Ағас өҫкә ауып килһә лә... » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Ағас өҫкә ауып килһә лә...\nАғас өҫкә ауып килһә лә... 09.11.2018 // Ауыл хужалығы\nУртаға һалып һөйләшерҙәй, төптән уйлап хәл итерҙәй мәсьәлә бихисап.\n“Ағас өҫкә ауып килә, ә беҙ уны өй төҙөү өсөн ала алмай интегәбеҙ...”, “Урман уртаһында тиерлек йәшәйбеҙ, ағас алыу өсөн әллә ҡайҙарға барып ҡағыҙ юллайбыҙ...”, “Ҡоро-һары алып ҡайтҡан өсөн дә күрше ауылдағы бер ағайҙы саҡыртып, штраф һалғандар...”\nКүп, бик күп ишетергә, уҡырға тура килде ошондай һүҙҙәрҙе, шундай йөкмәткеле хаттарҙы. Утын алыуға килгәндә, ауыл ерендә йәшәгәндәрҙең барыһы ла уның ни икәнен үҙ елкәһендә татыйҙыр. Хәйер, Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбировҡа ла тәүге эш сәфәрҙәренең береһендә үк Әбйәлил районының Ҡырҙас ауылы халҡы ошо турала әсенеп һөйләне.\n“Ылыҫлы ағас өсөн сиратта алты-етешәр йыл торабыҙ. Ауылда йәшәп, өйҙәрҙе ағастан төҙөү мөмкинлегебеҙ юҡ. Уның урынына шлаклы блоктан күтәрәбеҙ. Ауыл халҡы өсөн ағас бүлеү проблемаһы хәл ителеүен теләйбеҙ, хатта урман бүлеү ваҡыты ла ҡыҫҡартылһын ине”, — тине улар, күңелдәрен өйкәгән теләктәрен еткереп.\nҮҙ сиратында Радий Хәбиров проблеманы төбөнә төшөп өйрәнәсәген һәм шунан һуң ныҡлы ҡарарға килерен белдерҙе. Эйе, мәсьәләне ентекле үҙләштермәйенсә, ҡапыл ғына барыһын хәл итеп булмай. Үҙ сиратыбыҙҙа беҙ ҙә был проблемаға ҡағылып, айышына төшөнөргә тырышайыҡ.\nБелмәйем, ожмах ниндәй булалыр. Шулай ҙа ер йөҙөндә Хоҙай яралтҡан “ожмах” бар. Ул – һәр кемдең тыуған ере. Әҙәм балаһы сүллектә донъяға килһә – уныҡы шунда, мәңгелек боҙлоҡ ятҡан ерҙә тыуып, төньяҡты төйәк итһә – шунда. Беҙҙе йыш ҡына “икенсе Швейцария” тиҙәр, тәбиғәтен тиңләйҙәр. Юҡ, бәлки, улар икенсе Башҡортостандыр?! Беҙ сикһеҙ илебеҙҙең йөрәге булған Уралда йәшәйбеҙ. “Ура-ал!” Шуның менән барыһы ла әйтелгән. Урманы, тауҙары, йылғалары... Тәбиғәтенә күрә тырыш кешеләре, сәмле, дуҫ йәшәгән берҙәм халҡы. Ошо уҡ тәбиғәткә күрә – кәсебе, йәшәү рәүеше, көнитмеше.\nТимәк, урман да – беҙҙең йәшәйешебеҙ. Уның Башҡортостандың 40 процентҡа яҡын майҙанын, йәғни 5,7 миллион гектарын алып тороуы ла күп нәмә тураһында һөйләй. Һәм... шул уҡ ваҡытта: “...Сиратта алты-етешәр йыл торабыҙ. Ауылда йәшәп, өйҙәрҙе ағастан төҙөү мөмкинлегебеҙ юҡ...”\nКонституция буйынса ла, ябай әхлаҡи ҡанундар нигеҙендә лә “Ер аҫты һәм өҫтө байлыҡтары – халыҡтыҡы”. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, гелән генә улай булмай шул. Күптәребеҙ күҙаллағанса, туранан-тура, тимәксемен. Ошо байлыҡтарҙы барып ҡына киҫә, ҡаҙып ала, ташый, бүлешә алмайбыҙ.\nУларҙы сығарған, киҫкән, эшкәрткәндәр бар. Шуға ла беҙгә был байлыҡ һалымдар аша юл төҙөү, һаулыҡ һаҡлау, аяҙ күк һәм үҙебеҙ белмәгән башҡа нәмәләр булып әйләнеп ҡайта. Ә инде күпме һалым һалыуҙары, сәләмәтлегебеҙҙе нисек хәстәрләүҙәре, юлдарҙың ҡайһылай булыуы – икенсе мәсьәлә.\nХалыҡтың урманға кереп, ҡороған ағас ҡырҡа, йығылғандарын утынға ала алмауы 2006 йылда ҡабул ителгән Рәсәйҙең Урман кодексы нигеҙендә башланғандыр. Хәйер, күбебеҙ уҙған быуаттың 60-70-се йылдарында барлыҡҡа килгән хужалыҡ итеү системаһына өйрәнеп бөткәйнек бит. Ул сағында урмандар “квадраттар”ға бүленеп, һәр майҙансыҡ өсөн айырым урмансы, егерь яуап бирә торғайны. Шул саҡта “санитар киҫеү”, кәртәһен – кәртәгә, буралығын – буралыҡҡа, йәғни урмандың “етеүе”нә, төҙөлөш өсөн барышына ҡарап киҫтереү, көйләү ҙә булды. Хатта урмансылар миндек әҙерләү, ҡайын бөрөһө, шыршы тубырсыҡтары йыйҙырыу менән дә шөғөлләнде.\n“Киҫ. Үҫкәненә генә теймә!”\nЯңы Урман кодексы иһә бар өҫтөнлөктө ҡуртымсыларға (арендатор) бирҙе. Юҡҡа ғына уны ҡабул иткәс тә “шау-шыу” тыуып алманы: йәнәһе, яңы законды иҡтисадсылар, юристар күҙлегенән генә сығып ҡабул иткәндәр, сит илдә бындай алым бара, беҙҙә юҡ... Ысынлап та, тәү ҡарашҡа шулай һымаҡ, сөнки элекке, алда әйтелгән урман хужалығы системаһында Башҡортостан буйынса ғына ла 12 меңләп кеше (башлыса урман эшен белгән тәжрибәле белгестәр) хеҙмәт итһә, бөгөн – өс меңдән дә кәмерәк. Әйтергә кәрәк, иңдәренә алған ауыр эште улар намыҫ менән башҡара.\n“Урманға кереп, ҡоро-һары алып булмай”ға килгәндә, тарихта бындай хәлдәр булды. Оло быуын һуғыш йылдарында, хәйер, унан һуң да ҡоро ботаҡ та алып сыға алмағанын яҡшы хәтерләй. Тик 60-сы йылдарҙа ғына диләнкә бүлеү, ағасты санитар ҡырҡыуҙар башлана.\nЯңы кодекс ҡабул ителгәс, күп кеше аптырашта ҡалды: ни өсөн һуң сереп ауырға торған, хатта ҡолаған, ҡороған ағастарҙы яғырға ла алып булмай? Сереп ята, тик тотона күрмә! Йөрәк әрней, күңел һыҙлай... Урман кодексында ҡороған (сухостой), ятҡан (валежный) ағастарға ҡарата асыҡлыҡ индерелмәгәйне. Ундайҙарҙы тик утын әҙерләүгә һәм айырым участканы “деловой” өсөн ҡуртымға алғанда ғына алырға мөмкин булды (Рәсәй Урман кодексының 32-се статьяһы).\nУйлап ҡараһаң, мунса яғыу өсөн йылына дүрт-алты кубометр утын алырға ғына ла күпме тупһа аша атларға, документ юлларға кәрәк бит! Бындай алым урманды ваҡытында таҙартыуға ла ҡамасауланы. Был үҙ сиратында янғын хәүефе аҫтына ҡуйҙы. Шулай булыуға ҡарамаҫтан, ошо уҡ кодекстың 33-сө һәм 11-се статьялары халыҡҡа “ағас булмаған ресурстар”ҙы бушҡа һәм үҙ ихтыяжы өсөн теләгәнсә йыйыуҙы тыйманы.\nНиһайәт, быйыл Рәсәй Урман кодексының 32-се статьяһына үҙгәреш индерелде. Уның икенсе өлөшөндәге “относится” тигән һүҙ артынан “валежник” тигәне генә өҫтәлгәйне, ҡоро-һары “ағас булмаған урман ресурстары”на (“к недревесным”) әйләнде лә ҡуйҙы. Рәсәй Президенты Владимир Путин 18 апрелдә ҡул ҡуйған закон киләһе йылдың башынан, 2019 йылдың 1 ғинуарынан, үҙ көсөнә инә. Әйҙә, үҙең өсөн йый, киҫ, рәхәтлән, тик үҫеп ултырғанына ғына теймә! Ана шуныһы урман һаҡлаусыларҙы һағайта ла...\nӨй һалыуға килгәндә...\nРәсәй Урман кодексының 30-сы статьяһына һәм “Башҡортостан Республикаһында урман мөнәсәбәттәрен көйләү” республика Законына (20.11. 2007 йыл, № 486-з), шулай уҡ кешеләрҙең ағасты үҙ мәнфәғәттәре өсөн файҙаланыуға алғанда һатыу-һатып алыу килешеүен төҙөү тәртибенә (Башҡортостан Хөкүмәтенең 2010 йылдың 1 апрелендәге ҡарары менән раҫлана) ярашлы, граждандар ағасты яғыулыҡ маҡсатында, төҙөлөш өсөн әҙерләй ала.\nШуныһын да билдәләргә кәрәк: үҙ мәнфәғәттәрең өсөн әҙерләнгән ағас башҡа кешегә күсергә йәки бирелергә, һатылырға тейеш түгел. Ошонда уҡ нормативтар ҙа ҡаралған. Әйтәйек, шәхси йорт төҙөү өсөн 25 йылға бер тапҡыр 110 кубометр ағас бирелә. Өйҙә ремонт, яңыртыу үткәреүгә биш йылға бер тапҡыр 25 кубометрға саҡлы. Йорт алды, ҡаралты төҙөлөшө өсөн биш йылға бер тапҡыр – 50 кубометр, уларҙы ремонтлауға өс йылға – 15 кубометр, өйҙө һәм ҡаралтылағы башҡа төҙөлөш объектын йылытыуға (утынға) йыл һайын 20 кубометр ҡаралған. Шунан уйлап ҡарайыҡ инде: был ғаиләле йәки айырым йәшәгән кешегә аҙмы?\nЭйе, закон бар. Хоҡуҡ күрһәтелгән. Тик башҡа мәсьәлә тыуа: барыһы ла урманлы төбәктә йәшәйме лә барып ағас әҙерләү ҡулынан киләме? Ғөмүмән, өй һалыу өсөн ылыҫлы ағас етәме?\n– Киҫергә рөхсәт ителгән урманда ылыҫлы ағас тик ун процент ҡына тәшкил итә, – тигәйне был йәһәттән бер интервьюһында Башҡортостандың урман хужалығы министры Марат Шәрәфетдинов. – Уның да яртыһынан күбеһе ҡуртымсыларҙа. Билдәле күләмде беҙ “Домокомплект” дәүләт программаһына резервлайбыҙ, янғындан ҡаза күргәндәрҙе тәү сиратта тәьмин итәбеҙ. Асылда беҙҙең барлыҡ урман ҡатнаш, хатта Бөрйән, Белорет райондарында ла. Элек сиратты ағасты алып һатып ебәргәндәр арттыра ине. Беҙ улар менән көрәштек, штраф санкциялары ҡулланылған судтар булды.\nХәҙер ағас алыу тәртибе асыҡ, “Электрон сират” индерелде. Документтарҙың барлыҡ этапта үтеүен ҡарарға мөмкин...\nХәүеф, сетерекле мәсьәләләр\nУрман өсөн иң хәүефлеһе айырым кешенең балта тотоп, үҙенә кәрәк ағасты йығыуы түгелдер. Хәйер, барыһын законға ярашлы эшләп була. Әйтелгәненсә, килешеү төҙөп йәки яңы йылдан башлап бушҡа ҡоро-һары йыйып. Иң ҡурҡынысы – янғындар. Уныһы ла тәү сиратта кешегә бәйле. Быйыл, мәҫәлән, 148 янғын осрағы теркәлһә, шуның 122-һе кешенең вайымһыҙлығы, иғтибарһыҙлығы сәбәпле.\nБашҡортостандың ҡырҡ процентҡа яҡын майҙаны урман менән ҡапланған, тинек. Фондтағы дөйөм запастың 55 процентын өлгөргән һәм ваҡыты үткән урмандар тәшкил итә. Тора-бара уларҙың да сифаты насарая. Бөгөн тик 30-33 процентында ғына эш бара. Төп сәбәп – барлыҡ ил буйынса һымаҡ уҡ урман юлдарының булмауы. Шунан һуң, эре эшкәртеүсе предприятиелар Өфөлә урынлашҡан. Алыҫтан сеймал ташыу ҡиммәткә төшә. Урындарҙа эшкәртеүсе цехтар асырға кәрәк. Был мәсьәлә буйынса сентябрҙә республика Хөкүмәтендә 2030 йылға тиклем төбәктә урман сәнәғәте комплексын үҫтереү стратегияһы ҡаралды.\nУрман хужалығы, сәнәғәте өлкәһе һәм ерҙең йәшел ҡалҡанын һаҡлау – бик ҡатмарлы мәсьәлә. Һәр нәмәне уйлап эш итеүҙе, шул уҡ ваҡытта халыҡ тарафынан да аңлауҙы талап итә...\nБашҡортостан урман хужалығы министры ярҙамсыһы:\n— Өй төҙөү өсөн ағас алыу мәсьәләһе буйынса беҙгә йыш мөрәжәғәт итәләр. Документтарҙы ҡайҙа, нисек тапшырыу хаҡында ла һорайҙар. Иң тәүҙә шуны әйтер инем: һәр дүшәмбе киске сәғәт 5-тән 6-ға саҡлы министр халыҡты ҡабул итә. Бының өсөн 8 (347) 218-14-10 телефоны буйынса алдан шылтыратып яҙылырға кәрәк. Ҡыҙыҡһындырған төрлө мәғлүмәтте министрлыҡтың сайтынан да алырға була.\nШулай уҡ етәкселек ай һайын график буйынса бер районға сыға, халыҡ менән осраша, һорауҙарға яуап бирә. Бынан тыш, ведомствоның төбәк диспетчеры тәүлек әйләнәһенә эшләй, 8 (347) 218-14-14 телефонына шылтыратырға мөмкин. Шәхси һорауҙар буйынса ла мөрәжәғәт итә алаһығыҙ. Ғөмүмән, беҙҙең ишектәр һәр кемгә асыҡ, бәйләнешкә сығыу өсөн мөмкинлектәр етерлек.\nТырыш хеҙмәт килтерер хөрмәт 21.11.2018 // Ауыл хужалығы\nМәсетле эшсәндәре тормошто яҡшыртырға ынтыла. Яңыраҡ Өфөлә “ВДНХ-Экспо” күргәҙмәләр комплексында...\nКөнбағыш баҫыуҙары бушаны 19.11.2018 // Ауыл хужалығы\n“Үҙәк” МТС-ының “Еҙем” бүлексәһе механизаторҙары көнбағыш урыуҙы тамамланы....\n“Зариф икмәге”нә сират оҙон 16.11.2018 // Ауыл хужалығы\nОҫталар тәмле ризыҡтың серен белә. Икмәк – иң изге, ҡәҙерле ризыҡ. Ниндәй генә табын ҡорһаҡ та,...\nҮҙебеҙҙекен һайлайбыҙ! Башҡорт балы, ҡымыҙы... Тағы ла? 16.11.2018 // Ауыл хужалығы\nИт, һөт ризыҡтары, ҡымыҙ, бал... Республикабыҙҙың төрлө райондарынан, хатта Рәсәйҙең башҡа...\nҺарай тулы иген-мал – күкрәктәрҙә дан-миҙал 14.11.2018 // Ауыл хужалығы\nСтәрлетамаҡ эшсәндәре миҙгел һөҙөмтәһенән ҡәнәғәт. Себеште көҙ һанайҙар тигәндәй, ауыл хужалығы...\nНефтекамала ит күпме тора? 13.11.2018 // Ауыл хужалығы\nНефтекама ҡалаһының “Октябрь” кинотеатры алдындағы майҙанда ике аҙнаға бер тапҡыр ауыл хужалығы...\n“Иген фабрикаһы”ның тарихы юйылмай 13.11.2018 // Ауыл хужалығы\nҠасандыр Баймаҡ районының Ленин орденлы “Йылайыр” совхозы Башҡортостанда ғына түгел, илебеҙҙең...\nАуыл халҡына ни кәрәк? 13.11.2018 // Ауыл хужалығы\nЯңауыл районының Эткенә һәм Байғужа ауыл биләмәләрендә “Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү”...\nЙүнселдәр йүнен таба, хатта сыр етештерә 13.11.2018 // Ауыл хужалығы\nЯңы эш башлаусыларға һәр йәһәттән ярҙам күрһәтелә . Иглин районы – иҡтисади йәһәттән бик уңайлы,...\nБыл аҙыҡ үтемлеме? “Беҙҙең бренд” күрһәтер 11.11.2018 // Ауыл хужалығы\nРеспубликабыҙ фермерҙары экологик йәһәттән таҙа һәм сифатлы аҙыҡ етештерә. Үкенескә күрә, халыҡ...\nХәлилдең еңеүе – берҙәмлеккә дәлил 09.11.2018 // Ауыл хужалығы\nМәғлүм булыуынса, күптән түгел республикала киң ҡолас алған “Иң матур ауыл” конкурсына йомғаҡ...\nДәүләтбаевтың дәүләте ныҡлы 06.11.2018 // Ауыл хужалығы\nХужалыҡ етәкселеге егәрлеләрҙе дәртләндереүҙең төрлө алымдарын ҡуллана. Ауылда шөғөлдөң юҡлығына...


“Агро МТС” йәмғиәте игенселәре тәүгеләрҙән булып яҙғы сәсеүҙе тамамланы\nАуыл хужалығы бүлегенең агрономия хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса, 14 майға ҡарата 30310 гектарҙа сәсеү эштәре башҡарылған, был планға ҡарата - 54 процент. Сәсеү буйынса беҙҙең район алдынғылар рәтендә килә.\nӘлшәй аграрсылары 18844 гектарға (56 процент) – яҙғы иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар, 6600 гектарға (59 процент) – көнбағыш, 750 гектарға (72 процент) – горчица, 2728 гектарға (64 процент) – шәкәр сөгөлдөрө, 200 гектарға (100 процент) – етен, 1188 гектарға (77 процент) рапс һәм 700 гектарға (41 процент) ноҡот борсағы сәсте.\nБыйылғылай һуңлап килгән көйһөҙ яҙ илке-һалҡы эшләүҙе яратмай. Уның бындай үҙенсәлеген белеп, игенселәр был көндәрҙә бөтә көсөн һалып хеҙмәт һала. “Агро МТС” ауыл хужалығы предприятиеһы аграрсылары ла сәсеүҙе йылдам алып барҙы. Звенолар ойошҡан төҫтә, аныҡ һәм етеҙ эшләне. Шунлыҡтан улар сәсеүҙе ҡыҫҡа сроктарҙа тамамланы. 320 гектарға бойҙай, 374 гектар арпа, 140 гектар шәкәр сөгөлдөрө, 361 гектарға көнбағыш сәселгән, ужым культураларын өҫтәмә туҡландырыу 392 гектарҙа 100 процентҡа үтәлгән.\n- Бөйөк Еңеү көнө беҙҙең өсөн икеләтә байрам булды. 9 майҙа, бөтә ил халҡы үҙ ҡаһармандарын иҫкә алғанда, беҙ ҙә баҫыуҙа фиҙакәр эшләп, сәсеүҙе уңышлы тамамланыҡ. Тыныс тормош хаҡына атай-олатайҙарыбыҙ һәм ҡарт олатайҙарыбыҙ хатта ғүмерҙәрен ҡорбан иткән, бөгөн был эшкә игенселәр ҙә үҙ өлөшөн индерә, - ти “Агро МТС” йәмғиәте баш агрономы Минзакир Килдеғолов.\nВаҡыт көтмәй. Сәсеү эштәрен етеҙ алып барырға кәрәк, сөнки яҙғы көн йылды туйҙыра. Был хужалыҡ эшсәндәренең матур өлгөһөнә башҡалар ҙа ҡушылыр, тип ышанабыҙ.\n“Хәҙер коллегаларыбыҙға ярҙам итәсәкбеҙ!”. Бүлексә управляющийы Мансур Мөсәүир улы һәм тракторсы Ирҡәт Мөсәүир улы Хәйруллиндар баш агроном Минзакир Килдеғолов (уртала) менән.


