыу булыуы мөмкин, бигерәк тә әгәр һеҙ төшөнсәһенә эйә түгел, ни эшләп һеҙ. Дуҫлыҡ өсөн, һеҙҙең менән таныштырырға теләгән ҡыҙ, флирт, йәки етди мөнәсәбәт, ниндәйҙер әйбере булған, улар һеҙ яһарға тейеш, тейеш түгел һәм, уның менән мөнәсәбәттәрне уның төҙөүҙе арттырыу өсөн мөмкинлектәр бар. Бәхеткә күрә, ҡыҙ күпкә йышыраҡ осрашып, ҡатмарлы, тип уйлайым. Әгәр һеҙ белгән, әүҙем һәм үҙенең социаль хәленә ҡуйған һымаҡ тойола, ветерок ҡыҙы менән осрашты. Йыш ҡына ҡатын-ҡыҙ енес танышыу сайттарында онлайн миллион файҙаланыусылар бар, һәм уларға яңғыҙ ҡаршы теләгән кеше. Ҡайһы бер сайттарға бушлай булған, ә башҡаларҙан талап итә, һеҙҙең өсөн айлыҡ түләү түләнә. Билдәләү, һәм һеҙ ҡулланырға платформаның ниндәй булыуына теләйбеҙ сайтында танышырға, шулай булғас, һеҙ иҫәп яҙмаһы булдырҙы. Tinder танышыу өсөн өҫтәмә кеүек, тура Бублик кофе, элмәктән һәм facebook менән бер мәғлүмәттәрҙе һеҙҙең профиль социаль челтәрләрдә һәм интеграцияланған тапшырып, төҙөүҙә ярҙам итеү өсөн һеҙҙең профиль сайтында танышырға була. Скачать өҫтәмә һеҙҙең өсөн телефон һәм был ҡуллана ала. һеҙ уларҙы үҙ районы ҡыҙы ҡарарға, шулай уҡ улар менән осрашыуға кем теләй-шул. Һеҙ үҙегеҙ нисек һуң ойошторолған онлайн-профиль, һеҙҙең өсөн, уны тултырырға һеҙҙе ихтыяжын ҡәнәғәтләндерә. Һеҙҙең профиль деталдәрен өҫтәп фотоһүрәттәр һәм сафҡа индерелгән, тип һеҙҙе эҙләне.\nКүрһәтеү, әгәр һеҙ эҙләсе дуҫлыҡ, етди мөнәсәбәт йәки осраҡлы танышыу. Юмористик йүнәлеште үҙ итә, шуға күрә мөмкин тиклем күберәк һаҡланған һәм онотолмаҫлыҡ был дөрөҫ йүнәлеш. Ҡыҙҙы эҙләйбеҙ, һеҙ улар йәшәгән тирә-яҡ, профиль һәм баҫып, улар һеҙгә ҡыҙыҡ табып. Һәм үҙен ябай тота, бер һыҙығы линия асыу йәки ҡулланыла һәм аңлайышлы түгел пикап острота. Был урында, һеҙ улар менән һөйләшә башланы, тип табылды-йәғни һеҙҙеңсә ике лә эйә. Әгәр улар булһа, тәбиғи тарих музейы бер фото, һин әйтергә мөмкин,-тип дентының моның ‘Сәләм, мин-Джо. Тәбиғи тарих музейы мин дә яратам. Ҡасан барһаңда һин унда? Тәүге хәбәрҙәрен ебәрә, һеҙ һуң, һеҙ, һеҙ телисез өсөн, һөйләшеү. Ҡыҙ һорау биреп, уның менән мөнәсәбәттәр ҡорорға тырыша. Уның тураһында интернеттан хәбәрҙәр, әлегә ул үҙен уңайлы тоя, уның телефон номерын һорай. Артыҡ тәрән түгел, — тине үҙенең тормош сексуаль. настяға әйбер йәки загадочная. Формаль һәм уны тотоуы күңелле. Иң яҡшы һөйләшеү өсөн тема: музыка, фильм, билдәле ғәйбәт, һеҙ күптән түгел китап уҡыу, йә башҡа әйбер, улар һеҙҙең уртаҡ. Әгәр һеҙ чувствуй, текст буксовать итеп һөйләшәләр, бындай һорауҙар бирҙе, шуға күрә мин ябай һуҡҡылап фильм ҡарап, һәм мин уны таң ҡалдырған.\nЯҡшы мәғәнәлә түгел\nФильм ужасов һеҙҙе?’ Ҡыҙ менән яҡшы мөнәсәбәттәре нисек төҙөлә һуң, килер ваҡыт, һорар өсөн, әгәр уның шәхсән осрашырға теләй. Уның менән осрашыу, йәмәғәт урындарында, кафе, бранч, йәки ял итеү паркы. Телефон буйынса шылтырата һәм ҡыҙы тырыша ваҡыт графигы, шәхсән үҙе осрашҡаны өсөн. Иң ябай ысул өсөн яңы танышыуҙар менән ҡыҙ бер-береһе менән мөнәсәбәтен һәм уларҙы был һеҙҙең дустар менән тусоваться төҙөү. Был ҡыҙы менән аралашыу үҙе бер нөктәлә эшләйем һәм дәрестәрҙе, класс өсөн эш сгруппировывать булһын өсөн тырыша улар. Әгәр ҙә һеҙҙә йәки мәктәпкә барырға мәктәпкә йөрөй алмай, бер класта темаға яҙылған урындағы йәмәғәт үҙәге була, улар һеҙҙе ҡыҙыҡһындырған. Класс тураһында һөйләшә башлап, әйбер йүнәлештә, тәү сиратта шәхси ҡарағанда күберәк һөйләшеүгә күсте. Һин ҡыҙ менән таныштырған ханым эшкә коим-тип, был хаҡта һөйләшә һәм көсөргәнешле булыуға ҡарамаҫтан, незнакомец тип таныта. Һеҙҙең юлға сыға торған, ҡыҙҙар менән һөйләшеү өсөн, улар һеҙҙе ярата. Нисек һеҙ генә дуҫлыҡ төҙөлә, улар һораны, әгәр теләһәң, эш өсөн расслабиться ситтә. Эш тураһында һөйләп, нимә әйтә кеүек: ‘етди? Был өс сменала ике аҙна. Һеҙ ҙә теләһәгез, күберәк графика ойоштороп булмаймы ни?’ Ул осрашыуына саҡырылған, тип әйтеп булмай кеүек: ‘Эй, мин уйлайым, һин, ысынлап та холодок. Һеҙ телисез өсөн, кеүек эштәрҙән тыш барысы да?’ Йәки һеҙ алыр инек алырға һымағыраҡ ашыу һәм аныҡ әйтелгән: ‘был йома Нимә эшләйһең һин? Телем менән мин бәхетле сәғәт бара? Книжный магазин-яҡшы урында, яңы тема менән танышыу өсөн яҡшыраҡты һеҙгә бирер, һәм ҡыҙҙар өсөн, тәүге һөйләшеүҙе уратып. Әгәр һезгә ошай һеҙҙең күргән ҡыҙ тикшереү китаптар, китап тураһында һөйләшеү уратып тойола. Әгәр һеҙ чувствуй, ҡурҡытып йәки клуб бар, алығыҙ үҙегеҙ менән дуҫ ғаилә. Тамаша ҡарап ҡыҙы менән бәйләнеш яһайҙар, улар менән танышып йөрөй һәм бар һәм уларҙы һеҙгә күрергә. Һеҙҙең йәки һеҙ ысынлап та шәп кейенгән әйтә алыр ине, уларға яңы ярма Макс һауа? Мин тураһында уйлап, улар был пар. Әгәр һеҙ менән ҡыҙ үҙен күрһәтергә тырыша, сөнки һеҙ түгел, беләһеңме, һеҙ буласак эйә булыу өсөн ул тамаша менән беренсе бәйләнештә эшләй. Бер яҡтан ҡараһаң, ул күрмәгән, әгәр уның күҙҙәре өндәшеүенә яуап бирһә. Әгәр һинең күҙҙәренә ҡарап йылмая ул. һәм, ғәҙәттә, был билдәләр, йәғни ул тел һинең менән һөйләшә. Ҡатмарлы индерергә тейеш булһа ла, был ябай яуап алыу. Ябай ғына әйткәндә, «Сәләм» уның үҙе һәм исеме әйтә. Һеҙ һораған саҡта ул, исеме нисек тип һораны ул һәм ул көнө үтте. Әгәр инде һеҙ мөнәсәбәттә була, улар һеҙ ҡорған юлы менән аралашыу, һеҙҙең объятия күсә, улар һеҙҙең менән тәүге тапҡыр ҡасан осраштығыҙ. Күңелен, тәнен телдә уларҙы уҡытҡан. Әгәр улар йәки электән осто ҡарауы уңайһыҙ, оят үҙгәртеү өсөн ҡул ҡыҫышалар. Ҡыҙҙы бирә һәм уның дауамы тураһындағы һорау менән үҙегеҙ һөйләшегеҙ. Асыҡ итеп, намыҫлы һәм ответ, үҙе тураһында һөйләй. Әгәр үҙен яҡшы тоя һәм тәбиғи биләмәләрендә аға һөйләшеп, уны контакттар мәғлүмәт һорағас, һеҙ уның менән шулай тип һөйләшеп алабыҙ. Һеҙ һымағыраҡ әйтә алам: ‘Эй, мин ошонан сығырға йыйына, ләкин һинең менән мин бик оҡшай, ти. Уйланып, мин һеҙ, бәлки, ала, номерын, киләсәге өсөн беҙ мөмкин. һыуытылған?’ Йәки һеҙ нимә әйтә кеүек: ‘Был бик яҡшы булды һинең менән осрашты. Three номеры бирелә, шулай булғас, беҙ генә потусоваться мөмкин. ‘Әгәр һеҙ ҡыҙҙы күҙәтеп, уны алыҫтан һезгә ошады, тик ҡыйыулығың һәм сыҙамың уның яҡынлашыуы тойолмай, һеҙ берҙән-бер үҙенә ҡаршы эшләй. Һеҙ көтә тип оҙаҡ, шул тиклем ҙур ихтималлыҡ, булған хәл был неприятно. Шулай ҙа, бөтә потенциаль һөҙөмтәләре өсөн ҡурҡып, ҡыҙҙар янына килергә һәм ябай тойола. Бының өсөн һеҙгә, ҡыҙым, һин. Әгәр һеҙ чувствуй, был ысынлап химия иң яҡшы, һеҙҙең өсөн осрашыу аҙағында токио бара. Әгәр һеҙ яҡынлаша һәм уның күҙ ябыу булмаҫҡа, һеҙ беләһеңме, тип ҡыҙыҡһынды. Әгәр ябыу йәки уны ситкә этәрә һинең тәнеңде, үбеп уның тағы ла тырыша. Минең ҡыҙым минең менән күптән айырылышты, яңы һәм ҡыҙы һә, ул миңә бер ҡасан да таба алманым мин кем эшләй һәм тырыша, нимә эшләйем мин? Яңғыҙлыҡ-ауыр, әммә ҡайһы ваҡыт бергә беҙ побыть кәрәк, сөнки беҙ үҙебеҙҙең төҙөй ала. Үҙе артыҡ ҡуймаһын тип яратып, спорт, яҙығыҙ, йәки уйын. Ҡасан һеҙ ҡыҙҙы ҡаршы ала, ул, ысынлап та һеҙҙе яратыр, һеҙ улар менән осрашыуҙан башланды. Ҡатын-ҡыҙ нисек кенә ауыҙ итә дуҫтар, шул тиклем аласыз. Һеҙ уны ҡарап фекер үҙгәртергә мөмкин, уның менән бер һөйләшеп. Текст күбеһенсә телефон аша алынған номерлы береһе һәм ул үҙе аңлатҡанса. Әйтте, тип, һин ул кеше түгел тип, улар барыһы уйлаған. Төрлө сәбәптәр буйынса. Минең уйлауымса, ни өсөн һеҙ ята ине. Һин теләгән кешегә йәки обидел һеҙҙең мөмкин түгел, запаста була. Һеҙ бик оҙаҡ көтөргә тура килә, һәм текстар ебәреү өсөн әңгәмә алып барыла. Уға ҡаршы төндә, ҡасан һеҙҙең өйгә ҡайтҡас, ул һеҙ алыр инем,-тип дентының: ‘ваҡытта мин бик яҡшы булды. Яҡын арала ул эшләй бирә. Был-бәйле булған, күпме йыл һеҙ, һеҙ ниндәй хәлдә һәм ҡушыла. Әгәр һеҙ был законлы штаты, төҙөү һәм уны социаль хәл дуҫлыҡ менән аралаша башлай. Әгәр унда химия булһа, уны һорап, әгәр теләһәләр, уны һеҙҙең менән осрашыу бара. Ҡото алыныуҙан, һәм ул ыңғай тураһындағы ҡарарға аңлатма бирҙе. Мәҫәлән, әгәр әйтеп булмай, уның ҡарауы овсянка, ‘һеҙ ҡасан да булһа carissin менән ҡарай? Мин уйлап түгел, тип, миңә оҡшай, әммә был, ысынлап та ла, яҡшы. Әгәр ул, күрәһең, ҡәнәғәт, тип, һеҙ ала һәм алдына үҙе һөйләшә башлай. Күл буйындағы йорт, яңы барлыҡҡа килгән ҡыҙ, ул икенсе ҡалаға күсеп бухта. Мин нисек барыуы тураһында уның менән осрашырға тейеш? Әйткәндәй, мин кәмәлә була? Ауыҙ хәлгә ҡуйҙы, үҙе, уның ҡайҙа урынлашҡан, ә ул шунан ғибәрәт.. Был мөмкин булһа һыу, кисәләр, социаль хәле йәки башҡа. Әгәр һеҙ йәш, сөнки был мөмкин булмаһа, ул ояла. Һорау биреп ҡараһаң урынға алһын ябай сәләм әйтте. Нимә әйтә кеүек: ‘Эй, һин бөгөн нисек эшләй? Был сумасшедший кисә класс инглиз түгелме?’. Дата-видео онлайн ҡатнашмаһы таныша-таныша-консультация онлайн-таныша-таныша, сайттың хәбәр ителеүенсә, беренсе-беренсеһе-хәбәре-советы-хәбәрҙәр-етәксе\n← Ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы аҡш\nТабырға кулак ҡатын - ҡыҙ- видео аҡш танышыу →


Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 120712\n14 ноября 2018 — 15:52 ГТРК «Башкортостан»\nҮҙәк Америка илдәренән бер-нисә мең мигрант Мехиконан Ҡушма Штаттарҙың көньяҡ сигенә юл алған. Гондурас, Гватемала, Сальвадор, Никарагуанан ҡасаҡтарҙы хәрбиҙәр һәм сик һаҡсылары ҡаршы алырға әҙерләнә. Быға тиклем Дональд Трамп көньяҡ сикте һаҡлаусы хәрбиҙәр һаны 15 меңгә тиклем етеүе ихтимал, тип белдергәйне.\nҠытайҙың Чжухай ҡалаһында халыҡ-ара авиакосмос салоны бишенсе быуын истербителдәрҙе күрһәтеү менән тамаланды. Ҡара бөркөт тип аталған был самолеттар төрлө маневрҙар эшләгән һәм ер өҫтөнән ни бары 50 метр бейеклектә генә осоп үткән.\nКалифорнияла урман янғындарында 31 кеше һәләк булған. Американың был штаты биләмәһендә 6 урында урман яна. 228 кешенеү яҙмышы билдәһеҙ булып ҡала. Билдәле артистар, сәйәсмәндәрҙең затлы йорттары янып көлгә әйләнгән, тип хәбәр ителә.\nМәскәүҙә күләмле реставрациянан һуң рус яҙыусыһы Иван Тургеневтың йорт-музейы асылды. Яңыртылған экспозиция 12 залға бүленгән һәм 1 мең 500 экспонатты берләштерә. Ошонда уҡ Тургеневҡа һәйкәл һәм Мумуға скульптура ла асылды. Яҙыусының йорто һәм йорт алдындағы биләмәһе менән бергә улар архитерктура-музей комплексының бер өлөшөнә әйләнде.


