Иң ҙур баһа – халыҡ рәхмәте » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Иң ҙур баһа – халыҡ рәхмәте\nИң ҙур баһа – халыҡ рәхмәте 26.06.2015 // Йәмғиәт\nАтайыбыҙ Тимербулат Миңлеғәле улы Юлдашевтың тыуыуына ошо көндәрҙә 100 йыл тула. Ул оҙаҡ йылдар Стәрлебаш ауылының 2-се мәктәбе директоры булып эшләне.\nАтайым Стәрлебаш районының Ҡаранай ауылында 1915 йылда тыуған. Олатайым Миңлеғәле Әхмәт улы Беренсе донъя һуғышында, 1917 йылда Ҡышҡы һарайҙы штурмлауҙа ҡатнашҡан, районда беренсе колхоз рәйесе булған. Тимербулаттың белемгә ынтылып үҫеүен күреп, атаһы уның теләгенә ҡаршы килмәгән, киреһенсә, һәр яҡлап ярҙам итеп торған. 20-се йылдарҙа бәләкәй ауылдарҙа уҡыу йорттары булмағанлыҡтан, Йомағужала һәм Ҡалҡашта башланғыс белем алһа, ете йыллыҡ мәктәпте Денисовка ауылында тамамлаған.\n1932 йылда Дәүләкән педагогия училищеһын тамамлағас, атайымды Бишбүләк районының Аҙнай ауылына уҡытыусы итеп эшкә ебәрәләр. Бында ул хеҙмәт юлын да башлай, ғүмерлек йәрен, башланғыс кластар уҡытыусыһы Гөлшәмсә Имашеваны ла осрата. 1934 йылда 19 йәшлек мөғәллимдәр сәстәрен-сәскә бәйләй.\n1938 йылда атайым Өфөлә Башҡортостандың уҡытыусылар институтын тамамлай һәм Стәрлебаш районының Табылды ауылы мәктәбенә директор итеп тәғәйенләнә, бер йылдан иһә уны район хакимиәтенең мәғариф идаралығына эшкә күсерәләр.\nӘммә йәш белгескә йөҙөп йөрөп эшләргә мөмкинлек бирелмәй. Ул ваҡытта районға юғары белем алып ҡайтҡан берҙән-бер кеше булараҡ, кемдеңдер юлына арҡыры торғандыр. Юғиһә өс бәләкәй балалы ирҙе, законды тупаҫ боҙоп, армияға ебәрерҙәр инеме? Яҙмыш ҡушыуылыр инде. Һуңынан, байтаҡ йыл үткәс, атайым һуғыш башланғанға тиклем үк ысын һалдат булып киткәненә шатланып бөтә алманы. Сик буйы һаҡсыһы булып хеҙмәт иткәндә алған тәжрибәһе һуңынан фронтта бик кәрәк булған икән. Белемле кеше булараҡ, уны тәүҙә сәйәси уҡыуҙар ойоштороуға йәлеп иткәндәр, һуңынан батальондың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлағандар.\n1941 йылдың 22 июнь таңында ул һаҡта тора. Тынсыу төн ҡот осмалы бомба һөжүме менән тамамлана. Ябай ғына ҡоралланған сик буйы һалдаттары беренселәрҙән булып дошманға ҡаршы күтәрелә. Артабан иһә улар уҡсылар батальоны составында алыша.\nҺуғыштың иң ауыр, һынылышлы мәлендә Тимербулат Юлдашев ВКП(б) ағзаһына әйләнә, ошо мәлдән политрук вазифаһында хеҙмәт итә. Партия вәкиле булараҡ, һүҙе менән дә, эше менән дә һалдаттарҙы дәртләндереп тора ул. Ике тапҡыр мөһим документтар менән ҡамауҙан сыға. Кавказды, Керчь боғаҙын, Тамань ярымутрауын дошмандан азат итеүҙә ҡатнаша. Һуғышты Ҡырымда тамамлай, Еңеү көнөн Одессала ҡаршылай. II дәрәжә Ватан һуғышы ордены, “Кавказды обороналаған өсөн”, “Германияны еңгән өсөн” миҙалдары менән бүләкләнә.\n1945 йылдың йәйендә Һарытау ҡалаһына сик буйы һаҡсылары тәрбиәләүсе училищеға уҡырға ебәрелә атайыбыҙ. Имтихандарҙы ашығыс тапшырып, кесе лейтенант дәрәжәһендә Одессаға хеҙмәткә йүнәлә. Бында ул караптарҙы тикшерә, контрабандаға ҡаршы көрәшә. 1946 йылда бандиттарҙы юҡ итеү буйынса маршал Жуков етәкселек иткән операцияла ҡатнаша.\nХәрби етәкселектең артабан да хеҙмәт итергә ҡалырға тигән тәҡдимен кире ҡағып, Тимербулат Миңлеғәле улы 1948 йылда запасҡа сыға. Башҡортостанға ҡайтҡас, Стәрлебаш районы ВКП(б)-һында партияның ойоштороу бүлеге мөдире вазифаһын тәҡдим итәләр. Шунан башлана ла инде атайымдың райондағы ауыл хужалығын тергеҙеү буйынса эше. Әммә, ниндәй генә уңыштарға өлгәшмәһен, хыялы балалар уҡытыу була. Етәкселек, тәүҙә ҡаршылашһа ла, ризалыҡ бирә. Тимербулат Юлдашев 2-се мәктәп директоры итеп тәғәйенләнә.\nУҡыу йорто иҫке ағас йортта урынлашҡан була. Ауырлыҡтарға ҡарамай, Тимербулат Миңлеғәле улы БАССР-ҙың Мәғариф министрлығы ярҙамында таш бина һалдырыуға өлгәшә. Техникаға, төҙөүселәргә ҡытлыҡ булыуға ҡарамаҫтан, эш алға бара. Яңы уҡыу бинаһы 1953 йылдың көҙөндә үҙ ишектәрен аса.\n1952 – 1956 йылдарҙа Тимербулат Юлдашев ситтән тороп БДУ-ның физика-математика факультетын тамамлай. Көслө етәксе тирәләй фекерҙәштәр командаһы туплана. Һәр яҡлап юғары һөҙөмтәләргә өлгәшеүгә иһә пионер һәм комсомол ойошмаларының әүҙемлеге булышлыҡ итә. Һөҙөмтәле эшләгән 2-се мәктәп бөтөн район уҡыусылары өсөн үҫеш үҙәгенә әүерелә. Унда белем алыусылар район һәм республика кимәлендә үткәрелгән барлыҡ сараларҙа ла тәүге урындарҙы яулай. Юғары һөҙөмтәләрҙе күреп, республиканың Мәғариф министрлығы бер нисә тапҡыр тикшереү үткәрә һәм уҡытыу-тәрбиә эше юғары кимәлдә ойошторолған тигән фекергә килә. 1962 йылда Тимербулат Юлдашев “БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы” тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була, 1968 йылда иһә Мәскәүҙә Бөтә Союз уҡытыусылары съезында ҡатнаша.\n60-сы йылдарҙа мәктәп шаҡ ҡатырғыс уңыштарға өлгәшә: матди-техник база нығытыла, 120 урынлыҡ интернат төҙөлә, йыһаздар, уҡыу әсбаптары, трактор, машина һатып алына. Тимербулат Юлдашевтың башланғысы менән яңы уҡыу корпусы төҙөлә башлай һәм 1968 йылда файҙаланыуға тапшырыла. Ул ваҡытта мәктәптә 1500-ҙән ашыу бала уҡый! Тотош район халҡы балаларын тап ошо мәктәпкә бирергә тырыша. Ни тиһәң дә, бында белем алыусылар һуңынан юғары уҡыу йортона имтиханды еңел бирә.\nОҙаҡ йылдар ал-ял белмәй эшләгән Тимербулат Миңлеғәле улы БАССР Юғары Советы Президиумының, Мәғариф министрлығының почет грамоталары менән бүләкләнә. Төрлө ергә етәкселек эшенә саҡырып торһалар ҙа, баш тарта ул. Чиновник эше ылыҡтырмай.\nНамыҫлылығы, принципиаллелеге, тәрбиәлелеге, үҙ эшенең оҫтаһы һәм талантлы етәксе булғаны өсөн барыһы ла хөрмәт итте атайыбыҙҙы. Ул 2-се мәктәп директоры вазифаһын утыҙ йыл башҡарҙы. Һуғыш ауырлыҡтарын үткән ветеран, етәксе, йәмәғәт эшмәкәре генә түгел, ҡәҙерле атай, ғаилә башлығы ла булды. Әсәйебеҙ Гөлшәмсә Мырҙахан ҡыҙы менән дүрт малай һәм бер ҡыҙ тәрбиәләп үҫтерҙеләр. Балалары ла юғары белем алды, ихтирамлы шәхестәр булып үҫеп етте. Өлкән улдары Әнүәр – офицер, Марс – медицина фәндәре докторы, профессор, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған табибы, Мәрүән – агроном, оҙаҡ йылдар Башҡортостандың Ауыл хужалығы министрлығында баш белгес булып эшләне, мин – медицина фәндәре кандидаты, Ҡаҙағстандың Алматы ҡалаһында акушерлыҡ һәм гинекология буйынса фәнни үҙәктә эшләйем, Земфирабыҙ – уҡытыусы, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы.\nАтайыбыҙҙың яҡты иҫтәлеген ауылдаштары, райондаштары, уҡыусылары әле лә ҡәҙерләп һаҡлай. Уның хөрмәтенә 2-се мәктәп бинаһында иҫтәлекле таҡтаташ ҡуйылған, мәктәп музейында биографияһы буйынса бай мәғлүмәт тупланған. Исеменең яҡташтары тарафынан оҙаҡ йылдар онотолмауы – кеше өсөн иң ҙур баһалыр ул.\nАвтор: Урал ЮЛДАШЕВ.\nРайон: Ҡаҙағстан Республикаһы, Алматы ҡалаһы.


Хеҙмәткә һәм оборонаға әҙер бул\nБайрам көндәрендә Өфө мәктәптәре уҡыусылары һәм студенттар ГТО нормативтарын тапшырҙы. Улар физик әҙерлектәрен саңғы, гер күтәреү, оҙонлоҡҡа һикереү кеүек бик күп спорт төрҙәрендә һынап ҡараны.\n«Биатлон» спорт-һауыҡтырыу комплексы ике көнгә ГТО нормативтарын ҡабул итеү үҙәгенә әйләнде. Беренсе көндө уҡыусылар һәм студенттар турникта күтәрелеү, гер, оҙонлоҡҡа һикереү, эйелеү кеүек һынауҙарҙы тапшырһа, бөгөн улар саңғыла йүгерҙе. Нормативтарҙы уңышлы тапшырыу әллә ни ҙур ҡыйынлыҡ тыуҙырмай. Иң мөһиме физик яҡтан камил булыуың шарт, ти ҡатнашыусылар.\nҺынау алдынан һәр кем медицина тикшереүе үткән. Был кешенең һау-сәләмәт, үҙаллы йәки рәсми рәүештә спорт менән шөғөлләнгән булыуын асыҡлау өсөн кәрәк. ГТО һынауҙарын тапшырған уҡыусыларға юғары уҡыу йорттарына ингәндә ниндәйҙер өҫтөнлөк биреләсәк. Алтын билдәгә лайыҡ булғандар юғары стипендия алыуы ла ихтимал.\nӘйткәндәй, ГТО программаһы 1931 йылда ҡабул ителә һәм 1991 йылға тиклем уңышлы эшләй. Ошо ваҡытта норманы яҡшы үтәүселәргә махсус танытмалар һәм значоктар тапшырыла. Белгестәр иҫәпләүенсә, яҡын киләсәктә ГТО нормаларын тапшырыу кешеләрҙең көнкүрешендә ғәҙәти хәлгә әүереләсәк.\nИке көн эсендә Өфөлә 500-гә яҡын уҡыусы һәм студент ГТО нормативтарын тапшырҙы. Дөйөм алғанда, күрһәткестәр әллә ни насар түгел, ти ойоштороусылар. Тимәк, был һәр кемдең хеҙмәткә һәм оборонаға әҙер булыуын күрһәтә.


Селлә менән хәйлә араһы » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Яңылыҡтар архивы » Селлә менән хәйлә араһы\n21.08.2010 Селлә менән хәйлә араһы\nӘҙәм балаһынан айырмалы рәүештә, тәбиғәт хәйләне белмәй. Бына әле лә, ҡояш түбәнәйә, көн ҡыҫҡара барғанда, ҡайһы бер ағас-ҡыуаҡтар йәнә сәскә атҡан икән, шағир әйтмешләй, «яҙ килгән, тип шаулап йөрөп» булмай инде: тышҡы төрлө йоғонтоларға бирелеп, тәбиғәттең бары аймылышып киткән саҡтары була.«Айбағар»ҙың байтаҡ ғүмер үткәндән һуң гәзит битенә әйләнеп ҡайтыуын көҙгө сәскә менән сағыштырыу урынлы түгел. Гәзит – һәр ваҡыт хәрәкәттәге мөхит һәм унда бер тематик йүнәлештең көсәйеүе, икенселәренең һүрелә төшөүе лә тәбиғи күренеш. Уҡыусылар йөрәгенә юл таба алған «Айбағар» рубрикаһының яҙмышы ғүмерле һәм бәхетле булмаҡсы. Унда күтәрелә килгән мәсьәләләр күптәрҙең күңеленә яҡын икән. Хәтерегеҙҙә булһа, айбағар ҡайһы бер һөйләштәрҙә көнбағыш мәғәнәһендә йөрөй. Ә был үҫемлектең ҡояш яҡтыһына ла, ай нурына ла гел йөҙ менән боролоп үҫеүе мәғлүм. Тимәк, уның «Йәшлек» битендәге аҙашы ла донъя мәшәҡәттәренән йөҙ бормаҫ, ил һәм халыҡ өлөшөнә төшкәнде уҡыусылары менән бергәләп күрер.\nАй-һай, быйылғы селлә! Боронғолар: «Йәйге селләнең мөҙҙәте ҡырҡ көн», – ти торғайны. Йәнәһе, ҡояш егерме бишенсе июнь тирәләренән ҡыҙып китә лә, тәҡәтһеҙ ошо эҫеһен августың биштәренә тиклем һүрелтмәй икән. Декабрь аҙағынан февраль башынаса барасаҡ ҡыш селләһе нисегерәк килер, йәй яндырһа, ғинуарҙа туңдырмаҫмы? Ғөмүмән, яҙ яҙлығын иткән, көҙ көҙлөгөн күрһәткән замандар әйләнеп ҡайтмаҫмы? Әлбиттә, шағир: «Ҡыш селләһе тәҙрәләргә сихри сәскәләр һона, ә уларға, күбәләктәй, аҡ ҡар бөртөгө ҡуна», – тип йырлай ҙа ул, әммә беҙ, хисһеҙерәк кешеләр, тәбиғәттең уҫаллығынан да, мәкерлелегенән дә арыныҡ.\nТөптәнерәк уйлағанда, тәбиғәттәге процестар менән ижтимағи тормош бер-береһен ҡабатлай. Бына, мәҫәлән, Рәсәйҙең Ауропа өлөшөндә әлегәсә күренмәгән янғын урмандарҙы ғына түгел, ауылдарҙы көлгә ҡалдырғанда, бигүк алыҫта ятмаған Польшала, Алманда, Австрияла бар донъяны һыу баҫыуын нимә менән аңлатырға? Һәр хәлдә, ғалим-климатологтар хатта күҙ алдындағы күренештәрҙе лә фәнни йәһәттән нигеҙләй алмай. Тимәк, тәбиғәттәге үҙгәрештәр фәндәге традицион концепциялар сигенә һыймай. Шул уҡ ваҡытта сәйәси, ижтимағи процестарҙың үҫеш логикаһын алдан төҫмөрләү, фаразлау һәләте юғалғандай. Аналитиктар теге йәки был күренешкә һығымтаны ваҡиға булып үткәндән һуң ғына – постфактум – бирә. Бындай тәҡрарлауҙың ижтимағи йә тәбиғи үҙгәрештәрҙең эҙмә-эҙлеклелеген аңлау һәм баһалау өсөн файҙаһы аҙ.\nЯнабыҙ... Рәсәй өҫтөнә төшкән ғәйәт оло ҡазаны патриарх Кирилл гонаһтарыбыҙ өсөн Хоҙай тарафынан ебәрелгән яза йәки Ер йөҙөндә лайыҡлы йәшәй алмауыбыҙ өсөн киҫәтеү тип баһалаһа ла, мәсьәләне теологик бәхәстәргә генә ҡайтарып ҡалдырыу дөрөҫ булмаҫ ине. Быуындан-быуынға тапшыра килгән әхлаҡ һәм ҡиммәт традициялары емерелгән саҡта халыҡтың рухы, әлбиттә, ҡаужый. Кешеләр төрлө хөрәфәттәргә, мөғжизәләргә, имеш-мимештәргә ышана башлай. Халыҡтың менталь традицияларының ҡыйралыуы, бер яҡтан, фажиғә булһа, икенсе йәһәттән, йәмғиәттәге сәбәләнеүҙәр сәйәси хакимиәт өсөн отошло. Һәр ваҡыт янғын йә һыу баҫыу шарттарында көн күреүсе илдә эҙмә-эҙлекле дәүләт идара системаһы булмай. Рәсәй ике тиҫтә йыл: «Ҡарауыл, ҡотҡарығыҙ!» – тигән хәлдә йәшәй, һәм уға беҙ ғәҙәти күренеш тип ҡарарға өйрәндек шикелле. Сергей Шойгуны иҫәпләмәгәндә, дәүләттә киң мәғәнәлә янғын һүндереүсе ике генә кеше бар. Улар – Президент һәм Хөкүмәт Рәйесе. Президент – дәүләттең сәйәси лидеры, ә беҙ уны телевизор аша ағымдағы хужалыҡ йомоштарын көйләүсе рәүешендә күрәбеҙ. Ә Хөкүмәт башлығы беҙҙә, ғөмүмән, диспетчер хеҙмәтен үтәй. Идара итеүҙең асылы тураһында бигүк хәбәрҙар булмаған кеше илдәге иң юғары вазифалағы ике кеше баштан-аяҡ халыҡ хәстәре менән мәшғүл тип ышаныр. Ул саҡта министрлыҡтар, Федераль агентлыҡтар, федераль округтар, төбәктәрҙәге идара итеү органдары – миллиондарса чиновник көн уҙғарған контораларҙың булыуынан ни мәғәнә? Рәсәйҙә идаралыҡ системаһы юҡ, ә булғаны бары үҙ-үҙен хеҙмәтләндереү менән генә мәшғүл.\nДәүләттең эске тормош мәсьәләләре менән, әлбиттә, кемдер шөғөлләнергә тейеш. Ул һәр илдә лә чиновниктарҙың вазифа бурысы тип билдәләнә. Чиновник булыу – төшөмлө, таҙа эш һәм өҫтәлгә теләгән берәүҙе яҡынайтып бармайҙар. Көнбайыш илдәрендә чиновниктар йәмәғәтселектең күҙ алдында эшләй. Һәм аҙ ғына мутлашыуҙың йә ҡыйыш аҙымдың янъял, эш урынын юғалтыу менән бөтөрөн аңлай. Унда намыҫ кодексы – һүҙ генә түгел, бәлки – ғәмәл. Беҙҙә иһә совет номенклатураһы ойотҡоһонда миһырбанлылығы ла, намыҫы ла булмаған чиновниктар бюрократияһы үҫеп сыҡты. Улар өсөн төп ҡиммәт – өҫтәл, ҡағыҙ, телефон. Бөгөнгө идаралыҡта бөйөк немец философы Георг Лихтенбергтың: «Халҡы ла булмаһа, дәүләт менән идара итеү ҡайһылай рәхәт булыр ине бит!» – тигән принцип өҫтөнлөк алған. Ябай кеше, ысынлап та, эреле-ваҡлы түрәләрҙең аяғы аҫтында буталып, статистиканы йәмһеҙләп, кәйефте ҡырып йөрөүсе бер йән эйәһе хәленә ҡалды. Уның электораль ҡиммәте бер нисә көнгә, һайлауҙар осоронда ғына, күтәрелеп ҡала.\nЭлекке сәйәси һәм дәүләт ҡоролошон идеаллаштырыуҙан түгел, әммә ябай кешенең бюрократия диуарын үтерлек бер генә булһа ла юл эҙләп яфаланыуын күрәм дә, хәҙерге идара итеү системаһының булдыҡлылығы хаҡында уйланам. Совет власы осоронда, миҫалға, республика Юғары Советы Президиумы аппаратында, уҙа барһа, 10 – 15 кеше эшләй ине. Партия өлкә комитетында яуаплы функционерҙар – 50 – 60 кеше. Министрҙар Советында – унан да кәмерәк. Министрлыҡтар, дәүләт комитеттары, идаралыҡтарҙа ла һанаулы ғына хеҙмәткәр.\n«Таптың сағыштырыр нәмә. Улар өсөн һәр мәсьәләне Мәскәү хәл иткән, ә хәҙер барыһы ла беҙҙең елкәгә төшә», – тип, авторҙы ретроградлыҡта ғәйепләүселәр булыр. Әммә эш идара итеү теҙгененең кем ҡулында булыуында түгел, бәлки теҙгенде тота белеүҙә һәм атты үтерлек юлға бороуҙа. Ә хужалар күмәк саҡта ла, һүҙ күп булғанда ла эш ырамай.\nКүмәкләп, халыҡты дәртләндереп, ҡанат ҡуйып йәшәгәндә, донъя мәшәҡәттәренең күп өлөшөн атҡарып була. Власть бер генә мәсьәләне лә халыҡтан йәшермәһен, түрәләрҙең ябай кешеләрҙән аҡыллыраҡ, зирәгерәк булмаясағын аңлаһын ине. Илдәге күпселек проблемаларҙың тамырында халыҡҡа ышанмау, бюрократик тыйыуҙар, хәйлә һәм алдыҡ ята. Ошо йәй үҙәк Рәсәйҙә, Волга буйында, беҙгә күрше Татарстанда, Ырымбур һәм Свердловск өлкәләрендә үрт меңдәрсә гектар урманды юҡ итте. Телевидение Башҡортостан тураһында ләм-мим. Афәт республиканы урап үтә. Рәхәт. Шул уҡ ваҡытта егерме мең гектар урман-ҡырҙарыбыҙ ут эсендә ҡалған. Заһир ағай Исмәғилев ҡурай алған, һағынып йырлаған Ҡыраҡа тауҙары, болоттарға олғашып, аҙна-ун көн янды. Ҡыраҡа һыртының көнсығыш битләүенә һыйынған Оло Шығай ауылы йәй буйы һыуһыҙ интекте. Ағиҙелгә яҡын ғына ятҡан, эргәһенән генә нисәмә тау шишмәһе үткән, ер аҫтында саф һыу һаҡланған ҙур ауылды һыуһыҙ моҡратыу өсөн, ысынлап та, хәстәрлекле хужалар кәрәк шул. Ғөмүмән, 13 меңгә яҡын йылғаһы, ике мең ете йөҙ күле, Павловка, Нөгөш, Йомағужа кеүек, диңгеҙгә бәрәбәр һыу һаҡлағыстары булған республикала һыуға ҡытлыҡ кисереү – хужаһыҙлыҡ түгел, ә миһырбанлылыҡтың булмауы. Әгәр Әлшәй районының Шафран ҡасабаһындағы һымаҡ, халыҡ зыярат аҫтынан һарҡып сығыусы бер инешкә ҡарап ҡалған икән, был хәлгә ниндәй баһа бирергә? Әлшәй ҙә һыуһыҙ төбәк түгел. «Йүнһеҙ селләлә туңып, туйҙа асығып үлгән», – тигән әйтем беҙҙең хаҡта әйтелгәндер.\nДәүләттә тормош туҡтамай. Кәңәшмәләр үтә, ҡағыҙҙар яҙыла, бүләктәр тапшырыла, ауылдар яна. Кемдер – туй күлдәгендә, икенселәр – матәм кейемендә. Хакимдар китә, хакимдар килә. Йәйҙе – көҙ, көҙҙө ҡыш ҡыуа. Кемдең алдан барырын, кемдәрҙеңдер ҡойроҡта һөйрәлерен көнэлгәре белеп булмай. Шағир әйтмешләй, «әйләнә карусель, әйләнә, карусель ҡоролған хәйләгә».


