Һуғыш бөттө. һуғыш дауам итә… » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Сәйәсәт » Һуғыш бөттө. һуғыш дауам итә…\nБөгөн, әйтерһең дә, бар донъя бер журнал тышына баҡҡан. Француздарҙың “Charlie Hebdo” (“Шарли Эбдо”) аҙналыҡ журналы тағы Мөхәммәт бәйғәмбәргә карикатура баҫып сығарған. Был баҫма әлеге шәхескә күптән “бәйләнә”. Үткән аҙналағы теракт уларҙы аҡылға ултыртманы. Ишеткәнһегеҙҙер, 7 ғинуарҙа ҡораллы әҙәмдәр редакцияға бәреп инеп, журналистарға һөжүм итә һәм һөҙөмтәлә 12 кеше һәләк була, тағы ла тиҫтәнән ашыуы йәрәхәтләнә. Был теракт журнал бығаса баҫып сығарған Мөхәммәт бәйғәмбәр карикатураһы өсөн үс алыу тип баһаланды. Енәйәтселәрҙең икәүһен – бер туған Сәйет һәм Шәриф Куашиҙарҙы Париж эргәһендәге бер типографияла йәшенеп ятҡандарында үлтергәндәр, тағы берәүһе ҡулға алынған.\nӘлеге фажиғәгә битараф ҡалыусылар булмағандыр. Етәкселектән, сәйәсмәндәрҙән, ғөмүмән, үҙ фекерен белдерергә теләүселәрҙән террорсыларға ләғнәт яуҙырылды, шулай уҡ Алла илсеһенән көлөүсе баҫмаға ҡарата ла ризаһыҙлыҡ белдерҙеләр.\nӘ баҫманың яңы һаны тағы аптыратты – бая әйткәнемсә, тышлыҡта бәйғәмбәргә яңы карикатура сыҡты.\n“Шарли Эбдо”ның адвокаты ауыҙынан аҡылһыҙ бер һүҙ әйтелде: “Иудейҙы – иудей, мосолманды – мосолман, христианды христиан булғаны өсөн тәнҡитләргә бер кемдең дә хоҡуғы юҡ, әммә христианлыҡ, иудаизм, ислам хаҡында теләһә нимә лә һөйләргә мөмкин”.\nЖурнал бығаса 60 мең дана менән сыҡһа, яңы һаны, бер аҙ йоҡарыңҡырап (16 бит урынына һигеҙ), өс миллион булып донъя күргән. Йөкмәткеһе шундуҡ 16 телгә тәржемә ителгән. Һатыуҙан килгән аҡсаның күп өлөшө һәләк булған редакция хеҙмәткәрҙәренең туғандарына биреләсәк. Ә карикатуралы тышлығына килгәндә, был “демократик” Европаның хаттин ашыуын күрһәтә. Һәм берҙәмлектәре тарҡалыуын. Террорсылар туҡталып ҡалыр, тип уйлайҙармы? Европа журналистарының, сәйәсмәндәренең бөтә иғтибары – ошо журнал тирәләй барған ваҡиғаларҙа. Ә икенсе бер яңылыҡты бөтөнләй ишетмәмеш-күрмәмеш.\nАрсений, тарихты һин генә болғайһың ҡалғайны…\nУкраинаның премьер-министры Арсений Яценюк хаҡында ишетеп-күреп беләбеҙ. Мәгәр уның менән осрашырға яҙмаһын. Ғөмүмән, ундай әҙәмдәр менән. “Евромайҙан”дан Юғары Радаға килеп ингән әлеге әфәнде Германияның бер телеканалы аша үҙенең ысын йөҙөн асып һалды. Һуң, бығаса әллә битлектә йөрөгәнме ни, тиерһегеҙ. Юҡ, бында һүҙ уның аҡылы тураһында бара. Замана балаһы ла улайтып әйтмәҫ.