Республиканың дәүләт һәм уның халыҡтары телдәрен һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән Башҡортостан башлығы гранттарын алыуға ғаризалар ҡабул ителә // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\n18:00, 22 июня 2018 Мәҙәниәт\nРеспубликаның дәүләт һәм уның халыҡтары телдәрен һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән Башҡортостан башлығы гранттарын алыуға ғаризалар ҡабул ителә Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2018 йыл, 22 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы/.\nБашҡортостанда республиканың дәүләт телдәрен һәм Башҡортостан халыҡтары телдәрен һаҡлауға һәм үҫтереүгә йүнәлтелгән Башҡортостан башлығы гранттарын алыуға ғаризалар ҡабул итеү башланды. Бынан алда республика башлығы Рөстәм Хәмитов ошондай проекттарға булышлыҡ итеү тураһында тейешле указға ҡул ҡуйғайны. Уның ҡушыуы буйынса Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы дәүләт ярҙамы сараларын тапшырыу тәртибен әҙерләне.\nВедомствола асыҡлыҡ индереүҙәренсә, республика башлығы гранттарына мәҙәниәт, мәғариф, фән, киң мәғлүмәт саралары, йәштәр сәйәсәте һәм спорт өлкәләрендә республиканың дәүләт һәм уның халыҡтары телдәрен, шулай уҡ төбәктән ситтә башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса эшмәкәрлек алып барған коммерцияға ҡарамаған ойошмалар, дәүләт һәм муниципаль унитар предприятиелар дәғүә итә ала.\nКонкурста ҡатнашыуға ғаризалар 2-23 июлдә Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығының этномәҙәни үҫеш һәм төбәк-ара хеҙмәттәшлек бүлегендә иртәнге сәғәт 10-дан киске 5-кә тиклем ҡабул ителә. Ярҙамдың дөйөм суммаһы — 50 миллион һум. Гранттар түбәндәге йүнәлештәр буйынса субсидиялар формаһында бирелә:\n— республиканың дәүләт телдәрен һәм Башҡортостан халыҡтары телдәрен, шулай уҡ төбәктән ситтә башҡорт телен һаҡлауға, үҫтереүгә, популярлаштырыуға йүнәлтелгән яңы мәҙәни мәғариф һәм ғилми проекттар булдырыу һәм тормошҡа ашырыу;\n— рус теле һәм әҙәбиәтен, башҡорт теле һәм әҙәбиәтен, Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен уҡытыу һәм өйрәнеү методикаларын тикшереү һәм әҙерләү;\n— рус һәм башҡорт телдәрен, Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен һаҡлау, үҫтереү, популярлаштырыу өлкәләрендә мәҙәни, мәғариф, нәшриәт, мәғлүмәт, телгә яраҡлашыу һәм башҡа проекттар, программалар әҙерләү;\n— республиканан ситтә башҡорт халҡының мәҙәни мираҫын һаҡлау, сит илдәрҙә башҡорт диаспораларының эшмәкәрлегенә булышлыҡ итеү; халыҡ-ара, мәҙәни һәм фәнни бәйләнештәрҙе һәм хеҙмәттәшлекте киңәйтеү, туған телдәрҙе уҡытыу һәм өйрәнеү йәһәтенән үҙ-ара файҙалы мәғлүмәт һәм тәжрибә менән алмашыу;\n— Башҡортостандың дәүләт һәм уның халыҡтары телдәрен һаҡлауға һәм үҫтереүгә ҙур өлөш индергән билдәле эшмәкәрҙәрҙең хәтерен мәңгеләштереү;\n— Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә республиканың мәҙәниәт һәм сәнғәт ҡаҙаныштарын пропагандалау һәм үҫтереү.\nРеспублика башлығы гранттарын алыуға конкурс 2018 йылдың 1-14 авгусында уҙа.\nТеги: Башҡортостан башлығы гранттары, телдәрҙе һаҡлау


Мөхәммәт Хәҙисә янына ныҡ тулҡынланып ҡайтты. Ҡатыны:\n– Әлҡасимдың атаһы, һин ҡайҙа булдың?\nМин бар тарафҡа ла сапҡын ебәреп бөттөм, улар Мәккәгә үк етеп кире боролдо, – тине.\nМөхәммәт ҡалтырана-ҡалтырана яуап бирҙе:\n–Ташламағыҙ мине, янымда булығыҙ.\nХәҙисә уны йылы итеп төргәс кенә ҡалтыраныуы баҫылды. Шунан ғына Мөхәммәт ни булғанын һөйләй алды. Мөхәммәт:\n– Мин ныҡ ҡурҡтым, – тине.\nХәҙисә ышаныслы итеп:\n–Ҡурҡа торған бер ни ҙә юҡ. Ҡыуанырға кәрәк. Аллаһ бер ҡасан да һиңә зыян яһамаясаҡ. Һин Шәүкәт эйәһе менән бәйләнгәнһең һәм һинең һөйләгәндәрең ысын, – тине.\nЯбраил Мөхәммәткә килеп Ҡөрьән бирҙе. Мөхәммәт ял итмәк булып йоҡларға ятты, ә Хәҙисә ике туған ағаһы Вәрәкә ибн Нәүфилгә китте. Ул Мөхәммәттән ишеткәнен һөйләп бирҙе. Вәрәкә күп итеп, шул иҫәптән Тора менән Инжилды уҡыған кеше ине. Ул:\n– Әгәр һин ысынды һөйләһәң, Вәрәкәнең йәне уның ҡулында, –тине. – Уның янына Муса эргәһенә килгән бөйөк Намыс (Ябраил) төшкән. Ул – беҙҙең халыҡтың бәйғәмбәре. Әйт уға, ныҡ булһын.\nХәҙисә Аллаһ бәйғәмбәре янына ҡайтып, Вәрәкәнең әйткәнен ҡабатланы. Аллаһ бәйғәмбәре Ҡәғбәне ҡарап сығыр өсөн китте. Юлында уға Вәрәкә тап булды. Ул:\n– Минең ағайымдың улы! Нимә күргәнеңде, ишеткәнеңде һөйлә әле миңә, – тине.\nАллаһ бәйғәмбәре бөтәһен дә һөйләп биргәс, Вәрәкә:\n– Минең йәнемде үҙ ҡулында тотоусының исеме менән әйтәм: һин ошо халыҡтың бәйғәмбәре. Мусаға килгән бөйөк Намыс һинең яныңа төшкән. Һине ялғанлыҡта ғәйепләрҙәр, һыйҙырмаҫтар, ҡыуырҙар, һинең менән даулашырҙар. Әгәр мин ул көндәргә ҡәҙәр йәшәй алһам, Аллаһ динен бик ныҡ яҡлаясаҡмын, – тине.\nЯбраил әленән-әле Мөхәммәт янына килеп, Алланың ҡушҡанын асыш рәүешендә тапшыра торҙо. Иренең ни күргәнен Хәҙисәнең дә белгеһе килде. Бер саҡ:\n– Ул һиңә сираттағы мәртәбә ҡасан килерен әйтә алмайһыңмы? –тип һораны.\n– Әйтә алам, – тине.\nЯбраил килгәс, Аллаһ бәйғәмбәре:\n– Хәҙисә, бына миңә Ябраил килде, – тине.\n– Минең ағайымдың улы, тор әле! Минең һул яғыма ултырсы, –тине ҡатын.\nАллаһ бәйғәмбәре торҙо ла әйткән урынға ултырҙы.\n– Һин уны күрәһеңме? –тип һораны.\n– Эйе, күрәм.\n– Хәҙер урыныңды алмаштыр. Минең уң яғыма ултыр, – тине.\nАллаһ бәйғәмбәре әйткәнде үтәне, ҡатындың уң яғына ултырҙы. Тегенеһе йәнә:\n– Хәҙер ҙә күрәһеңме уны? – тине.\n– Эйе, – булды яуап.\nАллаһ бәйғәмбәре ҡатындың ике аяғы араһына ултырғас, Хәҙисә битен асты ла:\n– Күрәһеңме уны? – тип һораны.\n– Юҡ, –тине Аллаһ бәйғәмбәре.\n– Минең ағайымдың улы! Тыныслан һәм ҡыуан! Был, ысынлап та, фәрештә, ә шайтан түгел, – тине.\nМөхәммәт Һира мәмерйәһенә барҙы ла Ябраил килгәнен көтә башланы. Күп ваҡыт уҙҙы, әммә фәрештә күренмәне. Аллаһ уны ташлаған икән тип, Мөхәммәт бик ныҡ ҡайғырҙы. Шулай ҡайғыға батып ултыра ине, тауыш ишетелде:\n– Мөхәммәт, һин Аллаһтың ысын бәйғәмбәре!\nМөхәммәт күккә ҡараш ташланы һәм фәрештәне күрҙе. Ул Мөхәммәт мәмерйәлә саҡта килгән икән. Фәрештә күк йөҙөндә тәхеттә ултыра ине. Мөхәммәт шатлығынан йылмайып ебәрҙе. Ябраил Мөхәммәткә Ҡөрьән өйрәтергә тотондо.\nКөрәйеш халҡына бик ҡаты ҡоролоҡ килде. Әбүталиптың балаһы күп ине. Тере етем ҡалғас, Әбүталиптың үҙенә һыйындырғанын Мөхәммәт онотмағайны. Ауыр саҡта ағаһына ярҙам итергә уйланы. Ул икенсе ағаһы Әлғәббәскә барып:\n– Үҙең беләһең, был ауыр йылда бала аҫрауы бик ҡыйын. Ә Әбүталиптың балалары береһенән-береһе бәләкәй. Әйҙә, уға ярҙам итәйек. Береһен – һин, икенсеһен мин аҫрауға алайыҡ, – тине.\nИкәүләп Әбүталипҡа барҙылар.\n– Беҙ һинең ике балаңды алмаҡсы итәбеҙ. Ҡалғандарын ҡарау үҙеңә еңелерәк булыр, – тинеләр.\nӘбүталип Әнил улын ныҡ ярата ине. Шуға:\n– Миңә Әнилде ҡалдырығыҙ ҙа, бүтәндәренән кемде теләйһегеҙ, шуны алығыҙ, – тине.\nМөхәммәт аҫрауға Әли исемле ҡустыһын, Әлғәббәс Яфарҙы алды. Әли Мөхәммәттең өйөнә күсте.\nХәҙисә Мөхәммәттең Аллаһ бәйғәмбәре икәнлегенә, уның менән булған ваҡиғаларҙың ысынлығына ныҡ ышана ине. Мөхәммәт ғибәҙәт ҡылғанда Хәҙисә лә, уның артына баҫып, ғибәҙәт итте. Улар намаҙҙарын берәүгә лә күрһәтмәне. Әммә бер мәртәбә уларҙы намаҙ ваҡытында Әли күрҙе. Ололар ғибәҙәтен тамамлағас, Әли Мөхәммәттән:\n– Һеҙ ни эшләйһегеҙ ул? – тип һораны.\n– Был Алланың дине. Ул үҙенә бәйғәмбәр бар итте. Мин һине берҙән-бер Аллаһ ҡашына баҫырға саҡырам. Беҙ Аллаһтан башҡа бер илаһ та, уның ярҙамсылары ла, дуҫ-иптәше лә юҡ. Мин һиңә Аллаһҡа ғибәҙәт, ә Әллат менән Әлүззаны инҡар ит, тимен, – тип яуапланы.\n– Мин бығаса ошондай дин барлығын ишеткәнем юҡ ине, – тине Әли. – Туҡта, мин тәүҙә Әбүталип менән һөйләшеп киләйем.\nӘммә бәйғәмбәр үҙ серен асыуҙарын теләмәй ине. Шуға:\n– Әли, әгәр һин Исламды ҡабул итергә ниәтләһәң, әле һөйләшкәнде сер итеп тоторға тейешһең, – тине.\nҮҙ бүлмәһенә ингәс, Әли уйға ҡалды. Ағаһы һәр саҡ дөрөҫтө һөйләй торғайны. Шуға халыҡ араһында уны «тоғро» тип йөрөтәләр бит. Ул көсө лә, ғәйрәте лә булмаған балбалдарҙан баш тартырға тәҡдим итә.\nТаң яҡтыра башлағанда Әли үҙенә үҙе ҡарар сығарғайны инде. Ул Мөхәммәт янына килеп:\n– Ағай, һин әйткәнде мин ишеттем һәм килештем, – тине.\nӘли Аллаға ышаныусы булды. Ул Аллаһ бәйғәмбәренең үҙен һөйөп ҡарауын, арҡаһынан яратыуын да күргәс:\n– Бәйғәмбәр, мин Әбүталипты күрмәнем дә, һөйләшмәнем дә. Мине Аллаһ үҙе яратты. Ул да Әбүталип менән кәңәшләшмәне, – тине.\nАллаһ бәйғәмбәре менән Әли Мәккәне уратып алған урманға китте. Улар кеше юҡ ерҙә ғибәҙәт ҡылырға самалағайны. Намаҙ ваҡытында яндарына Әбүталип килеп сыҡты. Ул Аллаһ бәйғәмбәренән:\n– Ағайымдың улы, әйт әле, һин бында кемгә ғибәҙәт ҡылаһың?\n– Был Аллаһ дине, Аллаһтың фәрештәләре һәм бәйғәмбәрҙәре дине. Был атабыҙ Ибраһимдың дине. Аллаһ мине үҙ диненә ышаныусыларға бәйғәмбәр итте. Һин кешеләр араһында иң яҡшыларыбыҙҙың береһе. Мин һиңә хәҡиҡәт юлына сығырға кәңәш итәм һәм саҡырам. Һин Бөйөк Аллабыҙҙың динен ҡабул итергә һәм шул юлдан барырға лайыҡлы кешеһең, – тине. Әбүталип:\n– Мин аталарыбыҙҙың диненән һәм уларҙыҡы булған бер нәмәнән дә баш тарта алмайым, – тип яуапланы. Шунан улы Әлигә боролоп:\n– Ә һин? – тип һораны.\n– Атай, мин Аллаға һәм Уның бәйғәмбәренә ышанам. Ул ни менән килһә, мин шуға инандым. Мин уның динен алдым һәм артынан эйәрҙем, –тине.\n– Әгәр ул яҡшылыҡҡа өндәй икән, артынан ҡалма, – тине.\nСауҙагәрҙәрҙең берәүһе хаж ҡылғандан һуң Аллаһ бәйғәмбәренең ағаһы Әлғәббәстән тауар алырға килде. Улар электән дуҫтар ине. Был кеше Әлғәббәс менән һөйләшеп ултырған саҡта, намаҙ уҡыған берәүҙе шәйләп ҡалды. Шунан бер малай килде лә тегенең янына баҫып ғибәҙәт ҡыла башланы. Шунан бер ҡатын быларҙың артына баҫты. Ир кеше тубыҡланғайны, малай менән ҡатын да тубыҡланды. Ир йөҙтүбән эйелгәйне, тегеләр ҙә шулай итте.\nСауҙагәр Әлғәббәскә боролоп:\n– Был ниндәй дин? – тип һораны.\n– Был минең ҡустым Абдулланың улы Мөхәммәттең дине. Ул үҙен Аллаһтың бәйғәмбәре тип таныта. Уның янында минең икенсе ҡустымдың улы Әли ибн Әбүталип. Ә ҡатын кеше – Мөхәммәттең ҡатыны Хәҙисә, – тип танытты.\nМәккәлә Мөхәммәт ибн Абдулла үҙен бәйғәмбәр итеп иғлан иткән һәм берҙән-бер Аллаға табыныуға кешеләрҙе йәшерен генә саҡыра икән, тигән хәбәр таралды. Хәҙисәнең яҡын туғаны Хисам улы Хәким Әбүбәкер менән ултырған сағында эргәһенә ҡол ҡатын килде лә:\n– Һинең туғаның Хәҙисә үҙенең ирен Муса һымаҡ Аллаһ ебәргән бәйғәмбәр тип иғлан иткән, – тине.\nБыны ишеткән Әбүбәкер уйға ҡалды. Ул Мөхәммәтте намыҫлы һәм саф кеше итеп белә бит. Ул Мөхәммәт янына барҙы ла:\n– Һинең турала һөйләйҙәр, – тине.\n– Ә ни һөйләйҙәр һуң? – тине Мөхәммәт.\n– Һине Аллаһтың берлеген танырға саҡыра, ә үҙеңде Аллаһтың бәйғәмбәре итеп белдергәнһең икән, тиҙәр.\n– Эйе, Әбүбәкер, тап шулай, – тип раҫланы Мөхәммәт. – Минең Хужам, иң ғәйрәтле һәм бөйөк. Ул мине үҙенең хәбәрсеһе һәм өгөтсөһө итте, миңә Ибраһимдың вазифаларын бирҙе һәм барлыҡ кеше араһына ебәрҙе.\n– Ысынлап әйтәм: мин һинән бер ваҡытта ла ялған һүҙ ишетмәнем. Һин үҙеңдең кешелеклегең, яҡшылығың, хәҡиҡәт һөйөүең һәм хаҡлыҡты яҡлауың менән бәйғәмбәр булыуға хаҡлыһың. Бир ҡулыңды. Мин дә һиңә ант итәм,– тине.\nАллаһ бәйғәмбәре ҡулын бирҙе. Әбүбәкер ҡулды ҡыҫты ла үҙенең исламды ҡабул итеүен белдерҙе.\nМөхәммәт Хәҙисәгә Әбүбәкерҙең Исламға күсеүен әйтте. Был хәбәр Хәҙисәне шул тиклем ҡыуандырҙы, ул хатта Әбүбәкергә килеп:\n– Һине хәҡиҡәт юлына сығарған Аллаға дан, Әбүбәкер, – тине.\nМөхәммәттең әсәһе Әминәнең ағаһы Сәғит ибн Әбүвәкәс бер төндө үҙ урынына ятып йоҡланы. Төшөндә үҙен дөм ҡараңғыла китеп бара икән тип күрҙе. Ҡапыл, ҡараңғыны таратып, күктә Ай ҡалҡты. Ул Айға ҡараш ташланы һәм шунда Әбүбәкерҙе, Әбүталип улы Әлиҙе, Харис улы Зәйетте һәм Аллаһ бәйғәмбәрен күрҙе. Тегеләр, әйҙә, беҙҙең менән бергә тип саҡыра.