Булдыҡлы булдырыр, эшен дә уңдырыр » Башҡортостан гәзите\n28-02-2017, 03:41 // Белем һәм тәрбиә // Баҫып сығарырға\nБер көн киске аш мәлендә атай-әсәйемдән ниндәй хыял менән йәшәүҙәре тураһында ҡыҙыҡһындым. Йортто тиҙерәк һалып инеү икәнен белдергәстәре, “Быны нисек тормошҡа ашырырға уйлайһығыҙ?” тип һораным. “Бары тик тырышып эшләп кенә”, – тине улар. Күрәһең, ысынлап та, ниндәй генә хыялың булмаһын, уны ғәмәлгә ашырыу өсөн тырышлыҡ, көс һәм, күп осраҡта, аҡса ла кәрәк шул. Ә минең беренсе сиратта тормошҡа ашырырға теләгән хыялым яңы телефон һатып алыу ине.\nҺөйләшеүҙең аҙағында атайым: “Яҙға ҡаҙ бәпкәләре алып үҫтереп ҡарайыҡмы әллә?” – тип тәҡдим итте. “Әгәр йәйге ялыңда себеш ҡарарға ярҙам итһәң, көҙгә хыялың тормошҡа ашыр”, – тип тә өҫтәне.\nШулай итеп, беҙ тәүәккәлләп эшкә тотондоҡ. Яҙғыһын, ер кипкәс тә, атайым ҡаҙ бәпкәләре өсөн урын әҙерләй башланы. Төнгөлөккә бикләү өсөн иҫке бер будка алып ҡайтты. Унда ут үткәрҙе һәм иҙәненә һалам түшәргә булды. Бының өсөн еңел машинаға арба тағып, бер ағайҙың келәтенә йүнәлдек. Тик келәттә һалам һатылып бөткән, бары ҡойолған ваҡ сүбе генә иҙән тулып ята ине. “Беҙгә ошондай һалам кәрәк тә инде!” – тине атайым.\nАғай келәте таҙарыуға ҡыуанһа, беҙ бәпкәләргә яҡшы ғына яҫтыҡ булыуына шатландыҡ. Һәр буш ваҡытты, ял көндәрен бәпкәләргә шарттар булдырыу өсөн файҙаландыҡ. Һыу һәм ем һауыттарын да атайым үҙе эшләп ҡуйҙы, ә мин уға ярҙам итеп торҙом. Уларҙы беҙ оҙон тимер торбаларҙан яһаныҡ. Ә тәүге мәлдә һыуға төшөп еүешләнмәһендәр өсөн уның өҫтөн тимер сеткалар менән ҡапланыҡ. Ем һауыттары ла уңайлы итеп эшләнде. “Иң мөһиме – емде сарыф итмәһендәр һәм тапамаһындар”, – тине атайым. Будка янында ярайһы ҙур ғына майҙан ҡалдырып, уны тимер сымдар менән уратып ҡуйҙыҡ. Шулай итеп, әҙерлек эштәрен осланыҡ. Мин түҙемһеҙләнеп һары бәпкәләрҙе алыр ваҡытты көтә башланым. Уҡыуҙар тамамланғас, көндәр ярайһы йылынғас, атайым йомшаҡ ҡына һары йомғаҡтарҙы алып та ҡайтты. Шул көндән алып ҡыҙыу эш башланды.\nШундай матур, еп-еңел генә ҡаҙ бәпкәләре йүгерешеп йөрөй алдымда. Быларҙы ҡаҙ итеү өсөн күпме ваҡыт кәрәк? Үҙҙәре күмәк бит әле! Ә сирләһәләр йә үлә башлаһалар, ни ҡылмаҡ кәрәк? Шундай уйҙар тыуҙы уларҙы күреү менән. Тәүге көндәрҙә әсәйем һарыҡайҙарҙы бала ҡарағандай ҡараны. Атайым хатта ҡаҙ үҫтереү серҙәре яҙылған китаптар ҙа алып ҡайтты.\nҺәр иртәбеҙ бәпкә ҡарауҙан башланып китә. Бик аҡыллы ҡош-ҡорт икән улар! Беҙҙең менән муйындарын һоноп һөйләшкән булалар. Иң оҡшаған сифаттары – емде әрәм-шәрәм итмәүҙәре. Ергә төшкән һәр бөртөгөн дә суҡыштары менән сүпләп алалар бит. Хәйер, һауыттары ла шундай уңайлы килеп сыҡты: теҙелешеп кенә ашайҙар, һауыттың эсенә инә алмайҙар. Һыуҙа еүешләнеп бысранмайҙар. Үҙҙәрен яҡшы ҡарайҙар, бер туҡтауһыҙ суҡыштары менән таҙарыналар. Өйрәктән айырмалы, үлән яраталар. Шуға ла көнө буйы йәшел үлән ашағандарын һаҡлап ултырырға кәрәк, юғиһә ҡарғалар көтөп кенә тора. Алмаш-тилмәш бәпкәләрҙе һаҡлайбыҙ. Ә мин ваҡытты үткәреү өсөн ҡаҙ көткәндә китап уҡый башланым. Шулай көндәр үтеп, бәпкәләр үҫә торҙо. Яҡшы шарттар һәм берҙәмлек булғанда, был эштең бер ҡыйынлығы ла юҡ икән.\nТөп хәстәрлек атайҙың елкәһенә төштө. Ҡоштарға ем, урын әҙерләү иң мөһим эштәр бит. Бер аҙ үҫкәс, бәпкәләр үҙаллы йөрөй башланы, тик ваҡыты-ваҡыты менән һыу ҡоябыҙ ҙа ем бирәбеҙ.\nБүтән ваҡытта йәйге каникулдарымды ауылда олатай менән өләсәй янында үткәрһәм, быйылғыһы бәпкә ҡарап үтте. Һис кенә лә үкенмәйем: бар тырышлығым файҙалы эш өсөн булды. Һөҙөмтәһен күреү өсөн ҡаҙҙарҙы үлсәй барырға булдым. Хатта ауырлыҡтарын теркәй барҙым. Үлсәгән һайын артыуҙарын күреп ҡыуандым. Шулай йәй айҙары үтеп тә китте. Һары ғына бәпкәләр аҡ ҡаҙҙарға әйләнде. Әммә бының менән эш тамамланманы әле. Хәҙер ҡошҡайҙарҙы бикләп ашатып һимертергә һәм һатып табыш алырға кәрәк.\nУҡыуҙар башланғас, эш атайыма ҡалды. Хәҙер ҡоштарҙы ҡарау ем менән һыу биреүгә ҡайтып ҡала. Ҡаҙҙар көн дә бешкән бойҙай, шәкәр сөгөлдөрө менән һыйлана. Бына шулай һимереп тә киттеләр. Октябрҙә унлап ҡаҙҙы тереләй һатып алыусы табылды. Был беҙҙең тәүге табыш ине. Тыуған көнөмә үҙем теләгән телефонды алып та бирҙеләр. Ә ноябрь айында әҙләп ҡаҙҙарҙы һуя башланыҡ. Үҙең үҫтергәс, бигерәк тә тәмле була икән. Һатып алыусылар ҙа табылып торҙо. Итен генә түгел, майын да һораусылар булды. Шулай итеп, хыялым тормошҡа ашты. Бының өсөн тәүәккәл атайыма һәм егәрле әсәйемә рәхмәтлемен. Атайым: “Быйыл йортҡа ут һәм зәңгәр яғыулыҡ инәсәк”, – тине. Тимәк, ниндәйҙер кимәлдә атай-әсәйемдең дә хыялы тормошҡа ашты. Алла бойорһа, бер нисә йылдан үҙ йортобоҙға ла күсербеҙ әле. Атайым: “Икенсе йылға ла ҡаҙҙар алабыҙмы?” – тип һорағас, әсәйем менән бер тауыштан “Эйе!” тинек. Беҙ ауыл тормошон яратабыҙ, хыялдар тормошҡа ашһын өсөн тырышырға әҙербеҙ!\nАвтор: Гөлназ Морозова.


Инфоурок / Другое / Другие методич. материалы / 2 класс өсөн башҡорт(дәүләт) теленән календарь-тематик план (1 сәғәт)\nУҡыусыларҙың әҙерлегенә талаптар (дөйөм белем биреү минимумы)\nУҡыусыларҙың эшмәкәрлегенә характеристика\nӘ өнө һәм хәрефе\n[һ], [ҙ] өндәре\nБашҡортса иҫәнләшә, хушлаша белеү\nДәреслек, Башҡор-тостан тураһында төҫлө һүрәттәр\nДәреслек менән танышыу.\nУҡытыусының һөйләгәнен тыңлау.\n"Һаумыһығыҙ", "Һау булығыҙ" һүҙҙәренең мәғәнәһен аңлау, әйтеү.\nӘ өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу.\nӨ өнө һәм хәрефе. Һинең исемең нисек?\n[и], [а] өндәре\nКүршенең исемен һорашыу,үҙең тураһында һөйләү\nӨ хәрефе "Йәнле хәрефтәр", хәрефтәр кассаһы\nӨ өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу.\nҮ өнө һәм хәрефе. Был кем? Был нимә? һорауҙары\n[ң], [ә] өндәре\nҺүҙҙәрҙе иҫтә ҡалдырыу\nҮ хәрефе, яҙыу өлгөләре дәфтәре\nБыл кем? Был нимә? һорауҙарын белеү.\nДәрестең уҡыу мәсьәләһен ҡабул итеү.\nКем менән? Кемдең?\nҒ хәрефе, һүрәттәр\nҒ өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу.\nКем менән? Кемдең? һорау-ң мәғәнә үҙенсәлектәрен аңлау.\nҘ өнө һәм хәрефе. Эйәлек заты ялғауҙары\nҺүҙҙәрҙе иҫтә ҡалдырыу, ҙ хәрефен тоташтырып дөрөҫ яҙа белеү\nҘ хәрефе, һүрәттәр\nҘ өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу.\nҺүҙбәйләнештәр төҙөй белеү, ҡустың тур-да һөйләй белеү\nҠ хәрефе, һүрәттәр\nҠ өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу.\nЯңы һүҙҙәр үҙләштереү, иҫтә ҡалдырыу.\nҺ өнө һәм хәрефе. Кем? Кемдәр? һорауҙары\nҺуҙҙәрҙе яттан һөйләй белеү\nҺ хәрефе, һүрәттәр\nҺ өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу.\nЯңы һүҙҙәр үҙләштереү.\nҺүрәттәр менән эш.\nҺорауҙарға яуап биреү. Аудиояҙманан шиғырҙар тыңлау.\nБеҙ мәктәпкә барабыҙ\nң өнө һәм хәрефе\nң хәрефен яҙыу, һүҙҙәр яҙыу, мәктәп тураһында һөйләй белеү\nң хәрефе, сюжетлы һүрәттәр\nҒаилә ағзалары менән танышыу\nң өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу. Тасуири уҡыу.\nҫ өнө һәм хәрефе. Нимә? Ҡайҙа? һорауҙары\nУҡыу әсбаптарының атамаларын белеү, башҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен әйтә белеү\nҫ хәрефе, һүрәттәр\nҫ өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу. Уҡыу әсбаптарын дөрөҫ атау.\nҺүҙ, ижек моделдәрен һыҙыу.\nКартина буйынса һөйләргә, һорау бирергә, һорауҙарға яуап бирергә өйрәнеү.\nКласта кем дежур?\nБашҡортса һүҙҙәрҙе баҫма һәм яҙма хәрефтәр менән яҙа белеү\nЯҙыу өлгөләре дәфтәре\nБашҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен дөрөҫ әйтеү. Яңы һүҙҙәр үҙләштереү.\nДиалог төҙөү. Ҡайҙа? һорауына яуап биреү. А.Йәғәфәрованың "Уңғандар" шиғырын уҡыу.\nГәзит-журнал материалдарын ҡарау.\nКемдәр? Ни эшләй? һорауҙары\n[э], [е] өндәре\nКешенең һорауын, һүҙен аңлай алыу, уға яуап биреү\nЯҙыу өлгөләре дәфтәрендә хәрефтәр яҙыу.Һөйләм төҙөү.\nКартина буйынса һөйләргә. Һорауҙарға яуап бирергә өйрәнеү\nУу өнө һәм хәрефе\n[з], [ҙ] өндәре\nҺүҙҙәрҙең атамаларын иҫтә ҡалдырыу\nУу өнөн дөрөҫ әйтеү, хәрефен яҙыу.\nҺүҙҙәрҙә ҫ өнөн табыу. "Беҙҙең класс" темаһы буйынса һүҙҙәрҙе үҙләштереү.Һөйләмдәр төҙөү.Һүҙҙәрҙә нәҙек һәм ҡалын ялғауҙар менән танышыу.\nНиндәй? Ни төҫлө? һорауҙары\nТөҫтәрҙе айыра белеү\nТөҫ атамалары менән танышыу.\nШул һүҙҙәр менән һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр төҙөргә өйрәнеү.\nЭш дәфтәрендә бирелгән һүрәттәрҙе төрлө төҫкә буяу. Уҡытыусы уҡыған һөйләмде аңлау. Диалог төҙөү.\n[г,] [ғ] өндәре\nУнға тиклем предметтарҙы һанай белеү һәм киреһенсә һанай белеү\nБашҡортса һанай белеү.\nЭш дәфтәрендә һанлы һүрәттәрҙе буяу. Нисә һорауы менән танышыу. Кластағы предметтарҙы һанау.\nБәләкәй күләмле текстарҙы тәржемә итеү.\nКем нимә ярата? һорауы\n[к], [ҡ] өндәре\nҺүҙлек һүҙҙәрен белеү, уларҙы дөрөҫ ҡулланып һөйләү\nТөрлө уйынсыҡтар, һүрәттәр, хәрефтәр\nУйындар, уйынсыҡ атамалары менән танышыу.Һөйләмдәр төҙөргә өйрәнеү.\nЯратҡан уйынсыҡтар тураһында һөйләү. Һорауҙарға яуап биреү.\nКемгә нимә кәрәк? Кемдеке?\n[с], [ҫ] өндәре\nБәләкәй күләмле диалог төҙөй белеү\nЯратҡан уйынсыҡтар тураһында һөйләү.\nБашҡорт теленең үҙенсәлекле хәрефтәре [ң] өндәре\nБашҡорт теленән руссаға тәржемә итә белеү\nСветофор һүрәте, таблица\nБашҡорт теленең үҙенсәлекле хәрефтәрен иҫкә төшөрөү.\nҺүҙҙәр уйлап әйтеү.\nКотроль күсереп яҙыу\nДөрөҫ күсереп яҙа алыу\nХаталар өҫтөндә эш. Тән өлөштәре\nНәҙек һуҙынҡы өндәр\nШәхси гигиена талаптарын белеү, ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡыларҙы айыра белеү\nДәреслек, өндәр таблицаһы\nКешенең тән өлөштәре атамаларын өйрәнеү.\nЯңы һүҙҙәрҙе иҫтә ҡалдырыу.\nКартиналағы предметтарҙы күрһәтеү.\nЗат ялғауҙарын иҫтә ҡалдырыу\nҺаулыҡты һаҡлау төшөнсәләрен төшөнөү.\nЗат ялғауҙарын практик ҡулланыу.\nДәреслектән шиғырҙар уҡыу.\nҠалын һуҙынҡы өндәр\nКейем-һалымды таҙа тотоу,уларҙы һатып алыу кеүек мөһим темалар буйынса белем һәм күнекмәләр формалаштырыу\nКейем-һалым исемдәрен иҫтә ҡалдырыу.\nҺүрәтен төшөрөү һәм яҙыу.\nЯҙыу дәфтәрендә яңы һүҙҙәр яҙыу.\nИжек, [йо], [йө] өндәре\nАяҡ кейемдәренең атамаларын әйтә белеү, һүҙҙәрҙе ижеккә бүлә белеү\nТема буйынса мәғлүмәтте ҡабул итеү.\nӨҫ кейемдәренең атамаларын дәфтәргә яттан яҙыу.\nМагнитофондан кейемдәрҙе таҙа тотоу тураһында диалог тыңлау.\nМәҡәлдәр әйтеү, ижектәргә бүлеү.\nЙорт хайуандары һәм ҡоштары\nА өнө һәм хәрефе, ике телдә дөрөҫ әйтелеше\nБәләкәй күләмле диалог төҙөй белеү, башҡорт телендә хайуан, ҡош-ҡорт исемдәрен дөрөҫ әйтә белеү\nЙорт хайуандарын ҡырағай хайуандарҙан айыра белеү.\nО өнө һәм хәрефе, ике телдә дөрөҫ әйтелеше\nЙорт хайуандарын ҡырағай хайуандарҙан айыра белеү, О өнөн ике телдә дөрөҫ әйтә белеү\nО өнөн һәм хәрефен, ике телдә дөрөҫ әйтеү.\nБашҡорт телендә килеш ялғауҙары\nАҙыҡ-түлек атамаларын дөрөҫ әйтә белеү, төркөмдәрҙә һөйләшеү\nАҙык-түлек атамаларын дөрөҫ әйтеү.\nӨндәрҙе дөрөҫ әйтеү.\nҺөйләгәнде тыңлау һәм кәрәкле һүҙҙәрҙе айыра белеү.\nҺөйләмдә һүҙҙәрҙең урыны. Ҡайҙан? һорауы\nТема буйынса яңы һүҙҙәр үҙләштереү.\nҺөйләмдә һүҙҙәрҙе дөрөҫ ҡулланыу.\nШиғыр тыңлау, йөкмәткеһен аңлау.\nҺүҙлек запасын арттырыу.Рус телендәге һүҙҙәр тәртибен башҡорт телендәге менән сағыштырыу.\nКонтроль күсереп яҙыу "Ярҙамсы"\nХаталар өҫтөндә эш. Һөнәрҙәр бик күп\nНәҙек һәм ҡалын ялғауҙар\nҡалын һәм нәҙек һуҙынҡыларҙы айыра белеү, һүҙҙәргә тейешле ялғауҙар ҡуша белеү\nАртикуляцион күнегеүҙәрҙе ятлау.\nУҡыу күнекмәләрен үҫтереү.\nНәҙек һәм ҡалын ялғауҙар менән танышыу.\nҺөнәрҙәр менән танышыу.\nҺөйләмдә тиң киҫәктәр\nҺүҙҙәрҙең бер төрлө һорауға яуап биреүен белеү\nСюжетлы картина буйынса һорауҙарға яуап биреү.Шиғырҙар ятлау.\nТекстар уҡыу.Йомаҡтар сисеү.\nБашҡорт телендә күплек ялғауҙары\nЕмеш-еләк, йәшелсә атамаларын күплектә әйтә һәм телмәрҙә ҡуллана белеү\nДәреслек, емеш-еләк, йәшелсә һүрәттәре\nЕмеш-еләк, йәшелсә атамаларын иҫтә ҡалдырыу.\nШиғырҙарҙы дөрөҫ уҡыу.\nАудиокассетанан шиғырҙар тыңлау.\nБашҡорт телендә юҡлыҡ ялғауҙары\nҺүҙҙәрҙә юҡлыҡ ялғауҙарын ҡушырға өйрәтеү, һүҙлек һүҙҙәрен белеү\nҺүрәт буйынса бәйләнешле телмәр төҙөргә өйрәнеү.Тирә-яҡтағы предметтарҙың исемен атау.Диалог төҙөү.\nУҡыусының көн тәртибе\nБашҡорт теленең үҙенсәлекле хәрефтәре\nУҡыусының көн тәртибе менән танышыу.Бөхтәлек, йыйнаҡлыҡ тураһында мәғлүмәт алыу.Башҡорт теленән руссаға һәм киреһенсә тәржемә итеү\n"Уҡыусының көн тәртибе" темаһы буйынса контроль диктант\nХаталар өҫтөндә эш. Ҡабатлау, йомғаҡлау\nБашҡорт теленең үҙенсәлекле өндәрен дөрөҫ әйтә белеү, кешенең һорауын, һүҙен аңлай белеү, уға яуап биреү\nУҡыу йылында үтелгән темаларҙы ҡабатлау.\nТаныш темаға хикәйә төҙөү.\nСултанова Резеда Зулкарнаевна\nНомер материала: ДВ-119900