\nЯценюк Берлинға сәфәрендә экран аша түбәндәгене белдерҙе: “Украиналағы Рәсәй агрессияһы – Европала һәм донъялағы тәртипкә һөжүм ул. Беҙ бөтәбеҙ ҙә Рәсәйҙең нисек итеп Германияға һәм Украинаға баҫып ингәнен хәтерләйбеҙ. Әле быға юл ҡуйырға тейеш түгелбеҙ. Бер кемдең дә Икенсе донъя һуғышы һөҙөмтәләрен ҡайтанан яҙырға хоҡуғы юҡ”.\nӘ хәҙер иҫләгеҙ: Рәсәй ҡасан Германияға баҫып инде? Иҫләгеҙ: 22 июнь, 1941 йыл… Һәм оҙон дүрт йылға һуҙылған михнәтле һуғыш, миллиондарса ҡорбан, илдәге аслыҡ һәм емереклектәр, етемлек, өҙөлгән бала саҡ…\nЯценюкты был һүҙҙәре өсөн ниндәй етәксе тип әйтергә була? Яугирҙар намыҫына ҡара яғып маташыуымы?\nГерманияның Сит ил эштәре министрлығында әлеге сығыш хаҡында Рәсәй вәкилдәре һорағас ҡына телгә алырға булдылар. Ведомство вәкиле Мартин Шефер ҙа аҡылы яғынан Арсений Яценюктан алыҫ тормай, буғай, уның әйтеүенсә, Украинаның премьер-министры киң мәғлүмәт сараларында үҙ фекерен белдерергә хоҡуҡлы. Йәнәһе, был “ирекле ҡараш, азат булыуҙы күрһәтеү. Был беҙҙең өсөн мөһим. Шуға ла аңлатмаларҙы Германия хөкүмәтенән түгел, ә авторҙан һорарға кәрәк…”\nЯрай әле, Шефер әфәнде нацистик Германияның Советтар Союзына ҡарата баҫҡынсылыҡ һуғышының ҡурҡыныс булыуы тураһында ла иҫкә алған булды. Ә ябай немец халҡы Яценюктың фекеренән шаңҡып ҡалды.\nАңлайбыҙ, Украинаға аҡса кәрәк, ә Германияла ул бар. Һуң, шуның бер остоғон алыу өсөн генә лә Яценюк Меркель ханым алдында шулай ярамһаҡландымы ни? Хәйер, бәғзе сәйәсмәндәр хәҙер аҡыл, мейе һәм намыҫ таҙалығы менән әллә ни маҡтана алмай шул. Быны кешеләр аңлай.\nУкраина Германиянан 500 миллион евро кредит алмаҡсы шикелле. Шуға нисек тә ярарға кәрәк бит. Ахырҙа, премьер-министр нимә әйтергә уйлап тапҡан. Немец элитаһы быға ҡаршы бер фекер әйтһәсе. Дөрөҫ, Германияның Меркель ханымды гел тәнҡитләгән “Һул партия”һы ғауғалап алған булды. Унан һуң тоҙһоҙораҡ ҡына фельетон сыҡты (уның авторы Яценюк сығыш яһаған телеканалдың алып барыусыһы Пинар Аталай ханымдан көлә. Аталайҙың Украина премьерының, советтар баҫып ингән, тигән һүҙенә бөтөнләй иғтибар итмәгәненә баҫым яһала, тимәк, алып барыусы журналистың да белеме шул хәтлем генә).