\n– Һеҙ ҡасан Айға күстегеҙ? – тип һораны.\n– Яңы ғына, – булды яуап.\nСәғит уянып китеп, тороп ултырҙы һәм төшө ни аңлатҡанын төшөнөргә тырышты, тик бер ни ҙә сығара алманы. Иртәнсәк Сәғит янына Әбүбәкер килеп:\n– Мөхәммәткә күк ҡабағы асылған. Күктән уға, һин ошо халыҡтың бәйғәмбәреһең, тигәндәр. Хәҙер ул берҙән-бер Аллаға табынырға кешеләрҙе әйҙәргә тейеш, – тине.\n– Мин Әллат менән Әлүззәнән баш тартырға тейешменме? –тип һораны.\n– Ул балбалдарға табыныуҙы бөтөнләй туҡтатыуға саҡыра. Ул ошоноң менән байып китергә йә түрәлек алырға ниәтләй. Быға Хәҙисәнең байлығы ла етерлек. Көрәйеш халҡында Мөхәммәттең дан-шөһрәте лә, тотҡан дәрәжәһе лә юғары. Ул өн-тынһыҙ таштарға баш эйеүҙән тулыһынса ҡотолорға саҡыра. Ул таҙа күк йөҙөн, сикһеҙ сүлде, йымылдаған йондоҙҙарҙы, яҡты Ҡояшты, һыуҙы, һауаны, урман менән үҫемлектәрҙе бар итеүсегә табынырға әйҙәй. Был диндә Алланың әфәндеһе лә, ҡоло ла юҡ. Ул кешеләрҙе дингә һәм хеҙмәткә ышаныу дәрәжәһенән генә айыра. Был дин ҡол менән Аллаһ араһына юл һала, һәр кеше уға туранан-тура, берәүҙе лә ҡатнаштырмайынса мөрәжәғәт итә алырлыҡ булһын ти. Был дин шәфҡәткә, һөйөүгә, изгелеккә һәм тоғролоҡҡа өндәй. Был дин ҡыҙҙарҙы тереләй күмеүҙе, ғаиләне ташлауҙы, үҙ-ара ыҙғыштарҙы тыя. Был дин беҙҙең донъяла бары менән ҡәнәғәт һәм әхирәттә бәхетле булыуҙы тәьмин итә.\nСәғиттең күңеле асылды һәм Әбүбәкерҙең һәр һүҙен һеңдерә барҙы.\n– Ә кем уның артынса ошо дингә күсте һуң? – тип һораны.\n– Мин, Әбүталип улы Әли, Харис улы Зәйет.\nСәғит үҙенең төшөн иҫкә төшөрҙө. Төшөндә лә Әли, Әбүбәкер, Зәйет Айҙа ине, уны ла шунда саҡырғайнылар. Сәғит Аллаһы Тәғәләнең уны ла ошо хәҡиҡәт юлына төшөрөргә теләгәнен аңланы. Ул Әбүбәкерҙән:\n– Аллаһтың бәйғәмбәре ҡайҙа? –тип һораны.\n– Ул Шиаб Аядта (Мәккәнең бер сите) һил ерҙә Аллаға һыйына.\nСәғит менән Әбүбәкер бәйғәмбәр янына китте. Уйҙары Сәғиттең дә Алланан башҡа илаһ юҡлығына, Мөхәммәттең бәйғәмбәрлегенә ышанғанлығын белдереү ине.\nӘбүбәкер Көрәйеш халҡы араһында бай, намыҫлы кеше булараҡ дан алғайны. Кешеләр уны ярата ине. Шуға ул дуҫтарын яңы дингә өндәй башлағас, бөтөнөһө лә уның менән килеште.\nТөн ҡараңғыһында Әбүбәкер өйөнән сыҡты ла ян-яғына ҡарана-ҡарана Ибн Хафаланың өйөнә, Көрәйеш аҡһаҡалдарының береһенә китте.\n– Биләл! Биләл! – тип саҡырҙы ул.\nӨмәйҙең Биләл исемле ҡара ҡоло сыҡты.\n– Кем бар унда? Әбүбәкер? Былай һуңлап ни эшләп йөрөйһөң?\n– Мөһим хәбәр бар, – тине Әбүбәкер.\n– Ниндәй хәбәр?\n– Был халыҡтың бәйғәмбәре бар булды.\n– Мөхәммәт ибн Абдулла.\nӘбүбәкер Биләлгә Алланан башҡа илаһ юҡлығын әйтте, ул Мөхәммәттең Аллаһтың бәйғәмбәре икәнлегенә ышанғансы тегенең менән һөйләште.\nМөхәммәттең фекерҙәштәре тауҙа осраша башланы. Улар шунда Мәккә кешеләренән алыҫта Ҡөрьән өйрәнде, яңы диндең серҙәренә төшөндө. Аллаһ бәйғәмбәргә яңы динде асыҡтан-асыҡ нәсихәтләргә ҡушмағайны әле.\n(Дауамы. Башы 1 – 7-се һандарҙа).\nСығыу ваҡыты 23-08-2013, 12:26 | Ҡаранылар: 1550


Ихласлыҡ тыуҙырған донъя » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nУҡытыусы хеҙмәте үҙе үк тынғыһыҙ, яуаплы. Ә инде Рәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы ла булып торһаң, эштәрең менән халыҡ-ара кимәлдә уҙған күргәҙмә-бәйгеләрҙә, фестивалдәрҙә ҡатнашһаң, хәстәрҙәр ҙә бермә-бер арталыр.\nРәсәй Рәссамдар союзы ағзаһы, мәғариф алдынғыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы Әлфиә Әнүәр ҡыҙы Ноғоманова 37 йыл ғүмерен уҡытыусы хеҙмәтенә бағышлаған. Тәүҙә Өфө ҡалаһының 2-се һанлы педагогия колледжының декоратив-һынлы сәнғәт бүлегендә студенттарҙы туҡыма биҙәүсе һәм туҡыусы һөнәрҙәренә өйрәтһә, әле Мөхәмәт Исҡужин исемендәге 136-сы һанлы башҡорт лицейында технология-хеҙмәт дәрестәрен алып бара. Балаларҙы һәм йәштәрҙе сәнғәт донъяһына әйҙүкләп, хеҙмәткә һөйөү тәрбиәләй, матурлыҡҡа ынтылған уҡыусыларына ҡул эше нескәлектәрен һәм серҙәрен аса. «Колледжда 35 йыл уҡытыу дәүерендә студенттар менән сиктек тә, тектек тә, батик (туҡыманы буяп биҙәү), гобелен (ҡулдан эшләнгән һүрәтле келәм) менән дә шөғөлләндек. Тәжрибәмде хәҙер йәш быуынға тапшыра алыуыма сикһеҙ бәхетлемен», – ти ул.\nӘлфиә Ноғоманова дәрестәрендә уҡыусыларына боронғо башҡорт халыҡ ижадын, һөнәрҙәрен өйрәтә. Әйтәйек, элек еңгәй буласаҡ ҡыҙҙар ҡәйнештәренә янсыҡ әҙерләгән. Һөйгәненә янсыҡ бүләк итеү йолаһы ла һаҡланған. Дәрестә ошо хаҡта мәғлүмәт алғандан һуң, уҡыусылар ихлас эшкә тотона: тәүҙә янсыҡты тегәләр, аҙаҡ уны сигеп биҙәйҙәр. Шулай уҡ уҡытыусы квилтинг (һырылған туҡыма), пэчворк (ҡорама ҡорау) кеүек заманса яңы технологияларҙы ла ҡуллана. Яңы ысул, алым, идеялар өйрәтеүсене лә, өйрәнсектәрен да ҡанатландыра, илһамландыра. Ижади осош, әлбиттә, үҙ емештәрен бирмәй ҡалмай. Үҙенсәлекле сигеүҙәре, һырыу, туҡыу ысулын ҡулланып башҡарған әйберҙәре, төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнашып, призлы урындарға лайыҡ була. «Нимәгә генә тотонһаң да, мәшәҡәте етерлек, ваҡытты күп ала. Ҙур түҙемлек, ныҡышмалыҡ талап итә. Әммә, ҡул йылыһын һалған хеҙмәттәрен күргәҙмәләргә ҡуйып ҡыуанған балаларҙың шатлыҡтан балҡыған йөҙҙәрен, эштәренең матур һөҙөмтәһен күреү оло кинәнес», – тип үҙ кисерештәре менән ихлас уртаҡлаша уңған уҡытыусы.\nӨфө ҡалаһының М. Исҡужин исемендәге 136-сы һанлы башҡорт лицейы директоры урынбаҫары.


Дистанцион уҡытыу барышында кейс технологияһын ҡулланыу\n1 Июнь 2020, 17:26\nБөгөнгө дистанцион белем биреү мәктәп алдына яңы бурыстар ҡуя\nБөгөнгө дистанцион белем биреү мәктәп алдына яңы бурыстар ҡуя. Заман менән бергә атлау, йәмғиәттәге үҙгәрештәрҙе, яңылыҡтарҙы үҙләштереп өлгөрөү өсөн, уҡыусыларҙың туҡтауһыҙ үҙ аллы белем алыуға ынтылыуына, ижади эшмәкәрлегенә, мәҙәниәтле булыуына иғтибарҙы йүнәлтергә кәрәк. Уларҙың донъяны танып белеү эшмәкәрлеген, аҡыл үҫешен әүҙемләштереү, үҙ аллы эшләргә өйрәтеү бурысын тормошҡа ашырыу өсөн уҡытыу процесына яңы кейс-технологияны индереү отошло булды. Күптәр, бигерәк тә, педагогиканан алыҫ булғандар был технологияның асылын (исемен дә, есемен дә) аңламай ҡалды.\nБыл уҡытыу технологияһының исеменә килгәндә, ул төрлө хеҙмәттәрҙә төрлө исем аҫтында йөрөй. Мәҫәлән, сит ил баҫмаларында ошондай атамаларын осратырға тура килде:\nситуацияны өйрәнеү методы (case studies);\nэшлекле хәл-ваҡиға тарихын өйрәнеү методы (case stories);\nкейс методы (case method);\nРәсәй баҫмаларында йышыраҡ был технология конкрет ситуациялар (КС), эшлекле ситуациялар, кейс-метод аҫтында йөрөй.\nКейс технологияһы тәүге тапҡыр 1870 йылда Гарвард университетының хоҡуҡ мәктәбендә уҡыу процесында ҡулланыла. Аҙаҡ, 1920 йылда, был технология ошо уҡ уҡыу йортоноң бизнес мәктәбенә индерелә, ә инде 1967 йылдан башлап Гарвард бизнес мәктәбе кейс методын ҡулланыу буйынса лидер булып таныла. Студенттар шахтерҙар забастовкаһын туҡтатыу проблемаһын сисеүҙең дөрөҫ варианттарын тәҡдим иткәс, уны практикала ҡулланып ҡарайҙар. Ә һөҙөмтәләрен күргәс, методты пропагандалай башлайҙар. 1920 йылдан башлап бөтә уҡыу-уҡытыу системаһы (САSE STUDY) реаль ситуациялар нигеҙендә уҡытыу методикаһына күсерелә. Беҙҙең илдә был технология XX быуаттың 20 йылдарында ғына иҡтисад дисциплиналарын уҡытыуҙа ҡулланыла башлай ҙа туҡтай. Мәскәүҙең юғары уҡыу йорттары ошо уҡ уҡыу-уҡытыу технологияһына 1980 йылдарҙа иғтибар итә. Һуңғы йылдарҙа Рәсәй мәғариф өлкәһендә лә яңылыҡ булып килеп ингән хеҙмәттәр осрай.\nТарихҡа күҙ һалһаҡ, был методиканың нигеҙендә боронғо дәүер философы Сократтың хеҙмәттәре ята. Күп быуаттар элек үк ул былай тип яҙған: “Әгәр белем баланың рухи булмышын ҡуҙғытмай, бала күңелен уйландырмай, уны ижади эшмәкәрлеккә этәрмәй, әҙер көйө бирелә икән, уның файҙаһы ла, ҡәҙере лә булмаясаҡ. Кеше үҙ эшмәкәрлегенең емешен татығанда ғына белем файҙалы була”. Шунда уҡ Сократ уҡытыусының да бурыстарын билдәләй: ”Уҡыусы эҙләнеүсе, тикшереүсе, өйрәнеүсе сифатында ҡатнашырға, ә уҡытыусы уны шул эшмәкәрлеккә этәреүсе вазифаһын үтәргә тейеш”. Мең йылдар элек яҙылған хеҙмәт беҙҙең көндәрҙә мәғариф өлкәһендә яңы технология – кейс-стади булып китер тип кем уйлаған?\nКейс технологияларының үҙенсәлеге\nКейс-стади технологияһы – ул ябай методик яңылыҡ, конкрет белем һәм күнекмәләр генә түгел, ә реаль ситуацияларға ҡоролған, уҡыусыларҙың интеллект һәм коммуникатив потенциалын үҫтереүсе технология.\n“Кейс” һүҙе латин теленән алынған, “казус” (запутанный, необычный случай) буталсыҡ, ғәҙәти булмаған хәл, ваҡиғаны аңлата. Кейс бер нисә һөйләмдән генә торған бер битлек текстан алып күп битле булыуы ла мөмкин. Кейс эсендә мотлаҡ бер ситуация, интрига булыуы мөһим. Ситуация – кем, нимә менән, ҡайҙа, ҡасан булған ваҡиға.\nТелмәр ситуациянан тыш тыумай. Һәр бер ваҡиғаның урыны, ваҡыты, аралашыусыларҙың характеры, ролдәре була. Унан тыш, аралашыу барышында мотлаҡ хәл ителергә тейешле телмәр мәсьәләһе (проблемаһы) булыуы шарт. Проблемалы ситуацияларҙы дәрестә уҡытыусы булдыра. Ситуация тыуһын өсөн, фекер ҡаршылығы кәрәк. Бер үк проблемаға ҡараштарҙың төрлө булыуы уҡыусыларҙа бәхәс тыуҙыра. Дискуссияла ҡатнашып, уҡыусылар үҙҙәренең төрлө өлкәләге белемдәрен файҙаланып ҡына ҡалмай, уларҙы бер-береһе менән аралашыу ваҡытында сағыштыра, анализлай, һығымта яһай. Шулай уҡ сит кешенең фекерен тыңларға, үҙ фекерен иҫбатларға, реаль аралашыуҙа ҡатнашырға өйрәнә.\nКейс ике төрлө була. 1. “Ялан” – “полевые” (реаль фактик материал нигеҙендә). 2. “Кабинет” – “кабинетные” (уйлап сығарылған).\nҺәр дәресте планлаштырғанда уҡыусыларға тәҡдим ителгән эштәрҙе уйлап, һайланған эш төрөнөң ниндәй маҡсатта тәҡдим ителгәнен алдан уҡ анализлап, кәрәкле ярҙамсы материалдарҙы әҙерләп ҡуйырға кәрәк.\nКейс технологияһы тип уҡыу материалының папкаһын да йөрөтәләр. Кейс материалы – берҙәм мәғлүмәт комплексы. Ул өс өлөштән тора:\nаныҡ ситуацияның бирелеше (текст, һорауҙар, план);\nкейсты анализлар өсөн төрлө сығанаҡтарҙан ярҙамсы мәғлүмәт (таратма материал, схемалар, терәк һүҙҙәр, һүҙлектәр, документ копиялары, фото, публикациялар, газета-журналдар һ.б.);\nкейсҡа эштәр (күнегеүҙәр).\nКейс яҙыр өсөн өс мөһим әйбер булырға тейеш:\nбер төркөм кешеләр – уҡыусылар;\nваҡиғалар хронологияһы, ваҡыт – дәрес;\nреаль проблема, конфликт.\n– баҫма кейс (печатный);\n– мультимедиа кейсы (электрон дәреслектәр);\nКейс технологияһы – ул конкрет реаль ситуациялар, йәғни ысынбарлыҡта булған ваҡиғалар. Конкрет ситуациялар методы сит илдә теүәл технологик алгоритм булып инде, ә Рәсәй мәктәптәрендә ул бөгөн киң таралыу яулаған уҡытыу технологияларын күҙ уңында тота: проектлау, проблемалы, адаптив система, үҫтереүсе, компьютер, уйын. Актив уҡытыуҙа төрлө технологиялар ҡулланыла. Мәҫәлән:\n– уйын проектында уҡыусылар ниндәй ҙә булһа бер ситуация уйлап сығара (проекттың проблемаһы, маҡсаты билдәләнә), уҡыусының нимә өйрәнергә тейешлеге билдәләнә, төркөмдәрҙә эш ойошторола. Шунан сәхнәләштерелгән уйын буйынса һығымта яһала, дискуссия алып барыла;\n– ижади лабораторияларҙа уҡыусылар эҙләнеү, ижади эш, һөҙөмтәне яҡлау менән мәшғүл, улар презентация, видеофильм, экспедиция, һүрәт, ниндәй ҙә булһа байрам сценарийҙарын төҙөй ала;\n– информацион проектта уҡыусылар үҙҙәре мәғлүмәт таба, эштең һөҙөмтәһе газета, доклад, буклет рәүешендә, баҫма формала таратыла йәки Интернет селтәренә урынлаштырыла.\nУҡытыуҙа интерактив технологияларҙы бер бөтөн комплекста ҡулланыу кейс-технологиялар йәки ситуацияларҙы анализлау методы тип йөрөтөлә.