Өфө - ғәжәп ҡала. Үҙенең йөҙәрләгән йыл тарихы эсендә ул Рус дәүләтенең иң көнсығыш нөктәһе лә, Коминтерн үҙәге лә булып өлгөрә. Яҡын-тирәләге ауылдарҙы берләштергән ҡала әле лә булһа биҫтәләргә бүленеп, уларҙың үҙенсәлеген һаҡлай. Ике быуат элек төҙөлөп, ҡыйшайып бөткән ағас өй янында егерме ҡатлы таш һәм быяла йорт тороуы аптырарлыҡ түгел. Өфө - тарих һаҡсыһы. Был ҡала урамдары әле һаман ағас ҡырҡыусы Ириада Чижованың модалы итек тауыштарын, Аксаковтарҙың уйланыуҙарын, Бабичтың йылмайыуын, Долорес Ибаррури сығыштарын, Рәми Ғарипов ярһыуын һаҡлай...\nКатоликтар үҙәге Ватикан булһа, Рәсәй мосолмандары үҙәге булған Өфө үҙ эсенә 1700 Ватиканды һыйҙыра, әммә шул уҡ ваҡытта ун ике йыл буйына бер мәсетте төҙөп бөтөрә алмай. Был ҡаланы кәмһетеү түгел, саҡрымдарға һуҙылған тығындары ла, ямғырҙан һуңғы бәшмәк кеүек үҫкән рэперҙары ла Өфөнөң ҡабатланмаҫ йөҙөн булдыра. Ул йөҙҙө һәр кем үҙенсә күрер. Кәйефеңә ҡарап баш ҡала урамдарында Һомайғошто ла, шүрәлене лә осратырһың. Берәүҙәр Өфөнө тиң күрмәй ситкә күсә, икенселәре бында илһам ҡанаттарында осоп килеп һуңғы төйәген таба. Тау башында балҡыған был ҡала шул тауҙан тәгәрәтеп төшөрөп йәрәхәтләүе лә, Салауаттың атына ултыртып иркәләтеүе лә ихтимал. Миллиондан ашыу кеше йәшәгән ер, бер-береһен ғүмерҙә осратмаясаҡ егет һәм ҡыҙҙарҙы бер подъезда йәшәтә ала...\nЭйе, Өфө - тарих һаҡсыһы. Миллионлаған яҙмыш тарихы, ҡыуанысы, ҡайғыһы бында аяҡ аҫтында ятҡан ташта, стена булып ҡатҡан ташта, ҡәбер өҫтөн баҫҡан ташта яҙылған. Мин Өфөгә ғашиҡ. Һеҙ ҙә уны яратырһығыҙ тип, ышанам.\nДим трамвай рельстары буйлап атлап, ҡуртымға йәшәгән йорт ҡапҡаһына барып төртөлдө. Ҡойоп үткән ямғырҙан һуңғы ағас өй ҡарайып, тағы ла ҡотһоҙораҡ ҡиәфәткә ингән. Ҡыйыҡ булып хеҙмәт иткән тутыҡҡан ҡалай ҡыйыҡ елгә бөгөлөп, ҡунағын сәләмләп ҡуйҙы. Си Цзиньпин урамында йәшәүе еңелдән түгел. Ҡапҡа артынан ғына бында таңдан алып трамвай йөрөй, ул үткән саҡта люстра ғына түгел, иҙән таҡталары ла ритайымға төшә. Етмәһә, Өфө тауҙарҙа нигеҙләнгән, биллаһи бында метро түгел, фуникулерҙар төҙөү отошлораҡ.\nУрамдың нисек урынлашыуына ҡарап, автомобиль менән дә йортоң алдына килеп етә алмаҫһың. Үҙ торошо менән Си Цзиньпин урамы бөлгөнлөккә төшкән ауылды хәтерләтә. Совет осоронда уны перспективаһыҙ тип атарҙар ине. Тау битләүендә теҙелгән шәхси йорттар ҡаршылағы уба башында үҫкән күп фатирлы яңы йорттар менән күҙгә-күҙ ҡарашып ултыра. Икеһе лә бер-береһен күрмәҫкә тырыша, әммә Димгә ул ҡәҙерле, сөнки төнгө йондоҙҙарҙы шул йорттағы фатирҙарҙың уты алыштырған.\nФәлән ауылдағы кеүек үк Си Цзиньпин тотҡондарының да үҙ иҫтәлекле урыны бар. Тик был ерҙе туристарға күрһәтмәҫһең, урындағылар үҙҙәре лә уны оноторға һәм күрмәҫкә тырыша, әммә баҡса артында киңәйеп ятҡан бысраҡ күлгә иғтибар итмәй булмай. Күл - матур һүҙ, әммә уға артыҡ хәрефтәр өҫтәлеү менән күләүеккә әйләнеүен онотмаҫҡа кәрәк.\nБер нисә йыл элек күп ҡатлы йорттар менән бергә ҡалҡа башлаған йырындағы бысраҡ һыу бөгөн шәхси милекселәр һәм төҙөлөш компанияһы араһында ҡупҡан низағ сәбәпсеһе. Күлгә аҡҡоштар эйәләһә - бер хәл, унда баҡалар йәшәүе күңелде ҡыра. Ауылдағылар (шәхси йортта йәшәүселәрҙе шулай атарға булдым) компания хужаһының кәрәгенә бирергә шат булыр ине лә, замдар артына йәшенгән эшҡыуарҙы ҡайҙан табырһың? Эшҡыуар ҙа был йорттарҙы емереп, үҙенекен төҙөр ине, халыҡ аҡсаһын күп һорай, кеме бөтөнләй күсергә риза түгел. Бына шулай: берәүҙәре сереп барған йорттарына, икенселәре һимерә барған кеҫәһенә йәбешеп йәшәй бирә.\nДим тупһаһын шығырлатып йортона инде. Өй эсендә тыштағы кеүек үк ҡурҡыныс күренеш түгел. Ни бары кухня һәм бер бүлмәнән ғибәрәт торлаҡ бай өләсәй көнкүрешен хәтерләтә. Бында сылтыр шишмә моңон һаҡлаған гәлсәр сервис төпләнгән сервант та, тышлыҡты тишеп сыҡҡан пружиналар буйынса кешенең нисек ултырыуын билдәләп булған ҡәнәфи ҙә, калейдоскоп һүрәтен мәңгеләштергән келәм дә бар. Гипстан яһалған Ленин бюсы ғына етмәй, ҡалғанында Дим - өлгөлө пионер. Һәм һәр намыҫлы пионер кеүек, ул иртәһен физик күнегеүҙәр эшләп, ә кистәрен киләһе көнгә тамаҡҡа бешереп үткәрә. Башҡаларға оҡшамаған бер генә йолаһы бар. Көн һайын киске ун бер тулғас, ул өйөнөң утын өс тапҡыр һүндереп, кире тоҡандыра. Аҙаҡ йырын аша ҡаршылағы убала урынлашҡан күп ҡатлы йорттоң дүртенсе ҡатындағы бер тәҙрәнән ошондай уҡ яуап килә. Гөлдөң яуабы. Шул уҡ Гөл фекеренсә, Дим менән улар иң яҡшы дуҫтар. Рәйес Түләктә нисек әле: "Ике дуҫтың береһе ҡол була"? Был осраҡта Дим - Гөл һипкән нур ҡоло. Көнө-төнө шул нурҙа наҙланып йәшәр ине лә, һәр яҡшы егет кеүек үк, ул- мәңгелек дуҫ ҡорона ингән әҙәм.\nГөл менән дуҫлыҡ Димгә файҙаға ғына. Йыш осраҡта ҡыҙ трамвай туҡталышына сыҡҡан саҡта Димдең тәҙрәһен шаҡып, уны уятып ҡуя. Уянмай ни! Аҙна үтеү менән теләһә ниндәй будильник тауышына өйрәнеп була, ә күңелгә хуш ҡыҙҙың туҡылдатыуына нисек йоҡлап ҡалмаҡ кәрәк? Ҡайһы саҡ Дим үҙе иртәрәк тороп, туҡталышҡа барған Гөлгә тәҙрә аша сәй яһап бирә. Ярым шаяртыуҙарға ҡоролған әңгәмәнән тыш, иртәнсәк кәйеф булдырырға башҡа бер ни кәрәкмәй ҙә. Был кистә лә Дим ун бер тулыу менән ут менән шаярып алды, тик өсөнсөгә лампочканы тоҡандырыу менән ул үҙе кире һүнергә ашыҡты. Түбәлә үҫкән "грушаның" нәҙек ҡылы бындай ҡыҙыу егеттең ялҡынлы сәләменә түҙмәне. Өҙөлдө. Теге ярҙан яуап килгәс тә Дим ут йүнәтергә тотондо. Лампочка соландағы тумба тартмаһының береһендә бар, шикелле...\nҮҙ уйҙарына сумған Дим күл яғынан килгән ҡысҡырыуҙы баштан уҡ ишетмәне, шикелле. Ул шымып ҡалғас ҡына ниҙәндер һиҫкәнә башланы. Бер нисә секундтан һуң ҡысҡырыу ҡабатланды. Өсөнсөгә ул тағы ла ярһыуыраҡ яңғыраны. Сусҡа һуйғандарын ишеткәнегеҙ бармы? Тауыш шундайға оҡшаған. Уның ҡыҙҙыҡымы, малайҙыҡымы икәнен дә билдәләп булмай. Ҡараңғылыҡта тумбочка аҡтарған Дим урынында ҡатып ҡалды. Был саҡта уның тәнендәге ҡан да йөрөшөнән туҡтағандыр, бәлки. Ярты минуттан һуң тауыш тынды, уны күрше-күлән эттәренең өрөүе алыштырҙы. Ә Дим был кисен лампочкаһын алыштырмайынса йоҡларға ятты...\nДоң-доң-доң! Ишеккә шаҡыу менән тәҙрәгә шаҡыу нимәһе менән айырыла? Тәҙрәнеке - нығыраҡ йәнгә тейә. Айырыуса, иртәнсәк. Дим форточкаһын асып, Гөлдө сәләмләне.\n- Тағы бер минут, һәм был иртәң мине күрмәйенсә башланыр ине. Ниңә шулай оҙаҡ йоҡлайһың? Туҡылдатып тороп бармаҡтарым ауыртып бөттө.\n-Һаумыһығыҙ, Тамара инәй! - Дим, күрәһең, кемгә һәм кем туҡылдатҡанын асыҡларға сыҡҡан күршеһе менән иҫәнләште. - Ниңәлер, бөгөн ҡаты йоҡлағанмын, төнөн күҙ ҙә йома алмай яттым шул,- егеттең хәтеренә үткән кистәге тауыштар төштө. - Сәй тәҡдим итеп торма, былай ҙа һине уятам тип оҙаҡ тороп ташланым. Трамвай ҙа килә, бөгөнгө беренсе параға һуңларға ярамай. Пока! - Гөл рюкзагын ҡулына алып йүгереп китте. Бахыр студент, шәмбе көн беренсе дәрескә бара.\nТамара әбей аяғы аҫтына өс тапҡыр төкөрөп, ҡапҡаһына ниндәйҙер үлән бәйләмен элеп ҡуйҙы. Дим артыҡ күҙәтеүҙәргә бирелмәй, ҡорғанын тартып, кире әүен баҙарына юлланды. Төнөн ысынлап та йоҡо теймәне шул.\nДоң-доң-доң! Карауат янындағы ултырғыста ятҡан яңы лампочка иҙәнгә тәгәрәп төшөп ярылды. Доң-доң-доң! Бығаса күҙҙәрен дә асырға йыбанып ятҡан Дим йылмая-йылмая ҡорғанын асты. Тик тәҙрә аша Гөл нуры түгел, полиция машинаһының мигалка нуры күҙгә салынды. Ҡояш байый, был әҙәмдәр ҙә байырға килгәнме икән?\n- Һаумыһығыҙ, участка полицияһы Ахунйәнов. Был һеҙҙең йортоғоҙмо?\n- Эйе, әй, юҡ. Мин бында ҡуртымға йәшәйем.\n- Исемең кем һуң?\n- Ҡара, Дим, кисә киске ун бер тирәһендә нимә эшләнең? Бында булдыңмы?\n- Эйе, йоҡлай инем.\n- Әле нимә эшләнең? Оҙаҡ асманың.\n- Әле лә йоҡлай инем,- Дим бер аҙ уңайһыҙланып ҡуйҙы.\n- Сәйер, бик сәйер... Йоҡланым, тиһең. Йоҡо аралаш бер ниндәй ҙә тауыштар ишетмәнеңме? Бәлки, кемдер ҡысҡырғандыр?\n- Юҡ, мин кисә бер тәүлек эштә булғандан һуң арып ҡайттым да шунда уҡ йоҡларға яттым. Бер нәмә лә ишетмәнем. Ә нимә булды?\n- Ҡаршылағы күп фатирлы йортта йәшәгән 12 йәшлек малай юғалған. Беҙ, ғәҙәттә, өс көн үтмәйенсә кеше юғалыу тураһында ғариза ҡабул итмәйбеҙ, әммә бөгөн һинең өйөң тапҡырында ғына, күлдә уның кейем киҫәктәре табылды. Яҡын-тирәләге йорт хужалары киске ун бер тирәһендә ҡысҡырыу ишеттек, тиҙәр. Ә һин, тимәк, ишетмәгәнһең?\n- Әйттем бит, ишетмәнем...\n- Индерәһеңме, өйөңдө ҡарап сығырға ине.\n- Рәхим итегеҙ!\nЛейтенант аяҡ кейемен сисеп тормай, бүлмә уртаһына үтте. Офоҡ артына йәшенә башлаған ҡояш яҡтыһы күҙҙе ауырттыра. Ахунйәнов ут тоҡандырырға тип һүндергескә баҫты. Люстраның яуабы юҡ.\n- Утһыҙ ултыраһыңмы әллә? - тине ул ҡайышында эленеп торған фонарикты ысҡындырып.\n- Эйе, кисә лампочканың ҡылы өҙөлдө, бороп ҡуйырға яңыһын әле алманым.\nАхунйәнов фонарик менән яҡтыртып, күҙе менән бүлмәне тентеүен дауам итте. Бер-ике тапҡыр карауат янында ярылып ятҡан лампочкаға ҡарап-ҡарап алды ла, Димгә боролоп өндәште:\n- Ҡарале, минең телефон номерын яҙып ал, бер-бер хәл булһа, шунда уҡ шылтыратып хәбәр ит. Бында минең күҙ-ҡолағым бул.\nЛейтенант номерын яҙҙыртҡас та, хушлашмайынса, өйҙән сығырға итте. Ишек төбөндә ниҙер хәтерләп туҡтаны ла, кире боролоп, өҫтәлдә ҡағыҙ ҡалдырҙы. Баяғы малайҙың фотоһы һәм ҡылыҡһырламаһы. Дим уға ҡарамаҫҡа тырышып, брошюраны сүп-сар кәрзиненә ташланы.\nБөтөнләй ҡараңғылай башланы. Яҡындағы көнкүреш тауарҙары магазинына барып етеп, яңы лампочка алырға кәрәк. Ә бәлки, солан тумбочкаһында тағы берәү барҙыр? Юҡ, Дим уны асып та торманы. Уға тышҡа сығыр өсөн һылтау кәрәк. Былай ҙа ҡасандан бирле саф һауа һулағаны юҡ. Асыҡтырған да, бешеренә башлаһаң - төн етә, ә лампочка үҙенән-үҙе янып китмәҫ.\nЭңер. Офоҡ был мәлдә ғәжәп төҫтәргә буялып, төрлө сүрәттәргә инә. Ҡаршылағы ике күп ҡатлы йорт булмаһа, күренеш тағы ла матурыраҡ булыр ине. Уң яҡтағы, төҙөлөп бөткәне һәм кешеләр йәшәгәне, инде үҙ уттарын тоҡандырған, ә һулдағы - әле төҙөлөп бөтмәгәне, тәҙрә булырға тейешле урындан ҡояш нурын үткәреп, пейзажға ниндәйҙер йәм өҫтәй, тип әйтергә була. Дим ишеген бикләп, боролоу менән ҡолап китә яҙҙы, тупһа төбөндә генә Тамара әбей артыш яндырып өшкөрөнөп йөрөй. Си Цзиньпин урамында ҡапҡа, ҡоймалар тыш яҡтан ғына бар ул. Ә урам эсендәгеләре күптән сереп бөткән, кемелер бөтөнләй төҙөмәгән. Тау битләүе бит, унда былай ҙа йөрөүе ауыр, баҡса сәсеү тураһында һүҙ ҙә юҡ. Шуға күрә күршеләр ҙур коммуна кеүек йәшәй.\n- Тамара инәй, нимә эшләйһегеҙ ул?\n- Айналайым! Айналайым! - әбей төтәгән артыш ботағын солан ярығына ҡыҫтырып ҡуйҙы. - Төнгә ҡарай ҡайҙа сығып бараһың?\n- Лампочка алырға ине, шуға магазинға сыҡтым.\n- Оҙаҡ йөрөмә, был һаҫыҡ күлгә албаҫты эйәләгән. Үҙем күрҙем, шунда сәсен тарап ултыра ине. Теге малайҙы ла шул күкрәге менән баҫып үлтергән. Һиңә ҡыҙ ҡиәфәтенә инеп яҡынлаһа, өйөңә индерә күрмә! Яңғыҙҙарҙы ярата ул. "Ҡайҙан килдең, шунда кит!" тип ҡысҡыр. Мине һораһа, өйҙә юҡмын, уны күрмәнем, тиң. Барыбер ишек асмайым. Кисә башта миңә килеп киткәйне. Әбей көсһөҙ, тип уйлағандыр.\nҠарсыҡ үҙ алдына һөйләнә-һөйләнә өйөнә табан атланы. Дим көлмәҫкә тырышып, Тамара менән ризалашты, әммә ул арты менән боролғас та артышты һүндерергә тотондо. Еҫе тәмле, әлбиттә, әммә уты таҡта соланға күсеп ҡуймаһын. Бындай күрше менән йәнәш торғанда дүрт күҙ менән тирә-йүнде ҡарарға кәрәк, йолаларын үтәйем тип, янғын сығарып ҡуймаһын. Албаҫты, имеш. Цивилизация етеү менән барлыҡ мифик заттар күптән ҡаланан тайған инде. Ололар быны шайтандарҙың техник прогрестан ҡурҡыуы менән аңлата. Дим фекеренсә, боронғо ышаныуҙарҙы фән һәм логика юҡ иткән. Әммә ҡайһы саҡ ҡала урамдарында ниндәй генә персонаждар осрап ҡуймай.\nБынау урамда йәшәгән кәнтәйҙе генә алайыҡ. Дим ҡапҡа артына сығыу менән уны күреп ҡалды. Быҙау ҙурлығындай аҡ этте нисек күрмәҫһең? Быуаҙ сағында ул бөтөнләй йыуанайып китә. Бәлки, ул да берәй ен-пәрей малылыр? Дим бында бер йыл йәшәй, ә кәнтәй хужаһын һаман асыҡлай алмай, ул йә бер өй алдында, йә икенсе өй алдындағы ағас төбөндә ята. Эт һирәк өрә, әммә өрә башлаһа, янына килеүе лә, урамда йөрөүе лә ҡурҡыныс була. Уның башында ниҙәр булғанын белеп булмай бит. Бөгөн, ярай, шым ята. Дим ҡулдарын кеҫәһенә тығып, сауҙа үҙәге яғына атланы.\nКөҙҙөң сағыу мәле. Ағастарҙың япраҡтары тулыһынса һарғайған, әммә ергә ҡойолмай, ҡупшы ғына булып тора бирәләр. Ботаҡтар араһында йәшенгән прожекторҙар ҙа шундай уҡ һарғылт нур һибә. Японияға кешеләр сакура сәскә атҡан мәлгә барып хайран ҡалһа, Си Цзиньпин урамына көҙөн килеүселәр шулай уҡ ғәжәпләнеүен тыя алмаҫ.\nДимдең уйҙарында күрше әбейҙең хәбәре уралды. Бит донъяға уның күҙлегенән ҡараһаң, Өфө урамдарында ысынлап та мифик заттарҙы осратырға мөмкин. Киске ваҡытта парк буйлап йүгерергә сыҡҡан ҙур мускуллы ир торғаны менән алпамыша, ә күптән түгел янғын һөҙөмтәһендә буш ҡалған ярым емерек йорт янында торған аҡ плащлы ҡарт - шул өй эйәһе.\nБыл кисен Димгә осраған ҡатын айырыуса әкиәттәге әҙәмдәрҙең береһенә оҡшаған ине. Әйтерһең дә, күл параллель донъяға ишек асҡан һәм хәҙер унан теләһә кемдәр иреккә сыға. Фастфуд һатҡан кафела ултырған ҡарсыҡ тураһында һүҙ. Ябай ҡарсыҡ түгел ул, торғаны менән убыр. Урынды ишек төбөнән алғанға һәр инеүсе һәм сығыусы менән иҫәнләшеп ултыра. Ашарға алыусыларҙы ла йылтыр күҙҙәре менән оҙатып, уларға ниндәйҙер һүҙ өндәшә: "Эх, йәштәр, ҡалай тәмле нәмә ашайһығыҙ", "Ҡана, бургер төргән ҡағыҙҙы ялап ҡуяйым", "Миндә лә май булһа, ошолай тәмле бешерә беләм". Һуңғы һүҙҙәр Димгә ҡарап әйтелгәйне. Егет унан ерәнеп ҡуйҙы: бахыр, асығып ултыралыр, тик мин барыбер бүлешмәйем. Убыр күпмелер ваҡыт Димгә ҡарап, уның сәйнәгәнен күҙҙәре менән йотоп ултырҙы, аҙаҡ йәштәр бушатҡан өҫтәлдә ятҡан ҡалдыҡтар яғына юлланды. Аппетит боҙолдо, әлбиттә, әммә Димдең ашҡаҙанына үлмәҫлек ризыҡ төштө, сәфәрҙе дауам итергә кәрәк. Лампочка алырға сыҡты бит.\nСауҙа үҙәгендәге "Барыһы ла 50 һумға" тигән ерҙән әйберен алғандан һуң, Дим иғтибарын күрше кибеткә йүнәлтте. Бында ҡорал һаталар. Ул йыш ҡына эсенә инеп, төрлө бысаҡ, пистолеттар ҡарарға ярата. Кеҫәлә аҡса бар, әлбиттә, әммә уйынсыҡ өсөн меңәрләгән һум ҡалдырыу, нисектер, дөрөҫ тойолмай. Тик бөгөн икенсе осраҡ. Кисәге ҡысҡырыу тауышын һәм өй тапҡырында табылған малай кейеме тураһындағы уйҙарҙан һуң Дим үҙенә пистолет алып ҡуйҙы. Был модель мөмкин тиклем ысын ҡоралға оҡшаған һәм көслө тауыш сығара. Яраламаһа, ҡурҡытыр. Исмаһам, быҙауға оҡшаш кәнтәй янынан үтеүе ҡурҡыныс булмаҫ.\nЕгет, яңы һатып алған әйберҙәре менән ҡайтырға ашыҡты. Киске ун бер тулмаҫ борон лампочканы алыштырып, теге йоланы үтәй һалырға кәрәк. Был бит ябай процедура түгел, ә минең менән барыһы ла яҡшы, хәйерле төн, һин яңғыҙ түгел, тигәнде аңлатҡан өс мөһим һөйләмде еткереү ысулы. Бына ҡаршылағы йорттоң дүртенсе ҡатында ла өс тапҡыр ут һүнеп, өс тапҡыр кире янды. Барыһы ла яҡшы, барыһы ла, ғәҙәттәгесә. Ә кисәге малай һыу инергә уйлаған да, сисенгәс, берәй эттән ҡурҡып ҡасып киткәндер. Әгәр ҡысҡырыу бөгөн ишетелһә, Дим мотлаҡ сығыр. Хәҙер пистолетлы булғас, ул теләһә кемгә ярҙам итә ала. Албаҫтыны ла үҙе баҫтырыр.\nТөн тыныс үтте, киләһе көн дә ғәҙәттәгеләренән айырылманы. Шул уҡ дүрт стена һәм шул уҡ Дим. Дүшәмбе иртәһе генә ҡалғандарына оҡшаманы. Был таңда ла тәҙрәгә Гөл шаҡылдатты, тик элекке кеүек бармаҡтары менән түгел, ә йоҙроғо менән. Егет шунда уҡ смирно баҫты. Ҡорғанды асҡанда Гөл ҡысҡыра башлаған ине. Уны теге аҡ эт ҡурҡытҡан. Яман өрә шул. Дим ҡыҙҙы өйөнә индереп, сәй эсерҙе, тынысландырҙы һәм улар бергә туҡталышҡа сыҡты. Ҡояш теләр-теләмәҫ кенә офоҡтан күтәрелеп килә. Был мәл, ғәҙәттә, һыуыҡ була, йәштәргә оҙаҡ өшөп торорға тура килмәне. Кискеһен дә күрешеп, бергә ҡайтырға һүҙ ҡуйышҡас, һәр кем үҙ туҡталышында сыҡты. Гөл - уҡыуға, Дим - эшкә.\nДимгә лә ҡайһы берҙә университетҡа барып күренеү ҡамасауламаҫ ине. Ул бит магистратураға хәрби хеҙмәткә бармаҫ өсөн инде, ә бындай мөнәсәбәт менән ул тиҙ ҡыуылып, туфлиһын берцыға алыштырыр. Бында ла уны бер ни тотмай кеүек, көнө буйы аяғүрә тороп, һирәк ингән клиентҡа теге йәки был техника тураһында һөйләү матур перспективалар вәғәҙә итмәй. Аспирантураға инеп, фән кандидаты ла булырға уйы юҡ. Ни бары Гөл һәм өмөт.\nДим түҙемһеҙлек менән кис етерен көтөп алды. Ниһайәт, улар Гөл менән осрашып, бергә ҡайтырға тейеш. Туҡталышта бит уларҙы эт көтә, ә егет ҡыҙ алдында бер йәндән дә ҡурҡмай. Тик магазинға инеп, сосиска алырға кәрәк, эт осраһа - уға, осрамаһа, Димгә булыр.\nЙәштәр бер-береһен "Башҡортостан" ҡунаҡханаһы алдында тапты. Әгәр осрашыуҙар үткәрергә икән, тик был майҙанда, сөнки был ҡунаҡханала үҙ заманында ниндәй генә юғары вазифалы ҡунаҡтар һәм эмигранттар булмаған, ә ҡаршылағы концерт залында беренсе башҡорттар ҡоролтайы ла, суверенитетты ҡабул итеү ултырышы ла уҙған. Өфөнөң иң етди урыны был, ә ғашиҡтарға мин Ленин урамының Коммунистик урамы менән киҫешкән ерендә осрашырға кәңәш итер инем. Бында бит "ноленсе километр". Әгәр тормош юлын бергә үтергә икән, ул тап ошонда башланырға тейеш.\nӨфө кистәре айырыуса матур. Ҡояш байыу менән мең төрлө фонарҙар ҡабына, уларҙың нуры тарихи биналарҙы яҡтыртып, иң йылы атмосфера тыуҙыра. Ҡараңғы таш йорттарға килешә, һәр хәлдә, ҡала үҙәгендә. Картинаны тулыландырып, кешеләр йөрөй. Гөл бер-ике размерға ҙурыраҡ кеүек тойолған ҡара пальто кейгән, муйынына шарф уратҡан, сәсе ялбыр, ә аяғында- ҡыҙыл кеды. Элек бындай өҫ кейеме менән аяҡҡа мотлаҡ итек йә туфли кейгәндәр, ә хәҙер өйҙә нимә табылды, шуны эләктер ҙә, тышҡа сыҡ. Хәйер, бында ла үҙ матурлығы бар...\nДим Гөлгә ҡасандыр ятлаған шиғырҙарын уҡый, тик бына бәлә, ул һәр әҫәрҙең йә башын, йә аҙағын ғына иҫләй, шуға ла ваҡыты-ваҡыты менән шымып ҡала һәм улар артабан тынлыҡта атлауын дауам итә. Тик ҡыҙ быны һиҙмәй ҙә, ул бар иғтибарын телефонына йүнәлткән, күрәһең, мөһим нәмә ҡарай.\n- Сәләм, һөйөклөм, һине һағынып та өлгөрҙөм, - Гөлдөң оҙон тынлыҡтан һуң беренсе һүҙҙәре яңғыраны. Арыуыҡ юл үтеүҙәренә ҡарамаҫтан, Дим был өндәшеүгә шат ине.\n- Сәләм! - тине ул.- Мин дә һине һағынып өлгөрҙөм. Гөл егеткә аптыраулы ҡараш ташлап, телефонының экранын күрһәтте. Унда видеошылтыратыу аша бәйләнешкә ингән элемтәсе йөҙө күренде. - Таныш бул, был - Дим. Ул мине оҙата, иртәнсәк бер эт ҡурҡытты, тип һөйләгәйнем бит. Дим шул туҡталыш янында йәшәй. Һин дә таныш бул, был минең егетем - Марат. Беҙ уның менән ай тирәһе осрашабыҙ. "28 көн" тигән яуап ишетелде телефондан...\nАртабанғы юлда Дим бөтөнләй шымып ҡалды. Уйлана торғас, бөтә шиғырҙарҙың да онотолған юлдары иҫкә төштө. Тик Гөлгә былай ҙа күңелле ине, ул ҡолаҡсындарын тағып, Марат менән аралашыуын дауам итте. Егет йәнәшәләге йорттарға ҡуйылған таҡтаташтарҙы уҡый башланы. Бына был йортта Сергей Довлатов тыуған, ул йортто яҙыусы "Ундервуд"та соло баҫҡан саҡта бер тапҡыр булһа ла иҫенә төшөргәнме икән? Ә был йорттоң таҡтаташында 40-сы йылдарҙа һөргөнгә ебәрелгән Эстонияның тәүге президенты Константин Пятс тороуы хаҡында яҙылған. Ҡыҙыҡ, беҙҙең герой һөргөнөн Эстонияла үткәргән, ә эстондарҙыҡы - беҙҙә. Тик Пятсты герой тип атап буламы икән? Ул бит диктатура яҡлы кеше. Ошо уйҙарға сумған Дим Аксаков урамындағы туҡталышҡа барып етеп, трамвайға ултырыуын да, Си Цзиньпин урамына барып етеүен дә һиҙмәй ҡалды.\nҠайтыр юлда эт осраманы, шуға ла Гөл юлын яңғыҙы дауам итте. Дим ун бер тулғанын көтөп, өс тапҡыр ут һүндереп, уны кире ҡабыҙҙы ла, яуап алып, ноутбугына төбәлде. Гөл имен-аман ҡайтып еткән, ярар.\nЯҙылған: 28.08.20 | Ҡаралған: 530


