Ысул менән 10 кеше мыҫҡыл түгел. Рәсәй\nРәсәй-илдең, бик күп яңы мөнәсәбәттәр һәм инновация булып тора. Әммә, шулай уҡ был илдең, хөрәфәттәрендә һәм йолаларында бай булды. Хатта был иң боронғо традиция тағы преданный элекке коммунистар власы аҫтында булыуы мөмкин, уны машинистка турап, рәсәй йәмәғәт йорто йәки үҙегеҙ алып барырға кәрәк. Сөнки сит ил кешеләре өсөн йәки был ҡағиҙәләрҙең күбеһе билдәһеҙ булып мөмкин бәлки, ҡайһы бер аңлашылмаусанлыҡтар тыуҙыра, бына ун ысулы исемлегендә булды өсөн, бер кеше, шул уҡ ваҡытта Рәсәй кеүек. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, юҡ шул уҡ инглиз теле айырмалыҡтар рус Менән»урыҫ»этник мәғәнәһе урыҫ, ә»урыҫ»һүҙе һәр гражданы, рәсәй федерацияһы сиктәренән йәшәй. Бөтә мәғәнәһе һәм маҡсаты өсөн,»урыҫ»тигәнде аңлата. был текст»рәсәй»һәм дөйөм рәсәй don был исемлектә ts dos кеше килде. Урыҫ йортҡа ингәс, ул аяҡ кейеме бөтөнләй кәрәк кисекмәстән төшөрөргә. Хужа, күрәһең, йөрөп бер йәки тапочек тапочкалар бирҙе. Рәсәй ҡалалары урамдарында, бигерәк тә ҙур ҡалаларҙа, ҡағиҙә булараҡ, бик бысраҡ. Мәҫәлән, әгәр һеҙ гулять вьетнамка буйынса мәскәүҙә, ғәжәпләнеү түгел, әгәр һеҙ көн аҙағына тиклем ҡара, аяҡтары булырмын. Шуға күрә, аяҡ кейеме һәр саҡ төшөрә. Бысраҡ уның таралыуын туҡтатыу, ҡар, боҙ һәм ҡышҡы ваҡыт ҡом. Кем күргәне барҙыр-Рәсәйҙәге йорто булған, уны ла күрһәтеү мөһим буш ҡул менән. Хужалар, моғайын, аҡса әҙерләү һәм үткәреү покушать, һеҙ йорт тотоу өсөн уңайлы улар. Шулай итеп, ул, хужаһы өсөн бүләк килтерә. Бөтә килтерергә бүләктәр өсөн һеҙҙең тейеш түгел, ябай хужаһы. Әгәр хужа ҡатын-ҡыҙҙар, сәскә, шоколад йә шарап бик юғары баһаланы. Әгәр хужа кеше, һыра килтерҙе, әгәр уны эсергә йәки алдан һорап, һеҙ уны өҫтәргә теләр инем.\nӘммә әгәр һеҙҙе бөтөнләй наҙан тураһында килтереп, шоколад угодить галантерея. Был ҡағиҙә була алмауҙарын еткерҙе. Рәсәйҙә янына сәскә һатыу, һатып алыу түгел, уларҙың һаны йоп булыр. Ҡағиҙә булараҡ, флорист,-тип әйтә, әгәр һайлау осраҡлы сәскә һаны йоп булырға тейеш, әммә ул тиклем икән, был булдырмау өсөн бестактность. Бүләк итә сәскә һаны йоп булыр-был бик тупаҫ, сөнки улар ерләү ғына ҡулланыла. Бынан тыш, ҡайһы бер һары сәскә, сәскә мәйет күмеп, һау-сәләмәт булыр өсөн, был түгелдер ҙә бирә. Менән осрашыу ваҡытында кемдер ишеген шарт булһа, тупһа аша ҡулымдан бер ҡасан да пожимать. Көтөп эсендә әлегә улай түгел. Әгәр һеҙ бер нәмәне онотмаҫҡа кәрәк һәм фатир хужалары ҡайтып, көҙгөгә ҡараған булып мотлаҡ, тағы ла китеп барҙы. Шул ваҡытта тағы бер-хөрәфәт һәм уның иң яҡшы атҡаҙанған бәхәсләшеү түгел. Күпселек өйҙәр урынында, ишекте элгән булдым өсөн пешие, көҙгө алып барғанда, уны дини ҡараштар түгел, шуға күрә был ҡатмарлы. Ата, әсә ни эшләргә тейеш йәки һеҙҙең иптәшегеҙ, һеҙгә аҡса хужа. Булыр, тип ышанабыҙ, улар менән иҫәпләшеү өсөн, был ғына түгел, төндәрен эшләй. Күп уйлап, ҡояш байығандан һуң, аҡсаһын теләһә ниндәй интернет-ара насар, нимә яҡшы тиклем шулай иртән көтөү өсөн яһала был. Элек телгә, рәсәй урамы, ҡағиҙә булараҡ, бик бысраҡ. Ғәҙәттә, кеше өйгә килә башлағас, шунда уҡ уларҙың үҙгәргәнен үҙ»өй кейеме»пижамный ғәҙәттә салбар һәм футболка. Һәм был бысраҡ микробтар һанын кәметеү, уларҙың фатир эләгә. Рәсәйҙәге күпселек кешеләр белергә тейеш түгел поддаться үҙ автомобиле йәмәғәт транспорты һәм ҡала, тип, һәр саҡ таҙа түгел. Шуға күрә, ул нисек тормошҡа рус телле ғаиләгә йорт студенттар алмашыу буйынса сит ил ҡала йәки төндә, ҡайһы бер треник килтерә йәки иҫке нәмә уңайлы булһын өсөн, ҡаршыһына сыҡты. Был әҙәплелек ҡағиҙәләре тураһында түгел, әммә иң яҡшы ҡағиҙәләрен, эйә булыу өсөн, урыҫ менән эсә башланы. Әгәр ҙә һеҙ эсергә яратыусылар ҙур, шуның менән һаҡ булырға, улар күпме эсергә тәҡдим итә. Буш сынаяҡ әгәр улар күреп, автоматтар менән тултырған вежливый була ул уларға. Әммә, әгәр һеҙ чувствуй, тип, һеҙ үҙегеҙ генә өлгәшә, яртылаш тулы стаканды тота. Бынан тыш, әгәр һеҙ түгел, эсә, булдырма нежелательный торған эсемлек иң яҡшы ысулы, тип әйтә табип, тип әйтергә рөхсәт итмәне һиндә эсә. Һәр тапҡыр эшләргә. Рус әбей, әбей йәки, д шөғөлләнә. Иң көсһөҙ улар финанс йәмғиәте ағзаларының береһе булып тора ла, властан файҙаланыу һәм уларҙың абруйы ҙур. Ылыҡтырылған, улар һеҙ яһаны, тип әйтеп, йылмая рәт-рәт, һәм яһай буйынса кивать-үҙе. Бер ниндәй ҙә мәғәнә, улар менән бәхәсләшеүсе юҡтыр.\nҺеҙ еңә алмай\nБынан тыш, ышанып булмай, уның өсөн бирелгән. тамашасылар н метро, трамвай, автобус һәм маршрут таксиҙары. Ҡысҡыра башлай, улар һеҙ яһаны мөмкин, әгәр һеҙ түгел, бигерәк тә был йәш ир-аттар ҡарай. Шул уҡ ваҡытта кисәһендә була, бигерәк тә туй йә тыуған, шунда тост була. Ғөмүмән, был талап түгел, формаль һәм ҡатмарлы күнекмәләр залы өсөн бирелә. Тик исегездә тотоғоз, ниндәй тост һәр өсөнсө буйынса»ярата»йәки»яратмай»тип, һәм барыһы-тик»за», ә һуңынан төшөм килештәге һүҙҙәр генә булып ҡалыр, тип ышанам өсөн түгел, ниндәйҙер тост көлкө, ул ваҡытта совет ҡарау йәки сәйәси эшмәкәре. Был шул тиклем булырға мөмкин истолковывать грубость. Ул вердиҙа яҡлыдуҫлыҡ»дуҫлыҡ өсөн»йәки»беҙҙең өсөн»,»беҙ»был дөрөҫ, һеҙҙең менән бара алмайым. Үҙҙәре теләп, хәҙерге рәсәй, хатта ҡыҫҡа ғына ваҡыт арауығында. Был һеҙҙең уңыш. Бынан тыш, туристик, күп алымдарын һеҙ тип рәсәй йәмғиәтен интеграциялау, мажаралы ла хистәр балаларға шул уҡ ваҡытта, был сәйәхәт килтерергә мөмкин. Нисек һеҙ генә тамамлаған туңдырма н охреневать Василий Блаженный Ҡорамына ла булараҡ билдәле, дуҫлашып китә һәм отпускайте-был рәсәй буйынса сәйәхәтен бөйөк рус варианттары менән: ауылды сыҡҡас та йәмәғәт эштәре йәнле барҙы һәм уны районда мәғариф һәм һаулыҡ һаҡлау ҡалаһының көнбайыш эре, волонтер программаһында идара мөһим һезгә ярҙам итә ала, рәсәйҙә оҙаҡ йәшәй. Ҡайһы бер ауыҙ сәфәр маршрутын өҫтәне. һеҙ яҡшы, рәсәйҙә волонтерлыҡ яҙылған. Тел булмаһа, мәктәп, университет, баҙарындағы вакансиялар һәм уҡыу эш менән ҡайнар өсөн репетиторлыҡ үҙәгенә инглиз теле рәсәйҙә түләүле. Әгәр һеҙ әүҙем студенттарҙы ярата ҡылымдарының үҙгәрешен аңлатыр өсөн, был һеҙҙең өсөн концерт. Донъя алдында үҙегеҙҙең тыуған телде шул бунин нобель премияһы эшләгән иван почиталин, туғандары күсереү программаһы нисек балеты өсөн. Продуктив һәм һөҙөмтәле ысул-ай төньяҡты интенсив үткәрелгән программаһы рәсәй наряд яҙыла. Әгәр инде һеҙ урыҫ булып, малайҙар һәм ҡыҙҙар ҙур эштәр ҡарап алыу мөмкинлеге ҙур. Был вакансиялар ЭШМӘКӘРЕ һәм халыҡ-ара фирмаларының сөнки рус телле экспат. Нисә һум аҡса эшләргә, һеҙ нисек сәйәхәт\nҠаршы арбитраж судының элекке ассоциацияланған путин рәсәй файл - риа новости


Дәүләтбирҙина Гүзәлиә Марат ҡыҙы - Учительский сайт\nИнфоурок › Сайты учителей ›Дәүләтбирҙина Гүзәлиә Марат ҡыҙы\nБыл(-а) онлайн: 2021-04-12 16:55\nДәүләтбирҙина Гүзәлиә Марат ҡыҙы\nМБОУ СОШ с. Подольск\nҺаумыһығыҙ,рухташ дуҫтарым! Мин Дәүләтбирҙина Гүзәлиә Марат ҡыҙы Хәйбулла районы Подольск урта мәктәбендә башҡорт, рус,татар һәм башҡа милләт балаларына үҙебеҙҙең туған телебеҙ нескәлектәрен өйрәтәм .Уларҙың кескәй йөрәктәренә әсә телебеҙгә, еребеҙгә, мәҙәниәтебеҙгә һәм тарихыбыҙға ҡарата һөйөү һәм ихтирам уятыу өсөн тырышып эшләйем.\nУҡыусыларға белем биреү, улар менән ҡайнап йәшәү-үҙе бер бәхет.\nТормош девизым: күренекле башҡорт яҙыусыһы Фәрит Иҫәнғоловтоң әҫәрендәгесә ,кешеләргә кәрәкле булыу һәм был донъяла яҡты исемең ҡалырлыҡ итеп йәшәү.\nҺаумыһығыҙ,рухташ дуҫтарым! Мин Дәүләтбирҙина Гүзәлиә Марат ҡыҙы Хәйбулла районы Подольск урта мәктәбендә башҡорт, рус,татар һәм башҡа милләт балаларына үҙебеҙҙең туған телебеҙ нескәлектәрен...\nПрезентация на тему "Дан кәпәс түгел" по произведению Мустая Карима.\nМостай Кәримдең тормошо һәм ижады буйынса тест һорауҙары.Алтынсы синыф.\nТестпо башкирскому государственному языку для обучающихся 1 класса.\nХәйбулла районы Подольск урта мәктәбенең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Дәүләтбирҙина Гүзәлиә Марат ҡыҙының эш сайтында һеҙҙе күреүемә бик шатмын! Был сайтта һеҙ үҙегеҙгә бик күп кәрәкле мәғлүмәт таба алырһығыҙ тип ышанам.\nАвтор в друзьях: 24\nУ автора в друзьях: 45


(1 марта битенән йүнәлтелде)\nЕр: Маҡтау һүҙе көнө.\nЗифа Нагаева (1956), йырсы, шағир, композитор, 1996—2013 йылдарҙа радио тапшырыуҙар алып барыусы. Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (2020) һәм атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2003), Татарстан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2011), Ауырғазы районының Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге премияһы лауреаты (2006).\nГорин Анатолий Сергеевич (1922—14.11.1981), Бөйөк Ватан һуғышы яугире, штурм авиацияһы лётчигы, капитан (1957). Советтар Союзы Геройы (1946).\nАбыҙгилдин Абрек Әмир улы (1937—24.12.2013), рәссам. 1974 йылдан СССР Рәссамдар союзы ағзаһы. Рәсәй Художество академияһының мөхбир ағзаһы (2008). Рәсәй Федерацияһының халыҡ рәссамы (2009). Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1986). Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (1997).\nБабиков Геннадий Иванович (1937), табип. Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған табибы. Күмертау ҡалаһының почётлы гаржданы.\nАбдрахманов Юнир Рәхим улы (1942), ғалим-инженер-технолог. Техник фәндәр докторы, профессор. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған химигы.\n► 1 мартта тыуғандар\n► 1 мартта вафат булғандар\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=1_март&oldid=1019793 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 07:36 18 март 2021 үҙгәртелгән.


Ә уларҙа нисек?\n25 Сентябрь 2018, 17:13\nПенсия ҡануниәте. Был өлкәлә Рәсәйҙә генә түгел, бөтә донъяла әленән-әле үҙгәрештәр булып тора. Үҫешкән илдәр уҙған быуаттың 80-се йылдарында уҡ пенсия йәшен арттыра башланы.\nРәсәйгә яҡын дәүләттәрҙә хаҡлы ялға сығыу ваҡытын күтәрҙеләр. Мәҫәлән, Молдовала һәм Азербайжанда ирҙәр — 65, гүзәл зат 63 йәштән пенсияға сыға. Әрмәнстанда ла ошо уҡ йәш билдәләнгән, тиҙҙән Ҡаҙағстанда ла шул кимәл тәғәйенләнәсәк. Беларусь Республикаһында хаҡлы ял ваҡыты 2017 йылдан ирҙәр — 63, ҡатын-ҡыҙҙар 58 йәшкә еткәнсе йылына алты айға арта бара. Ҡырғыҙстанда һәм Тажикстанда ла ошондай шарттар ҡуйылған.\nӘйткәндәй, Беларустә һәм БДБ-ның башҡа илдәрендә өлкән йәштәгеләрҙең үлем күрһәткесе Рәсәйҙән аҙ айырыла. 2022 йылдан Үзбәкстанда ла пенсия йәшен арттырырға ниәтләйҙәр. Уны 2027 йылға тиклем йылына алты айлап күтәрергә уйлайҙар. Һөҙөмтәлә көслө заттар — 63, ҡатындар 58 йәштән хаҡлы ялға оҙатыласаҡ.\nБДБ илдәрендә лә совет ҡоролошонан һуң пенсия йәшен оҙайттылар. Хәҙер Грузияла гүзәл зат өсөн хеҙмәт дәүере — 60, ир-атҡа 65 йәш тәшкил итә. Балтик буйы илдәре — Эстония, Латвия, Литва — 2025 — 2027 йылдарҙа бөтәһе өсөн дә 65 йәшкә тиклем еткерергә иҫәп тота.\nЕвросоюздың ҡайһы бер үҫешкән дәүләттәре — Германия, Италия, Испания — яҡын йылдарҙа ир-атты ла, ҡатын-ҡыҙҙы ла 67 йәшкә тиклем эшләтергә ниәтләй. Ә Данияла 2040 йылға пенсия йәше 70 йәш буласаҡ. Көнсығыш Европа илдәрендә хеҙмәткә яраҡлылыҡ ваҡыты оҙайтылды ла инде: Польшала — 65-кә, Чехияла 63 йәшкә тиклем.\nДәүләттәр ни өсөн бындай аҙымға бара һуң? Демографик ҡартайыу хеҙмәткә яраҡлы халыҡтың артыуына килтерҙе. Тап шуға ла күпселек илдәр хаҡлы ялға сығыу йәшен күтәрҙе, һәм был сәйәсәт дауам итә, сөнки пенсия иғәнәләре индергәндәр менән пенсия алыусылар нисбәте киҫкенләшә. Ошо маҡсаттан сығып, өлкән быуындың тормош кимәлен лайыҡлы итеү бурысы ҡуйыла.