Бейеүсе ҡыҙ Сулпан\n27 Июль 2017, 16:58\nЗифа буйлы был бейеүсе ҡыҙҙың бер йылмайып ҡарауы бар тамашасыны әсир итә. Ә инде сөм-ҡара сәсендәге талир тәңкәләрен сылтыратып, килешле баҫып бейергә төшөп китһә, үҙенә генә түгел, башҡарған бейеүенә лә башкөллө ғашиҡ булаһың. Был һылыу — Сулпан Кашанова.\nСулпан Иҫке Балтас 2-се урта мәктәбенең X класын тамамланы. Ул бәләкәйҙән бейергә ярата. Ете йәштән — “Зөлфиә” өлгөлө балалар, ә хәҙер ”Гүзәл” халыҡ бейеү ансамблдәрендә хореография серҙәренә өйрәнә. Бөгөн ул коллективы менән дә, шулай уҡ үҙе генә лә төрлө мәртәбәле конкурстарҙа ҡатнашып, призлы урындар яулай.\nСулпан Кашанова ”Талант ҡанаттарында” проекты сиктәрендә Өфөлә уҙған халыҡ-ара конкурс-фестивалендә яңғыҙ бейеүселәр араһында сығыш яһап, 2-се дәрәжә лауреат исеменә лайыҡ булды. Һәләтле ҡыҙ унда ҡатнашыу өсөн ”Шаян ҡыҙ” башҡорт бейеүен өйрәнгән. Уны Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы, Ф. Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле солисткаһы Йәмилә Бикбаева ҡуйған.\nГәзитебеҙҙең алдағы номерында яҙып үтеүебеҙсә, быйыл ”Гүзәл” ансамбле “Берег побед” халыҡ-ара конкурс-фестивалендә ҡатнашып, 1-се дәрәжә лауреат исемен һәм ”Иң яҡшы костюмдар өсөн” номинацияһында еңеү яулағайны. Ә ансамбль солисткаһы Сулпан Кашанова яңғыҙ бейеүселәр араһында 1-се дәрәжә лауреат исеменә лайыҡ булды һәм ”Бик оҫта” номинацияһында еңде. Ә күптән түгел Мәсетле районында ”Берҙәмлек” халыҡ-ара милли мәҙәниәт фестивале сиктәрендә үткәрелгән ”Һомай” костюмдар конкурсында һәләтле ҡыҙ йәнә тамашасылар күңелен яуланы. Ул юғары башҡарыу оҫталығы, башҡорт милли костюмын үҫтереү һәм һаҡлауға индергән өлөшө өсөн диплом менән бүләкләнде һәм ”Талир тәңкә” номинацияһы лауреаты булды.\nСулпандың киләсәккә маҡсаттары изге. Ул үҙен ҙур сәхнәлә ысын профессионал бейеүсе итеп күрә. Ф. Ғәскәров исемендәге ансамбль солисткаһы булырға ла хыяллана. Йәш бейеүсенең яҡты, өмөтлө киләсәгенә, һис шикһеҙ, ышанабыҙ. Һәләтле ҡыҙыбыҙ район бейеүселәре данын күтәреп, бөтә илгә таратыр һәм мәҙәниәт күгендә яҡты сулпан йондоҙо булып ҡалҡыр. Ижади уңыштар һиңә, Сулпан!


Өфө районының Шамонин ауылында тағы бер мәктәпкәсә белем биреү учрежденияһы асылды\nУл «Аҡбуҙат» исемен йөрөтәсәк. Бында тәрбиә эше башлыса башҡорт телендә алып барыласаҡ.\nИке ҡатлы бина барыһын да ҡабул итергә әҙер. «Аҡбуҙат» балалар баҡсаһын асыу тантанаһында ҡыҙыл таҫманы ҡырҡҡас, кескәйҙәр, ата-әсәйҙәр, килгән ҡунаҡтар өсөн учреждение буйлап экскурсия, шулай уҡ тамаша залында бай йөкмәткеле концерт программаһы ойошторолдо. Бында йөрөйәсәк ҡыҙҙар һәм малайҙар ҙа ҡыуанысын йәшермәне - сараға улар шиғыр әҙерләп килгәйне.\nШамонин ауылында йәшәүселәрҙең күбеһе Өфөгә йөрөп эшләй. Йәш әсә Миләүшә Мирхәйҙәрова ла улар рәтенән. Йорт янында асылған балалар баҡсаһын ҡыҙым Нәркәс тә түҙемһеҙләнеп көтөп алды, ти ул.\nКескәйҙәр өсөн тәғәйенләнгән бина заманса ҡорамалдар менән йыһазландырылған. Бында айырым физкультура, музыка залдары, уйын, йоҡо бүлмәләре бар. Ҡыҙҙар һәм малайҙар ваҡытын уйнап ҡына түгел, дәрестәрҙә, төрлө түңәрәктәрҙә ҡыҙыҡлы мәғлүмәт алып та үткәрәсәк. Әйткәндәй, балалар баҡсаһында барлығы һигеҙ төркөм асылған, уларҙың яртыһында тәрбиә эше башҡорт телендә алып барыласаҡ.\nСабыйҙар ауылдың киләсәген билдәләй. Кескәй Аида тантанаға әсәһе, бер туған апаһы, ағаһы менән бергә килгән. Ниһайәт, ул да балалар баҡсаһына йөрөй башлаясаҡ.\n4400 квадрат метр майҙанда урынлашҡан социаль объект эстән генә түгел, тышҡы яҡтан да зауыҡлығы, сағыу биҙәлеше менән айырылып тора. Бында кескәйҙәрҙең ялдары күңелле үтһен өсөн бар уңайлыҡтар ҙа булдырылған. Шулай уҡ учреждение биләмәһендә алты видео күҙәтеү камераһы эшләй.\nБалалар баҡсаһы 2013 йылда төҙөлә башлай һәм ҡыҫҡа ваҡыт эсендә файҙаланыуға тапшырыла. Әлбиттә, ауыл халҡы өсөн был ҡыуаныслы ваҡиға. Ни тиһәң дә, урында сират мәсьәләһе тулыһынса хәл ителгән. Шулай уҡ 46 яңы эш урыны булдырылған.


«Туҡта, суррогат!» акцияһына йомғаҡ яһалды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nАктивистар алкоголь һатылған кибеттәр буйлап 400-гә яҡын рейд үткәргән һәм бихисап етешһеҙлектәргә юлыҡҡан. «Туҡта, суррогат» акцияһының тәүге һөҙөмтәләре буйынса республикала хәмер менән ағыуланыусылар һаны ярайһы ғына кәмегән. Быйыл Яңы йыл байрамдарында дауаханаға 279 кеше мөрәжәғәт иткән, ә үткән йылда ағыуланып 305 кеше эләккәйне. Кәңәшмә барышында акцияны дауам итергә тигән ҡарар ҡабул ителде. Хәбәрсе. Контрафакт менән көрәш барышында 2019 йылда республикала 8 йәшерен цехтың эшмәкәрлеге туҡтатылған, 70 мең литр спитрлы эсемлек тартып алынған.\nТөбәк башлығы әйтеүенсә, әлеге әүҙемлекте көсәйтеү мөһим. Законға ҡаршы сығыусылар, эштәренең файҙаһыҙ һәм күп сығымдар талап итеүен танып « бизнестан » үҙҙәре баш тартырға тейеш. Шулай уҡ Радий Хәбиров Суррогат алкоголле эсемлек таратыусылар менән көрәштә ҡатнашҡан активистарға дружинасы статусын беркетеп өҫтәлмә хоҡуҡи яҡлау менән тәьмин итергә тәҡдим итте. Республиканың Сауҙа һәм ҡулланыусылар хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитетында хәбәр итеүҙәренсә, Башҡортостанда йәшәүселәр ”Хәүефһеҙ мөхит” порталында хәмерҙе законһыҙ етештергән һәм һатыу иткән урындар хаҡында хәбәр итә ала. Бының өсөн мөрәжәғәт формаһын тултырып, республика картаһында аныҡ нөктәне билдәләргә, йә булмаһа (347) 218-09-87 телефоны буйынса ҡыҙыу линияға шылтыратыға кәрәк.


24 Октябрь , 14:50\n15-17 октябрҙә Стәрлетамаҡ ҡалаһында Бөтә Рәсәй VII Евразия кубогына ҡатнаш алыш буйынса асыҡ ярыштар үтте. Районыбыҙҙың Флорид Ғибаҙуллин етәкселегендәге “Батыр” хәрби-патриотик клубының 16 тәрбиәләнеүсеһе турнирҙа республика йыйылма командаһы иҫәбендә уңышлы сығыш яһап, йыйылма командаға төп приз – Евразия кубогын яулауға үҙ өлөшөн индерҙе. “Батыр”ҙар был юлы үҙ иҫәптәренә дүрт алтын, бер көмөш һәм алты бронза миҙалдар өҫтәне.\nЯрышта үҙ йәш төркөмдәре араһында Максим Трофимов, Тимур Юламанов (8-9 йәшлектәр), Роман Узелков (10-11 й.), Илүс Ғафаров (14-15 й.) 1-се урын яулап, алтын миҙал менән бүләкләнде. Чемпион титулын яулаған И.Ғафаровҡа беренсе үҫмерҙәр разряды бирелде. 10-11 йәшлектәр араһындағы алышта Эмиль Батыршин – көмөш миҙалға, ә Искәндәр Ғафаров, Егор Зюлькин (10-11 й.), 12-13 йәшлектәрҙән Валерий Зороглян, Анастасия Новикова, Холид Бассариев, 16-17 йәшлектәр араһында Андрей Романов бронза миҙалдарға лайыҡ булды.\n“Батыр” хәрби-патриотик клубы үҫеп килгән йәш быуынды илһөйәрлек рухында тәрбиәләүҙе һәм сәләмәт йәшәү рәүешенә ылыҡтырыуҙы маҡсат итеп ҡуйған. Бында район үҙәге мәктәптәренән төрлө йәштәге 50 бала шөғөлләнә, араларында 8 ҡыҙ ҙа бар.\nРайоныбыҙ данын күтәргән спортсыларҙы уңыштары менән ҡотлайбыҙ!


Туймазыла Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы гала-концерт менән тамамланды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nТуймазыла Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылы гала-концерт менән тамамланды\n12:35, 26 декабря 2011 Йәмғиәт\nТуймазы ҡалаһының «Родина» мәҙәниәт йортонда Башҡортостанда Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылына арналған гала-концерт үтте.\nТуймазы район хакимиәтенән хәбәр итеүҙәренсә, йыл дауамында бында Башҡортостан халыҡтарының мәҙәниәтенә бәйле бихисап саралар үткәрелгән. «Сеспель», «Родники», «Рябинушка», «Радуга» вокаль ансамблдәре, «Дуҫтар» ҡурайсылар ансамбле һәм «Тальян-баян» тальянсылар төркөмө район данын бөтә республикаға таратҡан. Ҡала мәҙәниәт йортонда үткән гала-концерт — Башҡортостан Республикаһындағы Милләт-ара татыулыҡты нығытыу йылының йомғаҡлау сараһы ул.\n— Һәр дәүләт ышаныслы, инициативалы кешеләрҙең көсө менән төҙөлә, – тип билдәләне район хакимиәтенең эштәр менән идара итеүсеһе Дилә Арсланова. – Ундайҙар беҙҙә лә бар. Бының өсөн матур мәҙәни саралар үткәрергә ярҙам иткән милли диаспоралар етәкселәрен атау ҙа етә. Уларға халҡының традицияларына тоғро булыуҙары, милли мәҙәниәтте халыҡҡа еткерергә әҙер тороуҙары өсөн рәхмәтемде белдерәм.\nГала-концертта Туймазы районында йәшәгән халыҡ вәкилдәре, шулай уҡ Шаран районынан һәм Октябрьский ҡалаһынан ҡунаҡтар сығыш яһаны.\nТеги: милли мәҙәниәт, гала-концерт