\nЯценюктың матбуғат секретары Ольга Лаппо түрәһенең ауыҙынан сыҡҡанды төҙәтергә маташты. “Арсений Яценюк Икенсе донъя һуғышынан һуң Советтар Союзының Германияны икегә бүлеүен күҙ уңында тотто”, – тип аңлатты ханым. Быға берәү ҙә ышанманы. Шунан Яценюк әфәнде үҙенең әйткәнен үҙе аңлатырға тотондо. Хәҙер СССР Европаның бер өлөшөн оккупациялағаны өсөн дә яуаплы. Һуғыштан һуң Советтар Союзы Украинаны, Польша, Венгрия, Чехословакия, Көнсығыш Германияны, Балтик буйы илдәрен баҫып алған. Ә бөгөн Ҡырымға һәм Көнсығыш Украинаға хужа булырға ынтыла.\nҺүҙ – атылған уҡ…\nЯценюктың әйткәнен күптәр туранан-тура ишетмәне, әлбиттә. Беҙ, тиеүем. Үҙәк каналдар аша еткерҙеләр генә. Ҡуйыртырғамы быны, юҡмы? Хәйер, һорауым урынһыҙ шикелле. Украина премьер-министры тарих дәресенә йөрөмәгәнме икән ни? Бәлки, ул бала сағынан майҙанда тамаша ҡорғандыр? Улай тиһәң, ул саҡта американдарҙың Украина майҙандарына килеп, ҡалас таратып йөрөүе икеле (Киев. “Евромайҙан”. 2013 йыл, 11 декабрь. АҠШ-тың дәүләт секретары ярҙамсыһы Виктория Нуланд “майҙансы”ларҙы печенье һәм ҡалас менән һыйлай. Яценюк та ошо тирәлә).\nБелгестәр, Арсений әфәнде ниңә баҫып алыу тураһында әйтте икән, тип баш вата. Бында баш ватыу түгел, ә Чечня башлығы Рамзан Ҡадиров һымаҡ тиҙ арала тос фекер әйтеү дөрөҫөрәктер. Үрҙә телгән алған француз журналы тирәләй элекке енәйәтсе Ходорковскийҙың: “донъялағы бөтә баҫмалар ҙа журналдан өлгө алып, Мөхәммәт бәйғәмбәргә карикатура баҫырға тейеш”, – тигәненә ҡаршы: “Михаил Ходорковский, үҙенең көнбайыш хужаларына ялағайланып, бөтә мосолмандар өсөн, тимәк, минең өсөн дә дошманға әйләнде”, – тине бит Рамзан әфәнде. Бер ҙә кеҫәһенән йоҙроҡ күрһәтмәне. Шулай булғас, Советтар Союзын, тимәк, яугирҙарҙы ла баҫҡынсы тип яла яҡҡан Яценюк беҙҙең дошман була түгелме? Ниңәлер беҙҙең сәйәсмәндәр былай тип әйтмәйерәк тора. “Ҡыйығы киткән” премьерҙың гитлеризмды аҡлауы бит был, һуғышта ятып ҡалғандарҙың яҡты рухын рәнйетеү.\nТарихтан бер юл. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Украина 1942 йылдың 22 июленә тулыһынса немец фашистары оккупацияһында ҡала.\nГитлерсыларҙың “Ост” планына ярашлы, баҫып алған ерҙәрҙе үҙләштереү һәм халҡын ҡырыу буйынса шулар эшләнергә тейеш була:\n– урындағы халыҡты өлөшләтә “германлаштырыу”;\n– Себергә күпләп ебәреү;\n– уларҙан бушаған ерҙәргә немецтарҙы урынлаштырыу;\n– славян халыҡтарын биологик көсһөҙләндереү;\n– физик йәһәттән юҡҡа сығарыу һ.б.\nӘгәр, Аллам һаҡлаһын, һуғыш башҡасараҡ тамамланһа, бөгөн ер йөҙөндә Украина тигән дәүләт хаҡында һүҙ бөтөнләй булмаҫ ине. Оккупация осоронда Украинала 3,9 миллион тыныс халыҡ ҡырылған, хәрби әсирҙәрҙән 1,3 миллион кеше юҡ ителгән, Яновский лагерында – 200, Славутичта – 150, Дарницкиҙа – 68, Хоролдә – 53, Уманская Ямала 50 мең әсир бер юлы атылған. Дауам итергәме? Яценюк әфәнде был һандарҙы аңларлыҡ хәлдә түгелдер…\nСығыу ваҡыты 16-01-2015, 10:47 | Ҡаранылар: 809