“Кәңәшле йәшәһәң, тырышып эшләһәң, барыһы ла була”, ‒ » «Йәшлек» гәзите | Газета «Йәшлек» | Официальный сайт газеты Йэшлек\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Конкурстар » “Кәңәшле йәшәһәң, тырышып эшләһәң, барыһы ла була”, ‒\n06.12.2013 “Кәңәшле йәшәһәң, тырышып эшләһәң, барыһы ла була”, ‒\n– ти “Йәшлек”-фараз” конкурсында икенсе урын яулаусы Сирбаевтар\nАлыҫ араларҙы яҡынайтып, үткән аҙнала Баймаҡ тарафтарында булып ҡайттыҡ. Унда гәзитебеҙ иғлан иткән “Йәшлек”-фараз” конкурсында икенсе урын яулаусы Сирбаевтар ғаиләһенә бүләк тапшырҙыҡ.\nХужалар бик йылы ҡаршы алды ҡунаҡтарын. Нурия апай менән Миңнур инәй сәй әҙерләгән мәлдә, еңеүсенең тормош иптәше Шайморат Мөхөтдин улы менән әңгәмәләштек. Ул Баймаҡ ҡалаһында тыуып үҫкән, әле район элемтә үҙәгендә электромонтер булып эшләй.\n– 1994 йылда район элемтә үҙәгенә эшкә урынлашҡайным, бына тиҙҙән 20 йыл була. Районда һәм ҡалала элемтә кабелдәре һуҙабыҙ, һуңғы йылдарҙа халыҡ араһында бик популяр IP-телевидение, интернет, телефон үткәрәбеҙ. Тышта, ямғыр-ҡар аҫтында йөрөгәс, эш ауыр, ләкин бирешмәйбеҙ. Заказдар ҙа күп, ҡайһы берҙә өлгөрөп тә булмай, – тине хужа.\nӘ Нурия Шамил ҡыҙы Баймаҡ ҡала биләмәһе cоветы секретары булып эшләй. Был яуаплы вазифаны ул 2007 йылдан башҡара.\nСирбаевтарҙың ғаиләһендә ике бала үҫә. Өлкәндәре – Нәркәс әле БДУ-ның Сибай институтында белем ала, ә кинйәләре, Илдус 4-се мәктәп-лицейҙа 6-сы класта уҡый.\nБер аҙҙан әңгәмәгә Нурия апай ҙа ҡушылды һәм беҙҙең гәзиттең призын – электр һөт айырғысын тап үҙ мәлендә отоуҙары тураһында белдерҙе. Баҡтиһәң, хужалар йәйгеһен үҙҙәренең иҫке сепаратын яңыртырға уйлаған икән. Эйе, ҡала ерендә йәшәп тә, мал тотҡан Сирбаевтарҙың ғаиләһенә “Йәшлек”тең бүләге бик урынлы һәм файҙалы булып сыҡты.\nГәзиттең тиражы һанын нисек һайланығыҙ, тигән һорауға Нурия апай, быға ҡыҙыбыҙҙың ныҡымыш булыуы ярҙам итте, тине.\n– Әсәй, әйҙә, беҙ ҙә “Йәшлек”-фараз”ға үҙебеҙҙең яуапты ебәрәйек, тигәс, башта гәзиттең алдағы тиражын ҡараныҡ, – ти хужабикә. – Шунан почта бүлексәләренә, киоскыларға, Өфөнөң төрлө ойошма-учреждениеларына күпме һан таратылыуын һанап сығарҙыҡ та, түңәрәкләп сығарған һөҙөмтәне купонға яҙҙыҡ.\nҠала ерендә мал тотоу еңел эш түгел. Шулай ҙа хужалар бирешмәй, быҙаулы һыйыр аҫрай. Маллы ерҙә техника булыу бик шәп. Шайморат ағайҙың да Т – 40 АМ тракторы – бесән-һалам әҙерләгәндә беренсе ярҙамсы.\n– Элек тормош ауыр булды, тиһәләр ҙә, кешеләр малды күп аҫраған. Хәҙер иһә ҡалала ғына түгел, ауылда ла бөтөрә. Баймаҡта бесән эшләүе ҡыйын түгел, йылҡы көтөүселәрҙән алда өлгөрһәң, ҡала ситендәге урмандарҙа сабынлыҡтар бар, ҡыш сығырға етерлек бесән туплап була. Һаламды баҫыуҙан ташырға мөмкин. Әле быйыл үлән булды, туғандарға, таныштарға ла бесән сабыштым, ташырға ла ярҙам иттем. Ялҡауланмай мал тотһаң, өҫтәлең һөт-майҙан, иттән өҙөлмәҫ. Бер эш хаҡына ғына йәшәүе ҡыйын, шуға ла йүнләп, икенсе ерҙә аҡса сығанағы эҙләмәйенсә булмай.\nТрактор булғас, бесән эшләү еңелләште. КЗН сапҡысы менән үләнде сабам, аҙаҡтан тырматам. Тырманы ҡапҡа аша үтерлек һәм юлда башҡа транспортҡа ҡамасауламаҫлыҡ итеп өс метр киңлегендә яһаным, – ти хужа. Һыйыр янына кәзә лә алырға уйлауҙарын йәшермәне Шайморат ағай. Хужалар уның һөтөн һауып, шифалы ҡымыҙ бешергә ниәтләй.\nТирә-яҡҡа ысын биҙәк булып ултырған йорттарына Сирбаевтар ике йыл ярым элек күскән. Унда бөтә уңайлыҡ та бар, ләкин урамға һаман да тәбиғи газ үткәрелмәүе генә ҡыйынлыҡ тыуҙыра.\nШайморат ағай, өй һалған мәлдә төп таянысым һәм ярҙамсым Нурия апайығыҙ булды, тип ғорурлыҡ менән әйткәндән һуң уларҙың ғаилә бәхетенең нигеҙе нимәлә икәне асыҡланды. Был тормошта урындарын табып, һоҡланғыс ғаилә ҡорған Нурия һәм Шайморат Сирбаевтар быны үҙ-ара килешеүҙә һәм бер-береңде ихтирам итеүҙә тип һанай.


Башҡортостандың 29 районы ужым культураларын туҡландырыуҙы тамамланы // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nБашҡортостандың 29 районы ужым культураларын туҡландырыуҙы тамамланы\n9:53, 14 мая 2013 Иҡтисад\nБашҡортостандың Благовар, Йылайыр, Мишкә һәм Нуриман райондары аграрийҙары үткән байрам көндәрендә ужым культураларын туҡландырыуҙы тамамланы. Благовар һәм Яңауыл райондарында күп йыллыҡ үләндәрҙе туҡландырыу эштәре лә тамамланған.\nДүрт көн эсендә төбәктә ужым культураларын туҡландырыу буйынса үҫеш — дүрт процент (11 мең гектар), күп йыллыҡ үләндәрҙе туҡландырыу буйынса үҫеш бер процент (ике мең гектар) тәшкил итте, тип хәбәр иттеләр БР Ауыл хужалығы министрлығының матбуғат хеҙмәтенән. Бындай түбән күрһәткестәр бөтә республика буйлап үткән ҡойма ямғырҙарға бәйле.\nБөгөнгө көндә ужым культуралары — 293 мең гектар майҙанда (планға ҡарата 88 процент), күп йыллыҡ үләндәр 119 мең гектар майҙанда (69 процент) туҡландырылған. Был эштәр, шул тәртиптә, 29 һәм 26 районда тамамланған.


Ҡазан ҡалаһында “ТРЭК 2020” конференцияһы үтә | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n05 февраля 2020 — 19:24 ГТРК «Башкортостан»\nУнда ҡатнашыусылар Өфө хирургтарының ҡан-тамырына заманса алымдар ярҙамында операция эшләүен тура эфирҙа күҙәтә. Операция бер сәғәт тирәһе дауам итә. Өфө хирургтары хәҙер пациенттың артерияларын эстән күрә ала. Махсус ҡорамал ярҙамында табиптар хәҙер ҡан тамырҙары ауырыуҙарын алдан иҫкәртә ала. Асия Ниғмәт ҡыҙына 72 йәш. Ул Салауат ҡалаһынан Өфөгә йөрәгенә ҡатмарлы операция эшләтеү өсөн килгән. Табиптар әйтеүенсә, хәҙер ауырыуҙарҙы аяҡҡа баҫтырыу заманса технологиялар ярҙамында башҡарыла.\nЙөрәккә үҙенсәлекле операция нурлы артерияға индерелгән оптик катетер аша яһала.Элек махсус ҡоролма коронар артерияны эстән тикшермәй ҡуйылһа, яңы ысул буйынса табиптар уны ентекләп ҡарай ала. Яңы ҡоролма ошондай мөмкинлек бирә. Уның менән дөрөҫ итеп ҡулланырға Санкт-Петербург ҡалаһынан килгән белгестәр өйрәтә.Оптик тамография ысулы ультра тауыш менән тикшереүгә оҡшаш, шулай булыуға ҡарамаҫтан, бында һиҙелерлек айырма бар, ти табиптар.Элек табиптар ауырыуҙы рентген һүрәте аша ғына ҡараһа, хәҙер инфра ҡыҙыл нурҙар ярҙамында тамырҙы эске яҡтан да тикшерә ала.\nАуырыу ентекләп тикшерелгәндән иһуң ғына табиптар стентты ҡуйыу-ҡуймау ҡарарын ҡабул итә. Махсус каркас тамырҙы киңәйтеп ҡан әйләнешен яҡшыртырға булышлыҡ итә.Ҡан-тамырына катетрҙы индереп уны эстән тикшерәләр. Бындай ысул беренсенән, пациентҡа индивидуаль дауалау ….. һайларға ярҙам итһә ,икенсенән операциянан һуң табиптар башҡарған эштәренең сифатын баһалай ала.\nБындай алым иһә пациенттар өсөн тиҙерәк һауығып аяҡҡа баҫыу мөмкинлеген бирә.БДМУ клиникаһында ҡан-тамырын заманса алымдар ярҙамында тикшереү йыл да үткәрелеп килгән „ТРЭК-2020„ конференцияһы сиктәрендә ойошторола. Әле был сара Ҡаҙан ҡалаһында бара, ундағы белгестәр онлайн режимында Өфө хирургтарының эшен күҙәтә. Операция бер сәғәт тирәһе дауам итә. Пациент үҙ аңында ҡала.


Баш ҡалала профсоюздар пленумы үтте // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБаш ҡалала профсоюздар пленумы үтте\n15:32, 20 апреля 2012 Сәйәсәт\nӨфөлә Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһы Советының III пленумы үтте. Унда территориаль һәм түбәнге профсоюз ойошмалары рәйестәре, республика министрлыҡ һәм ведомстволары вәкилдәре ҡатнашты, тип хәбәр иттеләр «Башинформ» агентлығына Башҡортостан Республикаһы Профсоюздар федерацияһының матбуғат үҙәгенән. Пленумда шулай уҡ Мәскәүҙән дә ҡунаҡтар булды. Улар – Рәсәй Бойондороҡһоҙ профсоюздар федерацияһының Ойоштороу эштәре департаменты етәксеһе урынбаҫары Татьяна Пашко һәм «Солидарность» гәзитенең баш мөхәррире урынбаҫары Наталья Кочемина.\nПрофсоюздар эшмәкәрлегенең һөҙөмтәлелеген арттырыу пленумдың төп темаһы булып торҙо. Сарала, атап әйткәндә, берҙәм белем биреү стандарттарының булмауы, түбәнге ойошмалар кимәлендә профсоюз кадрҙарын уҡытыуҙың түбән һөҙөмтәлелеге тикшерелде.\nПленумда ҡатнашыусылар профсоюз хеҙмәткәрҙәре һәм активистары өсөн профессиональ йәһәттән үҫеү өсөн шарттар булдырыу; ситтән тороп уҡыуҙы үҫтереү; бөтә йүнәлештәрҙә лә мәғлүмәти эшмәкәрлекте көсәйтеү; инновацион белем биреү институттарын асыу кәрәклеген билдәләне. Профсоюздарҙың үҙәк комитеттарын берләштереү мәсьәләһе лә киҫкен торҙо.\nПленумда йәш быуынға белем биреү мәсьәләһе лә айырым ҡаралды. Йәштәрҙе әүҙем профсоюз эшмәкәрлегенә йәлеп итеү маҡсатында уҡытыу тренингтары, түңәрәк өҫтәлдәр,оҫталыҡ дәрестәре ойошторола.\n— Әммә үрҙән тәҡдим ителгән инициатива ғына етмәй, — тип иҫәпләй Татьяна Пашко. – Йәштәр үҙҙәре белемдәрен камиллаштырырға, әүҙемлек күрһәтергә тейеш. Барыһы ла уларҙың тормошта кәрәк булған яңы нәмәләр тураһында белеү теләгенән тора.\nПленумда шулай уҡ Рәсәйҙең закондар сығарыу һәм башҡарма власть органдарына илдәге йәшәү минимумының көн талаптарына тап килмәүе тураһындағы ғариза ебәрергә ҡарар ителде. Профсоюздар иҫәпләүенсә, ҡулланыусылар кәрзинен һәм йәшәү минимумын Рәсәй социаль-хеҙмәт мөнәсәбәттәрен көйләү буйынса өс яҡлы комиссия ҡатнашлығында ҡайтанан билдәләү зарур. Был эштә Рәсәй Федерацияһы субъекттарының да фекере иҫәпкә алынырға тейеш.


Башҡортостанда 20 кеше батып үлгән | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nБындай эҫе көндәрҙә күптәр йылға буйҙарына ашыға. Әммә унда ла бәлә көтөп кенә торғанын оноторға ярамай. Башҡортостанда һыу инеү миҙгеле башланғандан алып 20-гә яҡын кеше батып үлгән. Бәхетһеҙ осраҡтарҙың күбеһе һыу инеү рөхсәт ителмәгән урындарҙа теркәлгән. Ял итеүселәр именлек ҡағиҙәләрен бөтөнләй һанға һаҡмай. Ә яр буйында спиртлы эсемлектәр ҡулланыу йолаға әйләнә бара. Ошо сәбәпле бик күп кешенең ғүмере өҙөлә, тип иҫкәртә ҡотҡарыусылар.


«Салауат Юлаев» менән Континенталь хоккей лигаһы көнсығыш конференцияһының тағы ла ете командаһы өсөн бөгөн плей офф уйындары башланды\nЯҡташтарыбыҙ өлөшөнә күптәнге дәғүәсеһе Ҡазандың «Аҡ барсы» менән осрашыу бәхете тейҙе. Даими чемпионатты командалар турнир таблицаһының 4-се һәм 5-се баҫҡыстарында тамамланы. Плей-оффтағы тәүге уйынын юлаевсылар үҙ бҙонда уҙғарҙы. Командалар араһындағы матч һәр ваҡыттағыса сәмле һәм мауыҡтырғыс булды. Шулай ҙа Өфө командаһы көслөрәк булып сыҡты . Иҫәп Салауат Юлаев файҙаһына 4-кә 1.


Башҡорт теленең терминологик базаһы тәржемәселәргә һәм телселәргә ярҙам итәсәк // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nБашҡорт теленең терминологик базаһы тәржемәселәргә һәм телселәргә ярҙам итәсәк\n14:29, 21 февраля 2014 Мәҙәниәт\nСелтәрҙә «Башҡорт теленең терминологик базаһы» барлыҡҡа килде. Уның ойоштороусылары – Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының Лингвистика һәм мәғлүмәти технологиялар лабораторияһы.\nСайттың базаһында төрлө белем өлкәләре терминдары тупланған – астрономия, биология, туризм, хәрби эш, география, информатика, сәнғәт, мәҙәниәт, математика, әҙәбиәт ғилеме, медицина, тел ғилеме һәм башҡа өлкәләр.\nБазаны русса-башҡортса һүҙлек кеүек ҡулланып була. Унда тик рус телендә генә эҙләү мөмкин.\nСайт ҡулланыусылары уның мөмкинлектәрен лайыҡлы баһаланы һәм социаль селтәрҙәрҙә комментарийҙар ҡалдыра. Атап әйткәндә, ҡулланыусыларҙың береһе былай тип яҙа: «минең ҡарашҡа, бында башҡорт теле өлөшө, ҡушма һүҙҙәр терминдары өлөшө буйынса эҙләү, шулай уҡ бөтә терминдарҙы бер-бер артлы уңайлы ҡарау мөмкинлеге етмәй».\nӘммә ҡулланыусыларҙың дөйөм фекере – сайт тәржемәселәргә кеүек, телселәргә лә, тел ғилеме өлкәһендәге белгестәргә лә, башҡорт теле менән ҡыҙыҡһыныусы һәм уны өйрәнеүселәргә лә файҙалы буласаҡ.\nТеги: тел ғилеме,башҡорт теле


Өфөлә йәмәғәт транспортында пассажирҙарҙың санитар нормаларын үтәүҙәрен тикшерәләр.\nӨфөлә йәмәғәт транспортында пассажирҙарҙың санитар нормаларын үтәүҙәрен тикшерәләр. Шулай итеп, 20 майҙа вице-мэр Алина Сөләймәнова баш ҡаланың төньяғынан алып көньяғына тиклем №249 һанлы маршрутта пассажирҙарҙың битлектәр һәм бирсәткәләр ҡулланыуын тикшерһә, 21 майҙа шул уҡ маҡсат менән йәмәғәт транспортында Өфө ҡалаһы Хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Салауат Хөсәйенов рейдта ҡатнашты.\nБынан тыш, 21 майҙа трамвай пассажирҙарының санитар нормаларын үтәүен Өфө ҡалаһы Хакимиәте башлығының урынбаҫары Илдар Юланов тикшерҙе. Ул №16 һанлы трамвайҙа «Пушкин урамы» туҡталышынан алып «Сәй фабрикаһы» туҡталышына тиклем ҡала халҡы менән профилактик әңгәмәләр алып барҙы.\n- Республика Башлығы Указын барыһы ла үтәүҙәре ҡыуандыра. Осратҡандарҙан бер кеше генә бирсәткәһеҙ булды. Бөгөнгө көндә бирсәткә менән маскалар мотлаҡ атрибутҡа әүерелгән, - тип билдәләп үтте Илдар Юланов.\nТикшереү барышында Өфө ҡалаһы Хакимиәте башлығының урынбаҫары ҡала халҡын борсоған мәсьәләләре менән ҡыҙыҡһынды. Пассажирҙар уға электротранспорттың йөрөү графигы һәм ҡаланан ситтә урынлашҡан баҡсаларға барып етеү буйынса һорауҙар бирҙе.\nБилдәләп үтәбеҙ, коронавирус инфекцияһының таралыуына юл ҡуймау маҡсатында ҡала транспорты салондары көнөнә 2 тапҡыр дезинфекциялана. Бынан тыш, туҡталыш павильондары ла эшкәртелә.


Һүрәттәрҙә - мәңгелек һулышы\nЕгерменсе быуаттың бөтә донъяға билдәле рәссам, ғалим, аҡыл эйәһе, яҙыусы, шағир, йәмәғәт эшмәкәре һәм сәйәхәтсеһе Николай Рерихтың 54 картинаһы Өфөгә килде һәм Башҡортостан Р еспубликаһының Милли музейында урынлаштырылды. "Гималаи" сер ияһы йөҙҙән ашыу һүрәттән тора, ун йыл элек уларҙың күптәре республиканың баш ҡалаһында булып киткәйне инде. Әммә был юлы өфөлөләр бөйөк оҫтаның яңы, уникаль эштәрен күрәсәк, тип ышандыра БР Милли музейы хеҙмәткәрҙәре.\nМилли музейҙың генераль директоры Ғәли Вәлиуллин һүҙҙәре\nбуйынса, был күргәҙмә БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы, Николай Рерих исемендәге Халыҡ - ара музей, БР Милли музейы һәм Мәҙәниәтте һаҡлау буйынса халыҡ - ара лиганың Башҡортостан бүлексәһенең уртаҡ проекты булып тора. Проект БР Хөкүмәте Премьер - министры урынбаҫары, мәҙәниәт һ әм милли сәйәсәт министры Илдус Илешевтың ярҙамы менән\n- Өфөнөң мәҙәни тормошонда был ваҡиға әһәмиәтле генә түге л, тарихи күләмдәге әһәмиәткә эйә тип әйтер инем. Күргәҙмә Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәй составына инеүенә 450 йыл тулыуын билдәләүгә арналған, был осраҡлы хәл түгел. Сөнк и матурлыҡ һәм рухилыҡ идеялары һәр милләт һәм халыҡ идеялар ы менән үрелеп бара, - тип белдерҙе "Башинформ" агентлығында\nүткән матбуғат конференцияһында Ғәли Вәлиуллин. - Рерихтар ғаиләһе беҙгә ҡалдырған ҡеүәтле ижади мираҫта рухилыҡ һәм тәбиғәт гүзәллеге берләшеп килә. Николай Рерихтың ижадына ҡағылған ваҡытта беренсе сиратта уның картиналарының\nсафлығы һәм тәрән фәлсәфәһе уйландыра. Беҙ был күргәҙмә тураһында күптән хыяллана инек, өҫтәүенә Рерихтың картиналары Өфөлә һуңғы тапҡыр ун йыл элек булды. Был ваҡыт эсендә үҫеп еткән яңы быуынға был һоҡланғыс рәссам һәм мәғрифәтсенең ижады менән танышыу ҡыҙыҡлы буласаҡ. Бөгөн һәр беребеҙҙең бындай мөмкинселеге бар: Рерихтың баһалап\nбөткөһөҙ эштәре Өфөлә 10 февралдән 4 апрелгә тиклем буласаҡ .\n- Мәҙәни мираҫ дөйөм кешелек эволюцияһы өсөн бик ҙур әһәмиәткә эйә, ә Николай Рерихтың исеме - донъя күләмендә мәҙәниәт байрағы ул, - тип билдәләне Николай Рерих исемендәг е халыҡ - ара музей вәкиле Дмитрий Ревякин. - Бөгөн мәҙәниәт айырыуса ярҙамға мохтаж. Заман йәмғиәтендә проблемалар етерлек, әммә ниңәлер бик һирәктәр генә рухи ҡиммәттәргә иғтибар бирә. Донъяны ҡотҡарасаҡ матурлыҡ тураһында оноторға ярамай.\nМихаил Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт музейы\nхеҙмәткәре, сәнғәт фәне кандидаты Наталья Тютюгина һәм Халыҡ - ара "Мәҙәниәтте һаҡлау лигаһы" йәмәғәтселек ойошмаһының Башҡортостан бүлексәһе вәкиле Галина Святохина р Ьссамдың Гималай этюдтары бер кемде лә битараф ҡалдырмаясағына ышана.\n- Николай Рерихтың 1996 йылда Өфөлә ойошторолған тәүге картиналар күргәҙмәһен генә лә хәтергә төшөрөү етә. Ғәҙәттә музейға килеүселәр һаны бик үк күп булмауын иҫәпкә алғанда, ғәжәйеп хәл ине, - тип хәтерләй Наталья Владимировна. - Халы ҡ ағымы бер ҙә туҡталып торманы. Мин быны бөгөнгө сәнғәттә кешелә һәм уның йөрәгендә яңғыраған мөхәббәт, тыныслыҡ һәм и лаһилыҡ тойғоһо етмәүе менән аңлатам. Был ябай этюдтар түгел, рәссамдың табыныуҙары, бына шуныһы мөһим. Шулай уҡ рәссамдың барлыҡ мираҫын Рәсәйгә тапшырырға хыялланыуын хәтергә төшөрәйәк. Шуға күрә һәр яңы экспозиция менән беҙ Николай Константиновичтың ихтыярын үтәйбеҙ, тип уйларға кәрәк.