Милләттең рухи тотҡаһы » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » Милләттең рухи тотҡаһы\nМилләттең рухи тотҡаһы 06.04.2018 // Башҡорт донъяһы\nБилдәле башҡорт теологы, мосолман иленең мәғрифәтсеһе, бөйөк шәйех Зәйнулла ишан Рәсүлевтең тыуыуына — 185 йыл. Ул 1833 йылда Учалы районының Шәрип ауылында донъяға килә. Бала саҡтан тиҫ-терҙәренән айырылып торған зирәк малай була. Тәүге белемде атаһы Хәбибулла хәҙрәт бирә. Биш йылда ала торған ғилемде ул өс йыл эсендә үҙләштерә. Артабан Ҡарт Муйнаҡ, һуңынан Ахун ауылы мәҙрәсәләрендә уҡый. Ахун имамы һәләтле мөғәллимде үҙендә ҡалдырырға тырышһа ла, Зәйнулла ишан артабан белем алырға Троицкиға китә. Уҡыуын тамамлағас, Аҡҡужа ауылына имам итеп тәғәйенләйҙәр. Бында ул үҙ мәҙрәсәһен аса.\nЗәйнулла ишан Рәсүлев — Нәҡшбәндиә тәриҡәте суфыйы. 1870 йылда хаж ҡылғанында ул Нәҡшбәндиә Тәриҡәте хәлиҙиә тармағының шәйехе Әхмәт Зыяйетдин Гөмөшнәви менән таныша. Шәйех үҙенең мөриденә (уҡыусыһына) мөршид (рухи остаз) булыу хоҡуғын бирә, йәғни Зәйнулла Рәсүлев үҙе мөридтәрҙе тәриҡәтҡә ҡабул итә башлай. Тыуған яғына ҡайтҡас, Зәйнулла ишан икеләтә көс менән халыҡҡа иман сатҡыларын тарата башлай, ҡысҡырып зекер әйтеүҙе, Мөхәммәт ғәләйһис-сәләмдең тыуған көнөн билдәләүҙе, тәсбих тартыуҙы һәм башҡаларҙы индерә.\nТроицкиҙа урындағы сауҙагәрҙең аҡсалата ярҙамы менән Зәйнулла Рәсүлев “Рәсүлиә” мәҙрәсәһен аса. Был уҡыу йортонда шәриғәт ҡанундарын, Ҡөрьәнде өйрәнеү генә түгел, ә донъяуи фәндәр буйынса ла белем бирәләр. Зәйнулла ишан тирәһендә бик күп билдәле шәхестәр тәрбиәләнә. 1917 йылда “Ваҡыт” типографияһында баҫылған “Шәйех Зәйнулла хәҙрәттең тәржемәи хәле” исемле йыйынтыҡта бөйөк башҡорт ғалимы һәм тарихсыһы Ризаитдин Фәхретдинов мөхәррирләгән бер яҙмала бына ни тиелә: “Зәйнулла хәҙрәт – эске Русиялағы мәшһүр заттарҙың иң олоһо һәм абруйлыһы... Ғасырыбыҙ уның ҡәҙәр мәшһүр һәм абруйлы зат күрмәгәндер тиелһә, яңылыш булмаҫтыр... Троицкиҙағы Зәйнулла хәҙрәт эске Русияла иң мәшһүр вә иң атаҡлыларҙандыр. Заманында уның һүҙе һәр кемгә закон-шәриғәт ине... Ахыры ғүмеренә ҡәҙәр һәр кем уны олуғ бер шәйех, мөхтәбәр бер ғалим һанап хөрмәт итте...”\nПетроградта нәшер ителгән Рәсәй Фәндәр академияһының “Мосолман донъяһы” баҫмаһы Зәйнулла хәҙрәттең эшмәкәрлегенә баһа биреп: “Ул үҙ халҡының рухи короле булып һанала”, — тип яҙып сыҡты.\nӘхмәтзәки Вәлиди ҙә үҙенең “Хәтирәләр”ендә: “Ғаиләбеҙҙең иң күп аралашып йәшәгән даирәһе муллалар булды... Мин Троицкиҙан атайымдың рухи етәксеһе Зәйнулла хәҙрәт кеүек эскерһеҙ инсандарҙы, әхлаҡ һәм кешелеклелек өлгөһө булғандарын хөрмәт иттем”, — тип яҙа.\n“Рухи етәксе” — һис шикләнмәйенсә ышанырға була был һүҙҙәргә. Тарихи мәғлүмәттәр һөйләүенсә, ХIХ быуат аҙағында һәм егерме беренсе йөҙ йыллыҡтың башында ҙур илдең төрлө тарафтарынан йәйәүләп тә, атҡа йә иһә дөйәгә атланып та Троицкиға Зәйнулла Рәсүлевтең кәңәштәрен тыңлау, унан фатиха алыу өсөн меңдәрсә кеше ағымы өҙөлмәй. Уның хисапһыҙ мөриттәре бөтөн мосолман төбәктәренә, улыстарына таралышып, ишандың шөһрәтен тағы ла арттыра. Шуға күрә һуңғы йылдарҙа Зәйнулла Рәсүлиҙең исеме асылғас та, уның тәғлимәтен өйрәнергә тотонған тарихсылар, үҙ-ара һөйләшкән кеүек, был шәхесте Әл-Фараби, Ибн Фаҙлан, Лев Толстой, Жан-Жак Руссо, Шиһабетдин Мәржәни кеүек бөйөк ғалим һәм әҙиптәр рәтенә индерә башланы.\nБөгөн башҡорттар ғына түгел, ә татар, ҡаҙаҡ, ҡырғыҙ һәм башҡа халыҡтар ҙа Зәйнулла Рәсүлевте оло хөрмәт менән иҫкә ала. Уға арнап төрлө семинарҙар, конференциялар, осрашыуҙар йыл һайын уҙғарылып тора, китаптар, ғилми эштәр яҙыла.\nОшо көндәрҙә республикала ишандың тыуған көнөнә арнап төрлө саралар ойошторолдо. Учалы районы мөхтәсибәтенең бөйөк шәйехтең тыуған көнөнә тиклем бер ай алдан уның рухына бағышланған хатм – тулыһынса Ҡөрьән уҡыу тәҡдимен күптәр күтәреп алды. Изге марафонға Урал аръяғы райондарының, Дағстан, Ҡырғыҙстан, Ҡаҙағстан, Төркиә, Германия, хатта Африкалағы Малави иле мосолмандары ҡушылды.\nДин әһелдәре, ғалимдар, яҙыусылар, билдәле шәхестәр ҡатнашлығында Зәйнулла ишандың тыуған ере – Учалыла ла тантаналы сара уҙғарылды. Ҡурай моңо, “Арғымаҡ” этнотөркөмөнөң сығышы менән асылған рух байрамында милләтебеҙҙең данлыҡлы улының тормош юлы, башҡарған изге эштәре барланды, бөгөнгө болғауыр, рухи ҡиммәттәр буталған заманда уның тәғлимәттәренең мөһимлеге билдәләнде, киләсәккә пландар ҡоролдо.\nБашҡортостан мосолмандары Диниә назараты рәйесенең беренсе урынбаҫары Айнур Арыҫланов сығышында:\n— Беҙ исеме Рәсәйҙә генә түгел, бөтә донъяла билдәле булған, төрлө халыҡтарҙа ҙур хөрмәт ҡаҙанған, бөйөк эштәр атҡарған, халҡын аң-белемгә, яҡты юлға әйҙәгән ошондай шәхесебеҙ булыуы менән ғорурланырға тейешбеҙ. Сит илдәргә сәфәр ҡылғанда Башҡортостанды белмәһәләр ҙә, Зәйнулла ишан Рәсүлевтең тыуған яғынан тиһәм, бөтәһе лә ҡайҙан икәнемде аңлай.\nЗәйнулла Рәсүлевтең исемен мәңгеләштереү, уны йәштәргә танытыу эше әле саҡ башланып тора. Мәҫәлән, Өфөлә үткән “түңәрәк өҫтәл”дән һуң беҙ “Рәсүлев уҡыуҙары”н уҙғарыу, урамдарға, төҙөләсәк мәсеттәргә, мәҙрәсәләргә бөйөк шәйехтең исемен биреү, З. Рәсүлев исемендәге журналистар премияһы булдырыу, шәхескә арнап фильм төшөрөү, З. Биишева исемендәге “Китап” нәшриәтендә дин әһеленең хеҙмәттәрен баҫтырыу, уның исемендәге ғилми-тикшеренеү үҙәге булдырыу тураһында тәҡдимдәр индерҙек. Йәш быуын Зәйнулла Рәсүлевтең тәғлимәтен өйрәнһә, ҡабул итһә, сит ил мосолмандары йоғонтоһона бирелеп тә бармаҫ ине. Башҡорттар борон-борондан изгелеккә, игелеккә өндәгән Нәҡшбәндиә тәриҡәтенә таянған. Йәштәргә ошоно аңлатыу кәрәк, — тип әйтеп үтте.\nБДУ-ның Учалы вәкиллеге директоры, философия фәндәре кандидаты Зилә Рәхмәтуллина, Мәскәү шәрҡиәт институты профессоры Илшат Насировтың, З. Рәсүлевтең мираҫы ислам фундаментализмына ҡаршы көрәштә тулыһынса ҡулланылмай, тигән фекерен билдәләне.\n— Бынан йөҙ йыл элек ул үҙенең “Мәкәләт Зәйниә” эшендә киләсәктә ваххабизм ҡурҡынысы тураһында иҫкәрткән. Экстремизмға беҙ бөгөн дини һәм донъяуи ғилемде генә ҡалҡан һымаҡ ҡаршы ҡуя алабыҙ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, әлеге көндә күп осраҡта ябай мосолмандарҙан алып юғары дин вәкилдәренә тиклем белем кимәле бик һай. Башҡорт халҡының беренселәрҙән булып автономия яулауы, Рәсәй федерализмына нигеҙ һалыуы уның юғары интеллектуаль һәм рухи элитаһы булыуы менән бәйле. Ислам белгестәре Троицкиҙағы “Рәсүлиә” мәҙрәсәһен ул замандағы мосолман донъяһының иң яҡшы колледждарының береһе тип һанаған. З. Рәсүлев — дини һәм донъяуи белемдең берлегенең өҫтөнлөгөн аңлаған шәхес.\n“Һеҙҙең зекерҙәрегеҙ — ул һеҙҙең дәрестәрегеҙ”, — тип юҡҡа ғына шәкерттәренә әйтмәгән ул. Мәҫәлән, “Рәсүлиә” мәҙрәсәһенең уҡыу планында Рәсәй империяһының закондарын өйрәнеүгә бик күп сәғәттәр бүленгән булған. Зәйнулла ишан яңы ижтимағи һәм иҡтисади шарттарға ярашлы алдынғы ҡарашлы мосолманды тәрбиәләргә тырышҡан, — тип билдәләне ул.\nТарих фәндәре кандидаты, Башҡортостан юлдаш телевидениеһы журналисы Салауат Хәмиҙуллин фекеренсә, ваххабиттарҙан айырмалы рәүештә, бигерәк тә Нәҡшбәндиә тәриҡәте суфыйҙарына донъянан ҡасыу, уны инҡар итеү хас булмаған. Зәйнулла ишан Рәсүлев — бөйөк башҡорт ихтилалдарынан һуң үҙ ҡәүемен һаҡлап, яҡлап алып ҡалған шәхес.\nТарих фәндәре кандидаты, Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтының Көнсығыш ҡулъяҙмалар бүлеге мөдире Әхәт Сәлихов сығышында Зәйнулла ишан, уның ғаиләһе хаҡында яңынан-яңы мәғлүмәттәр табылыуын белдерҙе. Мәҫәлән, күптән түгел улы Ғабдулла Рәсүлев рус-япон һуғышына үҙе теләп киткәнен асыҡлаған.\nЗәйнулла Рәсүлевте бөтә мосолман донъяһы таный. Дағстан Республикаһының Махачкала ҡалаһында Зәйнулла ишан исемен йөрөткән мәсет асылыуын миҫал итеп килтереп була. Троицкиҙағы легендар “Зәйнулла ишан” мәсетенең имам-хатибы Аяҙбәк-хәҙрәт һөйләүенсә, күрше Силәбе өлкәһендә лә бөйөк яҡташыбыҙҙың исемен мәңгеләштереүгә күп көс һалына. Йыл һайын үткәрелгән “Рәсүлев уҡыуҙары”нда губернатор Дубровский шәхсән үҙе ҡатнаша.\nЮғары даирәләрҙән “Зәйнулла Рәсүлев – беҙҙең бренд” тигән фекерҙәр ҙә яңғырай икән. Хәҙрәт шулай уҡ ҡыуаныслы яңылыҡ — йәйгә тиклем “Рәсүлиә” мәҙрәсәһенең тергеҙелеп бөтөргә тейешлеген белдерҙе. 5—7 июлдә Өфө — Учалы — Троицк ҡалаларында халыҡ-ара фәнни-ғәмәли конференция уҙғарыу ҙа планлаштырылған.\nЗәйнулла Рәсүлев — бөйөк шәхес, уны һәр халыҡ үҙенеке итеп күрергә теләй. Һуңғы ваҡытта ишандың ҡайҙа тыуғанлығы, ниндәй милләттән булыуы тураһында һүҙ ҡуйыртыусылар күбәйеп китте. Был сарала ла икеләнеп сығыш яһаусылар, дәғүә белдереүселәр, уның тормош юлын һәм эшмәкәрлеген башҡорт халҡының аяныслы яҙмышы менән бәйләүселәр булды. Әлбиттә, Зәйнулла Рәсүлев бар мосолман донъяһының ғына түгел, бөтә кешелектең изге вәкиле – илаһи зат, шулай ҙа, тәү сиратта, ул башҡорт халҡының тоғро улы.\nБөйөк шәйех киләсәктә үҙенең шәхесен “бүлешеү” буйынса тартҡылашыуҙар булыуын да белеп торғандыр инде. Уңың 1891 йылда Ҡазанда “Мөхәмәдиә” мәҙрәсәһенә нигеҙ һалғанда сығыш яһаған юлдары ла ошо ваҡиғаларға ауаздаш. “Үҙгәреү, мәғрифәт юлында ижтиһад (ихласлыҡ) күрһәтегеҙ, ошо өлкәгә хеҙмәт итегеҙ, дошманлашмағыҙ, милли һәм дини эштәрҙә бүленмәгеҙ — шуға фатихамды бирәм.” Бөгөн экстремизмға ҡаршы көрәш барғанда байраҡ булырҙай был һүҙҙәр бик көнүҙәк, заманса яңғырай.\nЗәйнулла РӘСҮЛЕВ: “Халҡыбыҙҙың түҙемлеге, үҙебеҙҙең иманыбыҙ кеүек икһеҙ-сикһеҙ. Әммә Аллаһ Тәғәлә ғәҙелдәрҙән-ғәҙел, беҙгә әжерен ҡайтарырға теләр. Мин ул көндәргә тиклем йәшәй алмам, әммә һеҙ Хәҡиҡәт нурын бер нәмә лә ҡаплай алмаҫ ваҡытты күрәсәкһегеҙ!”\nТотош уҡырға 1515\nТотош уҡырға 1263