Яҡынлашып килгән Халыҡ-ара ололар көнө уңайынан «Башҡортостан» нәшриәт йорто хеҙмәткәрҙәре яңы акция иғлан итте\nУға ярашлы, яҡын кешеләрегеҙ - ата-әсәй, олатай-өләсәйҙәрегеҙҙе, һуғыш һәм хеҙмәт ветерандарын ваҡытлы матбуғат баҫмаларына яҙҙырырға мөмкин.\nДенис Өмөтбаев ҡағыҙ баҫмаларҙы үҙ итеп бармаһа ла, быйылғы яҙылыу кампанияһынан ситтә ҡалмаҫҡа булған. Халыҡ-ара ололар көнөнә әсәһенә шәп бүләк әҙерләй ул. Киләһе йыл Сибайҙа йәшәүсе ҡәҙерле кешеһенә республиканың ижтимағи-сәйәси тормошон яҡтыртыусы «Башҡортостан» гәзите аҙнаһына өс тапҡыр киләсәк. Егет заман менән бергә атлаусы йәштәрҙе лә был акцияға ҡушылырға саҡыра.\n«Башҡортостан» гәзите хеҙмәткәрҙәре уҡыусылар һанын арттырыу, баҫманы халыҡсан, йөкмәткеле итеү буйынса йылдам эш алып бара. Әлегә Ҡырмыҫҡалы, Ишембай, Баймаҡ, Әбйәлил райондарында яҙылыусылар күрһәткестәре юғары.\nОло быуын вәкилдәрен башҡа республика гәзит-журналдарының квитанцияларын бүләк итеп тә ҡыуандырырға мөмкин. Акцияла барлығы 155 матбуғат баҫмаһы ҡатнаша.\nШуға яңы акцияның мөһимлеге көн кеүек асыҡ. Башҡортостанда киләһе ярты йылға ваҡытлы матбуғат баҫмаларына яҙылыу кампанияһына 1 сентярҙә старт бирелгәйне. Әлегә Өфө почта бүлексәләрендә халыҡ күп түгел, гәзит-журналдарға ташламалар яһалыуын көтәләр, ахыры.\nХалыҡ-ара ололар көнөнә арналған акцияла гәзит-журналдарға яҙылыуға ташлама ҡаралмаған. Төп маҡсат - яҡын кешеләргә хөрмәт күрһәтеү , төбәк баҫмаларының үҫешендә ҡатнашыу.


Сит илдәрҙе маҡта ла...\nТыуған төйәгебеҙҙең ғәжәйеп тәбиғәте һоҡланып туймаҫлыҡ. Ҡобайырҙарҙа әйтелгәнсә, йырҙарҙа йырланғанса мәғрур тауҙар, сылтырап аҡҡан шишмәләр, үҙәндәр, текә ҡаялар, ҡуйы урмандар, сәскәгә күмелгән болондар, туғайҙар иҫ киткес матур. Хозур тәбиғәт кешеләрҙә матурыраҡ йәшәү тойғоһо уята. Әммә ваҡыт аяуһыҙ, йылдар үтеү менән тәбиғәт тә үҙгәрә. Беҙ тыуып үҫкән Сыңғыҙ ауылында ҡасандыр мул һыулы Һаҡмар ҙа, ярҙарынан сығып ташҡан Күсәбә йылғаһы ла хәҙер һайыған, урмандар һирәгәйгән, хатта туғайҙарҙа сәскәләр ҙә кәмегән. Йылға буйҙарында матур итеп сәскә атҡан муйыл, энәлек, ҡарағаттар ҙа юҡ. Шулай ҙа ошо тупрағыбыҙ барҙа халҡыбыҙ йәшәйәсәк, ауылыбыҙҙа ғүмер дауам итәсәк.