Хәҙерге башҡорт шиғриәтендә сонет жанры\nСонет – ҡалыплашҡан шиғри форма: 14 юлдан тора. Строфалар ике дүрт юллыҡҡа (катрендарға) һәм ике өс юллыҡҡа (терцетҡа) бүленә. Шиғыр шулай уҡ өс катрендан һәм ике юллыҡтан да торорға мөмкин. Сонетта, ғәҙәттә, катрендарҙың ике рифманан, ә терцеттарҙың ике йәки өс рифманан ҡоролоуы шарт. Рифмаларҙың урынлашыу ысулына ҡарап, сонеттарҙы төрлө формаларға бүлеп йөрөтәләр. Уларҙың ике төрө киң таралған. Тәүгеһе – итальян форма: рифмаларҙың схемаһы аbаb аbаb сdc dcd (cde cde) рәүешендә килә. Сонеттың француз төрөндә рифмалар катрендарҙа ҡаймаланып килеүе һәм терцеттарҙа өс рифма булыуы менән айырыла: abba abba cce dde. Бынан тыш, инглиз формаһы йәки Шекспир сонеты ла ярайһы уҡ киң таралған. Унда рифмалар һаны арта төшә: abab cdcd efef gg1. Сонет жанры рус әҙәбиәтендә XVIII быуатта уҡ тамыр йәйеп, традицион жанрға әүерелгән. А. Пушкин, Ю. Лермонтов, XX быуат башында ижад иткән шағирҙар ижадында рус сонеты яңы үҫеш алған.\nХәҙерге прозала дин әһеле образы\nСәйәхетдиндең мәсет манараһын киҫеп ырғытыуы Шәфиғулла бабай өсөн иң ауыр яза була. Үҙен күпме ыҙалатһа ла, ул Сәйәхетдинен һис бер яманламай, зарланмай, түҙеп йәшәй. Әммә изге йортҡа ҡул күтәргәнен ҡарт күтәрә алмай, Хоҙай алдында улы ҡылған ҡот осҡос енәйәт өсөн ҡайғырыуҙан уның күҙҙәре һуҡырая. Тома һуҡыр, яҡлаусыһыҙ, кеше ярҙамына мохтаж Шәфиғулла бабайға күршеләге йәш ҡыҙҙар Зәйтүнә, Сәрүәрә таяныс булалар. Сәйәхетдин өйҙә саҡта тар ғына үҙ бүлмәһенән сығырға ла ҡурҡҡан Шәфиғулла бабай намаҙ уҡыр алдынан тәһәрәт алыу тәртибен “үҙенсә” башҡара: алдына бүрек ҡуйып, шундағы һыу менән “йыуына”. Был ғибрәтле хәлде күргән Зәйтүнәгә бабай былай тип аңлата: “Мине күрһә, ене ҡотора бит, аҡыра ла баҡыра. Аптырама, Зәйтүнә ҡыҙым, һыуҙы күҙ алдына килтерәм дә йыуынғандай итәм, күңелем тыныслана. Хоҙайҙы түгел, үҙемде алдайым”.\nАлла рухы, пәйғәмбәр теле менән\n(Ғайса Хөсәйеновтың «Ҡанлы илле биш» романының тел үҙенсәлектәре)\nМ«Бисмиллаһи ир-рахман ир-рахим!\nҺүҙҙе шулай башламаҡ хәйерле.\nИзге Ҡөрьән Кәримебеҙ, боронғо китаптарҙың иң әғләләре, дастандарыбыҙ шулай башланыр. Ата-бабаларыбыҙ бер ҙур эшкә тотонорҙан алда ошо ҡөҙрәтле һүҙҙәрҙе әйткән, иманлылар бөгөн дә әйтер. Шуға эш-шөғөлдәре ырамлы китер.\nБыл китапта ҡаһармандарҙың байтағы дин әһелдәре, айырата атаҡлы Батырша мулла булғанда фәҡирегеҙ мөьминдең исламға таянмағы ла лазымдыр. Шунлыҡтан Ҡөрьән сүрәләре, аяттары, шәриғәт ҡанундары, хәҙистәр, әнбиәләр тарихы, дини риүәйәттәр осраштыра торһа, сәйер тойолмаҫтыр, шәт».\nМостай Кәрим һабаҡтары\nМостай Кәрим «Оҙон-оҙаҡ бала саҡ» повесында «Бер-береңә итәғәтле, ярҙамсыл булыу, икмәктең, кейемдең ҡәҙерен белеү тигән нәмәләрҙе бөтөнләйе менән юғалтып барабыҙ түгелме?» тигән һорау менән әленән-әле уҡыусыһына мөрәжәғәт итә һымаҡ. Әҙиптең әҫәрен ҡабаланмай, һәр һөйләмде күңел, йөрәк аша үткәреп уҡыһаң, бының һис-шикһеҙ шулай икәненә ышанаһың. Мәҫәлән:\n– Ҡылған эшең – кешегә, килгән сауабы – үҙеңә!;\n– Сабыр иткән – моратына еткән (балыҡ тотҡанда);\n– Арыш икмәгенән айырмаһын Хоҙай (малайҙар һөйләшә);\nДонъя – нағыш, ә күңелдә – һағыш...\nЛәкин Мәүлиттең төп маҡсаты – Инсурҙы битәрләү түгелдер (хәйер, уға ҡарата әйтелгән тәнҡит һүҙҙәре урыны-урыны менән ярайһы уҡ ҡаты яңғыраһа ла). Ҡәләмдәшен битәрләүҙән дә бигерәк, поэма авторы был эпиграфтарҙы ширма өсөн ҡулланғандыр, тип уйлайым. Сөнки ул үҙенең был әҫәрен башлыса йәшертен генә, көлөп-йылмайып, ләкин тоҙлап-борослап ҡына (ошо яғы менән «Шаңдауҙар»ҙың стиле уҙған быуаттың илленсе-алтмышынсы йылдарында шағирҙарыбыҙ бер-береһенә төрттөрөп яҙған һәм «Һәнәк» журналы биттәрендә баҫылғылап торған эпиграммаларҙы иҫкә төшөрөп ҡуйҙы) йәмғиәтебеҙ тормошондағы тиҫкәре күренештәрҙе фашлауға арнаған бит.\nБонапарт ишеткән оран\nФранцуз армияһының ҡыйыу офицерҙарының береһе Жан Батист Марселен де Марбо император Наполеондың Рәсәйгә баҫып инеүен түҙемһеҙлек менән көтөп алды. Юҡ, ул бер ниндәй ҙә байлыҡҡа өмөт итмәне, Марбоның төп маҡсаты – хәрби карьера, Рәсәйҙе еңгән хәлдә, ул үҙен маршал чинында күрә ине. Шул ҙур ҙа, ҡеүәтле лә империяны еңеүҙәренә капитан Марбо, әлбиттә, ныҡ ышанды, сөнки Наполеондың тағы ла ҡеүәтлерәк армияһында уның кеүек батыр француздар бихисап һәм, иң мөһиме, еңеүҙәргә әйҙәгән императорға улар ышана. Наполеон үҙен еңелеү белмәҫ полководец икәнен дә етерлек иҫбатлағайны. Ымһындырғыс баҫҡыстар буйлап өҫкә тиҙ арала үрләү өсөн тыныс ваҡытҡа ҡарағанда һуғыш – бик яйлы, был хәҡиҡәтте капитан күптән аңлап алғайны. 1799 йылда Марбо 1-се гусар полкының ябай һалдаты сифатында хеҙмәт итһә, 1807 йылда капитан дәрәжәһенә күтәрелеп өлгөрҙө. Күптәр офицер дәрәжәһен алыу өсөн унар йылдар хеҙмәт итә, ә ун ете йәшлек Марбо бер ай эсендә кесе лейтенант чинын эләктерҙе. Яҙмыш та уға ыңғай, туҡтауһыҙ бәхет елдәрен уның яғына өрҙө, ут эсенә атлығып торған һуғышсыға батырлыҡтар ҡылыу өсөн төрлө уңайлы шарттар булдырып торҙо. Италия кампанияһында ла шулай килеп сыҡты: осраҡлы ғына яраланған командир урынына кавалерияға етәкселек итеп, австриялыларҙың байтаҡ пушкаларын ҡулға төшөрҙө ул. Аустерлицта иһә маршал Ожероның адъютанты сифатында Марбо үҙен булдыҡлы офицер итеп күрһәтте. Эйлау янындағы һуғышта ул капитан ине инде.\nБөгөнгө башҡорт прозаһына байҡау яһаһаң, заман темаһын ярайһы уҡ киң яҡтыртҡан, йәмғиәттәге киҫкен мәсьәләләрҙе ҡыйыу күтәргән, кешеләрҙең рухи ихтыяжын ҡандырған повесть жанрының өлгөрлөк күрһәтеүен икеләнмәй билдәләргә була. Дөрөҫ, оператив жанр булараҡ, көн темаһын-проблемаһын хикәйә тәүгеләрҙән булып күтәреп сыға, шулай ҙа повесть заман ағышын һәм замандаштың рухи йөҙөн төптәнерәк, тәрәндәнерәк асыуы, йөкмәткенең фәлсәфәүи асылына баҫым яһалыуы, ижтимағи һәм эстетик мөһим яңғырашлы хәл-ваҡиғаларҙың һайлап алыныуы менән айырыла. Быны Ш. Хажиәхмәтовтың «Яңғыҙ инә бүре», Ш. Шәкүрованың «Өфө вокзалы», Ә. Әминевтың «Бер кәмәлә», С. Шәриповтың «Гонаһлы шарлама», С. Ильясовтың «Йөрөк ҡола», Т. Ғарипованың «Илекәй» повестары миҫалында күрергә мөмкин. Был повестар тормоштоң төрлө өлкәләрен яҡтыртыуҙары, бөгөнгө заман геройҙарының асылына үтеп инеүҙәре, һүрәтләү сараларының баҙыҡлығы, психологизмдың ҡеүәтле булыуы, фекерҙе образлы кинәйәгә төрөп еткерә белеү, стиль, сюжет-композиция ҡоролошондағы эҙләнеүҙәр, яңы формалар табырға ынтылыш менән характерлана.