Ҡаяға һыйынған ҡайын (Повесть. Дауамы. 4)\n28 Март 2020, 22:35\nҠайтырға сыҡҡанда Резеданың тамсы ла йәшәгеһе килмәй ине. Ниндәй ғәрлек! Хәҙер иренең, ҡәйнәһенең күҙенә нисек кенә күренер? Күҙҙәренә нисек тура ҡарар? Һүҙ ҡушыр? Илһам менән бер түшәккә ятыр? Сәйеттән дә бысраҡ, унан да әшәке әҙәм юҡтыр ул! Ҡайһылайтырға? Әллә үҙенә ҡул ғына һалырға ла ҡотолорғамы? Ҡаяға менер ҙә, һыуға ташланыр...\nҠайтырға сыҡҡанда Резеданың тамсы ла йәшәгеһе килмәй ине. Ниндәй ғәрлек! Хәҙер иренең, ҡәйнәһенең күҙенә нисек кенә күренер? Күҙҙәренә нисек тура ҡарар? Һүҙ ҡушыр? Илһам менән бер түшәккә ятыр? Сәйеттән дә бысраҡ, унан да әшәке әҙәм юҡтыр ул! Ҡайһылайтырға? Әллә үҙенә ҡул ғына һалырға ла ҡотолорғамы? Ҡаяға менер ҙә, һыуға ташланыр... Бөтөнләй башы буталды уның. Яңы тормош башлайым тип иртә ҡыуанған икән. Күрәһеләре алда булған шул әле. Үлгеһе килә уның. Өйөнә бөтөнләй аяғы тартмай. Лайыҡ түгел ул яҡшы күңелле кешеләр янында йөрөргә. Яҡындарын барыбер ғүмер буйы алдап, иртәгәһе көндән ҡурҡып йәшәй алмаясаҡ. Уға хәҙер бер нәмә лә кәрәкмәй кеүек. Бәлки, яҙмышына күнеп, Сәйет менән сығып ҡына китергә кәрәктер? Резеда үҙен донъялағы иң йәлке бер йән эйәһе итеп тойҙо. Уға Сәйет кеүек бандиттар ғына тиң. Ә бәхет... булды ла бөттө. Шул үткән бәхетле минуттарын яҡты бер иҫтәлек итеп ғүмер буйы күңел түрендә һаҡлаясаҡ. Ҡотолоу юҡ Резедаға үткәндәренән, улар һәр ваҡыт эҙәрлекләйәсәк, табасаҡ, ыҙалатасаҡ, ғазаплаясаҡ. Был Сәйет ысынлап тороп үлһә лә тынғылыҡта ҡалдырмаҫ Резеданы. Ана бит, әле лә ҡайҙа икәнлеген белеп, эҙләп килеп еткән. Ундай кешене ер ҙә алмай шул үҙенә. Һәм Резеда кеүектәрҙән дә сирҡана торғандыр ер...\nКүҙ йәштәрен йотоп, иҫерек кеше кеүек алпан-толпан атланы ул урам буйлап. Ҡыҫҡа ғына был ара шул тиклем оҙон тойолдо. Аяҡтары талды, ултырғыһы килде. Күҙ алдары ҡараңғыланды. Сәңкеп-сәңкеп башы ауыртты.\nБер кемгә лә, бер нәмәгә лә иғтибар итмәй йортҡа уҙҙы. Ҡәйнәһенең:\n– Һәүкәш! Алаҡай, ал аяғыңды! – тип ҡысҡырыуын ишеткәс кенә айнып китте. Бәй, ул бит Ынйыбикә апайҙарының һыйырын һауманы. Ынйыбикә апай... Шылтыратмай ҙа, ҡайтыр хәбәре лә ишетелмәй. Нимә эшләп йөрөй икән? Бандит ирен шулай ныҡ яратамы? Әллә нимә менән шөғөлләнгәнен белмәй ҙәме? Резеданың тамсы ла хәле юҡ, “теләһә ни эшләһендәр!” тине лә, урын һалып-нитеп тормай, карауатына менде лә ятты. Торғоһо килмәй. Бармаясаҡ ул унда яңынан. Белһендәр әйҙә килендәренең кем икәнен! Ә мунса? Мунса төшөргә киләм тине бит! Ҡәйнәһе яҡтымы-юҡмы? Бесәй кеүек бөгәрләнеп ятҡан бәләкәй, сибек кенә кәүҙә өшөүҙән еңелсә ҡалтыранды. Үҙенән-үҙе күҙҙәре йомолдо. Уйҙары төшө менән буталып, һаташты.\nТышта эштәрен бөтөрөп ингән Илһамды кәләшенең әлеге хәле борсоуға һалды.\n– Кәләш! Нимә булды? Ауырып киттеңме әллә? – Йәһәт кенә эргәһенә килеп ултырҙы. Ҡулын маңлайына ҡуйҙы. – Һин бит янаһың! Һыуыҡ тейҙерҙеңме икән? Хәҙер дарыу бирәм.\n“Кәрәкмәй... Миңә хәҙер бер генә дарыу ҙа ярҙам итмәйәсәк, – тип бышылданы көскә күҙҙәрен аса алған Резеда. – Минең үлгем генә килә...”\n– Әйттем мин уға бөгөн ял ит тип, юҡ, үҙһүҙләнеп, тыңламаны!– һуҡрана-һуҡрана Илһам артынан бүлмәгә ҡәйнәһе инде. – Тыуған төйәгенән сығып киткәненә нисә йыл, ҡала ҡыҙына, аҡһөйәккә әйләнеп бөткән бит инде! Ауылда донъя көтөү ай-һай уйын түгел шул!.. – Унан улының ҡулындағы аптечканан аспирин алды. – Әлегә бына ошоно бирә тор. Температураһы төшмәҫтәй булһа, фельдшер саҡырырбыҙ. Тыңламай әллә ҡайҙа ятҡан Динәһенә сығып киткән булды. Мин дә шәп инде, күрә-белә ебәреп торам! – Ҡәйнәһе сығып киткәндә лә һуҡрана ине әле.\nИлһам стакан менән һыу алып килде.\n– Кәләш, башыңды ҡалҡыт та бынау төймәсекте ҡап әле… – тип балаға әйткән кеүек иркәләп өндәште. Резеданың һис тә ҡыбырлағыһы килмәй. Ниңә ыҙалаталар уны? Нимәгә кәрәк уларҙың дарыуҙары? Теймәһендәр, тыныслыҡта ҡалдырһындар ине уны! Береһен дә күргеһе лә, ишеткеһе лә килмәй Резеданың. Әммә Илһам уның ай-вайына ҡарамай, бәләкәй генә аҡ төймәсекте ауыҙына ҡаптырҙы, артынан түгә-түгә һыу эсерҙе. Резеданың өҫ кейемдәрен систереп, юрған япты. Илһам үҙе лә, кәләшен ҡосағына ҡымтып, эргәһенә ятты. Резедаға рәхәт тә, ҡыйын да. Ситкә этергә итә, әммә көсө етмәй. Унан башында тағы уйҙар ҡайнай башлай: уға бит бындай бәхетле минуттарҙы кисерергә күп ҡалманы, ятып ҡалһын иркәләнеп, ниңә ситкә этергә? Илһам әлегә уның законлы ире бит әле!\nБер аҙҙан иҙерәп йоҡлап китте Резеда, әммә оҙаҡ та ятманы, тирләп уянды. Бүлмә эсе дөм-ҡараңғы, исмаһам, ай ҙа юҡ. Сәғәт нисә икән? Эргәһендә бер ни белмәй мышнай-мышнай Илһам йоҡлай. Тимәк, ваҡыт һуң! Резеданың йөрәге дөп-дөп типте. Урамда шылҡ иткән дә тауыш юҡ, әйтерһең, тормош туҡтап ҡалған. Ул бит мунса яғырға тейеш ине! Дөрөҫөрәге, ҡәйнәһе. Яҡмай ҡуйһа? Яҡҡан хәлдә лә ишеген йоҙаҡлаһа? Сәйет төн уртаһында килеп ғауғалап, Резеданы таптырып йөрөһә? Унан булмаҫ тимә! Резеда торорға теләп, урынынан ҡалҡынды. Әммә кәүҙәһе бүрәнә кеүек, үҙен һис тыңламай. Башы ла, ҡом тултырып ҡуйылғандай, көс етмәҫлек ауыр. Ҡыбырларға ла хәле етмәйенсә, лып итеп урынына кире ауҙы. Күҙенә йәш эркелде. Артабан әллә йоҡланы, әллә юҡ, ошо ике арауыҡта Илһам һәм Сәйет менән һаташты.\nКүҙҙәрен асҡанда яҡтырғайны инде. Ҡояш уларҙың тәҙрәһенә боролған, тимәк, һыйырҙар көтөүгә күптән киткән. Резеда ҡорт саҡҡандай һикереп тороп ултырҙы. Ул бит йоҡлап ҡалған! Әҙәмдән оят! Ыныйыбикә апайҙарҙың һыйырҙары һауылдымы? Һауылғандыр, ҡәйнәһе уның уянғанын көтөп ятмағандыр... Килене тураһында нимә уйланы икән? Ә Сәйет? Резеда килде тип, үҙенең ундалығын һиҙҙереп ҡуйманымы? Уф... Ниңә атты был көн? Ниңә уянды? Ниңә мәңгелеккә күҙҙәрен йомманы шунда? Күрәһеләре бөтмәгән өсөнмө? Ҡатынҡай, ауыр итеп ыңғырашып, йөҙтүбән әйләнеп ятты. Нимә эшләргә? Ниндәй көс табып торорға? Өйҙә тынлыҡ. Ауыр тынлыҡ. Бүлмәнең, улай ғына түгел, тотош өйҙөң йәме юҡ, һыуыҡ, шомло, тын ҡыҫыла. Әйтерһең, кемдер үлгән. Хәйер, Резеда үҙе үлде түгелме ни? Карауатта тәне генә ята, йәне үлде. Шуға ла ҡыйын кеүек тойолалыр ул. Бүтәндәргә ғәҙәттәгесә таң аталыр, шул уҡ һауаны һулайҙарҙыр.\nУрамда мөңгөр-мөңгөр һөйләшәләр. Ниңә Илһам уның янына инеп тә сыҡмай? Хәлен белешмәй? Әй, юҡ та, инмәһен! Кәрәкмәй, бер кемде лә күргеһе килмәй Резеданың. Бына ошо яҫтыҡты ҡосаҡлап, ауырығанға һалышып тик ятасаҡ ул бөгөн карауатта. Сәйет тә теләһә ни эшләһен! Кискә Резеда бөтөнләй икенсе донъяға юлланасаҡ. Арыны ул барыһынан да. Ялҡты. Был мәхшәр бер ҡасан да бөтмәйәсәк, бәхетле булмаясаҡ барыбер Резеда. Иң һәйбәте – бер кемгә лә бәлә һалмай ғына китеү. Үҙ ваҡытында. Үҙе белеп.\nБына ҡәйнәһе өйгә инде. Ҡулын йыуҙы. Шалтыр-шолтор килеп бактан сәйнүккә һыу ҡойҙо. Кисә һыу индермәне Резеда. Ғәҙәттә кистән ташып ҡуя торғайны. Тиҙҙән сәйнүктең шыжлағаны ишетелде. Шкафтан әйберҙәр алып, сәй ултырта башланы. Илһам инде. Ҡулын йыуҙы. Тауыш-тын бөттө. Һөйләшмәйҙәр. Иртән өй эсе бигерәк тә гөрләп тора торғайны, ғәжәп, бөгөн ғүмерҙә булмағанса тын. Шулай ҙа, ниңә Илһам уның янына һаман инмәй? Резеда түҙемһеҙләнә башланы. Ҡулын йыуғас та хәлен белергә тейеш ине лә баһа? Кисә мунсаның ишеге бикле булғанға үс итеп, Сәйет эште боҙоп ҡуйғанмы әллә? Ул мотлаҡ килгән булырға тейеш. Сөнки ҡат-ҡат киҫәтте бит. Резеда бөгөн иртән бармағас, йәне көйөп берәй нәмә ҡылып та ҡуйырға мөмкин. Резеданы ҡурҡыу алды. Ҡабырғаһына әйләнеп ятты ла юрғанын башы аша бөркәнде. Ошолай ғына бөтөн булған проблемаларыңдан ҡасып ҡотолоп булһа икән?! Юрған аҫтында ла әлеге уйҙары тынғы бирмәне. Башы яңынан сеңкеп ауыртырға тотондо.\nКухняла ултырған иренең һәр ҡыланышын күҙ алдына килтереп, йөрәге һыҙланы. Инһен ине Резеда янына, әрләһен, сәсенән һөйрәтеп йөрөп туҡмаһын ине! Өнһөҙлөгө менән бәғерен өҙҙө ул ҡатынының. Билдәһеҙлектән дә ауырыраҡ нәмә юҡтыр!\nӨйҙәге тынлыҡты боҙоп, телефон шылтыраны. Уның тауышына терт итеп ҡалды. Кем булыр? Үс иткәндәй, оҙаҡ ҡына береһе лә алмай торҙо. Ниһайәт, ҡәйнәһенең “Эйе, тыңлайым” тигәне ишетелде. Теге башта өндәшмәйҙәр ине булһа кәрәк, бер һүҙҙе әллә нисә тапҡыр ҡабатлағандан һуң, йән асыуына трубканы һалып ҡуйҙы. Сәйет кенә булды был. Резеданы юғалтҡандыр. Юҡ, бармаясаҡ ул бөгөн. Резеда йән әрнеүен баҫыр өсөн, юрғанының осон бар көсөнә тешләп тартырға тотондо. Нимә булһа ла булыр, яҙмышын Хоҙай ҡулына тапшырып, тик ятасаҡ бына шулай.\nИлһамдың ауыр аҙымдары ишетелде. Был яҡҡа килә! Резеда тулҡынланыуҙан тын алырға ла онотто. Күкрәк тәңгәле әсетә башлағас ҡына ауыр итеп тын алды. Ни тиер? Резеданың үҙенә ни эшләргә? Ул йәһәт кенә тороп ултырҙы. Тубыҡтарын юрғаны менән ҡапланы. Әйтерһең, юрған уның һаҡсыһы, ул булғанда Резедаға ҡурҡыныс янамай. Килеп ингәс тә, Илһам күҙҙәрен иҙәнгә йүнәлтте. Ҡатынының ялбарыулы, меҫкен ҡарашын күтәрә алманы. Бер ни өндәшмәй кейем шкафын асты, аҫҡы тартмаһын алға һөйрәп сығарҙы ла нимәлер эҙләй башланы. Үҙе һыу уртлағандай, ләм-мим.\n– Илһам, берәй нәмә булдымы әллә? – Резеда ипләп кенә өндәште, бер нәмә лә белмәгәнгә ҡалышты.\nИлһам, эҙләнеүенән туҡтап, ялп итеп кәләшенә әйләнде. Бер ни аңлатмаған, мәғәнәһеҙ ҡарашы менән тексәйеп торғандан һуң:\n– Уны мин һинән һорарға тейеш, – тине лә, яңынан үҙ эшенә тотондо. Бер төн эсендә ни тиклем үҙгәреш! Кисә генә кәләшен яҡлашыр өсөн дошманына ҡыйғыр бөркөттәй ташланырға әҙер үткер ҡарашлы, етеҙ, дәрте ташып торған ире ҡартайып киткәндәй. Ҡыланыштары, үҙен тотошо бабайҙарға оҡшап ҡалған.\n– Нимәне, Илһам? Бәлки, аңлатырһың?\nУның һүҙҙәрен, әйтерһең, ишетмәй ҙә. Резеданы бар тип тә белмәй. Шулай уҡ барыһы ла бөттөмө икән ни? Ғәфү итмәҫме?\nКәрәкле әйберен тапҡас, Илһам сыға башланы. Резеда түҙмәне, иҙәнгә һеләүһен етеҙлеге менән һикереп төштө лә, иренең аяғынан ҡосаҡлап, иҙәнгә йығылды.\n– Илһам, өндәшмәй-нитмәй сығып китмә улай. Зинһар! Миңә былай ҙа ауыр!\nИлһам иҙәндә ултырған ҡатынына нәфрәт менән ҡараны. Резеданың ҡулдарынан арынырға тырышып, аяғын һелкте. Әммә Резеда ныҡ тотҡайны, тиҙ генә ебәрергә теләмәне.\n– Һөйләш минең менән... Зинһар.\n– Һине... һине күргем дә килмәй! Ебәр.\n– Юҡ! – Резеда уның һайын Илһамдың аяҡтарына сат йәбеште.\n– Һин тыңларға тейешһең. Хәҙер барыһын да аңлатам һиңә.\n– Аңлаттылар инде, ыҙаламаһаң да була! Бөтөн ауыл һөйләгәндә нимәгә ваҡыт әрәм итергә?\nБер аҙға албырғап ҡалған Резеданың ҡулдары бушауын тойоп, аяғын ҡапыл тартып алды. Резеда кәүҙәһен тота алмай, артына йығылды. Шунан файҙаланып, Илһам шәп-шәп атлап сығып китте. Әлбиттә, ҡатын-ҡыҙға бер генә тапҡыр ҙа ҡул күтәргәне юҡ, әммә енәйәттәр тап ошондай мәлдә ҡылыналыр, күрәһең. Илһам йөрәгенең дарҫлап тибеүен, мейеһенә ҡан йүгереүен тойҙо, үҙенән-үҙе йоҙроҡтары төйнәлде. Ҡыҙып китмәҫ өсөн гаражына инде, машинаһын тоҡандырҙы. Бер аҙҙан өйҙәгеләр машина тауышын ғына ишетеп ҡалды. Миңзифа апай артынан йүгереп сыҡһа ла, өлгөрмәне. Илһамдың туҡтарға ла, ҡайҙа киткәнен белдерергә лә теләге юҡ ине. Сөнки әлегә үҙе лә белмәне. Уға тынысланырға, үҙ хәленә ҡайтырға кәрәк, ә өйҙә был мөмкин түгел. Резедаһы янында саҡта башына йүнле генә уй килмәйәсәк. Ә уның алдына артабанғы тормошон хәл итеү мәсьәләһе килеп баҫты. 30 йәшенә етеп тәүге тапҡыр ғашиҡ булғайны бит ул! Ә уныһы торғаны менән бер йылан булып сыҡты. Уйнаш итә-итә ирҙәрҙе арбау серенә өйрәнеп бөткәндер инде. Ә Динә? Ниңә ул мыҫҡыл итте Илһамды? Яҡшы мөнәсәбәттә инеләр бит һуң. Килешмәһәләр, берәй нәмәне бүлешә алмаһалар, үс ала, тип әйтер инең. Ә былай... Юҡ, йәшәй алмаясаҡ ул кәләше менән. Күҙ алдынан Илһамға тиклемге ирҙәре китмәйәсәк. Нисәү булды икән улар? Көнөнә берәү генә лә түгелдер бит инде. Көн һайын яңы, яңы, яңы... Илһамдың асыуҙан күҙ алдары ҡараңғылана башлағас, машинаһын туҡтатырға мәжбүр булды.\nБашын руленә терәне лә, күҙҙәрен йомоп, өнһөҙ ҡалды. Күҙ алдында Резедаһының инәлеүле йөҙө. Кеше шул тиклем дә ике йөҙлө була ала икән дә! Ҡапыл эске бер тауыш: “Бәлки, ул дөрөҫтө әйтәлер, һин бит тыңламаның…” – тигәндәй булды. Илһам хатта башын ҡалҡытып, тирә-яғына ҡаранып алды, ысынлап та берәйһе өндәштеме әллә? Юҡ! Юха ул, юха! Өйрәнеп бөткән… Илһам, кәләше менән һөйләшмәгәнгә бер секундтай ғына үкенгәндәй итһә лә, йөрәге я\nШул ваҡыт телефоны шылтыраны. Ынйыбикә апаһы!\n– Эйе, тыңлайым, һөйлә, – тине ул ҡоро ғына.\n– Иркәм, миңә һин, һинең ярҙамың кәрәк. Тиҙ генә килеп етә алмайһыңмы? – Тауышы төшөнкө, ышанысһыҙ сыҡты. – Бер кемгә лә бер нәмә лә өндәшмә, барыһын да үҙең килгәс аңлатырмын...\nИлһам машинаһын тиҙ генә оло юлға борҙо ла баш ҡала яғына елдерҙе.\nРезеда күпме ятҡандыр иҙәндә, иҫләмәй. Ни илай алманы ул, ни көлә алманы, һыны ҡатҡан килеш бер нөктәгә төбәлеп тик ятты. Донъя һүнде уның өсөн. Илһамһыҙ тормошоноң йәме юҡ.\nҠәйнәһенең ҡыштыр-ҡыштыр нимәләрҙер эшләгәне, бүлмә буйлап йөрөгәне ишетелә, әммә юрамал ғына булһа ла Резеда ятҡан бүлмәнең ишеген асып та ҡарамай. Кисә генә нимә алып, нимә бирергә белмәй ине, бөгөн... Йөрәкте өҙөп тағы телефон шылтыраны. Быныһында ҡәйнәһе шунда уҡ алды: “Эйе, тыңлайым”. Теге башта нимә тигәндәрҙер, Миңзифа трубканы тотоп Резеда янына килеп инде.\n– Мә! Һөйәркәң!\nТауышында ни тиклем нәфрәт! Туғанын үлтергәнме ни Резеда. Телефонды алды ла, бер ни өндәшмәй, кире һалды. Сәйетте, мөмкин булһа, өҙгөсләп ташларға әҙер ине ул. Талапсан тауыш менән телефон яңынан шылтыраны. Резеда йәнә һүндерҙе.\n– Ниңә һөйләшмәйһең? Мин ҡамасаулайыммы әллә? – Резеданың ҡыланышы Миңзифаның йәнен генә көйҙөрҙө.\n– Һөйләшкем килмәй.\n– Эй, килен, килен! Мин бит һине өйөбөҙгә үҙемдең ҡыҙым кеүек ҡабул иткәйнем... – Миңзифа карауатҡа килеп ултырҙы ла, сеңләп илап ебәрҙе. Ул да күкрәгенә төйөн булып төйнәлгән йәшен нисек тышҡа сығарырға белмәйенсә йөрөй ине. – Ниңә улымды бәхетһеҙ иттең? Ни ғәйебе бар ине һуң уның? Әллә фәхишә икәнеңде береһе лә белмәҫ тип өмөтләнгәйнеңме? Ҡырын эш ҡырҡ йылдан һуң да беленә ул. Бер ваҡытта ла көнөнә ҡырҡ ир аҫтына ятҡан фәхишә киленем булыр тип уйламағайным. Эй, аллам, ниндәй гонаһтарым өсөн язалайһың икән?\nАһ, көнөнә ҡырҡ ир аҫтына... Сәйет шулай һөйләнеме икән ни? Вәт хайуан!\n– Кем һөйләне һеҙгә уларҙың барыһын да?\n– Кем ауыҙынан ишеткәнде кем генә иҫләһен инде! Бөтөн ауылға рисуай булдыҡ. Бөтөнөһөнөң телендә хәҙер беҙ генә.\nҠәйнәһенә яуап итеп ни әйтергә белмәне Резеда. Аҡланып та ни тиһен? Уларҙың һүҙендә хаҡлыҡ бар – нимә генә тиһәң дә, теләк менәнме, түгелме, фәхишәлек менән шөғөлләнде, Сәйеттең ҡәҙерле ҡунаҡтарының күңелен күрҙе.\n– Ҡәйнәм... – Резеда нимәлер аңлатырға тип ауыҙын асҡайны, ҡәйнәһе уҫал итеп:\n– Өндәшмә, исмаһам! – тип ауыҙын япты. – Оялыр инең әҙерәк! Бына нимә, һин артабан был өйҙә ҡала алмайһың. Быны үҙең дә аңлап тораһыңдыр. Һөйәркәң дә тынғы бирмәй ана. Улай, ир менән дә, һөйәркәң менән дә рәхәт кенә йәшәп булмай ул.\n– Һөйәркәм түгел ул минең!\n– Ышанмайым. Кисә лә, Динәгә барам тигән булып, йөрөп итеп ҡайттың түгелме? Етмәһә ниндәйерәк спектакль уйнаның! Көлөргә кешеһе генә юҡ ине. Илһам ҡайтҡансы сығып кит! Бер минут та тотҡом килмәй фәхишәне үҙ өйөмдә! Ярай әле Ынйыбикә күҙҙе асты. Былай булһа, ҡуйыныбыҙҙа һаман йылан эйәләтеп ятыр инек, үҙебеҙҙән үҙебеҙ көлдөрөп!\nЫнйыбикә тиме? Тимәк, ел Өфөнән иҫә булып сыға? Уға Сәмиғулла йә Сәйет барыһын да һөйләгәндер инде? Нисек был турала уйламаған! Ынйыбикә апайҙың ире бик яҡшы белә бит Резеданы! Ниндәйҙер проблеманы яйлар өсөн Сәйет Резеданы Сәмиғулланың ҡуйынына ла һалғайны. Ах, хайуан! Ә Ынйыбикә апай? Ул ниңә таратҡан был хәбәрҙе? Ҡайтҡас аңлашырҙар ине әле. Резеда туйҙа Илһамы һөйөүенең билдәһе тип бүләк иткән балдағын бер систе, бер кейҙе. Бынан ары уны йөрөтөргә хаҡы юҡ. Тимәк, ҡалдырырға тейеш. Ҙур ауырлыҡ менән балдағын тәҙрә төбөнә һалды. Илап танһығы ҡанғас, юл сумкаһын сығарып ултыртты. Шкафты асып, кейемдәрен алып карауатҡа ырғытты. Әйберҙәре күп түгел уның, бөкләп хитланманы, йомарлап-йомарлап тыҡты ла, сумкаһын ҡосаҡлап, уйға ҡалды. Инде ҡайҙа барырға? Сәйеткәме? Юҡ! Һәм тағы ла берҙе юҡ! Үлтерһә, үлтерһен, әммә уға боролоп та ҡарамаясаҡ. Динәгә барырмы? Былай ҙа башына бәлә һалды бит инде. Хәҙер инде ҡәйнәләренә түгел, уға ла бармаҡ менән төртөп күрһәтәсәктәр, сөнки Динәнең таныштырғанын бөтәһе лә белә. Ауылға ҡайтырғамы? Әсә-атаһының яраһына тоҙ һалырғамы? Өфөлә, аяғы тартмаһа ла, фатиры бар бит әле уның. Шунда ҡайтырғамы? Үҙен берәй нисек аҫрар әле. Шәп һөнәре бар бит – фәхишә. Резеда әсе көлөмһөрәне. Ни эшләргә белмәй, башын тотоп яңынан карауатына ауҙы.\nМиңзифа үҙен ҡайҙа ҡуйырға белмәне был мәлдә. Үҙенән дә бигерәк алданған улын күҙ алдына килтереп ғазапланды әсә. Һайланған һаҙға бата, тиҙәр, үҙ мәлендә кәләш алып ҡал, тип күпме тылҡыны уға Миңзифа, юҡ, тыңламаны. Әсә кеше насарлыҡ теләп әйтәме ни? Күпме бынамын тигән ҡыҙҙар димләп ҡараны. Бынау фәхишәне көткәндер инде. Үҙ башына. Резедаһы ла... Килен булып төшкәс тә ҡайһылай фәрештә булып ҡыланды. Бөтөн күрше-тирәнең хушын алды. Хәҙер күҙен дә астырмай көлөрҙәр инде Миңзифанан. Ҡылт итеп иҫенә Динә килене төштө. Ул таныштырҙы бит йәштәрҙе! Шул тиклем мыҫҡыл итмәһә! Иң яҡын әхирәтем тине бит әле етмәһә. Үпкә һүҙҙәрен әйтмәйенсә тыныслана алмаясаҡ ул. Аңҡы-тиңке йөрөй торғас, түҙмәне, Динәнең номерын йыйҙы.\n– Алло, Динә, һаумы!\n– Әй, Миңзифа апай! Һаумы! Ни хәлдәрҙә генә йәшәп ятаһығыҙ?\n– Һинең фатихаң менән бик шәп, килен! Һинән ундай бүләкте көтмәгәйнем! – Һүҙҙәрен өҙөп-өҙөп, үпкә менән әйтте.\n– Ниңә улай тиһең, Миңзифа апай?\n– Ниңә, бик шәп килен алып бирҙең бит улыма! Бына хәҙер ҡайҙа ҡуйырға ла белмәй ултырабыҙ!\n– Берәй нәмә булдымы әллә? – Динә һағайҙы. – Резеда ни хәлдә һуң? Килгәне лә юҡ, үҙем дә барып сығырға ваҡыт таба алмайым.\n– Кисә көнө буйы һиндә йөрөп ҡайтты бит!\n– Кисә? Резеда беҙгә килмәнесе. Ниңә кинәйә менән һөйләйһең? – Динәнең тауышы борсолоп сыҡты.\n– Фәхишәңде кейәүле иттең дә, хәҙер белмәмешкә һалышаһыңмы?\n– Ниндәй фәхишә? Нимәне белмәйем?\n– Әхирәтеңдең фәхишә икәнен белмәй ҙә инеңме әллә?\n– Нисек? – Динә тамам аптыранды. Миңзифаның һүҙҙәре мейеһенә һыйманы. – Резеданы әйтәһеңме?\n– Рәхмәт шундай бүләгеңә!\n– Туҡта, Миңзифа апай, мин бер нәмә лә аңламайым. Яйлап, аныҡ итеп һөйлә әле!\n– Нимәһен һөйләп тораһың, ана, кил дә тыңла, бөтә ауыл тик беҙҙе генә һөйләй. Резедаң, иң яҡын, иң һәйбәт әхирәтең фәхишә булып сыҡты бит!\n– Кем әйтә улай тип? Һәр бер ләститкә ышана башлаһаң! Резедаға мин үҙемә ышанған кеүек ышанам. Хәҙер һеҙгә барам, шунда һөйләшербеҙ!\nИшеткән хәбәренән шаңҡыған Динә, телефон трубкаһын һалғас, бер килке иҫәңгерәп ултырҙы. Унан һикереп торҙо ла кейемен алыштыра башланы: өйҙә нисек тыныс ҡына ултырмаҡ кәрәк? Был хәбәрҙең ялған булыуына иманы камил уның. Ниндәйҙер аңлашылмаусанлыҡ килеп сыҡҡандыр. Резеданы бәләкәй саҡтан белә, бергә уйнап үҫтеләр... – юҡ, булыуы мөмкин түгел. Класта ла иң тәртипле, иң яҡшы уҡыған ҡыҙ ул булды. Егеттәр менән дә йүнләп дуҫлашманы. Хатта кемдер оҡшай тигәнен дә ишеткәне булманы. Һәр ваҡыт баҫалҡы, ябай, ыҡсым. Юҡ, берәйһе шаяртып һөйләгәндер ҙә, таралғандыр хәбәр. Ауылда ни шулай бит, аптырарға түгел.\nИке ауыл араһын ҡыҙыулыҡ менән һә тигәнсе үтте, арыуын да тойманы. Тиҙерәк барып еткеһе, һорауҙы асыҡлағыһы килде.\nУл урамға килеп ингәндә Миңзифа, саңланып ятмаһын тип, тупһаһын йыуып йөрөй ине. Ауыҙ эсенән нимәлер мөңгөрләй.\n– Һаумы, Миңзифа апай!\nДинәнең тауышын ишетеүгә һыулы сепрәген тотҡан килеш яйлап ҡына күтәрелде, буш ҡулы менән яулыҡ эсенән килеп сыҡҡан сәстәрен тығыштырҙы, унан, һынарға теләгәндәй, үткер күҙҙәре менән Динәгә төбәлде. Миңзифаның сәнскеле ҡарашынан уңайһыҙ булып китте, хатта бер ни ваҡытҡа үҙен ғәйепле тойҙо. Ошолай текләп торғандан һуң, теләр-теләмәҫ кенә алды Динәнең һаулығын.\n– Һаубыҙ. – Шул тиклем ҡоро, яһалма итеп әйтте, әйтерһең, Динәне бөтөнләй белмәй, әйтерһең, юл һорарға ингән бер юлсы ғына.\n– Һинең менән бая һөйләшкәндән һуң күңелем урынынан ысҡынды. Нимә булды, Миңзифа апай?\n– Кемдән-кемдән, һинән бындайҙы көтмәгәйнем, килен. Ҡарап тороуға былай әҙәмсә генәһең, шикелле.\nМиңзифа баҡса буйындағы эскәмйәгә барып ултырҙы. Һүҙен нимәнән башларға белмәй аптыранды.\n– Резеда ҡайҙа?\nКилененең исемен ишеткәс, ҡапыл тоҡанды.\n– Резеда тиһеңме? Ана, өйҙә ята! Ҡыуҙым мин уны!\n– Ниңә? – Динәнең аптырауҙан күҙҙәре шарҙай булып асылды.\n– Һин бит улыма фәхишәне димләгәнһең! Илһамға бара ул, тинеңме ни? – шулай тине лә, сеңләп илап ебәрҙе. – Кешенән оят бит...\n– Кем һөйләне һиңә ундай хәбәрҙе?\n– Алдаҡ түгел, кемгәлер Ынйыбикә һөйләгән. Уның ире бик яҡшы белә булып сыҡты әхирәтеңде. – Килен тип әйтергә теле әйләнмәне Миңзифаның. – Дөрөҫөрәге, әхирәтеңдең шәхсән үҙе менән түгел, ә уның сутенеры менән! Ынйыбикә был турала ишеткәс, аһ иткән. Улымды бәхетһеҙ генә иттең, килен. Бар, ҡайҙан алып килгәнһең, шунда алып кит! Күҙемә күренмәһен!\n– Мин белмәгәйнем... Әллә нисек... ышанғы килмәй барыбер. Резеданың үҙенән һораштығыҙмы һуң барыһын да? Ул нимә ти?\n– Нимә тиһен? Эйе, мин фәхишә, тип ултырмай инде ауыҙ асып. Ундай кеше оят тигән нәмәне белә тиһеңме? Белһә, ошонда килеп тә ултырмаҫ ине. Шулай түгелме ни?\n– Ә Илһам?\n– Уға бөтөнләй шок булды. Әле ана, машинаһына ултырҙы ла сығып китте. Үҙе менән бер-бер хәл генә ҡылып ҡуймаһын инде, эй аллам! – Миңзифа йәшләнгән күҙҙәрен һөрттө. – Шул тиклем яратҡайны бит әхирәтеңде. Ҡулында ғына йөрөттө. Һәм килеп, бына һиңә мә!\n– Резеданың үҙе менән һөйләшәйем әле. Барыбер ышана алмайым.\nДинә аңҡы-тиңке булып килеп ингәндә Резеда карауатында ята ине әле. Ишек асылғанын, кемдеңдер ингәнен ишетһә лә, әйләнеп ҡараманы, нисек ятҡан, шулай ҡалды, әйтерһең уны тимер сымдар менән ҡоршап һалып ҡуйғандар.\n– Резеда, был мин, Динә! – Динә карауат ситенә килеп ултырҙы, әхирәтенә йәлләп ҡараны. Берәйһе фәхишәлектә ғәйепләһә, уға ла ҡыйын булыр ине, шуға күрә хәленә инергә, аңларға тырышты.\n– Ауырыйһыңмы әллә?\n– Зинһар, сығып кит! – Тамаҡ төбө менән, ҡаты итеп әйтте был һүҙҙәрҙе Резеда, хатта үҙенең тауышын үҙе таныманы. – Береһен дә күргем килмәй! Барығыҙ ҙа ялҡыттығыҙ!\n– Мин һинең менән һөйләшергә генә тип ингәйнем...\nРезеда башын күтәрҙе лә, күҙҙәрен зәһәр йылтыратып, йән көсөнә аҡырҙы:\n– Башҡортса әйткәнде аңламайһыңмы әллә? Улайһа русса ҡабатлайым: пошла вон!\nЙоҡо бүлмәһендәге шау-шыуҙы ишетеп, Миңзифа йүгереп килеп инде.\n– Ә һин нимә аҡшайып ҡарап тораһың? – тип аҡырҙы ишек төбөндә туҡтап ҡалған ҡәйнәһенә лә үҙен-үҙе белештермәйенсә. – Нимә, фәхишә ҡарарға индегеҙме? Бына ошондай, минең кеүек була улар! Ҡарағыҙ, күрегеҙ! – Шарҡылдап көлөп карауатына менеп баҫты, халатының замогын тартып, итәген йәйеп ебәрҙе.\n– Иҫәрләнгән был! Аллам һаҡлаһын, тфү-тфү, ташҡа үлсәйем, – тип ҡәйнәһе теленә килгән беренсе һүҙҙәрҙе теҙҙе.\n– Резеда, аҡылыңа кил, нимә эшләйһең ул? – Динә уға бара башланы. Карауатта баҫып торған Резеда аяғын өҫкә күтәреп тибергә ынтылды. Әхирәте янтайып ҡалды.\n– Сығып китегеҙ! Күҙемә күренмәгеҙ!\nРезеда аҡылдан шашҡан кеүек ҡысҡырыуын белде. Уға ҡарауы ҡурҡыныс ине: бер төн эсендә күҙ төптәре ҡарайып сыҡҡайны, былай ҙа ябыҡ йөҙө нығыраҡ һурылды, һарғайып китте. Шешмәкләнгән күҙҙәре битен тағы ла йәмһеҙерәк итеп күрһәтә. Сәсе-башы туҙған. Аңғармай ҙа ҡалдылар, ҡапыл ғына эйелеп яҫтығын алды ла, аптырашып баҫып торған ҡәйнәһе менән әхирәтенә бәрҙе. Яҫтыҡ уларға теймәне, үпкәләгәндәй йәмшәйеп, ишек төбөнә барып ятты.\nМиңзифа менән Динәгә сығыуҙан башҡа сара ҡалманы. Икеһе лә ни тиергә, нимәгә юрарға белмәне. Әхирәтенең ҡылығы өсөн Динәгә уңайһыҙ ине.\n– Әллә нимә булған ул уға... – тип аптыранды.\n– Ярай, килен, туҙыныр-туҙыныр ҙа, тымыр. Уныңса килеп сыҡмағанға ене ҡоторалыр. Һәйбәт кенә килеп урынлашып алғайны бит. Йә Хоҙай, күрәһеләребеҙ бар икән!..\nТелефон шылтыраны. Икеһе лә бер-береһенә ҡарашып ҡатты.\n– Килен, һин һөйләш әле, был, моғайын, Резеданың һөйәркәһелер. Иртәнән бирле шылтырата инде. Минең тауышты ишетә лә, өндәшмәй.\n– Алло! – Динә һүҙен әйтеп бөтмәне, теге баштан асыулы ир тауышы яңғыраны:\n– Туңбаш! Һин ҡайҙа йөрөйһөң? Күпме көтөргә була? Ҡасан киләһең?\nДинә аптырашынан асҡан ауыҙын ябырға ла онотто. Миңзифа телефонға инерҙәй булып тыңларға маташты. Эстән генә: “Ыстағафирулла, ташҡа үлсәйем, хоҙайым күрһәтмәһен...” тип бышылданы.\n– Туҡтағыҙ әле, һеҙгә кем кәрәк? Ниңә аҡыраһығыҙ улай? – Динә ярһыған ирҙе туҡтатырға, аңын-тоңон белергә ашыҡты. Икенсе кешенең тауышын ишеткәс, Сәйет тә шып туҡтаны. Әммә оҙаҡҡа түгел, шунда уҡ түҙемһеҙләнеп:\n– Резеда кәрәк миңә, Резеда! – тип ҡысҡырҙы. – Саҡырығыҙ әле тиҙ генә!\n– Ә нимәгә кәрәк һуң ул һеҙгә? Һеҙ кем булаһығыҙ? – Динә төпсөнөүен белде.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №37, 16 - 22 сентябрь, 2017 - Информационные страницы\n№37, 16 - 22 сентябрь, 2017\nТЕЛЕН ЯРАТЫРҒА ӨЙРӘТТЕ\nБашҡорт теле - минең әсә телем, уны мин бишектән ишетеп, белеп, яратып, һөйләшеп үҫтем. Хәҙерге йәштәр, урыҫ милләтле кеше нисек башҡорт телендә һөйләшеп үҫкән ул, тип аптырар ҙа кеүек. Дөрөҫөн әйткәндә, минең башҡорт әсәйемдең телен дә, урыҫ атайымдың телен дә берҙәй хөрмәт итеп, ике телде лә яҡшы белеп үҫеүем атайымдың ҡаҙанышы. Ул үҙе башҡорттарҙы, башҡорт мәҙәниәтен бик ныҡ хөрмәт иткән кеше булараҡ, әсәйемә: "Балаларҙың теле башҡорт телендә асылһын, рус телен һуңынан да өйрәнерҙәр", - тип, беҙгә әсә телендә һөйләшеү мөмкинлеген биргән. Ҡала балаһы булһам да, өйҙә гел башҡортса һөйләшеп үҫтем, атайым да телде беҙҙең менән бергә өйрәнде. Өләсәйем килһә, ул русса белмәгәс, гел башҡорт телендә аралаша торғайныҡ. Шуға ла башҡорт телен өйрәтеп, башҡорт мәҙәниәте донъяһына ылыҡтырып, уға һөйөү тәрбиәләп үҫтергән атай-әсәйемә бик рәхмәтлемен.\nИР УҠЫТЫУСЫЛАРҘЫ ДИНОЗАВРҘАРҒА ТИҢЛӘМӘЙЕКСЕ ӘЛЕ\nУҡытыусы ҡатын-ҡыҙ, нисек кенә яҡшы уҡытмаһын, малайҙар өсөн өлгө була алмай. Ир-егеттәргә генә хас булған сифаттарҙы тик ир кеше генә тәрбиәләй аласаҡ, бының өсөн уларҙың тәбиғи мөмкинлектәре бар.\nбашҡортостан автономияһына - 100 йыл\nАТ - МИНЕҢ ӨСӨН МАЛ ТҮГЕЛ, УЛ ДУҪ, ҒАИЛӘ АҒЗАҺЫ, КОЛЛЕГА\nБаштан уҡ асыҡлап китәйек: ат минең өсөн мал түгел. Мин уны кәрәк ваҡытта тотоноп, кәрәкмәгән саҡта ҡырға ҡыуып ҡына ебәрә торған итеп ҡабул итмәйем. Мин уның менән бергә эшләйем. Унһыҙ минең эшем һан түгел.\n"ТУҒАНЛЫҠ" ФЕСТИВАЛЕНЕҢ БӘЙГЕ ТҮГЕЛ, БЕРҘӘМЛЕК РУХЫНДА ҮТЕҮЕ ҠИММӘТ\nБыуаттар буйына формалашҡан әхлаҡи-рухи ҡиммәттәр шик аҫтына ҡуйылғанда үҙеңдең кешелек дәрәжәңде һаҡлап ҡалырға һәм үҙеңә хыянат итмәҫкә саҡырған был пьеса бөгөнгө көн күҙлегенән бик әһәмиәтле.\nРӘИС ВӘҒИЗОВ ЙЫРЛАЙ!\nУны тамашасы "Яратам", "Юлдар саҡыра", "Өсөнсө көн тоташ ҡар яуа", "Һиңә барам", "Үҙ яғыма ҡайтһам" йырҙары аша яҡшы белә. Үҙенсәлекле моң эйәһе, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Рәис ВӘҒИЗОВ көҙ миҙгелендә 75 йәшлек юбилейын ҡаршылай.