«Журфест-2018» йомғаҡтары | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n15 июня 2018 — 17:35 ГТРК «Башкортостан»\nТелдең, мәҙәниәттең һәм этностың иртәгәһе көнө милли матбуғат ҡулында. Журфест быйыл Башҡортостан журналистарын ошо тематика аҫтында берләштерҙе. Ҡулда бөгөн микрофон түгел – балта, ә ашыҡ-бошоҡ тамаҡ ялғау урынына тәмле самауыр сәйе. Журналистарҙы йыл һайын һабан туйына йыйыу матур йолаға әүерелгән. Федераль, республика, ҡала-район гәзит-журналдары, радио һәм телевидение хеҙмәткәрҙәре был юлы милли кейемдәрен кейеп халыҡ бейеүҙәрен күрһәтте… күргәҙмәһен дә ойошторҙо. Был осраҡлы түгел, сөнки тематика милли матбуғаттың тел, мәҙәниәт һәм этносты һаҡлауҙағы роленә арналғайны. Башҡортостанда бер юлы 6 телдә матбуғат баҫмалары сыға, әммә бөгөн тираждар һаны кәмей, күптәренә юғалыу хәүефе янай. Милли матбуғаттың яңы мөмкинлектәре хаҡында әңгәмә түңәрәк өҫтәл артында барҙы. Унда Мәскәү һәм илдең башҡа төбәктәренән дә белгестәр саҡырылғайны. Журфест – уникаль майҙан. Бында үткер ҡәләмле һүҙ оҫталарының яҙыу, һөйләүҙән башҡа һәләттәрен дә асаһың. Яңылыҡтар артынан ҡыуыу сәмен бында спорт ярыштарында һынатмау сәме алмаштыра. Спортсы-журналистар өсөн фестивалдең иң көтөп алғаны еңеүселәрҙе тәбрикләү тантанаһы. Рәсәй футбол буйынса донъя чемпионатын ҡабул иткәндә, беҙҙең Рәсәй Башҡортостан телерадиокампанияһы ла был спорт төрөндә һынатманы. Медиакиңлектәге төп дәғүәсе – Башҡортостан Юлдаш телевидениеһы командаһын еңеп беренсе урынға сыҡты.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠАТЫН-ҠЫҘҘАРЫБЫҘҘЫҢ ҺУҒЫШ ЯЛАНЫНДАҒЫ ҠАҺАРМАНЛЫҒЫ ТУРАҺЫНДА - 2015 - Мәҡәләләр\nКешелек тарихында иң аяуһыҙ һаналған һуғыштың тамамланыуына 70 йыл тула. Бынан 70 йыл элекке хәтәр ваҡиғалар әле бик оҙаҡ хәтерҙә һаҡланасаҡ. Хәтер ул үткәнде киләсәк менән бәйләй торған оло көс. Уның менән кеше - шәхескә, халыҡ - милләткә, ил дәүләткә әйләнә.\nЕр йөҙөндәге ҡара көстө - немец фашистарын тар-мар итеүҙә ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың да өлөшө ҙур булыуы тураһында һөйләп үткем килә. Улар һуғыштың тәүге көндәренән үк тылда фронтҡа киткән ир-егеттәр урынына баҫты. Быға улар әҙер ине: илебеҙҙә социалистик ҡоролоштоң нигеҙҙә еңеүе, партияның милли программаһының уңышлы хәл ителеүе ҡатын-ҡыҙҙарға мәҙәни һәм белем кимәлен күтәрергә, төрлө һөнәргә эйә булырға, ил тормошонда әүҙем ҡатнашырға мөмкинлек бирҙе. Быны ошондай миҫалдар менән иҫбатларға мөмкин: 1940 йылда халыҡ хужалығында эшләүселәр араһында ҡатын-ҡыҙҙар 39 процент, мәғариф һәм мәҙәниәт өлкәһендә - 59, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә 76 процент тәшкил итте. 1937 йылда СССР-ҙың Юғары Советына 189 (16,5 процент) ҡатын-ҡыҙ депутат итеп һайланды.\nИрҙәр менән бер рәттән фронт яуҙарында меңәрләгән ҡатын-ҡыҙ ҡатнашты. 1942 йылда комсомол саҡырыуы буйынса ғына ла 550 мең ҡыҙ фронтҡа юлланды һәм 300 меңдән ашыу ҡатын-ҡыҙ (бөтә яугирҙарҙың дүрттән бер өлөшө) Һауа оборонаһы (ПВО) ғәскәренә саҡырылды, меңәрләгәне Совет Армияһының хәрби-медицина учреждениеларына, элемтә өлкәһенә эшкә килде. Дәүләт Оборона Комитеты 1942 йылдың майында 25 мең ҡатын-ҡыҙҙы Хәрби Диңгеҙ флотына хеҙмәткә йәлеп итеү тураһында ҡарар сығарҙы. Ҡыҙыл Тәре ойошмаһы нигеҙендә 300 мең ҡатын-ҡыҙ медицина сестраһы, 300 меңе санитарка һөнәренә эйә булды. Ә Дөйөм хәрби уҡыу (Всевобуч) бүлектәрендә 222 мең ҡыҙ снайпер, элемтәсе һ.б. һөнәрҙәр үҙләштерҙе. Мәҫәлән, 1942 йылдың апрелендә Илеш районынан рус теле уҡытыусыһы Зәйтүнә Тимерханова етәкселегендә 32 ҡыҙ комсомол юлламаһы буйынса Сталинград эргәһендәге Хәрби-уҡытыу базаһына ебәрелә һәм 3 ай эсендә улар радист һөнәренә уҡып сығалар. З. Тимерханова патруль пост начальнигы итеп тәғәйенләнә. Йәш ҡыҙҙар 62-се армияның 14-се батальоны составында ҡулбаштарына рация аҫып, автомат, противогаз һәм башҡа кәрәк-яраҡ йөкмәп, меңәрләгән километр фронт юлы үтә. Сталинградты азат иткәндән һуң улар Польша һәм Белоруссия биләмәләрен азат итеүҙә ҡатнаша. Зәйтүнә Тимерханова Еңеү көнөн Польша ерендә ҡаршылый. Тыуған яғына 1945 йылда әйләнеп ҡайта һәм уҡытыусылыҡ эшен дауам итә. Советтар Союзы Геройы Марина Раскова (1912-1943) летчик-штурман ҡатын-ҡыҙҙарҙан ойошторолған бер авиаполк менән етәкселек итә. Уны немецтар "төнгө ҡарасҡы" тип атайҙар. Полкта Өфө аэроклубында тәрбиәләнгән, үҙ теләктәре менән фронтҡа китеп, дошманға ҡаршы аяуһыҙ һуғышҡан егерменән ашыу летчик ҡатын-ҡыҙ була. Улар араһында яҡташтарыбыҙ - Советтар Союзы Геройҙары Клавдия Серебрякова һәм Мәғүбә Сыртланова ла була. К. Серебрякова 1944 йылдың мартында 550-се осош яһаған ваҡытында самолеты менән атып төшөрөлә һәм бик ҡаты яралана. 1945 йылда ул икенсе Ҡыҙыл байраҡ ордены менән бүләкләнә. Ә Мәғүбә Сыртланова һуғыш юлын Төньяҡ Кавказ, 4-се Украина һәм 2-се Белоруссия фронттарында үтә, 780 тапҡыр яуаплы хәрби осош яһап, дошман объекттарын бомбаға тота. Ул һуғыштан һуң Ҡаҙан ҡалаһында йәшәп, 1971 йылдың октябрендә мәрхүм була.\nТағы ла бер Советтар Союзы Геройыбыҙ - гел ҡатын-ҡыҙҙарҙан торған һәм тулыһынса тиерлек һәләк булған автоматсылар бригадаһында хеҙмәт иткән Илеш районы Үрге Йәркәй ҡыҙы Рәхимә Булатова. Ул фронтта Александр Матросов батырлығын ҡабатлап, фашистарҙың пулемет нөктәһенә ташлана һәм ҡаты яралана. Ул ырғытҡан граната дошман дзотын юҡ итә һәм беҙҙең һалдаттар яуға күтәрелә. Был батыр ҡыҙыбыҙ тураһында уның яҡташы күренекле ғалим һәм яҙыусы Суфиян Поварисов "Еңеүсе" исемле повесть-эссе яҙҙы.\nФашист илбаҫарҙары менән көрәштә күрһәткән батырлыҡтары өсөн 150 меңдән ашыу ҡатын-ҡыҙ хәрби орден һәм миҙалдар менән бүләкләнде. Шуларҙан 200-ө Дан ордендарына лайыҡ булды, 86-һына Советтар Союзы Геройы исеме бирелде. Ошо Геройҙар араһында беҙҙең ике яҡташыбыҙ ҙа бар. Улар Наталья Ковшова (1920- 1942) һәм үрҙә әйтелгән Мәғүбә Сыртланова.\nҺуғыш дәүерендә совет халҡының фронттағы һәм тылдағы уңыштары миллионлаған ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың хеҙмәтенә бәйле булды. Был дәүерҙә тылда төп эшсе көстө улар тәшкил итте, тиһәк, һис арттырыу булмаҫ. Улар ҡорос ҡойҙо, нефть сығарҙы, диңгеҙҙә йөҙҙө, һауа караптарын йөрөттө, иген үҫтерҙе һәм аҙыҡ-түлек етештерҙе. Мәҫәлән, етештереү предприятиеларында фронтҡа киткән ир-атты 500 мең хужабикә, хаҡлы ялдағылар, юғары класс уҡыусылары алыштырҙы. 1941-1945 йылдарҙа эшсе һәм хеҙмәткәрҙәрҙең 15 миллионын (56 процент) ҡатын-ҡыҙ тәшкил итте.\nБашҡортостанда эш тармаҡтарын эшсе көстәр менән тәьмин итеү бигерәк тә ауырлашты, сөнки республикаға үҙебеҙҙең эшселәрһеҙ бушап ҡалған предприятияларыбыҙға өҫтәлеп, 172 завод-фабрика, цехтар, айырым ҡоролмалар эвакуацияланып килде. Улар ҙа эшсе көстәр талап итте. Бында ла ярҙамға ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ дәррәү ҡуҙғалды. Мәҫәлән, Ишембай быраулау контораһында ҡыҫҡа ғына вакыт эсендә 110 ҡатын-ҡыҙ ир-ат һөнәрен үҙләштерһә, Өфө кабель заводында - 400, Өфө нефть эшкәртеү заводында 163 хужабикә эш башланы. Артабан нефть, металлургия, машиналар төҙөлөшө һ.б сәнәғәт предприятиеларында эшселәрҙең 50-60 процентын улар тәшкил итһә, ә ҡайһы берҙәрендә уларҙың нисбәте 60-90 процентҡа етте. Юғары квалификациялы эшселәрҙең яртыһы ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ булды.\nАуыл хужалығындағы эштәрҙе нигеҙҙә ҡатын-ҡыҙҙар башҡарҙы. Был өлкәлә барлыҡ эшсәндәрҙәң 75 процентын улар тәшкил итте. Ил күләмендәге башланғысҡа эйәреп, беҙҙең республикала ла ҡатын-ҡыҙҙарҙан трактор бригадалары төҙөлдө. 1941 йылда уҡ беҙҙә 13 мең тракторсы һәм комбайнсы ҡатын-ҡыҙ эшләй ине. Бының күпме-аҙмы икәнен күҙ алдына килтереү өсөн шундай сағыштырыу ҙа етә: 1940 йылда бөтә тракторсыларҙың, комбайнсыларҙың 12 проценты ҡатын-ҡыҙ булһа, 1944 йылда инде был нисбәт 59 һәм 48 булды (ил буйынса 56 һәм 62).\nИң әүҙем ҡатын-ҡыҙҙар етәксе урындарға үрләтелде. Әйтәйек, республикала һуғыш алдынан 12 ҡатын-ҡыҙ колхоз рәйесе булһа, 1942 йылда улар һаны 193-кә етте. Ә бригада, ферма етәкселәренең яртыһы самаһын ҡатын-ҡыҙ тәшкил итте. Улар үҙҙәрен оҫта ойоштороусы, хәстәрлекле хужа итеп танытты.\nҠатын-ҡыҙҙар әүҙем хеҙмәттән тыш, хәрби осор талап иткәнсә, бөтә йәмәғәт эштәрен дә башҡарҙы. Фронт өсөн ҡан биреүсе, йылы кейем, төрлө бүләктәр әҙерләүсе лә улар булды. Республикала Совет Армияһы өсөн бөтәһе 500 мең дана йылы кейем, 1 миллиард һумдан артыҡ аҡса йыйылды. Хеҙмәтсәндәрҙең бүләктәре генә лә 362 вагонға тейәлеп, фронтҡа оҙатылды. Еңеүҙе тиҙерәк яулау хаҡына ҡатын-ҡыҙҙарҙың фиҙәҡәрлеген ошондай миҫал да раҫлай. Стәрлетамаҡ районы "Комбайн" колхозынан Гөлниса Солтанова Коммунистар партияһына һәм Совет хөкүмәтенә шундай хат менән мөрәжәғәт итә: "Мин фронтҡа дүрт улымды оҙаттым. Үҙемә 61 йәш. Дошманды тиҙерәк еңеп, алдағы көндә уландарым менән бәхетле йәшәү өсөн ихлас күңелдән бөтә булған аҡсамды самолет төҙөүгә бирәм. Минең 30 мең һум аҡсам еңеү сәғәтен яҡынайтыуға өлөш булһын". Бындай миҫалдар күп була ул саҡта.\nОшо дәүерҙә мәктәптәрҙә, башҡа уҡыу йоттарында, мәҙәни-ағартыу өлкәһендә эшләүселәрҙең дә күпселеген ҡатын-ҡыҙҙар тәшкил итте. Бигерәк тә был хәл ауыл ерҙәрендә күҙәтелде. Уҡытыусыларҙың 80-90, врачтарҙың 70-80 проценты ҡатын-ҡыҙҙар булды. Ә бына мәҙәниәт усаҡтарында кадрҙар буйынса киҫкен хәл килеп тыуғас, унан сығыу юлы ла табылды. Китапханаларға, клубтарға уҡытыусылар ярҙамға килде. Улар унда үҙҙәренең төп эштәренән һуң эшләне. Уҡытыусылар ауылдарҙағы йорттарҙы бүлешеп алып, уларға китап таратыу, гәзиттәр уҡыу эшен ойошторҙо, был маҡтаулы эшкә мәктәп балалары ла йәлеп ителде. Хәҙер ҙә ауылдарҙа, минеңсә, ошо яҡшы эште ойошторорға мөмкиндер.\nБашҡортостан ҡатын-ҡыҙҙары республикабыҙҙан тыш, илебеҙҙең башҡа төбәктәрендә лә эшләне. 1942 йылдың урталарында яғыулыҡ өсөн торф эшкәртеүгә эшсе көстәр кәрәк булды. Республиканың 20-гә яҡын районынан 6485 ҡатын-ҡыҙ был эшкә йәлеп ителде. Улар Мәскәү, Ленинград, Свердловск, Силәбе, Пермь, Горький өлкәләрендә һәм үҙебеҙҙә лә яғыулыҡ әҙерләүҙә ҡатнашты. Ә күпме йәш-елкенсәк ҡыҙҙарыбыҙ комсомол юлламаһы буйынса Сталинград ҡалаһын тергеҙеүҙә ҡатнашты. Улар төҙөкләндергән бер урамға "Өфө", төҙөгән мәктәпкә "Салауат Юлаев" исеме бирелде.\nҠыҫҡаһы, Совет иленең мәкерле дошманын еңеп сығыуҙа ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ индергән өлөш баһалап бөткөһеҙ. Шуға ла Партия Үҙәк Комитетенең Генераль секретары Л. И. Брежнев үҙенең бер сығышында былай тине: "Әгәр ҙә шундай бер үлсәү табып алып, ул үлсәүҙең бер яғына беҙҙең һалдаттарҙың һуғышта күрһәткән батырлығын, икенсеһенә совет ҡатын-ҡыҙҙарының хеҙмәт батырлығын һалып үлсәргә мөмкин булһа, был үлсәүҙең ике яғы ла, моғайын, тигеҙ тартыр ине, сөнки героик ҡатын-ҡыҙҙар һуғыш дәһшәте аҫтында үҙҙәренең ирҙәре һәм улдары менән бер сафта көрәште".\nЯҙылған: 05.05.15 | Ҡаралған: 1197