\nЙылдар, йылдар… Йүгәнһеҙ ат кеүек бит улар, теҙгенен тартып ҡына туҡтатып булмай. Шулай ҙа кеше ғүмере бушҡа уҙмаған, һәр миҙгелдең үҙ гөлө, үҙ биҙәге, юйылмаҫ тәьҫораттары ҡалған. Үҙ төйәгеңдән ҡәҙерле, матур ер бармы икән?\nМин пенсияға сыҡҡас, Талҡаҫ шифаханаһында эшләнем. Республиканың бик күп кешеләре менән таныштым. Улар менән һөйләшкән ваҡытта\nкүптәренең сит илдәрҙәге ялды үҙ итеүҙәре, әммә үҙебеҙҙәге гүзәл урындарҙы бер тапҡыр ҙа күрмәүҙәре асыҡланды. Ниндәйҙер фәлсәфә артынан Гималай тауҙарына менгәнсе, үҙебеҙҙең Ирәндек, Ирәмәл, Торатау, Уралтау тауҙарына бер күтәрелеү ҙә етә. Ә ниндәй матур йылғалар: Ағиҙел, Дим, Әй, Урал, Һаҡмар, Ыҡ… Үҙебеҙҙә шарлауыҡтар, мәмерйәләр күпме һуң! Арҙаҡлы шағир Абдулхаҡ Игебаев «Йәнгүзәйҙе күрмәй, йән түҙмәй» тип бушҡа яҙмаған.\nҠайһы бер кешеләр Урта, Ҡыҙыл, Ҡара диңгеҙҙә ял итеүҙәре, Мысыр пирамидалары, Төркиә һәйкәлдәрен яттан белеүҙәре менән маҡтана. Әммә улар үҙҙәренең эргәһендә генә ятҡан легендар тауҙың, йә күлдең тарихын түгел, хатта үҙен барып күргәндәре лә юҡ.\nБеҙ ғаилә, туғандар менән йыш ҡына тәбиғәт ҡуйынына сығып ял итергә яратабыҙ. Әлбиттә, тәбиғәткә сыҡҡас, артыбыҙҙан таҙалыҡ, тәртип ҡалдырабыҙ. Ә бәғзеләр быға артыҡ иғтибар бирмәй. Пластик шешәләр менән яр буйҙары, йылға-күлдәр, урмандар тула. Үҙҙәренең артынан күптәр таҙартырға ашыҡмай. Былай дауам итһә, тиҙҙән үҙебеҙҙе сүп-сарға күмәсәкбеҙ. Һәр ғаилә үҙҙәренән һуң таҙартһа, балалары ла йәштән тәртипкә өйрәнер, тәбиғәткә һөйөү менән ҡарар ине.\nБарыбыҙға мәғлүм: сәфәрҙә йә иһә тәбиғәт ҡосағында ял итеп ҡайтһаң, дәрт-дарман арта. Киләһе ялыңды ҡайҙа үткәреү тураһында план ҡораһың. Хәҙер республикала туризм төплө урын алып бара. Туризм иҡтисадтың яҡшы ғына табыш килтереүсе тармағы ла. Республика халҡы Төркиә, Мысыр кеүек сит илгә сығып йыл һайын 10 миллиард һум аҡсаны ситкә ебәрә. Шуға күрә эске туризмды үҫтереү беҙҙең өсөн мөһим. Сөнки эске туризмдан йыллыҡ килем 2 миллиардтан да артмай. Барлап китһәң, үҙебеҙҙә генә хозур тәбиғәтле урындар бик күп. Халыҡ ни тиклем үҙебеҙҙең республикала ял итһә, шул тиклем беҙҙең йәшәйеш яҡшырыр, шулай уҡ үҙебеҙҙең тарихи һәм мәҙәни ҡомартҡылар менән танышыу, унан ләззәт алыу мөмкинлеге лә булыр ине.