\nКейс технологияһы буйынса уҡытыуҙы ойоштороу түбәндәгесә:\n– әҙерлек этабы (дәрескә тиклем). Маҡсаты: аныҡ ситуация булдырып, уның барышының маҡсатын, бурыстарҙы билдәләү;\n– таныштырыу этабы (дәрес барышында). Маҡсаты: реаль ситуацияға йәлеп итеү, материалды еңел ҡабул итеү юлын һайлау;\n– аналитик этап (кейсты тикшерә башлау). Маҡсаты: кейсты төркөмдәрҙә анализлау, проблеманан сығыу юлын эҙләү, дискуссия;\n– йомғаҡлау этабы (төркөмдәрҙең яуаптарын презентациялау). Маҡсаты: яуаптарын тыңлау, нигеҙләү (кейс буйынса төркөмдәрҙең һығымталары).\nСитуацияларҙы анализлау методының маҡсаттары:\nтәнҡит күҙлегенән фекерләү һәм анализлау күнекмәләрен үҫтереү;\nтеория менән практиканы бәйләү;\nдөрөҫ яуаптарҙы табыу юлын асыҡлау;\nяуаптарҙың альтернатив варианттарын баһалай белеү.\nБыларҙан тыш, кейс технологияларын ҡулланыу уҡыусыларҙы аралашырға, кеше алдында сығыш яһарға, үҙ фекерен яҡларға, иҫбатларға, сит кешенең фекерен тыңларға, хөрмәт итергә, анализларға өйрәтә. Ә иң мөһиме – балаларҙың белемгә ҡыҙыҡһыныуы арта, мотивация (теләк) уяна. Бындай уҡытыуҙың төп йүнәлеше: проблемалы ситуация булдырыу, аныҡ проблема ҡуйыу, проблеманы күмәкләп хәл итеү, төркөмдәрҙә эштең дөрөҫлөгөн тикшереү, дискуссия, диспуттар үткәреү, проект, презентациялар яһау. Уҡытыу нигеҙендә уҡыусыларҙа дәрес материалын танып белеүгә ҡыҙыҡһыныу тойғоһо уяна, эҙләнеүгә ынтылыш, шул эҙләнеүҙе үҙе дөрөҫ хәл итергә тырышыу теләге тыуа.\nУҡытыу процесын әүҙемләштереүсе кейс-технологияларға:\n– ситуатив анализ методы (конкрет ситуацияларҙы анализлау методы, ситуатив күнегеүҙәр һәм эштәр; кейс-стади);\n– инцидент методы;\n– ситуатив-ролле уйындар методы;\n– эшлекле корреспонденцияны тикшереү методы;\n– уйын проекты;\n– дискуссия методтары инә.\nШулай итеп, кейс-технология – ул реаль һәм шартлы ситуациялар нигеҙендә, ҡыҫҡа ваҡыт эсенә ҡоролған интерактив уҡытыу алымы.\nЦицерон: ”Иң яҡшы уҡытыусы – ул тәжрибә, практика”, – тигән. Әгәр ҙә беҙ кемдеңдер килеп уңыш серен бүләк итеүен көтһәк, бер нәмәгә лә өлгәшә алмаясаҡбыҙ. Һәр уҡытыусы, фантазияһын эшкә егеп, үҙ маҡсаттарын үҙе тормошҡа ашырырға бурыслы.\nБында шуны ла әйтеп үтеү мөһим: кейс технологияларынан мөғжизәләр көтөргә кәрәкмәй, унан ғына уҡыусылар вундеркинд булып китмәйәсәк. Был уҡытыу системаһы баланың интеллектуаль үҫешенә йоғонто яһай. Әгәр ҙә бала абстракт фекерләүгә өйрәнгән икән, ул тормошта йыш осрай торған хәлдәрҙә дөрөҫ юл таба аласаҡ, ләкин ниндәйҙер ситуация үҙ аллы хәл итеүҙе талап итһә, бала юғалып ҡалырға мөмкин.\nЯңылыҡтарҙан ҡурҡырға ярамай. Академик Ғайса Хөсәйенов: “Фән – ул икеләнеүҙәр менән башлана, ышаныс менән бөтә,” – ти. Барыһы ла үҙебеҙҙән тора. Эшебеҙ йәмғиәт алдында ғорурланырлыҡ булһын! Һоҡланыу ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра, ә ҡыҙыҡһыныу – мауығыуға һуҡмаҡ, мауығыу иһә белем донъяһына юл аса.\nСтәрлетамаҡ ҡалаһының 7-се мәктәбе уҡытыусыһы,


Өфөлә иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһын һайлаясаҡтар // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһын һайлаясаҡтар\n17:50, 30 марта 2010 Йәмғиәт\nРәми Ғарипов исемендәге Республика башҡорт гимназия-интернатында “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы-2010” төбәк-ара конкурсы асылды. Быйыл педагогик форумда 63 кеше ҡатнаша. Педагогтар Башҡортостандың төрлө ҡалаларынан һәм райондарынан ғына түгел, башҡа төбәктәрҙән дә: Ырымбур, Силәбе һәм Свердловск өлкәләренән килде. Быйылғы конкурста уҡытыусы ир-егеттәр күберәк.\nКонкурста ҡатнашыусылар “Ижади йөкләмә”, “Инновацион тәжрибәне күрһәтеү”, «Мастер-класс», «Халыҡ алдында лекция» һәм «Фекер алышыуҙар» номинацияларында үҙ оҫталыҡтарын күрһәтәсәк.\n— Конкурс программаһы ҡатнашыусының күнекмәләрен дә, мәктәптең ҡыҙыҡһыныусанлығын да күрһәтерлек итеп төҙөлгән, – тип һыҙыҡ өҫтөнә ала жюри рәйесе, профессор Әлфис Ғаязов. – Жюри дәрескә төп иғтибар бирәсәк, сөнки был уҡытыусы өсөн төп эш формаһы. Бөгөн һәр мәктәптә белем биреү һәм тәрбиәүи маҡсаттар сағылдырылған предметты уҡытыуҙың үҫешкән концепцияһы бар. Был концепциялар ҙур әһәмиәткә эйә һәм беҙ уларҙы ҡарауға ҡабул итәбеҙ. Мастер-класс – ул үҙ тәжрибәң менән уртаҡлашыу оҫталығын тулыраҡ сағылдырған эш формаһы. Телгә эйә булыу кимәлен асыҡлау өсөн теоретик задание ла ҡаралған.\nОйоштороусылар фекеренсә, “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы-2010” конкурсы уҡытыусы өсөн стимул булып тора, сөнки профессиональ үҫеш өсөн этәргес бирә. Шулай уҡ уҡытыусы эшенең сифатын яҡшыртырға, республика педагогтарының ҡаҙаныштарын Рәсәй кимәлендә күрһәтергә мөмкинлек бирә.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Өфөнөң 141-се мәктәбенән йәш уҡытыусы Гөлназ Мөхәмәтйәнова “Башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы” конкурсында еңеү генә түгел, Мәскәүҙә үткән Бөтә Рәсәй туған тел уҡытыусыларының мастер-класында ла еңеүгә өлгәште.\nТеги: уҡытыусы йылы, конкурс, башҡорт теле


Һәр кемдең дә сере була...\nБөгөнгө ҡунағыбыҙ — билдәле шағирә, талантлы журналист, “Аҡбуҙат” журналының баш мөхәррире, өс ир-егет әсәһе, шағир ҡатыны, һәр саҡ йәш, сибәр, оптимист була белгән Тамара Искәндәриә.\nИхласлыҡ . . . “ Илһамлы яҙмыштар ” рубрикаһында сыҡҡан бөтә һөйләшеүҙәрҙе лә ошо һүҙ менән бәйләп булыр ине. Бөгөнгө ҡунағыбыҙ — билдәле шағирә, талантлы журналист, “Аҡбуҙат” журналының баш мөхәррире, өс ир-егет әсәһе, шағир ҡатыны, һәр саҡ йәш, сибәр, оптимист була белгән Тамара Искәндәриә. Был әңгәмәлә Тамараны өр-яңынан асҡан һымаҡ булдым. Уның ижадын хөрмәт итеүсе “Ватандаш”уҡыусылары өсөн дә шағирәнең ғүмер, тормош, ижад хаҡында уйланыуҙары ҡыҙыҡлы булыр, тип ышанам.\n— Тамара, мин белгән әҙип һәм әҙибәләр араһында, аралашып йөрөүгә ҡарамаҫтан, йомаҡ булып ҡалған өс кеше бар. Шуларҙың береһе — һин. Байтаҡ йылдар “Башҡортостан ҡыҙы” журналында бергә эшләүебеҙ ҙә был серлелекте тулыһынса аса алманы. Хәҙер инде, шул көйөнә ҡалһын, әйҙә, тип уйлайым. Һин миңә ошолай яҡыныраҡ та һымаҡ әле. Бер уйлаһаң, серле лә булмағас, ниндәй шағирә инде ул, эйе бит?\n— Һәр кемдең дә сере бар инде ул. Донъя, йәшәйеш, ғөмүмән, серҙән тора. Әҙәм балаһы, бөтөнләй сере юғалып, яланғасланып ҡалһа, тормоштоң бер ҡыҙығы ла булмаҫ ине. Бына мин үҙем өсөн көн һайын яңы хәҡиҡәт асам. Ябай ғына нәмәләр ҙә күңелемдә эҙен ҡалдыра, һәр ваҡиғаны тормоштоң бер һабағы итеп күрәм. Үҙеңдән башҡаны әүлиә тип бел, тиҙәр халҡыбыҙҙа. Кеше менән танышҡанда уны бер асыш һымаҡ ҡабул итәм. Һәм, ысынлап та, шулай бит был! Юлдарыбыҙ тап булған икән, тимәк, унан нимәгәлер өйрәнеп ҡалырға тейешмен. Бер-беребеҙҙе аңлаһаҡ, бик һәйбәт, ләкин йыш ҡына беҙҙе аңламаған һәм бер ҡасан да аңламаясаҡ кешеләр менән дә аралашырға тура килә. Уларҙың һәләттәре, тормош фәлсәфәһе барыбер ҡыҙыҡлы, һөйләшеү-кейенеүе, ым-ишаралары — барыһы ла миндә һоҡланыу уята. Хатта әйтер инем, күңелемдә портреттар галереяһы бар, мин ул портреттарҙың бөтәһен дә яратам.\n— Ишембай — урман-тауҙарға, ялан-ҡырҙарға, йылға-шишмәләргә бай гүзәл төбәктәрҙең береһе. Һинең әҙәбиәткә килеүеңә һәм илһамланып ижад итеүеңә тыуған яҡтарыңдың, яҡташтарыңдың йоғонтоһо бар, тип уйлайһыңмы? Йыш ҡайтып йөрөйһөңмө? Әле ниндәй бәйләнештәһең? Балаларың әсәләре тыуып-үҫкән төбәкте үҙ итәме?\n— Тыуған яғым, ауылым тураһында күп һөйләй алам. Ғөмүмән, үткәндәрҙә ҡаҙынырға яратам. Хәҙергенең сәбәптәрен, сығанаҡтарын шулай эҙләйемме икән? Бәләкәй саҡта уҡ өй ҡыйығы аҫтындағы архив ҡыҙыҡһындыра ине. Илленсе-алтмышынсы йылдарҙа атай-әсәйем “Октябрь”, “Красная звезда” журналдарын алдырған. Шуларҙың йылдыҡын-йылға йыйып, бәйләп ҡуйылған һандарын һүтеп уҡыйым. Бик төшөнөп тә етмәйем. Халыҡ дошмандары кемдәр ул? Ниңә уларҙың балаларын күршеләре ишектән дә индермәгән? Бала аңына һыймаҫлыҡ һорауҙар менән әнейемдең башын ҡатырғанымды иҫләйем. Ул, әлбиттә, тура ғына яуап бирмәй: “Ҡайҙан таптың ул әҫәрҙәрҙе?” — тип аптырай.\nАуылдың үткәнен дә шулай атай-әсәйемдән, әбей-бабайҙарҙан ҡабат-ҡабат һөйләтәм, һөйләгән һайын был тарихтар үҙе бер бәйәнгә әйләнә, яңы биҙәктәргә, эпик төҫтәргә байый. Данлыҡлы Ҡармыш түбәһенән күсеп килгән Кенәй, Шәрип, Баязит исемле аҫаба башҡорттарҙың ҡарурманға һыйынып ҡына аҡҡан йылғаның бейек ярын төйәк итеүҙәре, шул йылғаның бер ярынан икенсеһенә ҡыялатып уҡ атыу ярыштары менән дан алыуы, ауылға әүлиәләр килеүе һәм, ошонда йәшәп, ерләнеүе, Уҫаҡлы Морон ауылының исеме яйлап Өс Уҫаҡ, унан Ҡыяуыҡ булып китеүе, граждандар һуғышында ҡыҙылдарҙың ауылды тупҡа тота яҙыуы... Бер ҡартатайымдың — хәҙрәти муллалар нәҫеленән, икенсеһенең, Питер янында хеҙмәт итеп ҡайтҡан кавалерист буденновсының, тәүге күмәк хужалыҡ рәйесе булыуы, Бөйөк Ватан һуғышында хәбәрһеҙ юғалыуы... Урмандар араһында юғала яҙып ултырған бер бәләкәй генә ауылдың үҙ иңенә ғәйәт ҙур, тәрән һынауҙар алғанын кескәй йөрәгем менән аңлап тетрәнәм. Ошо тетрәнеү миңә киләсәктә “Әүлиә” драмаһын яҙырға, “Тимер быуат” лиро-эпик поэмаһын тыуҙырырға этәргес көс бирәсәген ул саҡта белмәйем әле. Ҡайҙандыр дөрһөлдәп ишетелгән шартлау тауыштарына һиҫкәнеп, бала-сағалар менән уйнап йөрөгән еребеҙҙән өйҙәргә йүгерәбеҙ. Был турала тәүге шиғырҙарымдың береһендә былай тип тә яҙғайным:\nТетрәнеп таралдыҡ беҙ.\nҠурҡышып һарылдыҡ беҙ.\n— Тәҙрә ниңә зың-зың килә,\nӘллә туптан аталар?\n— Ҡурҡма, балам, ул бит бары\nШаһтауҙа таш ваталар...\nТыуған яғымдың ҡабатланмаҫ биҙәге — боронғо диңгеҙ ҡалдыҡтарынан торған шихандарҙың береһе Шәкетауҙы урыҫтар Шахтау тиһә, улар һүҙенә тура килтереп, беҙ ҙә Шаһтау тигән була инек. О, ул бит, ысындан да, Шаһ тау ине! Шихандарҙың иң ҙурыһы, батша тау ине. Стәрлетамаҡ ҡалаһы бөтә донъяға сода етештерҙе ул тауҙан... Ләкин “БелАЗ”, “КамАЗ”дар, һауа сымдары буйлап йөрөгән контейнерҙар еребеҙҙең йөҙөк ҡашы булған тауҙы “ашағанда”, үҫеп кенә килгән минең быуын кешеләренең йөрәге тетрәнмәгән тиһегеҙме ни? Ә инде хәҙер килеп Торатауға, Ҡуштауға, Йөрәктауға ошо сымдар үрелһә, ул йөрәктәр шартламаҫ, тип кем әйтә ала? Бынан утыҙ өс йыл элек яҙылған “Торатау” тигән ҙур шиғырым да шул хаҡта.\nЯҡташтарым — ғәҙеллек яратыусы, эшсән, егәрле кешеләр. Ялтыр-йолтор һүҙгә ышанып бармай улар. Ауылдаштарым, бигерәк тә олораҡ быуын менән, яландарҙа бергә эшләп үҫкәнгәлерме, бер ауыҙ һүҙҙән аңлашабыҙ. Атайым, һуғыш ветераны, колхозда эшләне, әнейем ауылда бик күптәрҙең тәүге уҡытыусыһы булды. Балаларым өсөн дә изге төбәк ул Ҡыяуыҡ. Кескәй саҡтарында оҙон йәйҙәр буйына шунда үҫтеләр.\n— Ата-әсәйең, туғандарың ҡәләм тибрәтә башлауыңды нисек ҡабул итте? Тәүге шиғри шәлкемдәрең, китабың ҡасан донъя күрҙе? Әҙәбиәт уҡыусыларының, әҙиптәрҙең роле хаҡында ни әйтерһең? Ижадҡа ынтылыш нәҫелдән килә, тип уйлайһыңмы? Ни өсөн мотлаҡ БДУ-ның филология факультетын һайланың? Мәктәп йылдары, студент тормошо күңелеңдә нисек һаҡлана? Уларҙы һине ижадҡа килтергән һуҡмаҡтар, йәки офоҡтар, тип әйтә алаһыңмы?\n— Ата-әсәйем йә врач, йә нефтсе булыуымды теләне. Тәүге шиғырҙарым әнейемдең ҡаты тәнҡитенә эләкте. Мин барыбер йәшереп яҙҙым, һәр байрамға шиғыр сығара торғайным. Бер ваҡыт “Башҡортостан пионеры” гәзитендә “Осҡон” конкурсы иғлан ителгәнен күрҙем дә, редакция адресына бик күп шиғыр, хикәйә ебәрергә тотондом. Бер нисәүһе гәзиттә сыҡты ла. Йәйге һандарҙың береһендә, ни күҙем менән күрәйем, еңеүселәр исемлегендә мин дә бар! Гәзит мине Бөтә Союз “Артек” пионер лагерына юллама менән бүләкләне. Донъя күреп, бер башҡа үҫеп ҡайттым унан. Әҙәбиәт, матбуғат юлынан китәсәгем асыҡ ине инде, ләкин мәктәпте тамамлағанда икеләнә төштөм. Яңылыш аҙым яһарға ҡурҡтым. Хыялым Мәскәүҙәге Әҙәбиәт институты ине. Унда уҡыу өсөн тормош тәжрибәһе кәрәк, тигән фекер менән Ишембай трикотаж фабрикаһына тегенсе өйрәнсеге булып эшкә барҙым. Ләкин бер йылдан кире уйлап, Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына инеп киттем. “Шоңҡар” әҙәби берекмәһенең әүҙем ағзаһы булдым. Өсөнсө курста уҡығанда, 1978 йылда, Яҙыусылар союзының шиғриәт секцияһында тәүге ҡулъяҙмам тикшерелде. Ким Әхмәтйәнов, Рәшит Шәкүр, Риф Мифтахов, Әсхәл Әхмәт-Хужа, Тимерғәле Килмөхәмәтов, Рәшит Солтангәрәевтар бик матур фекерҙәр әйтте. Билдәле әҙәбиәт белгесе, остаздарҙың остазы Ким Әхмәтйәнов ижадымды юғары баһаланы. “Тирәктәр” тигән шиғырыма ентекле анализ яһап: “Был шиғырҙы мин “Ағиҙел” журналының беренсе битендә баҫып сығарыр инем”, — тине. Студент сағымда “Ағиҙел” журналында ҙур ғына шиғри шәлкемем донъя күрҙе. Шиғырҙарым “Йәш көстәр” альманахында бер нисә йыл рәттән баҫылды. Тик тәүге китабымды нәшер итеүгә артыҡ яуаплы ҡараным, ахырыһы. 