“Бәхәсләштек, әммә ваҡланманыҡ”\n4 Июнь 2019, 12:31\nРауил Бикбаевтың арабыҙҙан китеүенә ҡырҡ көн дә булып китте. Аңлы тормошомдоң кәмендә ярты быуаты аралығында Бикбай булыуға күнегелгәс, әлегә был хәлгә ныҡлап ышанғы ла, был юғалтыуҙы бөтә тулылығында ҡабул итәһе лә килмәй.\nНоябрь аҙағында миңә Мөнир Ҡунафин шылтыратҡайны. Һөйләшеү түбәндәгесәрәк булды.\n– Апай, Рауил Бикбаевҡа һикһән бит.\n– Эйе, ҡустым, беләм.\n– Бына уның юбилейына ҡарата мәҡәлә яҙһағыҙ ине…\n– Ай, Мөнир, шағир хаҡында шағирҙар яҙыуы мәғлүм бит…\n– Эйе, ләкин ул үҙе бит һеҙҙең яҙыуығыҙҙы теләй!\n– Нишләп икән?!\n– Ғарипова яҙһа, фекерле була әйбер, ти…\n– Рәхмәт йылы һүҙенә, тик, Мөнир, минең һаулыҡтың бик тә китеп торған сағы (ул саҡта мин бөтөнләй тиерлек ултыра алмай инем – билдән яҙылған. – Авт.) Арыуланһам, уйлап ҡарармын…\nАрыуланып булманы: “билһеҙлек” оҙаҡҡа һуҙылды. “Үткән йыл аяҡтан, быйыл билдән яҙҙырҙың”, – тип ҡартлыҡты һүгепме-һүгеп йәшәп ятҡанымда, Мөнир ҡусты йәнә шылтыратты.\n– Эй, ҡустым, булманы инде. Ҙур ижад хаҡында бара бит һүҙ. Ҡапылғара, сирле килеш, ундай ҙур эшкә тотона алмам. Бына, Алла бирһә, һикһән бишенә яҙырмын, – тип яуапланым.\nӘммә бәндә теләй, Хоҙай бойора шул. Рауил ағайҙың һәр саҡ йәш фиғелле, күркәм һәм һауһаҡ булыуы ғәмәлдә уның рухи көсө емеше генә булған шул. Ә ул, ҡартлыҡ, килһә, китер юлын онота… Ә яңыраҡ бер түгел ике тапҡыр төшкә инде Рауил ағай.\n– Таңсулпан, һин башҡорт шиғриәте тураһында мәҡәлә яҙырға тейешһең.\nТөшөмдә, әллә өнөмдәге кеүек (еңмешлек!) ҡарыулашам:\n– Атаҡ, Рауил ағай, мин ләһ – прозаик!\n– Һин быны эшләргә тейеш.\nИкенсе төшөмдө һөйләп тормайым – уныһы ныҡ уйландыра, әммә быныһын ғәмгә асыҡ ҡылдым инде. Быға тиклем дә гүр эйәһе булған ҡәләмдәштәремдең фанилыҡҡа “сәләм”ен минең аша еткергәндәре булманы түгел, булды.\nҠайһы берҙәрен һөйләмәнем, ә ҡайһы берҙәрен, нисек ҡабул итеүҙәренән ҡурҡыбыраҡ, адресаттарына еткерә алмай йөрөйөм. Әруах әйтеү менәнме? Бәндә бит бәндәлегенә бара, йә ышанмаҫ, йә үпкәләр – төрлөһөн уйлайһың. Ҡыҙыҡ, Рауил Бикбаев шиғриәт тип йәшәне, үҙе Башҡортостан Яҙыусылар союзы рәйесе булған йылдарында башҡорт мәҙәниәте антологияларын сығарҙы, съездарҙа шиғриәт буйынса докладтар яһаны, Бабич исемен телгә алырға ла тыйылған бер дәүерҙә уның ижады буйынса монография яҙҙы. Мин бит инде ошо йәштә тотош башҡорт шиғриәтенә байҡау яһай алмайым. Фанилыҡта ослай торған эштәрем үҙемдең дә байтаҡ. Ошолар хаҡында Лариса Абдуллина менән әңгәмәләшеп ултырғанда:\n– Ә бит мин 2000 йылдың көҙөндә, Өфөгә килгәс, съездан һуң Рауил Бикбай менән әңгәмә ҡорғайным. Һүҙ әҙәбиәт тураһында барһа ла, асылда, ул шиғриәт хаҡында ине, сөнки шиғриәт буйынса докладты Бикбай үҙе яһағайны, – тинем.\n– Ә ул “Башҡортостан”да баҫылдымы?\n– Юҡ, ләкин мин уны әле сығып килгән III томға индергәнмен.\n– Әйҙәгеҙ, ағайҙың ҡырҡына шуны бирәйек!\nЛариса ҡыуанып китте, мин ҡушҡуллап риза булдым: шиғриәт хаҡындағы һүҙҙе, әйҙә, шиғыр уҙаманы үҙе әйтһен, ә беҙ, уның аҫыл талантын баһалаусылар, аҙға булһа ла үҙебеҙҙең Бикбайлы сағыбыҙға әйләнеп ҡайтайыҡ. Бикбайлы саҡ үҙен оҙаҡ, бик оҙаҡ һағындырыр әле...\n– Яҙыусыларҙың XIII съезы үтеүгә лә байтаҡ ваҡыт уҙҙы. Инде хәҙер, ҙур йыйындар тыуҙырған мәшәҡәттәр, ығы-зығы артта ҡалып, баш һил булғас, уҙған съездан ҡалған тәьҫораттар ниндәй?\n– “Баш һил булғас” тигән һүҙҙәрҙе ишеттем дә, ҡыҙыҡ булып китте. Александр Блоктың “Покой нам только снится” тигән атаҡлы юлдарын урынлы-урынһыҙға ҡабатларға йыйынмайым. Артыҡ тантаналы булыр һымаҡ. Шулай ҙа һиллек тигәнең ысынлап та төшкә генә инә инде ул. Әлбиттә, съезд алдынан ойоштороу мәшәҡәттәре ғәйәт күп булды. Ләкин ул ритм саранан һуң да тынып ҡалғаны юҡ. Яҙыусылар союзы идараһы штатында ни бары алты әҙип эшләй, тағы ла дүрт төбәк ойошмабыҙ, Әҙәби фонд бар. Ләкин бына ошо аҙ ғына көстәрҙең Өфөлә лә, тотош Башҡортостанда ла башҡарған хеҙмәте – тау дәүмәле! Эшеңде башҡалар баһалаһын, тиерҙәр. Баҫалҡылыҡ хаҡында әйтерҙәр. Быларҙың береһен дә онотҡан юҡ. Ләкин Яҙыусылар союзының эш үҙенсәлектәрен күп кеше белеп етеңкерәмәй.\nӘле был һөйләшеү барғанда беҙ йәйҙең һуңғы көндәре менән хушлашабыҙ. Уҡытыусыларҙың август кәңәшмәләре тамамлана. Беҙҙең яҙыусыларыбыҙ утыҙҙан ашыу райондағы һәм ҡалалағы, шулай уҡ республика кимәлендәге педагогик йыйындарҙа ҡатнашты, сығыш яһаны. Ә сентябрь айында ундан ашыу оло-оло саралар үткәрергә кәрәк, уларҙың һәр береһен уҙғарыу өсөн күпме көс туплау мөһим! Бындай эштәрҙә ҡатнашырға ҡәләмдәштәребеҙҙең күпселеге бик үк атлығып тормай. Уларҙы аңлап та булалыр. Сөнки, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яҙыусыларыбыҙ төрлө осрашыуҙарҙа, ғәҙәттә, түләүһеҙ сығыш яһай. Ләкин быға ҡарап ҡына халыҡ араһына сәфәр сығыуҙан баш тартып булмай. Бигерәк тә бөгөн, матбуғаттың, китаптарҙың таралыуы йылдан-йыл сикләнгән ваҡытта, уҡыусылар менән туранан-тура аралашыу бәйләнештең мөһим бер юлына әйләнә. Әҙиптәрҙең юбилейҙары, төрлө ижад кисәләре, райондарға сығыуҙар, күрше өлкәләр менән бәйләнештәр, йәш көстәр менән эшләү, ҡулъяҙмалар хаҡында фекерләшеү, яҙыусыларҙың көнкүреш хәлдәрен хәстәрләү һ. б. – быларҙың һәр береһенә әллә күпме ваҡыт та, көс тә кәрәк.\nУҙған съезыбыҙға килгәндә, иң мөһиме, минеңсә, шул: ижади мөхиттә һәр беребеҙҙе борсоған мәшәҡәттәр, төрлө етди мәсьәләләр хаҡында һөйләшеүҙәр ығы-зығыға әйләнмәне, нисәмә йылға бер була торған оло ҡоролтайыбыҙ юғары рухта үтте. Борсолдоҡ, бәхәсләштек, шатлыҡ-хафаларыбыҙҙы бүлештек, әммә ваҡланманыҡ. Съезды Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримдең асып ебәреүе, унда Мортаза Ғөбәйҙулла улы Рәхимовтың, Константин Борисович Толкачевтың, Рафаэль Ибраһим улы Байдәүләтовтың, Хәләф Хәлфетдин улы Ишморатовтың, республиканың башҡа етәкселәренең ҡатнашыуы, Президентыбыҙҙың бай йөкмәткеле телмәр менән сығыш яһауы, әҙиптәребеҙ Ноғман Мусин һәм Әхиәр Хәкимовты “Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы” тигән юғары исем менән ҡотлауы – һөйләшеүҙәр бына шулай бик етди, эшлекле башланып китте һәм аҙағынаса хәстәрлекле рухта барҙы.\nДокладтан һуң фекер алышыуҙарҙа әҙәбиәтебеҙҙең аҡһаҡалы, бына тиҙҙән һикһәненсе артылышына артылырға атлығып торған атаҡлы драматургыбыҙ Нәжиб Асанбаевтан алып ижади ойошмабыҙҙағы иң йәш ҡәләмдәшебеҙ, йәш булһа ла һуңғы йылдарҙа Сибай яҙыусылар ойошмаһының эшен бик һәйбәт алып барған Гөлназ Ҡотоеваға тиклем ҡырҡлап әҙип һөйләне. Көнүҙәк мәсьәләләр күтәрелде, бәхәсле фекерҙәр әйтелде, әммә сығыштарҙа ниндәйҙер тар шәхси мәнфәғәттәр өҫкә ҡалҡып сыҡманы, уртаҡ яҙмышыбыҙ, шатлығыбыҙ, борсолоуыбыҙ – әҙәбиәтебеҙҙең бөгөнгөһө һәм киләсәге хаҡында ихлас ҡайғыртыу, юғары маҡсаттар тураһында уйланыу үҙәктә булды. Съезд аҙағында Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Хәләф Ишморатов сығыш яһаны, алдағы бурыстар хаҡында һөйләне.\nЙәшерен-батырын түгел, яҙыусылар съездарының, йыйылыштарҙың төрлөләрен күрергә тура килде. Мәҫәлән, һикһәненсе йылдар аҙағындағы беҙҙең кесе йәки оло йыйындарҙағы бик йәмһеҙ сығыштарҙы, ярһып-ярһып әйтелгән нахаҡ һүҙҙәрҙе, бит йыртышыуҙарҙы иҫкә төшөрһәң, бөгөн дә уңайһыҙ булып китә. Күңелдәрҙә йылдар буйы йыйылып килгән рәнйеү-асыуҙар, бәлки, шулай әҙәп самаларын емереп тышҡа бәреп сыҡҡандыр. Һүҙ иреклеге тигәндән эйфорияға бирелеп, башы әйләнгән байтаҡ кешеләрҙең нимә һөйләгәндәрен үҙҙәре белмәй башлауҙары ла, үҙгәртеп ҡороу тигәнде емереү-ҡырыу тип аңлаған саҡтар ҙа булманы түгел. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, артығы менән булды. Шул буталсыҡ замандарҙа берәүҙәр, башҡаларға юҡ ғәйептәрҙе өйөп, нисек тә үҙен күрһәтеп ҡалырға ашыҡты, икенселәре үс алырға тырышты. Ошондай хәлдәрҙең иң яҡты, иң изге уй-кисерештәр менән генә рухланып йәшәргә тейешле яҙыусылар араһында таралыуы бигерәк тә үкенесле ине. Бәхеткә күрә, ундай биҙгәк тотоуҙар хроник ауырыуға әйләнмәне, күптәр баш баҫып эшләүен дауам итте. Тартышып-өҙгөләшеп кенә донъяны яҡшы яҡҡа үҙгәртеп булмай. Әҙәби хеҙмәт бит – барыһынан да бигерәк ижад итеү, әҫәрҙәр тыуҙырыу, матурлыҡ тойғоһо тәрбиәләүсе китаптар сығарып, уҡыусыларҙы ҡыуандырыу ул. Һуңғы йылдарҙа беҙҙең ижади һөйләшеүҙәрҙә ихласлыҡ, теләктәшлек артып, тарҡаулыҡтың яҡшылыҡҡа килтермәйәсәген нығыраҡ аңлай барабыҙ, яңы йүнәлеш алған Башҡортостан шарттарында рухи үҫеш өсөн тыуған мөмкинлектәрҙе ҡәҙерләргә, булғанды һаҡларға нығыраҡ өйрәнәбеҙ, дөйөм үҫешкә үҙ өлөшөбөҙҙө индерергә тырышабыҙ. Башҡортостан яҙыусыларының ун өсөнсө съезы шул һәйбәт күренештәрҙең бер сағылышы булды.\nСъезға Мәскәүҙә йәшәүсе башҡорт әҙиптәре лә ҡайтҡайны. Унда Рәсәй яҙыусылары союзы секретары Николай Переяслов ҡатнашты һәм сығыш яһаны. Беҙҙең республикалағы хәлдәр, әҙәбиәткә, мәҙәниәткә, мәғарифҡа булған иғтибар тураһында ҡунағыбыҙ һоҡланып та, дуҫтарса көнләшеп тә һөйләне, съезыбыҙ, ғөмүмән, әҙәби мөхитебеҙ тураһында аҙаҡ Мәскәү матбуғатында байтаҡ хуплау һәм маҡтау һүҙҙәре әйтелде. Бар ғәләм алдында шундай баһаларҙы ишетеү ҡанатландырып ҡына ҡалмай, ҙур яуаплылыҡ та өҫтәй.\n– Ике съезд араһындағы әҙәби процесс хаҡындағы отчет докладының иң уңышлы өлөшө, миңә ҡалһа, шиғриәткә байҡау булды. Әлбиттә, доклад матбуғат биттәрендә яҡтыртылды. Шулай ҙа башҡорт шиғриәтен даими күҙәтеп барған ҡыҙыҡһыныусан уҡыусыла Һеҙҙең үҙегеҙҙән ишетеү теләге юҡ түгелдер: ике съезд араһында әҙәби күренеш булырҙай йондоҙҙар тоҡандымы шиғриәт күгендә?\n– Әгәр съезға әҙерләнгән доклад проза, поэзия, драматургия һ.б. ижади секцияларҙың ике съезд араһындағы әҙәби хәрәкәтте ентекле байҡаған отчеттарынан механик рәүештә ҡоролған булһа, унда һәр жанр тигеҙерәк сағылыр, үҙенсә баланс һаҡланыр ине. Ләкин ижади секцияларҙың күбеһендә ундай ентекле күҙәтеүҙәр әҙерләнмәне. Унан һуң, яҙыусыларҙың ике оло ҡоролтайы араһындағы әҙәби күренештәргә, донъя күргән әҫәрҙәргә бәйле минең үҙемдең һөйөнөүҙәрем һәм көйөнөүҙәрем, күҙәтеүҙәрем туплана барҙы, шуларҙы уҡыусыларға, ҡәләмдәштәргә еткерге килде. Башҡортостан яҙыусыларының ун икенсе съезында ла, ун өсөнсөһөндә лә мин бына шундай уйланыуҙарымдан тыуған докладтар менән сығыш яһаным. Тимәк, уҡыусының үҙемдән ишетергә теләгәндәре нәҡ ана шул докладта әйтелгән. Ярайһы уҡ ҙур күләмле ул хеҙмәтем “Ағиҙел”, “Бельские просторы” журналдарында баҫылып сыҡты. Ҡыҙыҡһыныусылар шул баҫмалар аша ныҡлап таныша ала.\nӘ инде шиғриәткә байҡау өлөшө иң уңышлыһы тип баһалайһығыҙ икән, был хаҡта мин, бәлки, ысынлап та ентекләберәк һөйләгәнмендер, мәсьәләләрҙе нығыраҡ аңлап-тойоп фекер йөрөткәнмендер. Ни тиһәң дә, үҙем дә ғүмерем буйына шиғриәт иленә ғашиҡмын, уға тоғро хеҙмәт итергә тырышам. Ул донъяның һыҙланыуҙары миңә нығыраҡ таныш.\nШиғриәт күгендәге яңы йондоҙҙар... Улар бит йыл һайын тоҡанып тормай. Әйләнгән һайын яңы йондоҙ тыуып торһа, уның, бәлки, ҡыҙығы ла булмаҫ, ҡәҙере лә ҡалмаҫ ине. Шуғалыр ҙа, моғайын, илаһи көстөң йыһан ҡуйынынан баҙлатып килтереп яңы йондоҙ сығарған саҡтары бик һирәк була торғандыр.\nШиғриәттә яңы йондоҙҙарҙы Алланан һорап-ялбарып алып булмай. Аҡмуллалар, Шәйехзадалар, Мостайҙар, Рәмиҙәр, Рәшит Назаровтар, Рәмзиләләр шиғриәт күгендә халҡыбыҙ яҙмышындағы аҫыл бүләк булып тоҡана. Ләкин бүләк кенәме икән? Минең был хаҡта ла уйланғаным бар.\nЙәннәт кеүек Башҡортостаныбыҙ, алтын Уралыбыҙ – өлөшөбөҙгә төшкән иң ҡиммәтле хазина. Ләкин мин бына шулай фараз ҡылам: был хозур ерҙәр беҙгә Хоҙай тарафынан бүләк итеп кенә түгел, һынамаҡҡа ла бирелмәнеме икән? Ошо ерҙе ҡәҙерләрҙәрме, һанлай алырҙармы? Ошо матурлыҡҡа лайыҡ матур тормош ҡора алырҙармы?\nАта-бабаларыбыҙ был тарихи һынауҙы күпме яуҙарҙа үтеп сыҡҡан, матур итеп донъя көтөргә тырышҡан. Әгәр төрлө яуыз көстәр төрлө яҡтан быуаттар буйына туҡтауһыҙ ябырылып, иркен йәшәргә юл бирмәгән икән, быныһында халҡымдың ғәйебе юҡ. Ошондай ҡаршылыҡтар аша үтеп тә, ғәзиз Уралын һәм милли рухын һаҡлап ҡала алған икән, халҡыбыҙ үҙен яңы ҙур ҡаһарманлыҡтарға һәләтле итеп тойорға, алдына тағы ла яуаплыраҡ маҡсаттар ҡуйып йәшәргә бурыслы.\nӘҙәбиәтебеҙҙә лә (шиғриәт менән генә сикләмәйек) шулай түгелме ни? Бөйөк таланттар халҡыбыҙға бирелгән бүләк кенә түгел, уның алдына ҡуйылған һынау ҙа бит ул. Милләт үҙенең бөйөк шәхестәрен аңлай һәм баһалай алырмы, ул әйткән аҡыллы кәңәштәргә һәм зирәк иҫкәртеүҙәргә теләктәшлек белдерерме?\nХалыҡтың күңеле һиҙгер, ҡолағы һаҡ, күҙе осҡор. Аҡыллы фекерҙе ул тиҙ ишетә һәм баһалай белә. Ләкин хаҡ һүҙ әйтеүсе, халыҡҡа дөрөҫлөктө еткереүсе шағирҙарҙың, әҙиптәрҙең ауыҙын ябырға, юлдарын бикләргә тырышҡан хакимдар ҙа тарихта аҙ булмаған, улар әле лә юҡ түгел. Шул уҡ ваҡытта барыһын да түрәләргә генә япһарырға ярамай. Мәҫәлән, Сталиндың үлгәненә ярты быуат ваҡыт үтеп бара, әммә бөгөнгө бөлгөнлөктәр өсөн һаман да уны ғәйепләйҙәр. Милли мәктәптәргә бик ҙур зыян килтергән Хрущев та күптән инде донъяла юҡ, ә беҙ һаман да туған тел мәсьәләһендә үҙебеҙгә үҙебеҙ тәнҡит күҙе менән ҡарарға өйрәнә алмайбыҙ. Шағирҙар, әҙиптәр матбуғатта ла, төрлө сығыштарҙа ла милләттәштәрен телгә, милли гәзит-журналдарға, башҡорт китабына иғтибарлы булырға, мәсьәләләрҙе күмәкләп хәл итергә өҙгөләнеп саҡыра, әммә күптәр һаман да вайымһыҙ, етмәһә, үҙен уйлау урынына башҡаны ғәйепләй. Хатта ундайҙар Рәми Ғарипов һымаҡ исемдәрҙе лә, уның “Туған тел” шиғырын да телгә ала, әммә асылда башҡорт китабын тотоп та ҡарамай, матбуғатын алдырмай. Яҡты йондоҙҙарҙың исеме менән һатыу итә.\nБына шундай уйҙарға һалды йондоҙҙар тураһындағы һорауың, Таңсулпан һылыу. Йондоҙҙоң нуры ҡәҙерләй белгәндә генә күңелдәргә үҙенең шифаһын бирә.\nИке съезд араһында шиғриәтебеҙ күгендә өр-яңы йондоҙ дөрләп тоҡанды тип һөйөнсөләй алмаһам да, байтаҡ шағирҙарыбыҙҙың яңы балҡыштары ҡыуандыра. Исемдәрҙе атап тормайым, һүҙ былай ҙа оҙаҡҡа китеп бара. Ләкин шуныһы бәхәсһеҙ: башҡорт шиғриәте үҙенең бейеклеген ышаныслы һаҡлай. Бигерәк тә һикһәненсе йылдар аҙағында ижад донъяһына ныҡлап килеп ингән быуын һуңғы ваҡытта ырамлы һәм талантлы эшләй.\n– Съезда сығыш яһаусыларҙың күбеһе ике йыйын араһында иң ҡыуаныслы күренеш тип башҡорт сәхнәһенә яңы драматургтарҙың аяҡ баҫыуын билдәләне. Быға Һеҙҙең ҡарашығыҙ нисек?\n– Ысынлап та, яңы исемдәр байтаҡ. Һуңғы ваҡытҡа тиклем башҡорт драматургтары араһында берәй яңы авторҙың күренеүе сенсация хәлендәге яңылыҡ була торғайны. Иҫебеҙгә төшөрәйек: Илшат Йомағолов, Фәрит Богданов, Рафаэль Сафин, Хәкимйән Зарипов, Ғәзим Шафиҡов, Шамил Рәхмәтуллин, Наил Ғәйетбаев, Флорид Бүләков... Уларҙың һәр береһе драматургияға берәм-берәм килде тиергә мөмкин. Ә бына туҡһанынсы йылдарҙың аҙағына табан сәхнәгә тәүге әҫәрҙәре күтәрелгән йәки ҡулъяҙмалары тикшерелгән айырым бер-ике авторҙы ғына түгел, тотош исемлекте телгә ала башланыҡ. Һанай башлаһаң, яңы исемдәр ундан ашып китә. Авторҙарҙың ошолай эркелеп килгәне башҡорт драматургияһында быға тиклем әле бер ҡасан да булғаны юҡ ине. Был өлкәлә йәш авторҙарға ҡытлыҡ. Яңы исемдәрҙең бик һирәк күренеүе тураһындағы хафалы һүҙҙәр күпме ваҡыт буйына ҡабатлана килде. Ниһайәт, боҙ урынынан ҡуҙғалған һымаҡ. Был – ҡыуаныслы үҙгәреш.\nСовет дәүерендә драматургтарҙың, шул иҫәптән йәштәрҙең дә, ил күләмендә семинарҙары, төрлө уҡыуҙары, фекер алышыуҙары ойошторола торғайны. Хәҙер бындай аралашыуҙар иҫтәлектәрҙә генә ҡалды. Уның ҡарауы, үҙебеҙҙең Башҡортостанда матур бер йола барлыҡҡа килде. Йәй һайын Мәҙәниәт министрлығы Баймаҡ районының йәмле Талҡаҫ буйындағы ял йортонда йәш драматургтарҙың ижади семинарын ойоштора. Өфөнән һәм Мәскәүҙән килгән тәжрибәле театр белгестәре, танылған режиссерҙар ҡатнашлығында ҡулъяҙмалар хаҡында ике аҙнаға яҡын фекер алышыуҙар бара. Был эштәрҙе ойоштороуға айырыуса Наил Ғәйетбаев күп көс һала. Талҡаҫтағы осрашыуҙарҙың һәйбәт һөҙөмтәләрен унда ҡатнашыусыларҙың яңы әҫәрҙәренең сәхнәгә күтәрелер дәрәжәгә етеүҙәрендә күреп торабыҙ.\nДраматургияла яңы авторҙарҙың күпләп күренә башлауы киләсәккә өмөттө нығытмай ҡалмай, әммә улар араһында сәхнәләребеҙҙе (үҙебеҙҙән ситтәге театрҙар тураһында әйтеп тә тормайым) шаулатҡан, ҙур ваҡиғаға әйләнгән әҫәрҙәр менән ҡыуандырған драматургтарҙың бөтөнләй һирәк булыуы бошондора. Ҡыҫҡаһы, һан бар, ә сифат яғы самалыраҡ. Йәштәр артабан тәжрибә туплар, ҡәләмдәре үткерләнер, һан сифатҡа әйләнер тип өмөтләнәйек.\nХәҙерге йәш драматургияға ҡарата тағы ла бер һүҙ әйтке килә. Бер заман, айырыуса һикһәненсе йылдарҙа, беҙҙең театрҙарҙы кәмиттәр баҫып ала башланы. Хатта уны үҙенсә нигеҙләргә, хәҙерге тамашасы етди әйберҙәр ҡарарға яратмай, ул көлкө тамашаларға ғына йөрөй тип аңлатырға маташыуҙар йышайҙы. Әлбиттә, күңелле әҫәрҙәр ҙә сәхнәгә йәм өҫтәй, тамашасыларға онотолмаҫ кинәнес мәлдәре бүләк итә. Яңыраҡ мин Әнғәм Атнабаевтың “Игеҙәктәр” исемле комедияһын телевизорҙан ҡараным. Ҡыҙыҡлы персонаждар, оҫта ҡоролған ситуациялар, тапҡыр тел – былар барыһы ла иҫтә ҡала. Ләкин Әнғәм Атнабаев башҡорт драматургияһында иң элек көслө характерҙарҙы, фажиғәле яҙмыштарҙы кәүҙәләндергән “Ул ҡайтты” исемле әҫәре менән дан ҡаҙанды, тәүге һынауҙар шундай юғарылыҡта үтте.\n“Хәҙерге тамашасы етди әйбер ҡарарға яратмай, кәмитте ярата”, – тип тамашасы артынан эйәрергә ярамай. Киреһенсә, уны үҙеңдең артыңдан яңы эстетик юғарылыҡҡа әйҙәргә, унда нескә зауыҡ тәрбиәләргә кәрәк. Унан һуң, тамашасы етди әҫәрҙе ҡабул итмәй тигән төптө хата фекер менән һис кенә лә килешеп булмай. Мостай Кәрим “Ҡыҙ урлау” комедияһы менән генә түгел, барыһынан да бигерәк “Ай тотолған төндә”, “Салауат”, “Ташлама утты, Прометей!” исемле трагедиялары менән тамашасыларыбыҙҙың эстетик зауығын үҫтерҙе, милли драматургиябыҙҙы донъя күләменә алып сыҡты.\nБөгөнгө йәш драматургтарыбыҙҙың байтағының баштан уҡ етди темаларға тотоноуы ҡыуандыра. Тарихҡа иғтибарлылар, фәлсәфәгә, символикаға ынтылыш көслө, шиғри аһәң бар, телгә талапсан булырға, һүҙҙең бәҫен ебәрмәҫкә тырышыу һиҙелә. Тик беҙҙе уратып алған хәҙерге ҡатмарлы хәл-ваҡиғаларға иғтибарлыраҡ булһындар ине. Театрҙың халыҡҡа тәьҫире, йәш быуынды тәрбиәләүҙәге әһәмиәте айырыуса көслө. Йәштәрҙе ҡанатландырырлыҡ, уларға ысын өлгө булырлыҡ образдар йышыраҡ күренһен ине сәхнәләребеҙҙә.\n– Проза – әҙәбиәттең умыртҡа бағанаһы. Һуңғы йылдарҙа байтаҡ ҡына әҙиптәребеҙ фани донъя менән хушлашты. Был хәл “бағана”ның ныҡлығын ҡаҡшатыр тигән шик тыуҙырмаймы Һеҙҙә?\n– Башҡорт шиғриәте үҙенең тарихи тамырҙары буйынса ла, бөгөнгө художестволы камиллығы яғынан да башҡа жанрҙарҙан юғарыраҡ торһа ла, һәр әҙәбиәттең өлгөрөү кимәлен, хәҙерге заманса йөҙөн күп йәһәттән проза билдәләй. Һуңғы биш-алты йыл эсендә башҡорт прозаһы бик ҙур юғалтыуҙар кисерҙе, уның ғорурлығы булған күпме алтын бағаналары ауҙы. Быға әле һаман ышаныуы ла, күнегеүе лә ҡыйын. Ҡәләмдәштәребеҙҙең ниндәйҙәре арабыҙҙан китте! Динис Бүләков, Булат Рафиҡов, Яныбай Хамматов, Рәшит Солтангәрәев... Һәр береһе оло ижади донъя, һәр береһе хәҙерге прозабыҙҙың төп таяныстары ине. Яныбай ағай хеҙмәт ҡаһарманы булды, егермегә яҡын романдан торған уникаль мираҫ ҡалдырҙы. Быға тиңдәш эштәр башҡарырҙай ижадсы әҙәбиәтебеҙгә тиҙ генә килерме икән, ай-һай... Булаттың да, Динистың да, Рәшиттең дә күпме мөмкинлектәре асылмай ҡалды, таланттарының иң өлгөргән, уй-хистәренең иң тулышҡан, көслө сағында яҡты донъянан китеп барҙылар. Мин уларҙы ныҡ юҡһынам. Ижадта ғына түгел, тормошта ла фекерҙәштәр булып, яҡындан аралашып йәшәнек. Баҡсаға барһам, күршем Булат Рафиҡов йорто янында туҡылдап йөрөр һымаҡ. Өйҙә телефон шылтыраһа, Рәшит Солтангәрәевтең тауышы ишетелер һымаҡ. Уның вафатына инде бер йыл тулып килә, ә үҙе минең өсөн һаман тере шикелле. Ә Динис Бүләковтың үлеме минең өсөн ғүмеремдәге иң ҙур юғалтыуҙарҙың береһе булды.\nӘҙәбиәтебеҙҙәге бындай юғалтыуҙарҙан һуң тыуған бушлыҡты бер нисек тә тултырып булмай. Әлбиттә, прозабыҙҙың сафтары һирәгәйҙе, ниндәй йөк аттары сәсәп ауҙы. Уларҙың юҡлығын, уларҙың ниндәй оло көстәр булғанлығын, әҙәби тормошта ниндәй урын тотҡандарын уҡыусылар ҙа, әҙиптәр ҙә йылдар үткән һайын нығыраҡ аңлар әле.\nҺуңғы йылдарҙа прозабыҙҙың ғына түгел, шиғриәтебеҙҙең дә, драматургиябыҙҙың да, әҙәбиәтебеҙҙең башҡа тармаҡтарының да юғалтыуҙары ҙур. Арабыҙҙа әле генә ниндәй аҫыл шиғырҙары менән ҡыуандырған Назар Нәжми юҡ, Хәким Ғиләжев, Ғилемдар Рамазанов, Шәриф Бикҡол, Фәүзиә Рәхимғолова, Рәмзилә Хисаметдинова, Фәрит Богданов, Миҙхәт Ғәйнуллин, тағы әллә күпме ҡәләмдәштәребеҙ юҡ.\nЛәкин был хәл әҙәбиәтебеҙҙең ныҡлығын ҡаҡшатыр тигән шик-шөбһәләргә бирелеп йәшәмәйек. Киткәндәр тереләргә ҙур эштәр йөкмәп ҡалдыра. Уларҙың аманаттарына тоғро булайыҡ. Утыҙ етенсе йылғы ҡырғындан һуң башҡорт әҙәбиәтенә яңынан күтәрелеп алып китеү еңел булғанмы ни? Аллаға шөкөр, хәҙер таяныр йәш көстәр үҫә, милләттең ҡанатланыр, күтәрелер мәле. Тарихи мөмкинлектәрҙе әрәм итмәҫкә ине.\n– Балалар әҙәбиәте – әҙәбиәтебеҙҙең ауыртҡан ере – “Ахиллес үксәһе” булып ҡала, минеңсә. Балалар өсөн яҙылған әҫәрҙәргә гонорарҙың бәләкәй булыуы өлгөргән яҙыусыларҙы ижад итеүҙән ситләштерә. Ғөмүмән, бындай әҙәбиәт һан түгел, сифат йәһәтенән камиллаштырыуҙы көтә. Ошо йәһәттән Яҙыусылар берлеге ниндәй саралар күрергә уйлай?\n– Был һорауҙа ҡуйылған мәсьәләләр айырым бер тармаҡҡа ғына түгел, барлыҡ әҙәбиәткә ҡағыла. Әҙәбиәттең “Ахиллес үксәһе” бары тик балаларға тәғәйенләнгән әҫәрҙәр яҙмышы менән генә сикләнмәй, уның ауыртҡан ерҙәре, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бик күп. Һүҙ ҙә юҡ, бәләкәстәр өсөн әҫәрҙәр ижад итеү, уларҙы матур-матур китаптар итеп сабый һәм үҫмер уҡыусыларыбыҙға тиҙерәк еткереү айырыуса ҙур иғтибарға һәм хәстәргә мохтаж.\nӘҙиптең иң ҙур хыялы, минеңсә, яҡшы әҫәр ижад итеү һәм уны китап итеп донъяға сығарыу. Был бигерәк тә балалар яҙыусыһына ҡағыла, сөнки бала шиғырҙарҙы ла, хикәйәне лә, әкиәтте лә китап рәүешендә ҡулына алырға күнеккән. Ләкин балалар өсөн сығарылған китаптарҙың һаны йылдан-йыл ҡыҫҡара. Был мәсьәләләрҙе беҙ күп тапҡыр күтәреп сыҡтыҡ, әммә ҡыуаныслы үҙгәрештәр әлегә бик үк күренмәй.\nЛәкин бөтөнләй төшөнкөлөккә бирелергә лә ярамай. Балалар өсөн яҡшы әҫәр ижад итергә теләгән талантлы әҙип гонорар бәләкәй тип кенә был изге эштән сикләнмәҫ, тип уйлайым. Өҫтәүенә беҙҙә бәләкәстәр өсөн ике журнал, бер гәзит сыға, өлкәндәр өсөн баҫмаларҙа ла яҡшы әҫәрҙәрҙе ҡушҡуллап алалар. Байтаҡтарының гонорарҙары ла һуңғы ваҡытта элекке һымаҡ бәләкәй түгел.\nӘҫәрҙәрҙе сифат яғынан камиллаштырыуға килгәндә, был бит Яҙыусылар союзы йәки башҡа ойошманың директиваһы менән эшләнә торған эш түгел. Был хаҡта иң элек автор үҙе хәстәрләргә тейеш. Шул уҡ ваҡытта Яҙыусылар союзында балалар әҙәбиәте секцияһының эшен нығыраҡ йәнләндерәһе, йәштәр менән бәйләнештәрҙе көсәйтәһе бар.\n– Съезда әҙәби тәнҡит, тәржемә буйынса ла һөйләшеү булды. Былар хаҡында Һеҙҙең шәхси фекерегеҙ?\n– Минең шәхси фекерем съездағы докладымда әйтелгәйне инде. Әҙәбиәттәге бая телгә алынған “Ахиллес үксәһе”нең иң тиҙ бирешеп барыусаны (русса әйткәндә, “самое уязвимое место”), моғайын, ошо тәнҡит һәм тәржемәлер. Улар бер-береһенән бик ныҡ айырылған өлкәләр, әммә көстәрҙең аҙ булыуы йәһәтенән дә, һүлпәнлек йәһәтенән дә үҙ-ара бик оҡшаштар.\nТағы ла шул оҡшашлыҡ. Әгәр шағирҙы, әҙипте, драматургты тәбиғәт үҙе тыуҙырһа, уларға кәңәштәр менән генә ярҙам итеп булһа, тәнҡитселәрҙе, тәржемәселәрҙе үҫтереү өсөн конкрет саралар күрергә, уларҙы мaxcyс уҡытырға мөмкин. Былай тип әйтеү һәр кем тәнҡитсе йәки тәржемәсе була ала тигән һүҙ түгел. Ләкин был эште эҙмә-эҙлекле алып барып, ойоштороп була. Туҡһанынсы йылдарҙа, мәҫәлән, Яҙыусылар союзы Мәскәүҙә Әҙәбиәт институтында бер төркөм йәш тәржемәселәрҙе уҡытып ҡайтарҙы. Хәҙер шуларҙан Айҙар Хөсәйенов “Бельские просторы” журналында эшләй, тәржемә эше, уны ойоштороу менән ныҡлап шөғөлләнә. “Ватандаш” журналының баш мөхәррире Фәрит Әхмәҙиев тә – һәләтле тәржемәсе, тик был эшкә һуңғы ваҡытта күберәк ваҡытын бүлә алмауы үкенесле. Айгөл Әхмәҙиева, Зөһрә Бураҡаева, Диләрә Ғарипова ла – башҡорт әҙәбиәтен рус уҡыусыһына еткереүҙә һәйбәт эштәр башҡарырҙай тәржемәселәр. Күрәһегеҙ, ойошторғанда йәш көстәрҙе үҫтереп була. Ләкин Мәскәүҙә тәржемәселәр әҙерләү өсөн элекке мөмкинлектәр хәҙер бөтөнләй юҡ.\nҺуңғы ваҡытта йәш тәнҡитселәр, дөрөҫөрәге, йәш әҙәбиәт белгестәре, юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары күберәк күренә башланы. Ғөмүмән, хәҙер йәштәрҙең уҡыуға нығыраҡ ылығыуы – ҡыуаныслы үҙгәреш.\n(Әңгәмә ҡыҫҡартып алынды).


Мин бәхетле! | Йәншишмә\nҒаиләлә иң юғары вазифаны биләүсе һәм башҡарыусы ата кешенең бурысы – баланы яҡлау, ҡурсалау, изге эштәре менән улдарына, ҡыҙҙарына үрнәк булыу. Минең атайым Ришат Рәшит улы шундайҙарҙан. Әле Себер тарафтарында вахта ысулы менән эшләй. Ә әсәй – ғаилә усағын һаҡлаусы, һәр саҡ беҙҙе аҡыллы һүҙҙәре, тәмле аш-һыуы менән ҡыуандырып, өйөбөҙҙә нур сәсеп тороусы. Ҡәҙерлебеҙ балалар баҡсаһында административ-хужалыҡ буйынса мөдир урынбаҫары йөгөн тарта. Ул беҙҙе һәр саҡ тәртипле, ололарҙы ололарға, кеселәргә иғтибарлы булырға өйрәтә. Минең Рөстәм исемле ҡустым бар. Бәләкәй әле, балалар баҡсаһына йөрөй. Туғаным менән төрлө уйындар уйнарға яратабыҙ.\nҒаиләбеҙ менән концерттарға, киноға йөрөргә әүәҫбеҙ. Ял көндәрендә өләсәй-олатайҙарға ауылға барабыҙ. Йәйге каникул осоронда Инйәр йылғаһында һыу инәбеҙ, урманда еләк-емеш йыябыҙ, диңгеҙ буйында ял итәбеҙ, ҡыш саңғыла, санала шыуабыҙ.\nУҡыуҙа ла, тормошта ла атай-әсәйемдең өлгөлө ҡыҙҙары булып, уларға бары тик яҡшылыҡ, изгелек кенә килтереп йәшәргә ынтылам.\nМин бәхетле! Һәр бала үҙ ғаиләһендә тәрбиәләнеп, атай-әсәй наҙына күмелеп йәшәһен ине. Донъяла бер етем дә булмаһын!\nҺеҙҙең менән бергә саҡтар –\nДарина НУРЫЕВА, II синыф уҡыусыһы.\nӨфө ҡалаһы, 119-сы мәктәп.\n« Яратҡан йолаларыбыҙ бар\nАлма ағасынан алыҫ төшмәй »


Башҡортостан (милли парк) — Башҡорт Википедияһы\n53°01′00″ с. ш. 56°41′00″ в. д.HGЯO\n«Башҡортостан» милли паркының Федераль дәүләт учреждениеһы\nБашҡортостан милли паркы 1986 йылдың 11 сентябрендә Башҡортостан Республикаһы биләмәһендә ойошторола.\nБашҡортостан милли паркында Аккавказ йылғаһы, Күгәрсен районы\nБашҡортостан (милли парк), Күгәрсен районы\nШарлауыҡ — «Күперле» карст күпере, Күгәрсен районы\nМилли парк Көньяҡ Уралдың көньяҡ-көнбайыш битләүендә урынлашҡан. Һыуайырғыс Уралтау һыртынан көнбайышта Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш өлөшөн биләй.\nБиләмәһенә өс административ район: Мәләүез районы, Күгәрсен районы, Бөрйән районы ерҙәре инә. Биләмә сиктәрендә 3,8 мең кеше йәшәгән 15 тораҡ пункты бар.\nМилли парктың дөйөм майҙаны 92,0 мең га. Шуның эсенән 83,2 мең гектары (дөйөм майҙандың 90,4 %) милли парктың үҙенә бирелгән.\n8,8 мең гектар ер айырым ҡулланыусыларҙыҡы һәм милек эйәләренеке. Был ерҙәр хужалыҡ ҡулланылышынан алынмайынса ғына милли парк составына индерелгән.\nУрманлы ерҙәр 79,2 мең гектарҙы биләй (милли парк биләмәһенең 95,0 проценты). Шуның 76,5 мең гектары урман менән ҡапланған (91,8 %).\nУрманһыҙ ерҙәр 4,1 мең гектар (5,0 %), шул иҫәптән һөрөнтө ерҙәр, сабынлыҡтар, көтөүлектәр — 1,2 мең (1,4 %), юлдар һәм ҡырҡынты ерҙәр — 0,2 мең (0,2 %), һыу ятҡылыҡтары һәм һаҙлыҡтар 50 гектар самаһы (0,1 %).\nИмеҙеүселәрҙән йыртҡыстар: һоро айыу, бүре, төлкө, һеләүһен, бурһыҡ, һуҫар, аҫ, йәтсә, европа шәшкеһе, ҡомаҡ, көҙән киң таралған.\nҠуян һымаҡтарҙан аҡ ҡуян, урғуян; кимереүселәрҙән тейен, осар тейен, әлгәнйәк, ондатра, йомран, алйырҙан, ҡыр сысҡаны, ҡыр йоҡосоһы, ялман; тояҡлыларҙан мышы менән илек тереклек итә.\nМилли парк сиктәрендә 231 төр ҡош асыҡланған. Шул төрҙәр эсенән 148 төр бында оя ҡора.\nҺыу ятҡылыҡтарҙа 32 төр балыҡ табылған. Суртан, ҡыҙыл балыҡ, бәрҙе, һыла ғәҙәти балыҡтарҙан һанала. Тау йылғаларында бағыр осрай.\nМилли парктың үҫемлектәр донъяһы дөйөм алғанда киң япраҡлы, шулай уҡ, ваҡ япраҡлы һәм киң япраҡлы ағастарҙан торған ҡатнаш урмандарҙан ғибәрәт.\nБынан тыш утрау-утрау булып ҡарағай һәм ҡарағайлы ҡайын урмандары ла осрай.\nКөпшәле (сосудистые) үҫемлектәрҙең һаны яҡынса 765 төр тирәһе.\nБашҡортостандың Ҡыҙыл китабына ингән һирәк осраусы һәм бөтөп барыусы 40 төр үҫемлек асыҡланған. Шуларҙың 12 төрө Рәсәйҙең Ҡыҙыл китабына ла индерелгән.\nЙыл әйләнәһендә парк биләмәһендә 30 меңгә яҡын кеше була. Туристарҙы бигерәк тә Ағиҙел (йылға) һәм Нөгөш (йылға), Ҡотоҡ-Сумған, Нөгөш һыуһаҡлағысы үҙенә тартып тора. Ҡотоҡ-Сумғанға спелеологтар өсөн туристик маршрут эшләнгән. Уға 36 карст мәмерйәһе, карст туннель, күпер, төрлө ҙурлыҡтағы соҡорҙар, ҡоҙоҡтар, шишмәләр инә.\nМилли парк биләмәһендә өс тәбиғәт ҡомартҡыһы бар: карст мәмерйәһе емеректәренән хасил булған күпер («Күперле»), Ҡотоҡ-Сумған (бөтөп барыусы йылғалар менән спелеологик музей-лаборатория) һәм «Айыулы аҡлан».\nБарлыҡ тәбиғәт ҡомартҡыларына ла йәйәүле һәм һыбай маршруттар булдырылған.\nКучерев Е. В. Башҡортостан (милли парк) // Башкирская энциклопедия. — Уфа: ГАУН «Башкирская энциклопедия», 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.\n«Башкирия», Национальный парк. // ecotravel.ru\nПостановление Совета Министров РСФСР «О создании государственного природного национального парка „Башкирия“ в Башкирской АССР» № 398 от 11.09.86 г.\nҠотоҡ‑Сумған 2020 йылдың 12 август көнөндә архивланған., Башҡорт энциклопедияһы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Башҡортостан_(милли_парк)&oldid=1050867 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:24 9 август 2021 үҙгәртелгән.


Материалы за Декабрь 2017 года » Страница 8 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Материалы за Декабрь 2017 года » Страница 8\nӨйҙән сыҡмай ғына "Йәшлек"кә яҙылығыҙ!\nЯңылыҡтар таҫмаһы // 5-12-2017, 13:29\n1-10 декабрҙа подписка декадаһы мәлендә гәзитебеҙгә элекке хаҡынан 10 процентҡа ташлама - 790 һум 20 тин урынына 696 һум 30 тингә яҙылырға мөмкин.\nШулай ҙа был мөмкинлек менән файҙаланырға теләүселәр аҙ тиерлек. Кемдер почтаға бара алмай, ундағы сиратта ваҡыт үткәрергә теләмәй. Ҡайһы бер урындарҙа почта бүлексәләре беҙгә ҡаршы эшләүе, атап әйткәндә льготалы гәзиткә яҙылыуҙы ҡабул итмәүе, бының турала беренсегә ишетеүҙәре тураһында ла мәғлүм булды....\n«Йәшлек» һеҙҙе йәшәртһен!\nЯңылыҡтар таҫмаһы // 5-12-2017, 08:00\n«Аҙна һайын – бүләк!» конкурсында был аҙнала сәй бешерә торған сәйнүк Йылайыр районының Йылайыр ауылынан Я. АҘНАҒОЛОВҠА сыҡһа, Бөрйән районының Мәһәҙей ауылынан Нәғимә СӘЙӘХОВА плед отто.\nНәғимә инәй, 93 йәштә булыуына ҡарамаҫтан, «Йәшлек»тән айырылмай икән. Йәштәр көнләшһен, гәзитте күҙлекһеҙ уҡый, ейән- ейәнсәрҙәренә ойоҡ-бейәләй бәйләп кейҙерә, ҡомалаҡ әсеткеһенән икмәкте үҙе бешерә. Һис кенә лә тик ултырырға яратмай, һәр саҡ хәрәкәттә. 87 йәшенә тиклем һыйыр һауған. Ошо шәплеген ташламаһын инәй! «Йәшлек» менән, ҡартлыҡты артҡа сигендереп, күңелеңде йәшәртеп йәшә. Беҙҙең бүләк яратҡан баҫмаңды хәтерләтеп торһон!\nБәйге декабрь аҙағына тиклем дауам итә. Гәзиткә яҙылыу тураһындағы квитанцияғыҙҙың күсермәһен тиҙерәк ебәрергә ашығығыҙ. Ә инде «Республика Башкортостан» дәүләт унитар предприятиеһы уйнатҡан ҡиммәтле бүләктәргә лә эйә булғығыҙ килһә, «Йәшлек» менән район гәзитенә яҙылған квитанцияғыҙҙың да күсермәһен редакцияға ебәрергә онотмағыҙ....\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 5-12-2017, 07:00\nАлоэның 250-гә яҡын төрө билдәле. Нигеҙҙә, Америкала һәм Африкала үҫә. Бында улар ағас бейеклегенә, 2 – 4 метрға тиклем барып етә. Беҙҙә үҫкән гөлдәр иһә улай бейек булмай, әммә иҫ киткес шифалы. Был гөл тураһында төрлө легендалар йәшәй. Берәүһе буйынса, ул ожмах баҡсаһында үҫкән. Күп кенә халыҡтар уның тылсымлы көскә эйә булыуына ышана. Мәҫәлән, Африкала бәлә-ҡазанан һаҡлаһын һәм уңыш килтерһен өсөн һабағын торлаҡ ишегенә элеп ҡуялар. Мексикала, һарымһаҡ менән берлектә, улар йортто һаҡлау көсөнә генә түгел, ә матди хәлде яҡшыртыу үҙенсәлегенә лә эйә тигән ышаныу йәшәй....\nЯңылыҡтар таҫмаһы // 4-12-2017, 11:44\nАлдан хәбәр итеүебеҙсә, матбуғат баҫмаларына бөгөндән башлап, киләһе ун көндә арзаныраҡ хаҡҡа яҙылырға була.\n1 – 10 декабрҙә “Йәшлек” гәзитенә элекке хаҡынан 10 процентҡа ташлама менән яҙылып ҡалығыҙ.\nҺеҙҙе дәртләндереү өсөн төрлө конкурс та ойошторолған. “Аҙна һайын – бүләк!” – шул иҫәптә. Шарттары ябай ғына: үҙегеҙ теләгән республика гәзитенә (журналға) һәм район-ҡала баҫмаһына яҙылаһығыҙ ҙа, квитанцияның күсермәһен редакцияға ебәрәһегеҙ. “Республика Башкортостан” нәшриәт йорто “Суперприз от” конкурсын да иғлан иткәйне. Билдәле булыуынса, ундағы бер төркөм еңеүсе араһынан яртыһы – “Йәшлек”кә яҙылыусылар.\nӘйткәндәй, Стәрлебаш районының Күндерәк ауылынан Вәлишә Әхмәтов ғаиләһе телевизор отҡайны. Ошо көндәрҙә бүләк уларға барып етте – Әхмәтовтарҙың улы Алик менән килене Әлфиә беҙҙең редакцияла булып, телевизорҙы алып ҡайтып китте. Был баҫмабыҙҙы яратып уҡыған дуҫтарыбыҙҙың һуңғы еңеүе булмаһын!\nМахсус бит // 4-12-2017, 10:52\nКүптәр тормошона үҙгәрештәр индерергә тырышыр. Һәр хәлдә тәжрибәле кешеләрҙең һүҙенә таянығыҙ, улар дөрөҫ йүнәлеш күрһәтер. Яҡын арала ҡайһы бер күптән борсоған һорауҙарға ла яуап алырһығыҙ, моғайын....\nПсков янында Башҡортостандан Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан автомобиль номерын тапҡандар\nЯңылыҡтар таҫмаһы // 4-12-2017, 10:31\nҠайҙа ғына бармай, ниҙәр генә күрмәй,\nСтәрлетамаҡ эҙләнеүселәре Псков ҡалаһы янындағы ҡаҙыныу эштәрендә ғәҙәти булмаған артефактҡа юлыҡҡан: улар ББ 13-65 автомобиль номерын тапҡан. Краевед Марат Тикеев әйтеүенсә, ул мәлдә БА, ББ һәм БВ сериялары Башҡорт АССР-нына нығытылған булған. Табылдыҡ номер беҙҙең республика биләмәһендәге "йөрөгән" 1,5 тонна йөк һыйҙырышлы "полуторка" - ГАЗ-АА автомобиленеке икәнен асыҡлағандар. Ул ГАЗ конвейерынан 1936 йылда сығарылған....\nНовости / Һаулыҡ һаҡлау // 3-12-2017, 16:06\nМандариндың кипкән ҡабығынан бронхитҡа ҡаршы шифалы төнәтмә әҙерләргә була. Бының өсөн 20 г ҡабыҡ онтағына бер стакан ҡайнар һыу ҡойоп төнәтергә һәм һөҙөп алырға. Йылы килеш көнөнә биш тапҡыр берәр ҡалаҡ эсергә. Көн һайын шифалы төнәтмәне яңынан әҙерләргә.


Күркәм йола дауам итә » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Әҙәбиәт » Күркәм йола дауам итә\nКүркәм йола дауам итә 17.11.2011 // Әҙәбиәт\nОшо көндәрҙә “Нефтсе” мәҙәниәт һарайында “Беҙ – мәсетлеләр!” тигән фотокүргәҙмә асылды.\nФойеның түрендәге ҡупшы тирмәнән йәше лә, ҡарты ла өҙөлмәне. Уңған хужабикә ҡунаҡтарҙы тәмле сәй һәм шифалы бал менән һыйланы, ә төптә йәш әсә сәңгелдәк бәүетә, өләсәй урындыҡта йөн иләй, ҡыҫҡаһы, бында тормош һәүетемсә гөрләй.\nМәсетле районының ғорурлығы булған “Ҡарағай” шифаханаһы “исем туйы”н үткәрҙе, мөләйем ҡыҙҙар баш ҡала кешеләрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарға ихлас яуап бирҙе.\nЭшҡыуарҙарҙың тауарҙарын һатыуға сығарыуы сараның мәртәбәһен арттырҙы. Оло Ыҡтамаҡтан Фәттәховтар ит ыҫлау тураһында һөйләне. “Беҙҙең яҡтарҙа ит шул тиклем күп, халыҡ уны ҡайҙа ҡуйырға ла белмәй, – ти эшҡыуар Александр Фәттәхов. — Үҙебеҙҙән тыш, Балаҡатай һәм Дыуан райондарына сығып та йыябыҙ, ит ыҫлау — отошло шөғөл”.\nГөлназ менән Иштуған Денисовтар баҫҡан быйманы өлкәндәр сират тороп алды. Абдулла ауылынан Зилара Ғәзизова йыл һайын ҡаҙ бәпкәләре алып үҫтереүен әйтте, табышлы эш икәнен әллә ҡасан төшөнгән. Ул һатыуға 20-гә яҡын ҡаҙ алып килгән. Дамира Фәхрисламова ҡул эштәрен ярата, өҫтәлдәге мендәр тыштары, таҫтамалдар, бирнәләр күҙҙең яуын алырлыҡ, ә Ләмәҙтамаҡ ауылынан Илгизә Лоҡманова буш ваҡытында туҙҙан төрлө уйынсыҡтар үреүгә әүәҫ. “Күҙ нурҙарымды түгеп эшләгән ошо әйберҙәремде таныштарыма бүләк итәм, яратып ҡабул итәләр”, – ти ул.\nТөштән һуң барыһы ла тамаша залына ашыҡты, район вәкилдәре һәм төбәктән сыҡҡан күренекле шәхестәр менән осрашыуҙы үҙешмәкәр артистар әҙерләгән концерт биҙәне.


Мажаралы юл. Юмореска\n3 Март 2020, 21:04\nБер көн тыуған ауылыма ҡарай сәфәр сыҡтым. Кеше машинаһында, йәғни такси менән. Нух заманынан тороп ҡалған был техника мөғжизәһенә социаль селтәрҙәге “Юлдаш” сайтында юлыҡҡайным: “Өфө-Баймаҡ! Такси! Иномарка! Тиҙ һәм сифатлы! 800 һум! Руслан! Тот та шылтырат!” Шулай тигәс ней, мин оҙаҡ уйлап торманым: тот та шылтырат тегегә! Үҙәк баҙар янына кил тей был, тиҙҙән ҡуҙғалып китәбеҙ тей. Килдем. Сәләм алыу урынына теге маҡтана башланы.\n-Машина түгел был! Ен-арба! Выжть! Һәм һин Баймаҡта!\nТеле телгә йоҡмай, әммә йөҙө борсоулы. Тиҙҙән батасаҡ “Титаник” карабына юлаусылар йыямы ни?\n-Ағай! Ҡурҡма! Мин хәйер биреп сыҡтым!\nМашина бик иҫке, руле лә бахырҙың уң яҡтан, ҡабырғалары бер нисә урындан йәмшәйгән. Өҫтәүенә, капотындағы туҙанға малай-шалай ҡулы менән оятһыҙ һүҙ яҙылған. Иҫке булһа ла бирешерлек түгел тип белдерҙе шоферыбыҙ. Һүҙен иҫбатлар өсөндөр инде, “мазда”һының артҡы тәгәрмәсенә килтереп типте. Бындай этлекте көтмәгән авто ҡартлас бер ҡарыш сүгәләне, уф-ф-ф тигәнерәк тауыш сығарҙы. Егет иһә саҡ ҡына ишетелерлек итеп өҫтәп ҡуйҙы:\n-Ағай! Мин бит уны 70 меңгә генә алдым!\nБарыһы ла аңлашылды. Бөгөн Баймаҡҡа барып етеп булмай.\nМинән башҡа йәнә өс юлаусы бар. Өс-дүрт йәштәрҙәге ҡыҙ бала һәм уның өләсәһе. Былар минең янда, артта ултыра. Әбей ҡыҙыл дермантин сумкаһына ике ҡуллап йәбешкән. Әйтерһең дә, аҡса шыплап тултырылған инкассатор муҡсаһы. Заманында ул, әйтеүе буйынса, судта эшләгән, шуғалыр инде һәр саҡ һаҡ һәм абай. Кем булып хеҙмәт иттегеҙ тип һорағайным, уратып-суратып оҙон итеп яуап бирҙе. Бер нәмә лә аңламаным. Шулай ҙа был йә судья булған, йә иҙән йыуған тигәнерәк тәьҫорат ҡалды.\nЕйәнсәре лә тик тормаҫ зат булып сыҡты. Шыптыр пакеттан Барби ҡурсағын һөйрәп сығарҙы. Сығарҙы ла тырт-мырт хәрәкәттәр яһап сәсен йолҡҡолай башланы. Был уның иң яратҡан шөғөлө, шикелле.\nШофер эргәһендә, алда йәғни, бер ир кеше ҡунаҡлаған. Ул сабый кеүек иҙрәп китеп, рәхәтләнеп йоҡлай. Инйәрҙә төшә, тине шоферыбыҙ. Юҡ, Темәстә тине әбей. Бер аҙ бәхәсләшеп алдылар. Унан теге иптәште уятып һорағайнылар, йә Темәстә, йә Инйәрҙә тигән яуап алдылар. Баҡһаң, уға барыбер. Ике ауылда ла элекке ҡатындары йәшәй икән...\nШулай итеп һәммәһен дә Хоҙайға тапшырып ҡуҙғалып киттек. Мажаралы сәфәр булды был. Баймаҡҡа тиклемге туғыҙ сәғәт эсендә ( ә беҙ теүәл туғыҙ сәғәт барҙыҡ) һәр кем үҙ холҡон – яҡшыһын да, яманын да күрһәтеп өлгөрҙө. Теге ғәйепһеҙгә рәнйетелгән тәгәрмәс юл буйынса үс ала килде. Ҡырмыҫҡалыға етмәҫ борон уҡ тәүге тапҡыр бушап ултырҙы. Аҙаҡ был уға оҡшап ҡалды, шикелле: һәр илле саҡрым һайын фетнә күтәреп эш ташлай башланы. Егетебеҙ уны өрҙөртә-өрҙөртә тамам хәлдән тайҙы. Был эштәрҙе атҡарғанда ул тәгәрмәстең инәһенә ҡарата булған сәйер теләктәрен әйтеп ишеттерҙе.\nХәҙер юлаусыларға күсәйек. Улар ҙа бик күңелле, үтә үҙенсәлекле кешеләр булып сыҡты. Бигерәк тә теге ҡыҙсыҡ – кәкес танау, оҙон тел. Ул ҙу-у-у-р үҫкәс, һис шикһеҙ, тәфтишсе буласаҡ. Следователь. Юл буйынса өләсәһен ҡаңғыртып, допрос алып сыҡты. Уға күңелһеҙ, уға барыһы ла ҡыҙыҡ, уға туҡтауһыҙ лепелдәү кәрәк. Радио эшләмәй, әммә ҡыҙсыҡ уны уңышлы алыштырҙы. Был икәүҙең әңгәмәһе бик мәҙәк яңғырай:\n-Өләс (өләсәй, йәғни)! Баймаҡ ҙурмы, Өфөмө? Ә?– Бына ошо урында иғтибар! Ҡыҙсыҡ һорауына яуап талап итә. Унан ҡапыл тауышын биш-алты октаваға күтәреп, хәтәр тауыш менән-“ә-ә-ә-ә?” тип ҡысҡыра. Минең күҙ алдына усын ҡолағына терәгән һаңғырау бабай килеп баҫа. Ә-ә-ә-с?\n-Баймаҡмы, Өфөмө? (әлегә тыныс тауыш менән) Ә?(тыныс һаман да, ләкин йәшен ялтлап үтеп, дөһөр дөһөрләр алдындағы һиллек был) Ә-ә-ә-ә?! (дөһөр дөһөрләне). Әбей терт итеп ҡала. Ейәнсәренә ябырыла:\n-Уй ошоно!!! Нишләп аҡыраң?\n- Баймаҡ та ҙур ул, йәйәү йөрөһәң...\nҠыҙсыҡ бер миҙгелгә тыма, күрәһең үҙе ҡунаҡҡа китеп барған хәтәр ҙур Баймаҡты күҙ алдына килтерергә тырыша. Һәм йәнә һорау яңғырай:\n-Өләс! Анау ағастың башында ҡуян йәшәйме? Ә? Ә-ә-ә-ә?!\n-Уй ошоно!!! Нишләп аҡыраң? Ҡуяндың башына тай типкәнме ни, ағас башында йәшәргә?\n-Ә нишләп мультикта күрһәтәләр, ҡуян ағас башында ултыра тип? Ә? Ә-ә-ә-?\nБына шундай һорауҙар, яуаптар ҙа шул сама. Әбей, элекке судья (бәлки завхоздыр) булараҡ, ярайһы уҡ һөрһөгән бюрократ булып сыҡты. Күпселек һорауҙар буйынса “тәфтишсене” юғарыраҡ инстанцияларға ебәрә башланы:\n- Хоҙай ғына белә уныһын,балам! Хоҙай ғына белә!\nИнәйебеҙ был тынғыһыҙ баланан күптән биҙрәп бөткән, әммә алда ла еңел булмаған һынауҙар көтә. Әсәһе килеп алғанса кескәй тәфтишсе унда ҡунаҡ буласаҡ. Теле генә түгел, ҡулы ла тик тормай бит әле. Ныҡыша торғас, ана, өр-яңы ҡурсағының башынан йәнә бер шәлкем сәс тартып алды.\n“Мазда” хужаһына ҡаршы йүнәлтелгән этлеген дауам итте. Холҡо ысынлап та әшәке икән. Архангелде үткәс сәбәпһеҙ-ниһеҙ двигателен һүндереп ял итеп алды, унан бензинын һемереп бөттө, унан номерын төшөрөп ҡалдыра яҙҙы. Шофер егет хәҙер ен арбаһы янында өлтөрәп кенә тора. Аңланы ниһәйәт оҙон юлда кемдең хужараҡ икәнен!\nОшондай тынғыһыҙ сәфәрҙә ваҡыт ифрат тиҙ үтә, эс бошорға урын юҡ. Йә ҡыҙсыҡ сәрелдәй, йә “ен-арба” сай-сой итә. Әммә бер нимәгә лә ҡарамаҫтан 70 мең тәңкәгә һатып алынған авто ветеран таҡылдай-таҡылдай, шаҡылдай-шаҡылдай, үкерә-сөскөрә алға бара.\nВодитель егет, исеме Руслан, хәбәр башлай. Ул һаҡауыраҡ, әммә күп һөйләй.\n-Теге вжыть! Минең алға вжыть, подрезать итә, понял? Мин дә вжыть! Думп! Бар машина, юҡ машина! Кәпис! Шунан ошоно алдым инде, 85 меңгә.\n-Нисек, 70 меңгә тигәйнең бит?\n- Хәҙерге хаҡ менән 85! Инфляция!\nЙәнә бер сәғәттән инфляция тамам ҡотороноп, машина хаҡын 130 мең тәңкәгә килтереп еткерҙе. Көҙгө ҡояш тауҙар итәгенә һырышты, алда Инйәр ҡасабаһы күренде.\nХозур тәбиғәт ҡосағында, киңәйеп аҡҡан Инйәрҙе һыулап ултыра был ҡасаба. Бейек тауҙар, ҡарурмандар, селтерәп аҡҡан йылға. Ҙур булмаған кафеһе бар, юлаусылар туҡтап ҡапҡылап ала. Машиналар күп түгел, бер-ике бәләкәй автобус тора, туристар фотоға төшә. Теләнсе эттәр йөрөй. Уларға икмәк бирһәң аптырап китәләр, ҡараштарында сикһеҙ рәнйеү сағыла, йәнәһе, һин мине кемгә һанайһың? Тәғәйен йәшәү урыны булмаған берәҙәк эт бармы әллә һиңә бында? Үәт, әй... Белгең килһә, улар күптән икмәк ашамай. Улар чебурек ашай.\nРуслан егерме минутҡа тәнәфес иғлан итте лә ҡайҙалыр ғәйеп булды. Әбей менән ҡыҙсыҡ сауҙа рәттәрен ҡарарға китте. Башҡорт апайҙар миндек, әллә ниндәй мөғжизәле майҙар, йөн ойоҡтар һата. Ҡапыл теге бәләкәй зәхмәт сәрелдәп ебәрҙе:\n- Өләс! Ҡара! Бәләкә-ә-ә-әй генә һыйырҙар!\n- Уй, ошоно! Нишләп аҡыраң!\n- Бәләкә-ә-әй генә һыйырҙар!\n- Һыйыр түгел улар!\nМин тартып бөткәнсе теге ир ҙә уянды, тышҡа сыҡты. Кирелеп байтаҡ ләззәтләнеп торҙо, унан яй ғына атлап буфетҡа инеп китте. Илле йәштәрҙәге ябай кеше. Мин дә артынан сират баҫтым. Уртаҡ һүҙ табылды. Өфөлә төҙөлөштә эшләй икән. Һыра һемереп күңелләнеп алғас, тормошон тасуирлай башланы. Күп һөйләне, шуныһын ғына аңланым: ҡатын-ҡыҙҙар донъялағы иң насар әҙәмдәр икән. Бигерәк тә элекке, айырылған бисәләр. Сөнки улар элекке хәләл ирҙәрен өйгә индермәйҙәр. Сөнки улар тота ла полицияға тапшыра, сөнки улар... Дөрөҫ, аҡса алып ҡайтһаң, бисәләрҙән дә ыңғай әҙәм юҡ. Аҡса ул, аҡса ул мөхәббәт билдәһе! Нәҡ шулай! Журналистмын тиһең бит әле, ана шулай тип яҙып ҡуй күңел китабыңа– мөхәббәт билдәһе! Әле дәдәңдә аҡса бар. Сөнки дәдәң эш хаҡы алған. Шуға ла ҡатындарының теләһә ҡайһыһына ла яҡты йөҙ, саф намыҫ менән ҡайта ала. Ҡатындары күп түгел – дүртәү генә. Ә бына Сибайҙағы бер дуҫыныҡы - етәү. Береһе ҡыуып сығарһа икенсеһенә инә, икенсеһе ҡыуһа – өсөнсөһөнә... Шулай, ғүмер буйы яҙылмаған график буйынса йәшәй.\n-Ә үҙеңдең хәләл ефеттәрең ҡайҙа тора?\n- Тәк. Береһе Белоретта, икенсеһе Әбйәлилдә, өсөнсөһө Хабаровский яғында. Тағы берәүһе Баймаҡ районында тора.\n-Ә һин Таһирҙы беләһеңме? Темәстеке ул, элек райсоветта депутат булып йөрөнө...\n-Мыйығы бар, Буденныйҙыҡы һымаҡ? Шулмы?\nОшо урында яңы танышым миңә иҫәүәнгә ҡарағандай текәлде. Нимә, әллә ниндәйҙер ярамаған һорау булдымы был?\n-Һин нимә, алйотмо әллә?\n-Ул бит минең күршем!!!\nКөтөлмәгән яуаптан шаңҡып ҡалдым, хәбәрен тегеләй ҙә сәйнәп, былай ҙа сәйнәп үҙләштерергә маташтым. Юҡ, аңламаным. Әллә ысынлап та мин алйот, әллә ул үтә аҡыллы.\nИнйәрҙе сығып барғанда юл ситендә машина туҡтатып маташҡан юлаусыны абайланыҡ. 30-35 йәштәрҙәге кеше. Шофер һорай ҡалды:\nӘбей “юҡ!” тип ҡысҡырҙы, ҡыҙыл сумкаһын нығыраҡ ҡыҫты, ҡыҙсыҡ башын йән фарманға борғоланы, ҡурсаҡтың бер шәлкем сәсен йолҡа тартып алды. Юҡ! Ҡалған икебеҙ “эйе” тип яуапланыҡ. Бәлки ул, бахыр юлаусы ата-әсәһенә йә ғаиләһенә ҡайта алмай өс-дүрт сәғәт дауамында зар-интизар булып торалыр? Бәлки уның башы ауырталыр, теше һыҙлайҙыр? Бәлки уның аҡсаһын урлағандарҙыр?\n- Йүнле кеше юл буйында тормай! Ул үҙ машинаһы менән йөрөй! Ошо йәшкә етеп!– тип ҡырт киҫте әбей. Шоферыбыҙ фекер айырымлығына сик ҡуйҙы:\nТегене үтеп киткәйнек, “ен арбаһын” кирегә ҡайырҙыҡ. Юлаусы арты менән шаҡ-шоҡ килеп туҡтаған машинаның ишеген асты:\n-Юҡ, мин бындай машинаға ултыра алмайым.\n-Ниндәй машинаға? –тип ҡаш төйҙө Руслан.\n-Нисек әйтергә? Иҫке машинаға...\n- Беләһеңме ул күпме тора? 150 мең!\n- Руле лә әллә ней төрлө, уң яҡтан бит әле...\n- Ә һинең... ә һинең машинаң да юҡ! Ошо йәшкә етеп!\nБыл ваҡиғанан һуң байтаҡ һөйләшмәй барҙыҡ. Эйе, кеше балаһын аңлауы ҡыйын. Яҡшылыҡ эшләйем тип күңелең ҡоштай талпына, саф хис-тойғоларың бөтә булмышыңды солғап ала, изгелекле йөрәгең күбәләктәй елп-елп итә, ә ул... Ә уға өр-яңы текә автомобиль кәрәк. Уға “мерседес” кәрәк! Үҙен барлыҡ ғаләм алдында түбәнһеткәндән һуң “мазданың” намыҫы уянды. Сөскөрөү-йүткереүҙәрен һәм башҡа алама ғәҙәттәрен ташлап, ярайһы ғына юртып китте.\nАртабанғы юлыбыҙ уңай барҙы, ен-арба боҙолмай-нитмәй генә Баймаҡ сигенә, унан Темәскә килтереп еткерҙе. Хәләл ефеттәренең береһенә ҡайтып барыусы юлдашыбыҙҙы ошонда төшөрөп ҡалдырҙыҡ. Туҡталышта балалар эйәрткән тулы кәүҙәле ҡатынды абайланыҡ. Юлдашыбыҙ Сәрмән тирәһендә үк шылтырата башлағайны, ана бит, ҡып итеп килеп тә еткәндәр. Икенсе боролоп ҡарағанда тегеләр сиған өйөрө кеүек эркелешеп урам буйлап атлайҙар ине.\nӨфөнән сығыуыбыҙға туғыҙ сәғәт тигәндә (былай 4-5 сәғәтлек юл) Баймаҡ ҡалаһына ла килеп еттек. Был мәлгә бала ҡулындағы Барби тамам пеләшләнеп, әҙәмлектән сыҡҡайны.\n-Ағай, ысынын әйт! Ҡурҡҡайныңмы башта?\n-Ҡурма бүтән, йәме? Мин бит хәйер биреп сыҡтым!\nШоферыбыҙ мине төп урамда төшөрҙө лә “маздаһын”яратып һыйпай-һыйпай өҫтәп ҡуйҙы:\n-Машина түгел был! Ен! Мин бит уны хәҙерге хаҡ менән 200 меңгә алғанмын!\n“Мазда” маҡтауҙан үтә риза булып, күңелле генә геүелдәп алды. Дуҫтарса хушлаштыҡ, ҡыҙсыҡ менән әбей ҡул болғаны. Байтаҡ ваҡыт баланың һөрәне эҙәрлекләп килде:\n-Өләс! Баймаҡ төндә бәләкә-ә-әй генә, ә көндөҙ ҙу-у-рмы?\nАвто ҡомартҡы ҡыҙыл уттарын асалы-йомалы килтереп хушлашты ла, ярым ҡараңғы урам буйлап китеп барҙы. Ҡала өҫтөндә эре-эре сентябрь йондоҙҙары тоҡана башлағайны.


Аҡбуҙат/Айһылыу Йәғәфәрова » Журнал\nЖурнал для детей » Тылсымлы һандыҡ » Әкиәттәр » Аҡбуҙат/Айһылыу Йәғәфәрова\nБаҫылды : 13-09-2013, 11:34 |\nБашҡортостан тигән боронғо илдә йәшәгән, ти, бер әкиәтсе ҡарт. Иҫ киткес ҡыҙыҡлы, серле әкиәттәре менән балаларға хыял, батырлыҡ, изгелек тураһында һөйләгән. Тик Ҡаф тауы артында йәшәгән Мәскәй әбейгә был оҡшамаған. Ни өсөн тиһәң, ул үҙе лә әкиәтсе икән!.. Тик уның әкиәттәре ҡурҡыныс, балаларҙы насарлыҡҡа, боҙоҡлоҡҡа өндәгән, ти. Шуға ла ҡартты эҙәрләкләп,уның тылсымлы ҡәләмен юҡ итергә ҡарар иткән, ти, яуыз әбей.\nБер көндө бабай сәскәле болонда, йыуан имән төбөндә ҡоштарға, йәнлектәргә яңы әкиәт һөйләргә йыйынған, ти. Мәскәй әбей ҙә, Ҡарағошҡа әйләнеп, ағас ботағына килеп ҡунған. Унан ҡапыл ҡарттың ҡулынан тылсымлы ҡәләмен алып ҡасҡан. Утлы суҡышы менән ерҙе ярып ебәреп, тылсымлы ҡәләмде шунда ташлаған.\n- Ҡар-ҡар! Ха-ха-ха!- тип көлә-көлә Мәскәй әбей күҙҙән юғалған, ти.\nЕр ярығын ҡаплап, ҡәләм төшкән урында, дегәнәк үҫеп сыҡҡан.\nҠоштар, йәнлектәр бабайҙы йыуатып:\n- Ҡайғырма, һин беҙгә әкиәт һөйләрһең, ә беҙ уны ил буйлап таратырбыҙ, - тиҙәр.\n- Рәхмәт, дуҫтарым,- ти әкиәтсе. - Тик һеҙҙең телегеҙҙе минән башҡа бер кем дә аңламай шул.\nБыны йылы ямғыр болото тыңлап торған икән. Ул да шыбыр-шыбыр һүҙгә ҡушылған.\n- Мин дә әкиәт яратам, - тигән ул. - Тылсымлы ҡәләм ер аҫтында юғалып ҡалырға тейеш түгел. Минең шифалы ямғырым ҡороған ботаҡтарҙы ла терелтә, тамыр йәйҙерә , япраҡ ярҙыра,- ти ҙә ер ярылған урында яуа башлай.\nӘкиәтсе ҡарт дуҫтары менән дымға үҫкән дегәнәктәрҙе берәм-берәм йолҡоп ырғыта башлайҙар. Бер аҙҙан, бушап ҡалған урында, тирә-яҡты балҡытып, бәләкәй генә алтын башлы сәскә - бәпембә үҫеп сыға.\n- Тылсымлы ҡәләмем сәскә булып тыуҙы!.. –тип шатланып ҡысҡырып ебәргән ҡарт. - Ул миңә илһам бирә,йөрәгем тағы серле әкиәттәр менән тулды!..\nБыны ишетеп ҡалған Мәскәй әбей, ҡомаҡҡа әүерелеп, сәскәгә үткер тештәре менән ташланған:\n- Ха-ха-ха!.. Тиҙҙән бәпембәңдән бер нәмә лә ҡалмаясаҡ!..Башы ағарып,тирә-яҡҡа туҙып бөтәсәк!..- тип ҡарҡылдаған.\nҺиҙгер ҡоштар, барыһы бер булып, ҡомаҡҡа ташланған. Әкиәтсе лә күп уйлап тормаған, уны ҡойроғонан эләктереп, йән көсөнә алыҫҡа быраҡтырып ебәргән. Унан сәскә янына теҙләнеп, уға йылы тынын өргән. Йылы усы менән бәпембәнең аҡ башын ҡаплап:\n- Бер-берегеҙҙән айырылмағыҙ , бер йән булып ҡушылығыҙ!.. – тип шыбырлаған. Ҡапыл ул усындағы аҡ башлы сәскәнең - бәпембәнең ҡыбырлағанын тойған, тыңлап ҡараһа,кескәй генә йөрәктең тибеүен дә һиҙемләгән. Әкиәтсе ҡарт ипләп кенә усын асҡан һәм…аҡ бәпембәнең бәләкәй генә ап-аҡ атҡа - тылсымлы Аҡбуҙатҡа әйләнеүен күргән!..\n-Аҡбуҙатым!.. –тип шатланған ҡарт һәм усындағы атын үбеп алған .\nШул саҡ Аҡбуҙат үҫә башлаған һәм ҡоштар менән бергәләп аҡлан тирәләп осорға тотонған:\n-\tБалаларға әкиәттәреңде мин таратырмын!- тигән ул.- Бөтә ил буйлап йөрөрмөн,һәр бер өйгә инермен!..\nАсыуынан ярһып, Мәскәй әбей, Ҡарағош булып, уға ырғылғын.Утлы суҡышы менән Аҡбуҙаттың тылсымлы ҡанатын көйҙөрөргә тырышҡан . Шунда аҡландағы бар ҡоштар яуыз әбейгә ташланған. Аҡбуҙат көслө тояҡтары менән Ҡарағошҡа тибеп ебәргән. Берҙәм көскә түҙә алмайынса, Мәскәй әбей Ҡаф тауы артына ҡасып ҡотолған.\nӘ Аҡбуҙат, ҡарттың әкиәттәрен алып , балаларға таратыр өсөн, аҡлан өҫтөнә күтәрелгән. Әкиәтсе ҡарт уға хәйерле юл теләп, ҡулын болғап:\n- Һөйөклө балалар!..Аҡбуҙатты һаҡлағыҙ!.. Үҫһен Аҡбуҙат!.. Халыҡ менән мәңге бергә йәшәһен Аҡбуҙат!.. – тип оҙатып ҡалған.


Уңышты нисек һаҡларға? » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Баҡса » Уңышты нисек һаҡларға?\nСөгөлдөр һәйбәт һаҡланһын өсөн һабағын ҡул менән бороп өҙмәгеҙ, ә төбөн 1-1,5 сантиметр оҙонлоғонда ҡалдырып, бысаҡ менән киҫегеҙ. Тамыраҙыҡты йыуырға ярамай. Ҡышҡылыҡҡа һаҡларға һалыр алдынан ҡоро һалҡынса урында бер нисә көн тотоп алыу файҙалы. Сөгөлдөрҙөң тиҙ арала ашай торғанын һыуытҡыста 0-2 градус йылыла полиэтилен тоҡсайҙарҙа һаҡларға мөмкин. Тик тоҡсайҙың ауыҙы асыҡ ҡалырға тейеш.\nҺуғанды, йәй ямғырлы булһа, ныҡ киптерергә кәрәк. Һаҡларға һалырҙан алда бер-ике аҙна 30 – 35 градус йылы температурала тотоп алыу мөһим. Һабағын 4-5 сантиметр самаһы ҡалдырығыҙ, ҡыҫҡа ҡырҡылһа, төрлө инфекция үтеп инеп, һуғанды серетеүе ихтимал. Ике-өс градус йылылыҡта һуған һәйбәт һаҡлана, оҙағыраҡ ята.\nКишерҙе алырға ашыҡмаҫҡа ла ярай, сөнки ул сентябрь аҙаҡтарына тиклем етешә. Ә инде өҙлөкһөҙ ямғырҙар йонсотһа йәки ярыла башлаһа, мәленән алда ҡаҙып алыуҙан башҡа сара юҡ. Шунда уҡ һабаҡтарын ҡырҡырға кәрәк. Тик ҡул менән түгел, ә төбөнәсә бысаҡ менән. Һаҡларға һалыр алдынан кишерҙе йыуырға мөмкин. Ләкин аҙаҡ бер-ике көн ышыҡта киптереп алыу фарыз. Был йәшелсә мөгәрәптә бер-ике градус йылы температурала полиэтилен тоҡсайҙарҙа йәки таҙа ҡом һалынған йәшниктәрҙә һәйбәт һаҡлана.\nКартуфты ҡаҙып алғас та 12—16 градус йылыла 15 – 20 көн тирәһе ҡоро ҡараңғы урында тоторға кәрәк. Шунан боҙолған, ҡырҡылғандарын айырып алып, һәйбәттәрен генә һаҡларға һалырға мөмкин. Дөрөҫ үҫтерелгән, ваҡытында ҡаҙып алынған картуф өй шарттарында ла яңы йылға тиклем һәйбәт һаҡлана. Тик ул ҡараңғы урында торорға тейеш. Шулай ҙа мөгәрәпкә йәки баҙға ҡуйыу хәйерлерәк. Араларына һарымһаҡ бүлкәләрен һалырға була.\nАвтор: Рәлис УРАҘҒОЛОВ әҙерләне\nТотош уҡырға 1 668\nТотош уҡырға 1 012\nТотош уҡырға 994\nТотош уҡырға 860\nТотош уҡырға 885\nТотош уҡырға 939\nТотош уҡырға 854\nТотош уҡырға 932\nТотош уҡырға 833\nТотош уҡырға 850\nҺорау – яуап 11.09.2018 // Баҡса\n— Элегерәк мөгәрәптең кирбес стеналарын эзбиз оно менән ағарта торғайным. Улай мәшәҡәте күберәк....


Мәҙәниәт // Моң донъяһы\nКүҙҙәре һәр ваҡыт көлөп торған был йәш егеткә ҡасандыр мин у ҡытыусы булараҡ асыуланған саҡтарым булды. Бетховен симфония лары, Гайдндың сонеттарына битарафлығын ул бер ваҡытта ла й әшермәне, ә мин, ул саҡта йәш уҡытыусы, яуап итеп был студен тҡа "зарубежка" предметынан "икеле"ләр теҙә торғайным... Ул\nваҡыттан һуң байтаҡ йылдар үтте, һәм бына тағы беҙ ҡапма - ҡаршы ултырып музыка хаҡында әңгәмә ҡорабыҙ. Хәҙер мин уға һ оҡланып ҡарайым. һәр төрлө халыҡты -- смокинг кейгәненме, ел әнме, ямалған джинс йә ал костюммы -- барыһын да үҙенең ҡура йҙа уйнау оҫталығы менән таң ҡалдырғаны өсөн генә түгел, ә б ыл тылсымлы музыка ҡоралына булған ҡарашы өсөн дә. Ҡурайсыны ң был инструментта уйнау оҫталығы сикһеҙ. Һәм мин үҙемде "мэ тр" алдында ултырған студенттай тоям. Ә ул сикһеҙ популяр бу лыуына, заманса имиджына, ҡулындағы "мобильник"ка, сит ил ма шинаһына ҡарамаҫтан барыьер элекке көләс йөҙлө егет булып ҡа ла бирә. Таныш булығыҙ: ул -- Роберт Юлдашев. --- Роберт, барлыҡ башҡорт ҡурайҙары араһында бары тик һинек е генә симфоник оркестрға органик рәүештә ҡушылып уйнай ала. Бының сере нимәлә -- Музыканың мөмкинселектәре сикһеҙ, бары тик уны талантлы, колоритлы һәм матур итеп эшләргә кәрәк. Үткән быуат башында\nбөйөк балалайкасы Андреев ҙур сәхнәлә симфоник оркестр менә н соло уйнап таң ҡалдырған. Хәҙер ҙә ҡурайҙа Бахтың, Моцартт ың әҫәрҙәрен уйнайҙар. Профессиональ башҡорт музыканттарының\nҡурай ҡатнашлығында яҙылған симфоник әҫәрҙәре бар. Тик, ҡыҙ ғанысҡа ҡаршы, ҡурай партияһы күп осраҡта тембр биҙәүе өсөн генә йә билдәле социаль заказ булараҡ файҙаланыла. Бәлки беҙ ҙең йәмғиәттең был инструмент ярҙамында сикһеҙ күп нәмә эшлә п булыуын тулыһынса аңлау һәм баһалау дәрәжәһенә етмәгәнлеге нәндер ул. -- Дирижерҙар әйтеүенсә, ҡурай үҙенең тәбиғи төҙөлөшө буйынс асимфоник инструменттар менән тап килә алмай. Ә һин ҡурайҙа Европа, Көнсығыш системаһында йә джаз стилендә уйнай алаһың.\nБыл ҡайҙан килә -- Оркестрҙа ҡурай моңо яңғырай алмай тип һанау инструмент ғәйебе түгел, ә башҡарыу мәктәбенең дөрөҫ булмауында. Ҡурайҙ а биш тишек икән, тимәк унан биш нота ғына сығарып була тип һанарға ярамай. Скрипкала ла бит дүрт кенә ҡыл бар, әммә ысы н скрипкасы унан теләгән көйөн сығара ала. Был иһә техника э ше. Төрлө камиллаштырыуҙарға килгәндә инде, бында өлгө булып\nсимфоник ағас ҡына хеҙмәт итә ала -- кларнет, габой, флейта . Ә үҙеңдең айырым темперацияңды булдырыуҙы велосипед уйлап табыу менән сағыштырыр инем мин: барыбер алама килеп сығасаҡ . Мин ундай инструментта уйнап ҡараным -- бик уңайһыҙ. Шуға күрә ата - бабаларыбыҙ уйнаған ҡурайҙы хуп күрәм. Бар сере о шонда. -- Ә һине ҡурайҙа уйнарға кем өйрәтте, олатайыңмы әллә инст итут профессорҙарымы --- Мине өйрәтеүселәр профессиональ музыканттар түгел, әммә бына тигән оҫталар. Ул ваҡытта ҡурайға булған ҡараш бөгөнгө\nкеүек түгел ине. 70 - се йылдарҙың "Ҡурайҙан операға тиклем " тигән лозунгы үҙе үк күп нимә тураһында һөйләй: ҡурай, йән әһе, иҫкелек ҡалдығы, ә опера иң юғары музыкаль ҡаҙаныш. Ҡар ағыҙ, ул ваҡыттағы аҡһаҡал - композиторҙар үҙҙәре ҡурайсы бу лһалар ҙа, ҡурай өсөн көйҙәр яҙмағандар. Мин алтынсы класта уҡығанда беҙгә яңы хеҙмәт уҡытыусыһы - Әҙһәм Исҡужин -- килд е. Ул халыҡ сәнғәтенең ысын белгесе ине. Колхозға эшкә демоб илизацияланған хәрби осоусы, ул Өфөгә килгәнсе ауыл ҡарттары нан йырҙар, легендалар өйрәнгән. Бер дәрес ваҡытында төрлө с үкеш һәм бысҡылар араһында мин ниндәйҙер торба табып шуға өр өп ҡараным. Исҡужин быны шунда уҡ күреп ҡалып яныма килде:"У йнайһыңмы"--"Юҡ"--"Теләгең бармы һуң"--"Әлбиттә!" Шул көнд ән минең карьерам башланды тип әйтергә була. Көн һайын дәрес тәрҙән һуң ҡалып ҡараңғы төшкәнен дә һиҙмәйенсә шөғөлләндек беҙ. Ике йыллап ваҡыт үткәс Исҡужинға ҡунаҡҡа Юлай Ғәйнетдин ов килде. Ул да Әҙһәм ағайҙың уҡыусыһы. Минең уйнағанымды иш еткәс, Сәнғәт институты эргәһендәге музыка мәктәбенә уҡырға инергә тәҡдим яһаны ул. Үҙе лә шунда математиканан уҡыта ине . Мин уға тиклем үҙ теләгем менән түгел, бары тик атай - әс әйем ҡушҡан өсөн генә музыкаль мәктәптә аккордеонда уйнарға өйрәнә инем. Грамотаны белгәс мине кларнет класына уҡырға ал дылар. Яратҡан ҡурайымда уйнарға иһә Ғәйнетдиновтан өйрәнеүе мде дауам иттем. Бер аҙҙан кларнетта уйнарға шул тиклем оҫта рҙым, хатта Гнесинкила уҡытыусы профессор Мозговенко мине Мә скәүгә уҡырға саҡырҙы... Әммә ваҡыт үткән һайын ҡурай башҡа мауығыуҙарымды ҡыҫырыҡлап сығарҙы, шулай ҙа миңә ҡурайсы бул араҡ академик мәктәп күп нәмә бирҙе. -- 17 йәштә һин Гран - приға лайыҡ булдың... -- Эйе, 1988 - се йылда үткән Йомабай Иҫәнбаев исемендәге ко нкурста. Ул совет заманында иң тәүге виртуоз - ҡурайсы булға н. 1928 йылда ҙур делегация составында Францияға совет мәҙән иәте көндренә барған ул. Сәхнәгә ябай ҡурай үләне тотоп сығы п, унан инструмент яһай, ыңғайында оҙон көй йырлай башлаған.\nҠурайын эшләп бөтөп тишектәр тишкән һәм уйнап та ебәргән. Т амашасылар таң ҡала, ә бер бай француз ҡатыны сәхнәгә йүгере п менеп бармағынан бриллиант ҡашлы йөҙөктө сисеп Иҫәнбаевтың\nҡурайына кейҙергән... -- Ә бөгөн ҡурай моңо башҡа милләт халҡында ҡыҙыҡһыныу тыуҙы рамы -- Үткән ун йыллыҡтар менән сағыштырғанда тап хәҙер был ҡыҙы ҡһыныу артты ла инде. Дживан Гаспарян тигән исемде иеткәнеге ҙ бармы Был башҡарыусының баш әйләндерерлек карьераһы ябай әрмән халыҡ инструментында уйнауҙан башланып киткән. 30 йыл\nэлек уның уйнағанын билдәле "Генезис" рок - төркөм солисы П итер Габриэл ишетеп ҡалған һәм үҙенә партнер итеп алған. Һуң ғараҡ Гаспарян Голливудта эшләй, бик билдәле кеше булып китә . 2000 йылда Гаспарян Өфөләге джаз фестивалендә концерт бирҙ е. Шунда мин тәү тапҡыр дудуктың ниндәйерәк инструмент икәнл еген белдем -- ул персик ағасынан яһала һәм ниндйҙер "илаҡ" тауыш сығара. Был тауышта күпте күргән әрмән халҡының быуатт ар төпкөлөнә киткән бар тарихы сағыла. Концерт өс әрмән дуду гына башҡа инструменттар ҡушылып уйнап иҫ киткес матур тамам ланды. Кем мине сәхнәгә этеп сығарғанын хәтерләмәйем инде, ә ¬¬ә ҡурайым менән миңә лә ҡушылырға тура килде. Ә залда "Пар к Горького" төркөмөнөң экс - солисы Николай Носков ултырған булған. Ҡыҫҡаһы, минең яҙмышым ниндәйҙер дәрәжәлә Гаспаряндыҡына оҡш аш. Носковтың ул ваҡытта философия текстары, этник музыка һә м рок ҡатнашлығында ҙур проект әҙерләп йөрөгән ваҡыты булған . Тибетҡа барып тибет һәм һинд флейталарын тыңлап ҡараған, ә ммә уларҙың моңо ла ҡәнәғәтлендермәгән уны. Ә ҡурай басында һәм өзләүҙә ул күптән эҙләгән мөмкинселектәрен тапҡан да инд е. Мәғлүмәт өсөн: "Парк Горького" "Билборд" инглиз журналыны ң хит - парадына ингән берҙән - бер Рәсәй төркөмө. Шоу - биз нес мәктәбен Носков Америкала үткән, шулай булғас ҡурайҙың б ик етди проектҡа һайланыуы уның бөтә донъяла танылыу яулауы тураһында һөйләй. Хәҙер беҙ бергә эшләйбеҙ, миңә Өфө менән М әскәү араһында йәшәргә тура килә. -- Ун йылдар самаһы элек һинең ҡурайҙа уйнаған ламбадаң бөтә\nӨфөнө әйләнеп сыҡҡайны. Шул ваҡыттан башлап һин үҙеңде, аңл ауымса, симфоник йә иһә рок музыкала яҡшы тойоу ғына түгел, еңел поп музыканан да баш тартмайһың. -- Әгәр бындай музыканы тыңларға теләүселәр бар икән, ни өсө н уйнамаҫҡа ти. Тормош үҙе мәжбүр итә -- минең ғаиләм, балал арым бар бит. Клуб һәм ресторандарҙа ла ижади уйнап була. Әй ткәндәй, латин Америкаһы, Перу, Ирландия көйҙәре лә ҡурайға бик яҡшы ята. Минең даими эш урыным -- Г. Маркоров етәкселег әндәге симфо - джаз - оркестры бындай эксперименттар өсөн ҙу р мөмкинселектәр бирә. Әгәр хыял тураһында һорайһығыҙ икән, байығас, ҡурай моңоноң барлыҡ тәрәнлеген бирерҙәй "Бөйөк дал а тарихы" тигән компакт - диск яҙып сығарырға ине. Ҡурай әрм әндәрҙең дудугы кеүек үк башҡорт халҡының бар тарихын, рухи асылын үҙенә йыйыған уйын ҡоралы ул. Әммә уны күрһәтер өсөн күп уҡырға, өйрәнергә кәрәк. Әлеге моментта мин бөйөк тарих сы Лев Гумилевтыңң этногенез теорияһын үҙем өсөн өйрәнәм. Йә шерәк ваҡытымда ялҡауланып күп нәмәне өйрәнмәгәнемә, ҡулдан ысҡындырғаныма асыуым килә. Ғүмер бит ул һәр бер нәмәгә бәлә кәй генә киҫәк ваҡыт бирә.


Учалы тау байыҡтырыу комбинаты бинаһына ут төртөүселәр етешәр йылға иркенән мәхрүм ителде\nВолга буйы федераль округы хәрби суды шундай ҡарар сығарҙы. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ 2016 йылдың май аҙағында енәйәтсе комбинат биләмәһенә үтеп пневматик мылтыҡтан ҡарауылсыларҙың береһен яраланы.Уны зарарһыҙландырыу өсөн ведомствонан тыш һаҡ бүлеге хеҙмәткәрҙәренә табель ҡоралын ҡулланырға тура килә.\nУның йортонда тентеү барышында ҡорал, шартлатҡыс, наркотик матдәләр һәм экстремист әҙәбиәт табыла. Тәфтишселәр уның әшнәләренең эҙенә лә төшә. Улар интернет аша законһыҙ ҡораллы ойошмалар, шул иҫәптән Рәсәйҙә тыйылған "Ислам дәүләте" террор төркөмө менән дә бәйләнеш тотҡан булыуы асыҡлана.\nҒәйепләнеүселәр хөкөм ҡарарына дәғүә белдереүе сәбәпле әле ул законлы көсөнә инмәгән.


Байыштарға көнләшмәҫлек тә түгел шул! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Ауыл хужалығы » Байыштарға көнләшмәҫлек тә түгел шул!\nБайыштарға көнләшмәҫлек тә түгел шул! 12.09.2018 // Ауыл хужалығы\nХужалыҡ етәкселеге дәртләндереү алымын иркен ҡулланғас, эшкә килергә атлығып торалар.\nӘҙ генә ел иҫеүенә лә туҡ башаҡтар һелкенеп ҡуя, бер-береһе менән серләшкәндәй, шыбыр-шыбыр киләләр. Бер ерҙә, хатта баҫыу ҡырында ла, электр бағаналары төптәре янында ла, сүп күрмәҫһең. Ҡыҫҡаһы, иге-сиге күренмәгән иген баҫыуына ҡарап күңел ҡыуана, бына ҡайҙа бай йәшәйҙәр икән тигән һығымтаға киләһең. Ошо турала “Рәсәй” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте тоҡомсолоҡ заводы директоры Башҡортостандың атҡаҙанған ауыл хужалығы хеҙмәткәре Рәфил Ғүмәровҡа әйттем. “Көс түккән кешегә эш ҡарышмай, киреһенсә, мул итеп бирә”, – тине ул. Әйткәндәй, бында хеҙмәткәрҙәр беренсе урында торғас, һәр йәһәттән дә эштәр ырамлы бара.\nБөгөн хужалыҡта ураҡтың иң ҡыҙған осоро, бер нисә көндән уны тамамларға уйлайҙар. Гектарынан 24 центнер уңыш йыйыу – улар өсөн яҡшы күрһәткес. Хәйер, тарихҡа шундай йылдар теркәлгән, быға ҡарағанда ла юғары булған гектар көсө. Ғөмүмән, хужалыҡ өс меңдән ашыу майҙанға иген культуралары сәсә. Унан инде ерҙе туңға һөрөү, ужым сәсеү һәм башҡа эштәрҙең башланыуын урып йыйыуҙың дауамы тип ҡарарға мөмкин. Йәмғиәт бер нисә ауыл – Гөлөк, Илдус, Яңы Уртай һәм Иҫке Уртай уңғандарына таяна. Идаралыҡ Иҫке Байышта урынлашҡан. Бөтәһе 110 хеҙмәткәр төп йөктө тарта.\n“Рәсәй” етәкселеге егәрлеләрҙе дәртләндереүҙең төрлө алымдарын иркен ҡуллана. Беренсенән, йәш белгестәрҙең сабыйҙары тыуһа, сертификат бирелә. Был аҡсаға кемдер йорт төҙөй, бүтән маҡсатта тотонһалар ҙа, үҙҙәренең ҡарамағында, бер ниндәй ҙә сикләү юҡ. Икенсенән, механизаторҙы булһынмы, малсыны тиһеңме, кемде генә алмайыҡ, хаҡлы ялға оҙатҡанда, иҫтәлекле бүләккә ҡушып, 100 мең һум аҡса биреү күптән йолаға әйләнгән. Өсөнсөнән, кемдер эшкә алына икән, уға ла шундай уҡ күләмдә “подъемный” бирелә. Дүртенсенән, йорт төҙөү өсөн йәш ғаиләгә ер участкаһы бүленә.\n– Эшсене һәр саҡ маҡтап тороу зарур, йылы һүҙҙе йәлләргә ярамай бер ҡасан да, шул осраҡта ғына барыһы ла уң булыр, – тип һөйләй Рәфил Нәжип улы. – Бынан тыш, кабинет һаҡлап ултырыу – миңә ят сифат. Баҫыуға йыш сығам, малсылар араһында йөрөйөм, бер һүҙ менән әйткәндә, тормоштоң уртаһында ҡайнарға тырышам.


11 июндә республикала Башҡортостан Республикаһы халыҡтары ассамблеяһының II съезы үтә. Áөгөн беҙ БР халыҡтары ассамблеяһының эшмәкәрлеге тураһында белгән кеше - БР халыҡтары ассамблеяһы рәйесе урынбаҫары, Башҡортостан рустàры соборы башҡарма комитеты рәйесе Владимир Самородов менән әңгәмә ҡорабыҙ.\n- Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы ҡасан барлыҡҡа килде? Ул ниндәй маҡсаттар менән эшләй?\n- Республикала йәшәгән һәр милләт вәкиленең, ә улар йөҙгә яҡын, үҙенең милли-мәҙәни берекмәһе, үҙенең үҙәге бар, улар ғәҙәттә республика съезында, конгресында йәки башҡа ойоштороу форумында барлыҡҡа килә, унда башҡарма комитет һайлана. Был эште башта системалы тип атап булмай, әммә һуңынан, бигерәк тә республикала һәр ҙур этнос буйынса тейешле закондар һәм ҡушымталар менән программалар ҡабул ителгәс, ул дәүләт ҡатнашлығында ойошҡан төҫ алды.\nБыл эш берләшеү нигеҙен талап итте, шуға күрә 2000 йылда эре милли-мәҙәни үҙәктәр халыҡтар съезын үткәреү инициативаһы менән сығыш яһаны, унда БР халыҡтары ассамблеяһы ойошторолдо. Уның маҡсаты - бөтә үҙәктәрҙең эшен бергә туплау, позицияларҙы яраштырыу, башҡарма власть, БР Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтай, Президент Хакимиәте, республика Хөкүмәте менән берлектә эш алып барыу. Дәүләт органдары республикала йәшәгән халыҡтың мәҙәниәтен, телен, традицияларын, йолаларын һаҡларға ярҙам итә.\n2000 йылда Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһының беренсе съезы үтте, тимәк, туғыҙ йылға яҡын ваҡыт үтеп киткән, башҡарылған эштәр тураһында отчет биреү, пландарҙы бәйән итеү өсөн икенсе съезды үткәреү зарурлығы килеп тыуҙы. Ошо ваҡыт эсендә йәмғиәт тә етди үҙгәреш кисерҙе, иҡтисади, социаль, сәйәси шарттар үҙгәрҙе, яңы проблемалар барлыҡҡа килде, ә уларҙы хәл итергә кәрәк.\n- Съезда ниндәй мәсьәләләр ҡарала?\n- Беренсенән, иң элек, милли-мәҙәни берекмәләр төбәк компоненттары тураһында мәсьәлә күтәрәсәк. Был милли республикалар проблемаһы. Әгәр уларҙа милли телдәрҙә уҡытылмаһа һәм милли телдәр өйрәнелмәһә, улар áàøºà бер ерҙә лә өйрәнелмәйәсәк. Икенсенән, милли-мәҙәни үҙәктәр күп кенә финанс ресурстарына эйә булһын ине. Беҙ дәүләт ярҙамына ғына түгел, әммә Рәсәй өсөн традицион меценатлыҡҡа ла иҫәп тотабыҙ, айырыуса бизнес-структуралар яғынан. Һәм өсөнсө мәсьәлә - килеп сыҡҡан финанс көрсөгө тураһында. Эш урындарының булыуы, ғаиләне туйындырыу мөмкинлеге - был проблемалар барыһын да борсой.\n- Башҡортостан рустары соборын ниндәй проблемалар борсой?\n- Республикала рус этносы Рәсәйҙең бик күп губернаһынан сығыусыларҙан тора. Шуға күрә рустарҙың билдәле субкультураһы барлыҡҡа килде, ул өҫтәмә ғилми тикшеренеүҙәрҙе талап итә (рус теленең сафлығын һаҡлау өсөн). Сер түгел, тел сафлығында проблема бар. Телдә хәҙер үҙләштерелгән һүҙҙәр күп. Бәлки, уларҙың файҙаһы барҙыр, һәм улар кәрәктер, әммә һөҙөмтәлә рус теле классик традицияларға бик үк тап килмәй. Тел үҙгәрә һәм, минең ҡарашҡа, ярлылана бара. Мәктәптәрҙә рус телен һәм рус әҙәбиәтен уҡытыу сифаты түбән. Миҫал өсөн, әҙәбиәтте алайыҡ. Бөтә донъяла танылған рус әҙәбиәте классиктарын өйрәнергә кәрәк, тип һанайым. Уларҙы әле өйрәнмәйҙәр, тип әйтмәйем. Өйрәнәләр, әммә өйрәнеүгә ҡараш үҙгәрҙе. Уҡыусы элек үҙе китап уҡый, үҙе фекер йөрөтә, үҙе ниндәйҙер һығымта яһай ине. Ә хәҙер интернетта бөтә классик әҫәрҙәрҙең ҡыҫҡартылған варианты бар. Һәр уҡыусы интернетҡа инеп, төп герой һәм ҡыҫҡа сюжет менән таныша, кемдер яһаған һығымтаны уҡый ала. Миҫал өсөн, Лев Толстойҙың "Һуғыш һәм тыныслыҡ" романы бындай вариантта 20 биткә һыйған. Телевидение һәм радио àøà күмәк күңел асыу программалары бара, уларҙың төп бурысы - халыҡты булған проблемаларҙан ситкә йүнәлтеү.\nБеҙҙең республикала рус телен тәрән өйрәнгән бер нисә гимназия бар. Өфөлә - ул Аксаков гимназияһы. Уларҙың тәжрибәһе үҙләштерелһен ине.\n- Республикала нисә рус милли-мәҙәни үҙәге бар?\n- Бындай үҙәктәр - 4. Бәләбәй районында Марина Цветаева исемендәге үҙәк һәм Надеждин ауылында Аксаковтарҙың нәҫелдән нәҫелгә күсеп килгән имениеһы эшләй. Краснокама районы Николо-Березовка ҡасабаһында Николь ҡорамы тергеҙелә. Өфө районы Красный Яр ауылында музей базаһында ойошторолған тарихи-мәҙәни үҙәк эшләй, ул элек Чапаев музейы ине, әммә ундағы экспозиция рус халҡына арналған. Унда крәҫтиән көнкүреше музейын ойоштороу күҙ уңында тотола. Билдәле экспонаттар йыйылмаһы бар. Әммә был ниәтте тормошҡа ашырыу өсөн средстволар кәрәк. Өфөлә Сергей Аксаковтың мемориаль йорт-музейы ҙур роль уйнай.\nРеспубликала йәшәгән бөтә халыҡтарға ҡарата тиң иғтибар булырға тейеш. Мәнфәғәттәрҙең һәм ҡиммәттәрҙең тиң хоҡуҡлылығын һаҡларға кәрәк. Был осраҡта "халыҡтар дуҫлығы" тигән төшөнсә реаль буласаҡ. Бөтәһе лә тиң хоҡуҡҡа эйә, тип яҙылған Конституцияла. Күптәр был ергә 500 йыл элек килеп урынлашҡан. Һәм улар бер-береһе менән татыу йәшәй. Башҡортостанда милләт-ара ыҙғыштарҙың бер ҡасан да булғаны юҡ. Сәйәсмәндәргә кешеләрҙән өйрәнергә кәрәк тигәнде аңлата был, улар эргәлә йәшәй, улар башҡа халыҡтарҙың мәҙәниәтенә, уларҙың донъяға ҡарашына, уларҙың хазиналарына хөрмәт күрһәтә. Был толерантлыҡòû à¾ëàòà.