«Киске Өфө» гәзитенең сайты - БЕҘҘЕҢ ХАЛЫҠ БЫЛ ЕРҘӘРГӘ ТАШ БУЛЫП ҺЕҢГӘН - 2021 - Мәҡәләләр\nБЕҘҘЕҢ ХАЛЫҠ БЫЛ ЕРҘӘРГӘ ТАШ БУЛЫП ҺЕҢГӘН\nЗаманалар үҙгәреү менән халыҡтарҙың менталитеты ла үҙгәрә, тиҙәр. Ул үҙ йәшәйешенә яраҡлаша, формалаша, һығылмалана. Ысынлап та шулаймы икән? Ошо өлкәне асыҡлау өсөн Башҡорт дәүләт университеты докторанты, философия фәндәре кандидаты Зилә РӘХМӘТУЛЛИНАға бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.\nБелеүебеҙсә, һеҙҙең диплом эшегеҙ ҙә, кандидатлыҡ диссертацияғыҙ ҙа халыҡ менталитетын өйрәнеүгә бағышланған...\n- Эйе, бала саҡтан был тема минең өсөн ҡыҙыҡлы ине. Совет заманында телевизорҙа байрамдарға арналған концерттарҙа милли республикаларҙың бейеүҙәрен, йырҙарын йыш тапшыралар ине. Төрлө халыҡтарҙың бейеүҙәренә ҡарап, уларҙың холоҡтары ла бер-береһенән айырылалыр, тип тойомлай торғайным.\nҒилми етәксем профессор, философия фәндәре докторы Баязит Сабирйән улы Ғәлимов булды. Ул - Кембридж университетының иҫәбе буйынса, XX быуаттың 2 мең иң аҡыллы кешеләре исемлегенә ингән. Мин уға бик тә рәхмәтлемен, ул бик күп йәш ғалимдарға юл асты. Уның етәксе булараҡ иң көслө яғы - уҡыусыларына ирек, үҙаллы эшләү мөмкинлеге биреүендә. Һәм ул миңә лә үҙемдең темамды асыуҙа бик ныҡ ярҙам итте.\n2015 йылда Философия конгресы беренсе тапҡыр милли республикала - Башҡортостанда уҙҙы. Эрбена Никитина тигән йәш сыуаш ғалимәһе секцияһын бутап, беҙ йыйылған медуниверситетҡа килеп ингән. Ул минән һуң сығыш яһаны. Сығышын В.М. Черемшанскийҙың XIX быуатта яҙған һүҙҙәре менән башлап ебәрҙе: "…Дикий и необузданный, привыкший действовать самопроизвольно, не терпящий над собою никакой власти, одним словом - народ буйный и своевольный, в настоящее время представляет народ мирный, терпеливый и покорный, не имеющий уже того строптивого духа". Ошо юлдарҙы уҡыны ла, дауам итеп: "Һеҙ ниңә үҙегеҙҙең асылығыҙҙы юғалтаһығыҙ? Ярай әле, исмаһам, һеҙ үҙ исемдәрегеҙҙе һаҡлап алып ҡалғанһығыҙ, ә беҙ бына уларҙы ла юғалтҡанбыҙ..." - тине. Уның телмәренән мин шуны аңланым: мин һөйләгәндәр башҡа милләт вәкиленә лә барып еткән. Шул саҡ диссертациямды ошо темаға бағышлауым бушҡа тугел икәненә инандым. Эрбена әйтеүенсә, Урал - Волга буйҙары төбәгендә беҙ беренселәрҙән булып башҡорт менталитетын өйрәнә башлағанбыҙ икән. Аҙаҡтан мордва, мариҙар, сыуаштар, татарҙар ҙа был темаға тотонған.\nБашҡорт халҡының милли идеяһы нимәлә?\n- Һәр халыҡтың үҙ йәшәйеш миссияһы була. Башҡорттар - Евразиялағы иң боронғо халыҡтарҙың береһе. Әгәр беҙ барбыҙ икән - үҙебеҙҙең тәғәйенләнешебеҙҙе үтәргә тейешбеҙ. Башҡорттарҙың өйрәнәһеләре күп, бәлки, белгәндәребеҙҙе иҫкә төшөрөргә генә кәрәктер, ләкин башҡаларҙы өйрәтә алырҙай ғилемебеҙ ҙә байтаҡ. Беҙҙең Тора, Библия, Ҡөрьән булырҙай милли идеябыҙ "Урал батыр" эпосына уҡ һалынған. Ул - изгелек өсөн көрәш. Үҙеңдең изге булыуың ғына етмәй, һин яҡшылыҡ, ғәҙеллек өсөн алышырға әҙер булырға тейешһең. Ошо идеяны Салауат Юлаев, Зәйнулла ишан Рәсулев, Әхмәтзәки Вәлидиҙәр дауам иткән, халыҡ быны үҙенең тарихи юлы менән, феноменаль ихтилалдары менән иҫбатлаған. Беҙ глобалләшеү заманында ла нисек тә булһа Уралыбыҙҙы, аҫаба халыҡ ерҙәрен, телебеҙҙе, бай ижадыбыҙҙы, генетик байлығыбыҙҙы һаҡлап ҡалырға тейешбеҙ.\n"Беҙгә ер кәрәкмәй!" тигән "аҡыллы" баштарыбыҙ ҙа бар. Ә бит ауылдарҙағы ерҙәр киләсәктә беҙгә ҙур бер өҫтөнлөк бирәсәк. Беҙҙең күҙ ҡарашыбыҙҙа, тын алышыбыҙҙа, йөрөшөбөҙҙә, үҙебеҙҙе тотошобоҙҙа уҡ хужа, аҫаба халыҡ булыуыбыҙ тойомланырға тейеш. Ана, тажиктарға, үзбәктәргә, Кавказ халыҡтарына ҡарайыҡ, улар урамда ла, магазинда ла үҙ телдәрендә беҙҙән ҡысҡырыбыраҡ һөйләшәләр. Ә бит улар бында эшкә генә килгән...\nБалаларыбыҙҙы, бигерәк тә малайҙарҙы тәрбиәләгәндә, үҙҙәрен иркен тоторға, тартынмаҫҡа, баҫылмаҫҡа өйрәтергә кәрәк. Минеңсә, улар үҙ-ара тартҡылашып, дөмбәҫләшеп, һуғышып та үҫергә тейеш. Уларҙың ошо һуғышсан холҡон спорт түңәрәктәрендә файҙаланырға тейешбеҙ, был уларға үҙ-үҙенә ышаныс булдырыуға ярҙам итәсәк. Бер таныш тренер фекеренсә, күберәк футбол менән шөғөлләнһен беҙҙең малайҙар. Күп сығымдар ҙа талап итмәй, беҙҙең антропометрик күрһәткестәребеҙгә лә тап килә (баскетбол, волейбол уйнарға буй кәрәк) һәм был спорт төрө донъяла ла бик популяр. Башҡорттар араһында сос Пелелар үҫергә тейеш. Улар футболсы була ала, тик шарттар тыуҙырырға, физкультура уҡытыусыларына маҡсатлы эшләргә генә кәрәк. Егеттәр үҙҙәре лә ойошоп, йәй буйы туп тибә ала. Ғөмүмән, башҡорт кешеһе башҡаларҙан нимәһе менән айырыла? Ул ауыҙын асып, алма төшкәнен көтөп ятмай - үҙе тәүәккәлләй. Береһен дә ғәйепләмәй ҙә, зарланмай ҙа, хәленән килгәнен үҙе табып йәшәй.\nҺеҙ башҡорттоң намыҫ кодексын да төҙөгәйнегеҙ. Йәмәғәтселек нисек ҡабул итте?\n- Кодексты һораған хаттар күп булды. Рус теленә тәржемә итеүҙе лә үтенделәр. Бәлки, уның эстәлеге менән танышыу туған телде өйрәнеүгә этәргес булыр, тип тә уйлағайным. Ошо Кодексҡа арнап үткәрелгән саралар араһынан иң оҡшағаны - Учалы ағинәйҙәренең минең олатайым зауряд - есаул, дворян Зәйнәкәй Бикбауов нигеҙ һалған Бәләкәй Ҡаҙаҡҡол (Зәйнәкәй) ауылы китапханаһында "Өләсәйем һандығы" сараһын үткәреүе булды. "Ысын башҡорт олатайының һәм өләсәйенең һандығында, кәмендә, ете батыр, ете хайуан тураһында һәм ете тылсымлы әкиәт, ете доға, ете шиғыр, ете йыр, ете йомаҡ, ете көләмәс, ун ете таҡмаҡ ята - улар әйткәндәрҙе ейәндәренә өйрәтә", тигән юлдар бар Кодекста. Ҡыҙҙар һәм малайҙар әзәйҙәре менән (беҙҙә өләсәйгә шулай өндәшәләр) ошо ҡағиҙәгә ярашлы ҙур тамаша ҡылды. Оҙон йыр ҙа, доға ла, әкиәт тә булды... Күңелгә бик ныҡ уйылып ҡалғаны, яңылышмаһам, Нәилә апай һөйләгәне: "Чита ҡалаһының дауаханаһында ятам. Яман шеш диагнозын ҡуйҙылар, табиптар килеп тә урамай, сөнки һуң инде, тинеләр. Үлеремде көтөп ятам, шул саҡ өләсәйемдең "Бер ниндәй доға белмәһәң, Лә-иләһә-иллалаһ - Мөхәммәд-Расүлуллаһ тип ҡабатлаһаң да, ярай", тигәне иҫкә төштө. Шунан һуң көнө-төнө шуны ҡабатланым да ҡабатланым. Ике ай самаһынан һуң тикшерелергә барғайным - шеш юҡҡа сыҡҡан тинеләр, табиптар үҙҙәре лә аптыраны..." Шунан һуң намаҙға баҫтым, тине был апай. Әлеге осрашыуҙа ейәне матур итеп яттан доғалар һөйләне.\nМилли костюм көнөн булдырырға ла булышлыҡ иттегеҙ, шулай бит?\n- Эйе, Хөкүмәткә яңы форматтағы сара үткәреү тәҡдиме менән сыҡҡайныҡ. Тәүҙә аңламанылар, ҡабул итмәнеләр, хат кире районға әйләнеп ҡайтты. Унан, бәхеткә күрә, Зөһрә Йыһанур ҡыҙы Рәхмәтуллина иғтибар итеп, ниндәй шәп идея тип, Халыҡтар ассамблеяһы менән бергә Учалыла фәнни-ғәмәли конференция, шунан костюмдар парады үткәрҙек. БДУ-ның үҙебеҙҙәге Учалы филиалы студенттарын да милли кейем кейергә өгөтләнек. Хәлле генә талибәбеҙ 200 меңлек традицион костюм тектерҙе, ул Парижда күргәҙмәлә лә булып ҡайтты. Әле лә Учалыла беҙҙең филиалдың уҡытыусыһы (хәҙер филиал ябылды, ҡыҙғанысҡа ҡаршы) Азат Салауат улы Ғарипов ағинәйҙәр менән бергә милли башҡорт кейемен тергеҙеүҙе дауам итә.\nТағы ниндәй проекттарығыҙ булды?\n- "Урал батыр" эпосын, ундағы яҡшылыҡҡа өндәгән һүҙҙәрҙе бар донъя башҡорттары доға һымаҡ уҡыһын ине, тигән теләгебеҙҙе лә бер проектҡа һалғайныҡ. Бик глобаль ғына акция килеп сыҡты. Иң беренсе булып видеоһын Израилдән Рәүил Садиҡов ебәрҙе. Аҙаҡтан уның менән бәйләнешкә инеп, эпосты тәржемә итеү эшенә лә тотоноуға булышлыҡ иттек, шикелле. Әйткәндәй, ул башҡорт ихтилалы тураһында "Ҡара юрға" романын яҙып, Санкт-Петербургта, Польшала баҫтырҙы. Ә үҙебеҙҙең республикала баҫтырып сығара алмай. Яҡшы кимәлдәге, уҡымлы художестволы әҫәр. Ярҙам итергә ине уға...\nШулай уҡ видеоматериалдар Ханты-Мансиҙан, Чита, башҡа ҡалаларҙан килде. Саралар Өфөлә, Учалы районында бар мәктәптәрҙә акция-эстафета рәүешендә һәм ҡала майҙанында үтте. Эпостан өҙөктө Ирәмәлдә, Иҙел башында ла, Европа һәм Азия ҡушылған сиктә - Яйыҡ йылғаһы буйында, ер аҫтында ла (шахтерҙар) уҡынылар. Йәнбикә һәм Йәнбирҙе йылғалары ҡушылған ерҙә Наил Ирмикимов менән Урал Яппаров таш ҡуйҙы.\nОфтальмолог Эрнст Рифғәт улы Мулдашевҡа "Урал батыр һеҙ китаптарығыҙҙа яҙған атланттар менән бәйле түгелме?", тип хат яҙғайныҡ. Профессор ҡыҙыҡһынды, тип, ярҙамсыһы шылтыратты. Аҙаҡ Мулдашев Шүлгәнташҡа, Йылҡысыҡҡан күленә, Ахун менгирҙарына сәфәр ҡылды. "АиФ" гәзите биттәрендә эпос тураһында мәҡәләләр баҫылды, хәҙер доктор "Урал батыр" буйынса китап өҫтөндә эшләй.\nМифологик аңыбыҙҙа бөгөнгәсә Урал батыр культы һаҡланыуы, беҙҙең көндәргәсә эпостың атамаһы шәхси исем булараҡ та йәшәүе - был факттар бындай кешенең реаль булыу мөмкинлеген фән күҙлегенән дә инҡар итмәй. Беҙ әле һаман "Урал батыр" эпосының әһәмиәтен тулыһынса аңлап етмәйбеҙ. Халҡыбыҙ бөйөк эпосын ғына ижад итеп, башҡорт атын, балын, ҡурайын да уйлап сығармайынса, үҙен мәңгеләштерер ине. Илаһи сығанағыбыҙҙы милли идея, идеология кимәленә күтәрһәк, беҙ үҙебеҙҙе (иң ҡыҙығы башҡаларҙы ла) халыҡ һәм дәүләт булараҡ һаҡлай аласаҡбыҙ. Унда бар кешелек өсөн дә әһәмиәтле тәрән гуманистик фәлсәфә ята. Ата-бабаларыбыҙ Урал батыр васыятына тоғро булған, шуға ла халҡын, ерҙәрен һаҡлай алған. Ғөмүмән, фольклорыбыҙҙы пропагандаларға кәрәк! Киләсәктә ошо рухи байлыҡ, белем беҙҙең йәшәү сығанағына әйләнәсәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Башҡортостандың ер өҫтө һәм аҫты байлыҡтарынан беҙгә артыҡ файҙа юҡ, "эт менән ҡош кинәнә"...\nУчалы ҡалаһында балалар ижады йортонда уҡсылар түңәрәген астыҡ. Был һөнәр беҙҙең яҡтың брендына әйләнде. Районда 100-ҙән ашыу уҡсы бар. Ҡайһы берәүҙәр быны милләт мәнфәғәттәренән йырағайтыусы шау-шоу ғына тип ҡарай, ләкин милли үҙаң шул уҡ боронғо кейемгә, уҡ-һаҙаҡҡа ҡыҙыҡһыныу аша ла уяна.\nӘ килеп сыҡмағандары, тормошҡа ашмағандары булдымы проекттарығыҙҙың?\n- Әлбиттә, унһыҙ булмайҙыр. БДУ-ның Учалы вәкиллеген һаҡлап ҡала алманыҡ. 500-ҙән ашыу белгес уҡытып сығарҙыҡ, күбеһе ҡалала, районда ҡалды, ә бит был - беҙҙең киләсәк. Мөнир Иҡсанов, Лидия Таңатова, Альбина Шәмсетдинова, Альбина Ғәлиева кеүек талантлы студенттар уҡыны...\nТөбәктә ҡоролтай рәйесе булып эшләгәндә балалар баҡсаларында формаль булмаған, ысын мәғәнәһендәге башҡорт төркөмдәре ойоштороу идеяһы менән янғайныҡ, уны ла тормошҡа ашырып булманы. Ҡала телестудияһында үҫмерҙәр өсөн башҡортса тапшырыуҙар индереп өлгөрөлмәне (бар нәмә әҙер ине). Учалы ҡалаһында Урал батырға, ике талантлы скульптор - Хәйҙәр ағай Ғариповтың һәм Фәнил Мөслимовтың шәп проекттары була тороп, һәйкәл ҡуйып булманы. Спонсорҙар ҙа бар ине.\nӘйтергә кәрәк, беҙҙең республика ҡалаларының, баш ҡалабыҙҙың да милли йөҙө юҡ. Өфөлә Салауат Юлаев һәйкәле булмаһа, Башҡортостан икәне һиҙелмәҫ тә ине. Ошо яҡтан беҙ Фольклориадаға бөтөнләй әҙер түгелбеҙ һымаҡ. Мин скульптор булһам, парктарҙа, майҙандарҙа ҙур-ҙур матур таш өйөмдәре яһар инем, таштарҙа эпостарҙан, боронғо йырҙарҙан бер юлы бер нисә телдә "Яҡшылыҡ булһын атығыҙ, кеше булһын затығыҙ", "Һис бирмәгән башҡорт Уралын" кеүек өҙөктәр яҙҙырыр инем. Башҡорт мәҙәниәтендә бындай традиция булған, нимә-нимә, таш беҙҙә әлегә бар. Быға ҙур символик мәғәнә лә һалырға булыр ине: беҙ, халыҡ булараҡ, был ерҙәргә таш булып һеңгәнбеҙ...\nЯҙылған: 15.01.21 | Ҡаралған: 378


Донъя арбаһы беҙҙе арбаны » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Донъя арбаһы беҙҙе арбаны\nДонъя арбаһы беҙҙе арбаны 27.03.2015 // Йәмғиәт\n(М. Бураҡаева, “Бөтөн күңелле кеше итәм тиһәң...”, 2015 йыл, 23 ғинуар)\nМәҡәләлә балаға туған телен өйрәтеү мөһимлегенә көслө дәлилдәр килтерелгән. Мин дә гәзит уҡыусыларға был йәһәттән донъя ирекмәндәре фекерен еткерергә булдым.\n“Кешелек туплаған барлыҡ ғилемде һәр кемдең ирекле ҡуллана алыуын күҙ алдына килтерегеҙ. Беҙ шундай донъя төҙөйбөҙ!” Ирекмәндәрҙең ошо оранын ишеткәс, тәүге һорауым шул булды: “Бар белемде ирекле ҡулланыу өсөн кешегә нисә тел белергә кәрәк һуң?” Мин, мәҫәлән, башҡортса, урыҫса, татарса яҡшы, ә немец, инглиз һәм төрки телдәренең күбеһендә “икмәк-тоҙлоҡ ҡына” аралашһам да, ғилем туплауҙа, кәрәкле мәғлүмәт өйрәнеүҙә сикләүҙәргә дусармын.\nИрекмәндәрҙең икенсе өндәмәһе һорауыма яуап булды. “Һәр яңы быуын вәкилдәрен сит телдәргә күп тапҡыр өйрәткәнсе, булған ғилемде донъяның барлыҡ телдәренә бер тапҡыр тәржемә итеү күпкә отошло, – ти улар. – Туған телдә белем алыу тиҙерәк һөҙөмтә бирә, тәүсығанаҡтар менән танышыу маҡсатында башҡаларын өйрәнеүгә теләк уята, төрлө телдә яҙылған дөйөм мәғлүмәт болдары был маҡсатты етеҙ тормошҡа ашырырға ярҙам итә”. Ысынлап та, әлеге һүҙҙәрҙә дөрөҫлөк бар бит!\nИң мөһиме – телде ҡулланыу даирәһен киңәйтеү. Ул матди байлыҡ түгел, һаҡсы ҡуйып ҡына һаҡлап булмай. Телде даими ҡулланырға кәрәк. Бының өсөн тейешле, уңайлы шарттарҙы милләт үҙе генә булдыра ала. Һәр форсатты файҙаланырға, юғын булдырырға тырышыу зарур. Нәҡ ошо маҡсат мине туғыҙ йыл элек Википедия менән осраштырҙы, уның башҡорт телендәге бүлеген төҙөгәндәргә ҡушты.\n2012 йылда Алматы ҡалаһында үткән “Төрки телле википедияларҙың халыҡ-ара конференцияһы”на йыйылған арҡаҙаштарҙың тәҡдиме буйынса үҙебеҙҙең хеҙмәткә бәйле киң мәғлүмәт саралары аша аңлатыу эштәре алып бара башланыҡ. Шулай ҙа йәмғиәттә бер ни тиклем танылыу тапҡан башҡорт бүлегенең кимәлен юғары баһаларға иртәрәк әле. Википедияның мөһимлегенә ышанмағандар, уның ғәмәлдәге башҡорт теленә файҙаһы барлығына шикләнгәндәр булыуы айырыуса ҙур борсолоу тыуҙыра, эшебеҙгә күҙгә күренмәгән кәртә ҡуя. 2013 йылда ЮНЕСКО-ның юғары дәртләндереү сараһының – Нильс Бор алтын миҙалының – Википедияға нигеҙ һалған Джимми Уэйлсҡа бирелгәнен белгәндәрҙең, әлбиттә, бындай шиге бөтөнләй юҡ. Икенсе яҡтан, Википедиялағы донъя халыҡтарының 770 телендәге бүлектәре араһында башҡорттоҡоноң күләме буйынса тәүге йөҙ иҫәбенә инеүе, уны сәғәтенә бер мең тирәһе кешенең уҡыуы проекттың файҙаһын аныҡ дәлилләй.\nДонъяла барлыҡ милләттәр ҡуллана алырлыҡ проекттар Википедия менән генә сикләнмәй. Уларҙың барыһы ла үҙенең дә, халыҡтарҙың да ихтыяжын ҡәнәғәтләндереүгә нигеҙләнгән. Шулай ҙа туған телен ниндәйҙер проектҡа индереү өсөн һәр милләт үҙе тырышырға тейеш. Әйтәйек, бик шәп онлайн Гугл-тәржемәсе барлығын күптәр белә. Әле уны 90 телдә ҡулланалар. Был иҫәпкә былтыр декабрҙә ҡаҙаҡ, үзбәк һәм тажик телдәре ҡушылды, тиҙҙән ҡырғыҙҙыҡы ла инергә тейеш. Ғалимдар һәм йәмәғәтселек бергәләп тотонғанда, беҙҙең башҡорт телен дә ошо рәткә баҫтырырға булыр ине.\nОшо йүнәлештәге эшмәкәрлек менән милләттәштәрҙе яҡындан таныштырыу маҡсатында Өфөлә халыҡ-ара Викиконференция уҙғарыу планлаштырыла. Уны 24 – 26 апрелдә Башҡорт дәүләт университетында үткәреү ҡаралған. Конференцияға Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән, шулай уҡ сит илдәрҙән белгестәр саҡырылған. Бергәләп һөйләшеү һәм фекер алышыу барышында ирекле тәжрибә уртаҡлашыу, яңы проекттарға башланғыс һалыу күҙ уңында тотола. Телһөйәр, илһөйәр милләттәштәребеҙ был сараға битараф ҡалмаҫ, тип ышанам. Конференция һәм уға ҡағылышлы башҡа саралар тураһында “Викимедиа РУ” сайтында тулыраҡ мәғлүмәт алырға була.\nДонъялағы һәр милләт, аҙ һанлымы ул, әллә күпме, бар ғилемде, яңылыҡты туған телендә үҙләштерергә, зиһененә һеңдерергә тырыша. Милләттең аң кимәле ни тиклем юғары булһа, ул рухи ҡиммәттәренә шул ҡәҙәр нығыраҡ тартыла. Тамыры бик тәрәнгә йәйелгән боронғо халҡыбыҙҙың, XXI быуатҡа аяҡ баҫып, алдынғы илдәр ҡаҙанышын үҙ милләте өсөн файҙаланырға тырышыуы үҙе үк ҙур уңыш түгелме ни?\nБашҡорт википедияһы мөмкинлектәрен әүҙемерәк файҙаланып, донъяға үҙебеҙҙе тағы ла киңерәк танытайыҡ, туғандар!


Изге Рамаҙан айында мәсеттәр буйлап экскурсия\n5 Апрель , 15:30\nИзге Рамаҙан айында өфөләр һәм баш ҡалабыҙ ҡунаҡтары һәр шишәмбе, кесе йома һәм шәмбе көндәре Өфө мәсеттәре буйлап сәйәхәт ҡыла ала\nИзге Рамаҙан айында өфөләр һәм республикабыҙ ҡунаҡтары һәр шишәмбе, кесе йома һәм шәмбе көндәре Өфө мәсеттәре буйлап сәйәхәт ҡыла ала. Фәһемле экскурсия барышында Рәсәй ислам университеты мөғәллимдәре баш ҡалабыҙҙа ислам дине үҫеше хаҡында һөйләй, дингә ҡағылышлы ҡыҙыҡлы факттар менән уртаҡлаша.\n“Беҙ ойошторған был сара Рамаҙан айында Башҡортостан мосолмандарының күңелен тағы ла байытып ебәрер, тип ышанабыҙ,” – ти “БР Туризмды үҫтереү үҙәге” коммерцияла булмаған автоном ойошмаһы директоры Руслан Юнысов.\nКиске сәйәхәттән һуң ҡунаҡтар "Эврен" кафеһына ифтарға саҡырыла. Теләге булғандар берәй мәсеттә тәрәүих намаҙында ҡатнаша ала. Экскурсияға барыусыларҙы 19:00 сәғәттә "Terra Bashkiria" автобусы "Каруанһарай" сауҙа-эш комплексы майҙаны алдында көтә. Йылы, уңайлы автобустың беренсе ҡатында коляскалағы инвалидтар өсөн дә урын бар. Сәфәргә: 8 996 582 86 27 (Светлана) телефоны аша йә www.bus102.com сайтында яҙылырға була.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МӨМКИНЛЕКТӘР БАР ҘА УЛАР МЕНӘН ФАЙҘАЛАНЫУСЫЛАР АҘ - 2016 - Мәҡәләләр\n"Киске Өфө"нөң 3-сө һанында "Йәмғиәт фекеренә ҡолаҡ һалыу фән өсөн дә, идара итеүселәр өсөн дә кәрәк" тигән диалогты уҡып сыҡҡас, унда күтәрелгән ҡайһы бер мәсьәләләр буйынса бер нисә фекер әйтмәксе булдым. Ысынлап та, бөгөн йәмғиәт фекеренә ҡолаҡ һалмайынса, халыҡтың тын алышын, уй-ниәттәрен белмәйенсә алға китеп булмай. XIV-XV быуаттарҙа алтын һәм көмөш тәңкәләр, XVI быуат урталарында тауар дәүләт көсөн билдәләһә, бөгөн был ҡараш тамырынан үҙгәргән һәм дәүләт көсөн бары тик уның халҡы күрһәтә, тип һанала. Шуға күрә лә, хатта бәләкәй генә ауыл менән дә идара итеү, дөрөҫ сәйәсәт алып барыу өсөн социологтарға ла, демографтарға ла эш етерлек.\nӘңгәмә барышында тарих фәндәре кандидаты Гөлдәр Хилажева демографик процестарҙы сағыштырып, ҡала менән ауыл араһында ҙур айырма булыуын билдәләй. Эйе, цивилизациябыҙ юғары кимәлгә күтәрелгән, заман технологиялары үҫешкән заманда йәшәһәк тә, ҡала менән ауыл араһындағы ҡайһы бер ыңғай һәм кире айырмалыҡтар бөгөн дә һаҡланып ҡалған һәм улар социаль-иҡтисади мәсьәләләрҙә генә түгел, ә рухи ҡиммәттәрҙә, быуындан-быуынға күсә килгән традицияларҙа асыҡ күренә. Был айырмалыҡтар халыҡтың йәшәгән мөхитенә, матди хәленә, йәмғиәттә тотҡан урынына ла тығыҙ бәйләнгән. Академик Мазһар Иҫәнбаев республиканы ете зонаға бүлеп тикшергән кеүек, беҙ ҙә райондарҙы һәм шул районға ингән ауылдарҙы айырып ҡараһаҡ, һәр ҡайһыһының үҙенә генә хас булған үҙенсәлектәргә һәм сифаттарға эйә булыуын күрер инек. Мәҫәлән, Белорет районында 19 ауыл хакимиәте биләмәһе бар. Был биләмәләрҙең иҡтисади һәм демографик хәле лә төрлөсә. Ошо ауылдарҙа йәшәгән халыҡтың ниндәй тормош позицияһы алып барыуы ла, мәҡәләлә Гөлдәр Хилажева билдәләгәнсә, шәхсән үҙҙәренән тора. Сағыштырыу өсөн төрлө хакимиәткә ҡараған Нура, Аҙналы һәм Сермән ауылдарын ғына алырға мөмкин.\nНура ауылы бәләкәй генә, халыҡ иҫәбе өс йөҙгә лә тулмай. Оптималләштереүгә бәйле, ауылдағы тулы булмаған урта мәктәп башланғыс итеп ҡалдырылған. Эш урыны булмағанлыҡтан, йәштәр ҙә ситкә китергә тырыша. Йәштәр өсөн төрлө программалар эшләһә лә, барыһы ла уның менән файҙалана белмәй. Кемеһенеңдер мәшәҡәтләнеп йөрөргә түҙемлеге етмәй, икенсеһенең документ юлларға аҡсаһы юҡ. Хакимиәт ҡулынан килгәнсә ярҙам итергә тырышһа ла, әлегә был әүҙемлек бер яҡлы ғына килеп сыға. Шуға ла, дәүләт ярҙамы менән үҙ мөйөшөн булдырырға теләүселәр ҙә бик һирәк, бер нисә ғаилә генә "Әсәлек капиталы"н файҙаланып, йорт күтәргән. Араларында был аҡсаны ла маҡсатҡа ярашлы тотонмаусылар бар. Көтөүлектәр булмағанлыҡтан, ауылда малсылыҡ менән шөғөлләнеү отошло түгел. Ә бына ҡош-ҡорт үрсетеү, баҡсасылыҡ, туризмды үҫтереү буйынса мөмкинлектәр бар. Тәүәккәлдәр, ныҡыштар бынамын итеп үҙ эшен асып ебәрә ала. Тик әллә дәрте, сәме юҡ, әллә инде битарафлыҡ баҫҡан, халыҡ үҙ мөмкинлеге менән файҙаланырға ашыҡмай. Нәҡ бына ошондай ауылдарҙа кеше потенциалы юғала ла инде, гөрләтеп донъя көтөрҙәй, ауылын үҫтерергә өлөш индерерҙәй кешеләр ситкә китә. Ә бына райондың Аҙналы ауылында хәлдәр икенсерәк. Был ауыл да әллә ни ҙур түгел, бөтәһе 535 кеше йәшәй, хужалыҡтар һаны 148. Шулай ҙа бында ауыл тормошоноң файҙаһын күрә, шифаһын тоя белгәндәр, рәхәтләнеп мал, ҡош-ҡорт аҫрағандар, баҡса үҫтергәндәр йәшәй. Шәхси хужалыҡтарҙа 349 баш - эре, 230 баш ваҡ мал, 80 баш йылҡы булыуы үҙе генә лә ошоға асыҡ дәлил булып тора. Май сүлмәге тышынан билдәле, тиҙәр. Аҙналыға килеп инеү менән матур йорттар, төҙөк ихаталар күҙгә салына. Урам буйҙары ла таҙа, бөтә урамды йәмһеҙләп ултырған емерек өйҙәр ҙә күренмәй. Мал тотоусылар күп булғанлыҡтан, районда көнүҙәк проблемаға әйләнгән көтөү мәсьәләһе лә уңышлы хәл ителгән. Халыҡ тормош проблемаларына ҡарамай, заманса уңайлыҡтары булған матур йорттарҙа етеш ғүмер итә. Эш урындарына маҡтанырлыҡ булмаһа ла, аҡса эшләү юлдарын да һәр кем үҙенсә табырға тырыша. Кемдер көн һайын ҡалаға йөрөп эшләһә, икенселәре йыл әйләнәһенә ҡалаға алып барып һөтөн, эремсеген, майын һата.\nЯҙғы эштәр иһә тиреҫ һатыу менән башланып китә. Йәйен - емеш-еләк, көҙгөһөн бәшмәк йыйыу ҙа ҙур ғына килем килтерә. Ауыл ерендә малдың, унан килгән табыштың файҙаһын яҡшы аңлай ауылдаштар. Бөгөн ауылдарҙа күпләп мәктәптәрҙе ябалар, тип зарланғанда, аҙналылар был яҡтан да әүҙемлек күрһәтте һәм ябырға тип хәл ителгән ерҙән мәктәптәрен һаҡлап ҡала алды.\nCермәндә ике меңгә яҡын кеше йәшәй. Эшләйем тигәндәренә эш урындары ла етерлек: эшҡыуарлыҡ үҫешкән, социаль объекттар күп. Шул арҡала йәштәр ҙә ҡалаға китергә әллә ни атлығып тормай. Социаль-иҡтисади шарттар яҡшы булғас, тыуым кимәле лә юғары. Илебеҙҙең ҡайһы бер төбәктәрендә күпләп ауылдар бөткәндә, Сермән биләмәһендә яңы Иҙел ауылы барлыҡҡа килеүе, республикала ғына түгел, хатта Рәсәй кимәлендә аптыратырлыҡ ваҡиға булды. Бөгөн был ауылға бер нисә йәш ғаилә тәүгеләрҙән булып нигеҙ ҡорған, унда тулыһынса электр уты үткәрелгән. Бында 472 йорт, мәктәп, балалар баҡсаһы, спорт-һауыҡтырыу һәм сауҙа-көнкүреш комплекстары төҙөләсәк, тип планлаштырыла. 2040 йылда яңы ауылда 1500 кеше йәшәйәсәк, мәктәптә 400-ҙән ашыу бала уҡыясаҡ, ә балалар баҡсаһына 150-нән ашыу бала йөрөйәсәк, тип күҙаллана. Ошоларҙы миҫалға килтергәндә, Сермән ауылының хакимиәт башлығы Айытбай Зәбир улы Әйүпов кеүек алдынғы ҡарашлы, юридик һәм иҡтисади яҡтан белемле етәкселәр булғанда, ауылда кеше потенциалын үҫтереүгә йүнәлтелгән шарттар ҡала менән сағыштырғанда күпкә насар, тип, бөтәһен бер ҡалыпҡа һалыу ҙа дөрөҫ булмаҫ ине. Дәүләткә генә ышанып, ҡул ҡаушырып ултырмағанда, ауылда ла мөмкинлектәр етерлек. Бөгөн Белорет ҡалаһынан Сермән ауылына йөрөп эшләүселәр, унда төпләнергә теләүселәр бар икән, урындағы етәксенең был йәһәттән дөрөҫ сәйәсәт алып барыуын, ауыл инфраструктураһын, эшҡыуарлыҡты үҫтереп, эш урындары булдырыуға ҙур өлөш индереүен билдәләмәйсә булмай. Бында, социология фәндәре кандидаты Рим Вәлиәхмәтов әйткәнсә, көнбайыш тәжрибәһенә лә эйәрергә кәрәкмәй, бары тик ауыл мөмкинлеген дөрөҫ файҙаланыу өсөн шарттар булдырыу ғына мөһим. Һүҙ ҙә юҡ, был йәһәттән эштең иң ауыры һәм яуаплыһы, тәү сиратта, хакимиәт башлыҡтарына төшә. Уларҙың урындағы бюджетты һаҡсыл һәм файҙалы итеп тотона белеүе, социаль проблемаларҙы уңышлы хәл итеүе, инфраструктураны үҫтереүе һәм иң мөһиме - халыҡ мәнфәғәтен етди контролдә тотоуы арҡаһында ауыл менән ҡала араһындағы айырмалыҡ та кәмей төшә. Ошонда уҡ Сермән хакимиәтенең үҙҙәре проект төҙөп, ауылды һыулы, утлы итеүҙәрен дә маҡтап телгә алырға була. Миллионлап аҡса талап ителгән күп эштәрҙе сермәндәрҙең үҙҙәре башҡарып сығыуы республикала ла ҡыҙыҡһыныу уятты, яңы тәжрибә системаһы буйынса урамдарҙы яҡтыртыу, халыҡты һыу менән тәьмин итеү буйынса райондарҙан кәңәш һорап килеүселәр ҙә бик күп. Етәксенең алдан күрә белеүсәнлеге, киң фекер йөрөтөүе Рәсәйҙең һәм республиканың төрлө дәүләт программаларына эләгергә лә ярҙам итә. Был иһә, йәмғиәттә тотороҡло урын, иҡтисади-социаль үҫеш тигәнде лә аңлата.\nМәҡәләне йомғаҡлап, шуны әйтергә була: кеше потенциалын үҫтереү етәкселектән, дәүләттән генә тормай, ул халыҡтың әүҙемлегенә, битараф булмауына ла бәйләнгән. Ә инде халыҡ менән бер ҡаҙанда ҡайнап йәшәгән етәкселәр идара иткәндә, кеше потенциалын үҫтереүгә лә, демография мәсьәләләрен нығытыуға ла ныҡлы нигеҙ һалына. Ул ваҡытта халҡыбыҙға ла бер ниндәй ҙә урбанизация хәүефе янамаясаҡ, милләтәштәребеҙ сит ҡалыптарға яраҡлашмайынса, иркенләп үҙ ерендә, үҙ мөхитендә, туған телендә һөйләшеп йәшәй аласаҡ.\nЯҙылған: 14.03.16 | Ҡаралған: 807


Ял итеү өсөн нисә көн кәрәк?\n11 Май , 12:30\nӘгәр беҙ баш мейеһенә ял итергә мөмкинлек бирмәйбеҙ икән, хеҙмәт етештереүсәнлеге аҡһаясаҡ, кәйеф төшәсәк, сәләмәтлек ҡаҡшаясаҡ\nКешегә ысын мәғәнәһендә ял итеү өсөн күпме ваҡыт талап ителә? Психология фәндәре кандидаты Светлана Колосова әйтеүенсә, психологик көсөргәнештән бер нисә көндә арыныу мөмкин түгел. Был хаҡта ул Sputnik радиоһына биргән интервьюһында һөйләне.\n“Беҙ эштә физик арып-талсығыуҙан тыш, психологик яҡтан ныҡ арыйбыҙ. Ни өсөн кешенең ял иткеһе килә? Сәбәбе – психологик көсөргәнештең ҙур булыуы. Кеше көн һайын үҙенең баш мейеһе, хәтере аша әллә күпме мәғлүмәтте үткәрә. Психологик баҫым ныҡ арыта. Шуға күрә физик ял итеү генә кешегә етмәй, психологик яҡтан ял итеү ҙә мөһим”, – ти эксперт.\nКешегә ял итеү өсөн өс көндән бер аҙнаға тиклем ваҡыт кәрәк, әммә сифатлы ысын ял өсөн өс аҙна ваҡыт талап ителә. Тик был осорҙа шөғөлдәр төрөн алыштырыу мөһим, тип иҫәпләй ғалим. Әгәр беҙ баш мейеһенә ял итергә мөмкинлек бирмәйбеҙ икән, хеҙмәт етештереүсәнлеге аҡһаясаҡ, кәйеф төшәсәк, сәләмәтлек ҡаҡшаясаҡ. Хәҙерге заман кешеһе самаһыҙ рәүештә ҙур көсөргәнеш менән эшләй. Эш көнөнән һуң арып-талсыҡҡанын өйгә ҡайтҡас ҡына тоя. Бындай ритмда йылдар буйы эшләү сәләмәтлектә, ижади ҡеүәттә, хеҙмәт сифатында сағыла. Үҙен гел арыған, йонсоған ҡиәфәттә күргән кешене бәхетле тип атап булмайҙыр. Баш мейеһенә ял бирергә кәрәк, тип иҫәпләй белгестәр, тәнәфес яһағандан һуң ижади фекерләү, уйлау ҡеүәһе яҡшыра. Һауыт-һаба йыуыу, баҡсала эшләү, урманда йөрөү һәм башҡа аҡыл эшмәкәрлеге менән бәйле булмаған шөғөлдәр кешегә бик кәрәк. Социаль селтәрҙәр ял итеүгә ныҡ ҡамасаулай. Кәрәге булмаған юҡ-бар хәбәрҙәр, нервы ҡуҙғытыусы негатив мәғлүмәттәр бары психологик көсөргәнеш, стресс тыуҙырырға һәләтле. Дөрөҫ ял итеү оҙайлы бәхетле ғүмер кисерергә ярҙам итер.


Балыҡсылар йылғала боҙ китеүенән ҡурҡмай\nБөгөн Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Башҡортостан буйынса баш идаралығының бәләкәй суднолар буйынса дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре Өфө эргәһендәге йылғаларға рейд ойошторҙо. Улар балыҡсыларҙы иҫкәртте, әлегә йылға буйына сығыуҙан тыйылып торорға кәңәш бирҙе.\nАғиҙелгә өйрәктәр эйәләшкән. Йылға ағымына ҡарап, боҙ китә тиерһең. Әммә әлегә боҙ ҡуҙғалмаған, бары һыу өҫкә ҡалҡҡан. Ағиҙел шарлап аға, ә ҡаршы яҡ ярҙа балыҡсылар күренә. Ҡар яуып, буранлап тороуға ҡарамай, улар иртә таңдан тәбиғәт ҡосағында.\nБалыҡсылар эргәһенә Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы баш идаралығы инспекторҙары рейдҡа сыҡты. Улар был ваҡытта боҙ өҫтөндә ултырыу хәүефле булыуын иҫкәртә. Ә был шөғөлдән кинәнес табыусыларҙың үҙ фекере.\nАғиҙелдең бөтә ерендә лә боҙ былай уҡ ҡалын түгел. Бигерәк тә һауа температураһы нулдән күтәрелеү менән йылғаға сығыу хәүефле буласаҡ.\nӘлфәрит Хәбибуллин, Башҡортостан буйынса ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы баш идаралығының бәләкәй суднолар буйынса дәүләт инспекцияһы инспекторы: «Балыҡсылар ярға яҡын ерҙә ултыра.Үҙҙәре менән ҡотҡарыу әйберҙәре лә алғандар. Боҙ китергә күп ҡалманы. Боҙ аша йөрөргә, балыҡ тоторға, бигерәк тә техникала инергә ярамай».\nБылтыр ноябрҙә Павловка һыуһаҡлағысында өс кеше ултырған «Нива» автомобиле һыу аҫтына киткәйне. Фажиғә һөҙөмтәһендә бер кешенең ғүмере өҙөлдө. Асыҡланыуынса улар автомобилдә икенсе ярға сығырға булған.Мәғлүмәттәргә ҡарағанда, быйыл йыл башынан республика йылға-күлдәрендә батып үлеү осраҡтары юҡ. Рейдҡа сығыусыларға ла бәхеткә күрә, бер кемде лә ҡотҡарырға тура килмәне.


130 миллион һумлы үтескә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n21 апреля 2021 — 15:51 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөнөң Киров районы судында һалым инспекцияһының элекке бүлек етәксеһенә ҡарата суд эше дауам итә. Ул таныш эшҡыуарынан йәнәһе лә ҙур күләмдә үтескә аҡса ала. Ошо турала яҡтар килешеү ҙә төҙөй. Һуңынан Үләмәйев бихисап фатир, офис бүлмәләре һәм автомобилдәр һатып алып, яҡындары исеменә теркәй, әммә бурысын кире ҡайтармай. Хәҙер ваҡиға буйынса шаһиттарҙан һорау алына. Яҡтар бер-береһенә дәғүәһен белдереүен дауам итә.


«Ҡар бөртөгө-2014» ғаилә туристик слеты һыуыҡтарға күрә күсерелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n«Ҡар бөртөгө-2014» ғаилә туристик слеты һыуыҡтарға күрә күсерелде\n17:33, 28 января 2014 Йәмғиәт\n«Ҡар бөртөгө-2014» ғаилә саңғы-туристик слеты алдағы йәкшәмбелә көслө һыуыҡтар күҙалланыу сәбәпле 2 февралдән 9-ына күсерелдә. Был турала Башҡортостан ҡала яны пассажирҙар компанияһының матбуғат хеҙмәте хәбәр итә.\n«Ҡар бөртөгө» махсус электр поездының расписаниеһы үҙгәрешһеҙ ҡала: 9 февралдә Дим станцияһынан айырым эликтричка 5 сәғәт 27 минутта ҡуҙғала, Өфөнән – 6 сәғәттә һәм һуңғы туҡталыш пунктына 1753-сө километрға 8 сәғәт 28 минутта килеп етә. Өфөгә китеү ваҡыты 16 сәғәт 8 минутта, туристар ҡалаға 18 сәғәт 34 минутта ҡайтып етәсәк. Димгә «Ҡар бөртөгө» 19 сәғәт 7 минутта килеп етәсәк. Мәскәү ваҡыты.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, «Ҡар бөртөгө-2014» ғаилә саңғы-туристик слеты дүртенсе тапҡыр Куйбышев тимер юлының 1753-сө километр туҡталышы эргәһендә элекке Голодный хуторы яланында үтәсәк. Саңғы ярыштары, тауҙан шыуыу, балалар өсөн конкурстар, спорт уйындары үткәреләсәк. Ата-әсәләр менән балаларға ял итеү өсөн йылытылған палатка лагеры ҡороу планлаштырыла. Күңел асыу программаһы поездың ҡуҙғалып китеү ваҡытынан алып башланасаҡ: тәғәйенләнгән урынға тиклем юл буйына конкурстар һәм викториналар уҙғарыласаҡ.


Ауыл хужалығы өсөн 2019 йыл йомғаҡтары уңышлы булды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n30 декабря 2019 — 14:18 ГТРК «Башкортостан»\nХалҡының 40 проценты ауыл ерендә йәшәгән Башҡортостан өсөн аграр тармаҡ айырыуса мөһим. Шуға ла Радий Хәбиров был тармаҡта яңы ынтылыш күрергә теләй. Күреп, тотоп булғанынан һеҙгә бер кәрзин күстәнәс итеп алып килдем әле. “Баҫыуҙан кәштәгә тиклем” тигән өндәмә емеше был. Бында үҙебеҙҙә етештерелгән саф, тәбиғи продукциялар. Әйткәндәр “Башҡортостандыҡы – тимәк иң яҡшыһы. Алдынғы бул.” тип аталған яңы проект старт алды быйыл. Бөтә маҡсат – ауыл хужалығын үҫтереү.\nБуш, ташландыҡ һарайҙар, емерек ҡоймалар. 2000-се йылдарҙан башлап бөтә ауылдар өсөн тиерлек ғәҙәти күренеш. Ейәнсуралағы хужалыҡтарҙың береһен был хәл әле яңыраҡ ҡына килеп ишек ҡаҡты. 2015-се йылдан алып Яңы Себенле һәм Ҡужабаҡ һөтсөлөк-тауар фермаларының буш тороуы, йөҙәрләгән кеше хеҙмәт урындарын юғалтыуы тураһында бәйән иткәйнек. Хәҙер бында эш ҡайнай. Уҙған йылдың декабренән даими тоҡомло мал ҡайтарыла. Иң мөһиме халыҡ эшле булды.\nБөлгөнлөккә төшкән хужалыҡтың аяҡҡа баҫтыуында инвестор табылыуы сәбәп. Ҡыҫҡа ваҡыт эсендә бында ике малсылыҡ комплексы төҙөкләндерелә, яңы техника һатып алына, республикала тиңе булмаған яһалма һуғарыу системаһын да төҙөтөп ҡуялар. Ейәнсуралар хәҙер алдынғылар рәтендә селекция эшенә лә ҙур иғтибар бүлә. Башҡортостан хужалыҡтары быйыл бихисап тоҡомло таналар алды. Йыл аҙағына республикаға ситтән ҡайтарылған мал һаны 10 меңдән ашыр тип күҙаллана. Сөнки хөкүмәт яҡшы ғына субсидиялай.\nБашҡортостан башлығы етәкселегендә үткән “Инвестиция сәғәте”ндә ауыл хужалығы беренсе – дөйөм хаҡы 85 миллиард һумлыҡ 44 проект раҫланған. Киләһе йылға планлаштырылғандары – 23 миллиард һумлыҡ. Киләсәктә ит етештереүҙе 12 ярым процентҡа арттырып, 450 мең тоннаға тиклем еткереү күҙаллана.\nБүздәктә урынлашҡан селекция-генетика үҙәге. Әле бында Дания тоҡомло 5 мең 400 баш инә сусҡа аҫрала. Селекция-генетика үҙәге Европала иң эреләрҙән һанала. Таврос компаниялары төркөмөндә эшләгән сусҡасылыҡ комплексының эшмәкәрлеге менән Радий Хәбиров танышҡайны. Комплекста өс төр тоҡомло сусҡа ҡауыштырыла. Артабан мал Рәсәй тауар фермаларына оҙатыла һәм сит илгә һатыла.\nРеспублика йәшелсә-емеш үҫтереүҙә лә бөгөн конкурент була алыуын иҫбатлай. “Башҡортостан тауары” билдәһенә Бүздәк теплица комплексы йәшелсәһе лайыҡ. Крәҫтиән-фермер хужалығы йылы япмалары 9 гектар майҙанды биләй. Инвестициялар күләме миллиаррд ярым һум.\nБеҙҙең ауыл хужалығы предприятиелары хәҙер донъя баҙарына күпләп сыға. Быйыл Күмертауҙағы Элеватор йәмғиәте Ҡытайға 4 мең тонна көнбағыш майы оҙатты. Уның дөйөм хаҡы 181 миллион 600 мең һум. Йыл дауамында майлы продукция оҙатыуҙан ғына төбәк һәм предприятиелар ҡаҙнаһы 2 миллиард 600 миллион һумға тулыланған.\nБашҡортостан быйыл тәүге тапҡыр экспортҡа һыу юлы менән сыҡты. Ә был ерҙән ташығандан ҡарағанда ике тапҡырға осһоҙға төшә. Иран тәүге 10 мең тонна игенде үҙ порттарында бушатты. Төҙөлөп бөтмәгән Башҡорт АЭС-ы урынында быйыл иген терминалын ҡороу тамамлана. Төркиәнән ҡорамалдар ҡайтарылды. Терминал буш тормаясаҡ тип ышандыра аграрийҙар. 2019 йыл һөҙөмтәләре буйынса Башҡортостан ситкә тауар оҙатып 91 миллион долларлыҡ килем алырға иҫәп тота. 2024-се йылға иһә ул ике ярым тапҡырға артырға тейеш.\nИген иккән – илде туҡ иткән. Башҡортостанда ауыл эшсеһенең ауыр хеҙмәте юғары баһалана. Николай Григорьев Баҡалы районының “Өмәр” йәмғиәте комбайнсыһы. Быйыл уның ураҡ күрһәткестәре республика күләмендә иң юғарыһы тип танылды. Һөнәри байрам алдынан иң алдынғы механизаторҙар лайыҡлы бүләк – автомобиль асҡыстарын ҡулдарына алды.\nМәскәүҙәге «Алтын көҙ» Бөтә Рәсәй агросәнәғәт күргәҙмәһендә Башҡортостан һәр йылдағыса үҙен лайыҡлы күрһәтте. Был юлы ла республика Гран-при яуланы. Бынан тыш, быйыл Башҡортостандың 16 предприятиеһы “Рәсәйҙең иң яҡшы 100 тауары” конкурсында еңеү яуланы.\nКиләсәккә маҡсатһыҙ йәшәп булмай. Иген уңышын мәҫәлән яҡын арала 4 миллион тоннаға, ә киләһе йыл һөт етештереүҙе ике тапҡыр арттырыу планда. Республика аҡ аҙыҡ буйывнса Рәсәйҙә әле икенсе урында. Башҡортостан башлығының “сентябрь Указына” ярашлы, киләсәктә аграрийҙар 3 мең трактор, иген-мал аҙығы йыйыу комбайндары һәм башҡа техника аласаҡ. Бының өсөн 40 миллиард һум йүнәлтелә.\nКооперативтарға берләшкән фермерҙар 3 миллион һумғаса финанс ярҙамға өмөт итә ала. Был маҡсатта быйыл 1 миллиард 100 миллион һум бүленде.\nТармаҡтың төп уңышын шулай ҙа ерҙә эшләгән кешеләр булдыра. Ауыл хеҙмәтсәндәре квалификацияһын арттырыуға Республика 70 миллион һумға яҡын аҡса бүлә. Малсылыҡ эшселәре, һөт етештереүселәр һәм эшкәртеү секторындағылар кваллификацияһын үҫтереүгә иғтибар арта. Ауыл хужалығы бөгөн яңы һулыш кисерә, Республика тармаҡҡа йөҙө менән боролдо.


Бөгөн «Юлдаш» йыр-моң һәм мәғлүмәт каналы тапшырыуҙарын Ҡурған өлкәһендә йәшәүсе милләттәштәребеҙ ҙә тыңлай башланы\nТөбәктең Сафакүл һәм Әлмән райондарында бөгөн радиостанция тулҡындарын тапшырыусы ҡоролма эш башланы. Уны сафҡа индереү тантанаһы туған-телдәге йыр-моңға һыуһаған милләттәштәребеҙ өсөн күркәм байрамға әйләнде.\n«Юлдаш» йыр-моң каналы тапшырыуҙарын республиканан ситтә йәшәүсе милләттәштеребеҙгә еткереү эше «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы менән «Юлдаш» телекоммуникациялары асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһындағы килешеү нигеҙендә башҡарыла. Маҡсат урындағы башҡорттарҙың рухи-мәҙәни ихтыяжын тәьмин итеү. Был турала республика етәксеһе Рөстәм Хәмитов Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға йыллыҡ мөрәжәғәтнамәһендә лә билдәләп үтте. Эҙмә-эҙлекле саралар һөҙөмтәһендә бөгөн «Юлдаш» каналы, Ырымбурҙың Ҡыҙыл Гвардия, Силәбенең Арғаяш райондарында һөйләй. Иртәгә радиотапшырғыс Ырымбурҙың Ҡыуандыҡ районында асыла.


Һуңғы айҙа ҡарабойҙайға хаҡ 7,25 процентҡа артҡан\nИкмәк, һөт, сәй, ҡаты сыр, аҡ май ҡиммәтләнгән. Көнбағыш майына хаҡ тотороҡло һаҡлана. Ҡыяр, помидор арзанайған. Дәүләт Йыйылышы -Ҡоролтайҙың баҙар һәм аҙыҡ түлеккә хаҡтарҙы күҙәтеү буйынса эшсе төркөмө ултырышында хаҡтарҙың нигеҙһеҙ күтәрелеү мәсьәләһе тикшерелде.\nРеспублика баҙарында федераль селтәрҙәрҙең күбәйеүе, урындағы етештереүселәрҙең үҙ тауарын һатыуға сығара алмауы киҫкен ҡала. Беренсе кәртә - сертификат юллау. Уны хатта, Башҡортостандағы бер генә ҙур һөт заводы продукцияһы үтә алмаған. Бәләкәй һәм урта предприятиелар тауарын республика буйынса тарата алмай. Баш ҡала баҙарҙарында һатыу иткән республика фермерҙары ла бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Ауыл хужалығы тауарын етештереүселәр бар, әммә халыҡты продукция менән йыл әйләнәһенә тәьмин итеү яйға һалынмаған. Үҙебеҙҙең ауыл хужалығы тауары өсөн билдәләнгән урындарҙа кейем-һалым, көньяҡтан килтерелгән емеш-еләк һатыу осраҡтары күп. Ҡайһы бер баҙарҙар уҙған быуаттың 90-сы йылдарын хәтерләтә, тип билдәләнде эшсе төркөм ултырышында.


Материалы за Февраль 2017 года » Башкортостан кызы\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғариповтың тыуыуына 85 йыл тулды. Рәми – күңелдәрҙә, Рәми – йөрәк тибешендә. Уға булған мөхәббәт һүнмәҫ-һүрелмәҫ, сөнки уның халҡына булған һөйөүе, ярһыу хистәре быуаттарға күскән. Шиғырҙары менән ул үҙенә...\nБөгөн бәйләү һәм үреүҙең ниндәй генә ысулы юҡ! Шуларҙың береһе фриволите төйөндәр ярҙамында селтәр үреүҙән ғибәрәт. Ул йылдан-йыл үҫешә, күптәрҙең төп шөғөлөнә әйләнә бара. Ҡул эшенең был төрөнә ҙур, ҡатмарлы ҡорамалдар ҙа талап ителмәй. Үҙенсәлекле...\n…Учалы районында йәшәүсе башҡорттарҙа ҡатын-ҡыҙҙарҙың түшкә тағып йөрөгән биҙәнеү әйберен яға (ҡайһы берҙә һаҡал) тип атап йөрөтөү ҡабул ителгән. Төбәкте өйрәнеү музейы фондтары һәм шәхси коллекцияларҙан күренеүенсә, Учалы ерендә яғаның бер нисә...\n«Иң мөһиме – күңел ихласлығы...»\nБилдәле әҙибә, уҡытыусы, Жәлил Кейекбаев, Мөхәмәтша Буранғолов, Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге премиялар лауреаты Лира Яҡшыбаева күркәм юбилейын билдәләне. Ошо уңайҙан уның менән әңгәмә ҡорҙоҡ. – 2017 – Тәбиғәтте һаҡлау йылы тип иғлан ителде. Был...\nБашҡортса яҙылған футболка, бокал, алъяпҡыс кеүек әйберҙәр эшләгән «Azash» («Аҙаш») фирмаһы көндән-көн уңыш ҡаҙана бара. Баймаҡ егете Рифат Раҡаев ойошторған эш күптәрҙе ҡыҙыҡтыра. Сөнки үҙенә генә тәғәйен матур теләк, шиғыр йә наҙлы һүҙҙәр...


«Башҡортостан» дәүләт концерт залында бөйөк рус композиторы Петр Ильич Чайковскийҙың 175 йыллығына арналған симфоник концерт ойошторолдо\nИке өлөштән торған программаның тәүгеһендә скрипка концерты, икенсеһендә 4-се симфония башҡарылды. Оркестрға Әстрхан дәүләт опера һәм балет театрының художество етәксеһе һәм директоры Валерий Воронин дирижерлыҡ итте. Билдәле скрипкасы, халыҡ-ара конкурстар лауреаты Ольга Волкова концерттың йөҙөк ҡашына әүерелде. Оҫта башҡорт симфоник оркесты менән сығыш яһау өсөн Германиянан килеп еткән.\nОльга Волкова, солист: «Оркестр менән бер тапҡыр ғына репетиция үткәреп өлгөрҙөк. Шуға ҡарамаҫтан, артистар менән тиҙ арала уртаҡ тел таптыҡ, улар менән бергә сығыш яһау еңел булды».


Ҡандағы шәкәр кимәлен нисек кәметергә? » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Һаулыҡ һаҡлау » Ҡандағы шәкәр кимәлен нисек кәметергә?\nҠандағы шәкәр кимәлен нисек кәметергә?\n- Ял ваҡытында көнөнә бишәрҙән өрөк сәтләүеге ашағанда файҙаға ғына. Бер айҙан һуң ҡандағы шәкәр кимәлен тикшертергә мөмкин, ул кәмергә тейеш. Ул ғына ла түгел, ул ҡан тамырҙарын нығытып, холестерин кимәлен кәметеүгә лә булышлыҡ итә.\nБюргер күнегеүҙәре ярҙамында\nКүнегеүҙе иртән йоҡонан уянғас та эшләргә кәрәк. Ятҡан килеш аяҡтарҙы 30 см бейеклеккә күтәреп, 3 минут шул килеш тоторға. Һуңынан уларҙы иҙәнгә төшөрөп, карауат ситенә ултырырға. Аяҡтарға ҡан барһын өсөн өс минут шулай ултырырға кәрәк. 10 – 15 минут буйы берсә ятып, берсә ултырып, ошо күнегеүҙәрҙе көн һайын ҡабатларға.\nБер лимон һутын һәм сей йомортҡаны ҡушып бутарға, килеп сыҡҡан ҡатнашманы иртәнсәк ас ҡарынға эсергә. Дауаланыу курсы – өс көн. Шунан ун көн туҡтап торғандан һуң, тағы өс көн эсергә мөмкин.\n10 лавр япрағын алып, бер стакан ҡайнар һыу ҡойорға һәм йылы урында бер тәүлек төнәтергә. Был төнәтмәне ашарҙан ярты сәғәт алда 1/4 стакан эсергә. Лавр япрағы төнәтмәһен ике аҙна эсергә кәрәк. Ул шулай уҡ ашҡаҙан аҫты биҙе эшмәкәрлегенә лә ыңғай йоғонто яһай.\nҠандағы шәкәр кимәлен куркума бик яҡшы төшөрә. Бының өсөн бер семтем тәмләткескә бер стакан ҡайнар һыу ҡойоп, шуны иртәле-кисле эсергә. Уны төрлө ашамлыҡ әҙерләгәндә лә ҡушырға мөмкин. Куркума шулай уҡ ҡанды таҙарта, аш эшкәртеү процесын да яйға һала.\nИке ҡалаҡ уҫаҡ ҡайырыһына ике стакан һыу ҡойоп, ярты сәғәт талғын утта бешерергә. Һуңынан термоста йә йылы урынға ҡуйып, 2 – 3 сәғәт төнәтергә. Был төнәтмәне ашарҙан бер нисә минут алда эсергә кәңәш ителә. Ул ҡандағы шәкәр кимәлен бик тиҙ төшөрә.\nlКөртмәле емешен, кесерткән япрағын һәм бәпембә тамырын бер үк күләмдә алып, ҡайнар һыу ҡойоп, термоста төнәтергә. Килеп сыҡҡан төнәтмәне көн дауамында яртышар стаканлап эсергә.\nСығыу ваҡыты 3-06-2017, 13:35 | Ҡаранылар: 458


Салауат Юлаев – бөгөнгө Башҡортостандың символы (Милли геройыбыҙҙың 260 йыллығына) // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСалауат Юлаев – бөгөнгө Башҡортостандың символы (Милли геройыбыҙҙың 260 йыллығына)\n18:25, 16 июня 2014 Йәмғиәт\nСалауат Юлаев – бөгөнгө Башҡортостандың символы (Милли геройыбыҙҙың 260 йыллығына) Фото: Лариса Ветлугина коллажы\nБөгөн Салауат Юлаевтың – Рәсәй һәм Башҡортостан, бөтә донъя тарихында мәңгелеккә хәтергә уйылып ҡалған бөйөк шәхестең тыуыуына 260 йыл тулды. Халыҡ массаһы юлбашсыһы, полководец, дәртле шағир-сәсән үҙендә халыҡтың азатлыҡҡа ынтылышын сағылдыра.\nСалауат Юлаев 1754 йылда Тәкәй ауылында Себер даруғаһы Шайтан-Көҙөй улусы старшинаһы Юлай Аҙналиндың ғаиләһендә тыуған. Юлай уҡымышлы кеше була, Прусия һәм Польша кампанияларында билдәлелек яулаған. Уның ырыуында тархандар һәм бейҙәр булыуы билдәле. Оҙаҡ йылдар ул башҡорттарҙың биләмәләрен һатып алыуға ҡаршы заводсылар менән судтарҙа дәғүәләшә.\nЮлай Аҙналин походтарҙа рус губернияларында йәшәгән кешеләрҙең тормошон, Европа илдәренең йәшәү рәүешен күрә, ул уның аң даирәһен арттыра. Йәмғиәттең алдынғы кешеләре менән таныш була, тарихсы Павел Рычков, академик Петр Паллас менән осраша. Үҙ белемен Юлай, бала саҡтан аҡылы, ҡыйыулығы һәм көсө менән айырып торған, улына Салауатҡа өйрәтә.\n1773 йылдың 11 ноябрендә баш күтәреүселәр менән көрәшеү өсөн йүнәлтелгән йөҙләгән атлы отряд етәкселегендә Салауат Юлаев Бөгөлсән эргәһендә Пугачевтың, тартып алынған башҡорт ерҙәрен ҡайтарыу, дин тотоусыларҙы йәберләмәү һәм бөтә халыҡтарға үҙҙәренең йолалары буйынса йәшәргә мөмкинлек бирәм тигән вәғәҙәләренә ышанып, уның яғына күсә.\nОшо көндән алып, 1774 йылдың 25 ноябренә, ҡулға алынғанға тиклем Салауат Крәҫтиәндәр һуғышы ваҡиғаларының иң үҙәгендә була, 28 һуғышта ҡатнаша, уларҙың 11-ен үҙ аллы атҡара. Йәш полководец Емельян Пугачевтың ышанысын тиҙ яулай, баш күтәреүселәр араһында иң йәш полковник булып китә. Һуңыраҡ бригада генералы дәрәжәһен ала. Артабан Салауат Красноуфимск һәм Көңгөр яҡтарында баш күтәреүселәрҙе етәкләй. Емельян Пугачевты ҡулға алғандан һуң да Салауат батша ғәскәрҙәре менән көрәшеүен дауам итә.\n1774 йылдың ноябрендә Шайтан-Көҙөй улусының Миндәш ауылы эргәһендә ҡулға алына. Өфөлә, Ҡазанда, Мәскәүҙә һәм Ырымбурҙа оҙаҡ тикшереүҙәрҙән һуң атаһы Юлай Аҙналин менән бергә ҡамсы менән һуҡтырылыуға (175 тапҡыр), танау япраҡтарын ҡырҡыуға һәм маңлайы менән сикәләренә ҡыҙҙырып тамғалар баҫыуға дусар ителә. Һорау алыуҙарҙа Салауат иптәштәрен һатмай үҙен тыныс һәм батырҙарса тота.\nЮлай Аҙналин, Иван Почиталин, Ҡәнзәфәр Усаев һәм башҡа әүҙем ихтилал ҡатнашыусылары менән Салауат Эстландия губернияһының Рогервик ҡәлғәһенә, хәҙерге Палдиски ҡалаһына, ғүмерлек һөргөнгә оҙатыла. Документтарға ярашлы, Салауат Юлаев 1800 йылдың 26 сентябрендә вафат була.\nСалауат Юлаев халыҡ хәтерендә шағир-импровизатор булараҡ һаҡлана. Уның шиғриәт мираҫынан беҙҙең көндәргә 500-ләп юлы килеп еткән. Ижадының һуңғы осорона ҡараған дүрт юллыҡ йырҙарында ул ихтилалдың еңелеү сәбәптәре тураһында фекер йөрөтә, туған халҡының һәм башҡорт еренең яҙмышы өсөн борсолоуын белдерә.\n1929 йылда советтар яҙыусыһы Степан Злобиндың «Салауат Юлаев» тарихи романы сыға һәм тиҙ популярлыҡ яулай. 1940 йылда режиссер Яков Протазановтың «Салауат Юлаев» нәфис фильмы прокатҡа сыға. Һуғыш йылдарында уны йыш ҡына Ҡыҙыл Армия частарында яугирҙарҙың хәрби рухын күтәреү өсөн күрһәтәләр. Бөйөк Ватан һуғышы барышында уның исемен истребитель-артиллерия дивизионы һәм бронепоезы йөрөтә.\nБөгөн Салауат Юлаевтың образы республикабыҙҙың айырылғыһыҙ символына әйләнде, уның һыны Башҡортостандың гербында урын алған. Салауат Юлаевтың исеме менән әҙәбиәт, сәнғәт һәм архитектура өлкәһендә Башҡортостан Республикаһының ордены һәм Дәүләт премияһы аталған. Милли геройҙың исемен Башҡортостанда ҡала, район, хоккей клубы республикала, Силәбе, Ҡурған, Ырымбур һәм башҡа өлкәләрҙә, Татарстанда, Донецкиҙа, Кривой Рогта, Палдискиҙа предприятиелар, урамдар йөрөтә.\nСалауаттың тыуған ерендә – Малаяҙ ауылында – Салауат Юлаевтың музейы эшләй. Өфөлә, Сибайҙа, Салауатта, Красноуфимскиҙа, Башҡортостандың Салауат районында, Силәбе өлкәһенең Арғаяш районында халыҡ батыры тураһында иҫтәлеккә һәйкәлдәр ҡуйылған. Уға Заһир Исмәғилевтың күренекле «Салауат Юлаев» операһы, Хөсәйен Әхмәтов менән Нариман Сабитовтың «Тау бөркөтө» балеты арналған. Салауаттың образы халыҡ ижадында, рус, башҡорт, татар, ҡаҙаҡ, сыуаш һәм марый яҙыусылары әҫәрҙәрендә мәңгеләштерелгән. Йыл һайын Башҡортостанда Салауат Юлаев көндәрен байрам итәләр, күмәк кеше ҡатнашлығында «Салауат йыйыны» фольклор байрамы уҙғарыла.


Континенталь хоккей лигаһында бөгөн даими беренселек тамамлана - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\n«Салауат Юлаев» плей-офф алдынан һуңғы уйынын Түбәнге Камала «Нефтехимик» менән уҙғара. Юлаевсылар Көнсығыш конференцияһында 4-се баҫҡыста тора. Ошо уҡ төркөмдә 5-се урын алған команда беҙҙең команда менән сирекфиналда осраша. Плейофттағы тәүге дәғүәсе йә «Аҡ барс», йә «Адмирал», йә «Автомобилист» буласаҡ. Сирекфинал уйындарын 21 февралдә Көнбайыш конференцияһы командалары башлап ебәрә. Уҙған йыл Гагарин кубогын Санкт- Петербургтың СКА клубы яуланы, «Салауат Юлаев» сирекфиналда Магнитогорскиҙың «Металлург»ынан еңелеп, төп трофей өсөн көрәштән төшөп ҡалды.


Ял итәбеҙ һәм аҡса эшләйбеҙ\nҠышын беҙ һәр саҡ йәй тураһында хыялланабыҙ. Ҡайҙа барыу һәм көтөп алған ҡыҙыу көндәрҙе нисек үткәреү хаҡында пландар ҡорабыҙ. Берәүҙәр диңгеҙ һәм ҡом пляжы тураһында хыялға сума, башҡалар походҡа һәм йылға буйлап йөҙөргә юллана, ә кемдер баҡсала ял итергә йәки шифаханала үҙенең һаулығын нығытырға хыяллана...\nӘммә быйыл беҙҙең пландар тормошҡа ашырмы һуң? Бөтә ерҙә донъялағы финанс көрсөгө хөкөм һөрә бит. Меңдәрсә кеше эш урындарын юғалтты, тотороҡло эш хаҡынан мәхрүм булды. Шуға күрә күп кешеләр өсөн бөгөнгө көндә актуаль мәсьәлә - ғаиләне туйындырыу һәм бурыстар һәм кредиттар менән иҫәпләшеү. Ял, үкенескә ҡаршы, икенсе планға күсә.\nАта-әсәләр эш эҙләгән йәки аҡса эшләгән ваҡытта балалар өс ай буйына үҙҙәренә-үҙҙәре хужа булыр микән? Быға республика Хөкүмәте юл ҡуймаҫ. Шуға күрә йәйге һауыҡтырыу кампанияһына әҙерләнә башланы. Бөгөнгө көндә муниципаль райондар һәм ҡала округтарының йәштәр сәйәсәте буйынса органдары балаларҙың ялын ойоштороуҙа аҙ сығымлы формалар эҙләү менән мәшғүл.\n- Ағымдағы йылда балаларҙың йәйге ялын ойоштороу ауыр, - ти Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитеты рәйесе урынбаҫары Татьяна Новак. - Бөтә ата-әсәләр ҙә үҙ балаларының тулы ялын тәьмин итә алмай. Әммә, шуға ҡарамаҫтан, беҙҙең дөйөм бурыс - балаларҙы һәм үҫмерҙәрҙе йәйге һауыҡтырыу саралары менән йәлеп итеү. Шуға күрә аҙ сығымлы формаларға иғтибар итергә кәрәк. Үҫмерҙәр клубтары эргәһендәге лагерҙар, көндөҙгө ваҡытта килеүҙе ҡараған мәктәп лагерҙары, күп көнлөк походтар, экскурсиялар популярлаша бара.\nЙәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитетынан хәбәр итеүҙәренсә, көрсөккә ҡарамаҫтан, республикала балаларҙың ялын финанслау күләме үткән йыл менән сағыштырғанда күпкә кәмемәйәсәк.\nШулай итеп, йәштәр сәйәсәте линияһы буйынса йәйге һауыҡтырыу кампанияларын ойоштороуға һәм үткәреүгә республика бюджетынан 2,7 миллион һум аҡса бүлеү планлаштырыла.\nМуниципаль райондар һәм ҡала округтарының йәштәр сәйәсәте буйынса органдары биргән мәғлүмәттәргә ҡарағанда, быйыл 228 профилле лагерь ойоштороу планлаштырыла (үткән йылда улар 225 ине). Унда 10,2 мең бала ял итә аласаҡ.\n- Урындағы бюджеттар планлаштырған средстволар күләме 15,5 миллион һум тәшкил итәсәк, - тип белдерҙе Татьяна Новак. - Был үткән йыл менән сағыштырғанда бер миллионға кәмерәк. Әммә балаларҙың йәйге ялын ойоштороуға сығымдар бөтә райондарҙа ла кәмене тип әйтеп булмай. Ҡайһы бер райондарҙа планлаштырылған сығымдар, киреһенсә, күпкә артты.\nОҙайлы каникулда өлкән синыф уҡыусылары һәм студенттар өсөн ваҡытлыса эш урындары булдырыу мәсьәләһенә ҙур иғтибар бүлергә кәрәк.\nАпрель айында Йәштәр сәйәсәте буйынса дәүләт комитетында йәштәр мәшғүллегенә йүнәлтелгән проекттар һәм программалар конкурсына йомғаҡ яһалды. Өфөнөң Калинин районының "Лидер" балалар һәм үҫмерҙәр клубтары берләшмәһе "Ихата. Йәй. Беҙ" проекты өсөн беренсе урын һәм 70 мең һум күләмендә грант алды. Каникул ваҡытында балалар майҙансыҡтары төҙөкләндереләсәк, ә средстволар йәш кешеләрҙең хеҙмәтен түләүгә тотоноласаҡ.\n- Шулай уҡ 6 марттан "Перспектива" вожатыйҙар әҙерләү үҙәгендә балалар лагерҙарында эшләү өсөн студент-педагогтар әҙерләү башланды, - тине Татьяна Новак.\nҺуңғы йылдарҙа студент отрядтары хәрәкәте әүҙем үҫешә башланы. 2004 йылда беҙҙең республикала 11 отряд иҫәпләнгән булһа, үткән йылда отрядтар һаны 190-ға етте. Тимәк, һәр юғары уҡыу йортонда һәм урта махсус уҡыу йорттарында, шулай уҡ профучилищеларҙа, колледждарҙа, лицейҙарҙа һәм дөйөм белем биреү мәктәптәрендә төрлө йүнәлеш буйынса волонтер һәм хеҙмәт отрядтары ойошторолған.\n- Студент отрядтары хәрәкәтендә ҡатнашыу - йәштәрҙең матди һәм социаль проблемаларын хәл итеүҙә, уларҙы ваҡытлыса эш менән тәьмин итеүҙә иң һөҙөмтәле алым, - тип һанай Новак. - Муниципаль райондар һәм ҡала округтарының йәштәр сәйәсәте буйынса органдары төрлө предприятиелар һәм йәмәғәт берекмәләре менән килешеү төҙөй, хеҙмәт һәм экологик отрядтарҙа ҡатнашыу өсөн өлкән синыф уҡыусыларын һәм студенттарҙы йыя. Шулай уҡ Краснодар крайында эшләү өсөн студент отряды ойошторола.


Бурыс. Римма Әхмәтйәнова\nРимма Әхмәтйәнова Бурыс Инсаф исеменә есеме тура килгән иҫ киткес итәғәтле, ипле ир. Дуҫтары, туғандары өсөн йәнен бирергә лә әҙер булды. Ҡатынын, балаларын өҙөлөп яратты. Йәре Гөлназға тауыш күтәреү түгел, яңылыш ҡына ла насар һүҙ әйтмәне шикелле ул. Ир менән ҡатын матур донъя ҡороп, татыу йәшәне. Һөйөү емештәре булып, бер-бер артлы ике улы тыуҙы. Гөлназдың мәрхүмә өләсәһенән ҡалған иҫке өйҙө һүтеп, кирбестән яңы йорт һала башланылар. Инсаф ике ҡатлы күркәм йорт хаҡында хыялланды, хыялын тормошҡа ашырыу өсөн байтаҡ тырышырға, тир түгергә тура килде. Икенсе улына бирелгән «әсәлек капитал»ы ғына етмәне, кредитҡа аҡса алдылар. Уңған- тырыш булды Инсаф, үҙен һис йәлләмәне, ял көндәрендә ял да итмәй Өфө менән район араһында таксист булып пассажирҙар ташыны. Башҡаларға ҡарағанда арзаныраҡ алғас, уның клиенттары ла етерлек булды. Хәленән килгәнсә тырышты шулай. Ҡулдан булһа ла иномарка алып ебәрҙеләр, кредит өҫтөнән кредит алмаҫ өсөн бер туған Вәзих ағаһынан бурысҡа аҡса алып торҙо. Бер ҡарында ятып бер әсәнән туғандар тимәҫһең уларҙы, холоҡ-фиғеле менән икеһе ике төрлө: Вәзих үҙ һүҙле, ҡомһоҙ ғына. Нимә эшләһә лә үҙ файҙаһын ғына ҡарай. – Бурысҡа бирермен дә ул, тик проценттары менән ҡайтарырһың. Риза булмаһаң, башҡаларҙан һора. Риза булды Инсаф, кәрәкле ҡағыҙы яҙылып, ҡулына илле меңде алды. Бер йылдан илле биш итеп ҡайтарырға тейеш ине ул. Ун ай үтеп, ҡырҡ мең бурысын ҡайтарғайны ағаһына. Барыһы ла һәйбәт кенә барҙы. Ғаилә яңы өйгә лә күсте. Өр-яңы йыһаз яҡты, иркен бүлмәләрҙә урын алды. Өй туйлап шатланып йәшәргә лә йәшәргә лә бит... Аяҙ көндө йәшен һуҡҡандай, бәлә һәр саҡ уйламағанда-көтмәгәндә килә. Иртәнән эшкә киткән Инсаф үҙен насар тойҙо. Башы ауыртып күҙ алдары ҡараңғыланып торһа ла әллә ни иғтибар итмәҫкә тырышты. Яҡты өмөттәр менән янып йөрөп, һаулығын уйларға ла ваҡыты ҡалмағандыр инде. Барыһы ла бик тиҙ булды. Инсафты иҫтән яҙған килеш таптылар. Ошо сүрәттә күпме ятҡандыр, реанимацияға килтергәндә аңына килмәгәйне. Инсульт булған, бер аҙнанан яҡты донъянан китте. Утыҙ алты йәшлек кенә ирҙе оҙайлы йоҡоһонан уята алманылар. Ете һәм биш йәшлек улдары менән Гөлназ тол ҡалды. Ҡатыны йөрәге аҫтында тағы ла бер йән эйәһен йөрөткәнен ир белмәй китте. Инсафты һуңғы юлға оҙатыу төш һымаҡ булды кеүек. Уяныр ҙа һөйгәне һап-һау килеш килеп инер, улар элеккесә йәшәп китер... Тик көн артынан көн үтте. Уға күҙҙәрен мөлдөрәтеп ҡараған балаҡайҙары хаҡына йәшәргә көс табырға, ауыр ҡайғыға бирешмәҫкә кәрәк. Инсафтың дуҫтары Азамат менән Рамазан ҡатынға хәлдәренән килгәнсә ярҙам итте. Әхирәттәре көн һайын тигәндәй килеп йөрөнө. Ире үлеп уға бер ай үткәс, ҡайнағаһы Вәзих килде, Инсафты ерләгәндән бирле осрашҡандары юҡ ине. Нескә биле ярайһы уҡ тулыланған килендең, сырайы ла үҙгәреп киткән. – Ни хәл, Гөлназ? – Хәлдәрем шәптән түгел, күреп тораһың. – Миңә бурыслы китте ирең, ҡасан түләргә уйлайһың? – Ҡырҡын үткәргәс түләйем, аҙ ғына көт инде. – Бер йыл көттөм, тағы күпме көтәйем. Йәлләр тип уйлама ла. Ике балаң етмәгәнме, нимә уйлап ауырға ҡалдың, аңра һарыҡ! Нечево нищету плодить! – ярайһы тупаҫ әйтте Вәзих, йоҙроғо менән өҫтәлгә һуҡты. Ситтә генә торған сынаяҡ төшөп селпәрәмә килде. Шул мәлдә бар донъяһы онталған, аҫты өҫкә килеп түңкәрелгәндәй булды ауырлы ҡатындың... – Бурысыңды түлә, давай, теләһә ҡайҙан табып бир! – Вәзихтең былай ҙа йәмһеҙ бите ҡурҡыныс йәмрәйҙе, күҙҙәренә ҡан һауған йыртҡысты хәтерләтте. Әйтерһең дә, ҡорбанына ташланып, уны ботарлап ташларға йыйынған, ҡанға һыуһаған януар. “Эсенә типһәм шәп булыр, балаһы дөмөгөр ине был бисәнең...” – тип уйланы ир, түҙеп булмаҫлыҡ ауыртыуҙан ыңғырашып тулаған киленен күҙ алдына килтереп. – Ярай, йәшә, көсөктәреңде ҡара”. Гөлназ күршеләренә йүгерҙе, илап ингән ҡатынды йәлләп, улары ун мең биреп сығарҙы. – Проценттары ҡайҙа? – Башҡа бер тин дә бирә алмайым. – Ярай, мин үҙемсә эшләйем – ярһыған ир кухняға атылып инде, бер нисә ай элек кенә алынған өр-яңы газ плитаһы күҙенә сағылды. Шуны һүтеп багажнигына сығарҙы, ишекте шапылдатып ябып китте. Гөлназ әрнеп-рәнйеп үкһене генә, бахырҡайҙың күҙ йәштәре йылға булып аҡты. Ҡайнағаһының ҡомһоҙлоғона иҫе киткәйне уның, нимә-нимә, иренең бер ҡарында ятып бер имсәкте һурған туғандан-туған ағаһынан бындайҙы көтмәгәйне. Йөрәк аҫтындағы сабыйы ярһып тыпырсынды, әсәнең борсолоуы уға күскәйне. Күршеһе Сәүилә ингәндә илап хәле бөткән ҡатын диванда ята, эргәһендә Азат менән Иршат әсәләрен үҙҙәренсә йыуатып маташа. – Бирешмә, Гөлназ, Вәзих һине рәнйетте, үҙе лә күрер әле. – Эй, апайым, һин әйтәһең дә ул, ҡайғыларҙы күберәк мин күрәм... – Матурым минең, өсөнсө сабыйың тыуырға тора, алла бирһә, иҫән-һау булыр ул. Ә Вәзихтең балаһы юҡ, ҡатыны менән күпме дауаланып маташтылар, ярҙам итмәне, хәҙер суд аша мөлкәттәрен бүлешеп, айырылышып йөрөйҙәр. Егерме йыл йәшәгәндән һуң бит, егерме йылдан һуң… Спирт һатып күпме кешене илаттылар, донъяларының бәрәкәте китте. Миләүшә килендәшең йәш ҡыҙҙар кеүек кенә. Күҙе-башы уйнап, дәрте ташып тора, всяк һөйәре бар уның. Түлһеҙ Вәзих уға булған үсен һиңә төшөргән була. – Уның ҡайғыһы ҡайғымы ни, мин күргәнде күрһә, нимә эшләр ине икән?! Ҡәбәхәт ул, ҡанэскес йыртҡыс! – Минең әйткәнем дөрөҫ була, берәй ваҡыт ул ғәфү итеүеңде һорап килер ул. – Ҡайҙан беләһең барыһын да, апай? – Күпте белгән тиҙ ҡартайыр, тиҙәрме әле. Тыныслан, борсолмаҫҡа тырыш. Яҡшы кешеләр ҙә етерлек, Вәзихкә иғтибар итмә. Ирең өсөн дә йәшәргә, балаларыңды аяҡҡа баҫтырырға кәрәк. Үҙеңде һаҡла! Донъяла яуыздар булған кеүек, яҡшы, изге күңеллеләр ҙә етерлек. Ҡайһы саҡта бөтөнләй уйламаған, көтмәгән яҡтарҙан ярҙам килергә мөмкин. Август айының һуңғы сыуаҡ көндәренең береһе ине. Һауала алма еҫе, өй янындағы миләш ағасының ҡыҙарып бешкән тәлгәштәре балҡый. Аҙыраҡ тынысланған ҡатын ҡоймаҡ ҡоя. Өй эсенә яңы ғына бешкән алма бәлешенең әскелтем хуш еҫе таралған. Ҡапҡа төбөнә “Тойота” туҡтаны, унан затлы костюм кейгән ҡара күҙлекле таныш булмаған ир төштө. Кем һуң ул, ниндәй хәбәр менән килә уларға?! Етеҙ атлап өйгә инде ул. – Һаумыһығыҙ, Гөлназ! Минән ҡурҡмағыҙ, яҡшы хәбәр менән килдем мин, – көтөлмәгән ҡунаҡ рус телендә өндәште. – Кем һеҙ, исемемде ҡайҙан белдегеҙ? – Мин Руслан. Инсаф яҡын дуҫым ине, ерләшергә генә килә алманым, шулай ҙа хәлемдән килгәнсә ярҙам итергә теләйем. Зинһар өсөн, риза булып ҡабул итегеҙ, – Руслан өҫтәлгә ҡалын пакет һалды. Күҙенә йәш эркелгән ҡатын аяҡтарының хәле бөткәнен тойҙо. Шатланырға ла, ҡайғырырға ла белмәне. Яңыраҡ ҡына иренең туғаны аҡса таптырып янъял күтәргәйне, бөгөн килеп ете ят ир ярҙам тәҡдим итеп маташа. Ышанырғамы, юҡмы? – Ярҙам итергә теләүегеҙгә ҙур рәхмәт, тик мин ала алмайым. Бурысым булып торор бит, нисек кенә түләрмен. – Ҡатын үкһеп илай башланы, һулҡылдап бөттө. – Тыныслан, килен. Мин ихлас ярҙам итәм бит, Инсафты туғанымдай яҡын күрҙем. Изгелек эшләргә теләйем, кире ҡайтарырға кәрәкмәй, заманында ул да миңә ярҙам итте, хатта аварияға осрағанымда ҡанын биреп, мине ҡотҡарҙы. Ғүмерем буйы уға бурыслымын, – шундай ихлас әйтте Руслан, ҡатындың ҡулына һаҡ ҡына ҡағылды. Шундай яҡын күреп һәм шул ваҡытта ихтирам менән әйтте, әйтерһең, бер туған ҡустыһының ҡатынына өндәшә. – Сәй эсеп китер инегеҙ. Ҡунаҡ хужабикәнең тәҡдимен кире ҡаҡманы, иҫ киткес тәмле бәлеш, ҡоймаҡтарҙы маҡтай-маҡтай сәй эсеп китеп барҙы. Пакетта һумлыҡтар ғына түгел, евро-долларҙар ҙа байтаҡ ине. Был аҡсаға бурыстарын ҡаплау, яңы плита алыу ғына түгел, бер нисә йыл иркен йәшәргә мөмкин бит. Ҡатын тағы ла бер илап алды, быныһы инде шатлыҡ йәштәре ине. Эйе, Гөлназ, һинең аҡ менән ҡара көндәрең алмашлап килә, ауыр ҡайғыңды көтөлмәгән бәхет алмаштыра, тик ҡыуанғанда, ҡайғырғанда ни эшләптер берҙәй илайһың, һиндәй үтә нескә һәм саф күңеллеләр генә барыһын да йөрәгенә яҡын алалыр ул... Вәзих ҡустыһының ҡырҡына килеп тә торманы, Инсафтың ғаиләһе менән араларын бөтөнләй өҙҙө, буғай. Килене менән ҡатыны Миләүшәгә генә түгел, барлыҡ ҡатын-ҡыҙ затына үсле ине ул. Тегеһе күпкә йәшерәк иргә сығып ҡына ҡалмаған, балалар йортонан тәрбиәгә малай ҙа алғандар. Вәзих үҙен япа-яңғыҙ, бер кемгә лә кәрәкмәгән итеп тойҙо, бар донъяға үсле ине ташланған ир. Руслан дуҫының ғаиләһен онотманы, ҡатыны Фатима менән йыш килде. Яңы тыуған ҡыҙ балаға ла Мәликә исемен улар тәҡдим итте. Яҡын туғандар кеүек татыу булды ике ғаилә, шатлыҡта ла, ҡайғыла ла бер-береһенә терәктәр. Фатима менән Гөлназ серҙәш әхирәттәргә әйләнде. Мәликәгә өс йәш тулған көндө килде Вәзих. Ҡулына пакет тотҡан булған, үҙенең ҡиәфәте бик йонсоу, кейеме таушалған. Элекке эрелеге юҡҡа сыҡҡан, өтәләнгән, кикреге шиңгән әтәсте хәтерләтте ул. – Ғәфү ит, килен. Мин япа-яңғыҙ ҡалдым бит, туғанымдың балаларын һағындым. Күрергә рөхсәт ит инде, зинһар… – Ир Гөлназ алдында теҙләнде, күптән ҡырылмаған бите буйлап күҙ йәштәре тәгәрәне...\nИр менән ҡатын матур донъя ҡороп, татыу йәшәне. Һөйөү емештәре булып, бер-бер артлы ике улы тыуҙы. Гөлназдың мәрхүмә өләсәһенән ҡалған иҫке өйҙө һүтеп, кирбестән яңы йорт һала башланылар. Инсаф ике ҡатлы күркәм йорт хаҡында хыялланды, хыялын тормошҡа ашырыу өсөн байтаҡ тырышырға, тир түгергә тура килде. Икенсе улына бирелгән «әсәлек капитал»ы ғына етмәне, кредитҡа аҡса алдылар. Уңған- тырыш булды Инсаф, үҙен һис йәлләмәне, ял көндәрендә ял да итмәй Өфө менән район араһында таксист булып пассажирҙар ташыны. Башҡаларға ҡарағанда арзаныраҡ алғас, уның клиенттары ла етерлек булды. Хәленән килгәнсә тырышты шулай.\nҠулдан булһа ла иномарка алып ебәрҙеләр, кредит өҫтөнән кредит алмаҫ өсөн бер туған Вәзих ағаһынан бурысҡа аҡса алып торҙо.\nБер ҡарында ятып бер әсәнән туғандар тимәҫһең уларҙы, холоҡ-фиғеле менән икеһе ике төрлө: Вәзих үҙ һүҙле, ҡомһоҙ ғына. Нимә эшләһә лә үҙ файҙаһын ғына ҡарай.\n– Бурысҡа бирермен дә ул, тик проценттары менән ҡайтарырһың. Риза булмаһаң, башҡаларҙан һора.\nРиза булды Инсаф, кәрәкле ҡағыҙы яҙылып, ҡулына илле меңде алды. Бер йылдан илле биш итеп ҡайтарырға тейеш ине ул.\nУн ай үтеп, ҡырҡ мең бурысын ҡайтарғайны ағаһына. Барыһы ла һәйбәт кенә барҙы. Ғаилә яңы өйгә лә күсте. Өр-яңы йыһаз яҡты, иркен бүлмәләрҙә урын алды. Өй туйлап шатланып йәшәргә лә йәшәргә лә бит...\nАяҙ көндө йәшен һуҡҡандай, бәлә һәр саҡ уйламағанда-көтмәгәндә килә.\nИртәнән эшкә киткән Инсаф үҙен насар тойҙо. Башы ауыртып күҙ алдары ҡараңғыланып торһа ла әллә ни иғтибар итмәҫкә тырышты. Яҡты өмөттәр менән янып йөрөп, һаулығын уйларға ла ваҡыты ҡалмағандыр инде.\nБарыһы ла бик тиҙ булды. Инсафты иҫтән яҙған килеш таптылар. Ошо сүрәттә күпме ятҡандыр, реанимацияға килтергәндә аңына килмәгәйне. Инсульт булған, бер аҙнанан яҡты донъянан китте. Утыҙ алты йәшлек кенә ирҙе оҙайлы йоҡоһонан уята алманылар. Ете һәм биш йәшлек улдары менән Гөлназ тол ҡалды. Ҡатыны йөрәге аҫтында тағы ла бер йән эйәһен йөрөткәнен ир белмәй китте.\nИнсафты һуңғы юлға оҙатыу төш һымаҡ булды кеүек. Уяныр ҙа һөйгәне һап-һау килеш килеп инер, улар элеккесә йәшәп китер... Тик көн артынан көн үтте. Уға күҙҙәрен мөлдөрәтеп ҡараған балаҡайҙары хаҡына йәшәргә көс табырға, ауыр ҡайғыға бирешмәҫкә кәрәк.\nИнсафтың дуҫтары Азамат менән Рамазан ҡатынға хәлдәренән килгәнсә ярҙам итте. Әхирәттәре көн һайын тигәндәй килеп йөрөнө.\nИре үлеп уға бер ай үткәс, ҡайнағаһы Вәзих килде, Инсафты ерләгәндән бирле осрашҡандары юҡ ине. Нескә биле ярайһы уҡ тулыланған килендең, сырайы ла үҙгәреп киткән.\n– Ни хәл, Гөлназ?\n– Хәлдәрем шәптән түгел, күреп тораһың.\n– Миңә бурыслы китте ирең, ҡасан түләргә уйлайһың?\n– Ҡырҡын үткәргәс түләйем, аҙ ғына көт инде.\n– Бер йыл көттөм, тағы күпме көтәйем. Йәлләр тип уйлама ла. Ике балаң етмәгәнме, нимә уйлап ауырға ҡалдың, аңра һарыҡ! Нечево нищету плодить! – ярайһы тупаҫ әйтте Вәзих, йоҙроғо менән өҫтәлгә һуҡты. Ситтә генә торған сынаяҡ төшөп селпәрәмә килде. Шул мәлдә бар донъяһы онталған, аҫты өҫкә килеп түңкәрелгәндәй булды ауырлы ҡатындың...\n– Бурысыңды түлә, давай, теләһә ҡайҙан табып бир! – Вәзихтең былай ҙа йәмһеҙ бите ҡурҡыныс йәмрәйҙе, күҙҙәренә ҡан һауған йыртҡысты хәтерләтте. Әйтерһең дә, ҡорбанына ташланып, уны ботарлап ташларға йыйынған, ҡанға һыуһаған януар. “Эсенә типһәм шәп булыр, балаһы дөмөгөр ине был бисәнең...” – тип уйланы ир, түҙеп булмаҫлыҡ ауыртыуҙан ыңғырашып тулаған киленен күҙ алдына килтереп. – Ярай, йәшә, көсөктәреңде ҡара”.\nГөлназ күршеләренә йүгерҙе, илап ингән ҡатынды йәлләп, улары ун мең биреп сығарҙы.\n– Проценттары ҡайҙа?\n– Башҡа бер тин дә бирә алмайым.\n– Ярай, мин үҙемсә эшләйем – ярһыған ир кухняға атылып инде, бер нисә ай элек кенә алынған өр-яңы газ плитаһы күҙенә сағылды. Шуны һүтеп багажнигына сығарҙы, ишекте шапылдатып ябып китте.\nГөлназ әрнеп-рәнйеп үкһене генә, бахырҡайҙың күҙ йәштәре йылға булып аҡты. Ҡайнағаһының ҡомһоҙлоғона иҫе киткәйне уның, нимә-нимә, иренең бер ҡарында ятып бер имсәкте һурған туғандан-туған ағаһынан бындайҙы көтмәгәйне. Йөрәк аҫтындағы сабыйы ярһып тыпырсынды, әсәнең борсолоуы уға күскәйне. Күршеһе Сәүилә ингәндә илап хәле бөткән ҡатын диванда ята, эргәһендә Азат менән Иршат әсәләрен үҙҙәренсә йыуатып маташа.\n– Бирешмә, Гөлназ, Вәзих һине рәнйетте, үҙе лә күрер әле.\n– Эй, апайым, һин әйтәһең дә ул, ҡайғыларҙы күберәк мин күрәм...\n– Матурым минең, өсөнсө сабыйың тыуырға тора, алла бирһә, иҫән-һау булыр ул. Ә Вәзихтең балаһы юҡ, ҡатыны менән күпме дауаланып маташтылар, ярҙам итмәне, хәҙер суд аша мөлкәттәрен бүлешеп, айырылышып йөрөйҙәр. Егерме йыл йәшәгәндән һуң бит, егерме йылдан һуң… Спирт һатып күпме кешене илаттылар, донъяларының бәрәкәте китте. Миләүшә килендәшең йәш ҡыҙҙар кеүек кенә. Күҙе-башы уйнап, дәрте ташып тора, всяк һөйәре бар уның. Түлһеҙ Вәзих уға булған үсен һиңә төшөргән була.\n– Уның ҡайғыһы ҡайғымы ни, мин күргәнде күрһә, нимә эшләр ине икән?! Ҡәбәхәт ул, ҡанэскес йыртҡыс!\n– Минең әйткәнем дөрөҫ була, берәй ваҡыт ул ғәфү итеүеңде һорап килер ул.\n– Ҡайҙан беләһең барыһын да, апай?\n– Күпте белгән тиҙ ҡартайыр, тиҙәрме әле. Тыныслан, борсолмаҫҡа тырыш. Яҡшы кешеләр ҙә етерлек, Вәзихкә иғтибар итмә. Ирең өсөн дә йәшәргә, балаларыңды аяҡҡа баҫтырырға кәрәк. Үҙеңде һаҡла!\nДонъяла яуыздар булған кеүек, яҡшы, изге күңеллеләр ҙә етерлек. Ҡайһы саҡта бөтөнләй уйламаған, көтмәгән яҡтарҙан ярҙам килергә мөмкин.\nАвгуст айының һуңғы сыуаҡ көндәренең береһе ине. Һауала алма еҫе, өй янындағы миләш ағасының ҡыҙарып бешкән тәлгәштәре балҡый. Аҙыраҡ тынысланған ҡатын ҡоймаҡ ҡоя. Өй эсенә яңы ғына бешкән алма бәлешенең әскелтем хуш еҫе таралған.\nҠапҡа төбөнә “Тойота” туҡтаны, унан затлы костюм кейгән ҡара күҙлекле таныш булмаған ир төштө. Кем һуң ул, ниндәй хәбәр менән килә уларға?! Етеҙ атлап өйгә инде ул.\n– Һаумыһығыҙ, Гөлназ! Минән ҡурҡмағыҙ, яҡшы хәбәр менән килдем мин, – көтөлмәгән ҡунаҡ рус телендә өндәште.\n– Кем һеҙ, исемемде ҡайҙан белдегеҙ?\n– Мин Руслан. Инсаф яҡын дуҫым ине, ерләшергә генә килә алманым, шулай ҙа хәлемдән килгәнсә ярҙам итергә теләйем. Зинһар өсөн, риза булып ҡабул итегеҙ, – Руслан өҫтәлгә ҡалын пакет һалды.\nКүҙенә йәш эркелгән ҡатын аяҡтарының хәле бөткәнен тойҙо. Шатланырға ла, ҡайғырырға ла белмәне. Яңыраҡ ҡына иренең туғаны аҡса таптырып янъял күтәргәйне, бөгөн килеп ете ят ир ярҙам тәҡдим итеп маташа. Ышанырғамы, юҡмы?\n– Ярҙам итергә теләүегеҙгә ҙур рәхмәт, тик мин ала алмайым. Бурысым булып торор бит, нисек кенә түләрмен. – Ҡатын үкһеп илай башланы, һулҡылдап бөттө.\n– Тыныслан, килен. Мин ихлас ярҙам итәм бит, Инсафты туғанымдай яҡын күрҙем. Изгелек эшләргә теләйем, кире ҡайтарырға кәрәкмәй, заманында ул да миңә ярҙам итте, хатта аварияға осрағанымда ҡанын биреп, мине ҡотҡарҙы. Ғүмерем буйы уға бурыслымын, – шундай ихлас әйтте Руслан, ҡатындың ҡулына һаҡ ҡына ҡағылды. Шундай яҡын күреп һәм шул ваҡытта ихтирам менән әйтте, әйтерһең, бер туған ҡустыһының ҡатынына өндәшә.\n– Сәй эсеп китер инегеҙ.\nҠунаҡ хужабикәнең тәҡдимен кире ҡаҡманы, иҫ киткес тәмле бәлеш, ҡоймаҡтарҙы маҡтай-маҡтай сәй эсеп китеп барҙы.\nПакетта һумлыҡтар ғына түгел, евро-долларҙар ҙа байтаҡ ине. Был аҡсаға бурыстарын ҡаплау, яңы плита алыу ғына түгел, бер нисә йыл иркен йәшәргә мөмкин бит. Ҡатын тағы ла бер илап алды, быныһы инде шатлыҡ йәштәре ине. Эйе, Гөлназ, һинең аҡ менән ҡара көндәрең алмашлап килә, ауыр ҡайғыңды көтөлмәгән бәхет алмаштыра, тик ҡыуанғанда, ҡайғырғанда ни эшләптер берҙәй илайһың, һиндәй үтә нескә һәм саф күңеллеләр генә барыһын да йөрәгенә яҡын алалыр ул...\nВәзих ҡустыһының ҡырҡына килеп тә торманы, Инсафтың ғаиләһе менән араларын бөтөнләй өҙҙө, буғай. Килене менән ҡатыны Миләүшәгә генә түгел, барлыҡ ҡатын-ҡыҙ затына үсле ине ул. Тегеһе күпкә йәшерәк иргә сығып ҡына ҡалмаған, балалар йортонан тәрбиәгә малай ҙа алғандар.\nВәзих үҙен япа-яңғыҙ, бер кемгә лә кәрәкмәгән итеп тойҙо, бар донъяға үсле ине ташланған ир.\nРуслан дуҫының ғаиләһен онотманы, ҡатыны Фатима менән йыш килде. Яңы тыуған ҡыҙ балаға ла Мәликә исемен улар тәҡдим итте. Яҡын туғандар кеүек татыу булды ике ғаилә, шатлыҡта ла, ҡайғыла ла бер-береһенә терәктәр. Фатима менән Гөлназ серҙәш әхирәттәргә әйләнде.\nМәликәгә өс йәш тулған көндө килде Вәзих. Ҡулына пакет тотҡан булған, үҙенең ҡиәфәте бик йонсоу, кейеме таушалған. Элекке эрелеге юҡҡа сыҡҡан, өтәләнгән, кикреге шиңгән әтәсте хәтерләтте ул.\n– Ғәфү ит, килен. Мин япа-яңғыҙ ҡалдым бит, туғанымдың балаларын һағындым. Күрергә рөхсәт ит инде, зинһар… – Ир Гөлназ алдында теҙләнде, күптән ҡырылмаған бите буйлап күҙ йәштәре тәгәрәне...


Башҡортостанда яҙғы сәсеүгә тракторҙарҙың 84 проценты әҙер // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда яҙғы сәсеүгә тракторҙарҙың 84 проценты әҙер\n12:14, 22 февраля 2013 Иҡтисад\nБашҡортостанда яҙғы баҫыу эштәренә тракторҙарҙың 84 проценты әҙер. Бөгөнгө көнгә йәмғеһе 16750 тракторҙың 14070-е төҙөк хәлдә. Тупраҡ эшкәртеү, сәсеү машиналарының 86-89 проценты шулай уҡ сәсеүгә әҙер. 2012 йылдағы күрһәткестәр менән сағыштырғанда, был дүрт-биш процентҡа күберәк.\nБР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән хәбәр итеүҙәренсә, яҙғы сәсеүгә тупраҡ әҙерләү эштәренә 10 меңдән ашыу трактор агрегаты, шул иҫәптән сәскес, тырма һәм культиваторҙар йәлеп ителәсәк. 4350 агрегат ауыл хужалығы культураларын сәсеүҙә ҡатнашасаҡ. Дөйөм алғанда яҙғы сәсеү эштәренә яҡынса 14300 трактор йәлеп ителәсәк.\nСәсеү эштәрен үтәү графигын әҙерләү маҡсатында республика машина-технологик станциялары ауыл хужалығы тауарҙары етештереүселәре менән иген һәм ҡуҙаҡлы иген культураларын сәсеүгә килешеүҙәр төҙөй башлаған.


Хәбәрҙәр: Врачтар иҫбат иткән: рәсәйлеләрҙе араҡы һәләк итә.\nВрачтар иҫбат иткән: рәсәйлеләрҙе араҡы һәләк итә.\nРәсәйлеләрҙең был донъянан күпләп иртә китеүе хәмерҙе, тәүге нәүбәттә араҡыны самаһыҙ ҡулланыуға бәйләнгән- “Ланцет” журналында донъя күргән 150 мең кеше менән әңгәмә үткәреүгә нигеҙләнгән халыҡ-ара врачтар төркөмө тикшеренеүҙәре шул хаҡта һөйләй. Рәсәй онкология милли үҙәге директоры урынбаҫары профессор Давид Заридзе һөйләй:\n“Үлемдең бындай статистикаһын бер ил дә күргәне юҡ. Хәрби шарттарҙа ғына бындай статистика булырға мөмкин. Тыныс ваҡытта һис ҡайҙа бындай хәл булғаны юҡ. Мин быны, әлбиттә, демографик көрсөк, тип атайым.”\nЯбай рәсәйлеләр ҡаты спиртлы эсемлектәр ҡулланыуға төрлөсә ҡарай:\n“Алкоголь ҡулланыуға насар ҡарайым, әммә үлемдәрҙең төп сәбәбе бында түгел.”\n“Эсәләр, күп эсәләр. Бәлки, эш булмағанғалыр. Мин, мәҫәлән, ауылдан. Беҙҙең ауылда күптәр эсәләр. Аптырағандан был. Ни эшләргә? Эсәбеҙ.”\nҺәм һандар хаҡында...Тикшеренеү һөҙөмтәләре шуны күрһәтә: Рәсәй ир-атының 25 проценты 55 йәшкә ҡәҙәр үлә, ни генә тимә, үлемдең күп осраҡтары хәмергә бәйле. Сағыштырыу ҙа етә: Бөйөк Британияла был күрһәткес- 7%.


Сибайҙа «Беҙ – Башҡортостан киләсәге» республика профилле лагеры асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nСибайҙа «Беҙ – Башҡортостан киләсәге» республика профилле лагеры асылды\n16:40, 9 августа 2011 Йәмғиәт\nСибайҙа «Беҙ – Башҡортостан киләсәге» республика профилле лагеры асылды. Унда бөтә республиканан 55 бала ял итә. Сменаның һәр көнө спорт-патриотик, туристик-крайҙы өйрәнеү йүнәлешендәге төрлө программалар менән байытылған.\nБилдәләп үтергә кәрәк, һуңғы йылдарҙа профилле лагерҙар киң популярлыҡ яулай бара, сөнки улар балаларға уҡыу йылынан һуң ял итеү һәм яңы көстәр туплау ғына түгел, билдәле профессиональ оҫталыҡтар һәм һайланған профиль буйынса өҫтәмә белем алыу мөмкинлеген дә бирә.\nБР Мәғариф министрлығы мәғлүмәтенә ярашлы, әлеге ваҡытта төбәктең профилле лагерҙарында өс меңгә яҡын бала ял итә.


Өфөлә Рәсәй Яҙыусылар берлегенең күсмә пленумы үтте. Уны инеш һүҙ менән Башҡортостан Республикаһы Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова асты һәм сарала ҡатнашыусыларға Президентыбыҙ Р. З. Хәмитовтың ҡотлау хатын уҡып ишеттергәс, Рәсәй Яҙыусылар берлеге идараһы рәйесе Валерий Ганичевҡа Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһын тапшырҙы. В. Н. Ганичевтың йөкмәткеле сығышынан һуң бер-бер артлы илебеҙҙең төрлө төбәктәренән делегаттар – билдәле шағирҙар, яҙыусылар һәм әҙәбиәт белгестәре һүҙ алды. Башҡортостандан Яҙыусылар берлеге идараһы рәйесе Риф Тойғоновтың, шулай уҡ халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың телмәрҙәре (улар «Ағиҙел» журналының киләһе һанында баҫыласаҡ),\nЯҙмаларымды ҡәҙерле әсәйем\nСара Әхмәтша ҡыҙы Вәлидова (Вәлиева)\nБыл бәйән – беҙҙең ғаиләнең генә түгел, ҡыҫҡаса булһа ла, бөтөн башҡорт халҡының да тормошо тураһында. Уйҙар ҡайнай, әйтәһе һүҙҙәрем дә күп, тик уҡыусымды ялҡытып ҡуймайым, тигән уй менән хәтерҙә ныҡ ҡалған ваҡиғаларҙы ғына байҡарға тырыштым. «Башҡорт халҡы – белемһеҙ булған, күсмә тормош ҡына алып барған милләт», – тип һөйләгәндәрен йыш ишеттем. Йөрәк әрнеп, бәхәсләшкән ваҡыттарым да булды.\nИҫтәлектәргә бер кәлимә\nМостай Кәрим, Рафаэль Сафин, Әхиәр Хәким.\nШағир хаҡында замандаштары\nМуса Ғәлиҙең тыуыуына – 90 йыл)\n1970 йылда Украинала Башҡорт әҙәбиәте көндәре уҙҙы. Хайран ҡалырлыҡ аяҙ аҙна, яҡты көҙ ине. Күк көмбәҙе, әйтерһең, ҙур көмөш ҡыңғырау, һауала осоп барыусы торналар тауышынан ул зыңғырлап тора. Днепрҙы мин йылдың төрлө миҙгелендә күргәнем бар, әммә уның был ваҡыттағы асыҡ зәңгәрлеге хатта күктең үҙе менән тиңләшә ала. Ошо мәшһүр даръяның буйҙарында аҙна буйына башҡорт һүҙе, башҡорт моңо яңғыраны.\nЮғары рухлы әҙип\n(Әнүәр Бикчәнтәевтың тыуыуына – 100 йыл)\nЮғары рухлы әҙип, романтик йөрәкле оптимист, йор һүҙле һәм алсаҡ кеше ине Әнүәр Бикчәнтәев. Ҡыуанысҡа күрә, миңә уны күреп белергә, хатта ярайһы уҡ яҡын аралашып йәшәргә насип итте.\nМин 1974 йылдың көҙөндә «Башҡортостан пионеры» (хәҙер «Йәншишмә») гәзите редакцияһында эшләй башланым. «Пионер» журналы менән беҙҙең партия һәм профсоюз ойошмалары бергә ине. Үҙен күберәк балалар яҙыусыһы һанағанғамы, Әнүәр ағай партия, профсоюз иҫәптәрендә беҙҙә торҙо. Йыйылыштарға ҡалдырмай, теүәл йөрөнө, әммә сығыш яһағанын хәтерләмәйем. Үҙен һәр саҡ илтифатлы, баҫалҡы тотто. Былай тормошта шаян да, мәрәкәсел дә булды. Шундай бер ҡыҙығы иҫтә ҡалған.\nИңдәрендә ине ил хәстәре\n(Партия һәм дәүләттең күренекле эшмәкәре\nФәйзрахман Зағафурановтың тыуыуына – 100 йыл)\nФәйзрахман Зағафуран улы Зағафуранов 1913 йылдың 10 октябрендә хәҙерге Мәсетле районының Һөләймән ауылында тыуа. Вафаты – 1975 йылдың 5 сентябре, Өфө. Совет-Фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында ҡатнаша. 1939 йылдан ВКП(б) ағзаһы. Башҡортостан юғары коммунистик ауыл хужалығы мәктәбен тамамлай. Башҡортостан коммунистик юғары уҡыу йортонда (1935 – 1937) уҡыта,


Сәйҙән сәс өсөн кондиционер\n9 Ғинуар 2021, 11:30\n#Һаҡмар_кәңәш_итәБының өсөн 1 аш ҡалағы йәшел сәй генә кәрәк була. Сәс ҡойолғанда, майлы булғанда ярҙам итә. 1 аш ҡалағы йәшел сәйгә 2 стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 30 минут төнәтәбеҙ. Унан сәйҙе һөҙөп, уның менән таҙа сәсте саябыҙ. Йыуып төшөрөргә ярамай. Сәс өсөн кондиционер сәсте йомшартып ебәрер, ебәк кеүек ялтыратыр.\n1 аш ҡалағы йәшел сәйгә 2 стакан ҡайнар һыу ҡойоп, 30 минут төнәтәбеҙ. Һөҙөп, таҙа сәсте сайҡатабыҙ. Унан сәс йомшарып, етен кеүек балҡып, ялтырап китер.\nӘгәр инде сәс ҡойолһа, ҡаты итеп бешерелгән йәшел сәйҙе баш тиреһенә 10 көн дауамында һөртәбеҙ. Был рецепт сәс ҡойолоуын туҡтатып ҡына ҡалмай, уны үҫтереп тә ебәрә.\nСәс майлы булғанда ҡаты итеп бешерелгән йәшел сәйгә 1 стакан имән ҡайырыһы төнәтмәһен ҡушып болғатабыҙ һәм әҙер төнәтмә менән сәсте сайҡатыр кәрәк. Шулай уҡ майлы сәстәргә 1 стакан ҡаты итеп бешкән ҡара сәйгә 1 стакан имән ҡайырыһы төнәтмәһен ҡушып болғатабыҙ. Был ҡатнашма менән таҙа сәстәрҙе сайҡатабыҙ. Әйткәндәй, был төнәтмә ҡара сәстәргә генә бара. Бер аҙ буяла.\nСәсте матур итеп һалр өсөн дә сәй ярҙам итә. 2 аш ҡалағы ҡара сәйҙе 1 стакан ҡайнар һыу менән төнәтәбеҙ. Уны һөҙөп, бигуди ҡуйыр, матурлап сәсте һалыр алдынан һөртәбеҙ. Шул саҡта сәс матур итеп һалынғандан һуң да формаһын оҙағыраҡ һаҡлар.


Йөҙ йыллыҡҡа ла күп ҡалманы\nЙөҙ йыллыҡҡа ла күп ҡалманы12.01.2018\nГәзит һәр осорҙа ла заман менән бергә атлай. Октябрь революцияһынан һуң төбәктә бер-бер артлы район гәзиттәре барлыҡҡа килә башлауы ошо хаҡта һөйләй. Матбуғат хәл иткес мөһим ваҡиғаларҙы яҡтыртҡан сараға әйләнә. Тимер рудаһына бай булған һәм заводтар урынлашҡан, һәр сәйәси ағым өсөн стратегик яҡтан мөһим булған Иҙел башында ла синыфтар көрәшенең төп ҡоралы – матбуғат баҫмаһы барлыҡҡа килә. Шулай итеп, Башҡортостан автономиялы республикаһын төҙөү, яңы ҡоролош өсөн янып йөрөгән халҡыбыҙҙың мәнфәғәтен яҡтыртҡан төп пропаганда ҡоралы – “Южно-Уральский рабочий” гәзитенең тәүге һаны 1922 йылда сыға. Ваҡыт үтеү менән, заман талабына ярашлы, баҫманың исемдәре лә үҙгәреп тора. Район тарихын аҡҡа теркәгән ошо “Урал” гәзите 95 йыллыҡ юбилейын билдәләне.\nШул айҡанлы Белорет ҡалаһының Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһында тантаналы сара үтте. Район баҫмаһын олпат байрамы менән тәбрикләп, район хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары, ҡала-район башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе Илгиз Теләүбаев, “Башҡортостан Республикаһы” дәүләт унитар предприятиеһының филиалы – Белорет мәғлүмәт үҙәге директоры Гөлнара Мөхәмәтғәлина, ҡала-район ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Зәлифә Әғләмова, Яныбай Хамматов исемендәге башҡорт гимназияһы директоры, район-ҡала башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты рәйесе урынбаҫары Зөлфиә Ғәлийәнова, Рәсәй почтаһының Белорет почтамты начальнигы урынбаҫары Вәлимә Гарданова сығыш яһаны.\nСарала гәзит хеҙмәткәрҙәренә – Башҡортостан Журналистар союзының, район Советының Почет грамоталары тапшырылды. Кисәлә йыл башында иғлан ителгән “Урал” – шәп гәзит!”, “Урал”ды иң күп таратҡан почтальон” конкурстары, “Бөтә мәктәп менән – “Урал”ға”, “Бәхетле авто”, “Аҙна бүләге ” конкурстарына йомғаҡ яһалды, еңеүселәр бүләкләнде.\nБай тарихлы “Урал” гәзите – республика матбуғатында танылыу алған яҙыусыларҙы, журналистарҙы тәрбиәләгән баҫма. Мәҫәлән, Яныбай Хамматов, Тайфур Сәғитов, Зөлфәр Хисмәтуллин, Гүзәл Ситдиҡова, Әхмәҙин Әфтәх, Зәки Әлибаев, Дамир Шәрәфетдинов, Рәсүл Сәғитов, Фәриха Вәлиуллина, Рәмилә Мусина кеүек яҙыусылар, журналистар нәҡ “Урал”да тәү башлап ҡәләмдәрен үткерләгән.\n“Урал” – халыҡ гәзите, ошо йүнәлештән бер саҡта ла тайпылғаны юҡ. Шуға ла уҡыусылар баҫмаға яҙылып ҡына ҡалмай, үҙҙәре лә әүҙем хеҙмәттәшлек итә. Улар араһынан Мансур Һиҙиәтовты, Зөһрә Үтәғолованы, Әнисә Аҫылғужинаны, Рәсимә Сәйетғәлинаны, Линиза Шакированы, Раят Вәлиевте, Мәүлит Кәримовты, Мәүлиә Сафиуллинаны, Мөнирә Сәлимйәнованы, Рафиға Ғәлиуллинаны, Әнисә Ғәзизованы, Фәриҙә Сәйетбатталованы, Хаммат Ағзамовты, Люциә Нурмөхәмәтованы, Флүрә Шакированы, Солтан Сиражетдиновты, Люциә Шаһиморатованы, Зифа Ҡужаҡованы билдәләп үтергә мөмкин.\n“Урал” гәзитенең райондағы ижтимағи-сәйәси, мәҙәни тормошонда тотҡан урыны баһалап бөткөһөҙ. Ул – башҡорт ҡоролтайын, ағинәйҙәр ҡорон, “Иҙел башы” һәм “Ҡуңыр буға” ижадсыларын туплап торған төп матбуғат сараһы.\nИҙел башы тормошон төрлө яҡтан яҡтыртҡан, уңған һәм уңышлы кешеләре менән таныштырып торған “Урал” гәзитенең ярҙамсылары ифрат күп. Юбилей кисәһенең үҙ теленең баһаһын белгән, милләт яҙмышы өсөн битараф булмаған эшҡыуарҙарҙың матди ярҙамы менән үтеүе лә ошо хаҡта һөйләй. Был йәһәттән “Спецпроект” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте директоры Әғзәм Йәләлетдинов, Өмөтбай ауылы егете, крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Радик Яныбаев, Рәсәй Федерацияһының почетлы газ сәнәғәте хеҙмәткәре Булат Яныбаев, эшҡыуар, Егәҙе ауыл Советы депутаты Ришат Мөхәмәтвәлиев, “Урал спорт ҡорамалы” заводы директоры Азат Вилданов, Белорет май-сыр комбинаты директоры Нәзиф Фәйзуллин, крәҫтиән (фермер) хужалығы етәксеһе Альфред Мөхөтдиновты айырым билдәләп үтеү мөһим.\nКисә барышында “Урал” гәзитенең баш мөхәррире Сатура Минһажетдинова районда башҡорт баҫмаһын үҙ ярҙамынан ташламаған эшҡыуарҙарға, сараны музыкаль яҡтан биҙәгән һәүәҫкәр артистарға рәхмәт белдерҙе. Байрамда ҡатнашыусылар иһә гәзиттең йөҙ йыллығында ла ошолай осрашырға яҙһын, тигән теләк менән таралышты.


Республикала һауа торошо йәнә ҡатмарлаша | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nРеспубликала һауа торошо йәнә ҡатмарлаша\n22 ноября 2018 — 17:03 ГТРК «Башкортостан»\nБыл турала ғәҙҙәттән тыш хәлдәр идаралығы иҫкәртә. Кисә үк республиканың күп өлөшөндә күпләп ҡар яуғайны. Ҡар яуауыу сәбәпле төннә юлда күреү мөмкинлеге ныҡ ҡатмарлашты. Махсус техника тәүлек әйләнәһенә юлдарҙы таҙарта. Башкиравтодор йәмғиәте хәбәр итеүенсә, әле юлдарҙа хәл нормәлләшкән. Диспетчер хеҙмәте мәғлүмәттәренән күренеүенсә, беген иртән Республика юлдарында 167 берәмек техника эшләгән. Автомобилдәр хәрәкәте ғәҙәттәгесә хәлдә. Федераль трассаларҙа ла тығындар юҡ, юлдарҙы хеҙмәтләндереү штатҡа ярашлы башҡарыла.Өфөлә иһә төннә урамдарға 350 берәмек техника һәм идарасы компаниялар һәм коммуналь хеҙмәттәрҙән 2 меңдән ашыу кеше йәлеп ителгән.


Башҡортостандың төп Яңы йыл шыршыһында ҡатнашыусыларҙы ниндәй тамаша һәм бүләк көтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың төп Яңы йыл шыршыһында ҡатнашыусыларҙы ниндәй тамаша һәм бүләк көтә\n11:55, 7 декабря 2017 Йәмғиәт\nБашҡортостандың төп Яңы йыл шыршыһында ҡатнашыусыларҙы ниндәй тамаша һәм бүләк көтә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2017 йыл, 7 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Гөлфиә Акулова/.\nБашҡортостандың төп Яңы йыл шыршыһында ҡатнашыусыларҙы ниндәй тамаша һәм бүләк көтә. Был турала республиканың Мәҙәниәт министрлығынан хәбәр иттеләр. 22 декабрҙә «Башҡортостан» дәүләт концерт залында уҡыусылар өсөн традицион байрам ойошторола.\nБайрамға 780 бала саҡырылған. Сара ике өлөштән тора: шыршы тирәләй әйлән-бәйлән уйнау һәм «Яңы йыл тауышы» тигән әкиәти тамаша. Яңы йыл тамашаһында театр-концерт ойошмалары артистары, «Башҡортостан» дәүләт концерт залының хореография коллективтары һәм башҡалар ҡатнаша. Режиссеры — Илшат Фәхертдинов, сценарий авторы — Владимир Аношкин, музыкаль етәксеһе — Эдуард Исламов, ҡуйыусы-рәссамы — Светлана Мөхәмәтгәрәева.\nТатлы бүләктән һәм йомшаҡ уйынсыҡтан тыш, һәр ҡатнашыусыға Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың ҡултамғаһы менән открытка, шулай уҡ Мостай Кәримдең «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» китабы тапшырыла.\nЯңы йыл шыршыһына уҡыу алдынғылары, олимпиадаларҙа һәм спорт ярыштарында еңеүселәр, художестволы үҙешмәкәрлек фестивалдәре лауреаттары, хеҙмәт бурысын үтәгәндә һәләк булған хәрбиҙәрҙең балалары саҡырыла.\nТеги: Яңы йыл-2018


Ҡоралыңды тапшыр һәм тыныс йоҡла | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nҠоралыңды тапшыр һәм тыныс йоҡла\nБашҡортостан Хөкүмәте законһыҙ һаҡланған ҡорал һәм боеприпастарҙы үҙ ирке менән тапшырған өсөн граждандарҙы бүләкләү күләменә үҙгәрештәр индерҙе. Тейешле ҡарар республиканың хоҡуҡи мәғлүмәт интернет-порталында баҫылған. Хәрби ҡоралдың бер берәмеге өсөн 10 мең һумдан 25 мең һумғаса бүләкләү ҡаралған. Мәҫәлән, пистолет йәки револьвер өсөн — 10 мең һум, миномет, гранатомет йәки пулемет өсөн — 25 мең, автомат өсөн — 20 мең, винтовка йәки карабинға 15 мең һум билдәләнгән. Исемлектә шулай уҡ ҡулдан яһалған ҡорал, боеприпастар, шартлатҡыс матдәләр һәм шартлатыу ҡорамалдары бар. Йөҙ грамм тротил һәм аммонит өсөн — биш мең, патрондың бер данаһы өсөн 30 һум түләнә.


20 Апрель 2018, 16:58\nРәсәй Федерацияһының ”Урындағы үҙидаралыҡты ойоштороуҙың дөйөм принциптары тураһында” 131-се федераль законының 27-се статьяһына ярашлы, һәр бер муниципаль берәмектә (ТОС), йәки территориаль йәмәғәт үҙидаралығын (ТЙҮ) ойоштороп була. Был законда “Территориаль йәмәғәт ойошмаһы граждандарҙың йәшәгән ерҙәре буйынса урындағы әһәмиәткә эйә булған һорауҙарҙы, үҙ инициативаларын тормошҡа ашырыу өсөн үҙ-ара ойошоуы”, - тиелә.\nБеҙҙең халыҡта община менән йәшәү менталитеты формалашҡан: бергәләшеп кәңәшләшеп эшләү, бергәләшеп йәшәү борон-борондан килгән. Йәмәғәт үҙидараһы ауылда көндәлек тормошта ҡалҡып сыҡҡан мәсьәләләрҙе халыҡ менән бергәләп башҡарыуҙы күҙаллай. ТЙҮ-ҙың маҡсаты - граждандарҙың урындағы үҙидаралыҡ эшендә әүҙем ҡатнашыу хоҡуғын тормошҡа ашырыу, халыҡты ауылдағы\nпроблема һәм мәсьәләләрҙе хәл итеүгә ылыҡтырыу. Шулай уҡ төп йүнәлештәргә халыҡ хоҡуғын һәм мәнфәғәтен яҡлау, биләмәнең социаль һәм иҡтисади үҫешен билдәләү, граждандарҙың социаль-көнкүреш талаптарын үтәгәндә урындағы үҙидара һәм граждандарҙан йыйылған аҡсаны ҡулланыу, ауыл хужалығы тәғәйенләнешендәге ерҙәрҙе урынлы файҙаланыу, үҫеп килгән йәш быуынды илһөйәрлек рухында тәрбиәләү, тирә-яҡ мөхиткә һаҡсыл ҡараш булдырыу һәм башҡалар инә. Ғөмүмән, был йәмәғәт ойошмаһы граждандарға үҙ ауылының, йортоноң яҙмышын хәл итеүҙә ҙур мөмкинлектәр бирә.\nБының өсөн устав нигеҙендә территориаль йәмәғәт үҙидаралығын ойошторорға кәрәк. Ойошманы тәүҙә ауыл хакимиәтендә теркәйҙәр, һуңынан Башҡортостандың Юстиция министрлығында рәсмиләштерергә мөмкин.\nБындай гражданлыҡ инициативаһына аҡса бүленмәй, әлеге ваҡытта коммерция булмаған ойошмаларға грант ярҙамдары бар. Әммә грант алыу өсөн ойошманың теркәлеү үтеүе мотлаҡ. Әгәр ойошманы Юстиция министрлығында теркәтһәң, ул айырым юридик ойошма булып һанала һәм отчет биреү талап ителә. Әлбиттә, йәмәғәт үҙидараһы булдырыу еңел эш түгел. Бында ауыл активистарын тупларға, эштең айышын төшөндөрөргә, документтар-закондарҙы яҡшы белергә лә кәрәк. ТОС эшләп китһен өсөн тәүшарт - ауылда тыуған ере, ауыл өсөн янып торған энтузиастарҙың булыуы мөһим.\nБашҡортостанда бөгөнгә иҫәптә булған 600-ләп ТЙҮ араһында Юстиция министрлығының Башҡортостан идаралығында теркәлеү үткәндәр ни бары 7 генә. Шул иҫәптән “Юлыҡ” ТЙҮ-ы 2015 йылда ойошторолоп, коммерция булмаған ойошма (НКО) булараҡ Рәсәй Юстиция министрлығының Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында теркәлгән. 15 кешенән торған ТЙҮ советы ауылдың йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша. Күп һорау тыуҙырған сабынлыҡ, көтөү, ер мәсьәләләре ТЙҮ аша хәл ителә. Ойошманың Уставында халыҡтың йәшәү кимәлен үҫтереү ҙә ҡаралған. Был аҡса таратып биреүҙе аңлатмай, ә ниндәйҙер йүнәлеш биреү. Ошо маҡсатты үтәү өсөн ауыл хужалығы продукцияһы етештереүселәр берләшеп\nкооперативтар ойошторғанда һәйбәт булыр ине. Кооперацияға берләшеп, бергәләп ауыл хужалығы техникаһы алып, ит, һөт, балды бергәләп эшкәртеп һатып, бер-береңә ярҙам итеү кәрәктер хәҙерге ваҡытта. Ҡауарҙы ауыл биләмәһендә Фәнил Басиров рәйеслегендә 11 шәхси һәм фермер хужалыҡтарынан торған ауыл хужалығы кооперативы төҙөлөп, һалым органдарында дәүләт теркәүе үтте. Әлеге көндә Башҡортостан ауыл хужалығы кооперацияларын үҫтереү буйынса федераль программа сиктәрендә һынау (конкурс) иҫәбенә ингән.\nТЙҮ шулай уҡ спорт ярыштары (волейбол, футбол, хоккей, көрәш) үткәрә. Ауылдың тирә яғы сүп-сар менән тултырылыуы, ағастарҙың ҡартайыуы ҙур проблема булып тора.Тәбиғәтте һаҡлау йүнәлешендә Еҙем йылғаһы буйында ағастар ултыртылды, экологик өмәләр ойошторола. Йылға ярҙарына, урмандарға сүп түкмәҫкә саҡырабыҙ.\nГраждандар йәмғиәтен үҫтереү маҡсатындағы Президенттың 2017 йылдағы беренсе конкурсында 500 мең һум грант алыуға өлгәштек. Ауылдағы Еңеү паркы биләмәһен төҙөкләндереү, Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡандарға арналған обелиск ҡуйыу, спорт майҙансығы төҙөү – тап ошо эштәрҙе башҡарыуҙы проект үҙ эсенә алды ла инде. Проект-та күрһәтелгән эштәрҙең күләме 540 мең һум тәшкил итеп, шуның 40 мең һумдан ашыуын һуғышта ҡатнашҡан яугирҙарҙың балалары, ейәндәре, туғандары йыйып бирҙе.\nЙәмәғәт ойошмаларының эшмәкәрлеге үҙ еребеҙ, телебеҙ, йәшәйешебеҙ мәсьәләләрен ҡулға алырға, эскелек, эшһеҙлек, әхлаҡһыҙлыҡ проблемаларын хәл итергә һәм үҙ ғөрөф-ғәҙәттәребеҙҙе, йолаларыбыҙҙы, тарихыбыҙҙы һаҡлап алып ҡалыуға йүнәлтелгән. Шулай ҙа, әлегә кешеләрҙе ауыл файҙаһына эшләргә күндереүе ауыр. Күпселектең аңына «Администрация, бюджетниктар йәки кем булһа ла эшләһен, тик мин түгел…» тигәнерәк элекке стереотип ҡараш тәрән һеңгән. Алда әхлаҡи мәсьәләләр, ауыл халҡының гражданлыҡ әүҙемлеген үҫтереү, ауылды төҙөкләндереүҙе дауам итеү, тирә-яғыбыҙҙы йәнләндереү эштәре тора.\nБеҙ үҙебеҙҙең тормошто, ауылдағы тәртипте үҙебеҙ ойоштормаһаҡ, беҙгә берәү ҙә ситтән килеп ойоштормаясаҡ, тәртип булдырмаясаҡ. Ауылдың әүҙем кешеләре менән эшләй торған эштәрҙе тейешенсә ойошторғанда ауылда тормошто йәмләргә, матурларға була.\nБеҙҙең район ауылдарында ла ошондай ойошмалар барлыҡҡа килер һәм урындағы халыҡ үҙ ауылы яҙмышы менән үҙе идара итер, тип ышанабыҙ.


Барҡылдаҡ — Башҡорт Википедияһы\nБарҡылдаҡ ( урыҫ.деря́ба, лат. Turdus viscivorus) — турғай һымаҡтар отрядынан булған сыбар буҙ төҫтәге урманда йәшәүсе һайраусы ҡош.\nIUCN 3.1 Least Concern : / 147266\n2 Йәшәү урыны\n6 Диалекттарҙа әйтелеше\nСыйырсыҡтан ҙурыраҡ. Яңғыҙ һәм күмәкләшеп йөрөйҙәр. Кешене күреп ҡалһа, тырҡылдап баш осонан оса башлай. Һырты көрәнһыу һоро. кәүҙәһенең аҫ яғы эре генә тамсы һымаҡ ҡара таптарп менән сыбарланған аҡ төҫтә. Йырсы барҡылдаҡтан ҙурыраҡ булыуы менән айырыла. Тауышы көслө "барррҡ- барррҡ! Төрлө тауыш менән һыҙғырып һайрай..\nБарҡылдаҡ Үҙәк Европаның урмандарында, парк, скверҙарында осрай. Ҡоштарҙың күпселеге ҡышҡа көньяҡ-көнбатын Европаға күсенә. Парлашып аялайҙар. Оя эсен сөрөкләнгән ағас менән һылап сығалар. Ҡайһы саҡта ҡыҙыл балсыҡ менән һылайҙар. Урмандарҙа йәшәй. Күсмә ҡош. Киң таралған. Ағас ботаҡтарына оялай.\nЕләк, ағас һәм үлән орлоҡтары меән туҡлана. Яҙғыһын һәм йәйгеһен төрлө бөжәктәр аулай.\nИнә ҡош ҡара таплы 4-6 бөртөк алһыу йомортҡа һала һәм ике аҙнаға яҡын баҫа. 12-15 көндән ҡауырһындары сыға, шулай ҙа ата- әсәләре тағы ла бер нисә көн ем менән туйындыра.\n↑ Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова — М.: Рус. яз., «РУССО», 1994. — Б. 313. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.\nСыбар барҡылдаҡ, муйыл барҡылдағы, дәүғош, дәүсыпсыҡ\nСыбар барҡылдаҡ(диал. ҡоролдаҡ)\nМышар барҡылдағы (диал. мышар турғайы, миләш сыпсығы,шоморт сыпсығы)\nЙырсы барҡылдаҡ (диал. һайраусы барҡылдаҡ)\nҠыҙылбауыр барҡылдаҡ (диал. юҡ)\nҠара барҡылдаҡ (диал. ҡара турғай)\nhttp://www.ecosystema.ru/08nature/birds/139.php Рәсәй ҡоштары\nЭ.Ф. Ишбирҙин. Башҡортостан ҡоштары. 1986 йыл Өфө. 98- се бит\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Барҡылдаҡ&oldid=952493 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 8 июнь 2020 в 06:41\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:41 8 июнь 2020 үҙгәртелгән.


Көршәкле ҡыҙ кемгә ҡамасаулай? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Көршәкле ҡыҙ кемгә ҡамасаулай?\nКөршәкле ҡыҙ кемгә ҡамасаулай? 17.06.2016 // Йәмғиәт\nКемдеңдер тырыш хеҙмәт, ижад емеше булғанды юҡ итергә тырышыуҙы көсһөҙлөккә, бәғерһеҙлеккә тиңләргә мөмкиндер. Ә инде республика, халыҡ мәнфәғәтендә эшләнгәнде ҡыйратыу, зыян килтереү – бөтөнләй кешелекһеҙлек билдәһе.\nӨфөнөң Дим биҫтәһендәге бер фонтан уртаһында көршәк тотҡан ҡыҙ һыны ҡолатып төшөрөлдө, Дәүләт циркы алдындағы клоун Карандаш тотоп торған таяҡ һындырылды, Салауат Юлаев проспектында сәскә үҫтерелгән арба емерелде, Комсомол һәм Лесотехникум урамдары киҫелешендәге атлы егет һыны таш менән бәргеләнде...\nБаш ҡаланың тышҡы йөҙөн күркәмләндереү, тарихи үткәнде сағылдырыу маҡсатында төрлө һындар, ҡоролмалар әүҙем урынлаштырыла. Әммә бер нисә көн элек кенә ошолай дүрт һәйкәлде емереү, зыянлау осраҡтарын күреп, һүҙһеҙ ҡалаһың. “Илһөйәрлек”, “рух” төшөнсәләре – ике һүҙебеҙҙең береһендә. Әммә улар ысынбарлыҡта Рәсәйҙең, Башҡортостандың берәй спорт командаһы еңеү яулағанда биткә әләм һүрәте төшөрөп, эскән килеш байраҡ итеп күтәреп ҡысҡырып йөрөү менән генә сикләнмәһен ине. Иң тәүҙә үҙең йәшәгән урамдың, ҡаланың төҙөклөгөн хәстәрләү, һәр сәскәһенә, һәйкәленә, һуҡмағына иғтибарлы булыу кәрәк түгелме?! Теге йәки был урында үҙебеҙҙе ҡыйырһытҡанды һис кисерә алмай, шунда уҡ хаҡлыҡ дауларға керешәбеҙ, ә бер зыянһыҙ, тирә-яҡты йәмләп торған һәйкәлдәргә ихтирамлы мөнәсәбәт күрһәтеү көсөбөҙҙән килмәй...


хоҙай. тәңре | Әбйәлил - Абзелил\nЗаписи с меткой хоҙай. тәңре\n«Хоҙай» тип Аллаһ Тәғәләгә өндәшергә буламы? Был Хоҙай һүҙҙе телебеҙҙә киң таралған. Был турала шиғырҙарҙа ла, бәйеттәрҙә лә, мөнәжәттәрҙә лә, йырҙарҙа ла, үҙ-ара һөйләшкәндә лә, Аллаһҡа доға ҡылып, Унан һорағанда ла киң ҡулланабыҙ. Был турала элекке хөрмәтле мөфтиебеҙ Нурмөхәммәт хәҙрәт Ниғмәтуллиндең «Иман – күңел көҙгөһө» китабын ҡараштырып алайыҡ. Ул бына нимә тип яуап биргән.\nҺорау — яуап\n— Халҡыбыҙ телендә, милли матбуғат баҫмаларында “Хоҙай” тигән һүҙ йыш ҡулланыла. Белеүебеҙсә, Аллаһ Тәғәләнең 99 исеме бар, әммә ундайы юҡ. “Хоҙай” һүҙен ҡулланыу дөрөҫмө? Әкрәм Ҡәйепҡолов. Баймаҡ районы.\n“Аллаһҡа гүзәл исемдәрен әйтеп доға ҡылығыҙ”, — тиелгән “Әл-Әғраф” сүрәһендә. Рахмән (мәрхәмәтле, шәфҡәтле), Мәлик (батша), Ҡотдос (изге), Сәләм (саф, тыныслыҡ һәм бәрәкәт биреүсе), Латиф (аңлаусы, ғәфү итеүсе), Ғәфүр (тәүбә иттереүсе)... Аллаһ Тәғәләнең 99 рәсми исеме билдәле. Уларҙың араһында Үҙе генә белгән йәшерен берәүһе лә бар. Ләкин, хөрмәтле ҡәрҙәштәр, исемдәр 99 менән генә тамамлана, тип әйтеү мөмкин түгел. Донъяла бихисап милләт вәкилдәре йәшәй, улар Аллаһ Тәғәләне үҙ телендә төрлөсә исемләй. Беҙҙәге “Хоҙай”тигән һүҙ ҙә — ошоға дәлил. Уны әйтеп доға ҡылғанда ниндәйҙер икенсе затҡа өндәшмәйбеҙ бит, ә фәҡәт Аллаһ Тәғәләгә мөрәжәғәт итәбеҙ. Башҡа төрлө милләттәрҙә үҙҙәренсә бүтән һүҙҙәр ҡулланылыуы ихтимал. “Ҡөрьән”дең тәржемәһендә күренеүенсә, бындай күренеш урыҫ телендә лә бар.\n“Мин һеҙҙе төрлө ҡәүем итеп яраттым”, — тиелгән изге китапта. Тимәк, хөрмәтле ҡәрҙәштәр, Аллаһ Тәғәләне һәр халыҡ үҙ һүҙе менән төрлөсә бөйөкләй икән, был яҙыҡ түгел. Киреһенсә, был беҙҙең телебеҙҙен байлығын, киңлеген, тәрән тамырлы булыуын сағылдыра. Хатта ки Ғабдулла Туҡайҙың бер шиғырында: тулыһынса ошонда уҡығыҙ...\nАллаһ хоҙай. тәңре\nӘбйәлил - Абзелил > хоҙай. тәңре


«Әр-Рәхим» мәсетен төҙөп бөтөү өсөн кәмендә 5-6 миллиард һум кәрәк // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n14:30, 22 октября 2018 Йәмғиәт\n«Әр-Рәхим» мәсетен төҙөп бөтөү өсөн кәмендә 5-6 миллиард һум кәрәк. Ошо хаҡта «Рәсәй. Башҡортостан» телеканалына интервьюла республиканың беренсе президенты Мортаза Рәхимов һөйләне.\nБашҡортостан халҡын борсоған күптән көтөлгән мәсеттең төҙөлөп бөтәсәкме тигән һорауына «Урал» хәйриә фонды етәксеһе алдағы өс-дүрт йылда объектты төҙөп бөтөп була тип белдерҙе.\n«Эйе, халыҡ көтә, беләм. Әммә ябай кешеләрҙән мәсет төҙөүгә аҡса һорау дөрөҫ булмай. Минеңсә, предприятиены тергеҙергә кәрәк. Ә мәсет төҙөү өсөн кәмендә 5-6 миллиард һум кәрәк. Фонд ошо изге эшкә 2 миллиард һум һалды», — тине Рәхимов.\n«Әр-Рәхим» мәсете 2007 йылда төҙөлә башланы һәм әлеге ваҡыты туңдырылған килеш тора. Бер нисә йыл элек уның тирәләй Башҡортостан мосолмандары Диниә нәзараты, проекттың төп инвесторы булып сығыш яһаусы «Урал» хәйриә фонды һәм Өфө мэрияһы араһында конфликт килеп тыуҙы. Уның сәбәптәренең береһе булып, мосолмандан Диниә назаратының «Мөслим-сити» тип йөрөтөлгән девелопер проекты торҙо. Шунан һуң банкир һәм Башҡортостан президентына элекке дәғүәсе Сергей Веремеенко инвесторҙар табырға вәғәҙә итте. Күптән түгел республиканың яңы етәкселегенә мәсет төҙөп бөтөүгә булышлыҡ итеү үтенесе менән Башҡортостандың өс традицион конфессияһы башлыҡтары Нурмөхәмәт Ниғмәтуллин, Владыка Никон һәм Дан Кричевский мөрәжәғәт итте.


Башҡортостан Бөтә донъя башҡорттарының бишенсе Ҡоролтайына әҙерләнә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n16 мая 2019 — 14:41 ГТРК «Башкортостан»\nӘле барлыҡ район һәм ҡалаларҙа, башҡорттар күпләп йәшәгән төбәктәрҙә йыйындар уҙа, делегаттар һайлана. Мәжит Ғәфури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театрында Өфө ҡала башҡорттарының да беренсе ҡоролтайы үтте. Сарала өс йөҙгә яҡын делегат ҡатнашты. Йыйын сиктәрендә Өфө башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзалары һәм рәйесе һайланды. Өфөлә генә 200 меңдән ашыу башҡорт йәшәй. Быға тиклем ҡала башҡорттары ҡоролтайы юҡ ине. Һәм, ниһәйәт, Өфө башҡорттарының үҙ ҡоролтайы ойошторолдо. Йыйында Өфөнөң ете районынан 300-гә яҡын делегат ҡатнашты. Сара барышында ҡала шарттарында башҡорт мөхитен, милли һәм рухи күсәгилешлекте тәьмин итеү, туған телде, мәҙәниәтте һәм милли йолаларҙы һаҡлау һәм үҫтереү юлдарын барлау, йәш быуында илһөйәрлек, телһөйәрлекте тәрбиәләү кеүек мөһим мәсьәләләр күтәрелде. Йыйын барышында һәр кем үҙ тәҡдимдәрен индерә алды. Уларҙың күбеһе Өфө ҡалаһында башҡорт балалар баҡсалары һәм мәктәптәре етмәүгә бәйле ине. Йыйын сиктәрендә башҡарма комитет һәм етәксе һайланды. Берҙәм тауыш менән Өфө ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайы рәйесе итеп Гөлфиә Янбаева һайланды. Бөтә Донъя башҡорттарының тәүге ҡоролтайы 24 йыл элек ойошторолғайны. Башҡорт халҡының йыйындары-Ҡоролтайҙар үткәреү йолаһы тарих төпкөлөнән килә. 90-сы йылдарҙа был йолаға әйләнеп ҡайтыу көн талабына әйләнә, сөнки үҙгәртеп ҡороу елдәренең йәмәғәтселеккә кире йоғонтоһо тиҙ саралар күреүҙе талап итә. Донъяла әле миллион ете йөҙ мең самаһы башҡорт бар. Донъяның төрлө ҡитғаларында сәселеп йәшәгән милләттәштәребеҙҙе Бөтә Донъя башҡорттары ҡоролтайы берләштереп тора. Быйыл июндә 5-се Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына ла төрлө илдәрҙә йәшәгән башҡорттар йыйыласаҡ. Әле Башҡортостандың район ҡалаларында, күрше төбәктәрҙә урындағы ҡоролтайҙарҙың ултырыштары үтә. Башҡорт телен һаҡлау, йәштәр араһында эшҡыуарлыҡты үҫтереү, башҡорт балалар баҡсалары һәм мәктәптәр асыу – уларҙа күтәрелгән төп мәсьәләләр ошо.Сит төбәктәрҙә йәшәгән милләттәштәребеҙ ҙә телде, мәҙәниәтте үҫтереү йәһәтенән ҡәтғи талаптар ҡуя һәм Ҡоролтайҙың яңы рәйесенә ҙур өмөттәр бағлай.Күптән түгел генә Өфөлә Башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларының Беренсе Бөтә Рәсәй съезы үтте. Съезд көнүҙәк проблемаларҙы ғына асып һалманы, уларҙы хәл итеү юлдарын да асыҡларға ярҙам итте. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы башҡорт халҡын берләштереүгә тос өлөш индерҙе. 1995 йылда үткән 1-се ҡоролтайҙа башҡорттарға, Башҡортостан Республикаһы халҡына, Дәүләт йыйылышы — Ҡоролтайға, донъя дәүләттәренә, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһына бихисап мөрәжәғәттәр ҡабул ителә. Быйылда 5-се Бөтә донъя башҡортттары Ҡоролтайында ла тел, мәғәриф, демография, мәҙәниәт, эшҡыуарлыҡ, ғөмүмән, башҡорт халҡын борсоған көнүҙәк мәсьәләләр ҡараласаҡ.


Песня «Йәрҙәрегеҙ ятҡа ҡалмаһын» исполнителя Идель Нургалин. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Йәрҙәрегеҙ ятҡа ҡалмаһын»\nБыл донъялар парлылар өсөнмө,\nНиҡ бәхетһеҙ була яңғыҙҙар?\nАуыр һүҙҙәр әйтеп рәнйетмәгеҙ,\nУларҙа ла хисле йөрәк бар.\nЯңлышмағыҙ, зинһар, яңлышмағыҙ,\nЙәрҙәрегеҙ ятҡа ҡалмаһын!\nҒәфү итсе мине – “Ғәфү ит!” - тип,\nҮкенерлек генә булмаһын!\nИҫкә төшә бергә булған саҡтар,\nКүҙҙәреңдән йәштәр тамалар.\nЕргә ятып үкһеп илаһам да,\nЙыраҡ инде хәҙер аралар.\nЙылдар үтеү менән яралар ҙа\nУңала ул тигән булалар.\nТөндәр буйы йоҡлай алмам ятам,\nҺинең хаҡта һаман уйланам.


Стәрлетамаҡта "Башҡорт теле - заманса тел" тип аталған йыйын ойошторолдо\nСтәрлетамаҡта Йәштәр ҡоролтайы барлыҡҡа килгәне бирле йыл һайын йәштәр форумын үткәреү йолаға әйләнеп бара. Былтыр Эльвира Әсфәндийәрова етәкселегендә "Башҡортостан киләсәге - йәштәр ҡулында" исемле сара булһа, быйыл Эльдар Фәттәхов тырышлығы менән "Башҡорт теле - заманса тел" тип аталған йыйын ике йөҙ илленән ашыу делегат йыйҙы.\nСара «Башҡорт теле» йылына арналды һәм бында ҡала башҡорт йәштәре йәшәйеше менән ҡыҙыҡһыныусылар бер майҙанда осрашты. Йәштәр интернет селтәрендә "Koroltai LiVe" ютуб каналын асыуҙары, "Етегән" конкурсын интернетта үткәреүҙә үҙ өлөштәрен индереү хаҡында, берҙәмлек, телебеҙҙе ЗАМАНСА һәм САФ итеп һаҡларға тырышыуҙары тураһындә бәйән итте.\nБөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Президиумы ағзаһы һәм дә Стәрлетамаҡ ҡалаһының кураторы Сәлиә Мырҙабаеваның ентекле, мәғлүмәтле сығышы студенттар өсөн фәһемле булды. Форумда шулай уҡ Башҡортостан Республикаһы йәштәр хөкүмәте рәйесе Ислам Төхвәтуллин, ҡала хакимиәте башлығы урынбаҫары Альберт Шәйхетдинов, Стәрлетамаҡ башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Ләйсән Йосопова, «Ашҡаҙар» гәзитенең баш мөхәррире Рәмил Мансуров сығыш яһаны. Был ҙур сара «Йөрәк һүҙе» проекты авторы Наилә Сәфәрғолованың оҫталыҡ дәресе менән тамамланды.\nБашҡорт теле йылына арнап көҙ айҙарында «Йөрәк һүҙе. Стәрлетамаҡ» проектын тормошҡа ашырыу тураһында фекер алышыу әһәмиәтле булды, тип таба ҡала йәштәре.


Ауыр хистән арыныу өсөн кәңәштәр\n15 Октябрь , 11:15\nМоңһоу һәм һағышлы көҙ миҙгеле етеү сәбәплеме, әллә һуңғы ваҡытта күңелһеҙ хәбәрҙәр, шик-шөбһә күбәйеп киттеме, күптәрҙә күңел төшөнкөлөгө һиҙелә. Сабыр төбө – һары алтын, тиһәләр ҙә, психологтар күп нәмәгә түҙергә ярамағанлыҡты, насар уй-хистәрҙән арынырға кәрәклекте иҫкәртә.\nМоңһоу һәм һағышлы көҙ миҙгеле етеү сәбәплеме, әллә һуңғы ваҡытта күңелһеҙ хәбәрҙәр, шик-шөбһә күбәйеп киттеме, күптәрҙә күңел төшөнкөлөгө һиҙелә.\nСабыр төбө – һары алтын, тиһәләр ҙә, психологтар күп нәмәгә түҙергә ярамағанлыҡты, насар уй-хистәрҙән арынырға кәрәклекте иҫкәртә.\nЙырла йәки ҡысҡыр. Был ысулды борон замандарҙа уҡ ата-бабаларыбыҙ ҙа ҡулланған. Ауыр ҡайғы йәки тетрәнеү кисергән кешегә улар урманға, тауға йә кеше йөрөмәгән башҡа урындарға сығып ҡысҡырырға һәм йырларға кәңәш иткән.\nБейеп ал. Күңелеңә ауыр саҡта үҙеңә оҡшаған көйҙө һайлап бейеү алыу хәлеңде еңеләйтер. Кәйеф юҡта бейеп буламы, тиергә ашыҡмағыҙ, мотлаҡ дәртле көй һайларға түгел, һалмаҡ ҡына хәрәкәттәр ҙә көсөргәнештәр арынырға ярҙам итер.\nҺүрәт төшөр. Күңелеңә нимә килә - шуны ҡағыҙ битенә төшөр. Рәсемде һул ҡул менән төшөрһәң, тағы ла яҡшыраҡ, сөнки ул баш мейеһенең хис-тойғолар өсөн яуап бирә торған уң яҡ ярымшары менән бәйле.\nӘйтергә теләгәнеңде әйт. Күп ваҡыт беҙ башҡаларға әйтергә теләгәнде әйтмәй, күңелебеҙҙә һаҡлайбыҙ. Эсте бошороп торған хәл тураһында хатта яҡындарыбыҙға ла һөйләмәйбеҙ. Кисерештәрегеҙ менән бүлешерҙәй кешегеҙ юҡ икән, улар хаҡында елгә, ағым һыуға, янып торған утҡа һөйләргә мөмкин. Был ҡыҙыҡ алым булып тойолһа ла, ярҙам итә.\nҠағыҙға яҙ. Үҙеңде борсоған хәлдәр, шуларға бәйле күңел кисерештәрең хаҡында ҡағыҙ битенә яҙ. Уларҙы анализлап, ниндәйҙер һығымталар яһарға кәрәкмәй, бары тик уларҙы нисек бар, шулай теҙеп яҙырға ғына кәрәк.\nҠул эштәре менән бул. Ҡатын-ҡыҙҙарҙы бәйләү, сигеү, тегеү кеүек эштәр тынысландыра ала. Ир-егеттәр ҙә күңеленә яҡын эш менән булһын. Яратҡан шөғөл уйҙарҙы тәртипкә килтереү, тынысландырыу көсөнә эйә.


Өфөлә йыртҡыс үҫемлектәр күргәҙмәһе үтте\nДонъяла бөжәктәр менән туҡланыусы 600-ән ашыу төр үҫемлек билдәле, экзпозицияға уларҙың бер өлөшө - саррацения, непентес, себен аулаусы үләндәр ҡуйылғайны. Улар башлыса һаҙҙа, минераль тоҙҙарға, туҡлыҡлы матдәләргә ярлы булған тупраҡта үҫә.\nҠорбандарын башлыса япраҡтары ярҙамында аулайҙар. Мауыҡтырғыс коллекцияһы менән баш ҡала халҡын Лиана Ғәлина таныштырҙы. Йыртҡыс үҫемлектәрҙе ул биш йыл элек йыя башлаған. Күргәҙмә барышында барыһы ла үләндәрҙең бөжәк менән туҡланыу процессы менән таныша алды.\nЙыртҡыс үҫемлектәргә тере организмдар ашлама кеүек кәрәк. Өй шарттарында ла был үләндәрҙе ирекле рәүештә үҫтерергә мөмкин, уларға даими һыу һибеп тороу ғына талап ителә. Йәй - уларҙың иң әүҙем үҫеш осоро һанала. «Ҡайһы берәүҙәренә йылына өс-дүрт бөжәк менән туҡланыу ҙа етә»,-ти белгестәр.\nПрохор Румянцев, Өфөлә йәшәүсе: «Миңә барлыҡ үҫемлектәр ҙә оҡшаны. Уларҙың барыһы ла ҡоротҡостар менән һөҙөмтәле көрәшә. Ҡайһы берәүҙәре тәлмәрйендәр менән дә туҡлана».