1982 йылда Өфөлә үткән республика ижади йәштәр конференцияһының асышы, тип нарыҡланһа ла, китабым бик һуңлап, 1987 йылда ғына, унда ла “дөйөм ятаҡ”та, нәшер ителде. Башҡортостан китап нәшриәте директорына китабымдың яҙмышы хаҡында һөйләшергә барғанымды әле булһа иҫләйем. “Һеҙ талантлы шағирә, китаптарығыҙ әле күп сығыр, ә быныһын айырым китап итеп сығара алмайбыҙ!” — тине ул. Урамға сыҡҡас, нәшриәт эргәһендәге ағастарға ҡарап ярты сәғәт буйына илап торғанымды һис онотмам. Шулай итеп, “Тояҡтар йыры” тигән шиғри йыйынтығым күҙ йәштәре аша донъя күрҙе. Икенсеһен, айырым китабымды — “Ер менән Күк араһында” тигәнен, 1992 йылда ғына утыҙ дүрт йәшемдә ҡулыма алдым. Шул уҡ йылда Башҡортостан Яҙыусылар союзына ҡабул иттеләр. Быларҙы ни өсөн һөйләйем? Хәҙер мин үҙем Яҙыусылар союзы идараһының шиғриәт секцияһы рәйесемен. Ҡулына яңы ғына ҡәләм алғандарҙың да, тормош тәжрибәһе аша килгән өлкән йәштәге ағай-апайҙарҙың да ижадын тикшерергә тура килә. Бер нәмәгә иғтибар итәм һәр саҡ: тикшергәндә әйтелгән хилафлыҡтарҙы бөтөрәме-юҡмы, авторыбыҙ тиҙерәк нәшриәткә ашыға. Унда ла бит камил әҫәрҙәр тәҡдим итергә кәрәк. Сейле-бешле китаптың булыуынан булмауы артыҡ. Ярай, хәҙер “Йәштәр тауышы” серияһы бар. Йәш быуын өсөн был ҙур ярҙам. Беҙгә ул тәтемәне.\n— Ижад уңыштарыңда талант менән тырышлыҡ нисбәттәрен нисек күҙаллайһың?\n— Ғәҙәттә, ниндәйҙер уңыштың нигеҙендә ни бары биш процент ҡына талант ята, туҡһан бише — тырышлыҡ, тигән фекер өҫтөнлөк итә. Миңә ҡалһа, был нисбәт кешеләрҙе әүҙемлеккә өндәр өсөн уйлап сығарылған. Әҙәбиәттә ҡоро тырышлыҡ менән йыраҡ китеп буламы икән? Графомандар ҙа тырыш, улайға китһә. Талант егәре — ул икенсе нәмә. Илһам ҡошон ҡойроғонан эләктереп алғанда талант эйәһенең маһир, арыу-талыуһыҙ хеҙмәте — уңыш нигеҙе. Илһам булмаһа, Аллаһы тәғәләнең дә рөхсәте юҡ, тигән һүҙ. Шиғыр үҙе килә. Һин уны тотоп алып, уй-фекерең, яҙмышың призмаһынан үткәреп, ҡағыҙҙа сағылдыраһың. Шул саҡтағы әҙерлегең, ҡыйыулығың, тормош тәжрибәң, тел байлығың баяғы тырышлыҡҡа бәрәбәр ҙә инде.\n— Донъя әҙәбиәтенә мөрәжәғәт итәһеңме? Ниндәй яҙыусыларҙың әҫәрҙәре күңел һәм ижад офоҡтарыңды киңәйтеүгә ярҙам итте? Ҡайһыларын ҡабат-ҡабат уҡый алаһың?\n— Донъя әҙәбиәте хаҡында хәбәрҙар булырға тырышам. Шулай ҙа үҙ менталитетыбыҙға ят булған нәмәләр менән ҡыҙыҡһынмайым. Йәшерәк саҡта Райнер Мария Рильке верлибрҙары, япон шиғриәте менән мауыҡтым. Испан шағиры Хименес бик оҡшай. Хименес утыҙ йыл иленән ситтә йәшәй, ныҡ һағышлана, шуға шиғырҙары бик моңло. Ғүмеренең ахырында ул бөтә ижадынан бер китаплыҡ ҡына шиғыр һайлап ала, оҙондарын ҡыҫҡарта. Шул китапты испан-рус телдәрендә күрергә тура килде. Һәм шуныһы ғәжәп: испанса шиғыр башҡортсаға еңел күсерелә икән, ул башҡортса яңғырай! Мауығып тәржемәләр яһаным. Габриэль Гарсиа Маркестың “Креслола ултырған иргә мөхәббәт йыназаһы” тигән монодрамаһын тәржемә иттем. Ысынлап та, фекерҙе үҫтерә, телде байыта. Һуңғы ваҡытта Ҡаратаулы (Черногория) илендә йәшәүсе билдәле балалар яҙыусыһы Душан Джуришич әҫәрҙәрен башҡортсаға ауҙарҙым, Алла бирһә, “Йәшел бесәй” исемле китап сығарасаҡмын. Душан Джуришич әҫәрҙәрен тәржемә иткәндә үҙемде тылсым донъяһына барып ингәндәй тойҙом. Был донъяла ел дә, ағастар ҙа, башмаҡтар ҙа, хатта ҡараңғылыҡ та йәнле, уйлай, тоя, һөйләшә. Өлкән йәштә булһа ла, Душан күңелендә сабый тойомлауын, зирәклеген, фекерләү рәүешен һаҡлаған. Был әҫәрҙәр балалыҡ иленә сикһеҙ һөйөү, йылылыҡ, наҙ менән һуғарылған. Уларҙы тәржемә итеү күңелемә көс, ижадыма төҫ бирҙе, тиһәм дә, арттырыу булмаҫ. Балалар өсөн әҫәрҙәрҙең ниндәй булырға тейешлеге хаҡындағы уй-фекерҙәремде нығытты улар. Беҙҙә йыш ҡына кескәйҙәрҙең күңел донъяһын бер таҡтаға һалып ҡарайҙар. Бала уйҙарының да тәрән, фәлсәфәүи булыуы мөмкин икәнлеге шик аҫтына ҡуйыла, улар ҡатмарлы булырға тейеш түгел, тип барыла. Шул уҡ ваҡытта сабыйҙарҙың хәҙерге заман технологияларын күҙ асып йомған арала үҙләштереүе, һәр өлкән кешене ғәжәпкә һалһа ла, иҫәпкә алынмай. Ә бит ошо хәл генә лә кескәй бала фекерләүенең тиҙлеге һәм ғәйәт ҡатмарлылығы тураһында һөйләй. Кешелек миллион йылдар буйына үткән юлды бер ҡул бармаҡтары хәтлем генә йылда үт тә, нисек инде шулай булмаһын! Был ваҡытта Антуан де Сент-Экзюпери, Агата Кристи әҫәрҙәрен иҫкә төшөрөү ҙә урынлы: ниңә һуң улар, сабыйҙарҙың башын “бутап”, шундайын да фәлсәфәүи төшөнсәләр хаҡында һүҙ йөрөтә?! Бөтә донъя сабыйҙарының, шул китаптарҙа үҫә-үҫә, миһырбанлы, оло йәнле, еңелмәҫ, сағыу шәхестәр булырға ынтылыуы беҙҙең әҙәбиәт әһелдәрен дә уйландырырға тейештер ул.\nБалалар донъяһын артыҡ ябайлаштырып ҡарау уларҙан хеҙмәтселәр әҙерләү сәйәсәтенән килә. Эшсе-крәҫтиән дәүләтендә был хатта доктрина кимәленә күтәрелгәйне бит инде. Аҙағында иһә — беҙ быны үҙ күҙҙәребеҙ менән күреп беләбеҙ — хеҙмәтсе-хыялыйҙар иле, бер килеп, тарҡала! Бына ҡайҙа килтерә ул балаларға бәләкәйҙән ябайлаштырып, хеҙмәтсе итеп ҡарау сәйәсәте. Тауыҡтарға ем бирә, утын яра, һыу ташый, гөлгә һыу һибә, тип маҡтап яҙылған шиғырҙарҙы балалар үҙ итмәй, сөнки унда үҙҙәре өсөн яңылыҡ тапмай. Әлбиттә, был эштәрҙе өйрәтергә кәрәк, шик тә юҡ! Ләкин ниндәй генә эшкә өйрәтмә, сабый өсөн асыш, күңел талпыныуы, сер, мөғжизәле уйын мөһимерәк икәнен күҙ уңынан ысҡындырмау зарур.\nӘле Йәләлетдин Руми ижады менән ҡыҙыҡһынам. “Йәшерен Мәғәнә хаҡында поэма”һын тәржемә итәм. 2013 йылда Төркиәлә ТӨРКСОЙ-ҙың егерме йыллығына арналған “Ебәк юл шағирҙары” Халыҡ-ара фестивалендә Башҡортостан исеменән ҡатнашырға тура килгәйне. Кония ҡалаһында Румиҙың кәшәнәһендә булып, бик илһамланып ҡайтҡайным. Кәшәнә эсе ғәжәйеп ине... Һөйләп кенә аңлатырлыҡ түгел. Донъяның төрлө илдәренән, төрлө милләтле кешеләр Мәүләнә (уны шулай тип йөрөтәләр) ҡәберенә килгән, уның бөйөк фәлсәфәһе менән үҙҙәренең Аллаһы тәғәләгә булған доғалары-ялбарыуҙарын һуғара. Шулай уҡ Ҡөрьән аяттары — һәр кемдең телендә.\nЙәләлетдин Румиҙың 22-се быуын бүләсәре айырым йортта беҙҙе, Ебәк юл шағирҙары фестивалендә ҡатнашыусы туғыҙ кешене, бик йылы ҡаршы алды. Олатаһы тураһында ҡыҙыҡлы нәмәләр һөйләне. Фарсы телендә яҙһа ла, Руми төрки сығышлы икән ул. Был бөйөк фәйләсүф иҫтәлегенә бөтә донъя баш эйә.\n— Шағирә итеп үҙеңде ҡасан хис итә башланың? Нимә ул илһам һинең өсөн? Уның саҡырып та килмәй торған саҡтары бармы? Шул саҡта ниндәй саралар күрәһең йәки көтөп кенә йөрөйһөңмө?\n— Әллә, мин әле лә үҙемде шағирә итеп хис итмәйем ул! Шиғыр — бәләкәйҙән дуҫым, юлдашым. Шиғыр сығармаған ваҡытымды хәтерләмәйем. Ә, юҡ, хәтерләйем: балаларым тыуғас, тәҙрә төптәрен тултырып гөл үҫтергән, ғаилә бөтөнлөгөн хәстәрләгән тырыш хужабикә сағымда, йәки “Йәшлек” гәзитендә, радио, телевидениела бар донъямды онотоп эшләгәнемдә шиғыр бер аҙ ситкә китеп торҙо, ахырыһы. Үҙенә күрә ижади көрсөк тә булғандыр, бәлки, үҫеш юлы ябай ғына булмай ҙа инде. “Башҡортостан” гәзитенә әҙәбиәт бүлеге мөдире итеп саҡырылғас, илһамлы ижад донъяһына сумдым. Әлегәсә үҙем иң һәйбәте тип иҫәпләгән китабым — “Ете даръям” донъя күрҙе. “Ватандаш”, “Башҡортостан ҡыҙы” журналдарында инде шиғриәт толпарының ебәк ялын үрелеп үргән мәлдәрем әҙ булманы. “Аҙнабикә”, “Көн менән Төн сиге” тигән шиғри йыйынтыҡтарым сыҡты. “Аҡбуҙат”ҡа баш мөхәррир булып килгәс, үҙем өсөн тағы бер киң донъя — балалар әҙәбиәтен астым. Астым, тиеү, моғайын, бигүк дөрөҫ тә булмаҫ, сөнки мин “Йәншишмә” (элекке “Башҡортостан пионеры”) гәзитендә туғыҙ йыл балалар өсөн ижад иттем һәм сабыйҙар, кескәйҙәр өсөн яҙыу серҙәрен төбөнән беләм. Яҙған саҡта һиңә мөлдөрәп ҡарап торған самими бала күҙҙәрен, уның эскерһеҙ күңел донъяһын иҫтә тоторға кәрәк. Саҡ ҡына дөйөм һүҙгә мауыға йә нотоҡ уҡый башланыңмы, бала шундуҡ ҡарашын ситкә йүнәлтә. Балаларға тәғәйенләнгән хикәйәләрем, әкиәттәрем, шиғырҙарым күп йыйылып киткәйне. Заманында Динә Талхина нәшер итергә дәртләндергән “Шашка иленә сәйәхәт”, “Бәрәкәтле көн” тигән китаптарым, ниһайәт, бер-бер артлы донъя күрҙе, әлхәмдүлилләһ.\nИлһамды юғары көс бирәлер, тип уйлайым. Ул булмаһа, үҙемде көсләп яҙмайым. Кәрәк өсөн генә яҙылған бер ҡалыптағы шиғырҙар тиҙ үк ялҡыта бит халыҡты. Ижади табыштарым араһында “Ер менән Күк араһында”, “Ете даръям”, “Моң-тәлгәш” тигән китаптарымды атар инем. Төҙөлөшө, йөкмәткеһе яғынан үҙенсәлекле килеп сыҡты улар. “Ағиҙел” журналында Әнғәм Хәбировтың “Шағирҙар дуэты” тигән мәҡәләһен уҡып аптырап киттем: утыҙ йыл буйына ижадымды эҙмә-эҙлекле күҙәтеп барған! Ә мин, ижадымды әҙәбиәтселәр күрмәй, тип уйлағайным. Әйткәнемсә, үҙеңде шағирә итеп тойоу һәм Шиғриәт ғали йәнәптәренә, халҡыңа эскерһеҙ хеҙмәт итеү — икеһе ике нәмә икән шул.\n— Университет тамамлағандан алып Башҡортостан матбуғатына хеҙмәт итәһең. Икенсе эшкә күсергә, тигән теләгең булманымы? Журналистика һәм әҙәбиәт күңелеңдә нисек килешеп йәшәй? Бер-береһенә ярҙам итәме улар, әллә, киреһенсә, ҡамасаулаған саҡтары күберәкме?\n— Эйе, университетты тамамлағас та “Башҡортостан пионеры” гәзитенә мәктәп бүлеге хәбәрсеһе итеп эшкә алдылар. Республиканың арҡырыһын буйына йөрөп сығырға тура килде командировкаларҙа. Мин бармаған ауыл, мәктәп ҡалмағандыр ул! Мәктәп бүлегендә эш ҡаты, аҙна һайын яңы урындан репортаж, һүрәтләмә, хәбәр ташып ҡына тораһың! Балаларың бәләкәй, тип, йәлләп тороусы юҡ. Һәр һанды энәһенән ебенә хәтлем тикшереп, тавтология йәки стиль буталсыҡтарын бер-беребеҙгә тура ҡарап әйтә инек. Үҙенә күрә бик яҡшы журналистика һабаҡтары булған. Туғыҙ йыл эшләнем унда, яратҡан гәзитемә, ул саҡтағы баш мөхәррир Сафуан Әлибаев, уның урынбаҫары Рәмил Йәнбәков, бүлек мөдирҙәре Һәҙиә Яҡупова, Зөһрә Ҡотлогилдина, Әлфинур Вахитова, Диана Килдина, үҙем кеүек хәбәрселәр Йомабикә Ильясова, Әлисә Ниғмәтуллина, Зөбәржәт Миңлебаева, рәссам Юрий Чувилихиндарҙан торған тәүге хеҙмәт коллективыма рәхмәтлемен. Баштан уҡ дөрөҫ йүнәлеш биргән миңә улар. Һүҙ ҡеүәһе, тел байлығы, үҙ шәхесең менән мауыҡмау, тотанаҡлыҡ, кеше уҡымаҫлыҡ, бала аңламаҫлыҡ һүҙбәйләнештәрҙе ҡулланмау, һөйләм төҙөлөшөн бутамау, “йылы, йәнле” яҙыу стиле аҙаҡ һәр эшләгән еремдә — гәзит-журналдамы, йә иһә радио-телевидениеламы — бик ярап ҡалды, хеҙмәттәштәрем тарафынан юғары баһаланды. Юҡһа, ҡайһы бер журналистар, хәҙергеләр бигерәк тә, үҙ ваҡытында шундай һабаҡ алмағанға күрәлер инде, хәбәрсе этикаһын белмәйҙәр, айырыуса “мин-минлек” менән ауырыйҙар, мәҡәләлә “мин” тигән һүҙҙе бик күп ҡулланалар, әңгәмәләшкән геройҙарынан үҙҙәрен юғарыраҡ ҡуялар — гәзит уҡыусы быны шундуҡ күреп ала, күңеле ҡайта. Республика матбуғатын ҡайһы берҙә стена гәзите һымаҡ осһоҙлатып ебәрәләр. Үҙ-ара тәнҡит, профессиональ оҫталыҡ тураһында фекер алышыуҙар һирәгәйгәнгә шулай килеп сығамы икән? Әллә, ғөмүмән, профессионалдар әҙәйҙеме? Улай тиһәң, журналистарҙы күмәртәләп әҙерләп торалар. Хатта, яңы стандарттар буйынса, журналислыҡҡа уҡымаған элекке гәзитселәр алдында уларҙың баҙары юғарыраҡ та! Тик матбуғатты улар ҡулына ғына ҡалдырып булмай әлегә.