Сыуашстан Президенты Николай Федоров Башҡортостандағы сыуаш диаспораһы вәкилдәре менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nСыуашстан Президенты Николай Федоров Башҡортостандағы сыуаш диаспораһы вәкилдәре менән осрашты\n10:48, 10 февраля 2010 Сәйәсәт\nСыуашстан Президенты Николай Федоров Башҡортостан Республикаһында сыуаш мәҙәниәтен үҫтереү мәсьәләләре буйынса БР Милли музейында үткән түңәрәк өҫтәлдә ҡатнашты.\n«Башинформ» агентлығына Башҡортостан суаштары Канашы (съезд) башҡарма комитетының рәйесе Валерий Сидоровтың хәбәр итеүенсә, был сараны илебеҙ төбәктәрендә мәғлүмәт технологияларын үҫтереү мәсьәләләренә арналған Хөкүмәт комиссияһы ултырышы өсөн Николай Федоровтың Өфөгә визиты сиктәрендә үткәреү планлаштырған.\nТүңәрәк өҫтәл эшендә БР Йәштәр сәйәсәте, спорт һәм туризм министры Александр Никерин, БР Президенты Хакимиәте һәм БР Мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығы вәкилдәре, шулай уҡ сыуаштар компактлы йәшәгән Башҡортостандың ҡала һәм райондарынан делегаттар ҡатнашты.\nВалерий Сидоров Сыуашстан Республикаһы башлығын Башҡортостанда йәшәгән сыуаштар тормошо менән таныштырҙы.\n— Ғорурланырлыҡ нәмәләр күп, сөнки беҙҙең хәлыҡ республиканың социаль-иҡтисади һәм мәҙәни үҫешенә лайыҡлы өлөш индерә, — тине ул.\nБеренсе сыуаш ауылдары хәҙерге Башҡортостан биләмәһендә 300 йыл элек барлыҡҡа килгән. Шунан алып сыуаштар бында башҡа халыҡтар менән иңгә-иң терәп йәшәү менән бергә, үҙенең мәҙәниәтен һаҡлай һәм үҫтерә.\nВалерий Сидоров билдәләүенсә, Башҡортостан сыуаштары менән ярайһы ҙур уңыштар милли мәғариф өлкәһендә өлгәшелгән. Миҫал өсөн, сыуаш телен бөгөн республиканың 124 мәктәбендә туғыҙ меңдән ашыу бала өйрәнә.\nСыуашстан башлығы фекеренсә, Башҡортостан сыуаштарында туған телде һаҡлауға ҙур иғтибар биреү арҡаһында, 1989 һәм 2002 йылдарҙағы ике һуңғы халыҡ иҫәбен алыуҙарҙан күренеүенсә, илебеҙҙең башҡа төбәктәренән айырмалы, Башҡортостанда сыуаштар һаны бик аҙға ғына кәмегән. Әгәр дөйөм Рәсәй буйынса сыуаштар 7,7 процентҡа кәмеһә, беҙҙә был һан бер процентҡа түбән төшкән. Был күрһәткес Сыуашстан менән сағыштырғанда ла отошлораҡ күренә, сөнки унда был милләт ике процентҡа аҙайған. Беҙҙең республика өсөн тағы ла бер ыңғай күрһәткес – башҡа төбәктәрҙәге милли-мәҙәни сыуаш үҙәктәре етәкселәренең күбеһе Башҡортостандан сыҡҡан.\nСыуашстан Президенты республикала алып барылған милли сәйәсәтте юғары баһаланы һәм Башҡортостандағы сыуаш йәмәғәт ойошмаларының башҡа төбәктәрҙәге оҡшаш үҙәктәр менән төбәк-ара бәйләнеште үҫтереүҙәге уңыштарын билдәләне.\nВалерий Сидоров әйтеүенсә, быйыл Башҡортостан сыуаштарының бихисап мәҙәни һәм ижтимағи саралары планлаштырылған.\n— Күптән түгел Өфө районының Булгаков ауылында ҙур фольклор фестивале үтте, — тине ул. – Ә быйылғы йылдың мартында форум ойоштороп, республикалағы өс сыуаш ойошмаһы – Башҡортостан сыуаштары канашы, БР Сыуаш мәҙәниәте йәмғиәте, Башҡортостан сыуаш йәштәре ойошмаһы йәштәр хәрәкәтенең эшмәкәрлеге менән таныштырмаҡсыбыҙ. Форумға республиканың бар милли-мәҙәни үҙәктәре етәкселәре саҡырыласаҡ.\nАғымдағы йылда, Валерий Сидоров әйтеүенсә, сығышы менән Башҡортостандың Бәләбәй районынан булған билдәле яҙыусы Константин Ивановтың тыуыуына 120 йыл тулыуы билдәләнәсәк.\n— Беҙҙең бөйөк яҙыусыбыҙ тыуған ерҙәр — «сыуаш Мәккәһе» ул, — ти Валерий Сидоров. – Константин Иванов әҙәбиәттә ҙур уңыштарға өлгәшкән. Һәм уның даны бер сыуаш милли әҙәбиәте менән генә сикләнмәй. Уның әҫәрҙәре донъяның унлаған теленә тәржемә ителгән.\nТүңәрәк өҫтәлдә ҡатнашыусыларға Николай Федоровтың хәбәр итеүенсә, яҙыусының тыуыуына 120 йыл тулыуҙы билдәләргә Башҡортостанға юлланасаҡ делегацияны ул үҙе етәкләргә ниәтләнә.\nКисен Сыуашстан Республикаһы башлығы илебеҙҙең башҡа төбәктәре етәкселәре менән бергә Конгресс-холда төбәктәрҙә IT үҫеше мәсьәләләренә арналған РФ Хөкүмәте комиссияһы ултырышында ҡатнашты. Николай Федоров коллегаларына Сыуашстанда был өлкәлә тупланған тәжрибә хаҡында һөйләне.