Мәктәп кафеһы - хыялмы әллә ысынбарлыҡмы\nМәктәп кафеһы... Уның тураһында уйлау ғына ла күңел уйнатҡыс иҫтәлектәр уята. Айырыуса беҙҙе нисек "һыйлауҙары" иҫкә төшһә... Меню "иҫ киткес" - манный бутҡаһына ҡушып тоҙл о ҡыяр биреүҙәре лә ихтимал, эсергә иһә - кефир. Оҡшаймы һеҙгә ошондай меню Бындай "бай фантазиялы" төшкө аштан һуң ашҡаҙан байтаҡ ваҡыт нормаға килә алмай, минең гастрит ауырыуына дусар булыуым да мәктәп йылдарына тура килә.\nТуҡландырыу сифаты - айырым тема. Мәктәп уҡыусыларын\nтәмле итеп ашатыумы! Уның булыуы ла мөмкин түгел! Ғәҙәттә\nашамлыҡтарҙан беҙҙең өҫтәлдә икмәк һәм сәй йәки компот була\nторғайны, аш йәки бутҡа һалынған тәрилкәләр шунда уҡ ситкә\nэтелеп ҡуйыла. Мәктәп поварҙары кем өсөн әҙерләгән һуң, тиг ән һорау тыуа. Һәм мәктәп ашханаларында матур итеп биҙәлгән төшкө аш тураһында һүҙ ҙә булыуы мөмкин түгел. Төҫөн аныҡ ҡына әйтеп булмаған өйрә бер ҙә аппетит уятмай, киреһенсә, ашау теләген бөтөнләй юҡҡа сығара.\nБыл хәл күп йылдар элек тә шулай ине, әле лә дауам итә. Б өгөн бер баланың туҡланыуына дәүләт ... алты һум бүлгәндә хә л нисек итеп үҙгәрһен һуң!\nСтатистика күрһәтеүенсә, рәсәйлеләрҙең күпселеге нәҡ мәкт әп йылдарында ашҡаҙан - эсәк трактына бәйле проблемаларға дусар була. Әммә яҡын арала был хәл үҙгәрергә тейеш. Мәктәп балаларын туҡландырыуҙы ойоштороу ошо көндәрҙә Өфөлә үткән у лтырышта Рәсәй ҡалалары берләшмәһенең "Ҡулланыусылар баҙары" секцияһында тикшерелде. Унда Рәсәйҙең 30 төбәгенән килгән вәкилдәр ҡатнашты.\n- Бөгөн Рәсәйҙәге балаларҙың һәр өсөнсөһө ашҡаҙан - эсәк ауырыуҙарынан яфалана, мәктәптә туҡландырыуҙың дөрөҫ\nойошторолмауы милли проблемаға әйләнде, - ти РФ Иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрлығы эргәһендәге Сауҙа һәм көнкүреш хеҙмәтләндереүе буйынса эксперт советы ағзаһы Виктор Контеев .\n- Беҙҙең балалар тейешлесә туҡланырға хоҡуҡлы, мәктәптәрҙ ә кафелар, швед өҫтәлдәре, фаст - вудтар булырға тейеш.\nУның һүҙҙәренә ҡарағанда, мәктәп ашханаларында әҙерләнгән\nашамлыҡтың сифатына ҙур иғтибар бирелергә тейеш. Ә быға бары тик технология ҡорамалдарын яңыртҡан һәм юғары квалификациялы кадрҙар менән тәьмин иткән осраҡта ғына ирешергә мөмкин. Был шаҡтай аҡса талап итә. Ә уны ҡайҙан алырға\nВиктор Владимирович был хыялды бойомға ашырыу өсөн мәсьәләне хәл итеүҙә властың яуаплылығын билдәләүсе маҡсатлы федераль закон кәрәк, тип иҫәпләй. Һәм ошо закон нигеҙендә урындарҙа барлыҡҡа килгән проблемаларҙы хәл итеүе еңелерәккә тура киләсәк.\nҺеҙҙе ҡыуандырырға ашығабыҙ, боҙ урынынан ҡуҙғалды тип әйтергә мөмкин: тиҙҙән - 13 апрелдә РФ Иҡтисади үҫеш һәм сауҙа министрлығы эргәһендәге Сауҙа һәм көнкүреш хеҙмәтләндереүе буйынса эксперт советы тәҡдиме буйынса был һорау Дәүләт Думаһында "түңәрәк өҫтәл" артында тикшереләсәк.


Шағир һәм журналист Венер Йәнбәков яҡты донъянан китте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nШағир һәм журналист Венер Йәнбәков яҡты донъянан китте\n19:59, 28 ноября 2014 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 28 ноябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Алик Шакиров/.\nБашҡортостан әҙәбиәте һәм журналистикаһы ҙур юғалтыу кисерҙе – 77-се йәшендә республикала билдәле шағир һәм журналист Венер Әхмәт улы Йәнбәков вафат булды. Был ҡайғылы хәбәрҙе «Башинформ» агентлығына Венер Йәнбәковтың ағаһы, шулай уҡ шағир һәм журналист Рәмил Йәнбәков еткерҙе.\nВенер Йәнбәков 1938 йылдың 14 сентябрендә Күгәрсен районының Дауыт-Ҡайып ауылында тыуған. Совет осоронда оҙаҡ йылдар «Башҡортостан пионеры» балалар журналында эшләй, һуңынан «Совет Башҡортостаны» (хәҙерге «Башҡортостан») гәзитендә, «Аманат» журналында. Журналистика менән бер рәттән Венер Йәнбәков әҙәби эшмәкәрлек менән әүҙем шөғөлләнә, хикәйәләр, шиғырҙар яҙа, ул бер нисә шиғырҙар йыйынтығы авторы.\nХеҙмәттәшебеҙ тураһында яҡты иҫтәлек йөрәктәребеҙҙә мәңге һаҡланыр.\n«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы мәрхүмдең туғандарының һәм яҡындарының ауыр ҡайғыһын уртаҡлаша.\nВенер Йәнбәков үҙенең бәләкәй ватанында, Күгәрсен районында ерләнәсәк.