\nИжадымда журналистика өҫтөнлөк алған мәлдәр, бөтә күңел көсөмдө мәҡәләләргә йә тапшырыуҙарға биргән ваҡыттарым күп булды. Ярты йыл буйына эш хаҡы алмауға ҡарамаҫтан, “Йәшлек” гәзитенең тәүге һандарын сығарыусы энтузиастарҙың береһе, был баҫманың тәүге һаны буйынса дежур булыуым хаҡында ғорурланып әйтә алам. Башҡортостан радиоһында, иҫләйем, эфирға аҙнаһына дүртәр тапшырыу сығарған саҡтарым булды. “Каруан”, “Телем минең”, “Миһырбан” һәм “Волга менән Урал араһында” тигән Рәсәйҙең алты республикаһы радиожурналы. Һәр береһенә материал табып та өлгөртөргә кәрәк бит әле! “Каруан”ды ике телдә — русса һәм башҡортса алып бара инем. Тапшырыуымдың ҡунаҡтары — донъя күреп ҡайтҡан ҡыҙыҡлы, күренекле кешеләр. Бер ваҡыт шулай (ул саҡта Башҡортостан Фәндәр академияһында эшләй ине) Ишмөхәмәт ағай Ғәләүетдинов: “Хәҙер һинең тапшырыуыңа сенсация алып киләм”, — тип шылтыратты. Һәм, ысынлап та, ул йылдар өсөн ғәйәт ҙур ваҡиға булырлыҡ хәбәр ине ул. Төркиәнән Зәки Вәлидиҙең ҡатыны Назмиә ханымдан иҫтәлекле ҡомартҡы — бөйөк төркиәтсенең Америка университетында халыҡ-ара симпозиумда яһаған сығышы яҙмаһы. Унда башҡорт теле тураһында һөйләй һәм саф Егән диалектында: “Бытбылдыҡ, бытбылдыҡ! Таң атҡансы юҡ булдыҡ...” — тигән һүҙҙәре булған өҙөк килтерә. Шулай итеп, Ишмөхәмәт ағай менән ошо яҙманың тарихы, уны Өфөгә алып ҡайтып етеү мажаралары тураһында ярты сәғәтлек тапшырыу эшләп ташланыҡ. Эфирҙа, республика халҡын һөйөнсөләп: “Етмеш йылдан артыҡ был тауыш Башҡортостанда ишетелмәне. Ниһайәт, Вәлидиҙең тауышын тыңлағыҙ, ул үҙ халҡына ҡайтты!” — тип рухланып һөйләгәнемде һис онотмам. Күпмелер ваҡыт үткәс, ошо уҡ яҙма башҡа тапшырыуҙарҙа ла ҡулланылды, әммә журналистикала ниндәйҙер теманы беренсе булып асыу — ҙур мәртәбә һәм профессиональ кимәл күрһәткесе. Аллаға шөкөр, ундай шатлыҡлы мәлдәрем байтаҡ булды. Әйткәндәй, Вәлидиҙең ҡыҙы Иҫәнбикә Туған менән интервьюны ла Башҡортостанда иң беренсе булып мин эшләнем. Ул саҡта Вәлиди исеме рәсми танылыу яуламағайны әле. Эшһеҙлек, социаль мәсьәләләр, миһырбанлыҡ төп темалар ине. Башҡорт теле яҙмышына ҡағылған “Телем минең” программаһына арҙаҡлы ғалимдарыбыҙ Ғәли Сәйетбатталов, Фәнүзә Нәҙершина, Рәшит Шәкүр, Фирҙәүес Хисаметдинова, Эрнст Ишбирҙиндарҙы саҡырып, бик ҡыҙыҡлы һөйләшеүҙәр алып бара торғайныҡ. Тапшырыуҙы кеше тыңлаһын өсөн, ике тел биҫтәһен уйлап сығарҙым — улар үҙ-ара бәхәсләшеп, телде бутап, һорауҙар бирә лә, артабан ғалимдар менән әңгәмә башлана. Тел биҫтәләрем ул саҡтағы студенттар, хәҙер мәғлүмәт сараларында билдәле кешеләр Риф Арыҫлан менән Тимур Яҡупов ине. “Ҡуласа” тапшырыуын астым. Фильмдар авторы булдым. Әхиәр Хәким ижады һәм тормошона арналған “Йылдарым” нәфис-документаль фильмы өсөн сценарий яҙып, уны атаҡлы режиссер Әмир Абдразаҡов экранға сығарҙы. “Башҡортостан” гәзитендә Мәскәүҙә, Ырымбурҙа үткән Башҡортостан Республикаһы көндәрен яҡтыртыусы командала эшләнем. “Мәрхәбә, Башҡорт иле!” тигән ҙур күләмле, дауамлы мәҡәләм киң резонанс алды. Яҙыусылар менән әңгәмәләрҙән Мостай Кәрим менән эшләгән “Шатлыҡ ҡанатлы заттан ул...” тигәне ныҡ иҫтә ҡалған. Уны Мостай ағай хатта үҙенең ҡайһылыр томында ла сығарҙы.\nШиғриәттең дә барлыҡ булмышымды ялмап алған саҡтары булды. Шиғырҙар бик йыш хәбәрсе юлдарында тыуҙы. Моғайын, бер-береһен ахыр сиктә тулыландырып торалыр улар — журналистика һәм әҙәбиәт.\n— Башҡа өлкә-республикаларҙағы әҙиптәр менән бәйләнеш тотаһыңдыр, ундағы әҙәби мөхит беҙҙекенән айырыламы? Башҡорт әҙәбиәте, уларҙыҡы менән сағыштырғанда, кимәл яғынан нисегерәк? Әлеге Рәсәй әҙәбиәтенән кемдәрҙең әҫәрҙәрен уҡырға тәҡдим итәһең?\n— Рәсәйҙәге әҙәби мөхиттән башҡорт әҙәбиәте мөхите артыҡ айырылмай. Әҙәбиәткә үтеп ингән уртаҡуллыҡ, графоманлыҡ күренеше һәр урынға ла хас. Хәҙер, аҡсаң булһа, китап сығарыу ҡыйын түгел, китап ижади юғарылыҡты билдәләмәй. Хатта, әйтер инем, ҡайһы бер бик ҙурҙан ҡубып үткәрелгән, хәтәр исемдәр менән аталған ижади конкурстарҙың, дөйөм мәҙәниәткә һалған өлөшө ҙур булһа ла, әҙәбиәткә яһаған зыяны хаҡында уйлап ҡараған кеше бармы икән? Хәҙер, интернетты асһаң, әҙәби конкурстарҙың иҫәбе-һаны юҡ. Һәр береһендә китап сығарырға тәҡдим итәләр. Үҙ иҫәбеңә, әлбиттә. Мин үҙем дә бер нисәһендә ҡатнаштым. Рәсәйҙә (Мәскәүҙә, Коломнала) сыҡҡан бер нисә шиғри йыйынтыҡта авторҙашмын. Урыҫ уҡыусыһына шиғырҙарыңды еткереү һәйбәт, әлбиттә. Ләкин быны әҙәби кимәл күрһәткесе тип танырға буламы икән? Икеләнәм.\nХәҙерге Рәсәй әҙәбиәте — күп тармаҡлы. Уның белгесемен, тип әйтә алмайым. Мин белгән айырым шәхестәр — Мәскәүҙән Инна Ростовцева, Владимир Коробов, Любовь Абаева, Павлодарҙан Ольга Григорьева, Ҡабарҙы-Балҡар еренән Моталип Беппоев, Аскер Додуев, Дағстандан Магомед Ахмедов, Ҡаҙағстандан Алмагөл Бауыржан, Үзбәкстандан Әғзәм Обидов, Әзербайжандан Әлемдар Яббарлы, Ғағауз еренән Любовь Чимпоеш, Төркиәнән Илтер Йәшелай, Ҡырымдан Сейран Сөләймән, Ираҡтан Имат Ләйләни — улар поэтик һүҙ оҫталары, һәр береһе үҙ халҡының илсеһе, тылмасы. Улар менән осраштырғаны өсөн яҙмышыма рәхмәтлемен, ижадтарын мөмкин тиклем күҙәтеп барырға тырышам.\n— Тәржемәселәр менән нисек эшләйһең, ҡайҙан табаһың уларҙы? Тәржемә мәсьәләһен хәл итеүҙә ҡәләмдәштәреңә һәм союз етәкселәренә ниндәй тәҡдимдәрең бар?\n— Тәржемәселәремдән уңдым, тип әйтә алам. Был турала уйлап та бирмәй йөрөгәнемдә, 90-сы йылдар башында, Ғәзим ағай Шафиҡов, шиғырҙарымды һорап алып, тәржемә итеп, “Известия Башкортостана” гәзитендә “Мускул поэзии” тигән баш һүҙ менән баҫып сығарҙы. Роберт Палдең “Башҡорт теле” тигән шиғырыма тәржемәһе “Дастан о Башкортостане” тигән китапта донъя күрҙе. Башҡорт әҙәбиәтен тәржемә итеү үҙенән-үҙе барған һымаҡ ине ул саҡта. Ә бит был Яҙыусылар союзының хәстәрлекле хеҙмәте булған! Хәҙер килеп, тәржемәгә, йәки һүҙмә-һүҙ руссаға ауҙарыуға түләү ҡаралмағас, уны эшләү мәнфәғәте лә бөткән кеүек килде лә сыҡты. Мостай Кәримдәр заманында Рәсүл Ғамзатов, Ҡайсын Кулиев, Давид Көгөлтинов һәм башҡа билдәле яҙыусыларҙың илдең мәҙәни йөҙөндә ҙур урын алып тороуы шул тәржемә мәсьәләһенең дәүләт тарафынан тейешле кимәлгә ҡуйылыуы арҡаһында булды ла инде! Был мәсьәлә бик мөһим, уны хәл итергә кәрәк. Әлеге ваҡытта һәр яҙыусы үҙ мөмкинлегенә ҡарап тәржемә яһата.\nМәскәүҙә йәшәүсе Венера Думаева-Вәлиева “Аҙнабикә” поэмамды үҙе һорап алып тәржемә итте. Владимир Коробов, Ольга Григорьева, Светлана Чураева, Айҙар Хөсәйенов, Николай Граховтарға рәхмәтем ҙур. Ә бына Сергей Янаки менән беҙҙе ысын ижади дуҫлыҡ ептәре бәйләне. Башта “Бельские просторы” журналында бер шиғри шәлкем тәржемәһен баҫтырҙыҡ. Унан, Аллаһы тәғәләгә тапшырып, ҙур эшкә тотондоҡ: 2014 йылда “Ағиҙел” журналында сыҡҡан “Тимер быуат” тигән лиро-эпик поэмамды тәржемәләүгә. Поэма ҙур, күп планлы, ғәйәт киң һәм тәрән ҡатламдарҙы үҙ эсенә ала. Әйткәндәй, бер ҡыҙыҡ күренеш. Унда быуаттар аша осоусы башҡорт уғы тураһында “Оса уғым, оса ғына...” тигән юлдар рефрен булып ҡабатланып килә. Ә бит поэманы яҙғанда әлеге кеүек “Мәргән уҡсы” хәрәкәте лә, уҡ атыу күнекмәләре лә юҡ ине. Мәғлүмәт һауала осоп йөрөй, тигәндәре шул булалыр инде! Хәҙер ниндәй киң йәйелдерелде ул күренеш! Әҫәрем дә заманына мас булды ла ҡуйҙы, алданыраҡ яҙылһа ла. Поэманы тәржемә итер өсөн Сергейға уҡсы һөнәрен дә, Ҡөрьәнде лә, “Урал батыр” эпосын да, башҡорт ихтилалдары тарихын да, суфыйсылыҡты ла, әүлиәләрҙе лә, Башҡорт кавалерия дивизияһы юлын да өйрәнергә, хатта нисек итеп атты дағаларға тигән һорауға яуап та эҙләргә тура килде. Был тиклем һынауҙарға һәр тәржемәсе лә йөрьәт итмәҫ ине. Сергей Янаки, талапсанлығыма, күп тапҡырҙар яңынан эшләтеүемә ҡарамаҫтан, алдына алған маҡсатынан йөҙ бормайынса, поэманы тәржемәләүҙе юғары кимәлдә башҡарып сыҡты. “Железный век”тың журнал варианты “Ватандаш”тың 2017 йылғы 4-се һанында баҫылды. Шулай уҡ июндә “Бельские просторы” журналында ошо поэманың “Деревенские кузни” тигән өҙөгө донъя күрҙе. Алла бирһә, Сергей Янакиҙың шиғырҙарыма тәржемәләренән яңы шиғри шәлкемдәр “Истоки”, “Вечерняя Уфа” гәзиттәрендә баҫыла. Былтыр рус теленә тәржемәләрҙән торған “Каменная река” тигән китабымды ҡулыма алғайным. Быйыл иһә — “Железный век”, иншалла, оҙаҡ көттөрмәҫ, тигән хыялдамын.\nШиғырҙарымды татарса — Рәдиф Ғаташ “Ҡазан утлары” журналында, Гөлнур Ҡорбанова “Мәдәни жомга” гәзитендә, балҡарса — Моталип Беппоев “Менги тау” журналында, русса — Владимир Коробов “Литературная Россия” гәзитендә һәм “Дружба народов” журналында, тағы ла Ольга Григорьева Павлодарҙа сыҡҡан журналда яңғыратты. Әйтергә кәрәк, быны улар үҙ теләге буйынса башҡарҙылар. Рәхмәттән башҡа нимә әйтәһең инде? Черногорияла ҡаратаулы телендә Душан Джуришич тәржемәһендә балалар өсөн “Сүл буйлап ташбаҡа барған...” тигән китабым сығырға тора, иншалла. Әҙәбиәттәр дуҫлығына ошолайтып үҙ өлөшөбөҙҙө индерәйек әле, тим.\n— Беҙҙә тәнҡит мәсьәләһе нисек тора, тип уйлайһың? Был өлкәне яйға һалып буламы икән? Бә лки, тәнҡиттең әлеге заманда кәрәге лә юҡтыр?\n— Тәнҡит мәсьәләһе һәр ваҡыт бар, буласаҡ. Тәнҡит әҙәби әҫәр артынан эйәреп килә һәм бары тик ул ғына милли әҙәбиәтте алға этәрә. (Һәм, әлбиттә, тәржемә). Ләкин әҫәр кешеләрҙең күңелен яулай алмаһа, тәнҡит уны күпме күтәрмәһен, маҡтамаһын, әҙәбиәт тәгәрмәсе алға китмәй ҙә ҡуя. Йәки, киреһенсә, әҫәр шәп булып та, уны тәнҡит күрмәмеш тә белмәмеш икән, ул үҙ-үҙенә ҡойо ҡаҙый. Тәнҡитһеҙ алға барыш юҡ, тимәк, был ваҡытта милли әҙәбиәт стагнация осорон кисерә. Республика матбуғатында ара-тирә Әнғәм Хәбиров, Зәки Әлибаев, Рауил Бикбаев, Ғәҙилә Бүләкова, Гөлфирә Гәрәева, Фәнил Күзбәков мәҡәләләрендә хәҙерге әҙәбиәткә байҡау яһалып тора. Әлбиттә, был ғына етмәй. Ләкин, бөтөнләй ҡытлыҡ кисерәбеҙ, тип яр һала алмайбыҙ, шөкөр.\n— Оҙаҡ йылдар аңлашып ғүмер иткән ике талантлы шағир ғаиләһе — уникаль күренеш инде ул. Тормош иптәшең Хисмәтулла Юлдашев менән нисек таныштығыҙ? Пар һандуғас бер ояла— уның уңай һәм ҡыйын мәлдәре нимәлә? Бер-берегеҙгә яңы шиғырҙарығыҙҙы уҡып, тәнҡитләшәһегеҙме, аңлашаһығыҙмы, ижад процесында бер-берегеҙгә юл ҡуяһығыҙмы?\n— Хисмәтулла Мәскәүҙәге М.Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡып йөрөй ине. 1982 йылдың йәйендә Өфөгә китап сығарыу хәстәре менән ҡайтҡайны. Матбуғат йортоноң баҫҡыстары буйлап менеп барһам, ул төшөп килә. Электән дә белә инем уны, ижади йәштәр конференцияһында танышҡайныҡ. Һүҙгә һүҙ эйәреп, һөйләшеп киттек, аҙаҡ айырылмаҫ дуҫтар булдыҡ та ҡуйҙыҡ инде. Яҙмыш сәстәребеҙҙе бәйләне. Ижад икебеҙ өсөн дә төп урында торҙо. Бер-беребеҙҙе тәнҡитләгән саҡтар күп булды, “өй семинары” ҡаты ине. Шуғалыр ҙа беҙ әйләнгән һайын шиғыр яҙып, китап сығарып йөрөмәнек, графоманлыҡ сирен йоҡторманыҡ. Иң мөһиме — үҙ-үҙең, намыҫың һәм кешеләр алдында алдашмау икәнен ныҡлы белдек. Аллаға шөкөр, хәҙер инде башҡорт шиғриәтендә икебеҙ ике майҙан тотабыҙ, юлдарыбыҙ төрлө. Әнғәм Хәбиров “Ағиҙел” журналында беҙҙең хаҡта “Шағирҙар дуэты” тигән мәҡәлә яҙып сыҡты, унда ла ижади йөҙөбөҙҙөң төрлөлөгөн һыҙыҡ өҫтөнә ала.\n— Килен булараҡ Хисмәтулланың ата-әсәһенә, туғандарына нисек ярай алдың? Әле аралашып йәшәйһегеҙме? Иреңдең тыуған яҡтарын, яҡташтарын үҙ итә алдыңмы? Улар хаҡында ла шиғырҙар яҙыламы?\n— Ырымбур өлкәһе Александровка районы Иҫәнгилде ауылында йәшәүсе ҡәйнәм Сәлимә Әхмәҙулла ҡыҙы, биш бала менән йәшләй тол ҡалып, бөтәһен дә аяҡҡа баҫтырған, үҙаллы тормош юлына сығарған көслө рухлы кеше. Йыш аралашыу мөмкинлеге булмаһа ла, ҡайтып, хәлен белешеп торабыҙ. Ҡәйнәм башҡорт әҙәбиәтен яҡшы белә, үҙе лә мәҡәл, әйтемдәр менән генә һөйләшә. Ырымбур башҡорттарының йор, һутлы телен Фариза, Сәриә, Фатима әбейҙәребеҙҙең телмәренән яратып ҡабул иттем. Иҫәнгилде, Ҡотос, Аҡтин, Кәнсер ауылдарында Агишевтар бик күп. Сәғит Агиш та — Иҫәнгилденән. Тәү күргәндән үк үҙ иттем ырымбурҙарҙы. Улар көслө рухлы, ихлас. Даланың үҙе кеүек асыҡ. Ҡатын-ҡыҙҙар бик ҡыйыу, талапсан, ирҙәр егәрле, йомшаҡ күңелле. Әле яңыраҡ Туҡ-Соран башҡорттары фольклоры байрамында булып, илһамланып, рухланып ҡайттыҡ. Барса туғандар бер-береһен ихтирам итеп, ҡатнашып йәшәйбеҙ. Сайма, Минзиә бикәстәрем, Хөсәйен, Хәбир ҡәйнештәрем — кешегә ярҙамсыл, изге күңеллеләр. Ҡәйнәмә арнап яҙған шиғырым “Каруанһарай” гәзитендә лә сыҡҡайны.\n— Ижади ғаиләлә өс улан үҫте. Балаларыңдың иң мәшәҡәтле һәм кескәй, үҫмер саҡтарында ла һәр саҡ мөләйем, сибәр, һомғол буйлы, нәзәкәтле булып ҡала алдың. Афарин, Тамара! Оло мөхәббәтеңдең дә роле ҙур булғандыр, тип уйлайым. Пенсия йәшендә лә гөрләтеп эшләп йөрөүеңдең, илһамланып ижад итеүеңдең һәм һоҡланырлыҡ ҡатын-ҡыҙ булыуыңдың сере нимәлә?\n— Ундай сер бармы икән ул? Тормошто яратыуҙыр, бәлки! Төңөлөрҙәй саҡтарҙа ла төңөлдөрмәҫ көстө ижадта табам. Был донъяла бөтә нәмә һабаҡ өсөн бирелгәнен аңлау ҙа ҡотҡара ауыр саҡта. Рух донъяһын таныйым, Бөйөк Илаһҡа табынам. Намаҙға баҫҡанмын, ураҙалар тотоп таҙарынам.\n— Уландарығыҙ ниндәй һөнәрҙәр һайланы? Һеҙҙең ижади юлдан китергә теләктәре булманымы? Уларҙы рухташтарыбыҙ, тип әйтә алаһыңмы? Ҡәйнә булараҡ, үҙеңде нисек һиҙәһең? Йәш ғаиләләр менән уртаҡ тел табып буламы?\n— Өлкән улыбыҙ Искәндәр — тәжрибәле юрист. Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай эргәһендәге Йәштәр палатаһына өс саҡырылышта һайланды, рәйес урынбаҫары ла булды. Депутат ярҙамсыһы булараҡ Мәскәүҙә Дәүләт Думаһы аппаратында эшләне. Киленебеҙ Нәзирә менән Камила исемле бик теремек ҡыҙыҡай үҫтерәләр. Уртансы улыбыҙ Данияр — ижади һөнәр кешеһе, режиссер, продюсер. Анастасия менән икеһе беҙгә Айна ейәнсәребеҙҙе бүләк иттеләр. Уртаҡ телде ни, үҙең һәйбәт булһаң, табаһың инде. Кесе улыбыҙ Рамаҙан быйыл урта мәктәпте тамамланы.\n— Ижади ғаилә бөтөнлөгө өсөн ир менән ҡатында ниндәй сифаттар өҫтөнлөк итергә тейеш? Туған телгә мөхәббәт, илһөйәрлек рухы ғаилә тәрбиәһенән башлана, тигән раҫлау менән килешәһеңме?\n— Иң тәүҙә бер-береңә шәхес итеп ҡарау кәрәктер, тим. Илһөйәрлек — ғаиләнең нигеҙендә ятыусы хис. Ошо бер ғаилә — үҙе бер ил бит ул. Йәмғиәт ышаныслы йәшәһен өсөн кәрәкле барлыҡ сифаттар шунда тәрбиәләнә. Туғанлыҡ тойғоһо — йәшәйештең йәме. Балаларыбыҙ туғандарыбыҙ менән аралашырға, кәңәшләшергә, бергә шатланып, хәсрәт килһә, бергә ҡайғырырға күнеккән.\nӘйткәндәй, һеҙҙең ижади ғаиләгеҙ гел һоҡланыу тыуҙыра, Гөлфиә апай. Улдарығыҙҙың береһе — композитор, икенсеһе — тарихсы-драматург. 2008 йылда Нефтселәр мәҙәниәт һарайының (хәҙерге Дәүләт концерт залы) ҙур залында ғаиләгеҙгә арналған иҫ киткес кисә булды, Урал Иҙелбаевтың көйҙәре, йырҙарынан тора ине ул. Шул саҡта күңелемдә, Хисмәт менән икебеҙҙең ижад кисәбеҙҙе ошондай юғары кимәлдә үткәрергә ине, тигән хыял яралды. Фәрештәләрҙең амин тигән сағына тура килгәндер инде. Көҙөнә, 19 сентябрҙә, ғүмер буйына ҡыуанып иҫләрлек матур байрам уҙғарҙыҡ. Ул кисәне әле булһа һағынып хәтерләүселәр бар.\nИке шағирға бер ғаиләлә ҡыйын түгелме, тип һораусылар күп. Яуабым — еңел түгел. Бер-беребеҙгә бик талапсанбыҙмы икән?! Шул уҡ ваҡытта беҙҙең кеүек ғәфү итә белеүселәрҙе табыу ҙа ауыр. Ижад беҙҙе берләштерә. Балаларыбыҙҙы бәләкәйҙән башҡорт рухлы итеп тәрбиәләнек. Туған телдәрен яҡшы беләләр, радио, телевидение тапшырыуҙарында ҡатнашып үҫтеләр. Маҡсатыбыҙ шул ине: улдарыбыҙ үҙе бер ил булып йәшәһен, тинек. Һәр ғаилә лә шулай уйлаһа, оло илебеҙ — Башҡортостаныбыҙ ҙа ҡеүәтле буласаҡ бит.\n— Үкенестәрең дә булғандыр. Ҡайһылары күңелеңдән китмәй?\n— Үкенестәр менән йәшәмәҫкә өйрәндем мин.\n— Кешеләрҙә иң оҡшаған сифаттар ниндәй? Ғәфү итеп булмай торғандары ла бармы?\n— Алдаҡсыларҙы ғәфү итә алмайым. Кисерһәм дә, башҡа аралашмайым. Бындай ҡәтғилек тормош өсөн яраҡһыҙ икәнен дә аңлайым. Дөрөҫөн һөйләп, үҙем күпме яндым! Шулай ҙа, яратҡан журналисым Владислав Листьев әйтмешләй, кешеләрҙә профессионаллек һәм намыҫлылыҡ сифаттарын өҫтөн ҡуям.\n— Йәшлегеңә әйләнеп ҡайта алһаң, нимәләрҙе үҙгәртер инең?\n— Үҙгәртһәм, мин булыр инемме икән һуң ул? Ҡуй, үҙгәртмәйек, шулай ҡалһын!\n— Бәхет мәғәнәһен һәр кем үҙенсә аңлай. Ә һинең өсөн нимә ул бәхет?\n— Ул күҙгә күренеп бармайҙыр, тим. Бәхет ҡошо тынлыҡта һайрай. Ә күңел һиллеген булдырыу өсөн күпме көс түгергә, ҡаршы килгән яҙмыш тулҡындарына күкрәгеңде ҡуйырға кәрәк!\n— Яҙмышҡа ышанаһыңмы? Фекереңде ниндәй дәлилдәр менән раҫлай алаһың?\n— Яҙмыш, тәҡдир... Был төшөнсәләр беҙҙең ышаныу-ышанмауҙан ғына торһа икән дә... Һәр кемдең тормошонда ул дәлилдәр тулып ята, күңел күҙен асып ҡарарға ғына кәрәк. Әгәр беҙ был донъяға һабаҡ алырға килгәнбеҙ икән, һәр һабаҡ — ул дәлил.\n— Хәҙерге балалар әҙәбиәтенең торошо ниндәй? Ә өлкәндәр шиғриәтенең киләсәген нисек күҙаллайһың? Хәҙерге заман шарттарында әҙиптәр уҡыусыларына нисек барып етә ала?\n— Балалар әҙәбиәте киләсәге улай уҡ өмөтһөҙ түгел. “Аҡбуҙат” журналында һуңғы йылдарҙа сыҡҡан әҫәрҙәрҙең авторҙарына күҙ һалыу ҙа етә. Улар араһында йәштәр байтаҡ. Хәҙер инде корифейҙар рәтенә ингән Факиһа Туғыҙбаева, Гөлфиә Юнысова, Гузәл Ситдиҡовалар менән бер рәттән Ринат Сөләймәнов, Гөлсинә Йосопова, Гөлнара Мостафина, Тимур Рәхмәтуллин, Миңлегөл Тайсина, Айнар Байбулатовтар ҙа ҡәләмдәрен һынай, сабый күңелен асыуҙа яңы юлдар эҙләй. Ә шиғриәткә килгәндә, Рауил Бикбаев, Әнисә Таһирова, Хәсән Назар, Таңһылыу Ҡарамыш, Тамара Ғәниеваларға алмашҡа шундай уҡ көслө быуын килә. Бынан бер нисә йыл элек Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары йәмғиәте рәйесе Розалия Солтангәрәева кәңәше менән мин ул быуындың ҡатын-ҡыҙ вәкилдәре ҡатнашлығында шиғриәт кисәһе ойоштороуҙы башлап ебәрҙем. Аҙаҡ Башҡорт академия театрында “Ҡыҙҙар моңо — моңо халҡымдың” тигән театраль тамаша менән сығыш яһаныҡ һәм төрлө райондарҙа күрһәттек. Был кисәләр, бөйөк шағир рухына арналып, гөрләп үтте. Өлкәнерәк быуын шағирәләре менән шундай бер кисә ойоштороу ниәтем бар. Шағир ижадының уҡыусыға барып етеү ысулдарының береһе ошо инде.\n— Һин әҙәбиәткә килгән осорҙағы йәштәр ижадынан айырыламы хәҙергеләр? Йәш яҙыусыларға теләктәрең?\n— Йәш шағирҙарға бөтә шарттар тыуҙырылған хәҙер, беҙ иһә ҡаршылыҡтар аша үҫтек. Теләктәрме? Шиғриәт секцияһы ултырыштарына килһендәр, унда ҡатнашыусы йәш шағирҙар ота. Зиһендәре тәрәнәйә, ҡараштары киңәйә. Бөйөклөк сиренән дә арынырға ярҙам итәбеҙ. Мостай ағайҙың, ҡайһылыр замандашының һүҙен килтереп, уйынлы-ысынлы бер шаяртыуы бар ине. Нисек яҙырға кәрәк, тип һораһалар: “Талантлы яҙығыҙ!” — тип көлә ине. Бөйөктәрҙең шаяртыуынан бер осҡон алып, мин дә, талантлы яҙығыҙ, йәштәр, тип теләйем.\n— Әле тел осоңда ғына ниндәй шиғыр тора, кемдеке?\n— “Даръя төҫлө киң, тәрән, сикһеҙ, ҡырыйһыҙ шәфҡәтем.\nУл юйыр барлыҡ залимдың золомон үә вәхшәтен...”\n— Үҙеңдең ҡайһы шиғыр юлдарын тиҙ генә әйтә алаһың?\n— “Тимер быуат” поэмаһынан:


“Самауырҙар йырлаһын, халҡым моңо тынмаһын” - Шингак-Кульская сельская модельная библиотека\n/ Новости/ “Самауырҙар йырлаһын, халҡым моңо тынмаһын”\nӨләсәҙәрҙең урындыҡ түренә менеп ҡунаҡлаған, һәр саҡ боҫрап ҡайнап ултырған самауыры янында күрше инәйҙәрҙең бергә йыйылышып, көңгөрләшеп сәй эсеүе, һәр кемдең күңел түремдә бала саҡтың иң матур хәтирәһе булып һаҡлана.\nБорон-борондан ата-бабаларыбыҙ, өләсәйҙәр рәхәтләнеп самауыр сәйен эскәндәр. Самауырҙы ҡомартҡы итеп быуындан быуынға тапшыра килгәндәр. Бигерәк тә шифалы үлән сәйҙәрен баллап –тәмләп эсергә яратҡан халҡым.\nХәҙерге заманда ла, Боронғо йолаларыбыҙҙы, халҡыбыҙҙың ихласлығын, йомартлығын , уңғанлығын сағылдырған ҡунаҡсыллыҡ йолаһын һаҡлайбыҙ, ихтирам итәбеҙ . “Самауырҙар йырлаһын, халҡым моңо тынмаһын”\nУрыҫ самауыры тип йөрөтөлгән сәй ҡайнатыу ҡорамалының Рәсәйҙә таралып китеүе башҡорттар менән бәйле икәнен күбебеҙ белмәйҙер ҙә әле.Рәсәйҙә тәүге самауыр Уралда эшләнә. Ә был ысынлап та шулай. Рәсәйҙәге беренесе самауырҙы Уралда, ғәйнә башҡорттары ерҙәрендә төҙөлгән Ирген заводында, ә аҙаҡтан Соҡсон заводында эшләй башлайҙар. Урал заводтарының хужаһы В.Н.Татищев Ирген заводы эшселәренән махсус артель төҙөй, ә был артелдекеләр үҙҙәренә бол туплау маҡсатында урындағы халыҡтың — башҡорттарҙың мал-мөлкәтен талау менән шөғөлләнә. Ошондай бер талау ваҡытында урыҫ эшселәренең ҡулына быға тиклем улар ғүмерҙә күрмәгән ҙур ҡорһаҡлы сәйер бер ҡорамал килеп эләгә. Был башҡорттарҙың һыу ҡайнатыу ҡорамалы була.\nИрген заводы приказчигы Родион Набатов тигән берәү был ҡорамалды күпләп етештереүҙе ойоштора. Шулай итеп, беҙ хәҙер бөтәбеҙ ҙә «урыҫ самауыры» тип белгән сәй ҡайнатыу ҡорамалы бөтөн Рәсәйгә таралып китә. Аҙаҡ Невьянск заводы хужалары Демидовтар Набатовты төрлө ташламалар менән әүрәтеп, үҙҙәренә эшкә саҡыра һәм Набатов самауырҙы Демидовтарҙың Соҡсон заводында етештерә башлай. Деимдовтар Тула ҡалаһы кешеләре була. Хәҙер инде самауырҙы Тулала күпләп эшләй башлайҙар һәм бөтә донъяға таралған «Тула самауыры» барлыҡҡа килә.\nШулай итеп»урыҫ самауыры» тигән ҡорамалдың донъяға таралыуына ла башҡорттар сәбәпсе булып сыға. Ҙур ҡорһағында «Ирген заводы. 1741 йыл» тигән яҙыулы самауыр иң боронғо Рәсәй самауыры һанала. Ә был самауыр башҡорттарға Ҡытайҙан килеп эләккән була.\nБыл мәғлүмәттәр Алексей Иванов тигән авторҙың Мәскәүҙә донъя күргән «Увидеть русский бунт» тигән китабында баҫылған.\nСамовар тарихына бер мең Йылдан ашыу. Әлеге электричество дәүеренә тиклем, куп төрлө уңайлы һыу йылытыу ҡулланмалары Төрлө илдәрҙә һәм дәүерҙәрҙә булған.\nБоронғо Римда , конструкцияһы менән хәҙерге самоварға бик оҡшаған Һыу йылытыр өсөн ҡулайлама булған. Һәм тәржемә иткәндә шулай уҡ исемдәре тап килә.\nИң үтә күрентәле.\nРәсәйгә самауырҙы Петр I Голландиянан алып ҡайтҡан тигән киң таралған ләкин раҫланмаған легенда бар. ысынбарлыҡта иһә самауырҙар Петр батша үлгәндән һуң ярты быуат үткәс кенә күренә башлай\nЛәкин батша- реформатор исеме менән бәйле бер ҡыҙыҡ самовар экземпляры ҡорал палатаһында һаҡлана.Ул тау хрусталенән эшләнгән һәм беркасан да тәғәйенләнеше буйынса файҙаланылмаған.\nXVIII-XIX быуаттарҙа , үҙ заман талаптарына яуап биргән нисә ҡыҙыҡлы һәм үҙенсәлекле самовар моделдәре ижад ителгән. мәҫәлән, махсус юл самовары , кәрәсин менән эшләгән.\nБыл үҙенсәлекле самовар «Әтәс», 1873 йылда Вена ҡалаһында үткән бөтә донъя сәнәғәт күргәҙмәһен өсөн бөйөк рус рәссамы в. васнецов эскизы буйынса башҡарыла һәм унда юғары наградаға лайыҡ була. Хәҙер рус музейы фондында һаҡлана.\nБөгөнгө көндә Фаберж мастерскойында ХХ быуат башында эшләнгән Самоварзар иң ҡыйбатлы булып тора. Иң билдәлеләренең береһе – «Леший», ул көмөштән эшләнеп алтын менән ялатып башҡарылған. 1917 йылда был шедевр рәсәйҙән сығарылып бер нисә тапҡыр лондонда күргәҙмәләрҙә була. 2004 йылда русс Коллекционеры аукционда 274.400 фунтов стерлингка һатып ала.Күрәһең , Хәҙер раритет рәсәйҙә ҡайтҡан.\nПермь ҡалаһында танылған Самовар -рекордсмен тутыҡмай торған ҡоростан эшләнгән һәм 2014 йылда «рәсәй рекордтар китабы»нда билдәләнгән.. Уның торба менән бергә бейеклеге– 2,5 м, һыу күләме 555 литр , 2220 кешегә сәй эсерергә була.\n“Аш-hыу – тәнгә шифа, дуҫлыҡ-татыулыҡ – йәнгә шифа…” Ғаиләләр ишле булһын, ғаиләләр көслө булһын, Ғаиләләр татыу, теүәл булһын! Самауыр артында татыу ғаилә йыйылып, матур йырҙар йырлаһын, тыуған ерен данлаһын! Хөрмәтле,ҡунаҡтар! Гел шулай самауырҙар йырлап торһон, халҡым моңо тынмаһын!\nСАМАУЫР (Насип Һаҡмаров көйө һәм шиғыры)\nЭй ҡыуана еҙ самауыр\nОнотолған йырын йырлай\nӘйҙә, әйҙә, түрҙән уҙ!\nСынаяғың тағын һуҙ.\nСәйең тәмле булһын, тиһәң\nӨҫтәп ебәр бары ҡуҙ.\nҠулын бөйөргә таянып,\nҠырын һалып түбәсәй.\nҮҙ баһаһын белеп кенә\nЯһап бирә ҡайнар сәй.\nКөмөш батмуслы самауыр\nКилешә һәр өҫтәлгә.\nЙылы хистәргә сорнай ҙа,\nМансый матур төҫтәргә.