Сәлихйән Әфләтунов: "Нисек режиссер булырға?"\n22 Февраль 2019, 10:15\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, режиссер Сәлихйән Әфләтүнов ошо көндәрҙә үҙенең 70 йәшен билдәләй. Түңәрәк датаһы алдынан беҙ уның менән йома сәйе артында осрашып ошо әңгәмәне ҡорҙоҡ.\n—Сәлихйән ағай, Башҡор-тостандың атҡаҙанған артисы исемен алып, сәхнә түренән төшмәй уйнап йөрөгән артист ни өсөн режиссер булырға дәрт-ләнеп китте әле?\n—Эйе, мин егерме йылдан ашыу артист булып эшләнем. Актер һөнәре бер яҡтан ҡы-ҙыҡлы, икенсе яҡтан үҙенә күрә сикләнгәнлеге күңелгә ятмай. Сөнки һинең режиссер тарафынан ҡуйылған рамкаларҙы емерергә хаҡың юҡ. Һин уға буйһонорға мәжбүрһең. Минең режиссер булып китеүем Рафаэль Әйүповтың пенсияға сығыуы менән бәйле булды. Театрға режиссер кәрәк ине. Дамир Мәзит улы Fәлимовтың бер үҙенә баш режиссер һәм директор дилбегәһен тартыу ауыр булғанлыҡтан, минең дә үҙ өлөшөмдө индерәһем килде.\nБәхетемә, Наил Fәйетбайҙың «Тойғолар ниңә һүнә?» исемле пьесаһы ҡулыма килеп эләкте. Күңелгә кереп эйәләне ул әҫәр. Ҡайһы театрҙа ҡуйырға? Теге театрға барҙым, быныһына индем. Иң ҡыйыны: минең режиссер була алыуыма бер кем ышанмай. Хатта курсташтар ҙа. Үҙ театрыбыҙ артистары Рәдиф Яныбаев, Әсғәт Йәнбәков, Рәмзиә Ҡудашева янына өмөтләнеп килдем. Мин уйлаған спектаклдә уйнарға тәҡдим иттем. Улар баш тарттылар. Фәтих Хөснөтдинов директор булып эшләгән риүәйәттәр театрына барғайным, ул: «Тәүҙә үҙегеҙҙә ҡуйып ҡара әле, һуңынан беҙгә килеп ҡуйырһың»,—тине.\nЮнир Fәйнуллин, Марс Итбаев, Нурзиә Әбдрәшитова, яңы ғына институт бөтөп, эшкә һыуһап ҡайтҡан йәштәр миңә ышанды. Улар менән әҫәрҙе сәхнәләштерҙек. Өфөнән Һөйөндөк Сәитов килеп ҡараны. Спек- такль театрҙың репертуарына инде. Шул 1992 йылда мин Мәскәүгә юғары режиссерҙар курсына уҡырға киттем. Әйткәндәй, минән режиссер яһаған егеттәргә әле лә рәхмәтем сикһеҙ.\n—Һеҙгә ниндәй жанрҙа эшләү оҡшай? Ә ниндәйе ауыр бирелә?\n—Режиссер жанрҙы һайламай, ә кешенең күңелен, уй-фекерен солғап алырҙай әҫәрҙе һайлай. Сәхнәгә күберәк драма әҫәрҙәре ҡу- йырға яратам. Ижадташтарым фекеренсә, мин хатта комедияларҙан да драма килтереп сығарам, имеш. Нисек кенә булмаһын, драма һәм трагедия әҫәрҙәре рухыма яҡыныраҡ һымаҡ. Режиссура өлкәһендә эшләү дәүеремдә егерменән ашыу драма һәм трагедия, ундан ашыу комедия сәхнәләштерҙем. Әгәр ҙә әҫәр мине арбап ала икән, тимәк, күңелдә ижади ҡомар үҫә, арта һәм эш башлана.\nӘйтәйек, Рафаэль Әйүповты беҙ бөйөк комедия ҡуйыусы тип иҫәпләйбеҙ, әммә ул комедия жанрын да, трагедияны ла берҙәй кимәлдә сәхнәләштерҙе. Был бөйөк режиссер ҙа алдына жанр һайлауҙы маҡсат итеп ҡуймағандыр, ә бәлки әҫәрҙәге проблемаларҙы хәл итеү һәм асыҡлау төп бурысы булғандыр.\n—Айырыуса яратып сәх-нәләштергән пьесаларығыҙ хаҡында ла әйтеп китегеҙ әле?\n—Бына ҡулыңдағы бармаҡтартарыңа ҡара әле—ҡайһыһы ҡәҙерлерәк? Әлбиттә, һәр береһе ҡәҙерле. Шуның шикелле, уйнаған ролдәремдең дә, сәхнәгә сығарған спектаклдәремдең дә һәр детале йөрәгем аша үткән. Fөмүмән, күңелгә иң яҡыны—ул һуңғы әҫәр. Сөнки мин уны яңы ғына тыуҙырҙым, уның менән яңы ғына әрненем.\n—Ҡуйыр пьесаны нисек һайлайһығыҙ?\n—Ҡуйыр пьесам һәр ваҡыт башымда йөрөй. Бөгөн йөрәкте өйкәп йөрөгән һорауҙар, проблемалар күңелдә шытып ята. Шуға күрә ҡулға килеп эләккән пьесаны ҡуйыу һәм ҡуймау мәсьәләһе тап шул күңел торошона бәйле була.\nМәҫәлән, мин ҡуйған пьеса-ларҙы барлағанда, Наил Fәйетбаевтың «Аҡмулланың аҡ төндәре», Гөлшат Әхмәтҡужинаның «Абыстай» әҫәрҙәрендә мине генә түгел, ә бөтә халыҡты уйланырға мәжбүр итеүсе көнүҙәк мәсьәләләр күтәрелгән. Тормошта килеп тыуған проблемалар бөтәбеҙҙе лә борсоуға һала, уны хәл итеү юлдарын эҙләй башлайһың. Ана шул барлыҡҡа килгән мәсьәләләр һәм уларға яуап бирерҙәй әҫәр-ҙәр табыу режиссерҙың төп бурысы булып тора ла инде. Бер осор беҙ Әнғәм Атнабаевтың «Әсә хөкөмө» исемле пьесаһын сәхнәләштерҙек. Әсә үҙенең дезертир булып ҡайтҡан улын хөкөм итә аламы? Fөмүмән, кеше кешене хөкүм итергә хоҡуҡлымы, тигән һорау килеп тыуҙы. Бик сетерекле мәсьәләләр ҡалҡып сыҡты. Ә һин режиссер булараҡ шуларҙы нисек итеп хәл итер инең?\nБер йылы Туфан Миңнуллиндың «Һөйәркә» исемле әҫәрен сәхнәләштереп «Яратыу гонаһмы?» тигән спектакль әҙерләнек. Ауылдарҙа уйнағандан һуң Сибайға килеп ошо спектаклде өс-дүрт мәртәбә ҡараған кешеләр булды. Һуңынан миңә инеп: «Яратыу ғәйепме ни?»—тип һорай торғайнылар. Өсөнсө кешене бәхет-һеҙ итмәһәң, икенсе кешенең бәхетенә ҡаршы ҡоролмаһа— гонаһ түгел. Шулай итеп, драматургтар ҙа режиссерҙар алдына ауыр һорау ҡуя. Ә беҙ иһә шуларҙы асыҡларға һәм хәл итеп ҡуйырға тейеш булабыҙ.\n—Ә һеҙ режиссерлыҡ эшегеҙҙән ҡәнәғәтлек таба инегеҙме?\n—Кеше бер ваҡытта ла үҙе менән ҡәнәғәт булмай икән. Ҡуйған һайын тағы ла матурыраҡ әйбер ҡуйғы килә. Сөнки үҙ-үҙеңде үҫтереү, камиллаштырыу тигән төшөнсә бар. Ана шуға ярашлы ижадсылар һәр саҡ камиллыҡҡа ынтыла торғандыр.\n—Ә бына Сибай театры режиссураһы, актерҙары, спек-таклдәре менән башҡа театҙарҙан айырылып торамы?\n—Айырыла. Сәм, заң, ерлек көслө булыуы менәндер. Беҙҙең театр коллективының телгә, халыҡҡа ҡарата һөйөүө көслө. Республиканың бер нисә театрында спектакль ҡуйырға тура килде, әммә сибайҙар һымаҡ матур һөйләгән театрҙы осратманым. Был—башҡорт театры, шуның менән дә улар көслө. Театрҙа эшләүселәр ерле халыҡ булыуы менән дә башҡаларҙан айырылып тора. Ҡыҫҡаһы, Сибай театры үҙенең халыҡсанлығы менән көслө.\n—Режиссерҙарҙы, ғәҙәттә, үҙ һүҙен бирмәҫ, ҡысҡырырға яратҡан, үткер кеше итеп күҙ алдына килтерергә күнеккәнбеҙ. Режиссер һөнәре ысынлап та ҡаты холоҡ талап итәме?\n—Үҙеңә баһа биреүҙән дә ауыр нәмә юҡ. Мин репетиция ваҡытында—режиссер-кәңәшсе, педагог. Артистарҙы тыңлайым. Ипләп кенә улар ҡуяһы спектаклдең бурысына төшөндөрәм. Шул ваҡытта энәһенән-ебенә тиклем тикшерергә, асыҡларға тырышам. Шул һөйләшеүҙә спектакль ҡоролоп, асыҡланып, үҙ урынына ултырып бөтә. Артабан бер генә артистың да һорауы ҡалырға тейеш түгел. Ә сәхнәгә төшкәс, режиссер-диктатормын, сөнки сәхнә ҡаты ҡул талап итә.\n—Атайым Fиниәт Талха улы Баймаҡ районының Ишмырҙа ауылында 1905 йылда мулла ғаиләһендә тыуған. Ҡартатайым Талха Ырымбурҙа мәҙрәсә бөтөп, указной мулла булып ҡайта. Ул бик хәлле, бай кеше була. Уның улын, йәғни атайымды, 14 йәшендә Блюхер армияһына алып китәләр. Ҡартатайҙың ике атын ектереп, атайымды ултыртып, Ҡыҙыл армияға хеҙмәткә алалар. Белоретҡа етәрәк атай аттан төшөп ҡалып, ҡасып ҡайта. Ҡартатайымдың бөтә туғандарын репрессиялап алып китеп бөтәләр, ә атайға ниңәлер теймәйҙәр. Ата-йым беренселәрҙән булып тракторсылар курсын тамамлай. Артабан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашып, 1945 йылда имен-аман тыуған ауылына ҡайтып төшә. Әсәйем—Иҙелбаева Хәмиҙә Харис ҡыҙы, бик данлыҡлы Иҙелбаевтар нәҫеленән. Билдәле шағир Нәжиб Иҙелбаев—әсәйемдең бер туған ҡустыһы. Уларҙың алты балаһы була. Мин—бишенсеһе.\n—Fаиләгеҙҙә сәнғәткә яҡын кеше бармы?\n—Fаиләбеҙҙә бөтәһе лә иҫ киткес йырлай. Шәмсинур апайым да, Fилминур апайым да—ғәжәйеп моңло кешеләр. Үҙемдең сәнғәт юлынан китеүемә мин ике кешегә бурыслымын: йыр уҡытыусым Фәрит ағай Солтановҡа һәм Миҙхәт ағай Байрамғоловҡа. Улар икеһе лә: «Сәлих, һин әртис кенә булырға тейешһең»,—ти торғайнылар.\n—Нисек артист булып киттегеҙ?\n—Бишенсе класта уҡығанда йыр дәресендә Фәрит ағай: «Әйҙә, кем халыҡ йырын йырлап күрһәтә»,—тигәс, мин «Азамат»ты йырланым. Фәрит ағай эй шатланды, ҡабат-ҡабат: «Сәлихйән, һин йырсы бул!»—тине. Ҡанаттар үҫеп сыҡҡандай тойҙом үҙемдә. Өйгә осоп тигәндәй ҡайтып индем дә: «Атай, мин йырсы булам»,—тинем. Атайым бик йомшаҡ күңелле кеше була торғайны: «Ярай, улым, булырһың. Йырсы булырһың!»—тине. Һигеҙенсене тамамлағас, Өфөгә музыка училищеһына уҡырға барҙым.\n—Ҡатынығыҙ менән нисек таныштығыҙ?\n—Өфөлә Ибраһим Абдуллиндың «Яратам, яратам» тигән пьесаһы буйынса ҡуйылған спектаклгә барғайныҡ. Ниңәлер бер урынға ике билет һатҡандар. Дәғүәселәр менән урындың кемдеке икәнлеген асыҡлаған мәлдә артҡы рәттән ике ҡыҙ беҙҙе: «Егеттәр, бирешмәгеҙ!»—тип сәмләндереп ултырҙы. Береһе—һары, икенсеһе—ҡара. Быларға ҡараным да эстән генә: «Ҡара сәслеһе—минеке!»—тип уйлап ҡуйҙым. Спектаклдән һуң ҡыҙҙарҙы оҙата киттек. Медицина институты студенттары икән. Шулай оҙатышып йөрөнөк тә, Fәлиә менән өйләнештек тә ҡуйҙыҡ.\n—Нисә балағыҙ бар?\n—Өсәү. Сулпан ҡыҙым ¤фөлә йәшәй, тормошта. Ике ул үҫтерә. Кейәү ҙә, ҡыҙым да юрист. Улым Илнур Сибай институтының иҡтисад бүлегендә уҡыны. Өйләнгән. Тамерлан һәм Искәндәр исемле улдары, Илнара һәм Нурия исемле ҡыҙҙары бар. Бәләкәй улым Тимербулат Сибай институтын тамамланы. Инженер, таш эшкәртеү менән булыша.\nҠатыным Fәлиә педиатр-эндокринолог. Ул минең иң ҙур ярҙамсым. Спектаклдәр ҡуйыр алдынан иң беренсе кәңәшсем һәм юл күрһәтеүсем. Әйткәндәй, режиссер булып китеүемдә уның роле әйтеп бөткөһөҙ. Һөйөндөк Сәйетов менән Наил Fәйетбаев: «Һин, Сәлихйән, режиссерлыҡҡа уҡырға бар»,—тигәс, мин ҡаушап ҡалдым. Ныҡ ҡурҡтым. Барғым да килмәй. Ҡайтып Fәлиәгә һөйләнем. Ул: «Һин булдыра алаһың»,—тип өгөтләп, яңы донъяға ауаз һалған Тимербулат улымдың балалар аҡсаһын тоттороп уҡырға ҡыуып ебәрҙе.\n—Сәлихйән ағай, һеҙ ниндәй уҡыу йорттарын тамамланығыҙ?\n—Мәктәптән һуң ауыл хужалығы техникумының зоотехниктар бүлегендә уҡыным. Шунан, автомәктәп бөтөп, шофер булып эшләнем. Армиянан һуң Өфө сәнғәт институтының актерҙар бүлеген тамамланым. Артабан юғары режиссерҙар курсында уҡыным.\n—Уҡытыусыларығыҙ тураһында ла әйтеп китегеҙ әле.\n—Мине актер иткән дә, режиссер иткән дә кеше—Рафаэль Әйүпов. Сибай театрына килгәс тә Әйүпов ҡулында эшләп, унан өйрәндем. Институтта унан тыш Хәмит Яруллин, Гөлли Мөбәрәкова, Роза Кәримовалар уҡытты. Fабдулла Fиләжев кафедра мөдире булды. Мин үҙем дә Сибай сәнғәт училищеһында (хәҙер—колледж) актер оҫталығы һәм режиссура нигеҙҙәре буйынса дәрестәр алып барҙым.\n—Режиссер һөнәрен үҙләш-терергә йыйыныусы йәштәргә ниндәй теләктәрегеҙ бар?\n—Һинең тормошҡа ҡәтғи үҙ ҡарашың булырға тейеш. Ҡуйыр фекерең булмаһа—йөрөмә. Ҡаршыңда ултырған 30 артисты ышандыра алмайһың икән, режиссер булыуҙың кәрәге юҡ. Һин коллективты әйҙәп алып барып халыҡ күңеленә үтерлек спектакль сығарыу өсөн яуаплыһың.\nФәрит Әхмәров әңгәмәләште.


Во втором общегородском осеннем субботнике в Уфе приняли участие более 62 тысяч человек\nИкенсе дөйөм ҡала өмәләрендә 62 меңдән артыҡ кеше ҡатнашты\n5 октябрҙа Өфөлә биләмәләрҙе таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса көҙгө санитар таҙартыу сиктәрендә икенсе дөйөм ҡала өмәләре уҙҙы.\nӨмәлә ҡала торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәре, ойошмалар хеҙмәткәрҙәре, актив өфөлөләр, студенттар һәм уҡыусылар, эшләүсе йәштәр ҡатнашты. Шулай уҡ традиция буйынса Өфө һәм ҡала хакимиәттәре, муниципаль предприятиелар хеҙмәткәрҙәре әүҙем ҡатнашты.\nҠатнашыусылар ҡала биләмәләрен сүп-сарҙан, ҡойолған япраҡтарҙан таҙарттылар яр буйҙарын, парктарҙы, скверҙарҙы, ихаталарҙы, газондарҙы тәртипкә килтерҙеләр. Был көндө ҡаланың барлыҡ предприятиелары һәм ойошмаларынан сүп-сарҙарҙы, ботаҡтарҙы ҡабул итеү бушлай башҡарылды.\nИкенсе дөйөм ҡала өмәләрендә барыһы 62 меңдән артыҡ кеше ҡатнашты. 789 берәмек техника йәлеп ителде. Урам-юл селтәренең таҙартылған биләмәләренең майҙаны 7761,3 мең квадрат метр тәшкил итте, шулай уҡ квартал эсендәге һәм ихата алды биләмаһе – 2040,9 мең квадрат метр, парктар һәм скверҙар – 627,5 мең квадрат метр. Хәҙерге ваҡытта торлаҡ-коммуналь хеҙмәттәре йыйылған сүп-сарҙы сығарыуҙы дауам итә.\nБынан тыш, Өфө ижтимағи киңлектәрҙе, ихаталарҙы, белем биреү учреждениелары, предприятиелар һәм ойошмалар биләмәләрен йәшелләндереү буйынса «Йәшел Башҡортостан» экологик акцияһына ҡушылды. Шулай итеп, планлаштырылған урындарҙа 2 618 ағас, шул иҫәптән 1 654 эре ағас ултыртылды.\nИҫегеҙгә төшөрәбеҙ, биләмәләрҙе таҙартыу, төҙөкләндереү һәм йәшелләндереү буйынса көҙгө санитар таҙартыу 10 сентябрҙа башланды һәм 14 октябрға тиклем дауам итәсәк. Уның сиктәрендә аҙна һайын «санитар йомалар» ойошторола.


Тышҡы яҡтыртыу системаларын модернизациялау электр энергияһын ҡулланыуҙы ике тапҡырға кәметергә мөмкинлек бирәсәк // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nТышҡы яҡтыртыу системаларын модернизациялау электр энергияһын ҡулланыуҙы ике тапҡырға кәметергә мөмкинлек бирәсәк\n17:23, 4 июля 2011 Иҡтисад\nБашҡортостанда 2010 йылда урамдарҙы яҡтыртыуға сәғәтенә 105,1 млн кВт күләмендә электр энергияһы ҡулланылған. Яҡтыртҡыстарҙы энергияны һаҡсыл файҙаланғандарына алмаштырыу электр энергияһын ҡулланыуҙы сәғәтенә 45,4 млн киловатҡа кәметергә мөмкинлек бирәсәк, тип хәбәр иттеләр БР Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығынан. Был энергияны ике тапҡырға кәмерәк ҡулланыуға килтерәсәк.\nЯҡтыртҡыстарҙы алмаштырыу — 2011 – 2015 йылдарға «Башҡортостан Республикаһы тораҡ пункттарының тышҡы яҡтыртыу системаларын модернизациялау» республика айырым маҡсатлы программаһында ҡаралған сараларҙың береһе.\nБыйыл программаны 190,4 млн һум күләмендә финанслау планлаштырылған. Программала республиканың 7 ҡала округы һәм 39 муниципаль районы ҡатнаша.\nЯҡтыртыу системаларын реконструкциялау һәм модернизациялау барышында заманса технологиялар һәм материалдар файҙаланыла. Белгестәр оҙайлы ваҡыт хеҙмәт итәсәк юғары һөҙөмтәле яҡтыртыу ҡорамалдары ҡуя, тышҡы яҡтыртыу саралары менән идара итеүсе автоматлаштырылған системалар индерә.\nТеги: модернизация, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ


Башҡортостан «йәйге ваҡыт»ҡа күсәсәк\n19 Март 2011, 21:16\nБашҡортостандың өсөнсө сәғәт бүлкәтенә күсеү мөмкинлеге хаҡында тәҡдимдәр йәмәғәтселектә төрлө фекерҙәр тыуҙырҙы.15 мартта был мәсьәлә БР Дәүләт Йыйылышы – ҡоролтай ултырышында ҡаралырға тейеш ине. Әммә дүшәмбелә БР Президенты Рөстәм Хәмитов бәхәсле мәсьәләгә нөктә ҡуйҙы. Республика халҡы 27 мартта ваҡытты әүәлгесә бер сәғәткә алға күсерәсәк.– Үҙәк төбәктәрҙә – Мәскәү ваҡыты, ә беҙ ингән Урал төбәктәрендә Екатеринбург ваҡыты (МСК +2 сәғәт) буласағы хаҡында хәбәр бар. Мск +1 сәғәт бүлкәте юҡ. Республика өсөн генә уны булдырмаясаҡтар. Шуға күрә 27 мартта республикала ваҡыт бер сәғәткә алға күсереләсәк. Силәбе, Ырымбур, Пермь халҡы ла шулай эшләйәсәк. Мәскәү менән ваҡыт айырмаһы элеккесә ике сәғәт булып ҡаласаҡ. Берәү ҙә бер кемгә лә яҡынаймаясаҡ һәм алыҫаймаясаҡ. Артабан «йәйге ваҡыт» менән йәшәйәсәкбеҙ, – тине Рөстәм Зәки улы блогында.\nБашҡортостандың өсөнсө сәғәт бүлкәтенә күсеү мөмкинлеге хаҡында тәҡдимдәр йәмәғәтселектә төрлө фекерҙәр тыуҙырҙы.\n15 мартта был мәсьәлә БР Дәүләт Йыйылышы – ҡоролтай ултырышында ҡаралырға тейеш ине. Әммә дүшәмбелә БР Президенты Рөстәм Хәмитов бәхәсле мәсьәләгә нөктә ҡуйҙы. Республика халҡы 27 мартта ваҡытты әүәлгесә бер сәғәткә алға күсерәсәк.\n– Үҙәк төбәктәрҙә – Мәскәү ваҡыты, ә беҙ ингән Урал төбәктәрендә Екатеринбург ваҡыты (МСК +2 сәғәт) буласағы хаҡында хәбәр бар. Мск +1 сәғәт бүлкәте юҡ. Республика өсөн генә уны булдырмаясаҡтар. Шуға күрә 27 мартта республикала ваҡыт бер сәғәткә алға күсереләсәк. Силәбе, Ырымбур, Пермь халҡы ла шулай эшләйәсәк. Мәскәү менән ваҡыт айырмаһы элеккесә ике сәғәт булып ҡаласаҡ. Берәү ҙә бер кемгә лә яҡынаймаясаҡ һәм алыҫаймаясаҡ. Артабан «йәйге ваҡыт» менән йәшәйәсәкбеҙ, – тине Рөстәм Зәки улы блогында.


10 километрлыҡ бейеклектә туғыҙ сәғәт ярым осҡандан һуң,\nниһайәт, экваторға яҡынлаштыҡ, бындағы йылылыҡ утыҙ биш градус. Октябрҙә тропик ямғырҙар осоро тамамлана ғына, йәғни\nтуристар өсөн иң ҡулайлы мәл етә, тигән һүҙ. Аэропортта паспорт контроле үткән арала бинаның быяла стенаһы артындағы\nболотһоҙ күк йөҙөнә һәм тармаҡланып үҫкән пальмаларға ҡарап\nһоҡланам һәм был ил тураһында белгәндәремде иҫкә төшөрәм.\n"Мең йылмайыу" батшалығы Һинд һәм Тымыҡ океан ярҙарында Һ инд - ҡытай ярымутрауында урынлашҡан. Тайландта ял итеү - көнсығыштың иң экзотик иле, серле будда храмдары, мәрйен рифтары һәм мөләйем халҡы менән танышыу мөмкинселеге ул.\nИң билдәле курорттар - боронғо Паттайя ҡалаһы, Пхукет һәм Самуи утрауҙары. Был экзотик илдә тәүгә булған күпселек туристар кеүек үк мин дә Паттайяны һайланым. Әммә унда өсөнсө көнгә, Тайландтың баш ҡалаһы Бангкок менән танышҡандан һуң ғына юл төшәсәк.\nМатур, үҙенсәлекле Бангкок - тарихи мәҙәниәт тә, тере сән ғәт тә, һоҡланғыс ҡомлоҡтар ҙа, күңелле төнгө тормош та, ҡунаҡсы л кешеләр ҙә, һәм, тайланд халҡы иҫәпләүенсә, донъялағы иң тәмле аш - һыу - Паттайяла. Хәйер, быны һәр кем үҙе өсөн хәл итә.\nБангкокты ни өсөн фәрештәләр ҡалаһы тип атауҙары аңлашылмай. Асылда Тайландтың баш ҡалаһы башҡа бик күп ҙур ҡ алалар кеүек үк ҡапма - ҡаршылыҡтарға нигеҙләнгән. Иҫ киткес\nбейек йорттарҙа бик күп һандағы кибеттәр, офистар һәм ҡунаҡханалар урынлашҡан. Туҡталған урыныбыҙ ҙа оҡшаны. Тынлыҡ, уңайлылыҡ, һүҙ тейҙермәҫлек хеҙмәтләндереү кимәле, һәр кемдең күңеленә ятырҙай аш - һыу, ғөмүмән, ял итеү һәм күңел асыуҙың бөтә төрҙәре лә бар - аҡсаң ғына булһын!\nӘммә ергә төшөүебеҙ булды, көндәлек тормош шау - шыуы\nҡолаҡты тондора башланы! Урындағы ғөрөф - ғәҙәттәр менән\nяҡындан таныш булмаған туристарҙы тук - туктарҙың ( өс тәгәрмәсле мотороллер - урындағы транспорт) ныҡышмал водителдәре шунда уҡ эләктереп алыу әмәлен ҡарай, берәй ҡайҙа тамаҡ ялғарға йәки күңел асырға алып барырға тәҡдим итәләр. Ризалашмағыҙ, юҡһа аҡсаһыҙ ҡалыуығыҙ ихтимал. Водителгә бары тик үҙегеҙ һайлаған пунктты әйтегеҙ - һәм алғ а! Тук - туктың ҡәҙимге хаҡы - йөҙ бат ( 80 һум тирәһе). Такси арзаныраҡ тора, уның ҡарауы тук - тукта сәфәр итеү ҡала менә н яҡынданыраҡ танышыу мөмкинселеген бирә. Бангкоктың һулышын тойоғоҙ! Серегән еләк - емештәр, ҡурылған ҡарышлауыҡ, устрица, мидиялар, әсегән аш, балыҡ тәңкәһе һәм }qәктәре еҫе аяҡтан йығырға һәләтле!\nҠала ҡыҙырыуҙың тәүге сәғәттәрендә үк беҙ бер нисә мөһим әйберҙе төшөндөк: юл аша сыҡҡанда машина тәгәрмәсе аҫтына эләкмәҫ өсөн уңға ҡарағыҙ ( уң яҡлы хәрәкәт), королде "ҡарпы ш ҡолаҡ" тип үсекләмәгеҙ һәм уның күп һанлы портреттарынан көлмәгеҙ - тайландтар өсөн ул инде күптән изге йәнгә әүерелг ән: ни тиһәң дә 1946 йылдан башлап илгә идара итә һәм 78 йәшендә лә урынын ҡалдырырға уйламай, деликатестарҙың барыһын да тәмләргә ашыҡмағыҙ - урындағы аш - һыуға аҡрынлап өйрәнергә кәрәк. Тайландтар үҙҙәр бик тә тыныслыҡ яратыусы, асыуһыҙ, бер ҡатлы, алсаҡ халыҡ. Уларҙың йылмайыуы\nрәсмилектән алыҫ - йылмайып ҡаршы алалар икән, моғайын, һеҙ\nуларҙың күңеленә хуш килгәнһегеҙҙер.\nТаныш булмаған Көнсығыш\nНиһайәт, беҙ Тайландтың иң билдәле курорттарының береһе Паттайяла! Был боронғо ҡала Сиам ҡултығы ярында, илдең көнсығышында, Бангкоктан 150 километр тирәһе алыҫлыҡта урынлашҡан. Яңы отел дә күңелгә ятты. Көньяҡ - Ҡытай диңгеҙе яры ике яҡҡа һуҙыла - рәхәтләнеп гиҙергә мөмкин! Еләк - емеш , диңгеҙ продукттары бик арзан хаҡҡа һатыла. Бында мин тәүге тапҡыр дориан һәм аждаһа күҙен тәмләп ҡараным. Ярарлыҡ, тәмле генә! Ә беҙҙең креветкалар тәме һәм ҙурлығы буйынса бындағыларҙың тырнағына ла тормай! Рәхәтләнеп шоппинг менән шөғөлләнергә була. Паттайяла был ләззәтте сикһеҙ һуҙырға мөмкин - янда аҡсаң барыбер ҡаласаҡ. Хәҙер ҡаланың үҙе тураһында. Ул һәр ваҡыт ниндәйҙер шыйыҡ томан эсендә ҡала һәм был ҡалала хөкөм итеүсе мөхиткә бик тә тура килә.\nМин Тайландта танышҡан Көнсығыш ҡатын - ҡыҙҙарҙы пәрәнжәгә төргән мосолман илдәренән айырыла, хатта Паттайяны, асылда, секс - туризм тупланышы тип тә атарға мөмкин. Шуға күрә бында ир - аттар килергә атлығып тора. Европалылар Паттайяла даими рәүештә була, шуға күрә күпселек\nэкскурсияларға ла йөрөмәй, тәбиғәт һәм архитектура матурлығына ҡарағанда гүзәл тайланд ҡатын - ҡыҙҙарын хуп күр ә улар. Урыҫтар 50 - гә 50. Күптәре ғаиләләре менән килә. Ҡытайҙарға килгәндә, улар тураһында айырым һүҙ алып барырға кәрәк. Улар экскурсовод - сәйәси хеҙмәткәр етәкселегендә төркөмдәре менән генә йөрөй һәм барыһына ла һауалы ҡараш ташлай. Хәйер, аңлауымса, тайландтар ҙа уларҙы артыҡ өнәмәй.\n"Щачас тудя не поедем, там осен много китайса!" - тип иҫкәр тә беҙҙе хәстәрлекле гид Соня. Һәм беҙ уны тыңлайбыҙ.\nПаттайя урамдарында алған тәүге тәьҫорат - иҫ киткес шәп! Икенсеһе - ҡот осҡос! Сөнки барҙарҙа бейеүсе, өҫтәл артында һыра ҡойоусы сағыу итеп биҙәнгән ярым шәрә ҡыҙҙарҙың барыһы ла һатылыуын шунда уҡ аңлап етеүе ҡыйын. Урыҫ туристары тәьҫораттары менән уртаҡлашты: "крышаға" 200 бат, ҡыҙҙың үҙенә бер көн өсөн 500 - ҙән 1500 батҡа тиклем, килешеүеңә ҡарап инде. Тик бер генә шарт бар: ҡыҙҙар үҙҙәре\nһайлай. Әгәр уларға береһе лә оҡшамай икән, барҙа эшләүен дауам итәләр. Фаранг ( тайландтар "аҡтарҙы", ситтән килгән кешеләрҙе шулай тип йөрөтә) ҡатыны булыу - шундай уҡ эш, тик аҡсалыраҡ. Туристар ҡәнәғәт ҡала - тайланд ҡыҙы ҡатын ролен уйнауҙан тыш гид та, массаж яһаусы ла, яратҡан әсә лә.\nҮҙемде ер ситенә килеп баҫҡандай тоям. Мин ожмахталыр, моғайын. Бында, цивилазициянан алыҫта, етеп килгән ҡыш көлкө\nгенә тойола, ә ҙур ҡала проблемалары юҡҡа сыға. Самет утрау ы - мин күргән урындарҙың иң матуры. Бейек аяҙ күк йөҙө, зәңгәрһыу диңгеҙ, тармаҡланып үҫкән пальмалар, сәскәләр һәм таныш булмаған тропик үләндәр. Ваҡ ҡына аҡһыл ҡом, эҫе ҡояш. .. Бәхет өсөн тағы нимә кәрәк Тағы ла һалҡын кокос һөтө һәм ҡояштан һаҡлаусы күҙлектер, моғайын. Бындай утрауҙар Тайландта бик күп. Тәбиғәт шул тиклем күп төрлө һәм ғәжәйеп, уның менән бер танышһаң, ғүмерлеккә онотоу мөмкин түгел!


Урғаҙа мәктәбендә эстафета тапшырыу сараһы - 23 Марта 2020 - Отдел образования Баймакского района\nГлавная » 2020 » Март » 23 » Урғаҙа мәктәбендә эстафета тапшырыу сараһы\nУрғаҙалар ҡунаҡтарҙы мәктәп эсендә дәртле йыр һәм икмәк менән ҡаршы алдылар. Икенсе ҡатта башланғыс кластар ҡатнашлығында музыкаль композиция әҙерләнгән ине. Шунда уҡ балаларҙы башҡорт милли уйынына саҡырҙылар. Башҡорт тирмәһенә арналған экспозицияла фото төшөү ойошторолдо.\nАртабан сара тамаша залында дауам итте. Зал матур һәм темаға ярашлы итеп биҙәлгән: сәхнәлә – Еңеүгә арналған баннер, шаршауҙарҙа – төрлө төҫтәге шарҙар, сәхнә ситендә – автомат тотҡан яугир һыны. 2 алып барыусы һәм балалар ҡатнашлығында йыр-бейеүҙәрҙән торған матур тамашала һәр кем үҙ оҫталығын күрһәтте.\nАҙаҡтан бөтә ҡатнашыусылар тарафынан “Башҡорт телендә һөйләшәм” йыры башҡарылды, Йомаш мәктәбе директоры Мырҙабулатов Р.Р. эстафетаны ҡабул итеп алды. Байрам аҙағында ашханала башҡорт милли аш-һыуы әҙерләнгән ине. Телебеҙҙең бөйөклөгөнә дан йырланған был тантана бик йөкмәткеле итеп әҙерләнгән ине.


Стәрлетамаҡ ҡалаһында 12-се яңы балалар баҡсаһы асылды\n15 Сентябрь , 09:00\nУҙған шәмбе Стәрлетамаҡ ҡалаһына 255 йыл тулды. Ҡала хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, байрам саралары сиктәрендә 12-се яңы балалар баҡсаһы асылды. Ул Рәсәй Президенты Владимир Путиндың май указы менән раҫланған “Демография” милли проектына һәм Адреслы республика инвестиция программаһына ярашлы төҙөлгән.\nМәктәпкәсә учреждение 260 урынға иҫәпләнгән һәм ҡалалағы иң ҙур баҡсаларҙың береһен тәшкил итә. Ул үҙ-ара ике ҡатлы үткәүел менән тоташтырылған ике корпустан тора. Һәр төркөмдөң үҙ бүлмәһе, уйын майҙансығы, дөйөм файҙаланыу урындары бар. Бинала шулай уҡ спорт залы, медицина пункты, кер йыуыу һәм үтекләү, өҫтәмә белем биреү бүлмәләре булдырылған. Ихатала физкультура һәм балалар майҙансыҡтары, ҡорамалдар, хәүефһеҙлекте тәьмин итеү маҡсатында баҡсаның эсендә лә, тышында ла 16 видеокүҙәтеү камераһы ҡуйылған.\n– Быйыл “Демография” милли проекты нигеҙендә йәнә ике балалар баҡсаһын асабыҙ. Стәрлетамаҡтың көнбайыш биҫтәһе әле әүҙем үҫә. Яңы йорттарға кескәй балалары булған йәш ғаиләләр күпләп күсә, – тине ҡала хакимиәте башлығы Владимир куликов яңы баҡсаны асыу тантанаһында.


Ырыҫ менән, шатлыҡ менән Башланһын Әтәс йылы! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Ырыҫ менән, шатлыҡ менән Башланһын Әтәс йылы!\nӘтәс йылында тыуған кешеләр тырышлығы һәм үҙһүҙлелеге менән айырылып тора. Бер ҡасан да ҡуйған маҡсаттарынан тайпылмай, ә килеп сыҡмаһа, улар уға ирешеү өсөн яңы көс туплап, тағы ла нығыраҡ тырышлыҡ һаласаҡ. Шуға ла Әтәс йылында тыуған кешеләр араһында күренекле шәхестәр күп. Ил батшалары Екатерина II, Александр I, яҙыусылар Джеймс Купер, Вадим Кожевников, композиторҙар Джузеппе Верди, Рихард Вагнер, “зәңгәр экран” “йондоҙҙары” Никита Михалков, Леонид Якубович, йырсылар Николай Расторгуев, Дима Билан һәм башҡалар тап Әтәс йылында тыуған. Башҡортостанда ла бындай шәхестәр байтаҡ. Уларҙың бер нисәүһе менән бәйләнешкә инеп, байрам кәйефе тураһында ҡыҙыҡһындыҡ.\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы, Мостай Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры “әтәсе” Винер КАМАЛОВ оҙаҡ йылдар дауамында Яңы йыл байрамын корпоратив табындарҙа эшләп ҡаршы алған. Хатта бер йыл алты ресторанда йырларға саҡырыу була. Машинаһыҙ йырсы бер табындан икенсеһенә барырға такси көтөп торған арала сәғәт Яңы йылдың тәүге секундтарын һуға. Урам уртаһында ҡаршыланған йыл уңышлы була йырсы өсөн.\nТик хәҙер ундай сығыштарҙан баш тартып, байрамдарҙы Винер мотлаҡ ғаиләһе менән ҡаршы ала. Өй түрендә лә, ишек алдында ла матур шыршы биҙәлә, мул табын әҙерләнә. Тормош иптәше менән игеҙәк ҡыҙҙарына алдан уҡ бүләктәр алып ҡуя йырсы.\n– Йондоҙнамә һыҙаттары буйынса үҙ йылыма тап киләм. Әтәс – йорт ҡошо, үҙ ояһында тәртип һәм тыныслыҡ булыуын ярата. Мин дә ғаиләм өсөн барлыҡ уңайлыҡтар булдырырға тырышам, уларға ҙур иғтибар бүләм. Өйҙә лә, эштә лә ғәҙелһеҙлекте, ыҙғыш-талашты яратмайым, тәртип булған ерҙә генә үҙемде ҡәнәғәт тоям, – ти йырсы.\nӘйткәндәй, Винер Камаловтың ҡыҙҙары Гөлдәр менән Дилбәр ҙә Әтәс йылында тыуған, уларға оҙаҡламай 12 йәш тула.\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы, йырсы Лилиә БИКТИМЕРОВА Әтәс йылында тыуһа ла, үҙен Маймыл йылыныҡы тип иҫәпләй:\n– 12 ғинуар Көнсығыш календары буйынса Маймыл йылына инә. Йондоҙнамә буйынса ҡарағанда ла миңә күберәк “маймыл” һыҙаттары хас, ә әтәстеке бөтөнләй тап килмәй. Әммә ниндәй генә йыл булмаһын, Яңы йыл – кешеләргә яңы мөмкинлектәргә өмөт, хыял бирә торған мөғжизәле байрам. Шуға күрә барлыҡ күңелһеҙ хәлдәрҙе, кире эмоцияларҙы бөгөнгө көндә ҡалдырып, изге уйҙарҙа, иманлы күңел менән Әтәс йылына аяҡ баҫайыҡ. “Йәшлек” уҡыусыларына һаулыҡ, бәхет, ырыҫ һәм муллыҡ теләйем.\nӘтәс тырыштарҙы ярата. Шуға күрә киләһе йылда арымай-талмай ижад итергә, донъя бөтәйтергә иҫәп бар. Февраль айында – тормош иптәшем Фәдис Ғәниевтың 50 йәшлек алтын юбилейы, уны ҙур концерт программалары менән билдәләп үтмәксебеҙ. Ә хужалыҡҡа килгәндә, ҙур йорт күтәрҙек. Киләһе йылда уны төҙөп бөтөргә һәм өй туйларға ниәтләйбеҙ.\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры артисы Айһылыу ЙОМАҒОЛОВА:\n– Артист халҡы иҫке йылды эш менән оҙата ла, Яңы йылды эш менән ҡаршы ала. Декабрь башынан ғинуар урталарына тиклем көн һайын 2 – 3-әр әкиәт ҡуябыҙ. Уның араһында төрлө ойошмаларҙан, мәктәптәрҙән байрамда ҡатнашырға саҡырыуҙар килә. Тәүге тапҡыр байрамды эш менән үткәргәндә миңә 20 йәш ине. Ҙур ресторан, табын артында 100-ҙән ашыу кеше, ә мин Ҡарһылыу булып ҡунаҡтарҙың күңелен асам. Оло тормошҡа аяҡ баҫыу мәле булды ул. Хәҙер инде йыл һайын ҡабатланған бындай кисәләргә өйрәндем, баштан-аяҡ күңелле мәшәҡәттәргә сумам. Шул мәшәҡәттәр менән балаларыма бүләк алырға ла өлгөрмәгән саҡтар була. Байрам табыны ла эш араһында әҙерләнә. Эш бар икән, тимәк, һаулыҡ бар, тормошҡа өмөт бар.\nӘтәс сүллектә лә ас ҡалмаҫ, тигән әйтем бар. Ул үҙенең тырышлығы менән һәр ваҡыт аҙыҡ таба. Йыл хужаһының был ғәҙәте миңә лә хас. Үҙ эшен яратҡан, көсөн һәм ваҡытын йәлләмәгәндәргә киләһе йыл уңыштар, шатлыҡтар һәм бәхет килтереүенә ышанам. Үҙемә лә, “Йәшлек”те уҡыусыларға ла Утлы Әтәстең ҡыйыулығын, көсөн һәм тырышлығын теләйем. Ошо һыҙаттар менән үҙ маҡсаттарыбыҙға ирешәйек, хыялдарҙы тормошҡа ашырайыҡ. Театрҙа һәм гәзит биттәрендә осрашып торайыҡ!\nРамаҙан ҠОЛМӨХӘМӘТОВ, шағир, “Илһам шишмәләре – 2015” фестивале лауреаты:\n– Яңы йыл байрамы төрлө ҡыҙыҡ хәлдәргә бай була. Минең танышым Ғәҙел үҙенең буласаҡ кәләшен тап ошо байрамда осратты. Уны 90-сы йылдар аҙағында Яңы йыл байрамына Марат исемле бүлмәләше үҙҙәренә ҡунаҡҡа алып ҡайтҡан. Ҡараңғы төшкәс кенә дуҫының ауылына барып еткәндәр. Өйҙәре уңайлы урында урынлашҡан, эргәлә генә – клуб, мәктәп, магазин. Мараттың аңлатыуынса, был совхоз йортонда ике фатир булып, уң яғында улар йәшәй, һул яғында – күршеләре. Байрам кисәһенә һанаулы ғына сәғәт ҡалғанлыҡтан, егеттәр тиҙ генә ҡапҡылап ала ла, байрамды ҡаршыламаҡ йортҡа ашыға. Кисәгә китер алдынан, Ғәҙел ҡаршы булһа ла, дуҫы әсәһенә ҡунаҡ өсөн айырым бүлмәгә урын йәйергә кәңәш итә, йәнәһе, иптәшенә ҡәҙер күрһәтә, ололай.\nЕгеттәр ингәндә бөтәһе лә йыйылып бөткән була. Байрам мәжлесен алып барыусы яңы килеүселәрҙең ай-вайына ҡуймай, уларға тултырып “штрафной” һалып бирә. Ғәҙел һалдат хеҙмәтендә тәмәке тартырға өйрәнеп ҡайтһа ла, “ҡаты” эсемлектәр менән мауыҡҡаны юҡ. Ни хәтлем генә баш тартһа ла, тулы рюмканы эсергә мәжбүр була. Эсемлек егеттең башына бәрә. Уны бер ҡыҙ янына ултырталар. Исеме Лилиә икән, баш ҡалала белем ала, Марат дуҫының күршеһе. Яңы йыл куранттары һуға, байрам хөрмәтенә шампан бокалдары күтәрелә. Мәжлес күңелле бара, клубҡа сығалар. Ҡунаҡ егет, саф һауаға сығыуға ҡарамаҫтан, тағы иҫерә төшә. Марат, дуҫының хәлен аңлап, өйҙәренә илтмәксе булһа ла, Ғәҙел, һыр бирмәҫкә тырышып, ҡаршы килә. Йәнәһе, дуҫының өйө яҡын, ҡайтып етерлек кенә хәле бар. Ул, алпан-толпан баҫып, Мараттар йәшәгән йортҡа ыңғайлай. Ишекте шығырлатмаҫҡа тырышып, Ғәҙел эскә үтә, ботинкаларын көс-хәл менән сисеп, бая дуҫы күрһәткән бүлмәгә йүнәлә. Оҙаҡ ятҡандырмы-юҡмы: ”Тор,тор инде”, – тигән тауышҡа күҙен асһа, ҡаршыһында аптырап, Лилиә тора. Егет тә албырғап, һикереп тороп ултыра. Башынан, был ҡыҙ бында нимә эшләй, тигән һорау йүгереп үтә. Шунда ҡыҙ йылмая ла: “Эй, ҡунаҡ егет, фатирҙарҙы бутағанһың бит, Марат беҙҙең стена аша күрше, уларҙың ҡапҡаһы теге яҡтан”, – ти. Бына шулай тағы яңынан таныша ике йәш кеше. Артабан улар араһындағы дуҫлыҡ мөхәббәткә әүерелә.\nӘтәс йылы шулай яңғыҙҙарға мөхәббәт, парлыларға ғаилә именлеге алып килһен!\nБашҡортостандың атҡаҙанған артисы Гөлзәмиә СИТДИҠОВА үҙ йылында барлыҡ кешеләргә һаулыҡ, йән һәм күңел тыныслығы, иман һәм илебеҙгә именлек теләй.\n– Йылдар үткән һайын мин матди ҡиммәттәргә ҡарағанда рухи ҡиммәттәрҙең баһаһы юғарыраҡ икәнен аңлайым. Элегерәк, әллә йәшлек менән, йондоҙнамәгә, юрауҙарға бөтөнләй ышанмай инем. Хәҙер ышанам, һандар фәнен һәм йондоҙҙарҙы өйрәнәм. Ғүмер буйы сағыу кейенергә яраттым, ҡуйған маҡсатыма барып етер өсөн көс-ҡеүәтемде йәлләмәнем. Ә ошо һыҙаттар әтәстең үҙенә лә, ул йылда тыуғандарға ла хас.\nФилармонияла 30 йылдан ашыу эшләү дәүерендә Яңы йыл байрамын ҡайҙарҙа ғына, кемдәр менән генә үткәрергә тура килмәне?! Хәҙер инде сәхнәгә, гастролгә һирәк сығам. Шуға күрә Рәсәй буйлап һибелгән туған-тыумасаларымды бер табынға йыйырға тигән ниәттәр менән Яңы йыл байрамына әҙерләнәм быйыл.\nЯҙыусы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре,\nфилология фәндәре докторы, профессор Мирас ИҘЕЛБАЕВ улдары Урал менән Артур бәләкәй саҡта уларҙы гел Ҡыш бабай булып ҡотлаған.\n– Беҙ бала саҡта Яңы йыл байрамы әллә ни билдәләнмәне, бүләктәр, тәмле күстәнәстәргә мөмкинлек булманы. Шуға күрә балаларымдың күңелендә мөмкин тиклем матур иҫтәлектәр ҡалдырырға тырыштым. Яңы йыл байрамын һәр йыл һайын бөтә ғаилә менән йыйылып, Аҡманайҙағы йортобоҙҙа ҡаршылайбыҙ. Матур шыршы биҙәлә, тәмле ризыҡтарҙан табын ҡорабыҙ. Эштә лә хеҙмәттәштәремде ҡотлап, уларҙан ҡотлауҙар ҡабул итеп, байрам кәйефен күтәреү йолаһы бар.\nЙондоҙнамәгә ышанып бөтмәһәм дә, үҙ йылыма ҙур өмөттәр бағлайым. ХХ быуаттың 17-се йылы ҡанлы-шанлы ваҡиғаларға бай булған. Был быуат уны ҡабатламаһын, Яңы йыл шатлыҡтарға, ҡыуаныслы ваҡиғаларға, йылмайыуҙарға бай булһын. Ерҙә изгелек, мәрхәмәтлек артһын, кешеләр бер-береһенә һәр ваҡыт матур уйҙа булһын, тигән теләктәремде еткерәм! Байрам менән, “Йәшлек”!\nСығыу ваҡыты 10-01-2017, 15:11 | Ҡаранылар: 759\nҒайсар МИҢЛЕҒОЛОВ, эстрада йырсыһы Байрамды айыҡ табында ҡаршылай


Шифаханала – сит ил ҡунаҡтары\n27 Июль 2018, 12:07\n24 июлдә “Красноусол” шифаханаһына Ҡытай журналистары - “Синьхуа” мәғлүмәт агентлығынан Лу Цзиньбо һәм Ҡытай Үҙәк телевидениеһынан Рәсим Нәбиев, Эквадорҙан “Вита ТВО” телеканалы журналисы Гарсия Альберто килде. Улар менән бергә РФ Сит ил эштәре министрлығының Матбуғат һәм мәғлүмәт департаменты директоры урынбаҫары Александр Бикантов, ошо уҡ министрлыҡтың республикалағы вәкиле Венер Ғәлиәкбәров, БР Матбуғат агентлығы начальнигы урынбаҫары Артур Вәлиев та бар ине. Сәйәхәт Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы менән республиканың Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығының сит ил журналистары өсөн ойошторолған берлектәге 3 көнлөк матбуғат туры сиктәрендә үтте.\nҠунаҡтар шифахананың һыу һәм ләм менән дауалау урындарын, ял итеү үҙәген ҡараны, һыу эсеү бюветында шифалы шишмәләр һыуын тәмләне. Дауалау процедуралары тураһында уларға шифахананың терапия бүлеге мөдире Ләлә Мәүлетова ентекләп һөйләһә, халыҡ күпләп ял иткән, һыу ҡойонған тоҙло сығанаҡтарҙың тарихы, уға бәйле риүәйәттәр менән экскурсовод Илгиз Урманшин таныштырҙы. Сит ил журналистары уларҙы ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тыңланы, шифахананың матур урындарын, күренештәрен фотоға һәм видеоға төшөрҙө һәм күп һорауҙар бирҙе. Гарсия Альберто менән Лу Цзиньбо әйтеүенсә, улар Башҡортостанда икенсе тапҡыр. “Һеҙҙең хозур тәбиғәтегеҙ, йәшеллеккә сумған Өфө ҡалаһы, сәнәғәт һәм ауыл хужалығы предприятиелары, күп төрлө сирҙәргә дауа минераль һыулы, ләмле шифаханағыҙ, ҡунаҡсыл, алсаҡ кешеләрегеҙ тураһындағы фото-видео материалдарҙы үҙ телеканалдарыбыҙҙа, матбуғат баҫмаларында күрһәтәсәкбеҙ. Был үҙ сиратында һеҙгә туристарҙың иғтибарын йәлеп итәсәк. Бәлки киләсәктә Башҡортостанды үҙ күҙҙәре менән килеп күрергә, бында ял итергә һәм дауаланырға теләүселәр ҙә булыр,” – тине журналистар һәм бындай сараларҙың илдәр араһындағы бәйләнештәрҙең нығыныуына, артабанғы үҫешенә булышлыҡ итеүенә ышаныстарын белдерҙе.


Ч-ике рулетка - Видео чат - таныштырыу лайф - стрим тере!\nрулетка өсөн ҡыҙҙар өсөн чаевые\nМин бында, тик үҙеңә яҡшы веди\nСөнки йыш ҡына әйләнеп онлайн аралашырға күп нәмә күп, реаль тиклем осрашып, һеҙгә кем кәрәк түгел, шуға күрә ролде уйнай-йәғни, үҙенең таныштары менән тоя һәм башҡа бик уңайлыВидеочинать өлөшө был мөһим, сөнки теге йәки был мәсьәләне һеҙ кәйеф һеҙгә ишетеү һәм күреү, һәм һеҙгә еңеләйтергә ҡарата ихлас хистәре әңгәмәләште. Теләһә нимә һөйләй, һеҙ уның менән әңгәмәләштегеҙ тураһында (ҡағиҙә сиктәрендә), теләһә нәмә хаҡында, иң аноним аралашыу, видео беҙҙе-чан.\nМинең кеүек егеттәр килеп, улар менән осрашыу миңә\nмин ыңғай хәл ителгән\nокна, бф-да минең өсөн берҙән-бер ысул табыу өсөн мин мәктәптә барған ҡыҙ-ул һәм аҙыҡ-түлекте сауҙа үҙәгендә булдыҠыҙ бик заседании мин, мин тик артыҡ булһа ышана һәм үҙенә ярҙам кәрәк хәҙер. мин шул тиклем тап килә, егеттәр, тип ҡаршы мин генә? уның уйлауынса, был ни ғәжәп? юҡ булдыҡ, тип йылмая улар бүлмәһе бар, (миндә лә аныҡ. окна, бф-да минең өсөн берҙән-бер ысул табыу өсөн мин мәктәптә барған ҡыҙ-ул һәм аҙыҡ-түлекте сауҙа үҙәгендә булды.\nҠыҙ бик заседании мин, мин тик артыҡ булһа ышана һәм үҙенә ярҙам кәрәк хәҙер.\nмин тип килгән егет мин ябай ғына осрашырбыҙ? уның уйлауынса, был ғәжәп. ул шул тиклем юҡты, барлыҡ бүлмә аша йылмая, (мин аныҡ ҡына түгел, ә ғәриптәргә түгел, ябай урта) минең кеүек егеттәр менән аралашырға, дуҫым менән аҙыҡ-түлек һәм унда сауҙа үҙәктәре, магазиндар музыкаль бара. Әгәр һеҙ ниндәй музыка тыңлай табылды һәм һеҙ күрергә, был егеттәр матур, шул уҡ музыка булып, уның менән был хаҡта һөйләшәбеҙ. Иң насар, ә ул-минең өсөн был ҡыҙ. Асыҡ һәм ябай әйберҙәр тураһында әйткән булһа, һезгә ошай. Шулай уҡ балалар тип уйларға булыр ине, әгәр улар һиңә киләм һәм танышырға теләй. Һеҙ яңғыҙ түгел. Тик үҙенә бирелгән ваҡыттан аҙ. заиграть менән. ул әйтә, һорай һәм һеҙ уны һайлау тураһында һөйләшеү һ поясница була. түгел стесняйтесь. телисез икән, йәки өҫтәмә, ул был мәсьәлә һәм тренерҙар өсөн бирелә, тип, ул эшләй ала, бының менән.\nул асҡысты алырға теләй.\nБәлиғ булмағандар өсөн зыян килтереү, көсләү йәки хәүеф янамай, эҙәрлекләү, шәхси тормош баҫа, йәки яңылыш индереү кәүҙәләнеше, йәки мутлыҡта фишинг, бәлиғ булмағандар зыян килтереү, көсләү йәки хәүеф янамай, эҙәрлекләү, шәхси тормошҡа баҫып, кәүҙәләнеш йәки яңылыш индереү, йәки мутлыҡта фишинг, бәлиғ булмағандар зыян килтереү, көсләү йәки хәүеф янамай, эҙәрлекләү, шәхси тормош баҫа, йәки яңылыш индереү кәүҙәләнеше, йәки мутлыҡта фишинг.\nМенән таныша өлкәндәр өсөн бушлай фото: интернет файҙаланыусы анкета\nНечастый ҡыҙ эҙләү өсөн осрашты\nПарижда йәшәйШикарно компанияһы эшләй, ул миңә төрлө илдәрҙә йөрөргә мөмкинлек бирә. Асыҡ эҙләп, яҡшы кәйеф менән күңелле ҡыҙ процентҡа, амбициоз һәм енси. Мин һиңә ҡасан табып, рәхмәт, рәхмәт күләмен һәм формаһын тикшереү. Мин эҙләргә түгел, ниндәй ҙә булһа мөнәсәбәт тотороҡлоғон һәм бер нәмә бурыслы түгел.\nӘгәр беҙ бер-береһе менән икеһе лә һәйбәт буласаҡ, йәғни даими нигеҙҙә аралашыуға күсергә мөмкин.\nАбруйы ҙур түгел һәм мин шул тиклем күп аҡса талап мин айырыуса тойола.\nМин бик яратып уҡыйым, сит ил әҙәбиәте һәм психологияһы өҫтөнлөк бирелһә, бәлки, күп белергә тырышам һәм ярҙамын һәр ваҡыт ниндәй ҙә булһа яңы диалог. Мин ҡайҙа сығыу менән оят түгел-белергә ҙә булмай сөнки мин үҙем алып барыусы һәм ҡыҙыҡ ҡиәфәтле. Ҡатын-ҡыҙҙары ябай, сара китте, травма. Әҙерләргә яратам, йәм, сәйәхәттә, тәбиғәттә. Ир-ат менән танышырға теләйем адекват-ара симпатия бер йылдарҙа башҡа ҡалаларҙан килә, осрашыу өсөн.\nЗануда һорап борсомай\nЕтди мөнәсәбәттәргә әҙер түгел әлегә. Тоғролоҡ, саф күңел гарантиялана. Ярата тәбиғәте, йәйәү йөрөй. Междоусобие клубы һәм ярата. Хәстәрлекле даими һөйәр эҙләй. Күберәк фото ебәрергә. ЛС Москвичка, эшләй, әммә ярҙам бик етмәй ирҙәргә. Бер оҙаҡҡа һәм тел таба.\nЮллап варианттарын да ҡараясаҡбыҙ.\nМатди ярҙам ғына лайыҡлы.\nМинең теләгем - кейәүгә\nМинең теләгем - кейәүгә сығырға ғына түгел, тик ғаиләһе менән бәхетле кеше менән танышырға һәм уны ойоштороу һәм яратҡанДаими һәм ҙур тырышлыҡ талап иткән ғаилә, оҫта һәм иғтибар, был көндәлек эштәр, уларҙың һәр ғына түгел, сабырлыҡ талап иткән, әммә ғәфү итә белергә һәм, партнерҙарын үҙе аңлау менән ҡараны. Мин теләгән кешеләр менән танышып, уларҙың кешеләргә ҡыҙыҡлы булыуы, уны уҡырға алмаясаҡтар һине, һин уның янында туҡтала, һәм һәр саҡ ғәжәпләнеү булып үҫешә. Кеше, уларҙың ҡылыҡтарын һәм һүҙҙе тап. Кордова һеҙ интернет биттәрендә танышырға. Һеҙ бында теркәлергә мөмкин булмаған ҡайһы бер кешеләр бушлай таныша кордова ҡарап ҡалды. Теркәлгәндән һуң, бер нисә минут торорға, һеҙгә инеп булған кешеләр менән аралашыу, башҡа ҡалаларҙа йәшәй. Барлыҡ, теләүселәр кешеләрҙең осрашыу, үҙ мөхәббәтен табып, үҙе икенсе половинка табып, кейәүгә сығыу йәки өйләнеүҙән ҡала Кордова, ял итеү һәйбәт.\nТанышыу сайты түләүһеҙ новосибирскиҙа (новосибирск өлкәһе\nэҙләү һәм мауыҡтырғыс донъяла\nбыл объект ҙур1 миллиондан ашыу ҡулланыусы теркәлгән, шул иҫәптән күп новосибирскиҙа йәшәгән.\nЙәшкә ҡарамай, ҡиәфәте, темпераменты, ҡарашын, теләген илдең төп әйберҙәре менән таныштырҙы.\nусовершенствованный партнер һайлау системаһы индерелә. Йөҙ шарттары: бейеклеге - был сәсенең төҫөн, һ. шәхес, хобби. Перспективалы һәм ҡыҙыҡ табып кешеләрҙе киңәйтелгән эҙләү мөмкинлеге бирә. уңышҡа өлгәшеү ихтималлығы юғары була - юҡ. Статистика буйынса, күпселек еңел Денобосибирск һуң виртуаль файҙаланыусы теркәлгән.\nКүпселек өлөшө был - реаль донъя тәжрибәһе.\nБыл яңы танышҡан хыял - Новосибирскиҙа.\nБарлыҡ теркәлгән кандидаттар бушлай булған ҡала халҡы ғына килә ала"LovePlanet". Профиль ҙа уңайлы сервис инеү, алмашынып кеүек, ч йәшеренлек, Новосибирск һ. Эре мәҙәни, иҡтисади һәм ғилми үҙәктәре менән халыҡ һаны буйынса өсөнсө урында. Күркәм бина тарихи 1,5 миллион самаһы кеше, урмандар уратып алған. Интеллигенция һәм спортсылар, мәктәп, карьерист, кожевник һәм консерватор - күптәр яратып эҙләү инглиз, тоғро хеҙмәттәштәре һәм йәшәү өсөн каникул бергә үткәрә. LovePlanet хыялын тормошҡа ашырырға ярҙам һеҙгә, һеҙ булды. Сайтта танышырға, новосибирскиҙа менән бәйле һәр кешене таба.\nИталияға туризм рәсми сайтында\nVideo chat-ruleta po celom svete, chat roulette celého sveta\nбашҡа видеочивать башҡа сикләүҙәр теркәлә башҡа фотоларҙы бушлай таныша ҡыҙ менән аралашыу онлайн минең битендә таныша видеочивать ҡарап өлкәндәр өсөн теркәлгән танышты башҡа ҡыҙҙар менән танышып теркәлгән бушлай видео чатта теркәлергә рулетка менән телефон без интернета бушлай таныша видео фото башҡа бушлай таныша теркәлгән


Мәләүез районының Үрге Юлдаш һәм Нурдәүләт ауылдары халҡын ер мәсьәләһе борсой\nИке ауыл араһындағы ерҙә карьер ҡаҙа башлауҙары ихтимал. Был осраҡта малдарға көтөүлек, бесәнлек ҡалмай. Салауат ҡалаһына терәлеп торған ауылдар былай ҙа иркенләп мал көтә алмай. Халыҡ ризаһыҙлыҡ белдереп прокуратураға хат менән мөрәжәғәт иткән. Ер өсөн көрәш кем файҙаһына тамамланыр?\nҮрге Юлдаш менән Нурдәүләт ауылдары халҡы аптырашта. Былтыр көтөүлек урынында Ергән ауыл советы тәрән соҡор ҡаҙып ҡалдырып китһә, тиҙҙән был урындың 42 гектарын ошондай уҡ яҙмыш көтә, ти улар. Күптән түгел ауыл эргәһенә ер үлсәүселәрҙең килеп геологик разведка үткәреүен күргәндәр.\nБыға тиклем Юлдаш ауылы янындағы бик күп гектар ерҙәр Салауат ҡалаһына күскәнлектән, ауыл кешеләре был көтөүлектән дә ҡолаҡ ҡағабыҙ тип бара.\nХалыҡ геологик разведка яһаусыларҙың ҡулында лицензия барлығына, хатта, һатыу-һатып алыу килешеүе барлығы булыуын иҫбатлай. Нисек ауыл эргәһендәге ер халыҡтың фекерен иҫәпкә алмай һатылған? Бында элек «Салауат» колхозы иген сәскән. Ерҙәр колхозға ҡуртымға бирелгән. Тимәк, бындағы хәлде уның хужаһы белергә тейеш.\nЕрҙе ҡуртымға алыусы был хәбәрҙе беҙҙән беренсегә ишетеүе сәйер тойола. Беҙ район хакимиәтенә юлланабыҙ.\nРафаил Рафиҡов, Башҡортостан ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығының Мәләүез ҡалаһы һәм районы буйынса комитеты рәйесе: «Әле ул ер дәүләт кадастр иҫәбенә ҡуйылмаған. Унда ҡаҙыныу эштәре лә бармай. Карьер ҡаҙыу өсөн тәүҙә ерҙе ауыл хужалығына тәғәйен категориянан сәнәғәт өсөн итеп үҙгәртергә кәрәк. Ул хөкүмәт аша эшләнә. Уның өсөн ерҙе алыусылар тәүҙә беҙгә мөрәжәғәт итә һәм беҙ урындағы халыҡты йыйып уларҙың фекерен тыңлағандан һуң ғына хат яҙабыҙ».\nАсыҡланыуынса, Салауат ҡалаһындағы «ЭКО-спас» йәмғиәте былтыр Мәләүез районы хакимиәте рөхсәте менән Башҡортостандың Тәбиғәттән файҙаланыу һәм экология министрлығынан ерҙә геологик тикшереүҙәр үткәрергә лицензия алған. Был документ карьер соҡорға рөхсәт бирмәй әле. Уның өсөн йәмғиәт район хакимиәтенә тағы мөрәжәғәт итергә тейеш һәм ауыл халҡы менән йыйылыш үткәргәндән һуң ғына ерҙең категорияһын үҙгәртергәме, юҡмы икәнлеге хәл ителә.Был «Ер кодексы»на ярашлы эшләнә.


29 Декабрь 2017, 19:30\nЯңы йыл яҡынайған һайын Әтәс нығыраҡ борсолдо. Эштәре Тауыҡ сүпләһә лә бөткөһөҙ бит. Ни тиһәң дә, йыл хужаһы булыу еңелдән түгел икән шул. Хәҙер Эт алдында яуап тоторға кәрәк. «Бөтә эште миңә ҡалдырғанһың», – тип бәйләнерлек булмаһын. Юғиһә, ләүкелдеге сыға торған.Әтәс йәһәт кенә «Йәншишмә»нең йыллыҡ төпләмәһен ҡарап сыҡты. Матур эшләгәнбеҙ икән, тип ҡуйҙы. Географиябыҙ ҙа бай булған. Төрлө тарафтарҙан хаттар күп килгән. Бигерәк тә әбйәлилдәр, ғафуриҙар, өфөләр, бөрйәндәр, хәйбуллалар ҡыуандырҙы. Асҡын, Баймаҡ, Дүртөйлө, Күгәрсен райондары ла әүҙемләшеп киткән икән.Ә тырыштарға һәр ваҡыт тейешле баһа бирелергә тейеш. Ләкин бындай мөһим эште Әтәс бер үҙе генә хәл итә алмаясаҡ. Һәр ваҡыттағыса, Ҡыш бабайҙың ярҙамы кәрәк булды. Тиҙ генә кеҫә телефонын алып, шылтыратырға тотондо.\nЯңы йыл яҡынайған һайын Әтәс нығыраҡ борсолдо. Эштәре Тауыҡ сүпләһә лә бөткөһөҙ бит. Ни тиһәң дә, йыл хужаһы булыу еңелдән түгел икән шул. Хәҙер Эт алдында яуап тоторға кәрәк. «Бөтә эште миңә ҡалдырғанһың», – тип бәйләнерлек булмаһын. Юғиһә, ләүкелдеге сыға торған.\nӘтәс йәһәт кенә «Йәншишмә»нең йыллыҡ төпләмәһен ҡарап сыҡты. Матур эшләгәнбеҙ икән, тип ҡуйҙы. Географиябыҙ ҙа бай булған. Төрлө тарафтарҙан хаттар күп килгән. Бигерәк тә әбйәлилдәр, ғафуриҙар, өфөләр, бөрйәндәр, хәйбуллалар ҡыуандырҙы. Асҡын, Баймаҡ, Дүртөйлө, Күгәрсен райондары ла әүҙемләшеп киткән икән.\nӘ тырыштарға һәр ваҡыт тейешле баһа бирелергә тейеш. Ләкин бындай мөһим эште Әтәс бер үҙе генә хәл итә алмаясаҡ. Һәр ваҡыттағыса, Ҡыш бабайҙың ярҙамы кәрәк булды. Тиҙ генә кеҫә телефонын алып, шылтыратырға тотондо.\n– Алло, Ҡыш бабай, тиҙ генә килеп ет. Һинең ярҙамың кәрәк.\n– Ваҡытым бик тығыҙ бит әле. Ниндәй ашығыс хәл тағы?\nӘтәс тиҙ генә эштең ниҙә икәнлеген аңлатып бирҙе.\n– О-о-о, улай булғас, көтөп тор. Хәҙер килеп етәм. Яҡынса барлап сыҡҡайным инде, минән башҡа башламай тор, – тип телефонын шарт һүндереп, Матбуғат йортона ашыҡты. Күп тә үтмәй, ике бите ҡып-ҡыҙыл булып килеп тә инде. Иң әүҙем яҙышыусыларҙың исемлеген күҙҙән үткәргәс, Ҡыш бабай Өфөнөң 20-се мәктәбенән Руфина ЛОҠМАНОВА, Хәйбулла районының Ғәлиәхмәт ауылынан Мөнирә ИГЕБАЕВА, Йылайыр районының Һабыр мәктәбенән Айгүзәл УРАҠОВА, Туймазылағы 2-се мәктәптән Аделина БУЛАТОВА, Баймаҡ районының Өмөтбай мәктәбенән Азалиә КАМАЛОВАларҙың да исемдәрен телгә алып үтте. Эй, иғтибарлы ла инде үҙе. Береһен дә күҙ уңынан ысҡындырмаған. Был балаларға әҙ генә тырышырға кәрәк, тине, ә киләһе йыл хужаһына уларҙың ижадына иғтибарлыраҡ булырға ҡушты.\nӘ «Йәш хәбәрсе» тигән маҡтаулы исемгә быйыл Бөрйән районы Байназар мәктәбенән Зилиә БУРАНБАЕВА, Сәлимә ДӘҮЛӘТШИНА, Күгәрсен районы Яңы Хвалын мәктәбенән Гөлфиә КИЛСЕНБАЕВА, Өфөләге Рәми Ғарипов исемендәге 1-се республика башҡорт интернат-гимназияһынан Нурсилә ӘХМӘТОВА, Ишембай ҡалаһындағы Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-се башҡорт интернат-гимназияһынан Гөлсәсәк ШӘРИПОВАлар лайыҡ булды.\nҠыҙҙар һеҙҙе маҡтаулы исемдәрегеҙ менән ҡотлайбыҙ. Киләсәктә лә шулай әүҙем, өлгөр, фекерҙәрегеҙ тос, ҡәләмегеҙ үткер булһын!


Тормошонан йәм, эшенән тәм таба - Wikisource\nТормошонан йәм, эшенән тәм таба\nИжад итеү ваҡыты: 2017. Нәшер ителгән: 2017. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Тормошонан йәм, эшенән тәм таба // «Башҡортостан» гәзите, 2017, 17 февраль\n«Ғүмереңде яңынан ҡабатларға мөмкинлек булһа, берәй нәмәне үҙгәртер инеңме?» тигән һорауға Рая Заһит ҡыҙы бер ниндәй икеләнеүһеҙ «Юҡ!» тип яуап бирҙе. Күптән түгел генә ярты быуатлыҡ матур юбилейын билдәләгән замандашыбыҙ, ысынлап та, тормошонан ҡәнәғәт. Көндәлек хәстәрҙәре маҡсатлы йүнәлештә алға бара, ҡул аҫтында эшләгәндәр менән ярты һүҙҙән уртаҡ тел таба, заман талаптарына яуап бирерлек итеп бергәләп һалған, зауыҡ менән йыһазландырылған йортонда бар йәһәттән дә ныҡлы терәк булған ире ҡатыны өсөн йән атып тора. Ҡыҙҙары Гүзәл ата-әсәһен ейән һәм ейәнсәре менән ҡыуандырһа, улдары Рөстәм быйылғы яҙҙың тәүге көндәрендә уларҙы киленле итергә ниәтләй...\nБорай районының хозур тәбиғәтле Яңы Шилек ауылында буй еткергән Рая үҫмер сағынан уҡ тиҫтерҙәренән әүҙемлеге менән айырылып тора. Бындай малайҙарға халыҡта «үтә шуҡ» тиһәләр, ҡыҙҙарға ҡарата «егеттәрҙән бер ҙә айырылмай» тип тә ебәрәләр. Ғаиләләге икенсе бала булараҡ, совет осоронда урындағы колхозда күптәргә өлгө булып, тик маҡталып ҡына эшләгән, шуға өҫтәп өс ҡыҙ һәм өс улға ғүмер биреп, уларҙы оло тормош юлына баҫтырған атаһы Заһит ағай менән әсәһе Хәлимә апайҙың иң ыңғай сифаттарын үҙенә алған. Улар араһынан егәрлелек, тырышлыҡ һәм яуаплылыҡ тойғоһон аңлау кеүектәре Раяны бик иртә үҙ иткән. Тыуған ауылындағы тәүге өс кластан һуң күрше Таңатарҙағы урта мәктәптә яҡшы уҡыу менән бергә ул саҡтағы пионер һәм комсомол күрһәтмәләрен күңел биреп үтәй, йәмәғәт эштәренең уртаһында була. Спортта ла алдынғылыҡты бирмәй, волейбол һәм саңғы буйынса район бәйгеләрендә лә йыш ҡатнаша. Ҡыҫҡаһы, йәшлегенә заманының алдынғы вәкиле булып аяҡ баҫа. Ул ваҡытта бындай әүҙемдәр шау-шыулы тормошло ҡалаға ынтыла ине. Рая ла, тәбиғәт-булмышына буйһоноп, 1984 йылда яҡындағы Нефтекамаға юллана һәм ауыл хужалығы өсөн төрлө тағылма ҡорамалдар етештергән «Башсельмаш» заводында электр арбаһы (электрокар) йөрөтөүсе булып китә. Донъялар шулай һәүетемсә генә дауам итһә, иманым камил, һайлаған хеҙмәт юлында юғары күрһәткестәргә мотлаҡ өлгәшер ине Борай һылыуы...\nУҙған быуат аҙағындағы үҙгәрештәр гөрләп эшләгән заводты пыран-заран килтерә, күптәрҙе ауыр һынау алдына ҡуя. Был ваҡытҡа инде Асҡын егете Рәүил Фәғил улы йөҙөндә яҙмышының яртыһын осратып, ғаилә ҡорған, һөйгәненә ҡыҙ һәм ул бүләк иткән Рая баҙар иҡтисадының ыңғай һәм кире яҡтарын үҙ иңендә һынаусыларҙың тәүге сафында урын ала.\n– Балалар аяҡҡа баҫҡансы тип, күптәр өлгөһөндә өҫ һәм аяҡ кейеме һатырға тотондом, – тип хәтерләй ул саҡтарҙы әңгәмәсем. – Әллә ни ауырлыҡ тойманым. Әҙерәк өйрәнеп алғас, шәхси эшҡыуарлыҡҡа тотондом.\nБылай тип әйтеүе генә еңел, әлбиттә. Ирен ҡарау, балаларын тәрбиәләү һәм йорт эштәре менән бергә йәш ҡатын «тимер ат»ты ла йүгәнләй, үҙ машинаһында күрше-тирә район ауылдарынан ҡалалағы сауҙа нөктәләренә ит алып килеп тапшыра башлай. Бында ла әҙерәк шымарғас, ҡасандыр үҙе эшләгән заводтың ташландыҡ бер бүлмәһендә ит ярымфабрикаттары етештереү һәм һатыу цехы асып ебәрә. Бөгөн тиҫтә ярымға яҡын тәжрибәле хеҙмәткәрҙән торған коллектив әҙерләгән төрлө ит фаршын, билмән, манты, кәтлит, голубцы, хинкали һәм шашлыҡ әҙерләмәләрен Нефтекама һәм яҡын ауылдар халҡы ғына түгел, күрше Удмурт Республикаһында йәшәүселәр ҙә бик маҡтап һәм теләп ала. Оло юл буйында урынлашҡан магазинға осраҡлы һуғылыусылар мотлаҡ икенсегә килә. Цех алдан бирелгән заказдар буйынса ла уңышлы эшләй. Көнөнә 300 килограмға ҡәҙәр юғары сифатлы ит продукцияһы һатып алыусы өҫтәленә юллана.\nҠулын кеҫәһенә тығып йә кабинетта ултырып ҡына етәкселек итеү тигән нәмәне күҙ алдына ла килтермәй милләттәшебеҙ. Иртәнән кискәсә уның төп эш урыны – продукция етештереү цехы. Кәрәк икән – рулгә ултырып, тиҙ генә тейешле ергә елдереп барып килә лә тағы үҙ коллективының дөйөм хеҙмәт ритмына сума. Шулай тормошонан йәм, эшенән тәм табып йәшәй ул. Яҡындары – уның беренсе ярҙамсылары.\nҮҙ ҡулы аҫтында эшләүселәр ҙә, яҡын-тирә райондарҙың ит етештереүсе фермерҙары ла, ҡалалағы йүнселдәр ҙә хөрмәт йөҙөнән Рая Нәбиуллинаға «Заһитовна» тип кенә өндәшә. Был үҙе генә лә кеше өсөн үҙенсәлекле һәм оло баһа түгелме ни?!\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Тормошонан_йәм,_эшенән_тәм_таба&oldid=503914"


Уйла, яуаплылыҡ той » Башҡортостан гәзите\nУйла, яуаплылыҡ той\n30-11-2016, 00:46 // Белем һәм тәрбиә // Баҫып сығарырға\nХалҡыбыҙҙа ил-көн тойғоһо көслө беҙҙең. Тарихыбыҙҙа ҡырҡыу осорҙар, ҡырау һуҡҡандай ғасырҙар, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, аяуһыҙ ишле булған, һәм уларҙан, башлыса, йөрәгендә ана шул ил-көн тойғоһон тоғро йөрөткәндәр арҡаһында имен сығылған, халыҡ булып һаҡланылған, бүтәндәрҙән йотолонмаған түгелме ни? Уның юғары пафослы, трибуналарҙан ғына һөйләнергә тейешле һүҙ итеп кенә түгел, ә тәғәйен, тейешле, реаль нәмә тип ҡабул ителеүе, тормошта ҡулланылыуы бөгөнгө ҡырҡыулыҡтарҙан да ҡурсалайҙыр.\nӘ граждандар йәмғиәтенең камил үҫешеүенә ҡамасауламаймы ул? Ниңә һаман, әйткәндәй, үҫешеп етмәй ул йәмғиәт? Был хаҡта бит-бит трактат яҙырға мөмкиндер, кирбес-кирбес монографиялар ҙа баҫтырыла, диссертациялар ҙа яҡлана тора.\nБеҙ ябай ғына төшөнсәләр менән эш итәйек һәм һүҙҙе ҡыҫҡа тотайыҡ. Үҫешмәүҙең сәбәптәре күп һәм, тәү нәүбәттә, дәүләткә ҡарап ятыуыбыҙҙа, йәнә лә сағыштырмаса ярлы булыуыбыҙҙа шикелле. Әллә икенсеһе, эҙемтә булып, беренсеһенән сығамы? Хәлле йәшәмәгәндең башын әллә ни күтәреп ҡарамауына, байының бойороҡтарын үтәп кенә йәшәгәненә ишара был.\nНиңә дәүләттән көтәбеҙ, ниңә үҙебеҙҙе үҙебеҙ ойоштормайбыҙ, тормошто үҙебеҙ көйләмәйбеҙ? Ниңә судҡа мөрәжәғәт итеү бәғзе замандаштарыбыҙҙың аңында һаман да кемдер өҫтөнән ялыу яҙыу тип кенә баһалана? Ысынлап та, судта енәйәти генә түгел, әйтәйек, административ мәсьәләләрҙең дә ҡарала алыныуын яңы төшөнәбеҙ кеүек. Насар тауарҙы алма, хеҙмәт сифатһыҙ күрһәтелһә, ризалашма һәм башҡалар, йәмғиәттең үҙ-үҙен көйләүе, ябай алғанда, ошонан да ғибәрәттер.\nТорлаҡ төҙөлөшөнә аҡса һалып отолған кешеләр мәсьәләһенең дәүләт кимәлендә хәл ителеүе лә күҙәтелә бөгөн. Ә үҙебеҙ граждандар йәмғиәте төҙөйбөҙ тибеҙ, унда һәр кем үҙенең тормошон үҙе алып барырға хоҡуҡлы һәм бурыслы икәнен аңлайбыҙ, йәғни кеше шул иҫәптән юридик яҡтан да белемле булырға тейеш. Алданған икән, үҙе ғәйепле, бында дәүләттең ҡыҫылышы юҡ. Страховкалау тигән һәйбәт институт та бар. Төҙөлөшкә аҡсаны хәллерәк кешеләрҙең һалғанын да әйтеү урынлылыр. Ләкин әлегә илдәге хәл шулай: кешене яҙмыш ҡосағына ташлап булмай.\nРәсәйҙә граждандар йәмғиәте теләгәнебеҙсә үк кимәлгә, бәлки, етмәҫтер ҙә, сөнки беҙҙең ил халҡының холҡо тип әйтәйекме икән, Көнбайыштыҡынан ныҡ ҡына айырыла. Һәм, ошолай тигәндә, кире мәғәнә генә лә күҙҙә тотолмай. Йәмғиәт өсөн, мәҫәлән, президенттың әйткәне мөһим булып ҡала әле, төрлө кимәлдәге түрәләрҙең нимәнелер хәл итеүе өсөн уның бер күрһәтмәһе лә етә.\nДемократияның, ҡайһы ғына дәүләттә булмаһын, барыбер ҙә кәрәклеген аңлайбыҙ. Рәсәй йәмғиәте Көнбайыш йәмғиәттәренән ҡырҡа айырылып торһа ла, бында ҡаты ҡуллы батшалар идараһына күнегелһә лә. Юғиһә бөтә нәмәнең дәүләттән хәл ителгәненә өйрәнеп кителгән дә, баҡтиһәң, үҙеңдең әллә ни уйлағың да килмәй икән дәбаһа. Уйламайһың да, яуаплылыҡ та тоймайһың.\nТормоштағы бөтә мәсьәләләр буйынса, шул иҫәптән ваҡ, көнкүреш кимәлендәгеләре менән дә, дәүләткә, ул ғына ла түгел, уның төп башлығына уҡ мөрәжәғәт итеү күренешенең беҙҙең илдә элек-электән барлығы билдәле, һәм бында, моғайын, бер кемде лә ғәйепләп булмайҙыр: кеше мәжбүр була, президент ҡолаҡ һалмайынса булдыра алмай. Бер яҡлап һәйбәт, әлбиттә, сөнки демократия: ябай кешеләр ил етәксеһенең үҙе менән туранан-тура аралаша бит. Шул арҡала күп көнкүреш мәсьәләләре ҡапыл ғына хәл ителеп ҡала, аҡсаһы ла, ваҡыты ла, быны башҡарыр ҡулдар ҙа табыла.\nСәйәси лексиконға “ҡулдан идара итеү” һүҙбәйләнеше инеп китте. Проблемаларҙы, дөйөм түгел, ә ҡайһылыр төбәктәге, ниндәйҙер ҡалалағы, уның айырым бер урамындағы йорт, фатир эсендәгеме, тышындағымы ватылыу-һатылыуҙы, өҙөклөктө, йәнгә тейгән иҫкелекте, ялған изгелекте һәм башҡа эшкинмәгәнлекте президент, образлы әйткәндә, үҙ ҡулы менән йүнәтә. Бындай мануаль идара кәрәкмәйҙер бит илгә, заман икенсе, тапшырыуҙар ҡумтаһы автоматик режимда эшләһен әйҙә. Һәр кем үҙ урынында булһын: сәйәсмәндәр сәйәсәт менән шөғөлләнһен, хужалыҡ өсөн яуаплылар – хужалыҡ менән. Әҙәм балаһына ғүмер бер генә бирелә бит, һәм ул уны лайыҡлы үтергә тейеш. Бының өсөн дәүләт яуаплы, Конституцияға бурыс, йөкләмә итеп теркәп ҡуйылған. Беҙҙеңсә, ил, республика етәкселегенең әлеге “лайыҡлы тормош” һүҙбәйләнешен йыш ҡулланыуы бик яҡшы һәм яҡшылыҡ – фекерҙең мейеләргә һеңдерелеүенәндер ҙә. Юғиһә илдең совет осоронда кеше гел ауырлыҡтарға әҙерләнде, тип тә була бит.\nЭйе, коммунизм кеүек юғары маҡсаттарға табан атланыҡ, уныһы бар, әммә беренсе урында дәүләттеке, йәмғиәттеке булды лабаһа, шунан һуң ғына үҙеңдеке. Ошо яҡлап ҡарағанда, телевидение һәм радио аша һөйләшеүҙәрҙә бөгөн халыҡтың көнкүреш мәсьәләләрен күтәреүе, тимәк, үҙен генә уйлауы (бына, миҙалдың икенсе яғын әйләндерҙек) ыңғай күренеш икән дәбаһа. Ил-көн тойғоһо көслө, тиһәк тә шулай. Ниндәйҙер ваҡ мәсьәлә менән президенттың шөғөлләнеүе дөрөҫ тә түгел һымаҡ, әммә быны ваҡытлыса күренеш тип ҡарау хаҡтыр.\nЙәмғиәтебеҙҙе артыҡ сәйәсилектә ғәйепләү күптән бар, һәм ил тарихының бынан алдағы дәүеренән эйәреп килгән әлеге артыҡлыҡ, бәлки, ысын мәғәнәһендә ирекле булырға ҡамасаулайҙыр ҙа. Дәүләт хакимлығының кешене баҫмаҫҡа, ә уға, ниһайәт, фәҡирлектән сығырға, ысын мәғәнәһендә лайыҡлы тормош алып барырға ярҙам итергә тейешлеге лә дөрөҫ бит. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бындай кимәлгә күтәрелә алмайбыҙ әле.\nБәлки, граждандар йәмғиәтенең юғары кимәле беҙгә кәрәкмәйҙер ҙә? Арабыҙҙа улай тип раҫлаусылар ҙа юҡ түгел, йәғни Рәсәйҙә артыҡ демократияның шулай уҡ зыян да килтереүе ихтимал, тиелә: буталсыҡ китә, бөтәһе лә һөйләй, тәҡдим итә, тулы хөрриәт, ә эш, баҡтиһәң, бигүк бармай ҙа икән. Fөмүмән, беҙҙең халыҡта ваҡытһыҙ сурытыу хаҡҡа сығарылмай бит, алдан ҡысҡырған кәкүктең башы ауырта. Проекттарҙың да ҡото китеп бөтә. Виртуаль донъяла йәшәүгә ҡарағанда ысын эш башҡарыу файҙалыраҡтыр инде ул.\nГраждандар йәмғиәте яҡлап ҡарағанда йөк ташыусы ҙур машина водителдәренең тормошо үҙенә күрә бер өлгө. Ситтән ҡарағанда, әллә ни улай түгел дә кеүек. Китеп бара инде фура, Яңы йыл шыршыһылай, уттарын йымылдатып. Туҡтап та ала, ҡайһы бер яйыраҡтарҙы уҙып та китә. Һәр автомобиль, бейек ҡоймалы коттедждар һымаҡ, үҙенең айырым бер тормошо менән йәшәгәндәй. Ә бына, һәр береһендә урынлаштырылған рацияның дөйөм йышлығына инеп, һөйләшеүҙәргә ҡолаҡ һалыу менән, бының бөтөнләй киреһе иҫбатлана.\n— Минең алда, өс саҡрымлап самала, юл буш. Кем үтергә теләй, рәхим итегеҙ, — тине, ана, бер тауыш, үҙенең әллә ни ҡабаланмағанын белдерҙе.\nКүпмелер ваҡыттан һуң икенсе бер тауыштың:\n— Әйҙә, дуҫ, үт, өлгөрәһең. Өлгөрмәй башлаһаң, әҙерәк тормозға баҫырмын, — тигәне ишетелде.\nШулай киң күңеллелек күрһәтәләр. Быны Өфө урамдарындағы үҙ-ара “автоэтлектәр” менән сағыштырыуҙан күңелгә рәхәт булып китә.\nРация шытырлап алды ла йәнә телгә килде:\n— Уң яҡлап, юл ситенән, йәйәүле китеп бара. Эскән, һаҡ булығыҙ.\nБер нисә минуттан, ысынлап та, ул йәйәүлене күрәбеҙ. Төшөрөүен, бәлки, төшөрмәгәндер ҙә, арыған ғыналыр, шулай ҙа абайыраҡ булырға кәрәк. Ҡараңғы ноябрь кисе бит, етмәһә, ҡар ҡатыш ямғыр яуа, шунда үҙең атлап ҡара әле.\nЮл үргә табаныраҡ китте һәм әлеге үҙ-үҙен көйләгән йәмғиәт моделенә өлгө булырлыҡ күренеш ошо мәлдә тағы ла сағыуыраҡ сағылды. Тау, аңлауыбыҙса, бейек кенәлер һәм бының шулайлығын аҙаҡ күрҙек тә, ун саҡрымлап килеп сыҡты. Быны алдан белгән водителдәр хәсрәтләнә һәм хәстәрләнә башланы.\nҠаршыға килгән колоннанан, ана, һорайҙар ҙа:\n— Егеттәр, алда нисек, беҙҙекеләр шлифовать итмәйме?\n— Юҡ былай. Нормаль эш хәрәкәте. – Эфирҙа ошондай эшлекле яуап ишетелде.\nНормаль дә ул, тик хәрәкәт, бара-бара, күҙгә күренеп яйлай башланы бит әле, тимәк, алдағыларҙың бөтөнләй туҡтап ултырыуы ла бик ихтимал. Бер нисә минуттан эфирҙа бығаса ишетелмәгән яңы тауыш пәйҙә булды:\n— Әллә ни яйламағыҙ, юл — барырлыҡ, әйҙәгеҙ ҡыйыуыраҡ. Юғиһә хәҙер тығын яһаласаҡ. Үҙебеҙгә үҙебеҙ насар эшләмәйек инде...\nГраждандар йәмғиәтендә лә, тәү нәүбәттә, шундай үҙ-ара хөрмәт, ярҙам, яуаплылыҡ булырға тейештер.