Рөстәм Хәмитов ихаталарҙа заманса парковкалар булдырырға тәҡдим итте // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов ихаталарҙа заманса парковкалар булдырырға тәҡдим итте\n11:38, 23 мая 2012 Сәйәсәт\nБашҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов Өфөлә йорт алды биләмәләренең торошо менән танышты, уларҙа быйыл йәй «500 ихата» программаһын тормошҡа ашырыу сиктәрендә ремонт үткәреү планлаштырыла. Төбәк башлығы СССР-ҙың 50 йыллығы урамындағы ихатала булды. 1968 йылда төҙөлгән йортта яҡынса 250 кеше йәшәй. Рөстәм Хәмитов йорт алды биләмәһендә урынлашҡан 20-ләгән гаражға иғтибар итте, әммә машиналар газонда парковкаланған. Был йортта йәшәүсе халыҡ гараждарҙы һүтеү мәсьәләһен бер генә тапҡыр ҡуҙғатмаған. Президент ремонт эштәрен үткәреү барышында уларҙы һүтергә тәҡдим итте.\n— Гараждарҙы һүтеп, берсә юлды ла ремонтларға кәрәк. Хәҙер бөтә кешенең дә тиерлек автомобилдәре урамда тора, уларға бер ни ҙә булмай. Тимер гараждар – үткән быуат бит инде, — тип белдерҙе Рөстәм Хәмитов.\nЙорт комитеты рәйесе Лидия Меньшоваға мөрәжәғәт итеп, Президент былай тине:\n— Һеҙ барлыҡ ойоштороу мәсьәләләре менән шөғөлләнеп, башҡарылған эшкә контроллек итәсәкһегеҙ.\nБаш ҡала хакимиәте башлығы Ирек Ялалов мәсьәләнең контролгә алынасағын әйтте. Алдағы ваҡытта ремонт эштәре үткәреләсәк биләмәләр һәм гараждар торған майҙандар йортта йәшәүселәрҙең мөлкәтенә тапшырыласаҡ, тип билдәләне ул.\nПрезидент шулай уҡ ихатала ағастарҙың күп булыуына иғтибар итте.\n— Бәлки, ағастарҙы — һирәкләтергә, ә һынып ҡоларға торғандарын бысып ташларға кәрәктер, — тип тәҡдим итте республика башлығы. – Ике аҙна элек Өфөлә көслө ел сығып, ағас ҡоланы, һөҙөмтәлә бер егет һәләк булды. Ағастарҙы бысыу мәсьәләһе ҡыҙыҡ күренһә лә, был бик етди эш.\nЛидия Меньшова республика Президенты менән һөйләшеү барышында йортта йәшәүсе халыҡтың әүҙем булмауы хаҡында әйтте. Шуға күрә, урындарҙа ҡарала торған төҙөкләндереү мәсьәләләре хәл ителмәй. Республика Президенты, элек торлаҡ мәсьәләләренең күпселеген халыