Уҡытыусы һәм әҙибә (Йәш ижадсы, педагог Әлиә Саматованың «Кәкүк» повесына күҙәтеү) » Журнал «Учитель Башкортостана»\nГлавная » Башҡорт теле һәм әҙәбиәте » Уҡытыусы һәм әҙибә (Йәш ижадсы, педагог Әлиә Саматованың «Кәкүк» повесына күҙәтеү)\nУҡытыусы һәм әҙибә (Йәш ижадсы, педагог Әлиә Саматованың «Кәкүк» повесына күҙәтеү)\nдоценты, РФ һәм БР Журналистар һәм Яҙыусылар союздары ағзаһы,\nБашҡортостан Республикаһының Мәғарифты үҫтереү институтында башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусылары өсөн ойошторолған курстарҙа художестволы әҙәбиәт, уның форма һәм йөкмәтке берлеге, әҫәрҙең эстетик үҙенсәлектәре, тәрбиәүи әһәмиәте хаҡында уҡытыусылар менән фекер алышабыҙ, бәхәсләшеп тә китәбеҙ. Шуға иғтибар иттем: бер коллегам үҙенең фекер тослоғо, әҙәби әҫәр проблемалары, һүҙ сәнғәте тураһында төплө уй-фекер йөрөтөүе, тел һәм стиль мәсьәләләрен үҙе лә ҡәләм оҫтаһы кеүек аңлауы менән айырылып торҙо. Белорет районынан килгәндәр бер тауыштан: «Ул бит яҙыусы, хикәйәләре ташҡа баҫылып тора, хатта повесть тамамларға өлгөрҙө», – тип сер йомғағын систе. Ә бер аҙҙан «Ағиҙел» журналында үҙем дә ошо юлдарҙы уҡыным: «Саматова Әлиә Марс ҡыҙы (1973) Белорет районы Йөйәк ауылында тыуған. М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филологияһы факультетын тамамлағас, 2-се Инйәр башҡорт мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй. Ғаиләһендә ике ул үҫтерә. Учалы яҙыусылар, Белорет ҡала һәм районы ижадсыларының “Иҙел башы” ойошмалары ағзаһы. Инйәр ауылының “Елмерҙәк” башҡорт халыҡ театры актрисаһы, “Тау шишмәһе” ансамбле йырсыһы. “Ағиҙел”дә әҫәре тәүләп баҫыла. Үҙенсәлекле хикәйәләре “Әҙәби марафон – 2015” барышында тикшерелһә, әлеге повесын йәш әҙәбиәтселәрҙең республика фестивалендә проза семинары (2016) хупланы. Ҡәләмеңә ҡеүәт, Әлиә!».\n«Яҙыусы һәм шағирҙың ижадын белгең килһә, уның тыуған яғын күр», – тиҙәр. Йөйәктә күп тапҡырҙар булған бар. Тирә-яҡтан тауҙар уратып алған, «сылтыр‑сылтыр» килеп, көмөш һыуҙарын Инйәр йылғаһына ҡойған Йөйәк, саф һыулы Инйәр, күккә олғашҡан мәңге йәшел һомғол шыршылар, ауылдаштарының үҙенсәлекле ерле һөйләше – былар, һис шикһеҙ, Әлиә Саматованы ижад кешеһе итмәй ҡалмағандыр. Тәүге осрашҡандан һуң, институтыбыҙҙа иркенләп һөйләшеп, ижад серҙәре менән уртаҡлашып ултырыу, «Ағиҙел»дә донъя күргән «Кәкүк» повесы хаҡында фекер алышыу бәхете тейҙе. Уҡытыусы һәм әҙибә Әлиә Марс ҡыҙы Саматованың тормошо, педагогик эшмәкәрлеге, ижади уй‑хыялдары хаҡында тағы ла күберәк белдем. Уның ни тиклем күп даирәлә эшләүе, таланты, ижади маһирлығына һоҡландым. Хоҙай, биргәс, бирә икән: алдынғы уҡытыусы, яҙыусы, актриса, йырсы, өлгөлө хужабикә. Халҡыбыҙ был осраҡта: «Күҙ генә теймәһен!» – ти.\n«Кәкүк» повесы – әҙибәнең тәүге күләмле әҫәре. Тормошто, болғауыр заманды, халҡыбыҙҙың бөгөнгө йәшәйешен яҡшы аңлаған, һәр саҡ кешеләр араһында булған автор заманабыҙҙың иң киҫкен проблемаларының береһе – ғәзиздәрҙән-ғәзиз үҙ балаңды сит кешегә һатып ебәреү күренешен һүрәтләй. Кешеләр тормошонда ғына түгел, тәбиғәттә лә күҙәтелә икән бындай хәл. Мәҫәлән, әҫәргә атама биргән кәкүк. Оя ҡормай, ҡошсоғон тәрбиәләмәй улар. (Яңыраҡ белдем: кәкүктәр ағыулы бөжәктәр менән туҡлана, шуға ла ҡошсоҡтарын ашатмай, үҙҙәре үҫтермәй икән. Тәбиғәткә таң ҡалырлыҡ.) Кәкүк кешеләр аңында бала тәрбиәләмәгән заттарҙың символы булып формалашҡан. Әлиә Саматова әҫәрендәге символик образ да бик урынлы. Ана бит: «Кәкүк йомортҡаһының себеше сыҡҡан», – тиеште халыҡ. Шулай уҡ автор, параллель күренеш итеп, әҫәрҙә сағыласаҡ ваҡиғаларға ишара рәүешендә себештәренең береһен йәберләгән ҡара тауыҡты һүрәтләүҙе оҫта ҡуллана. Сәғирәнең һәм уның берҙән‑бере Моталлаптың телмәренә иғтибар итәйек: «Эй, Хоҙайым, йүнһеҙ тауыҡ, үҙ себешеңде үҙ итә алмайһың, ә!»; «Инәй, шул ҡара тауыҡ кисә лә себешен суҡый ине. Инәй кеше балаһын шулай ыҙалатмай инте ул, ивет?!».\nУҡытыусы, кеше психологияһын яҡшы тойомлаған автор драматик ваҡиғаларҙы тәрән психологизм менән һүрәтләй: «Сәғирәнең сикә тамырҙары сәғәт теле һымаҡ йыш‑йыш һуға башланы, күҙе маңлайынан бына‑бына атылып сығыр төҫлө тойолдо. Бая йотоп ебәрелгән төйөр был юлы тамағына тығылды»; «Йоҡо бүлмәһенә килеп ингән әсәһен таныманы Моталлап. Әйтерһең дә, уны туңдырып, боҙға әйләндереп баҫтырып ҡуйғандар. Күҙҙәре көҙгөһөн туңған йылға боҙо кеүек үтә күренмәле, йөҙө ап‑аҡ, ә ҡулдары ҡышҡы сатлама һыуыҡта бейәләйһеҙ йөрөгәндәге кеүек өшөгән. Ә тауышы?! Шундай ят һәм һалҡын, тән зымбырлап китә». Күренеүенсә, кеше эмоцияларын, күңел кисерештәрен һутлы тел, образлы сағыштырыуҙар, фразеологик берәмектәр ярҙамында ышандырырлыҡ итеп һүрәтләй Әлиә Саматова.\nНи өсөн үҙ сабыйын сит-ят әҙәмдәргә һатып ебәрә һуң Сәғирә? Байыу, кейенеү-яһаныу, йорт бөтәйтеү өсөн түгел. Ни тиклем аяуһыҙ күренмәһен, Моталлап өсөн алған төргәктәге аҡсаға ул ҡағылып та ҡарамай, хатта ҡәһәрле төргәкте һуңынан утҡа ташлай...\n...Ауылдың иң һылыу ҡыҙы Сәғирә ҡаланан килгән машиналы Йыһангирҙың татлы теленә ышана. Етмәһә, әхирәте йөрәк ялҡынын дөрләтә: «Аптырайым та ул һиңә, нәмәһе менән оҡшамай Йыһангир? Шул тиклем шәп егет, ҡалала йәшәй. Их, миңә булһа ине ул! Ҡалаҡҡа ғына һалып йота торған кавалер бит, ә?»\nЫшана Сәғирә татлы телле кавалерға. Кәкүк булып сыға уныһы. Әҙер ояға йомортҡа һала ла ҡалаһына олаға. Халыҡтың ауыҙын ябып буламы: «Үтә ҡыҙыл тиҙ уңа шул», «Маҡтаулы ҡыҙ туйҙа эш боҙа», «Йә, ауыҙ һыуығыҙҙы ҡоротоп маҡтай инегеҙ, күрһәттеме алиһәгеҙ!», тип йән үртәйҙәр. Йыһангирҙың дуҫы, ҡыҙҙы элек тә яратып йөрөгән Ғәфүр, кеше һүҙенә, әсәһенең ризаһыҙлығына ҡарамай, Сәғирәгә өйләнә. «Кеше балаһын үҫтерәңме инте хәҙер? Миңә үҙ ейәнем кәрәк, зина ҡылып яралған тыума түгел!» – әсәһенең был һүҙҙәре әллә ниндәй йөрәкте ташҡа әйләндерер! Аҙ иламай Сәғирә. «Һығылып илаған саҡтарында йоморайып килгән ҡорһағына һуҡҡысланы. Бөтә күңеле менән баланың тыумауын теләне... Әммә, нисек кенә тырышмаһын, йөрәк аҫтындағы яралғы йәшәүгә сат йәбеште». «…Моталлап теремек, мыҡты булып үҫеп китте. Ҙурайған һайын атаһына нығыраҡ оҡшап, әсәһенең күңел яраларына тоҙ һалды. Ғәфүр бер тапҡыр ҙа «улым» тип әйтмәне балаға, исеме менән генә өндәште». Ә бер көн килеп : «Күрше ауылға бер ғаилә күсеп килгән, ти инәйем. Уллыҡҡа сабый эҙләйҙәр икән, көсөгөңтө шуларға бирәһең, юғиһә... », – тип йөрәк өҙгөс хәбәр һала. Нишләһен Сәғирә, атаһы Бирғәле ағайҙың үлеменә сәбәпсе булған, ауыл халҡынан, ҡәйнәһенән әсе һүҙҙәр ишеттергән, Ғәфүрҙән ҡағылып‑һуғылып йәшәүҙәргә дусар иткән Моталлаптан берҙән-бер ҡотолоу сараһына бара, яттарға һатырға риза була...\nПовеста беҙ алда әйткән символик образ – кәкүктең йәнә бер художество фунцияһы бар. «Кә-күк, кә-кү-үк... Бер, ике, өс, дүрт...» Уллыҡҡа һатылған Моталлап, килмешәк, Мишка, Сайра өсөн Муталлапчик булып, күрше ауылда үҫә, әсәһенең килеп алыр көнөн көтөп, һағынып йәшәй. «Кәкүк, кәкүк, миңә нисә йәш?» Биш бармағын бөкләй Моталлап, ә бер нисә йылдан ун бармағын да. «Бала күңеле уйын менән дауаланды. Ошо ауылға, урамға, кешеләргә, өйгә, Сайра менән Ғиндуллаға яйлап өйрәнде малай. Иң мөһиме – кәкүк тауышын онотто. Ғөмүмән, уға иғтибар итмәне: һыуындымы, үпкәләнеме, асыуы килдеме...» Әҫәрҙең эпилог өлөшөндә һүрәтләнгәнсә, бәләкәс кенә шыҡһыҙ өйҙөң ҡаҡ иҙәнендә өшөп уянған Моталлап өсөн иҫке генә радионан ағылған йыр ҙа юҡҡа түгел, йөкмәткене байыта, ҡатмарлы яҙмышҡа дусар булған геройҙың характерын тулыландыра төшә:\n...Кәкүк, кәкүк, әйтсе миңә,\nКүпме минең ғүмерем?\nКүпме минең был донъяла\nАна шулай, әҫәрҙең башынан һуңғы юлдарға тиклем кәкүк образы ваҡиғаларҙы бер епкә теҙеп үҫә килә. Ысынлап та, Моталлаптың, «кәкүк балаһының», яҙмышы ябай түгел. Тыуғансы уҡ атай кешенең хыянатын, тәрбиәләп маташҡан үгәй атайҙың йәберләүен кисерә. ¤лөшөнә төшкәндең иң ауыры – үҙ әсәһенең ят кешеләргә биреп ебәреүе. Әсәһенең килеп алырын көтөп, көндәр һанап йәшәй ул. Әммә ҡырыҫ ысынбарлыҡ тиҫтер малайҙарҙың теле менән яҙмышының асылын аңлата: «Нинтәй инәйең? Ул бит һине һатҡан! Мынау балаһыҙ Сайра менән Ғиндуллаға. Инәйем шулай тине». Йәне яралы Моталлап барыбер кешеләрҙән биҙмәй. Йәш әтәстәй көрмәкләшкән Фәттәх, Саҙрый, Нәҡиптәр менән дуҫлашып ала, Нәзифә менән араларында мөхәббәт уты тоҡана. Һәр ваҡыт донъялағы иң яратҡан кешеһе – әсәһенә ынтыла. Үҫмер сағында боҙҙа шыуып уйнай-уйнай таныш урындарға барып сыға, бала сағы күҙ алдына баҫа. Әмәлгә ҡалғандай, мәкенән һыу алған әсәһен күрә: «Инәйем? ...Эйе, ул! Шул уҡ ҡара толом, шул уҡ буй-һын...»; «Аяҡтарын боҙҙан саҡ айырып, утлы ҡарҙан атланы үҫмер. Әсәһенә өс‑дүрт аҙым ҡалғас, ҡатын башын ҡалҡытты...»\n«Ҡаршыһында баҫып торған улын күргән әсәнең зиһенен ут ялманы. Ҡыҙҙырған кеүек ҡапыл эҫегән ҡылысы менән уның ҡулдарын өтөп, биҙрәләре лә ысҡынып тәгәрәне. Береһе мәкегә төшөп, һыңар ҡолағын күрһәтеп әҙ генә ятты ла, һыу йотоп тонсоҡҡандай, бөтөнләй күҙҙән юғалды. Был осрашыу мәлен күрергә теләмәгәндәй, йәнһеҙ биҙрә лә шым ғына һыу төбөнә йәшенде. Сәғирә үҙе лә мәкегә сумыр хәлдә ине, биллаһи, тик аяҡтары боҙға ҡуша туңдымы ни... Ә ҡаршыһында мең һораулы күҙҙәр менән тишерҙәй ҡарап улы тора. Нисек ҡурҡты ул ошо ҡараштан, нисек оялды... Күпме тапҡыр улы эргәһенә барып та, ошо күҙҙәрҙән ҡасып, кире әйләнде бит».\nЭйе, яҙмышы еңел булманы Сәғирәнең. Нимә етмәне уға? Моталлабын ҡурсаларға ҡыйыулығымы, бәләкәсен яҡлау, һаҡлау өсөн әсә саялығымы? Дөрөҫ юлды таба алмауы арҡаһында ғүмер буйы ғазап кисерә, әрнеше төндәр буйы йоҡо бирмәй уға. Ярай әле сабыйы, Килмәков Моталлап Ғиндулла улы булып китеп, Сайраның йылы ҡосағында үҫеп етә.\nҠатмарлы һәм сетерекле проблемаға юҡҡа тотонмаған уҡытыусы һәм әҙибә Әлиә Саматова. Бөгөнгө көндә ғаилә, кеше мөнәсәбәттәре, замандың үҙе кеүек, ябайҙан түгел. Тыуғас та балаларынан баш тартҡан әсәләр ҙә, ғәзиз сабыйын, себеш урынына ла күрмәй, әсә наҙынан мәхрүм иткәндәр ҙә аҙмы? Беҙҙеңсә, әҙибәнең әйтер һүҙе лә шундай әсәләргә, кәкүк һымаҡ ир-аттарға төбәлгән. Повеста йәштәребеҙгә фәһем булырҙай ғибрәтле яҙмыш бәйән ителә. Шуныһы ғына үкенесле: Моталлаптың яҙмышы бәхетле булмай, ғаиләһеҙ ҡалған ир шыҡһыҙ өйөндә: «Инәй, өшөнөм...» тип уяна. Әллә, халыҡ әйткәнсә, «Бер бәхетең булмаһа, булмай икән»ме?\nБөгөнгө башҡорт әҙәбиәтендә байтаҡ уҡытыусылар булыуы билдәле. Изге һөнәр эйәләре ижадта ла педагог булып ҡала, әҙәбиәттең тормош дәреслеге икәнен тағы бер ҡат раҫлай. Әлиә Саматованың «Кәкүк» повесында ла авторҙың педагогик концепцияһы асыҡ сағыла, тәрбиәүи функция башҡара. Нуриман бабайҙың балаларға һөйләгәне: «Бер рәхмәт мең бәләнән ҡотҡара ул. Башҡарған эшегеҙ миңә булһа, өйрәнгәнегеҙ – үҙегеҙгә. Гел шулай яҡшы күңелле булығыҙ, яраймы, изгелек бер ҡасан да ерҙә ятып ҡалмай, – тип балаларҙың арҡаһынан һөйөп алды ҡарт. Ике тоҡто (туйра – имән сәтләүеге менән) ике ҡултыҡ аҫтына ҡыҫтырып, арбаға килтереп һалды. Шунан өсәүләп, сөкөрләшә-сөкөрләшә ауылға табан атланылар. Ике быуын осрашҡас, һис шикһеҙ, һөйләшәһе һүҙҙәр күп булғандыр. Уларҙың серен тәгәрмәс шығырлауы ғына йотоп барҙы». Йәнә: «Күпме бәхеттән мәхрүм уның “дуҫы”? Улыңдың тәүге аҙымдарын күреү – үҙе бер ғүмер бит. Әйтерһең дә, ғүмерең яңынан башлана. Кескәй генә тәпәйҙәре менән ул һинең эҙеңдән атлаясаҡ, бейеклектәргә үрмәләйәсәк, дала киңлектәрен күрәсәк, төпһөҙ диңгеҙҙәрҙе гиҙәсәк. Һинең көслө ҡулдарыңа тотоноп, бер нәмәнән ҡурҡмай алға барасаҡ. Ә инде тәтелдәк теле ғүмереңдең һәр минутын шатлыҡ менән тултырасаҡ. Әй, Йыһангир, буш бит һинең йыһаның. Йөрө инде хәҙер шул бушлыҡты гиҙеп. Сәскәнән сәскәгә ҡунып, ғүмереңдең көҙө еткәнен һиҙмәй ҙә ҡалырһың әле, сиңерткә!». Ғаилә һәм тәрбиә проблемаларын күтәргән әҫәрҙә педагогик концепция бик урынлы, ул әҫәрҙең уҡыусыға тәьҫирен бермә-бер күтәрә.\nӘлиә Саматованың «Кәкүк» повесы хаҡлы рәүештә тәжрибәле яҙыусыларыбыҙҙың хуплауына лайыҡ булды, «Ағиҙел» журналы уҡыусылары ла ыңғай фекер туплағандыр. Эйе, әҙәбиәтебеҙгә художестволы әҫәрҙең форма һәм йөкмәтке үҙенсәлектәрен аңлаған, герой характерын тыуҙырыу ҡеүәһенә эйә, психологизм асылына төшөнгән әҙибә килде. Беҙҙе, беренсе сиратта, авторҙың образлы теле һәм үҙенсәлекле стиле арбаны. Назар Нәжмиҙең русса уйлап, башҡортса яҙған шағирҙар тураһындағы фекере булды. Әлиә Саматова башҡортса фекерләүе һәм яҙыуы менән алдыра. «Кәкүк» повесында автор телмәре хәҙерге башҡорт әҙәби теленә нигеҙләнһә, персонаждарҙың теленә Инйәр буйы ҡатайҙарының тел үҙенсәлектәре хас. Яҙыусы әҫәр теле туҡымаһында балалар телмәрен дә уңышлы ҡуллана. Ҡайһы бер миҫалдарҙы ғына күрһәтәйек: «Бөгөнкә мыныһы ла етеп торор. Ана, Мишканың инәһе бы яҡҡа табан килә. Таванты ялтыратайыҡ. Инәйеңә беҙҙе ошаҡлаһаң, Мишка, ысматри, өлөшөңә алаң, белтеңме!»; «Йыһангир, алтыңа ҡара, мынта һиңә ҡала юлдары түгел»; «Ҡояҫта ҡыҙынып, беҙҙең еләкләрҙе аҫап ята инте, – тип ҡыҫылды Саҙрый»; «Улар кү-ү-үп итеп мәмәй әпкиләләрме?»; «Әллә әппәр, инәй, тәмне булты!» – тип бите менән ҡулын һыйпағас, ултырғысынан төшөп, тышҡа ыңғайланы». Шулар менән бер рәттән, автор ҡылымдарҙың ҡыҫҡа, ябай телмәр стиленә хас булған формаһын актив файҙалана, улар ерле һөйләш колоритын бирә, башҡорт теленең диалект үҙенсәлектәрен сағылдыра: йөрөйөң, алаң, бешерәң, күрмәйеңме, ятаң һ.б.\nШулай ҙа автор телендә күҙгә йышыраҡ ташланғаны сағыштырыу сараһылыр. Бындай художестволы һүрәтләү сараһын әҙибә бер күренеш йәки әйберҙе уртаҡ сифаттары булған икенсе күренешкә йәки әйбергә оҡшатып, асыҡлау маҡсатында бик уңышлы файҙалана. Сағыштырыуға хас булған синтетик, аналитик һәм синтетик‑аналитик формалар киң ҡулланыла. Улар авторҙың донъяны художестволы ҡабул итеүенә, образлы фекерләүенә бәйле. Миҫалдар: «¤йҙә ике мәйет ҡалды: береһе – донъя менән әле генә хушлашҡан себеш, икенсеһе – тереләй ҡатҡан ҡатын»; «Ояһын таба алмай сәбәләнгән ҡош кеүек, яуапһыҙ һорау ҡатындың мейеһен ҡайнатты»; «Шунан ҡапыл нимәнелер иҫенә төшөрөп, итәгенә ут ҡапҡандай тышҡа атылды»; «¤рккән ҡоралайҙай баҫып торған әсәһен күргән Моталлап уның йәш тулы күҙҙәренән ҡарашын айырманы». Бынан тыш әҙибә фразеологизмдар менән дә оҫта эш итә. Ҡайһы бер фразеологик берәмектәр халыҡсан булһа (түбәһе күккә тейгәндәй булды, балтаһы һыуға төшкәндәй йөрөнө), икенселәре автор теленә генә хас: артынан йәйғорон күккә элеп, боҙға әйләндереп баҫтырып ҡуйғандар. Ғөмүмән, повестың тел байлығы, лексик ҡатламдарҙың төрлөлөгө, мәҡәл‑әйтемдәрҙе уңышлы файҙаланыуы, халыҡсанлығы авторҙың художестволы һүрәтләү оҫталығына эйә булыуын таныта.\nЙыйып ҡына әйткәндә, хәҙерге башҡорт прозаһына ярайһы уҡ бай тормош тәжрибәһе туплаған, кешеләр күңелен аңлаған, үҙ геройҙарын ҡатмарлы психик ситуацияларҙа һүрәтләй алған, туған халҡының тел байлығына, моңона эйә булған яҙыусы килде. Ул башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Әлиә Саматова! Педагогик йәмәғәтселек «Кәкүк» повесын халыҡҡа еткереүҙә ситтә ҡалмаҫ, тип уйлайым, сөнки өлкән класс уҡыусылары, йәштәр араһында матур ғаилә ҡороу, киләсәктә бәхетле ғүмер итеү проблемаларын аңлатыу – заманыбыҙҙың иң актуаль мәсьәләләренең береһе. Был йәһәттән, һис шикһеҙ, яҙыусы мөҡәддәс эш башҡарған. Уҡытыусы һәм әҙибә Әлиә Саматоваға артабан да ижади үрҙәр яулауын теләйбеҙ!