30 июлдә Өфөнөң Еңеү паркында «Десантсылар быуыны берлеге» һәйкәлен асыу тантанаһы уҙҙы.\nТантанала РФ Дәүләт Думаһының Оборона комитеты рәйесе, Рәсәй Геройы, генерал-полковник Владимир Шаманов, Башҡортостан Республикаһы Башлығы Хакамиәте рәйесе Александр Сидякин, БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Сәғитов Ирек, Өфө ҡалаһы Хакимиәте башлығы Сергей Греков һәм башҡа хөрмәтле ҡунаҡтар ҡатнашты.\n– Һауа-десант ғәскәрҙәре һәр ваҡыт алғы сафта, уларға ҡыйыулыҡ талап иткән иң ҡатмарлы бурыстар йөкмәтелә. Зәңгәр береттар һәр саҡ алғы һыҙыҡта. Һауа-десант ғәскәрҙәре һәр саҡ үҙенең традициялары менән дан тотто. Был традицияларҙы Рәсәй йәмғиәтендә генә түгел, илебеҙҙән ситтә лә хөрмәт итәләр. Ошо һәйкәл — һауа-десант ғәскәрҙәренең батырлығына хөрмәт күрһәтеү. Республика етәксеһе исеменән Һауа-десант ғәскәрҙәре көнө алдынан һеҙҙе ошо күркәм байрам менән ҡотлайым, – тип сәләмләне ҡунаҡтарҙы Александр Сидякин.\n13 метр бейеклектәге монумент десантсылар инициативаһы буйынса эшләнгән. Ул хәтер, быуындар бәйләнеше күперен булдырырған, халыҡтың хөрмәтен, Ватанды һаҡлаусыларҙың батырлығын һәм ныҡлығын символлаштырған һәйкәл.\nУл десантсыларҙың дүрт образын ғәҙәтләндерә: «Фронтовик», «Яугир-интернационалист», «Заманса яугир-десантник» һәм «2021 йылдан малай». Десантсыларҙың өс фигураһы композицияһын һауа-десант ғәскәрҙәренең эмблемаһы менән байраҡ тамамлай. Һәйкәлде десанттың хәрби машинаһы - БМД-3 тулыландыра.\nШулай уҡ сара сиктәрендә десантсылар батырлығы иҫтәлегенә 2055 йылда асылырға тейешле мөрәжәғәт менән ваҡыт капсулаһы һалынды.\nҺуңынан ҡатнашыусылар Мәңгелек утка, Александр Матросов, Миңнеғәли Ғөбәйҙуллин һәйкәленә сәсәктәр һалдылар һәм һәләк булған яугирҙарҙы бер минутлыҡ тынлыҡ менән иҫкә алдылар.


Белем биреү буйынса хеҙмәттәрҙе киңәйтеү, уҡыусыларға берҙәм дәүләт имтихандарына әҙерләнгәндә шәхсән алымдар ҡулланыу, әҙерлектең сифатын күтәреү маҡсатында Сибай ҡалаһында дөйөм белем биреү учреждениялары базаһында ресурс үҙәк ойошторолдо. Бында эшләү өсөн ҡаланың тәжрибәле, юғары классификациялы уҡытыусылары йәлеп ителде. Математика, рус теле, химия, физика, биология, тарих, йәмғиәтте өйрәнеү, инглиз теле, информатика, география фәндәре буйынса уҡытыусылар өҫтәлмә дәрестәр алып бара. Сығарылыш класс уҡыусыларын көтөп ҡалабыҙ. Шулай уҡ 7-8 класс уҡыусыларына һабаҡ бирелә, уларҙы ла берҙәм дәүләт имтиханына алдан әҙерләйбеҙ.\nБынан тыш Сибай ҡалаһы Рособрнадзор янындағы «Мәғариф» нәшриәте һәм Федераль педагогик үлсәм институты тарафынан эшләнгән һәм республикала беренсе тапҡыр тормошҡа ашырылған «Математика», «Физика», «Химия» предметтары буйынса «Мин БДИ тапшырам» проектында ҡатнаша.\nОктябрь айында уҡыусылар тарафынан тәүге һынап ҡарау эштәре яҙылды, диагностика үткәрелде. Унда математиканан—214, химиянан—60, физиканан 89 сығарылыш класс уҡыусыһы ҡатнашты.\nЮғарыла әйтелгән программалар белем биреү сифатын яҡшыртыу маҡсатында эшләй. Киләсәктә беҙ республиканың ғына түгел, башҡа төбәктәрҙәге юғары уҡыу йорттары менән бәйләнеш булдырырға уйлайбыҙ. Был профориентация эшен юғары кимәлгә күтәрергә булышлыҡ итер тип ышанабыҙ.\nмәғариф бүлегенең фәннимәғлүмәти методика үҙәге


Салауат ҡалаһында бөгөн ғәрәсәт эҙемтәләрен бөтөрөү дауам итә - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nСалауат ҡалаһында бөгөн ғәрәсәт эҙемтәләрен бөтөрөү дауам итә\nЯл көндәрендә бында көслө ел ағастарҙы һындырҙы. Зыян күләме билдәле түгел. Шаһиттар күргәндәре менән социаль селтәрҙә бүлешә. Кемдер ҡала эргәһендә сыҡҡан ҡойондо ла фотоға төшөрөп алған. Әммә күптәр быға ышанмай. Башҡортостан өсөн бындай тәбиғәт күренеүе ғәҙәтигә әйләнеп бара. Быға тиклем Борай районы Шабай ауылында, Ишембай районы Аҙнай ауылында көслө дауылдан бер-нисә йорт һәм социаль объект зыян күргәйне. Былтыр Саҡмағош. Кушнаренко райондарында беҙҙең яҡтар өсөн бик һирәк күренеш-ҡойон ҡоторҙо.\n11 июля Стәрлетамаҡта Одесса урамында урынлашҡан мәктәп-интернаты янған