Башҡортостанда Рәсәй киноһы йылы «фильм төшөрөү»ҙән башланды // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда Рәсәй киноһы йылы «фильм төшөрөү»ҙән башланды\n17:00, 25 января 2016 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 25 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nБөгөн Өфөләге «Родина» кинотеатрында Башҡортостанда Рәсәй киноһы йылын асыу тантанаһы булды. Байрам программаһы «фильм төшөрөү» һәм «хлопушка» тип аталған ҡулайлама менән асылды. Тантанаға килеүселәрҙең барыһы ла: режиссерҙар, операторҙар, актерҙар, тармаҡ ветерандары һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәре рельстар буйлап йөрөгән кино камераһы тоҫҡауына эләкте. Һәммәһе лә Рәсәй Кинематография үҙәгенә ҡыҙыл келәмдән атлап инде.\nОйоштороусылар кинематографтарҙың штативҡа тәрилкәне һуғып ватыу йолаһын да үтәне. Танылған кино эшмәкәрҙәренең автографтары ҡуйылған тәрилкә киҫәктәрен һәр кем үҙенә иҫтәлеккә алды. Илебеҙ кинематографияһын үҫтереүгә арналған викторина тәүге тауышһыҙ, Рәсәй һәм башҡорт фильмдары хаҡында иҫкә төшөрҙө.\nБашҡортостандың мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова йыйылыусыларҙы ҡотлап, Республика киномарафонының башланыуы тураһында иғлан итте. Унда республикала ҡалалары һәм райондары ҡатнаша. Тәүгеләрҙән булып эстафетаны Сибай ҡалаһы ҡабул итә, 2016 йылдың декабрендә йыл символы Өфөгә әйләнеп ҡайта.\n«Рәсәй киноһы йылы республикабыҙҙа тәүге кино күрһәтеүгә 115 йыл тулыуға тура килде. Былтыр иһә халыҡ-ара «Көмөш Аҡбуҙат» милли һәм этник кино фестивален үткәреүгә башланғыс һалған «Башҡортостан» киностудияһының 25 йыллығын билдәләнек, — тине министр. — Йыл һуңында халыҡтың илебеҙҙә төшөрөлгән фильмдарға ҡыҙыҡһыныуы артыр тип өмөтләнәм».\nБайрамдың рәсми өлөшөнән һуң Айнур Асҡаровтың «Әсә» фильмы күрһәтелде. Көн дауамында тамашасылар «Родина» кинотеатрында, шулай уҡ «Простор» һәм «Мегаполис» кинокомплекстарында «Башҡортостан» киностудияһының анимацион, документаль, нәфис фильмдарын ҡарай ала.


Еңел сәнәғәтте артабан үҫтереү программаһы ҡабул ителәсәк\nБашҡортостанда республиканың еңел сәнәғәтен артабан\nүҫтереү буйынса уртаса оҙайлылыҡтағы программа әҙерләнә.\nСтратегиялы документ бер нисә йылға - 2004 - 2006 йы лдарға тиклем иҫәпләнгән. Уның проекты БР Сәнәғәт министрл ығының коллегияһы тарафынан раҫланған да инде. Әле иһә был д окумент республика ведомстволары, атап әйткәндә, БР Тышҡа иҡ тисади һәм сауҙа, Мәғариф һәм башҡа министрлыҡтар менән киле шеү кимәлендә. Был эш бер ай эсендә тамамланырға тейеш. Респ ублика Хөкүмәте кимәлендә тикшереү был документты ҡабул итеү ҙең икенсе стадияһы булып торасаҡ.\n"Башинформ" агентлығы хәбәрсеһенә БР Сәнәғәт министрлы ғының еңел һәм медицина бүлеге начальнигы Альбина Кузнецова биргән мәғлүмәт буйынса, тармаҡтың артабанғы үҫеше, беренсе сиратта, техник яҡтан тәьмин итеүҙе күҙ уңында тота. Уның һү ҙҙәре буйынса, документта дәүләт ярҙамының нимәнән ғибәрәт булыуы тулыһынса сағылдырылған. Әлбиттә, иң элек бюджеттан к редитлау ҡаралған - бындай ярҙам тауар етештереүселәргә техн ика паркын яңыртыу мөмкинлеген бирәсәк. Бынан тыш документ б уйынса республиканың айырым производстволарына ла инселләнгә н ярҙам ҡаралған.\nПрограмма шулай уҡ әлеге ваҡыттағы көнүҙәк мәсьәләләрҙ е лә хәл итеүгә йүнәлтелгән. Мәҫәлән, беҙҙең етештереүселәре беҙгә сифат кимәленә нығыраҡ иғтибар бирергә кәрәк. Ҡыҙғаныс ҡа ҡаршы, продукттың юғары һорау менән ҡулланыуының нигеҙе б улып торған төшөнсәләр - хаҡы һәм сифаты - әлегә үҙ мәғәнәһе нә тулыһынса яуап бирмәй әле. Шул уҡ ваҡытта белгестәр сифат\nюғары булған осраҡта ғына нимәгәлер дәғүә итергә була тип и ҫәпләй. Рәсәй иҡтисадын глобалләштереү шарттарында тауар ет ештереүселәр сифат арҡаһында ғына артабан үҫешә ала бит. Бөт ә донья сауҙа ойошмаһына инеү ваҡыты ла күп ҡалманы, ә бына республика етештереүселәре тауарҙың сифаты яғынан алдынғы п озицияларҙа түгел әле. Шуға күрә тиҙҙән ҡабул ителәсәк прогр аммаға ҙур өмөттәр бағлана.


Хәбәрҙәр: Интервенцияны кисектерәләр.\nАҠШ президенты Барак Обама Сүриәлә ҡораллы көстәрҙе файҙаланыу ниәте менән конгресҡа рәсми һорау ебәргән. Ҙур булмаған документ химик ҡоралды ҡулланыу һәм таратыуҙы тыйыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Хәбәр итеүҙәренсә, Америка парламентарийҙары был мәсьәләне тикшереүгә 9 сентябрҙә тотонасаҡ.\nИл эсендә һуңғы бер нисә тиҫтә йыл эсендә тәүге тапҡыр операция киң яҡлау тапманы. Шәмбе көн Барак Обама Бәшәр Асад яҡлыларҙың объекттарына һөжүм яһау кәрәклеге хаҡында иғлан иткәндә, Аҡ йорт алдында һуғышҡа ҡаршы манифестация бара ине. Һорашыуҙар буйынса, Обаманың пландарын американлыларҙың дүрттән бер өлөшө генә яҡлай, ә 10 йыл элек, Иракка баҫып инеүҙе халыҡтың 70 проценты яҡлап сыҡҡайны.\nСит илдәрҙә лә АҠШ-тың актив союздаштары юҡ. НАТО-ның күпселек илдәре һаҡ ҡына мораль ярҙам тураһында белдерә, әммә һуғышҡа ҡыҫылырға иҫәптәре юҡ.\nШәмбе сығыш яһағанда, Барак Обама һөжүмде АҠШ-тың бер үҙе лә яһарға һәләтле булыуын аңғартты.\nФранция- Вашингтондың пландарын тулыһынса яҡлаған һәм ғәскәр ебәрергә әҙер торған берҙән-бер ил. Тик йәкшәмбе көн унда ла, әгәр Америка конгресы ризалыҡ бирмәһә, Париж бер үҙе һөжүмгә тотона алмаясағын белдерҙеләр.


Салауаттың һуңғы төйәгенән сәләм » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт » Салауаттың һуңғы төйәгенән сәләм\nСалауаттың һуңғы төйәгенән сәләм 22.06.2018 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт\nӨфөгә башҡорт халҡының милли батыры Салауат Юлаевтың һуңғы төйәгенән — Эстониялағы Палдиски ҡалаһынан (элекке Рогервик ҡәлғәһе) таш алып ҡайттылар.\n“Салауат юлдары буйлап” киноэкспедицияһы Өфөгә ҡайтты. Салауат Юлаев майҙанында Башҡортостан Кинематографистар союзы рәйесе Фәрит Ғәбитов етәкселегендәге ижади төркөмдө дуҫтары, туғандары һәм журналистар ҡаршы алды.\nЭкспедицияла ҡатнашыусылар был ташты Салауат һөргөндә таш сығарған урындан алыуҙары хаҡында һөйләне. Эстония еренән символик сәләмде Башҡортостандың баш ҡалаһындағы һәйкәл нигеҙенә һалдылар.\n– Салауат Юлаев образы халыҡ хәтерендә йәшәй. Президент гранттары фондының проектты ғәмәлгә ашырыуға аҡса бүлеүе күпте һөйләй, — тине Фәрит Ғәбитов. — Беҙҙе ҡабул иткән һәр ҡалаға рәхмәт. Әммә сәфәрҙән күңелдә ҡалған төп тәьҫораттарҙан Эстония халҡына ҡарата ихтирам тойғоһон атар инем.\n11 кешенән торған киноэкспедиция 22 көндә Өфөнән Палдискиға тиклем бөтә Рәсәйҙең һәм Эстонияның бер өлөшө буйлап үтте. Салауат Юлаевтың тыуған көнөн ижади төркөм батырҙың ғүмеренең яртыһын уҙғарған урындарҙа ҡаршыланы.\nЮлда интернациональ кино төркөмө 12 ҡалала булып, башҡорт режиссерҙарының, шул иҫәптән Азамат Хужахмәтовтың “Оран” документаль фильмын, Айнур Асҡаровтың “Өфөнән һөйөү менән”, балалар фильмдарын күрһәтте, тыуған яҡты өйрәнеүселәр менән осрашты, Салауаттың эҙҙәрен эҙләне, архивтар менән танышты.\n– Һәр ҡалала улар үткән урындарҙы табырға тырыштыҡ. Күп кенә ерҙәрҙә уңышҡа осраныҡ, беҙгә урындағы тыуған яҡты өйрәнеүселәр ярҙам итте. Беҙ тотҡондар тотолған биналар, оҙатыу хаттары тапшырылған канцелярия биналары менән ҡыҙыҡһындыҡ, — тип һөйләне Мирас Иҙелбаев. — Тарту ҡалаһында Эстония республикаһының бөтә архивы һаҡлана. Унда “бүгәсәүселәр” тураһында ла мәғлүмәт бар. Беҙҙең килеүгә Салауат Юлаев тураһында ике күләмле мәғлүмәт әҙерләгәйнеләр. Мин күп йылдар ошо тема өҫтөндә эшләйем һәм был документтарҙағы һәр хәрефте беләм, әммә төп нөхсәләрен ҡулға алыу айырыуса тулҡынландырҙы.\nЭкспедиция мәғлүмәттәре нигеҙендә төшөрөлгән фильм режиссер Таңсулпан Бураҡаеваның документаль картинаһына инә. Фильмды Салауат Юлаев вафат булған көндө, 26 сентябрҙә, “Родина” кинотеатрында күрһәтеү күҙаллана.


«Азия-Себер һылыуҡайы» тажы йәнә Башҡортостан ҡыҙына эләкте\nКрасноярск ҡалаһында 9-сы тапҡыр уҙғарылған Халыҡ-ара матурлыҡ бәйгеһендә Рәсәй төбәктәренән ике тиҫтәгә яҡын һылыуҡай ҡатнаша, уларҙың өсәүһе республика данын яҡлай. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты студенты Гөлназ Шәмсетдинова еңеүсе тип таныла.\n19 йәшлек ҡыҙ Өфөнөң модель агентлығында шөғөлләнә, быға тиклем дә гүзәллек бәйгеләрендә көсөн һынап ҡараған. Һуңғы сығышына ла ул етди әҙерләнә, конкурс шарттарына ярашлы, бында һәр кем милләтенең йолалары, ғөрөф-ғәҙәттәре менән таныштырырға тейеш була. Гөлназ «Башҡорт туйы» хаҡында һөйләй һәм бәйгегә махсус рәүештә халыҡ бейеүен әҙерләй.


4 июнь — Башҡорт Википедияһы\n4 июнь — григориан стиле буйынса йылдың 155-се (кәбисә йылында 156-сы) көнө. Йыл аҙағына тиклем 210 көн ҡала.\n4 июнь Викимилектә\n1.1 Төбәк байрамдары\n: Ғәйепһеҙ балалар — агрессия ҡорбандары көнө.\nҠаҙағстан: Дәүләт символдары көнө.\nАҠШ: Ғаилә көнө.\nТонга: Бойондороҡһоҙлоҡ көнө.\nЭстония: Флаг көнө.\nРәсәй: Ингуш Республикаһы көнө.\nМолдавия: Банк хеҙмәткәрҙәре көнө.\nРәсәй: Йөк краны машинистары (крансылар) көнө.\nФёдор Куртенер. Башҡорт казактары Европала. XIX быуат\n1774: Салауат Юлаев отрядтары Бөрөнө ала.\n1807: Рус армияһы составындағы ике башҡорт полкы Гросс-Егерсдорф, Таплакен быуаһы, Битенен һәм Юргайчен янындағы француздарға ҡаршы хәрби алыштарҙа ҡатнаша.\n1856: Рәсәй империяһы сәүҙәгәре Павел Третьяков картина галерияһы ойоштора.\n1917: 1-се Өфө губерна крәҫтиән съезы асыла, уның эшендә 1000 делегат ҡатнаша.\n1925: АҠШ-тың «Крайслер» автомобиль концерны ойошторола.\n1940: Мәскәүҙә «Динамо» стадионы файҙаланыуға тапшырыла.\n1962: СССР киноэкрандарында тәүге тапҡыр «Фитиль» сатирик журналы күрһәтелә.\n1965: Мәскәүҙә шағир Михаил Лермонтовҡа һәйкәл ҡуйыла.\n1992: Рәсәй Федерацияһы составында Ингуш Республикаһы ойошторола.\n1993: Силәбе өлкәһендә Башҡортостан Республикаһы көндәре башлана.\nБрехова Галина Николаевна (1945), журналист. 1965 йылдан Бәләбәй районының урындағы радиотапшырыуҙарын ойоштороусы; 1983 йылдан «Белебеевские известия» район гәзитенең бүлек мөдире, 1993 йылдан — бүлек мөхәррире. 1988 йылдан СССР Журналистар союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1997). Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаты (1995). Сығышы менән Приморье крайының Находка ҡалаһынан.\nЗенцов Вячеслав Николаевич (1955), ғалим-инженер-төҙөүсе. 1977—1984 йылдарҙа һәм 1998 йылдан Өфө нефть институты һәм Өфө дәүләт нефть техник университеты уҡытыусыһы; хәҙерге ваҡытта һыу менән тәьмин итеү һәм һыу бүлеү кафедраһы мөдиренең фән буйынса урынбаҫары; 1984—1998 йылдарҙа республиканың төҙөлөш комплексы предприятиелары хеҙмәткәре. Техник фәндәр докторы (2005), профессор (2010). Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уйлап табыусыһы (2005). Сығышы менән Өфө ҡалаһынан.\nХәкимов Рафаэл Рөстәм улы (1990), Рәсәй хоккейсыһы, ҡапҡасы. Өфөнөң «Салауат Юлаев» хоккей клубы тәрбиәләнеүсеһе. 2019/2020 йыл миҙгелендә Череповецтың Континенталь хоккей лигаһында сығыш яһаған «Северсталь» командаһы уйынсыһы.\nПолак Алексей Филиппович (1911—31.07.1990), инженер‑төҙөүсе, Ишембай нефть ятҡылығын эшкәртеүҙе ойоштороусыларҙың береһе. 1980 йылдан Өфө нефть институтының төҙөлөш конструкциялары кафедраһы мөдире, 1986 йылдан — уҡытыусы. Техник фәндәр докторы (1965), профессор (1967). РСФСР-ҙың (1980) һәм Башҡорт АССР-ының (1974) атҡаҙанған фән һәм техника эшмәкәре. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ (1971) һәм «Почёт Билдәһе» (1966) ордендары кавалеры. СССР-ҙың Дәүләт премияһы лауреаты (1984).\nЩебланова Елена Георгиевна (1921—26.04.2015), СССР-ҙың партия органдары эшмәкәре. 1966—1985 йылдарҙа КПСС-тың Стәрлетамаҡ ҡала комитетының беренсе секретары. Партияның XXIII (1966), XXIV (1971), XXV (1976) һәм XXVI (1981) съездары делегаты. Башҡорт АССР-ының етенсе (1967—1971), һигеҙенсе (1971—1975), туғыҙынсы (1975—1980) һәм унынсы (1980—1985) саҡырылыш Юғары Советтары депутаты. Ленин һәм ике Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры. Стәрлетамаҡ ҡалаһының почётлы гражданы (1996).\nБаязитова Зифа Ғаяз ҡыҙы (1951), театр сәнғәте ветераны. 1973 йылдан хәҙерге Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театры актёры. 1979 йылдан СССР-ҙың Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1998).\nӘхмәтова Һылыу Әхмәт ҡыҙы (1918—2002), табип һәм йәмәғәт эшмәкәре. 1939—1940 йылдарҙағы совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнашыусы. Башҡорт АССР-ының 1-се һәм 2-се саҡырылыш Юғары Советтары (1938—1951) депутаты. Ҡыҙыл Йондоҙ, 1-се һәм 2-се дәрәжә Ватан һуғышы һәм «Почёт Билдәһе» ордендары кавалеры.\nРауилов Вәғиз Мөхлис улы (1924—2014), дәүләт һәм хужалыҡ эшмәкәре. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы. 1968–1984 йылдарҙа хеҙмәтсәндәр депутаттарының Дәүләкән район Советы башҡарма комитеты рәйесе. II дәрәжә Ватан һуғышы һәм Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордендары кавалеры. Дәүләкән ҡалаһы һәм Дәүләкән районының почётлы гражданы.\nРәхмәтуллина Рәйсә Фәтхулла ҡыҙы (1939), педагог-ветеран. 1966–1999 йылдарҙа Баймаҡ районы Ишмырҙа мәктәбе уҡытыусыһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\n4 июндә тыуғандар\n1801: Михаил Бестужев-Рюмин, декабрист.\n1821: Аполлон Майков, Рәсәй империяһы шағиры.\n1867: Карл Густав Эмиль Маннергейм, Финляндияның дәүләт һәм хәрби эшмәкәре, маршал.\n1870: Элизабета Хессельблад, Швецияның шәфҡәт туташы, католик монахиняһы.\n1882: Фёдор Комиссаржевский, Рәсәй империяһының театр режиссёры, педагог, рәссам һәм тәржемәсе.\n1930: Виктор Тихонов, СССР хоккейсыһы һәм тренеры.\n4 июндә вафат булғандар\n1995: Рәмзилә Хисаметдинова, башҡорт шағиры, уҡытыусы-педагог, Рәсәй Федерацияһының халыҡ мәғарифы отличнигы.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=4_июнь&oldid=1084882 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 16 октябрь 2021 в 14:40\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:40 16 октябрь 2021 үҙгәртелгән.