Республикала быйылғы яҙғы ташҡын һуңғы 20 йыл эсендә иң көслөһө булыуы ихтимал\nШуға ла ҡотҡарыусылар һәм янғын һүндереүселәр һыу баҫыу хәүефе булған урындарҙа йәшәүселәр араһында аңлатыу эштәре башланы. Тәүгеләрҙән улар Дим кордоны халҡы менән осрашты.\nШулай ҙа әлегә ташҡындың нисек буласағын аныҡ ҡына күҙҙалыуы ауыр, ти белгестәр. Былтыр Ағиҙел һәм Дим йылғаларының кимәле 7 метр ярымға тиклем күтәрелде. Һөҙөмтәлә баҡсасылар ширҡәтендә урынлашҡан күп кенә торлаҡ йорттар һыу аҫтында ҡалды. Быйылғы ҡарҙың күп булыуын иҫәпкә алып махсус хеҙмәттәр алдан уҡ иҫкәртеү саралары күрергә тотондо. Яҙғы ташҡын көслө була ҡалған осраҡта 1 мең самаһы кешене эвакуацияларға тура киләсәк. Шулай ҙа барыһын да һауа торошо хәл итәсәк.


Хеҙмәт договоры — Башҡорт Википедияһы\nхеҙмәткәр менән эш биреүсе араһында төҙөлгән килешеү\nХеҙмәт договоры — хеҙмәт хоҡуҡиәтендә яҙма документ — хеҙмәткәр менән эш биреүсе араһында төҙөлөүсе һәм уларҙың үҙ-ара хоҡуҡтары менән бурыстарын билдәләүсе килешеү. Хеҙмәт договорына ярашлы, хеҙмәткәр үҙенең квалификацияһына тап килгән тәғәйен вазифа буйынса эштәрҙе башҡарырға, ә эш биреүсе хеҙмәткәргә эш бирергә, эшләү өсөн шарттар тыуҙырырға һәм ваҡытында эш хаҡы түләргә йөкләмә ала.\nРәсәй Федерацияһында хеҙмәт договоры буйынса хеҙмәткәр, үҙенең квалификацияһына һәм (йәки) вазифаһына ярашлы, эске хеҙмәт тәртибенә буйһоноп, билдәле бер специальность буйынса хеҙмәт бурыстары сиктәрендә эш башҡарырға, ә эш биреүсе хеҙмәт ҡануниәте нормаларына, эске хеҙмәт тәртибенә, коллектив һәм хеҙмәт договорҙарына ярашлы тейешле хеҙмәт шарттарын тәьмин итергә йөкләмә ала.\nЭске хеҙмәт тәртибенә буйһоноу хеҙмәт договорын төрлө граждан-хоҡуҡи договорҙарҙан (подряд, хеҙмәттәр күрһәтеү һәм башҡа төр договорҙарҙан) айырған төп һыҙаттарҙың береһе булып тора.\nТәғәйен вазифала хеҙмәт бурыстары һәм эштең башҡа үҙенсәлектәре вазифа инструкцияһы менән көйләнә. Хеҙмәткәр уға договорға ҡул ҡуйғанда (әгәр ул хеҙмәт договорына индерелмәгән булһа) таныша.\nХеҙмәт договорына ҡул ҡуйыр алдынан эш биреүсе хеҙмәткәрҙе ойошманың башҡа локаль документтары менән таныштырырға бурыслы.\nЭш биреүсе менән ниндәй ҙә булһа специальность буйынса йә вазифаға эшкә алыныусы хеҙмәткәрҙең ғәмәлдәре түбәндәгеләрҙән тора:\nбуласаҡ хеҙмәткәрҙе эске хеҙмәт тәртибе, вазифа инструкцияһы менән таныштырыу һәм хеҙмәткәргә уларҙың күсермәләрен биреү (талап итһә);\nхеҙмәт договорына ҡул ҡуйыу (төҙөү);\nхеҙмәт договоры нигеҙендә хеҙмәткәрҙе эшкә ҡабул итеү тураһындағы бойороҡҡа ҡул ҡуйыу;\nэшкә ҡабул ителеү тураһында хеҙмәткәрҙең хеҙмәт кенәгәһенә яҙма индереү (бойороҡ нигеҙендә).\nХеҙмәт договорының йөкмәткеһеҮҙгәртергә\nХеҙмәт договоры мәғлүмәттәрҙән һәм шарттарҙан тора. Мәғлүмәттәр тураһында яҡтар килешеп тормай, улар юридик әһәмиәткә эйә булған факттарҙы хәбәр итеү менән сикләнә. Мәҫәлән, яҡтарҙың хеҙмәт договорын төҙөгән көндө закон договорҙың көсөнә инеү көнө тип билдәләй. Рәсәй Федерацияһының Хеҙмәт кодексы буйынса договорҙа түбәндәгеләр күрһәтелергә тейеш:\nхеҙмәт договорын төҙөгән хеҙмәткәрҙең фамилияһы, исеме, атаһының исеме һәм эш биреүсенең атамаһы (эш биреүсе булған физик шәхестең фамилияһы, исеме, атаһының исеме);\nхеҙмәткәрҙең һәм эш биреүсе булған физик шәхестең шәхесен танытыусы документтарҙан мәғлүмәттәр;\nһалым түләүсенең (эш биреүселәрҙең, индивидуаль эшҡыуар булмаған эш биреүсе физик шәхестәрҙән башҡа) идентификация номеры;\nэш биреүсенең хеҙмәт договорына ҡул ҡуйған вәкиле һәм уға был вәкәләтте биргән нигеҙ тураһында мәғлүмәттәр;\nхеҙмәт договорын төҙөгән урын һәм ваҡыт.\nХеҙмәт договорына түбәндәге шарттар индерелеүе мотлаҡ:\nәгәр хеҙмәткәр ойошманың башҡа ерҙә урынлашҡан филиалында, вәкиллегендә йәки бүтән структур подразделениеһында эшләү өсөн ҡабул ителһә, — был подразделениены, уның ҡайҙа урынлашҡанын һәм ундағы эш урынын күрһәтеү;\nэште башлау датаһы;\nхеҙмәткә түләү шарттары;\nэш урынындағы хеҙмәт шарттары;\nэш ваҡыты һәм ял ваҡыты режимы;\nауыр эш өсөн йәки зарарлы һәм (йәки) хәүефле эш шарттары менән бәйле компенсациялар, әгәр хеҙмәткәр шундай шарттарҙағы эшкә ҡабул ителһә;\nэштең тасуирламаһын билдәләгән шарттар (хәрәкәтле, йөрөй торған, юлда, эштең башҡа һыҙаттары);\nХеҙмәт кодексына һәм башҡа федераль закондарға ярашлы хеҙмәткәрҙе мотлаҡ социаль страховкалау шарты;\nхеҙмәт ҡануниәтендә һәм хеҙмәт хоҡуҡиәте нормаларын эсенә алған башҡа норматив хоҡуҡи акттарҙа ҡаралған бүтән шарттар.\nХеҙмәт договорында хеҙмәткәрҙең хәлен хеҙмәт ҡануниәте һәм башҡа хеҙмәт хоҡуҡиәте нормаларын эсенә алған башҡа норматив хоҡуҡи акттар, коллектив договор, килешеүҙәр, локаль норматив акттар менән билдәләнгәндән насарайтмай торған өҫтәмә шарттар ҡаралыуы мөмкин.\n↑ "Трудовой кодекс Российской Федерации от 30 декабря 2001 г.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Хеҙмәт_договоры&oldid=743535 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 24 август 2017 в 04:34\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:34 24 август 2017 үҙгәртелгән.


Рәсәй көнөндә почта ял итә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРәсәй көнөндә почта ял итә\n15:15, 9 июня 2016 Иҡтисад\nРәсәй көнөндә почта ял итә Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 9 июнь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nРәсәй көнөндә почта ял итә. Был хаҡта республиканың Федераль почта элемтәһе идаралығы хәбәр итә. 12 июндә хаттарҙы алыу һәм таратыу ҡаралмаған. Дүшәмбе, 13 июндә, бүлексәләр йәкшәмбе режимы буйынса ҡабул итә. 14 июндә почта, ауылдағы бүлексәләрҙән тыш, ғәҙәттәгесә эшләй.


Өфөлә тәүгә совет дипломаты Кәрим Хәкимов тураһында һирәк осраған архив материалдары донъя күрҙе // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n12:28, 17 сентября 2020 Йәмғиәт\nРеспубликаның Архив хеҙмәте тарихында тәүге тапҡыр Архив эштәре идаралығы һәм Башҡортостандың Милли архивы электрон гәзит әҙерләне. Уның «Донъя илсеһе» исеме аҫтындағы һынау варианты Бишбүләк районында тыуып үҫкән күренекле совет дипломаты Кәрим Хәкимовтың тыуыуына 130 йыл тулыуға арнала.\nЭлектрон гәзитте әҙерләп сығарыу менән тәжрибәле журналист, Башҡортостан Республикаһының Милли архивы директоры урынбаҫары Ниязбай Сәлимов етәкселегендәге ижади төркөм шөғөлләнде. Баҫма авторҙары араһында Япония, Мәскәү, Ырымбур, Өфө ғалимдары бар. Электрон гәзитте әҙерләгәндә башлыса Башҡортостан Республикаһының Милли архивы документтары һәм материалдары файҙаланылды.\nМәскәүҙә Башҡортостан Республикаһының Милли архивы Ғәли Хәйретдинов ошо баҫманың редколлегия ағзаларының береһе, билдәле дипломат Олег Озеровҡа уның «Кәрим Хәкимов. Ғүмер йылъяҙмаһы» китабының исем туйында «Донъя илсеһе» гәзитен тапшырҙы.


Һуңғы бер нисә йылда һиндостанда ҙур әһәмиәткә профессиональ белем придаваться. Һиндостан тарихы ла юғары белем үҫтереү планы бар.. Әммә был этапты уңышлы үтеп булмай.. Күптән шулай уҡ күп университеты тарафынан ойошторолдо, етештереү халыҡ-ара һөнәри. Университет бындай һиндостандың төньяҡ өлөшөндә күп булды., түбәндә нисек атала.\nГүзәл Һөнәре Университеты\nУниверситетындағы иң абруйлы юғары уҡыу йорттарының береһе булып тора. матур төньяҡ һиндостанда күрһәтте һөнәрен. Был’s Jalandar урынлашҡан.. Был гранттары буйынса комиссияға танылған университеты, тәне һиндостан хөкүмәте. Эре кампусы ла бар береһе ул.. Уны эшләүсе студент үҙәге, ә граунд крикет, Лаборатория макар, авиация һәм лабораториялар һ. б.. Тын алыу өсөн төрлө программалар лпу., сиселгән кәрәк LPUNEST. LPUNEST лпу булып тора’ ' s һәм ҡамыр стипендия алырға инеү. Был программа өсөн булдырылған стипендия алыр өсөн нигеҙ булған һәм уларҙың күбеһе бер нисек. LPUNEST һеҙҙең өсөн сайтта теркәлеү. Lpunest ғәжәйеп үҙенсәлеге булып тора, йәғни ул һынау үҙәге буйлап таралған 50 илдә һәм 140 Һиндостан ҡала..\nДели Университеты, дю уның ҡыҫҡа формаһы булып башлай. 1922. Оло колледжы атамаһы аҫтында уның эсенә “Дели” мәҫәлән, изге стефан’s көллиәте., Индуистар Колледжы, Ramjas колледжы һ. б.. Шулай булып үҫеп университеты. Булыуы тураһында 86 ғилми подразделениеһы, 77 һәм колледждар һ. б.. Төньяҡ кампус бар, ул, Көньяҡ кампус, Көнсығыш һәм көнбайыш кампус. Киң спектрын солғап ала уны фән, сәнғәт, һынлы сәнғәт, медицина фәндәре, һәм математика фәндәре һ. б..\nШУЛАЙ УҠ УҠЫУ: 5 Insider Tips for Getting Good Grades in College\nДжавахарлал неру исемендәге университет булып башлай. 1969. Был’ы университеты рейтингының ярайһы юғары һәм билдәле. Градуировать университет советы һәм милли архивында баһалау 3.9 н 4. Күптән түгел, Дели урынлашҡан., ул гениаль уйҙар биреү юлын-бер-на акцентом өсөн уның тикшеренеүҙәре, фән нигеҙләнгән һәм ғәмәли сәнғәт либераль. Бар студенттарҙың күп булыуы, уның сәйәсәте, был кешегә әйләнә ине, һеҙгә барып, нисек кеше булһа, хәҙер ул эште күпкә киң мөмкинлектәргә эйә булған мөнәсәбәте, донъяға бөтә булған.\nФән һәм технологиялар институты Бирла\nУниверситеттарҙан һанала Бит 15 ғилми подразделениеһы. Махсуслашҡан юғары белем шишмәһе ул., машина кеүек, фән һәм идара итеү. Ул шулай уҡ үҙ программаһын тәҡдим дәрәжәһе һәм Хәйҙәрабад Гор кампус.. Был’s иң яҡшы һиндостан институтында юғары белем алыу өсөн.. Үҙе лә университетында бакалавриат программаһы сикләнгән, шулай уҡ юғары кимәлдәге программалар, тип е м, М. Фарман, MBA һәм т. д. Онлайн тестар bitsat инеп булмай, тип, һеҙ,’взлом менән Регина өсөн мотлаҡ, институ тын алыу өсөн./ университеты.\nПенджабский тиклемге һиндостан һәм боронғо ҡала чандигархта университеттарының береһе булып тора. әлеге ваҡытта университеты урынлашҡан.. Ул артыҡ тора 70 бүлексәһе, ғилми һәм педагогик - 15 төп үҙәге булып кампус. Артыҡ була 180 бөтә райондарында таралған колледжы аффилирланған Пенджаб, тема һайлау, уны пакеты тәҡдим күплек, сәнғәт кеүек, бизнес, һынлы сәнғәт, белем, техник, теле, закон, медицина фәндәре һ. б..\nТәғлимәте нигеҙендә, тикшеренеү, ранжирование, һәм инфраструктура кампус, был 5 юғары уҡыу йорттары исемлеге Төньяҡ Һиндостан..\n« Демонетизация һуң мобиль үҫеш тарихы кошо\nБәхетле көнө Австралия 2018 Теләктәр, Цитата, СМС, Хәбәрҙәр, Һүрәттәр, Кейем »


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ИЛДЕҢ ҮҪЕШЕ БЕЛЕМ ҺӘМ МЕДИЦИНА КИМӘЛЕНӘ БӘЙЛЕ - 2017 - Мәҡәләләр\nМилләтебеҙҙә шундай бер матур күренеш бар, был бигерәк тә ауыл ерҙәрендә киң таралған: берәйһе тураһында һүҙ сыҡһа, ғәҙәттә, "Кем балаһы?" тип һорайҙар. Балалар ата-әсәләр өсөн яуап бирмәһә лә, бала өсөн ата-әсә яуаплы икәненә ишаралыр был. Тоҡомоңдо дауам итеүсегә үҙеңдең иң яҡшы һыҙаттарыңды, сифаттарыңды бирә алғанһыңмы, ул һинең исемеңә лайыҡлы булырлыҡмы, атай-әсәй абруйын артабан дауам итәме? Башҡорт дәүләт медицина университетының топографик анатомия һәм оператив хирургия кафедраһы мөдире, медицина фәндәре докторы, профессор, 130 ғилми баҫма, 40 рационализаторлыҡ тәҡдиме һәм 3 патент авторы Илдар Ишмырҙа улы ҺИҘИӘТОВ менән әңгәмәне лә уның тамырҙарын барлауҙан башланыҡ...\n- Атайым яғынан өләсәйем Рәйхана, медицина буйынса белеме булмаһа ла, Әбйәлил районының Ҡужан ауылында кендек инәһе булараҡ билдәле ине. Кешеләрҙе ҡулы менән имләп тә, өшкөрөп тә дауалай ине. Уның һәләте ниндәйҙер кимәлдә атайыма ла йоғонто яһағандыр, бәлки. Шулай булмаһа, Темәс педучилищеһын тамамлағандан һуң, Таштимер - Ташбулат ауылдарында физика-математика уҡытыусыһы булып эшләй башлап, ҡапыл икенсе йүнәлеш һайламаҫ ине. Ике йыл эшләгәндән һуң, өс туған ағаһы Нил менән икәүләп медицина институтына уҡырға инәләр. Уларға хатта сентябрь буйына ятаҡ та бирмәйҙәр: Нил ағайҙың фуфайкаһы була, атайымдың плащы - шуларҙы ябынып, паркта йоҡлап, иртән дәрескә йөрөйҙәр. Минең һаман да шуға - белем алыуға ынтылыштары шул тиклем көслө булғанлығына иҫем китә. Яҡшы уҡыйҙар, даими рәүештә фәнни түңәрәктәрҙә ҡатнашалар. Атайымдың тағы ла бөгөн бик күптәрҙә булмаған бер яҡшы һыҙаты бар ине, был сифатты мин бер генә педагогта ла күргәнем юҡ, хатта үҙемдә лә юҡ ул - ул өсөнсө курста уҡығанында үҙ ирке менән райондарҙан килгән беренсе курс студенттарына остаз була, уларға ярҙам итә, терәк була, спортҡа ылыҡтыра, уларҙы үҙе күнектерә. Ошо ваҡытта уҡ ул шәфҡәтле, мәрхәмәтле була, белемдең әһәмиәтен аңлай, ауыл балаларын ауырлыҡтар алдында бөгөлөп төшөүҙән һаҡлай. Һуңынан, вуз уҡытыусыһы булып киткәс тә, ауыл уҡыусыларына ныҡ ярҙам итте. Хатта ҡайҙалыр урынлашҡансы, егет-ҡыҙҙар беҙҙә йәшәй торғайны. Туғандар тураһында әйтеп тә тормайым - улар беҙҙә ятып уҡыны, тиһәм дә була.\nАтайығыҙ тураһында хаҡ әйттегеҙ: шәфҡәтле. Кеше хәлен аңлаған, уны үҙе аша кисерә белгән өсөн дә ул республикала беренсе хоспис асыу фекеренә килгәндер. Бөгөн ошо дауалау учреждениеһы ниндәй торошта, ниндәй хәлдә?\n- Атайымды белә-белгәнемдән ул ауыр тормош һынауҙары алдында ҡалыусыларға, сирлеләргә һәр саҡ ярҙам ҡулы һуҙҙы. 15 йыл онкодиспансерҙа эшләүе лә быға сәбәпсе булғандыр, бәлки. Сөнки унда ауыр сирлеләр, ҡайһы берҙәренә бөтөнләй бер кем килмәй, бәғзеләре яҙмыш һынауы алдында япа-яңғыҙ ҡалдырылған. Ошолар барыһы ла күҙ алдында булғанға, сирлеләрҙең яҙмышын саҡ ҡына еңеләйтеү маҡсатынан ул шундай ҡарарға килгәндер, тием. Башта Салауат ауылында (Әбйәлил районы) амбулатор-поликлиника төҙөргә ҡарар итә, һуңынан хоспис асырға була. Ул Рәсәйҙә беренселәрҙән булып хоспис төҙөй башлай. Әммә бюрократик кәртәләргә эләгеп, был эш 10 йылға һуҙыла. Башҡортостан Республикаһының беренсе Президенты Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимовҡа рәхмәт, уның бойороғо булмаһа, был хосписты асыу бик ауыр булыр ине. Сөнки ул замандарҙа хоспистың әһәмиәтен күптәр аңламаны, бик күп ҡаршылыҡтар тыуҙырылды. Әммә йылдар үтеү менән был эш үҙен аҡланы. Тик шуныһы үкенесле, бөгөн Татарстанда 5-6 хоспис эшләһә, беҙҙең республика һаман шул бер хосписҡа күҙ терәп тора. 15 койка-урынға иҫәпләнгән был медицина учреждениеһында бөгөн урындар етмәй, хатта ниндәйҙер сират та бар. Урал аръяғынан, хатта Силәбе өлкәһенән, Магнитогорск ҡалаһынан киләләр.Күптән түгел Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рөстәм Хәмитов та был мәсьәләгә иғтибар бирә башланы, республикала хоспистар төҙөү тураһында һүҙ ҡуҙғатты, шуға күрә киләсәккә өмөт менән ҡарайбыҙ инде.\nҮҙегеҙ медицинаға нисек килдегеҙ? Атайығыҙҙың тормошон күҙәтеп, медик булмайым, тигән уйҙар килмәнеме башығыҙға?\n- Беҙ - табиптар династияһы. Бала саҡтан ошо һөнәргә программаланғанмын, хатта башҡа һөнәр һайлау мөмкинлегем дә булманы тиергә лә мөмкин. Сөнки әсәйем дә табип, һеңлеләремдең береһе - медицина фәндәре докторы, икенсеһе Мәскәүҙә гинеколог булып эшләй, ҡыҙым - офтальмолог, туғанымдың ҡыҙы Америкала табип, улы - ҡан тамырҙары хирургы. Ғөмүмән, туғандарымдың күпселеге табиптар.\nҺеҙ бигерәк интим һөнәр эйәһе - колопроктолог. Күптәр тап ошо белгестәргә мөрәжәғәт итергә ҡыйынһына, шул уҡ ваҡытта эсәк ауырыуҙары етди проблема булып тора. Шуға ла кеше сирен һуҙып йөрөп, ахыр сиктә, түҙерлек мөмкинлеге ҡалмағас ҡына мөрәжәғәт итәлер. Әллә мин хаталанаммы?\n- Атайымдың юлын дауам итәм, тиер инем, ул да ошо һөнәр эйәһе ине. Хатта Башҡортостанда колопроктологияға Шенбергер Илья Львович менән бергә нигеҙ һалыусы ла - тура эсәктә башҡарылған барлыҡ операцияларҙы индереүсе. Икәүләп улар әлегәсә эшләп килгән тулы колопроктология бүлеген ойоштора.\nБөгөн XXI быуат булһа ла, бер нәмә борсой - әлегәсә колоректаль (тура эсәк) яман шеше аҙғас ҡына - 4-се стадияла мөрәжәғәт итеүселәр бик күп. Бында шуны ла әйтергә кәрәк, яман шештең был төрө бөтөн донъяла арта, бигерәк тә Америка, Канада, Япония кеүек үҫешкән илдәрҙә. Рәсәй һуңғы йылдарҙа уларҙы ҡыуып тотоп бара. Әгәр был сирҙең төп сәбәбен асыҡлаусы кеше табылһа, уға алтындан һәйкәл ҡойорға мөмкин булыр ине. Әлбиттә, барыһы ла сәбәптәр итеп билдәле факторҙарҙы килтерә, әммә төп сәбәбен берәү ҙә аныҡ ҡына белмәй. Рәсәйҙә колоректаль рак менән иң күп сирләүселәр Санкт-Петербургта (йылына 100 мең кешегә 33 кеше тура килә), икенсе урында Мәскәү тора. Башҡа төбәктәрҙең күрһәткесе түбәнерәк, әммә был һандар ныҡ шикләндерә. Тәжрибәмдән сығып, беҙҙә хәл-торош яҡшыраҡ, тип оптимизм менән әйтә алмайым. Ни өсөн тигәндә, Мәскәү һәм Питерҙа был күрһәткестәр - беренсе тапҡыр асыҡланған, йәғни иртә стадияла асыҡланған рак. Америкала диагностика беҙҙәгегә ҡарағанда күпкә яҡшыраҡ һәм аҡ тәнлеләр үҙ сәләмәтлегенә етди иғтибар бирә. Шуға ҡарамаҫтан, Кентукки штатында 100 мең халыҡҡа 53 кеше рак менән сирләй. Ләкин бында шуныһы уйланырға мәжбүр итә - беҙҙә диагностика һуң эшләнә. Шуға күрә, ғүмер оҙайлығы Америка менән сағыштырғанда түбән.\nҮкенескә күрә, илдә рак менән сирләүселәрҙең 60 процентын бик йыш 3-4-се стадияларҙа ғына асыҡлайбыҙ. Ә рак диагнозы ҡуйылғандан һуң ғүмер оҙайлығы уның ниндәй стадияла дауаланыу башланғанына ныҡ бәйле. Мәҫәлән, колоректаль рак беренсе стадияла, йәғни күҙәнәк кимәлендә икән, дөрөҫ дауалағанда бирешмәүсәнлек (выживаемость - операциянан һуң 5 йыл менән иҫәпләнә) 95 процент тәшкил итә. Икенсе дәрәжәлә - 87 процент. Өсөнсөлә, йәғни метастазалар таралғас, бирешмәүсәнлек ҡырҡа түбәнәйә - 30-40 процент. Ә 4-се стадияла 5 процент ҡына. Күреүегеҙсә, барыһы ла ракты ҡайһы ваҡытта диагностикалауға ныҡ бәйле.\nБөгөн республикала хәл-торош тынысланырлыҡ түгел, сөнки райондарҙан ғәҙәттә 3-сө стадия рак менән киләләр. Бының сәбәбе - тейешле кимәлдә мәғлүмәтле, үҙ сәләмәтлегеңә иғтибарлы булмауҙа, ҡулланған ризыҡтың типологияһында һәм характерындалыр.\nБында шуны ла билдәләп китергә кәрәк, мәҫәлән, Америкала колоректаль рак беҙҙәгегә ҡарағанда йышыраҡ осрай. Әммә уларҙа бирешмәүсәнлек юғары һәм был бигерәк тә аҡ тәнлеләр араһында күҙәтелә, төҫлө тәнлеләр араһында, киреһенсә, арта бара. Ҡушма Штаттарҙа белемле, алдынғы ҡарашлы, уйланған кешеләр үҙ сәләмәтлектәренә ныҡлы иғтибар бүлә һәм ит (бигерәк тә майлы, ҡыҙҙырылған) ашауҙы сикләй.\nӘлбиттә, 100 процент раҫланмаһа ла, күпселек алдынғы онкологтарҙың фекеренсә, ҡулланған ризыҡ һәм колоректаль рак араһында бәйләнеш бар. Кем майлы, һыйыр, сусҡа ите ашай, уны ҡыҙҙырып, төрлө тәмләткестәр һалып, ныҡ тоҙлап ҡуллана, уларҙа эсәк яман шеше йышыраҡ осрай. Хәҙер американдар күберәк сей йәшелсә-емешкә, бутҡа ашауға күсә бара һәм уларҙа, ысынлап та, был сир күренеше кәмей. Ошо фонда беҙгә бигерәк тә райондарға иғтибар бирергә кәрәк, сөнки ауыл ерҙәрендә, нигеҙҙә, ит менән туҡланалар. Урал аръяғы тотош иттә ултыра, тиергә лә мөмкин. Башҡорттар итһеҙ йәшәй алмай, тиҙәр. Шулай ҙа уйланырға урын бар, сөнки колоректаль рак әлегә өсөнсө урында торһа, ҡайһы бер илдәрҙә икенсе урынға күтәрелде һәм беҙҙә лә шундай тенденция күҙәтелә. Әле Башҡортостанда йыл һайын ошо өлкәләге сирлеләр һаны 3-4 процентҡа арта. Бер генә миҫал: бөгөн республикала иң бысраҡ ҡала булып Салауат һанала. Унда төрлө сығышлы яман шеш бик күп. Унда 100 мең халыҡҡа 20 меңдән ашыу сирле тура килә. Әбйәлил районында 100 мең кешегә - 800 кеше.\nБөгөн табиптар барлыҡ сирҙәр ҙә йәшәрә, ти. Һеҙҙең өлкә буйынса статистика ниндәй? Колоректаль яман шеше ауырыуын ниндәй билдәләр буйынса асыҡларға була?\n- Колоректаль рак тураһында һүҙ алып барғанда, тәү сиратта, йәшкә иғтибар итергә кәрәк. Был бик етди мәсьәлә. 45 йәштән һуң мотлаҡ колоскопия үтеү зарур. Үкенескә күрә, райондарҙа бындай тикшереү юҡ. Әлбиттә, бик ауыр һәм ҡатмарлы процедура, сит илдәрҙә һәр саҡ наркоз аҫтында үткәрәләр, беҙҙә, үкенескә күрә, медицина кимәле улай уҡ юғары түгел. Икенсенән, медицина хеҙмәткәрҙәренең кимәле лә түбән, барыһы ла формаль рәүештә башҡарыла. Ысын күңелдән ауырыуҙарҙың һанын кәметеү өсөн янып-көйөүсе медиктар бик һирәк. Атайым районда эшләгән ваҡытында ауылдар буйлап йөрөп, халыҡа аңлатыу эштәре алып барырға тырыша ине. Хәҙер ундай энтузиастар ғына түгел, күп ауылдарҙа хатта медпункт та юҡ. Шул уҡ ваҡытта халыҡ үҙе лә ниндәйҙер кимәлдә ғәйепле. Сөнки сәләмәтлектәренә иғтибар бирмәйҙәр. Гендер билдәләре буйынса ҡарағанда, ҡатын-ҡыҙ һаулығына иғтибарлыраҡ, шуға күрә уларҙа рак йышыраҡ һәм иртә стадияларҙа асыҡлана, шуға күрә операциянан һуң йәшәү ваҡыты ла оҙағыраҡ.\nШулай уҡ нәҫелдән күскән сирҙәргә лә иғтибар итергә кәрәк. Кемдә, мәҫәлән, полиптар бар, сей яра бар - улар мотлаҡ тикшерелеп торорға тейеш. Бынан тыш, нәҫелендә башҡа төр яман шеш булған осраҡта ла колоректаль рак йышыраҡ осрай. Шуға күрә, нәҫелендә кемдер ауырый икән, ундай категория мотлаҡ тикшерелергә тейеш, сөнки был сир генетика буйынса ла күсә.\nКолоректаль рак алдынан хәүеф симптомдары була. Уларға тәү сиратта оло ярауҙа ҡан күренеүе инә. Шулай уҡ эстә аңлашылмаған, даими ауыртыу тойолғанда ла тынысланырға ярамай. Йыуан эсәк даға кеүек эске ағзаларҙы урап тора, шуға күрә төрлө икенсе сирҙәр артына йәшеренеүе мөмкин. Мәҫәлән, бауыр тирәһендәге бөгәл холецистит барлыҡҡа килтереүе ихтимал, түбәнәйгән өлөшөндә - невралгия, юғары өлөшөндә - панкреатит. Йәғни кеше нинидәйҙер сир менән сирләй һәм сираттағы ауыртыныуҙы киҫкенләшеү тип уйлай. Ә был ваҡытта яман шеш барлыҡҡа килә.\nШулай уҡ оло ярауҙың характеры үҙгәреүенә лә иғтибар итеү зарур. Кеше ихтыяжын үтәй, әммә унда тулыһынса бушанмаған тойғо ҡала. Йәки ярау юҡ, ә теләк бар. Тиҙ арыу, тәндең аңлашылмаған ойоуы, ҡайһы бер осраҡта бер сәбәпһеҙ ябығыу, эс ҡатыу, эс китеү, һуңғы айҙа бер нисә көн оло ярау тотҡарланыуы ла колоректаль рак билдәләре булып һанала. Әммә улар 3-4-се стадияла ғына билдәле була. Тәжрибәле табиптар пациенттың ошо билдәләргә зарланыуы буйынса ла дөрөҫ диагноз ҡуя ала.\nЯман шештән алда эсәктәрҙә ниндәйҙер процестар баралыр бит, мәҫәлән, полип. Ғөмүмән, беҙгә күренмәгән ниндәй ауырыуҙар булыуы ихтимал? Уларҙы булдырмаҫ өсөн нимә эшләргә?\n- Колоректаль рак барлыҡҡа килеүгә полиптар (тиресә ҡатламындағы ябай шеш) сәбәп була. Әгәр тикшереү ваҡытында полип булыуы асыҡланһа, уны даими күҙәтеп торорға кәрәк. 4 мм-ҙан ҙурыраҡ булғандары, бигерәк тә "аяҡлы"лары, төҫө үҙгәргәндәре мотлаҡ алынырға тейеш. Әгәр полип ҙур түгел, 3-4 мм ғына икән, рак барлыҡҡа килеү ихтималлығы яҡынса 0,3 процент. Әгәр 1 см икән - 1 процент. 1 - 2 см һәм унан да ҙурыраҡ икән, хәүеф ҡапыл арта һәм 8 процентҡа етә. Бер нисә полип, йәғни төркөм табылғанда хәүеф тағы ла арта - 10 процентҡа етә. Төксәле шештәр табылғанда хәүеф тағы ла көсәйә (50 процент).\nБында шуны ла билдәләп китергә кәрәк: 60 йәштән һуң халыҡтың 40 процентында полип асыҡлана. Шуға, даими тикшерелергә, үҙгәрештәр күҙәтелгәндә уны алып ташларға кәрәк. Алкоголь һәм тәмәке тартыу ҙа колоректаль рак барлыҡҡа килеүгә сәбәп була.\nПолиптарҙың барлыҡҡа килеү сәбәбе билдәлеме?\n- Уның аныҡ ҡына сәбәбен берәү ҙә белмәй. Бер төркөм ғалимдар вирус теорияһын яҡлай, мәҫәлән, ҡайһы бер хайуандар - тауыҡтар, сусҡалар бер ваҡытта ла үҙ үлеме менән үлмәй - улар онкологиянан вафат була. Ни өсөн, сөнки уларҙың генетик сылбырында онкоген бар. Ул билдәле бер ваҡытта "терелә" һәм хайуандар яҡты донъя менән хушлаша.\nШуны ла әйтергә кәрәк, колоректаль яман шеше ныҡ йәшәрҙе. Элек пациенттарҙы 50 йәштән һуң тикшереү мотлаҡ булһа, хәҙер 45-40 йәштән һуң полиптар булыу ихтималлығын мотлаҡ тикшереү тураһында фекерҙәр яңғырай. Әйтеп киткәнемсә, ит ашау ҙа колоректаль рак барлыҡҡа килеүгә йоғонто яһауы мөмкин, сөнки ит эсәктәрҙә бактериялар һөжүменә дусар була һәм бактериялар үрсеп, канцерогендар барлыҡҡа килтерә. Ошо фонда полиптар һәм рак барлыҡҡа килә, әммә быны әлегә бер кем дә 100 процентҡа раҫламаған.\nВаҡытында дауалағанда, улар башҡаса барлыҡҡа килмәй. Шуны әйтеп китергә кәрәк, эсәктәрҙә полип булғанда, төксәлеләренән башҡа, кеше организмда бер ниндәй ҙә үҙгәреш тоймай. Ә төксәлеләр ҙур була - 3-4 см, улар йәрәхәтләнә һәм ҡанай. Әммә оло ярауҙа ҡан күренгәндә уны мотлаҡ полипҡа япһарырға ярамай, бындай күренеш геморрой һәм эсәктә ярыҡ (трещина) ваҡытында ла ҡан була. Шулай ҙа ҡан күренә икән, мотлаҡ табипҡа барып тикшерелергә кәрәк, сөнки ҡайһы бер осраҡта колоректаль рактың беренсе билдәһе булып йыуан эсәктән килгән ҡан тора. Ҡан сығанағын асыҡлау мөһим.\nГеморрой тураһында телгә алғас, ошо хаҡта ла һөйләп үтегеҙ әле.\n- Был бик ҙур мәсьәлә. Геморрой ҙа нәҫелдән күсә һәм ул ҡан тамырҙары ауырыуы - каверноз тәнсәләрҙең киңәйеүе һөҙөмтәһе. Ауыр физик көсөргәнеш, гигиенаның боҙолоуы, ҡырҡыу, әсе аҙыҡ, алкоголь ҡулланыу, ултырып эшләү был сиргә дусар итә.\nГеморрой хәҙерге ваҡытта дөйөм ҡабул ителгән классификация буйынса 4 дәрәжәгә, эске һәм тышҡыға бүленә. Эске геморрой ҙур проблема тыуҙыра. Беренсе стадияла ауыртыныу ҙа булмауы мөмкин, әммә оло ярауҙа ҡан килә. Икенсе стадияла ҡандан тыш эске яҡта ниндәйҙер төйөндәр булыуы тойола. Улар оло ярауҙан һуң бөткән кеүек була. Ҡысытыу борсой. 3-сө стадияла эске төйөндәр тышҡа сыға, ҡанһырай, ауыртыу, һыҙлау барлыҡҡа килә. Оло ярауҙан һуң төйөндәр бер ни тиклем тышта була һәм бер аҙҙан эске һурыла. 4-се стадия - эске төйөндәр тышҡа сыға һәм уларҙы кире эскә индереп булмай. Геморрой менән сирләүселәр һаны ла арта. Табиптар, ғәҙәттә, клиник билдәләргә иғтибар итә. Әгәр төйөндәр булып та улар бимазаламаһа, пациенттың иғтибарын артыҡ йәлеп итмәйбеҙ, сөнки нимәгә иғтибар йүнәлтәһең, шул алға килә. Ҡатын-ҡыҙҙарҙа геморрой бик йыш бала тапҡандан һуң күҙәтелә. Кем эс ҡатыуы менән интегә, шуларҙа барлыҡҡа килә, унитазда ултырып китап йә гәзит уҡырға яратыусыларҙы ла урап үтмәй.\nГеморрой ракка әйләнеүе мөмкинме?\n- Хәҙерге мәғлүмәт технологиялары үҫешкән ваҡытта интернетта төрлө хәбәр тулып ята. Хатта, геморройҙы тиҙерәк дауалай һалығыҙ, юҡһа, ул яман шешкә әйләнеүе мөмкин, тип тә ҡурҡыталар. Әммә быны әлегә берәү ҙә күҙәткәне, хатта хроник геморройҙың да ракка әйләнеүенә дәлил дә, иҫбатлау ҙа юҡ. Әммә тынысланырға һәм был сир аҙғансы йөрөргә кәрәкмәй, ә табип менән кәңәшләшеп, дауаланыу мөһим. Сөнки ҡайһы бер осраҡта геморрой тип ваҡытты һуҙып, үҙаллы дауаланып, икенсе сирҙәрҙе аҙҙырыу осраҡтары ла юҡ түгел.\nӘле эсәктә ярыҡ барлыҡҡа килеүе тураһында әйтеп киттегеҙ, шул хаҡта ла аңлатып китмәҫһегеҙме?\n- Уның төп сәбәбе - эс ҡатыуы, ҡоро оло ярау. Ул аналь юлды зарарлай һәм яйлап киҫкен ярыҡҡа әүерелә, хроникка әйләнә. Хроникка әйләнгәс, уның ситтәрендә йөй туҡымаһы барлыҡҡа килә. Унда төйөр (сторожевой бугорок) булһа, үкенескә күрә, операцияһыҙ мөмкин түгел. Шунһыҙ, йөй даими асылып, киҫкенләшеп тик торасаҡ. Ярыҡ булмаһын өсөн йәшелсә-емеш ашарға, эс ҡатыуын булдырмаҫҡа кәрәк.\nЭсәктәрҙә сей яра барлыҡҡа килеүе мөмкинме?\n- Язва колиты менән ауырыусылар һаны арта. Әгәр был сир менән сирләй башланығыҙ икән - был ғүмерлек. Дөрөҫ дауаланғанда, дөрөҫ туҡланғанда ғүмер оҙайлығы башҡаларҙыҡы кеүек үк, әммә язва колитын ваҡытында баҫтырып, дарыуҙарҙы ғүмер буйы ҡабул итергә кәрәк. Ниндәй дарыуҙар ҡабул итергә - уныһын инде дауалаусы табип менән шәхсән һайлау зарур.\nБөгөн гәзит уҡыусыларҙы таныштырған сирҙәр төрлө заманса аппараттар менән асыҡланамы?\n- Бөтөн донъя хәҙер УЗИ ҡуллана һәм сит илдәрҙә 80 процент ауырыуҙарҙы УЗИ асыҡлай. Үкенескә күрә, беҙ әлегә был кимәлгә етмәгәнбеҙ. Башҡа заманса тикшереү аппараттары 99 процентта дөрөҫ диагноз ҡуя. Әммә был маҡсатҡа ярашлы һәм дөрөҫ тикшергән осраҡта. Шуға күрә, заманса аппаратураларҙан тикшерелеүҙән баш тартырға ярамай, әммә тикшереү дөрөҫ булырға тейеш, сөнки халыҡ былай ҙа медицинаға бигүк ышанып етмәй.\nЯман шеште диагностикалағанда махсус маркерҙар ҡулланыла. Был хаҡта нимә әйтер инем: анализдарығыҙ һәйбәт булһа ла тынысланырға ярамай. Маркерҙар буйынса яман шеш бары тик 3-4-се стадияла ғына асыҡлана, 1-2-се стадияны бөтөнләй күрһәтмәй. Шуға күрә, ҡан анализы буйынса ғына хәл-торошто билдәләү - дөрөҫ түгел. Шулай уҡ оло ярауҙа ҡан юҡ йәки бар тип кенә лә диагноз ҡуйыу мөмкин түгел. Бында мотлаҡ колопроктологҡа мөрәжәғәт итергә һәм тикшерелергә кәрәк.\n"Бөйөк Ватан һуғышынан һуң Япония һәм Германия үҙ илдәрен бик тиҙ тергеҙә. Уның сәбәбен анализлап, бер билдәле сәйәсмән шундай ҡыҙыҡлы һығымтаға килә: халыҡтың белеме һәм илдең медицина кимәле. Американың бар президенттары ла медицинағы ҙур иғтибар бүлә, моғайын, был юҡҡа түгелдер. Минеңсә, барлыҡ ауырыуҙарҙы бөтөрөү өсөн кешенең белемен күтәрергә кәрәк. Кеше ни тиклем белемле, ул шул тиклем үҙенең һаулығына иғтибарлыраҡ буласаҡ, - тине әңгәмә ваҡытында Илдар Ишмырҙа улы. - Шуға ла милләттәштәремә бер ваҡытта ла белем алыуҙан туҡтамағыҙ һәм сәләмәт булығыҙ, тип әйтер инем. Ә илдең медицина кимәле белемлеләргә ныҡ бәйле". Зәйтүнә ӘЙЛЕ әңгәмәләште.\nЯҙылған: 28.11.17 | Ҡаралған: 847


Инфоурок › Начальные классы › Конспекты › Н.Мусин. Етемәк болан балаһы.\nДәрес темаһы: Ноғман Мусин “Етемәк болан балаһы”\nМаҡсат : Н.Мусиндың ижады менән таныштырыу; әҫәрҙәрҙе тасуири,йүгерек уҡыу күнекмәләрен нығытыу; йәнле тәбиғәткә ҡарата һөйөү тәрбиәләү, әҫәрҙә күтәрелгән проблемаларға ҡыҙыҡһыныу уятыу.\nЙыһазландырыу: Н.Мусин портреты, китаптары күргәҙмәһе, болан балаһы һүрәте, Н.Мусин тураһында видеояҙма.\n1. Дәрес барышы:\nБик күңелле ял иттек,\nДәрес башалана хәҙер.\nБеҙ инде матур итеп\n– Бөгөн беҙ тәбиғәтте, уның байлығын, матурлығын данлаусы, “тәбиғәт йырсыһы” – талантлы яҙыусы әҫәре менән танышырбыҙ.\nДәфтәргә әҫәргә ҡарата тышлыҡ эшләйек. Иң өҫкә нимә яҙыла:\nӘҫәрҙең авторы ул – Ноғман Мусин.\nН Ноғман Мусин\nБыл әкиәт түгел, сөнки башланышы тура килмәй.\nТимәк, уртаға хикәйә тип яҙабыҙ. Унан әҫәрҙең исемен дә яҙып ҡуябыҙ.\nЕ Етемәк болан балаһы\nПортретты танып белеү\nЯҙыусы тураһында нимә беләбеҙ?\nРеспублиҡабыҙҙа билдәле шәхестәр бик күп. Улар араһында төрлө һөнәр эйәләре бар. Шуларҙың береһе – танылған яҙыусы Ноғман Сөләймән улы Мусин.\nН.Мусин 1931 йылдың 17 июлендә Ишембай районының Ҡолғона ауылында тыуған. Стәрлетамаҡта педагогия институтын тамамлағандан һуң Маҡар ауылында эшләй. Армияла хеҙмәт иткәндән һуң мәктәптә уҡыта, әҫәрҙәр яҙа башлай.\nН.Мусин – романист .Уның геройҙары – беҙҙең арала йәшәгән ябай, хеҙмәт кешеләре. Улар тыуған ерен, тәбиғәтен яраталар, тырышып хеҙмәт итәләр.\nХөкүмәтебеҙ яҙыусының оло хеҙмәтен юғары баһалай. Яҙыусы – Салауат Юлаев премияһы лауреаты. Ул Халыҡ яҙыусыһы тигән юғары исемгә лайыҡ булды. Оло яҙыусыға 85 йәш.\nТағы ла ниндәй әҫәрҙәрен беләһегеҙ?( “Ҡарағай башында бер төн”, “Татлы тамаҡ һуҫар”, “Ҡоролайҙар”, “Йыртҡыс тиреһе”, “Бүленгән – бөлөр” һ.б.)\n(Яҙыусы тураһында өҙөк ҡарау. “Автограф ” видеояҙмаһыннан)\n3. Маҡсатты хәл итеү.\n– Таҡтала болан һүрәтен ҡарау.\nНи өсөн ул берүҙе?\nУның атаһы, әсәһе бармы?\nАтай, әсәй булмаһа, етем балалы кешеме ул, кейекме, боланмы етемәк, тип әйтәбеҙ. Шулай итеп, бөгөн беҙ дәрестә Н.Мусиндың “Етемәк болан балаһы” хикәйәһен өйрәнәсәкбеҙ.(Уҡыусыларҙан маҡсатты әйттергәс, әҫәрҙе өйрәнеү, анализ эше башлана).\n4.Әҫәр өҫтөндә эш. Һүҙлек эше:\nҺайғау, өнһөҙ ҡалдым, үҙәк буйыма йәш тығылды, аҡшайып һораны, ирмәккә әйләнде, хөкөм сығарҙы, ғәйеп булды, бүтәнсә әмәле юҡ, ҡәһәр һуҡҡыры.\n5.Әҫәрҙе бүлектәргә бүлеү һәм исем ҡушыу\n1.Етемәк болан балаһы\n2. “Күксә” тип исем ҡуштыҡ\n3.Болан балаһы ғәйеп булды...\n2. Әҙәбиәт теорияһын ҡабатлау\n–Ни өсөн был әҫәрҙе беҙ хикәйә тип әйтәбеҙ?\n– Ниндәй темаға яҙылған?\n– Тәбиғәт һәм кеше.\nӘҫәрҙең идеяһын табыу. (Китаптан) .\n– Йыртҡыстан ҡотҡарғайныҡ, кешенән ҡотҡара алманыҡ...\n6.Хикәйә буйынса төҙөлгән планды тәртипкә килтереү.(Парҙар менән эшләү).\nЕтем болан балаһын өйгә алып ҡайтыу.\nОлатайым менән һарына йыйабыҙ.\nИнә болан – бүреләр ҡорбаны.\nОлатайым урманға йыйына.\nКүксә башҡа ҡайтманы.\nЯҙ халыҡты аслыҡтан ҡотҡарыр.\nБолан балаһының әсәһе янына килеүе.\nҘурайған күксәне иреккә ебәреү.\n7. Уҡыусылар парлашып эште дауам итәләр. Хикәйәнең йөкмәткеһен моделләү. (Төркөмдәрҙә эш).\nУҡытыусы алдан аҡ ҡағыҙ битендә түңәрәк дүртмөйөштәрҙе һәр балаға етерлек итеп әҙерләп алып килә, дәрестә ошо моделдәр эсенә һүҙ яҙырға ғына ҡала.\n– Шулай итеп, бөгөн беҙ дәрестә ниндәй фекергә киләбеҙ?\n– Беҙгә аҙыҡты ла, кейемде лә, дарыуҙы ла, ғөмүмән, йәшәү өсөн бөтә нәмәне тәбиғәт бирә. Шулай булғас, урманды һаҡлау, йәнлектәрҙе, кейектәрҙе, ҡош-ҡорттарҙы һаҡлау – беҙҙең эш. Кеше – үҙе лә тәбиғәт балаһы. Тәбиәғәтте, йылға-күлдәрҙе, урмандарҙы киләсәк быуын өсөн һаҡлайыҡ! Уларға мираҫ итеп ҡалдырайыҡ! Тәбиғәттең йәмен боҙма, йәнлектәрҙең йәнен ҡыйма!\n10.Өйгә эш. Хикәйәнең дауамын икенсе төрлө уйла.\nНомер материала: ДБ-246093


Әбйәлил районында ноутил һәм стриптил технологияларын индереү һәм тарап урыуҙы ҡулланыуға арналған фәнни-ғәмәли конференция үтте\nСеминарға республиканың төрлө төбәктәрҙең баш агрономдары һәм инженерҙары, ауыл хужалығы предприятиелары етәкселәре һәм фермерҙар саҡырылды.\nАуыл хужалығы министры урынбаҫары Илдар Насыров билдәләүенсә, ноутил һәм стриптил технологиялары Башҡортостанда лайыҡлы урын алды. Улар быйыл Әбйәлил, Мәләүез, Күгәрсен, Ауырғазы, Саҡмағош һәм тағы ла бер нисә районда уңышлы ғәмәлгә ашырылды. Был технологияларға күскән хужалыҡтар тулайым иген һуғып алыу буйынса юғары күрһәткестәргә өлгәште. Мәҫәлән, «Рощинский» хужалығы эшсәндәре быйыл гектарынан уртаса 30 центнерҙан ашыу уңыш йыйып, келәттәргә барлығы 57 мең тонна ашлыҡ һалды.\nСеминарҙа ҡатнашыусылар шулай уҡ тарап урыусы комбайн эшмәкәрлеге менән дә танышты. Белгестәр уны ноутил алымының үҙенә күрә технологик сылбыры булып тороуын билдәләй. Заманса техника эштәр барышын ике тапҡырға тиҙләтергә һәм яғыулыҡты 50 процентҡа тиклем кәметергә мөмкинлек бирә. Иң мөһиме иген культураларының башағы урыла, ә һабағы шул килеш ҡала. Был үҙ сиратында ҡыш көндәрендә ҡар тотоға һәм киләһе йылға дымлылыҡты һаҡлауға мөмкинлек бирә.


Йыл аҙағына тиклем республика граждандарҙы авария хәлендәге йорттарҙан күсереү һәм торлаҡ фондтарын капиталь ремонтлау өсөн ике миллиард һум аҡса аласаҡ. Был сумма Торлаҡ-коммуналь хужалыҡты реформалауға булышлыҡ итеү фондынан инәсәк.\nБашта - бер аҙна элек - төбәк 1,4 миллиард һум аҡса аласаҡ тип күҙалланғайны. Әммә фондтың генераль директоры Константин Цициндың төбәктә булғандан һуң, был сумма тағы 600 миллион һумға артты.\nУл беҙҙә барған эш менән ҡәнәғәт ҡалған. Константин Цицин аҡсаларҙың иҫке торлаҡты һүтеүгә һәм капиталь ремонт үткәреүгә йүнәлтелеүен күргән.\nШулай итеп, Тыныслыҡ урамы, 46-сы йорт, Константин Цицин - àâàðèÿ õœëåíäœãå éîðòòàí күсереүҙәрен күргән. 12 фатирлы ике ҡатлы йорт 1937 йылда төҙөлгән. Йорттоң эске һәм тышҡы күренеше бер тапҡыр ҙа капиталь ремонттың үтмәүе тураһында һөйләй. Ҡаттар аша таҡтанан ҡаплауҙар, ҡубып бөткән буяуҙар, ауыш инеү ишектәре, ниндәйҙер сым үткәргестәр...\nҺуңғы йылдарҙа был йортта йәшәгән кешеләргә еңелдән булмағандыр. Был йорт 14 йыл элек авария хәлендәге торлаҡ тип табылған. Әммә бөгөнгө көнгә тиклем унда кешеләр йәшәгән...\nУндағы фатир хужалары Иван Франко урамы, 10-сы һанлы яңы йортҡа күсерелгән. Был йорт ошо көндәрҙә генә сафҡа индерелде, - үткән аҙнала йылы бирҙеләр. Әммә өй туйлаусылар яңы йортто күптән инде үҙ итте - инеү ишектәрен, стена обойҙарын алмаштырҙы, һәр фатир тиерлек яңы мебель менән йыһазландырылды. Был авария хәлендәге йорттарҙû һүтеү буйынса федераль программаның тормошҡа ашыуын иҫбатлай.\nКүп фатирлы йорттарҙы капиталь ремонтлау өсөн á¼ëåíãœí аҡсалар маҡсатлы òîòîíîëà.\nКонстантин Цицин Зәки Вәлиди урамындағы йортта булды, был йорт ошо программа буйынса ремонтланған. Йортто тартып-һуҙып яңы тип әйтеп була - 1982 йылда төҙөлгән. Йорт капиталь ремонт талап иткән. Уның фасады, ҡыйығы, һыу һәм электр менән тәьмин итеү системалары яңыртылған, иҫәп приборҙары урынлаштырылған. Башҡарылған эшкә йәмғеһе 3,439 миллион һум сарыф ителгән.\nҺуңғыһы Константин Цицинға айырыуса оҡшаған - уның фекеренсә, кешеләр нимәгә һәм күпме түләгәндәрен белергә тейеш, ә хәҙер көрсөк шарттарында, киләһе йылдан коммуналь хеҙмәттәргә тарифтар артҡанда средстволарҙы һаҡñûë тотоноу бер кемгә лә зыян килтермәҫ. Иҫәп приборҙары күрһәтелгән хеҙмәттәрҙең хаҡынан 20 процентҡа тиклем һаҡñûë тотонорға булышлыҡ итә бит. Шуға күрœ Фонд программаһы буйынса ремонтланған йорттарҙа йәшәгәндәр тарифтарҙың артыуын тоймаясаҡ.\nӘйткәндәй, финанстар республиканың бер нисә ҡалаларында 212 йортто ремонтлау өсөн бүленгәйне. Аҡсалар инә башланы, был эш киләһе йылда ла дауам итәсәк. Ағымдағы йылда эш авария хәлендәге йорттарҙан граждандарҙы күсереү һәм капиталь ремонт үткәреүҙе бергә финанслауҙа беренсе заявка буйынса алып барылды, уға быйыл июнь айында Фондта ҡул ҡуйылғайны. Ул ваҡытта финанслау суммаһы 1,318 миллиард һум тәшкил иткәйне.\nӘммә сығымдар был сумма менән генә сикләнмәне. Программа шарттары буйынса, республика килешеүҙә билдәләнгән суммаға 36 процент өҫтәй. Әммә, БР Хөкүмәте Премьер-министры һүҙҙәренә ҡарағанда, был бөтә һалыуҙар түгел. Бында тәҙрәләр ҡуйыу, ихата территорияларын төҙөкләндереү, балалар майҙансығын булдырыу сығымдары инмәй. Быларҙың бөтәһенә лә өҫтәмә средстволар китә, шуға күрә программа буйынса республика аҡса һалыуҙарының дөйөм күләме 60 процент тәшкил итә.\nӘммә киләһе йылдан хәлдең үҙгәреүе ихтимал. Әле Дәүләт Думаһы депутаттары финанс көрсөгө шарттарында закон проектын (беренсе уҡыуҙа хупланды) ҡарай, уның буйынса программаны финанслау өлөшө төбәктәр яғынан (республика өсөн 8,5 процентҡа тиклем) кәмейәсәк, ә средстволарҙың ҡалған өлөшө төбәктәргә Фонд, федераль ҡаҙна средстволары иҫәбенән бүленәсәк.\nКиләһе йылда Башҡортостан программа буйынса дүрт йыл дауамында алырға тейешле бөтә аҡсаларҙы алып бөтөрөргә ниәтләй. Әгәр депутаттар төҙөтмәëœðƒå ¼òêœðšœ, республика киләһе йылда 4,611 миллиард һум ала аласаҡ. Был сумманы алыу өсөн, программаға инәсәк республика ҡалалары һәм райондары ваҡытында кәрәкле документтарҙы тапшырырға һәм тиҙ арала заявкалар төҙөргә тейеш. Был эш еңелдән түгел, беренсе заявканы төҙөгән ваҡытта документтар Мәскәүгә "Газель" менән алып барылды, әммә хәҙер, Цицин билдәләүенсә, тәжрибә бар, әммә эште тиҙләтергә кәрәк.\nБындай средствоны - 4,611 миллиард һумды республиканан ситкә ебәреү гонаһ булыр. Был торлаҡ комплексына ярҙам күрһәтеү бит, ул яңы йорттар төҙөйәсәк, хеҙмәт баҙарына һәм торлаҡ-коммуналь хужалыҡҡа ярҙам итәсәк. Œ ãраждандар өсөн - үҙҙәренең торлаҡ шарттарын яҡшыртыу мөмкинселеге.


Мәскәүҙә Айнур Асҡаровтың «Буран» фильмының премьераһы булды\n30 Декабрь 2021, 12:28\n«Буран» драмаһы 2016 йылдың ҡышында режиссерҙың тыуған яғында — Хәйбулла районында булған ысын хәл-ваҡиғаларға нигеҙләнгән.\nМәскәүҙә Айнур Асҡаровтың Свердловск киностудияһында төшөрөлгән «Буран» фильмының премьераһы булды. Фильмда төп ролдәрҙе Ангелина Поплавская («Дылды», «Всё могло быть иначе», «Илья Муромец» сериалдары) һәм Александр Головин («Кадетство», «Папины дочки» сериалдары, «Сволочи», «Ёлки» фильмдары йондоҙо) башҡарған.\nФильмда автомобиль трассаһында күҙ асҡыһыҙ ҡаты буранда иҫән ҡалған хоккей йондоҙо Максим Ковалевтың тарихы бәйән ителә. Фильмдың слоганы — «Йондоҙло ауырыуын дауалап булмаймы?».\nСценарийҙы Айнур Асҡаров Рада Демент һәм Айҙар Аҡманов менән бергә яҙған. Фильмда шулай уҡ Михаил Сафронов һәм Маша Лобанова төшкән. ТАСС хәбәр итеүенсә, фильмдың бюджеты 45 миллион һум тәшкил иткән.\n2020 йылда «Буран» Сямэнь ҡалаһында Ҡытайҙың «Алтын әтәс» кинопремияһының Рәсәй киноһы секцияһын асыу фильмы булды. Минскиҙа картинаның премьераһы 2021 йылдың 25 ноябрендә күрһәтелде.\n2022 йылдың ғинуарында фильм онлайн-кинотеатрҙарҙа сыға.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ОЯТ ҺҮҘҘӘРҘЕ ЛӨҒӘТТӘН АЛЫП ТАШЛАЙЫҠМЫ? - 2021 - Мәҡәләләр\nМин, ғәҙәттә, гәзит биттәрендә донъя күргән мәҡәлә йөкмәткеһенә үҙ ҡарашымды белдереп бармайым, сөнки һәр кемдең үҙ фекере. Уҡыусы булараҡ, уларҙы ихтирам итәм, оҡшамаһа, уҡымайым. "Киске Өфө" гәзитенең быйылғы 2-се һанында Хәлил Һөйөндөковтың "Үҙ исеме менән атау оятмы ..." исемле мәҡәләһен уҡығас, яҙмай булдыра алманым. Мин дә, автор кеүек, филолог түгел, ә был темаға үҙ фекереңде белдереү өсөн бындай белем эйәһе булыу кәрәкмәй ҙә.\nАвтор "Оят, ҡулланырға ярамай икән, бындай һүҙҙәрҙе, һүҙ бәйләнештәрен, әйтемдәрҙе "иҫкелек ҡалдыҡтары" тип, халҡыбыҙҙың лөғәтенән бөтөнләйгә алып ташларға, онотторорға, йә булмаһа, уларҙы урыҫтарҙан отоп алған "культурный" һүҙҙәргә алыштырыу кәрәктер?" тигән һорау ҡуя. Ә нәфис әҙәбиәттә ҡулланырға ярамаған һүҙҙәр телмәрҙән бер ҡасан да юғалмай бит ул. Бына беҙ үҙебеҙ бер гәзиттән дә, журналдан, китаптан уҡымаһаҡ та, ундай һүҙҙәр барлығын белеп үҫтек бит. Артабан да шулай буласаҡ. Ә ике миллионға яҡын башҡорттоң ауыҙын нисек ябып ҡуйырға була? Улай булғас, дипломлы медиктар ниңә халыҡ медицинаһына мөрәжәғәт итеүҙе туҡтатмай? Унда ла рәсми медицина ҡабул итмәгән алымдар ҡулланыла бит! Башҡорт теле лә әҙәби телдән һәм диалекттарҙан тора. Улар бер-береһенән ныҡ айырыла ла. Әҙәби тел, һис шикһеҙ, диалекттар иҫәбенә байый ғына. Ә шулай ҙа... Дәүләт яҡлауында булған башҡорт дәүләт телен, баяғы автор миҫал итеп килтергән, урындағы халыҡ һөйләшендә ҡулланылған "культураһыҙ" һүҙҙәр менән боҙорға ярамайҙыр, минеңсә. Һуңғы осорҙа былай ҙа матбуғат биттәрендә, шулай уҡ эстрадала, ҡолаҡҡа ятмаған һүҙҙәр күбәйҙе. Сәхнәләрҙә, радио- телевидениела сығыш яһаусыларҙы тыңлаһаң, сәстәрең үрә тора!\n...Ә үҙ-ара аралашыуҙарҙа ул "һүҙҙәрҙе" ҡулланырға тура килгән мәлдәрҙе инҡар итмәйем. Мәләүез химия заводында инженер-конструктор булып эшләп йөрөйөм. Бер көндө беҙгә Ленинград үҙәк ҡаҙанлыҡ-турбина институты (ЦКТИ) хеҙмәткәре командировкаға килде. Начальнигыбыҙға инеп, үҙенә төҙөлөш эштәрен дә, машиналар төҙөлөшөн дә белгән белгесте беркетеүҙәрен һораған. Етәксебеҙ мине тәҡдим иткәс, шатланған, сөнки бейек-бейек ҡоролмалар аша йөрөүҙе ир кеше бурысы тип һанаған уҙаман булып сыҡты. Дуҫлашып киттек. Минең уның тыуған ҡалаһында ике йыл әрме хеҙмәтендә булыуымды белгәс, уртаҡ һүҙҙәребеҙ тағы ла артты. Үҙе лә республикабыҙ, халҡыбыҙ тарихы, бигерәк тә башҡорт теле менән ҡыҙыҡһынды. Тел менән бәйле осраҡтарҙы йыш һорашты. Ул минең армияла саҡта үҙ телемде пропагандалау тураһында һөйләгәндәремде ҡыҙыҡһынып тыңланы. Беҙҙә Күгәрсен районында тыуып үҫкән, милләте буйынса сыуаш майор Сергей Краснов хеҙмәт итә ине. Башҡорт телен, кем әйтмешләй, һыу кеүек эсә. Кеше алдында әрләргә тура килһә, уға башҡортса бер-ике һүҙ әйтһәң, ҡапыл туҡтап, тынысланып ҡала торғайны. Был хаҡта Ленинград ҡунағына ла һөйләнем. "Улай булғас, минең һиңә бер үтенесем бар", тине ул. Ул эшләгән лабораторияла 80-90 белгес хеҙмәт итә, шулар араһында татар милләтенән әсе телле Вил исемле инженер ҙа бар икән. Әлеге хеҙмәттәше гел генә Юрий Петровичҡа төрттөрөп һөйләргә яратҡан. Был танышымдың зитына тейгән. Вилдең нисек ауыҙын ябырға, тип, минән ярҙам һораны. Башҡортса ике һүҙ өйрәттем. Юрий Петрович ҡайтышлай, онотоп ҡуймайым, тип, уларҙы яҙып алды хатта.\nҠайтып, икенсе көн эшкә сыҡһа, начальнигының тыуған көнө айҡанлы табын ҡорғандар икән. Юрий Петрович Вилдең төрттөрөп ниҙер әйтәсәген һиҙеп, усына теге ике һүҙҙе яҙып ала. Бына уға ла тост әйтеү сираты килеп етә. Тороп баҫыуы була, Вил шым ғына ниҙер әйтеп ҡуя. Танышым усына ҡарай ҙа: "Вил, кишер сәйнәмә", - ти. Уныһы ҡып-ҡыҙыл була, кисә тамамланғансы өндәшмәй ултыра, тәүгеләрҙән булып ҡайтыу яғын самалай. Хеҙмәттәштәре Юрий Петровичтан Вилгә ни әйтеүен һорай, әллә һүгенеп яуап бирҙеңме, тип ҡыҙыҡһыналар. Юрий Петрович һүҙҙәрҙең мәғәнәһен белмәгәс, ни тип әйтергә лә белмәй. "Юҡ, был һүҙҙәрҙе өйрәткән кеше юғары мәҙәниәтле, ул һүгенеү һүҙҙәрен өйрәтмәҫ", тиеү менән генә сикләнә. Ғөмүмән, беҙҙең халыҡ оят булған, шулай уҡ һүгенеү һүҙҙәрен бик һирәк ҡуллана йәки бөтөнләй икенсе һүҙ аша кинәйә менән әйтә белә.\nМәләүезгә тағы бер килгәнендә Юрий Петрович заводтағы кешеләрҙән Вилгә ни тип яуап биргәнен тәржемә итеүҙәрен һорай. Кишерҙең - морковь, сәйнәмә - ни жуй икәнен ишеткәс, ни эшләп ул ике һүҙҙән хеҙмәттәшенең мәңге йырыҡ ауыҙы ябылыуына аптырай. Урыҫ кешеһе бит ата-ние менән бик ҡаты һүгенергә ярата, ә беҙ бына шундайыраҡ "кишер сәйнәмә" тигән һүҙҙәр менән дә кешенең ауыҙын яба алабыҙ.\nМинең атай - Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, 2 класс белемле, пенсияға сыҡҡансы механизатор булып эшләне. Ике улы, дүрт ҡыҙы алдында бер ҡасан да һүгенмәне. Бысраҡ һүҙҙәр ҙә ҡулланманы тип әйтер инем, булды уның менән дә бер осраҡ. Һарайға мал янына инде лә һалам ашамаған һыйырға ҡарап, б... аша, тине. Шул саҡ мине абайлап ҡалды ла, бик уңайһыҙланды. Башланғыс белеме булмаһа ла, ул юғары мәҙәниәтле, үгәй әсәй ҡулында үҫһә лә, дөрөҫ тәрбиә алғайны. Автор мәҡәләлә килтергән әлеге һүҙҙәр, әлбиттә, беҙҙең лөғәттә булыр инде ул. Тик уларҙы халыҡ алдында асыҡтан-асыҡ ҡулланырға ярамағанлығын атай-әсәй өйрәтергә тейеш. Был - уларҙың изге бурысы. Коммунистик тәғлимәткә нигеҙ һалыусы Карл Маркс ошо хаҡта: "Беҙҙе бала саҡтан уҡ бот араһындағы ағзаны күрһәтеп йөрөүҙе оят тип тәрбиәләнеләр, шуға күрә беҙ ыштан кейеп йөрөйбөҙ. Әгәр атай-әсәйебеҙ бала ваҡытыбыҙҙа сәтәкәй бармаҡты күрһәтеп йөрөү оят тиһә, беҙ ғүмер буйы уны кеше күҙенә күрһәтмәҫ өсөн урап йөрөтөр инек", - тип яҙа үҙенең бер хеҙмәтендә.\nКарл Марксты уҡымай үҫкәндәр ҙә бар арабыҙҙа. Химия заводында эшләп йөрөгән осорҙа ҡалаға йомош менән килеп ҡайттым. Шул автобустағы бер ваҡиға хәтеремдә уйылып ҡалған. Алдағы рәттәрҙәге урында бер башҡорт апайы күршеһе менән гәп һата. Туҡталышта тулы кәүҙәле мәрйә килеп инде лә, теге апайҙан урын һораны. "Һин дә иҙән йыуаһың, мин дә иҙән йыуам, ни эшләп һиңә урын бирергә тейешмен?" - тине башҡорт апайы. Тегенеһе ай-вайына ҡуймағас, "оло ағай" телендә бер-ике һүгенеү һүҙен дә ҡушып ебәрҙе. "Башҡортса һөйләшәһең, беҙҙеңсә һүгенәһең", - тине тегенеһе оҡшатмай. Апай ҙа бирешә торғандарҙан түгел: "Беҙҙең телебеҙ юғары мәҙәниәтле, унда һүгенеү һүҙе юҡ!" - тине. Был ғауға нимә менән бөтөр ине икән, әгәр ҙә пассажирҙар ҡысҡырып көлөп ебәрмәһә. Шулай заводҡа барып еткәнсе көлөштөк.\nНәҡ ошо апай һымаҡ, үҙ телен яратҡан, уны камил белгән ябай халыҡ һаҡлай ҙа инде телебеҙҙең сафлығын, гүзәллеген, матурлығын. Ә беҙгә, махсус уҡыу йорттарында белем алырға мөмкинлек булғандарға, уларҙан өлгө алырға, телебеҙҙең бәҫен һаҡларға кәрәк.\nЯҙылған: 29.01.21 | Ҡаралған: 376


Сәғиҙулла БАЙЕГЕТ ҡар көрәргә ярата » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Махсус бит » Сәғиҙулла БАЙЕГЕТ ҡар көрәргә ярата\nСәғиҙулла БАЙЕГЕТ ҡар көрәргә ярата\n– Әлегә Яңы йылды ҡайҙа ҡаршы алырыбыҙҙы асыҡламаныҡ. Ҡатыным Айгөл, балалар менән Өфөлә, үҙ фатирыбыҙҙа табын ҡорорға уй бар. Тәбиғәт шарттары мөмкинлек бирһә, әсәйем янына, Баймаҡ районының Иҫке Сибай ауылына ҡайтырға ниәтләйбеҙ,– тип пландары менән уртаҡлашты йырсы.\n2000 йылда Азат Нәҙерғолов сәхнәләштергән “Әйҙәгеҙ танышайыҡ” тамашаһындағы өс Ҡыш бабайҙы хәтерләйһегеҙме? Уларҙың береһе, иң оҙоно, Сәғиҙулла ине. Хәйер, һәр актерға үҙ ғүмерендә бер генә тапҡыр булһа ла Ҡыш бабай ролен уйнарға тура килгәндер. Ә күптәрҙең кумиры булған Сәғиҙулланың балалары Ҡыш бабайға, Яңы йыл тылсымына ышанамы икән?\n– Йыл һайын театрҙан костюм алып, тоҡҡа күстәнәстәр, бүләктәр һалып, улым менән ҡыҙымды Яңы йыл байрамы менән ҡотлай торғайным. Тик бер йылды 3 йәшлек Наҙгөл ҡыҙымды Ҡыш бабай костюмында йоҡоһонан уятып, ҡотлай башлағайным, күҙҙәрен ыуа-ыуа: “Атай, нишләп Ҡыш бабай булып кейенеп йөрөп ятаһың ул?” – тимәһенме?! Шуға күрә, күңелдәре кителмәһен тип, Ҡыш бабай булыуҙан туҡтап торҙом. Был ролде театрҙағы дуҫтарым башҡара хәҙер, – ти Сәғиҙулла.\nӘ иҡтисади көрсөккә ул бөтөнләй бошонмай. Быйыл машинаһын яңыртып өлгөргән, шуға шатлана. Ҡалғаны – ваҡ мәсьәлә, ти ул:\n– Беҙҙең йәшәйеш кимәле менән был көрсөктөң 5 процентының ғына ябай халыҡҡа ҡағылыуы бар. Ҡайырып алыр аҡсабыҙ ҙа, юғалтыр капиталыбыҙ ҙа юҡ. Яңы йылда бөтә халыҡҡа сабырлыҡ һәм айыҡ аҡыл теләйем. Әгәр йыйған аҡсағыҙға бер нисә телевизор һатып алғанһығыҙ икән, шәп. Ә инде уны әҙерәк ҡараһағыҙ, был икеләтә шәп. Уға текәлеп ултырғансы тышҡа сығып, ҡар көрәһәң йәки баҡса тултырып йәшелсә сәсһәң, һаулыҡ өсөн дә файҙалы, аҡса юҡлығы хаҡында ла әҙерәк уйланаһың. Мин һәр ваҡыт шулай итәм. Быйылғы йылым менән ҡәнәғәтмен. Шатлыҡтарым булды, ҡайғылар, ҡыйынлыҡтар ҙа урап үтмәне. Әммә шул ҡыйынлыҡтарҙы лайыҡлы үтер өсөн Аллаһы Тәғәлә көс, аҡыл бирҙе. Киләһе йылдарҙа ла шулай булһын ине. “Йәшлек”тең тоғро дуҫтарына һаулыҡ, мөхәббәт, көс-ҡеүәт, бәрәкәт теләйем!\nСығыу ваҡыты 27-12-2014, 12:00 | Ҡаранылар: 596


Аҡса ҡайтарыла башлаған да\n6 Июль , 14:30\nБалалар туристик кешбэгы программаһы мөмкинлектәре тураһында Милана Скоробогатова һөйләй.\nБашҡортостанда, бөтә илдәге кеүек үк балалар ялы юлламалары сығымдарының бер өлөшө ҡаплана башланы. Республика халҡы өсөн ниндәй программа менән файҙаланыуҙы һайлау мөмкинлеге бар.\nБашҡортостанда балалар хоҡуҡтары буйынса вәкил, “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Ныҡлы ғаилә” проекты рәйесе Милана Скоробогатова белдереүенсә, әлеге ваытта республикала балалар ялын ойоштороуға һәм уларҙы һауыҡтырыуға арналған төрлө программалар бар. Уларҙың береһе федераль программа – был осраҡта ата-әсәләр “Сәйәхәттәр донъяһы” сайтында һатып алған юлламалар хаҡының яртыһын ҡайтара ала. Балалар өсөн туристик кешбэк программаһы йәй буйы ғәмәлдә, ул 31 авгусҡа тиклем дауам итә һәм 15 сентбяргә тиклем ҡайтыу мөмкинлеге бар. Һәр теләгән кеше стационар лагерҙарға йәйге сменаларға юллама һатып ала һәм федераль бюджеттан - 50 процент, төбәк бюджетынан 30 процент кимәлендә аҡсаһын кире ҡайтара ала. Бер балаға сәйәхәттәр күләме сикләнмәгән, ул күпме теләй, шунса сменала ҡатнаша ала.\n“Башҡортостанда 2010 йылдан алып уҡ балалар юлламаларын һатып алыуға ташламалы программалар ғәмәлдә. Республиканың Мәғариф һәм фән министрлығы сайтында теркәлеп, республика лагерҙары исемлеген табырға һәм уңайлы шарттарҙа юллама һатып алырға мөмкин. Быға тиклем ҡабул ителгән төбәк программаһы сиктәрендә льготалар 70 процентҡа тиклем етеүе ихтимал. Һәр ата-әсә аҡса ҡайтарыуҙың ниндәй системаһы менән файҙаланыуҙы һайлай ала: иҫкесә йәки яңыса. Ҡыуаныслы, беҙҙең республикала балалар ялын ойоштороуҙың программалары бик күп", – тине Милана Скоробогатова.\nБалалары ял итеп ҡайтҡан кешеләр тәьҫораттары менән уртаҡлашып өлгөрҙө лә.\n“Минең ҡыҙым Азалия балалар лагерында беренсе тапҡыр ял итте. Ул былтыр уҡ барырға теләй ине, тик пандемия арҡаһында быны эшләй алманыҡ. Май аҙағында "Энергетик” лагерына юллама алдым һәм кешбэк менән файҙаландым. Аҡсаны кире ҡайтарыу өсөн тәүҙә “Сәйәхәттәр донъяһы” сайтында теркәлдем һәм “Мир” картаһы менән түләнем. Балам ялдан ҡайтып та өлгөрмәне, биш көндән кешбэк картаға килеп тә төштө. Ғаилә бюджеты өсөн был күҙгә күренерлек ярҙам”, – ти Өфө ҡалаһынан Лилиә Исмаилова.\nУның ҡыҙы Азалия ла ялдан ҡәнәғәт ҡалған.\n– Лагерҙа ял итеү бик оҡшаны. Көн һайын бассейнда һыу индек, төрлө сараларҙа ҡатнаштыҡ. Лагерҙа бик күп яңы дуҫтар таптым, ҡайһы берҙәре менән әле һаман аралашабыҙ. Киләһе йылда тағы барғы килә, сөнки ныҡ оҡшаны, – ти Азалия Исмаилова.


Яңғыҙ торна сыңрауы\nБөйөк һуғыштан әйләнеп ҡайта\nалмаған Хәйривара олатайым иҫтәлегенә.\nИл өҫтөнә ябырылған афәт ябай ауыл кешеһе Хәйривараны ла урап үтмәне. Ажарланған ғәрәсәт ише ҡотолғоһоҙ ҡосағына ҡыҫып башҡа миллионлаған яҙмыштар ыңғайына өйөрөлтөп-әйләндереп алды ла китте. Хәйер, нисек инде ул урап үтһен? Илдә йәшәгән һәр кем шул илдең киҫәксәһе лә. Бер бөтөн кисергән мәлдә киҫәксә ситтә ҡала аламы?


Хайди Роза тирмәне кыҙҙар күлдәк подружки кәләштең PDF форматында шаблон сигеүле буй сепрәк - Был Tailoress\nӨйҙә / Балалар / Күлмәктәр / Хайди Роза тирмәне кыҙҙар күлдәк подружки кәләштең PDF форматында шаблон сигеүле буй сепрәк\nМилое өҫ кейеме менән кнопкой арҡаһында һәм елкәһенә төшә һәм буй-ҡояш.\nШаблон китерелә дәреслек менән нисек ойошоторорға кәрәккәне тураһында, роза, шулай уҡ роза һүрәт дүрт күләмдәрҙә.\nСЕИ: HeRoFlDrPDSePa Категория: Балалар, Күлмәктәр Теги: балалар, кәләш, балалар, күлдәк, сәскә, ҡыҙы, йәй, туй\nМилое өҫ кейеме менән кнопкой арҡаһында һәм елкәһенә төшә һәм буй-ҡояш. Хайди үҙ эсенә шулай уҡ роза һәм Шаблон оголовье.\nКүлдәк күләме бара. 1-14 йыл. Зинһар өсөн, ҡарағыҙ әле снимок Таблица күләме дөрөҫ Ҙурлығы табыу.\nКүләме Copyshop: 112x се 62см\nБЕҘ ХАТТАР: 25\nБер ҡырҡылған шитье выкройка. Кәрәк һеҙгә һәр береһе ике Шкаф һәм Элек. Накладка йыйылмаһы булған формалар береһе.\nИке һалыу Шкаф бергә өлөшөндә уң яҡта.\nЗашить һәм пройма Pin, киҫем яһай һәм йөй яурынына припуск.\nҠушылыусы Элек бергә өлөшөндә уң яҡта.\nЗашить һәм пройма Pin, һәм яурын декольте.\nКиҫем яһай һәм йөй припуск пройма Клип. Шкаф һәм Элек дана. Шулай уҡ, сөннәт яурынына мөйөш йөйҙәрен.\nПоворот Шкаф һәм Элек RS киҫәге сыға.. Матбуғат.\nТармаҡ етәкселеге менән төймәһе урынлаштырылған ярҙам итеү сифатында шаблон, төймәһенә өсөн урын бүленгән һәм петлица.\nСәмреғошло төймәгә урынға һәм петлица.\nБоку на ойоштороу һәм яурын йөй француз йөй;\nҺалыу Шкаф һәм Элек РС бергә.\nЗашить һәм йөй йөй беркетелгән ситтәре һәм яурын бергә 5мм.\nҺыу баҫыу артҡы пособие йөй.\nМенән Шкаф һәм Элек РС 1см бергә пособие сәнс йөйҙәрен йәшереү өсөн алдағы 5мм.\nИтәк ҡырҡып өсөн, дүрт тапҡыр квадрат туҡыма һәм уны ҡушып ала, тип күрһәткән..\nИтәк һалып биҙәктәре, иң әҙ мәрәй һалыу аҙағына яҡынлаша. Тигеҙләү, тигеҙ шуға күрә уның янында бөтә туҡыма.\nРәт-рәт вырезать үрге һәм түбәнге кривой..\nИке Матч Элек бергә төймәһенә баҫығыҙ. 3см н ҡапланған булған улар.\nАсыу Итәк РС лиф менән бергә ят һәм.\nБеркетергә Итәк лиф н\nПрокат итәк итәк барлыҡҡа килде. Артҡы итәге һалып 75мм, аҙаҡ тағы бер тапҡыр отгибать 75мм, юнылмаған крайы өсөн йәшерергә. Ҡул машинкаһында н итәге сигелгән йәки стежка, нығытыу өсөн.\nКәрәк Роза Дәреслек декольте булдырыу өсөн сәскәләр менән биҙәлгән.\nҺеҙ һайларға, шулай уҡ айырым таж өсөн итәгенә тиклем зашить. Бының өсөн сымдарҙы хәүефһеҙ тиклемге итәк оҙонлоғо. Бер сәнсем таж һырлап эшләү буйынса үҙәге.. Сым һуҙыу крайында һәм тағы бер таждарын ябып алдағы подворачивать. Ҡабатлау, йомғаҡлау тиклемге итәк оҙонлоғо.\nРоза ҡулынан алғы итәге тирәһендә тиң алыҫлыҡта декольте. Күләме бәләкәй генә һеҙҙең өсөн кәрәк булыуы мөмкин. 5 роза. Өлкән күләмен арттырыу өсөн һеҙ ярашлы, өҫтөнлөк.\nТамамлаусылар өсөн Оголовье зинһар табырға Хайди Дәреслек Оголовье.


Өфөлә үтәсәк БРИКС илдәренең хеҙмәт һәм мәшғүллек министрҙары осрашыуының аныҡ датаһы билдәле булды // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nӨфөлә үтәсәк БРИКС илдәренең хеҙмәт һәм мәшғүллек министрҙары осрашыуының аныҡ датаһы билдәле булды\n15:51, 15 июня 2015 Иҡтисад\nБРИКС илдәренең хеҙмәт һәм мәшғүллек министрҙары осрашыуы 2016 йылдың 25-26 ғинуарында уҙасаҡ. Был хаҡта журналистар менән аралашҡанда Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министрының беренсе урынбаҫары Сергей Вельмяйкин хәбәр итте. Ул Женевала Халыҡ-ара хеҙмәт ойошмаһы Генераль конференцияһының 104-се сессияһында ҡатнашты. Был хаҡта БРИКС саммитының рәсми порталы хәбәр итә.\n«БРИКС берекмәһендә беҙҙең рәйеслек, киләһе йылдың 25-26 ғинуарында Өфөлә хеҙмәт һәм мәшғүллек министрҙары осрашыуына ҡағылышлы бик яҡшы презентация булды, — тип һөйләне Сергей Вельмяйкин. — Беҙ Рәсәйҙең рәйеслеге концепцияһына ҡарашыбыҙҙы белдерҙек, яҡын арала башҡарасаҡ эштәр хаҡында һөйләнек. Барыһы ла был сараларҙы хупланы. Бынан тыш, Ҡытай министры бындай осрашыуҙарҙы даими үткәрергә тәҡдим итте».\nСергей Вельмяйкин билдәләүенсә, социаль партнерҙар — профсоюздарҙың, шулай уҡ эш биреүселәрҙең берлектә эш алып барыу буйынса ҡыҙыҡһыныуҙары ҙур. «Был һорау көн тәртибендә тәүге урында буласаҡ, тип белдерҙек, һәм Өфөлә тәҡдим иткән программа сиктәрендә эш биреүселәр һәм профсоюздар ҡатнашлығында форумдар үткәрәсәкбеҙ», — тип Рәсәй хеҙмәт министрының беренсе урынбаҫарының һүҙҙәрен килтерә БРИКС саммитының рәсми порталы.


Саялыҡ та, сәм дә тиртә ҡанда! » Башкортостан кызы\nРәми Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернаты Башҡортостан тарихында, мәғарифын үҫтереүҙә лайыҡлы урын биләй. Ошо мәктәпте тамамлағандар белеме менән генә түгел, лидерлыҡ сифаттары, илһөйәр, телһөйәр шәхес булып етешеүҙәре, бер-береһе өсөн йән атып, ғүмер буйына дуҫ булып ҡалыуҙары менән башҡаларҙан айырылып тора. Ә кемдәр уларҙы шундай итеп тәрбиәләй һуң? Әлбиттә, уҡытыусылар! Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, «Рәсәй мәғарифты үҫтереү милли проекты»нда «Иң яҡшы Рәсәй уҡытыусыһы» бәйгеһе еңеүсеһе, РФ-тың почетлы мәғариф хеҙмәткәре, БР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы Динә Ким ҡыҙы Фазылғаянова (Тажиева) ошо белем биреү усағында биологиянан уҡыта. Тәү ҡарауға ябай ғына уҡытыусы ул. Нигеҙ таштары ныҡлы һалынһа ғына, ел-дауылдар ҡурҡыныс түгел, илдең теләһә ҡайһы юғары уҡыу йортона йырлап барып инергә мөмкин. Ул маҡсатын тап шунда күрә: балалар үҙ белеменә инанған булһын, шартлап торһон, сатнатып яуап бирһен, үҙ фекерен аяҡ терәп яҡлаһын, һынауҙарҙы лайыҡлы үтһен. Ул уҡытып сығарғандар рәтендә табиптарҙың бихисап булыуы – Динә Ким ҡыҙының оло ҡаҙанышылыр.\nТыуған Салауат районының Мәсетле ауылында урта мәктәпте тамамлаған Динә үҙен тик актриса итеп күҙ алдына килтерә. Башланғыс класс уҡытыусылары Шәүрә Хурамшина менән Мәйсәрә Иҡсановаларҙың йыр-бейеүгә ылыҡтырыуы сәбәпсе булдымы икән был инаныуға, әллә Яңылбикә өләсәһе бейегәндә бар халыҡтың мөғжизә күргәндәй арбалыуын тойоумы, әсәһенең халыҡ йырҙарын иҫ киткес моңло башҡарыуымы, атаһының гармунда һыҙҙырыуымы?..\nАтаһының вафатына ун ике йыл тулып уҙһа ла, Динә Ким ҡыҙы ҡәҙерлеһен күҙ йәштәре менән иҫкә ала. «Ул заманда барыһын дер ҡалтыратҡан парторгҡа киҫәтеү эшләргә ҡурҡмаған ғәҙел кеше ине ул. Донъяны фәлсәфәүи ҡабул итте. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғарипов Ҡаратауҙа ҡыуыш ҡороп ятҡанында, уға һөт-ҡатыҡ ташыған. Ҡәҙим Аралбаевтың «Ҡаратау тотҡоно» поэмаһында атайымдың да праобразы бар. Гармунсы, киномеханик. Бер ҡасан да аҡса иҫәпләмәгән ул. План үтәмәй тип, парторг йыйылышҡа тикшереүгә ҡуйған. Атайым торған да: «Унда нисек йөкләмә үтәлһен? Улар бит һуғышта бер күҙен ҡалдырып ҡайтҡан. Егерме тинлек киноны ун тингә күрһәтәм», – ти икән. Ысынында атайым уларҙан бер тин дә алмаған. Үҙе үлгәс кенә ишеттем был ваҡиғаны. Үпкә яман шешенән китеп барҙы. Һаҡлап ҡала алманыҡ ҡәҙерлемде. Бигерәк үкенесле. Түләп инергә аҡсалары булмаған бала-сағаға һуғыш тураһындағы фильмдарҙы будкаһынан ҡаратҡан. Ниндәй кешелекле булған ул! Нисәмә йылдар үткәс, мине, уның ҡыҙы икәнемде белгәс, ошо уҡ малайҙар күтәреп алды, ярҙам ҡулы һуҙҙы», – тип иҫтәлектәре менән уртаҡлаша ул. Ә олатаһы Мифтахетдин Тажетдинов милиция начальнигы булып хеҙмәт иткән. Уның да яҙмышы тетрәндергес. Колхоз рәйесе Мифтахетдинды илдәге аслыҡ, кешеләрҙең күпләп ҡырылыуы этәргәндер ошо ҡаһарманлыҡҡа. Бер телем икмәккә лә тилмерешкән ауылдаштарына ир арыҫланы Силәбе өлкәһенә Ҡаратау аша барып, тирмәндән тарттырып алып ҡайтып, һәр өйгә икешәр кило он бүлеп сыҡҡан. Әпкәләйҙәр, ошаҡсылар Сталинға хат яҙған. «Илдә аслыҡ, ә Мифтахетдин он таратып ята», – тигәндәр. Нимә көтөүе билдәле. Тиҙ генә кәңәшләшкәндән һуң, Мифтахетдинды Мәскәүгә юлларға килешелә. Төн сыҡҡансы итексе итек теккән. Уҙаман, шулай итеп, Мәскәүгә, Калинин бабайға, юлланған. Шул арҡала ғына аҡланып ҡалған. «Һинең олатайың Мифтахетдин – ауылды аслыҡтан алып ҡалған кеше», – тиһәләр, Динә Ким ҡыҙы ғорурлыҡ кисерә. «Олатайым 116-сы атлы дивизияла хеҙмәт иткән. Бер генә хәтирә: Дим биҫтәһендә йыйын барған. Ҡаршылыҡтарҙы үтеү яланында тал сыбыҡтарының осон атта сапҡан килеш ҡылыс менән киҫеп барырға тейеш булған. Бер Мифтахетдиндың был төр ярышта өҫтөнлөк алыуын, бик таһыллы эш итеүен һоҡланып ҡарап торған Шайморатов генерал бөтә һалдаттар алдында, уларҙың рухын күтәрер өсөн, ҡулындағы алтын сәғәтен сисеп бүләк иткән! Ә миңә олатайымдың мөнәсәбәте иҫ киткес йылы ине. Бейегәнемде ҡарап торғандан һуң, әсәйемә: «Килен, был ҡыҙың һәр ергә лә үтеп инеп барыр, теләгенә ирешер», – тигән», – тип хәтирәләргә бирелә ул. Ысынлап та, яҙмышына яҙғанынан, өлөшөнә төшкән көмөштән ҡәнәғәт Динә Ким ҡыҙы. Хәленән килгәнде үҙенсә үҙгәртеп, хәләл көсө менән тапҡанының ҡәҙерен белеп йәшәй ул бөгөн. Ә яҙмыш буйһондора. Өфө дәүләт сәнғәт институтына ынтылып ҡарауы уңышһыҙлыҡ менән тамамланһа ла, сәнғәткә ылығыуҙан биҙмәй, Стәрлетамаҡ ҡалаһындағы мәҙәни ағартыу училищеһына уҡырға инә. Дипломлы белгес Ишембай районының «Ағиҙел» совхозында балалар бейеү төркөмө етәксеһе булып эш башлай. Юғары уҡыу йортонда белем алыу теләге, бала саҡтағы тәбиғи фәндәргә ҡыҙыҡһыныуы уны Бөрө дәүләт педагогия институтының биология һәм химия факультетына алып килә. Ниңә тап ошо ҡалағамы? Сөнки биология һәм химия белгесе тап ошонда берлектә әҙерләнә.\n«Көндөҙгө бүлектә уҡыйым. Профессиональ бейеүсе икәнлегемде белгәс, коллектив тупларға тәҡдим иттеләр. 1987–1992 йылдар арауығында уҡыу менән эште аралаштырып алып барҙым. Сәм бар ҙа, мөмкинлектәр сикле. Костюмдар юҡ, әммә концерт ҡуйырға кәрәк. Сәхнәлә балҡыу юлын табабыҙ шулай ҙа. Концертҡа саҡырылған профессорҙарҙың бүректәрен алып тороп бейейбеҙ. Дәрт тә булған үҙебеҙҙә, ә!» – тип хәтирәләргә бирелә Динә ханым.\nСәхнә ене ҡағылған нескә билле сибәркәй тырышып белем ала, ансамблде лә етәкләй. Ятаҡта Балтас ҡыҙҙары менән йәшәй, аралаша. Бер ваҡыт Анфиса исемлеһе Балтасҡа ҡунаҡҡа саҡыра. Әхирәтенең аталары ҡаршыларға тейеш. Әммә улар күренмәгәс, ҡыҙҙар «Аптыраҡ пошмағы» тигән ергә етеп, машина көтә башлай, уларға бер аҙҙан ике егет ҡушыла. Уларҙың: «Башҡортса матур һөйләшәһегеҙ, моғайын, Баймаҡ ҡыҙҙарылыр», – тигәненә һылыуҡайҙар иғтибар итмәй. Шаян, дәртле матурҡайҙар егеттәрҙең береһендә ҡыҙыҡһыныу уята. «Ике ҡыҙ ҡайтты, Баймаҡтан тип таныштырҙылар», – тип, шулай уҡ Бөрөлә белем алған, Динә етәкләгән ансамблдә бейегән һеңлеһе Гөлназдан һораштыра берәүһе. Яланғас ауылына юлланғастар, Анфиса менән Динә ҡайтҡандыр, тип мут йылмая тегеһе. Шулай итеп, йөрәгенә һөйөү осҡоно төшкән Алмас һеңлеһе Гөлназға йышлай. Әммә ниәтен асыҡтан-асыҡ әйтергә ҡыймай. Дуҫ тип ҡабул ителә. Ҡыҙҙарҙың барыһын да кинотеатрға саҡыра. Бер ваҡыт Динәгә ашығыс рәүештә ҡайтырға кәрәк булғас, ҡыҙҙың үтенесе буйынса, Өфөнән Мәсетлегә билет алып, вокзалда көтөп тора егет. Ауыр сумкаларын күтәрешеп, Динәне тыуған яғына оҙатып ҡуя. Гөлназдың туйына ҡайтҡанында ғына егеттең утлы ҡарашын тойоп ҡала ҡыҙ. Баштан уҡ бер-береһенең күңелен күрә белеү, борсоған һорауҙарҙы асыҡтан-асыҡ хәл итеү һөйөүҙе нығыта. Егет, йүнәлтмәне беҙҙең районға ал, ти. Башҡа яҡҡа китһә, Динәһен юғалтыуҙан ҡурҡа. «4 апрель ине. Ата-әсәһе менән автобусҡа ултырып, беҙгә килде лә төштөләр. Һыу ташҡан ваҡыт, аяҡ аҫты бысраҡ. Мулла таптыралар. Ҡыҙығыҙҙы ҡалдырмайбыҙ, үҙебеҙ менән алып китәбеҙ, тиҙәр. Ҡартинәйем никах уҡыны», – тип 25 йыл элек үткәнде бөгөнгөләй хәтерләй Динә Ким ҡыҙы.\nШулай итеп, ҡулына диплом алған йәш белгес Балтас районының Иванай урта мәктәбенә уҡытыусы итеп ебәрелә. Уға биология дәресен тәрәнәйтеп өйрәнеү класын ышанып тапшыралар. «Марийса бер һүҙ белмәйем. Бәләкәй балаларҙың бейеү ансамблен төҙөнөм. «Шаянҡай»ҙарҙы иҫләйһегеҙҙер, баштарына бәләкәй генә самауыр ултыртып бейейҙәр. Балтасҡа бәйгегә барғас, бер баянсы, был марийҙар ниңә башҡортса бейей, тип аптырай. «Фин-уғыр мәжүсиҙәренең ҡатламын күтәрербеҙ, китмә, тип инәлһәләр ҙә, иптәшем артынан Өфөгә юлландым, – ти Динә ханым. – Ире был ваҡытта ике-өс ерҙә эшләй. Нефть эшкәртеү заводына урынлашҡан. Бәләкәй генә бүлмә алған. Яңы тыуған Эмма ҡыҙыбыҙға карауатына хәтлем хәстәрләп ҡуйған. Студент саҡтан эшләп үҙен ҡарарға өйрәнгән хәләлем туй күлдәген дә, никах балдағын да үҙе ҡайғыртҡайны. Бер аҙҙан машина алып ебәрҙе. Ул ваҡытта аҡса булған хәлдә лә, «тимер ат»ты табыу бик ауыр ине. Ирҙән уңдың, тиҙәр. Эйе, уңдым», – тип бәхетенең ҡәҙерен белеп йәшәй мөләйем ҡатын. Үҙе лә уңғанлығы, һөйгәнен күҙ ҡарашынан аңлай белеүе менән ғаилә ныҡлығын тәьмин итә.\nБаш ҡала үҙ ҡосағына һыйындырыр алдынан һынап-һынап алыусан шул ул. Фазылғаяновтарҙы ла ҡолас йәйеп көтөп тормайҙар бында. Прописка йүнләү, фатир алыу өсөн ныҡлыҡ, түҙемлек, ныҡышмалыҡ кеүек сифаттарҙы өҫкә сығарырға тура килә. Республиканың иң шәп мәктәптәренең береһенә эшкә урынлашыуын ул яҙмыш бүләге тип һанай. Динә Ким ҡыҙы Фазылғаянованың Рәми Ғарипов исемендәге башҡорт республика гимназия-интернатында эшләүенә лә 22 йыл. Уҡытыу менән генә сикләнеп ҡалмай, гимназияла бал бейеүҙәре түңәрәген ихлас алып бара. Кейем тектереү, концерт әҙерләү хәстәрҙәрен күҙ алдына килтерһәң, күпме көс, илһам, дәрт кәрәккән! Талапсан, маҡсатына ынтылышлы уҡытыусы уҡыусыларының ғына түгел, ата-әсәләрҙең дә хөрмәтен яулаған. Ҡатмарлы темаларҙы ла ябай, аңлайышлы итеп бирә белеүе балалар күңеленә мәңгелеккә инеп уйылған. Бер нисә йыл дауамында Башҡорт дәүләт медицина университетында ҡабул итеү имтихандарында ҡатнашырға саҡырыуҙары уҡытыусының абруйы хаҡында һөйләй. Тырыш, ныҡышмал мөғәллимә, ваҡыты менән иҫәпләшеп тормай, олимпиадаларға, уҡыу йортона әҙерлек ваҡытында һәр бала менән өҫтәмә шөғөлләнә. Эше һөҙөмтәле. Уҡыусыларының төрлө кимәлдәге бәйгеләрҙә еңеү яулауы, сығарылыш һайын илебеҙҙең төрлө ҡалаларының медицина юғары уҡыу йорттарына, башҡа вуздарҙың биология-химия факультетына уҡырға инеүе менән сикһеҙ ғорурлана Динә Ким ҡыҙы.\nТормош матур, матур, яратһаң!\nБиш балалы ғаиләлә тыуып үҫкән Динәгә бәләкәйҙән эш тейә. Әсәһе урынына апайы менән ярышып егермешәр һыйыр һауһындармы, бесән күбәләһендәрме, һәр ваҡыт дәрт менән тотона. Их, шул машина йөрөтөр кәрәк ине ул, тигән хыялы ла тормошҡа аша.\nЭммаға ун өс йәш тулып уҙыуға, ғаиләгә шатлыҡ өҫтәп, улдары Әмир тыуа. Ҡыҙҙарын былтыр кейәүгә биргәндәр Фазылғаяновтар. Кинйәләре 4-се класта белем ала.\nТуҡһанға етеп килгән әсәһе, ҡайны-ҡәйнәһе менән сөкөрҙәшеп дуҫ йәшәүенә һөйөнә ул. Тормош тәжрибәһе туплаған, үҙ көсөнә, белеменә ышанған абруйлы уҡытыусы матур миҙгеленең ҡәҙерен белеп йәшәй. Фиғелендә – кешеләрҙе үрҙәр яуларға дәртләндереү, һынып, ҡаушап ҡалмаҫҡа өйрәтеү, иң, ҡанат ҡуйыу бит. Динә Ким ҡыҙы Фазылғаянова ана шул асылына тоғро. Ошо тоғролоҡ уның үҙен дә матурлай һәм күтәрә.


Хеҙмәт батырҙары һынатмай » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иҡтисад » Хеҙмәт батырҙары һынатмай\nТөбәктең “Шаранагрогаз” йәмғиәте — хәҙерге технологиялар нигеҙендә ныҡлы етештереү базаһына эйә булған, бер үк ваҡытта продукция эшкәртеү тармағын үҫтереүгә ҙур иғтибар биргән алдынғы хужалыҡтарҙың береһе. Бигерәк тә малсылыҡ тармағындағы ҡаҙаныштары менән улар хаҡлы ғорурлана.\nБөгөн йәмғиәткә алдынғы ҡарашлы, белемле, ауыл тормошон яҡшы белгән Рәфис Таһир улы Бәҙретдинов етәкселек итә. Йәш булыуына ҡарамаҫтан, ул малсылыҡ тармағында ла, үҫемлекселектә лә ҙур тәжрибә туплаған.\n— Әле мал ҡышлатыуҙың ҡыҙыу осоро. Ауыл халҡы иртә таңдан ҡара кискә ҡәҙәр фермаларҙан ҡайтып инмәй. Уларҙың уңғанлығына һоҡланырһың, шәхси ихатаһында ла тырышалар, “колхоз эшендә” лә хеҙмәт өлгөһө күрһәтәләр, — ти хужалыҡ етәксеһе.\nЙәмғиәттең өс һөтсөлөк фермаһында бөгөн 1700-гә яҡын һыйыр малы аҫрала. Шуның 500-ҙән ашыуын һауып, малсылар көн дә “Шаранһөт” йәмғиәтенә алты тоннанан ашыу аҡ тапшыра. Продукция сифатлы, юғары сортлы, шуға ла ихтыяж ҙур. Мал аҙығы ла мул һәм бай, ә ишле малға уны йәй-көҙ айҙарында етерлек күләмдә хәстәрләгәндәр. Хужалыҡтың ауыл эшсәндәре 8286 гектар майҙанда үҫемлекселек менән шөғөлләнә, баҫыуҙар минераль ашламалар менән даими туҡландырылғас, йыл һайын мул уңыш алыуға өлгәшәләр. Техника паркы ла төҙөк, бай, уны йыл һайын тиерлек яңыртып торалар. Бынан тыш, башҡа ауыл хужалығы техникаһы, ҡоролмалар һатып алыуға ла аҡса йәлләмәйҙәр, “ҡаҙнанан техника алыуға күпләп аҡса тотонолһа ла, аҙаҡ файҙаһын бирә ул” ти етәкселек. Бөгөн механизаторҙар заманса оҫтаханаларҙа ауыл хужалығы техникаһын яҙғы баҫыу эштәренә әҙерләй, алмаш частар хәстәрләй.\nӘйткәндәй, йәмғиәттә төҙөлөш туҡтағаны юҡ. Һуңғы йылдарҙа ғына 400 урынлыҡ яңы ике мал аҙбары, быҙауҙар өсөн айырым ҡура, дүрт мең баш һыйҙырышлы сусҡа комплексы, ярма ярҙырыу цехы, йылҡылар өсөн ҡура сафҡа ингән. Тағы ла минераль ашламалар һаҡлау өсөн заманса келәттәр, 3000 тонна силос һыйҙырышлы соҡорҙар бөгөн хужалыҡҡа хеҙмәт итә. Иген таҙартыу комплекстары, иген киптергестәр, йәшелсә һаҡлағыстар төҙөлгән. Бөгөн халыҡ йәмғиәт төҙөгән тирмәндән, икмәкхананан файҙалана, емеш-еләкле баҡсаһы булған быуаға йөрөй.\nВодителдәр, механизаторҙар өсөн хәҙер йыл әйләнәһенә гараж эшләй. Хеҙмәткәрҙәр өсөн ашхана ла ҡаралған, сит ауылдарҙан килеп эшләүселәргә бөтә уңайлыҡтары булған дөйөм ятаҡтан урын бүленә. Эшкә алып килеү-алып ҡайтыуҙы ла йәмғиәт үҙ өҫтөнә алған.\n— Халыҡ эшкә дәртләнеп килһен өсөн уңайлы шарттар тыуҙырабыҙ, сөнки хеҙмәткәрҙәрҙең тырышлығы менән генә уңыш-ҡаҙаныштарға өлгәшергә мөмкин, — ти Рәфис Таһир улы.\nБөгөн бында 200-ҙән ашыу кеше эшләй, 28 кеше юғары белемле, 60-тан ашыуы иһә махсус урта белемгә эйә. Хеҙмәт хаҡының юғары булыуы һәм ваҡытында түләнеүе лә күптәрҙе йәмғиәткә ылыҡтыра. Мәҫәлән, быҙау ҡараусылар бөгөн 27-28 мең һум эш хаҡы ала, ябай көтөүсенеке иһә 38 мең һум тәшкил итә.\nЙәмғиәт һөт, ит етештереп кенә ҡалмай, бында тәүлегенә ике мең тоннаға яҡын ит эшкәртеүсе комбинат, 10 тонна һөт эшкәртеү ҡеүәтенә эйә цех уңышлы эшләй. Үҙҙәре етештергән продукцияны һатыуға сығарыу өсөн хужалыҡтың ун фирма магазины бар, район халҡы ғына түгел, сит райондар ҙа сифатлы, тәбиғи продукцияны яратып һатып ала.\nЕтәкселек алға ҡарап йәшәй һәм эшләй, киләсәктә ер майҙанын 24 мең гектарға арттырып, мал һанын ишәйтеп, картуф үҫтереүҙе юлға һалмаҡсылар.\n— Алдынғы, тырыш һәм эшкә бөтмөр хеҙмәткәрҙәр булғанда, бер ниндәй ауырлыҡтар ҙа эшмәкәрлегебеҙгә ҡамасау була алмай, минеңсә. Ә беҙҙә эшһөйәрҙәр, һөнәренә мөкиббән бирелгәндәр бихисап, — тине Рәфис Таһир улы Бәҙретдинов.\n– Агросәнәғәт комплексы иҡтисадыбыҙҙың иң перспективалы үҫеш нөктәләренең береһенә әүерелә ала. Бер һанды ғына әйтеп китәйем. Республикала аҙыҡ-түлек баҙары һыйҙырышлылығы 350 миллиард һум самаһы тәшкил итә. Ә бөгөн иһә беҙ 170 миллиард һумлыҡ продукция етештерәбеҙ, йәғни ҡеүәтебеҙҙең яртыһынан аҙыраҡ. Шул уҡ ваҡытта әҙер аҙыҡ-түлек түгел, нигеҙҙә, сеймал тәҡдим итәбеҙ, өҫтәмә хаҡтан байтаҡ табышты юғалтабыҙ. Үҙебеҙҙә тәрән эшкәртеүҙе үҫтереү — агросәнәғәт комплексы алдында торған тәү сираттағы бурыс.\n...Фермер хужалығын аяҡҡа баҫтырыу өсөн күпме көс һалырға кәрәклеген күҙ алдына килтерәһегеҙме? Бында ныҡлы характерға, ихтыяр көсөнә эйә булыу шарт. Уңыштар һеҙгә һәм рәхмәт! Беҙ “Агросәнәғәт комплексы лидерҙары” программаһын ғәмәлгә индерәсәкбеҙ һәм агробизнес өсөн заманса белгестәр әҙерләйәсәкбеҙ.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын\nваҡытлыса башҡарыусы Радий ХӘБИРОВ.\nИл буйынса етештерелгән ауыл хужалығы продукцияһында Башҡортостандың өлөшө өс процент самаһы тәшкил итә, һәм Рәсәй төбәктәре араһында ул ошо күрһәткес буйынса етенсе урынды биләй.\nЙән башына тура килгән ауыл хужалығы продукцияһы Рәсәй буйынса йылына 34,4 мең һум тәшкил итһә, Башҡортостанда ошо күрһәткес 37,4 мең һумға етә.\nМәғрур тауҙарға ғына түгел, киң далаларға ла бай булған республикабыҙҙа сәсеү майҙандары өс миллион гектарҙан аша, һәм был майҙан Рәсәй баҫыуҙарының 3,9 процентын алып тора. Гектар ҙурлығы буйынса Башҡортостан ил төбәктәре араһында алтынсы урынды биләй.\nШулай ҙа аграр продукцияның яртыһынан ашыуын малсылыҡ тармағы бирә. Бер миллион баштан ашыу һыйыр малы өсөн Урал сабынлыҡтары иркен, һәм был тармаҡ биргән продукция ла йылына 200 мең тоннанан аша, бынан тыш һарыҡ һәм кәзә көтөүе һуңғы йылдарҙа биш процентҡа артты. Сусҡа ите лә беҙҙә йылына йөҙ мең тоннаға яҡын етештерелә. Ҡошсолоҡҡа килгәндә, ул – иң тиҙ үҫкән тармаҡтарҙың береһе, һуңғы ун йылда уның йыллыҡ продукцияһы 60 процентҡа артты.\nУчалы районының “Байрамғол” аграр фирмаһы, Саҡмағош районының “Базы” һәм Дыуан районының “Кировский” кооперативтары, Ҡырмыҫҡалы районының “Артемида” тоҡомсолоҡ хужалығы, Илеш районының “Урал” йәмғиәте һәм башҡа предприятиелар республикабыҙҙың ауыл тармағының ғорурлығы булып тора.\nБынан тыш, крәҫтиән (фермер) һәм шәхси ярҙамсы хужалыҡтар ҙа аҙыҡ-түлек баҙарында йылдан-йыл ышаныслыраҡ урын биләй бара, былтыр фермерҙар һәм халыҡ үҙ ихатаһында етештергән продукция 80 миллиард һумдан ашыу тәшкил итте.


Башҡортостан менән Австрия агросәнәғәт өлкәһендә хеҙмәттәшлек тураһында һөйләшеп килеште\n20 Ғинуар 2020, 11:25\n17 ғинуарҙа Берлинда 85-се «Йәшел аҙналыҡ-2020» халыҡ-ара күргәҙмәһе үҙ эшен башланы.\nФорумда Башҡортостандың хөкүмәт премьер-министры урынбаҫары – ауыл хужалығы министры Илшат Фәзрахманов етәкселегендәге рәсми делегацияһы ҡатнаша. Эшлекле программа барышында Илшат Фәзрахманов Австрияның федераль ауыл хужалығы, төбәктәр һәм туризм министры Элизабет Кестингер менән осрашты. Яҡтар ауыл һәм урман хужалығы, шулай уҡ туризм өлкәһендә хеҙмәттәшлек тураһында һөйләшеп килеште.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, уҙған йылдың ноябрендә Австрияла Башҡортостандың инвестиция һәм иҡтисади ҡеүәте менән таныштырыу сараһында өс документҡа ҡул ҡуйылды. Атап әйткәндә, «СБТ Агро» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте, «ДеЛаваль» акционерҙар йәмғиәте, Үрге Австрияның тоҡомло кәзәселек ассоциацияһы һәм Башҡортостандың ит союзы араһында республикала 10 000 баш һауын кәзәһенә иҫәпләнгән кәзәселек комплексы булдырыу буйынса инвестиция проектын тормошҡа ашырыу хаҡында килешеү.\nБашҡортостан Рәсәй экспозицияһы составында үҙенең иң яҡшы аҙыҡ-түлеген күрһәтә. Коллектив стендта «Башҡортостан аҙыҡ-түлеге» проекты һәм республиканың 12 предприятиеһы ҡатнаша. «Йәшел аҙналыҡ» — уникаль халыҡ-ара аҙыҡ-түлек, ауыл хужалығы һәм баҡсасылыҡ күргәҙмәһе. Сара Башҡортостан предприятиеларына продукцияны алға ебәреү өсөн төбәк, сит ил партнерҙары менән бәйләнеш булдырыу майҙансығы ул. Тотош донъяла аҙыҡ-түлек һәм эсемлек етештереүселәр ошо күргәҙмәне һатыу баҙары һәм һынау, шулай уҡ имиджды нығытыу өсөн файҙалана.\n«Йәшел аҙналыҡ-2020» 26 ғинуарға тиклем дауам итә.


Айрат Ғәскәров БР финанс министры вазифаһында ҡалды // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nАйрат Ғәскәров БР финанс министры вазифаһында ҡалды\n20:56, 5 августа 2010 Сәйәсәт\n2010 йылдың 4 авгусында Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Айрат Ғәскәровты БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – БР финанс министры итеп тәғәйенләү тураһындағы Указына ҡул ҡуйҙы.\nБиографик белешмә. Айрат Рафиҡ улы Ғәскәров 1963 йылдың 5 октябрендә Шишмә районының Шишмә эшселәр ҡасабаһында тыуған. Юғары белемле. Бөтә Союз финанс-иҡтисади институтын ситтән тороп тамамлаған, иҡтисад фәндәре кандидаты.\nХеҙмәт эшмәкәрлеген 1981 йылда БАССР-ҙың Финанс министрлығы иҡтисадсыһы булып башлай.\n1981-1983 йылдарҙа Совет Армияһында хеҙмәт итә.\n1983-1991 йылдарҙа — БАССР Финанс министрлығының ревизор-инспекторы, өлкән ревизор-инспекторы, төп ревизор-инспекторы, бүлек начальнигы урынбаҫары.\n1991 йылда —РСФСР Коммунистар партияһы Башҡортостан республика комитетының финанс-хужалыҡ бүлеге инструкторы.\n1991-1993 йылдарҙа — Башҡортостан идара академияһының план-финанс бүлеге начальнигы.\n1993-1995 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының финанс директоры.\n1995-2000 йылдарҙа — БР финанс министры урынбаҫары.\n2000-2002 йылдарҙа — Рәсәй Федерацияһы Пенсия фонды бүлексәһе – Башҡортостан Республикаһы буйынса Берҙәм пенсия хеҙмәте идарасыһы.\n2002-2008 йылдарҙа — Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары — БР финанс министры.\n2008 йылдан алып әлеге көнгә тиклем Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Премьер-министрының беренсе урынбаҫары — БР финанс министры булып эшләй.\nАйрат Ғәскәров — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған иҡтисадсыһы.


Хәбәрҙәр: Либерияла Эбола менән көрәш: үҙ теләге менән ярҙамға килеүселәрҙе өйҙәренә индермәйҙәр.\nЛиберияла Эбола менән көрәш: үҙ теләге менән ярҙамға килеүселәрҙе өйҙәренә индермәйҙәр.\nЭбола биҙгәгенең иң күп ҡорбандары Либерияла. Вафат булғандарҙың кәүҙәләрен врачтарҙан һәм үҙ теләге менән ярҙамға килеүселәрҙән торған махсус эпидемиологик бригада алып китә. Уларға урындағы хөрәфәттәрҙән тыш үҙ ғаиләләренең ятһыныуын да еңергә тура килә:\n“Мин эш башлағас, бөтә туғандарым, яҡындарым минән ситләшә башланы, хәҙер ҙә бик күптәр ҡурҡа,-ти Александр Ньянти.-Мин хәҙер үҙ өйөмә лә инә алмайым: ҡайтһам, ишекте лә асмайҙар, пластик һауытта ашарға ғына бирәләр.”\nАуырыуҙы әлегә ауыҙлыҡлай алмайҙар. Ғалимдарҙың фараз итеүенсә, октябрь аҙағына вирус таралыу ҡурҡынысы Францияла 75% тәшкил итә, Бөйөк Британияла- 50%.\nАуырыусылар араһында 6 Америка гражданины бар, тик уларҙың икәүһе генә әле АҠШ-та. Тәүгеһе- ауырыуҙы Либерияла йоҡторған АВС телеканалы операторы, ул бер нисә көн элек Техас штатына килтерелгән. Уның хәле хөртәйгән. Икенсеһе дүшәмбе ҡайтҡан, ул Небраска штатында дауаланасаҡ. Йәнә бер пациент Эбола биҙгәгенә оҡшаш симптомдар менән йоманан алып Вашингтонда карантинда. Ул күптән түгел Нигериянан ҡайтҡан.


Бөгөн Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы яңы составта эш башланы | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБөгөн Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы яңы составта эш башланы\n27 июня 2017 — 16:57 ГТРК «Башкортостан»\nОшо йәһәттән комиссияның беренсе ултырышы үтте. Унда республика үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе һайланды. Был вазифаға бер тауыштан йәнә Хәйҙәр Вәлиев билдәләнде. Ултырыш барышында Үҙәк һайлау комиссияһы рәйесе урынбаҫары һәм секретарь һайланды. Комиссия ағзалары тауышы менән был яуаплы вазифаларға Марат Ғәҙелов һәм Марина Долматова билдәләнде. Мәскәү менән тура бәйләнеш булдырылды. Рәсәй үҙәк һайлау комиссияһы ағзалары Башҡортостанда һайлау кампанияларының ғәҙел үтәсәгенә ышаныс белдерҙе һәм эштәрендә уңыштар теләне.


Республикала төҙөкләндерелгәндән һуң Юлай шишмәһе асылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nРеспубликала төҙөкләндерелгәндән һуң Юлай шишмәһе асылды\n13:02, 12 января 2016 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2016 йыл, 12 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Арина Рәхимҡолова/.\nБашҡортостандың Салауат районы Юныс ауылы янындағы билдәле Юлай шишмәһе төҙөкләндерелде. Бында биләмәне таҙартыу буйынса бер нисә өмә ойошторолдо, улаҡ һәм ҡойма ҡуйылды, тип хәбәр итә «Берҙәм Рәсәй» партияһының төбәк бүлексәһе. Шишмә башҡорт халҡының милли геройы Салауат Юлаевтың атаһы Юлай Аҙналин хөрмәтенә аталған.\n2016 йылда районда бөтәһе 16 ауыл биләмәһендә урынлашҡан йөҙҙән ашыу шишмә төҙөкләндереләсәк. Был сараларҙы «Таҙа һыу» проекты сиктәрендә «Берҙәм Рәсәй» партияһының урындағы бүлексәһе үткәрә. Әлкә ауыл советы хакимиәте башлығы Ишембай ауыл советы хакимиәте башлығына шишмә һыуы тултырылған символик көршәк тапшырҙы. Шулай итеп, «Йәшә, шишмә!» экологик акцияһы 2016 йылдың 26 сентябрендә Салауат Юлаевты иҫкә алыу көнөндә Салауат шишмәһендә тамамлана.\nТеги: төҙөкләндереү,берҙәм рәсәй


15 йыл һәм 15 команда\nӨфөлә "Шаяниум" - тапҡырҙар һәм шаяндар уйыны үтте. Тормошто үҙенсә күргән, кинәйәле шаяртҡан балалар тамашасыны көлдөрҙө лә, уйландырҙы ла. Экология йылына арнап уҙғарылған сара "Ағас тамырына ҡарап үҫә" девизы аҫтында үтте.\nҠасим Дәүләткилдиев исемендәге республика һынлы сәнғәт гимназия-интернаты уҡыусылары сәхнәгә сығырға әҙерләнә. Күптәре "Шаяниум"да тәүгә ҡатнаша. "Рәссамдар" командаһы исеменән үҙ гимназия-интернаты намыҫын яҡлаусылар, йылдың иң күләмле сараһына әҙерлекте бынан ике ай элек башлаған. Шуға ла улар финалда һынатмаҫына ышана. Ҡурҡыу тойғоһо ла юҡ кимәлдә.\n"Шаяниум" быйыл 15-се тапҡыр ойошторолдо. Сәхнәлә район этаптарынан финалға эләккән башҡорт гимназия һәм лицейҙары менән бер рәттән урыҫ мәктәптәренән 15 команда ҡатнашты. Сараның төп маҡсаты саф башҡортса һөйләшеү.\nШаяртыуҙар төрлө ине. Сәйәсәттән спорт өлкәһенә тиклем төртмә, шул уҡ ваҡытта нескә юмор тантана итте. Балалар хатта, баш ҡаланың төп проблемаһы - ҡар мәсьәләһен дә урап үтмәне.\nӘ инде "Шаяниум"дың быйылғы Гран-приһын Өфөнөң 102-се Башҡорт гимназияһының "Етегән плюс 1" командаһы яуланы. Йола буйынса "Иң яҡшы ҡатын-ҡыҙ" һәм "Иң яҡшы ир-егет" роле номинациялары ла тапшырылды. Был юлы уға Мөхәмәт Исҡужин исемендәге 136-сы башҡорт лицейының "Һупайлы дәрүиштәре" командаһынан Аделина Ғәлиәкбәрова менән Өфөнөң 44-се мәктәбенең "Ҡырғаяҡтар" командаһынан Фирҙәүес Арыҫланов лайыҡ булды.\n"Шаяниум" телевизион форматҡа ла төшөрөлдө. Уны телевизор ҡараусылар тиҙҙән республиканың төп телеканалы эфирында ла ҡарай аласаҡ.