АРТУР. Хикәйә. Борис Хәйретдинов\n10 Июнь , 16:21\nАртурҙы әсәһе бер үҙе тәрбиәләп үҫтерҙе, булғанын ашатты-эсерҙе, кейендерҙе. Туғыҙҙан һуң йәш кеше СПТУ-ла киң профилле тракторист һөнәре буйынса уҡып сыҡты, нишләптер юғары белем алырға ынтылманы. Юғары белем алып та эшһеҙ ҡалғандар бихисап, тип уйланы ул, ә ул эшһеҙ түгел, һөнәре буйынса эш урындары баштан ашҡан.\nСПТУ-нан һуң РОСТО (ДОСААФ) курстарында уҡып, экзамендарын уңышлы тапшырып еңел машина йөрөтөүгә хоҡуҡ алды. Хәҙер шәхсән таксист булып эш башҡара. Үҙе яратҡан һөнәр, шуға көнө буйы елдереп йөрөһә лә арый һалмай, бәлки, йәш саҡта кеше арыуҙы белмәйҙер.\nАтаһын иҫләмәй йәш кеше, сөнки атаһы балаһына йәш тулыр-тулмаҫтан ғаиләһен ташлап сығып киткән ине. Нисек кенә булмаһын Артур әллә ни ауырлыҡ күрмәй күкрәк ҡалҡытты, ғаиләләре етеш кенә булды, әсәһе әйтмешләй, бай ҙа, ярлы ла йәшәмәнеләр улар, хәлле кешеләр рәтендә булдылар. Әсәһе, Әсмәбикә апай, район балнисында шәфҡәт туташы булып арыуыҡ ваҡыт эшләне, ауырыуҙар менән уртаҡ тел тапты, коллективта ла абруйы юғары булды. Пациенттар менән эшләгәндә һүҙ менән дә дауалауҙы ситкә типмәне, Гиппократ антын һәр саҡ иҫендә тоторға тырышты. Гиппократтың “Бер ваҡытта ла кешегә зыян эшләмә”, тигән әйтеме уның мейеһенән сыҡманы. Тик ошо юғары баҫым тәнгә “оялауы” арҡаһында пенсияға китмәҫ борон уҡ үҙ теләге менән эштән бушанырға мәжбүр булды.\nШулай район үҙәгендә совет власы бүлгән ике бүлмәле фатирҙа һин дә мин икәүләшеп йәшәп яталар ине, тик ундай тыныслыҡ күпкә барманы. Артурға ун һигеҙе тулғанда әсәһе өлкә баҙарына сығып, ҡулдан “Лада Калина” машинаһы алып бирҙе, сөнки машиналар рәтендә Артурға әллә ҡайҙан ялтырап ултырған тик ошо еңел машина ғына күңеленә инеп ултырғайны. Уны өйөрөлөп ҡараған ваҡытта машина хужаһы был транспортты маҡтаны ла маҡтаны. Һүҙендә дөрөҫлөк тә сағыла ине: “Лада Калина”ны “За рулем” журналы иң яҡшы еңел машина тип атап, “Золотой пегас”ты уға тапшырҙы. Ә “Лада Гранта”ға ынтылып булманы, уны ҡиммәтерәккә һаталар ине, әлбиттә, шуға уныһын алырға аҡса етмәне. Һатып алған машинаның файҙаһы ҙур булдв Артурға, ул шәхси таксист булып эш башланы, техникаһы, Аллаға шөкөр, бер ҙә боҙолоп ултырманы – йүгереүен дауам итте.\nУн туғыҙы тулып үткән саҡ ине Артурҙың, тап шул ваҡытта әсәһе ҡапыл ғына вафат булып ҡуйҙы. Эйе, һуңғы йылдарҙа күтәреңке баҫым менән яфаланды инде уның әсәһе Әсмәбикә, Артур күреп-белеп йөрөй, әлбиттә. Шул ҡәһәрең тәки үҙенекен эшләне, бер көн гел генә ҡабул итеп торған дарыу төймәләрен эсеп алып, бер аҙға ғына ятып торғайны – уянманы әсәһе, уйламағанда мәңгелеккә китеп барҙы.\nДонъя емерелгәндәй булды Артурға, япа-яңғыҙы ҡалды ул: әсәһенең Себер яҡтарында йәшәгән туғандары менән бәйләнеш электән үк булманы, йә атаһының ҡайҙа икәнлеген белмәне һәм белергә лә тырышманы. Әсәһен һуңғы юлға оҙатыу мәшәҡәтен үҙ өҫтөнә алды ул һәм унда-бында ҡатнашып йөрөгән дуҫ-иштәре ярҙамы менән был эште башҡарып сыҡты. Бигерәк тә Вадим дуҫы уның эргәһендә күберәк булырға тырышты, хатта бер-нисә көн ул Артурҙың квартирында йоҡларға ҡалды, дуҫына ыңғайлыҡ сарпыуы һибергә тырышты, бирешмәҫкә ҡушты. Артур йөрәк һыҙлауын эш менән баҫты, ниһәйәт был ауыр ҡайғы ваҡыт үтеү менән онотолоп барғандай булды.\nТағы ярты йыл үтте, йәй етте, егет кеше үҙ-аллы йәшәргә өйрәнә лә башланы: ит бешереү, бутҡа әҙерләү һәм башҡа төрлө аҙыҡтарҙы эшкәртергә тамам өйрәнеп алды. Ҡалғандары магазин тулы, һатып алырға аҡсаң ғына булһын...\nЙома көнө ине. Кискеһен эштән һуң квартира хужаһы ит бешереп маташа ине телефон шылтыраны. Вадим шылтырата икән. Ул тулы ғмилән улы. Атаүәсәһе менән йәшәй, өйләнмәгән әле\n- Артур! Эштәр нисек, брат? Һин өйҙәме?, тип һорау менән һүҙ башланы Вадим.\n- Шөкөр әле ҡапылда. Эйе, өйҙә, ял итәм. Үҙең нисек?\n- Мин дә һинең кеүек ял итәм. Иртәгә көнгә ниндәй пландарың бар?\n- Бер ниндәй план юҡ ине.\n- Улайһа миндә бер план бар. Беҙҙән алыҫ булмаған Ҡарағайлы ауылын беләһеңме?\n- Эйе, беләм. Башҡорт ауылы, урыҫтар ҙа йәшәй унда. Таксист булараҡ бер нисә тапҡыр барып сыҡҡан да бар. Шунан?\n- Шунан шул. Бына шунда апайым менән еҙнәм йәшәй. Килеп хәл белеп китмәйһең тип теңкәгә тейеп бөттөләр. Әйҙә, шул яҡҡа барып әйләнәйек әле. Кискеһен танцыға сығырбыҙ, ауыл йәштәре менән танышып алырбыҙ. Унда йома һәм йәкшәмбе көндәре кискеһен клубта танцы көндәре икән. Ауыл йәштәренең нисек бейеүҙәрен ҡарап торорбоҙ, фәһем алырбыҙ. Әйҙә, барып әйләнәйек. Нисек уйлайһың?\n- Мин ни риза. Кире ҡағырға бер сәбәп тә юҡ.\n- Килештек улайһа. Ауыл ҡыҙҙары менән танышып ҡайтырһың, сөнки беҙҙең тормош һәр саҡ осраҡлы осрашыуҙар менән тулған. Ул осрашыуҙар ҡайһы саҡ йәшәү векторын да үҙгәртеүе мөмкин. Был турала ҡайҙалыр уҡыным.\n- Минең әлегә ҡыҙҙар менән танышыуға бер ниндәй ынтылышым юҡ бит әле! Шуны алдан әйтеп ҡуяйым тием.\n- Нишләп ундай сәйер фекерҙә тораһың әле һин? – тип һорап ҡуйҙы Вадим аптыраңҡырап. – Ғүмерең буйына яңғыҙ йәшәргә уйлайһыңмы әллә? Улай дөрөҫ булмай, минеңсә. Һәр ҙурайған әҙәм балаһы ғаилә ҡороп, балалар үҫтереп йәшәргә тейеш. Атайым шудай тип әйтә.\n- Уныһын, Вадим, дөрөҫ әйтәһең, әлбиттә. Мин тулыһынса ризамын. Ләкин мөхәббәтһеҙ уҡмашып йәшәүҙән бер фәтеүә лә юҡ. Ә миндә ул хис әлегә юҡ. Таксовать иткәндә күберәк тормоштоң кире яҡтарын күрергә мәжбүр булаһың. Бындай хәлдәр бигерәк тә төнгә ҡарай йышайып китә, ул ваҡыттарҙа эскән кешеләр заказы бермә-бер күбәйә.\n- Һин бер матур ғына ҡыҙ менән таныштың түгелме?\n- Эйе, таныштым, - тип яуап бирҙе Артур, - тик танышлыҡ күпкә барманы. Бер аҙна тирәһе дуҫлашып йөрөп алдыҡ. Шунан бер ҡыҙыҡ хәлгә осраным. Бер көнө таныштарымдың береһе сәғәт киске туғыҙҙар тирәһендә шылтырата, ҡала ситендәге ресторанда ултырам, килеп алһаң шәп булыр ине, ти. Барҙым. Сыҡмай ҙа сыҡмай, аптырағас ресторанға үҙем инеп киттем. Таныш менән осраштыҡ, ул ҡайтырға йыйынған арала күҙ һалып торам: залда һикереүҙәрҙән торған бейеү бара, ә иң уртала ырғып-һикереп минең баяғы ҡыҙ бейеп йөрөй. Бер был ир-егеткә барып аҫылына, бер - тегеһенә. Иҫерек икәне күренеп тора. Өндәшмәйсә генә сығып киттем унан, йән көйҙө инде шул саҡ, иртәгәһе көнө сәбәбен әйтеп, араны кинәт өҙҙөм.\n- Ну еңмеш кеше икәнһең дә баһа! Араны ҡапыл өҙҙөм тиһең инде, ә? Йә, ярай, уныһы һинең шәхси эш. Был юлы минең машина менән сәйәхәт итербеҙ, яраймы?\nИртәгәһе көнө төштән һуң ике дуҫ ауыл яғына елдерҙе. Вадимдың ағаһы һарай йүнәтә икән, ике йәш кеше шул эштә ярҙам итештеләр. Киске аштан һуң клубҡа ҡарай юл тоттолар.\nКлуб әллә ни ҙур булмаған бина булып сыҡты. Асыҡ клуб ишегенән талғын ғына музыка тауышы ишетелә. Инделәр, сәләм бирҙеләр, уны ҡайтарыусы булманы. Бер яҡ мөйөштә егеттәр өйөлөшөп гитараларын көйләйҙәр, артабаныраҡ өс-дүрт ҡыҙ һөйәлешеп торалар. Фойеһы иркен генә, йәштәр гел шунда бейейҙәр икән.\n- Дә-ә-ә, беҙҙе ауыл егеттәре өнәп етмәнеләр, шикелле, сәләмде лә кире ҡайтарманылар, - тип әйтеп һалды Артур, - улар араһында таныштарың юҡмы ни?\n- Нишләп булмаһын? Бар, - тип яуапланы Вадим, - был яҡтарға һирәкләп килеп йөрөйөм бит. Хәҙер килерҙәр, бәлки...\n- Вадим! Һинме ул? – Мөйөштә торған егеттәрҙең береһе был яҡҡа күҙ һалды.\n- Мин, әлбиттә, мин. Ә һин Юрка, шулаймы?\n- Тап шулай.\nЮра йүгерә-атлай килеп шунда уҡ Вадимды ҡосаҡлап уҡ алды, шунан һуң Артур менән дә танышты.\n- Мин бында диск-жокей. Шуға күрә бейеүҙәрҙе башларға тәҡдим яһайым. Ишетәһегеҙҙер? Музыка уйнап тора, ә теге яҡта ҡыҙҙар парлы бейеүгә төшә алмай кавалерҙар көтөп торалар. Музыканы әрәм итмәгеҙ әле, шуларҙы бейеүгә саҡырығыҙ!\nАртур ҡыҙҙар төркөмөнә күҙ һалды. Шул саҡ уны тишеп ҡарағандай күҙҙәр менән осрашты һәм ... аптырап ҡалды. Бындай серле, ләкин ниндәйҙер кимәлдә һағыш һирпкән күҙҙәрҙе күргәне юҡ ине әле уның. Ҡыҙҙың бөтә булмышы уның йөрәгән йылытып ебәрҙе, ни булһа ла булһын, тип уны бейеүгә саҡырҙы. Шул арала уртаҡ тел таптылар, таныштылар. Шул саҡ һөйөү сатҡылары икеһендә әлә тоҡанды, шикелле, бер-береһен электән белгәндәй аралашып киттеләр улар. Ҡыҙыҡай тураһында шул билдәле булды: исеме Арина, бер үҙе йәшәй, яңыраҡ әсәһе мәрхүм булған. Ауылдағы шәхси магазинда һатыусы булып эшләй икән.\n- Һинең төҫ-фиғылың мәрйәгә оҡшап тора, үҙең башҡортса һөйләшәһең...\n- Мин – мәрйә. Ауылда башҡортса һөйләшмәгән рус егеттәре-ҡыҙҙары юҡ, - тигән хәбәр һалды Арина. Беҙ бәләкәй саҡтан башҡорттар менән ҡатнашып, уйнап, бер мәктәптә уҡып, ике телде лә белеп үҫтек. Ана Юра ла рус малайы, ә һеҙҙең менән башҡорт телендә һөйләште...\nБыл осрашыу Артурҙың тормош һуҡмағын яңы йүнәлешкә борҙо, бер һүҙ менән әйткәндә, мөхәббәттән иҫерҙе, шикелле. Ике-өс ай үттеме-юҡмы Артур ҡыҙға өйләнешеүгә тәҡдим яһаны, тегенеһе риза булды һәм улар бер-нисә кешенән торған “йәштәр туйы” үткәреп, район үҙәгендә бер ғаилә булып матур ғына итеп йәшәп алып киттеләр. Артур Аринаны машина йөрөтөргә өйрәтте, тегенеһе ныҡлап ҡыҙығып китеп, РОСТО-ла уҡып алып, һынауҙарын уңышлы тапшырып право алыуға өлгәште. Хәҙер инде бер-береһенә ял бирер өсөн алмашлап таксовать итеү ғәҙәткә керҙе.\nБөтәһе лә һәүетемсә генә бара ине һымаҡ, тик бер көнө уйламағанда ҡайғы-хәсрәт өйгә килеп инде. Бындай хәлде, Аллам һаҡлаһын, дошманыңа ла бирмәһен ине лә бит, ләкин тормошта, һин теләйһеңме-юҡмы, фажиғалар булып ҡына тора, дөйөм алғанда, уның осо ла-ҡырыйы ла юҡ.\nЙәкшәмбе көн ине. Иртәнге тамаҡты ялғап алғандан һуң Арина таксовать итеп килергә теләк белдерҙе, ә Артур тиҙ генә риза булды, сөнки ошо арала магазиндарға инеп бер ҡат йәйге спорт кейемдәрен һатып алырға тигән теләге һаман да тормошҡа ашмаған ине әле. Алина һаубулашып сығып киткәс тә яҡындағы сауға үҙәгенә йүнәлде ул. Инеп тауарҙарға күҙ һалыуы булды кеҫә телефоны шылтыраны. Ят номер булғанға күрә яуап бирмәне, ләкин шылтырау ҡабатланды ла ҡабатланды. Яуап бирергә булды Артур. Был юлы полициянан шылтыраталар ине. Йәш кешегә аңлашылмаған диалог башланып китте.\n- Не дурите. Звонят из полиции. Вы Хайруллин Артур Закиевич?\n- С вами ничего пока не случилось. Вы где находитесь?\n- В торговом центре. А что...\n- Слушайте меня внимательно: прошу явиться в полицию для серьезного разговора. Чем быстрее – тем лучше. Захватите с собой документы, удостоверяющие вашу личность, лучше паспорт. Вы меня поняли?\n- Да. Объясните мне...\n- Не могу, не телефонный разговор. Ждем с нетерпеньем.\nНимә уйларға ла белмәне ул, буласаҡ осрашыу сәбәбе асыҡ булмағанға ҡаңғырҙы, төрлөсә фекер туплауҙан файҙа ла булманы. Моғайын, Арина юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен боҙоу арҡаһында полиция бүлегенә барып эләккәндер ул, тип уйланы. Улайһа нишләп ГАИ бүлегенән шылтыратмайар? Тимәк, эш ул уйлағандан да күпкә етди булыуы мөмкин.\nАртурҙың йөрәгенә ут ҡабынды. Шунда уҡ ул тышҡа ташланды һәм бер еңел машинаны тотоп алып тәғәйен урынға тиҙ генә барып етте. Уның паспортын ҡарап Аринаның хәләл ефете икәнен белгәндән һуң, полиция начальнигына инергә ҡуштылар. Унда Артур шуны белде: оло юл фажиғаһы арҡаһында, бәлки, машина тайпаҡлап киткәндер, Арина юл ситендәге бетон стенаға барып төкөй һәм ғүмере өҙөлә. Машина салонында уның паспорты, кеҫә телефоны ятып ҡалған. Моргта Артур ҡатынын таныны, тик бите нисектер үҙгәргәндәй тойолдо. Тағы Арина өй гардеробында булмаған икенсе кейемдә ине. Икенсе яҡтан уйлаһаң, уныһы ла ғәжәп түгел, сөнки йәш ҡатын-ҡыҙ эш араһында яңы кейем һатып алып, шуны кейә һалып артабан да йөрөргә мөмкин бит.\nБыл тиклем ҡот осҡос “яңылыҡ”ты белгәндән һуң Артур иҫһеҙ ҡоланы. Иҫенә килгәндә уның янында “ритуаль услуги” тип аталған учреждение кешеләре тора ине инде. Улар тәрбиәләп күмеү мәсьәләһен үҙ өҫтәренә аласаҡтарын аңғарттылар, күпме аҡса талап ителәсәген әйттеләр, квартираға алып барып еткерҙеләр һәм ниндәйҙер ҡағыҙҙарға ҡул ҡуйҙырҙылар. Артур ни барыһына ла риза булды. Шунһыҙ ҙа булмай ине, сөнки был эштәрҙе үҙе ойоштороп йөрөрҙәй хәлдә түгел ине. Тик Аринаһын ауылға, әсәһе эргәһенә ҡуйыуҙы талап итте ул, тегеләр ҡушҡуллап риза булды.\nЯңғыҙ ҡалған Артур өйөнә бикләнде, эшкә барыуҙан фәтеүә тапманы, юҡһыныуын, ҡайғыһын араҡы менән баҫырға тырышты. “Әллә үләйем дә ҡуяйыммы?”-, тип фекер йөрөткән ваҡыттары булды, - былай яңғыҙ йәшәүҙән ни файҙа? Тик йәшәге килә бит әле, тормошто яңы ғына ҡорған ваҡыттары. Юҡ, йәшәүҙе дауам итергә кәрәк, шуныһы үкенесле, йә күңелде табырҙай бала ҡалманы... Бындай ике ут уртаһындағы тормош бер аҙна дауам итте, ләкин бер файҙа ла бирмәне. Таксиүҙәктән булған телефон шылтырауы уны айныҡтырғандай булды: эште артабан дауам итергә саҡыралар ине. Башҡаса хәл юҡ, үҙ-үҙеңде бөтөрөүҙән бер файҙа ла юҡ, тип уйлап, Артур эшкә сыҡты. Тағы көндәр ҡәҙимгесә тәртиптә китте. Ярай әле көндөҙ эш менән мәшғүл булып, төрлө кешеләр менә диалогҡа инеп, төрлө уйҙарҙан арынаһың. Башҡа өйләнмәҫкә ҡарар итте Артур, уның уйынса ысын мөхәббәт тик бер тапҡыр ғына була, ә бисәнән-бисәгә йөрөгән ир-атта һөйөү хисе булмай ул, уға сираттағы ҡатынынан аҡса “һауыу” теләге беренсел рәткә сыға. Шулай итеп ул фашланғанға тиклем ял итеп йәшәй бирә. Эйе, каапитализм донъяһының ҡанундарына бойһонған хәҙерге тормошта беренсе рәткә кеселеклелек, ярҙам итешеү кеүек матур ҡағиҙәләр урынына нисек булһа аҡса “һуғыу” алғы планға килеп баҫа.\nАринаһыҙ тағы ике ай тирәһе ваҡыт үтеп китте. Бер көнө берәү ҡала үҙәгенән автовокзалға тиклем араны үтеүгә такси саҡыртты. Артур йәһәтләп барып етте. Ҡараһа таныш кеше һымаҡ, бәй, был бит Юра, Аринаның ауылдашы һәм класташы. Ул да таныны, ҡосаҡлашып алдылар. Баҡһаң бында үҙ йомош менән килеп, инстанциянан-инстанцияға йөрөп бөтөп ҡайтырға сығып бара икән. Бөтә уйы ауылға йөрөгән маршрут автобусына өлгөрөү. Хәл-әхеүәл һорашҡандан һуң ҡуҙғалып киттеләр, юлда гәпләшеү дауам итте.\n- Арина менән айырылышып ҡуйҙығыҙмы әллә? – тип һорау бирҙе Юра.\n- Мәңгелеккә айырылыштыҡ бит. Белмәй инеңме ни? – тип яуап ҡайтарҙы Артур. Һеҙҙең ауылға алып барып ҡуйҙыҡ. Һин күренмәнең ул саҡта.\n- Эйе, ул саҡта мин Ялтаға ял итергә киткән инем. Белмәйем ул көнө һеҙ кемде ҡуйғанһығыҙҙыр, ләкин Арина әсәһенең өйөндә имен-һау йәшәп ята.\n- Кит әле, Юра! Нишләп булмағанды һөйләп маташаһың? Беҙ Аринаны ерләнек. Һинең бер һүҙеңә лә ышана алмайым. Беҙҙең кемебеҙ алйот булып сыға инде хәҙер? Һинме-минме?\n- Берәү ҙә алйот түгел. Ышанмаһаң – бар ҙа ҡара. Арина әсәһенең өйөндә йәшәп ята, тик осрашҡаныбыҙ, һөйләшеп торғаныбыҙ юҡ әле, ул өйөнән сығышмай, тиҙәр. Мин уны һинән айырылып ҡайтҡандыр, тип уйлағайным...\nМашина салонында ауыр тынлыҡ урынлашты, арыуыҡ ваҡыт өндәшмәй генә барҙылар. Тынлыҡты Юра боҙҙо:\n- Һаман ышанмай ултыраһың индә ә? Әйҙә былай итәйек: мин һине ауылға тиклем яллайым. Бөтәһе сәғәткә яҡын юл араһы. Киттек беҙгә, билдәһеҙлекте нишләп һуҙырға ти? Ризаһыңмы?\nАртур аптырауға ҡалды, шулай ҙа ултыра биргәс, ыңғайлығын аңғартып баш һелкте. Шунан һуң телефонын алып, таксиүҙәккә клиентты ауылға алып барырға кәрәклеген аңғартты ла, автовокзалға барып етмәҫ элек үк, машинаһын ауыл юлына ҡарай борҙо.\nБына Алинаның әсәһенең өйө.\n- Минеңсә, һеҙ осрашҡанда өсөнсө кеше булырға тейеш түгел, шуға мин бында туҡтап тормайым, - тип Юра машинанан төштө лә өйө яғына ашыҡты. – Йомошоң килеп сыҡһа – өйҙө беләһең минең – табырһың. Артур уға бер һүҙ ҙә өндәшмәне, ҡыҙыу атлап урам эсенә ҡарай атланы. Кемдер бында йәшәп ятҡаны тыштан уҡ күренеп тора: ҡапҡа алды таҙа, урам эсе һеперелгән, өйгә инә торған һуҡмаҡтың ике яғында сәскәләр емелдәшә. Тик буш һарай ғына асыҡ ҡапҡаһы менән тын ғына ҡарап торғандай. Ашығып ишекте асып өйгә керҙе ул һәм аптырап ҡалды: өйҙә түрбашты йыйыштырып уның ҡатыны Арина йөрөп ята ине...\n- Был ниндәй хәл? Ни булды һуң ул? – Артур үҙенә-үҙе һорау биреп ишек төбөндә ҡатып ҡалды. – Былай булыуы мөмкинме һуң?\nИшек асылып ябылған тауышты ишетеп, Арина эш менән булышыуҙан туҡтап ҡалды, сөнки ул берәүҙе лә көтмәй ине, ошоға тиклем халыҡтан йәшенеп тигәндәй йәшәне. Магазинға һирәк-һаяҡ барып әйләнеүҙән башҡа ергә сыҡманы, булған аҡсаһы ла тиҙ бүҫкәрә бара һымаҡ. Ул өйгә инеп тупһа төбөндә торған ирен күргән ыңғайы шаҡ ҡатты, ҡулында тотҡан сепрәге төшөп китте. Шунан һуң Арина, үҙен тота алмайынса, һулҡылдап иларға кереште. Артур артабан үтеп, бер һүҙ ҙә әйтмәйенсә Аринаны ҡосаҡлап алды, сөнки ул бер нәмә лә аңламай ине, бәлки, аңларлыҡ булмағандыр.\nНиндәйҙер ваҡыт үтеү менән икеһе лә тынысланды, шикелле. Сыҙамһыҙ Артур төп һорауына тиҙерәк яуап алыуҙы хуп күрҙе:\n- Арина! Мин бер ни ҙә аңламайым. Аңлат әле – һин авариянан нисек тере ҡалдың һәм нишләп бында бер үҙең минән ҡасып йәшәп ятаһың? Беҙ бит һәйбәт кенә кҡн күрә инек, икәү ара серҙәребеҙ ҙә ҡалманы кеүек. Мин шуға аптырайым, нишләп...\n- Аптырама һәм ҡабаланмай тор! Хәҙер сәй табыны әҙерләйем дә барыһын да аңлатырмын, тип өй хужабикәһе электросәйнүккә тотондо. Сәй табыны башлыса Аринаның монологынан торҙо.\n- Артур! Бында килеп етеүең, бәлки, ике ут уртаһында йәшәүемә сик ҡуйыр. Тәүҙә тыңлап бөт, мине аңларға тырыш! Булдыра алһаң - кәңәш бир, тик әрләшмә!\nБерҙән-бер һиңә әйтергә теләмәгән серем шул: мин игеҙәктең һыңары. Мин - Арина, ә игеҙәгем - Марина. Беҙгә ун биш йәш тулғанда әсәйебеҙ мәңгелеккә беҙҙе ташлап китте. Беҙ икәүгә әсәйҙән өй, һыйыр ҡалды. Мин шул йылы туғыҙҙы бөттөм, ауыл магазинына йыйыштырыусы булып урынлаштым, ике-өс айҙан һуң һатыусылар курсына инеп уҡып сыҡтым. Тап шул осорҙа һатыусы кейәүгә сығып, күсеп китте. Шул арҡала һатыусы урыны миңә ҡалды. Беҙ тәүге осрашҡанда мин магазинда эшләп йөрөй инем әле.\nӘ Марина, игеҙәк һыңары, туғыҙынсы класты тамамлап торманы, бер көн тотто ла ҡырға сығып китте, кире ҡайтманы, юҡ булды. Уның тураһында урыҡ-һурыҡ хәбәрҙәр килгеләне, әлбиттә, йәнәһе урлашҡаны өсөн ултырып сыҡҡан, һуңыраҡ тағы ултырған, тип тә ишеттем, әммә мин ундай хәбәрҙәргә иғтибар итмәнем, ғәйбәт һүҙ тиҙ тарала, ләкин дөрөҫлөгө булмай, тип уйланым. Ә артабан үҙең беләһең, һинең менән танышып, уртаҡ телгә килеп бергә йәшәй башланыҡ. Көндәрҙең береһендә, мин таксовать иткән ваҡытта, юлымда Марина пәйҙә булды. Был осрашыу миңә шатлыҡ килтермәне, ә киреһенсә ҡайғыға әйләнде. Минең хәл-әхеүәлде һорашып алды ла Марина:\n- Һәйбәт йәшәп ятаһың икән дә баһа! Ә мине, ас-яланғас йөрөгән бисараны әллә ҡасан уҡ оноттоң инде, - тине. Аҡса һораны, бирмәһәң өйөңә барып аласаҡмын, айыртасаҡмын, - тип ҡурҡытты. Ул минең менән осрашҡан һайын бер көнлөк выручканы уға тоттороға тура килде. Ярай әле һин минең финансҡа ҡыҫтырылмайһың, шуға күрә бындай расходтар шыма ғына үтә торҙо. Һуңғы осрашҡанда минең эргәгә ултырып алып, машинанан төшмәйенсә шантаж менән булышыуын дауам итте. Мин клиент алырға тип ҡуҙғалып киткәс тә Марина:\n- Бөгөн үк яҡын туғаныңды квартирыңа алып ҡайт, хәлле булғасың ашат, кейендер, артабан өсәүләп йәшәрбеҙ, иреңдең ике бисәһе булыр. Мин өй ҡарауылсыһы, ә һеҙ икәү эшләрһегеҙ, - тип бөтөнләй ҡолаҡҡа ятмаған һүҙҙәрҙе теҙҙе. Ныҡ йәнем көйҙө. Үҙем дә аңғармай ҡалдым, рулде юл ситендәге тумбаға табан борҙом да тиҙлекте арттыра барып төкөнөм. Берәй ерен төкөп яра алһа, бәлки, минең менән булышыуҙы ташлар, тип уйлағайным. Мин уйлағанса килеп сыҡманы. Башын ныҡ төкөү арҡаһында иҫтән яҙҙы һәм шунда уҡ йән бирҙе. Мине үлемдән руль ҡотҡарҙы, шикелле\nҠалғаны томан эсендәге бер күренеш кеүек булды. Нишләргә? Эйе мине төрмә көтә! Унан әллә сығып була, әллә юҡ. Булған бәхетем селпәрәмә киләсәк бит. Шул саҡ төрмәнән ҡотолоу юлы бар кеүек тойолдо миңә. Үҙемдең паспортымды, телефонды уның кеҫәһенә тыҡтым да был ерҙән ҡасыу сараһын күрҙем. Нишләргә белмәй бер килке йөрөгәс тә әсәйҙең өйөнә ҡайтып йәшәргә булдым. Ләкин тағы ике ут уртаһында ҡалдым: һаман ошолай йәшәргәме, әллә полицияға барып бирелергәме? Әллә үҙем үлеп кенә ҡотола аламмы? Һин нисек уйлайһың? Был хәлдәрҙән һуң, моғайын, мине ташлап китергә кәрәк тигән уйҙаһыңдыр әле. Мин нишләргә лә белмәйем...\n- Һине ташлап китергә тигән уй миндә бөтөнләйгә юҡ. Һинән башҡа берәүҙе лә ярата алмаясағымды аңланым мин. Ләкин йөрәгеңдә енәйәт ауырлығын йәшереп йөрөтөү үҙе үк тиҙ үлемгә тарта, тиҙәр. РФ-ның уголовный кодексы буйынса һаҡһыҙлыҡ, иғтибарһыҙлыҡ арҡаһында икенсе кешене үлемгә еткергән осраҡта ике йыл бирәләр. Һин айышһыҙ булыу арҡаһында ДТП-ның килеп сығыуын әйтеп биреү – һинең эш. Әгәр теләһә судья условный ике йыл бирергә лә хоҡуҡлы. Әйҙә йыйын, полицияға киттек. Ике йыл күп ваҡыт түгел, үтер ҙә китер, йөрәгеңде өйкәп торған ауырлыҡты алып ташла! Полицияға барырға ризаһыңмы? Ике ут уртаһында оҙаҡ йәшәү мөмкин түгел бит, үҙең аңлап тораһың.\nАрина бер һүҙһеҙ башын һелкте һәм ирен ҡосаҡлап алып туйғансы иланы.\nБер сәғәтәтән һуң улар полиция бүлегенә килеп еттеләр һәм инеп киттеләр. Артабан уларҙы тормош юлында ҙур-ҙур мәшәҡәттәр көтә ине, яңынан айырылышыу һәм ҡауышыу. Арина ултырғас та үҙенә урын тампайынса йөрөгән Артур үҙ теләге менән күрше дәүләттә баш ҡалҡытҡан нациктарға ҡаршы китәсәген һәм унан тик бер йылдан һуң ғына ҡайтасағын, айырылышып бер ни тиклем ваҡыт үткәндән һуң уларҙың улы тыуасағын бер Хоҙай Тәғәлә генә белә ине Ләкин әлегә бер-береһен яңы ғына табышҡан ике йәш кеше был турала бөтөнләй уйламайҙар, сөнки һәр кешегә киләсәк тик ыңғайлыҡтарҙан торасаҡ кеүек тойола. Беҙ был тормоштан тағы ниҙер көтәбеҙ, тик һәр көн беҙҙе үлемгә яҡынайтҡанын онотабыҙ.\nЫсынбарлыҡта нимә һуң ул йәшәү? Был донъяла йәшәү – үҙ йәшәйешең өсөн көрәшеүҙе, тормош имтихандарын бер-бер артлы үтеп барыуҙы аңлата. Имтихандарҙы тапшыра алмағандар юҡҡа сыға, бирешә. Кемдер был тормошта мөхәббәт сатҡыларын үҙенең ыңғай холҡо йәки түҙемлеге менән үҙе үк ҙурайта ала һәм ауырлыҡтар аша үтеп, үҙ бәхетен таба, кемдер ул сатҡыларҙы юғалтып, киренән таба алмай ҡаңғырып йөрөй, хатта йәшәр ояһын юғалтып, урам буйында ҡала, бер телем икмәк менән иҫерткес эсемлек табыу төп маҡсатына әйләнә. Бындай йәшәйеш аңһыҙ үлемгә алып килә...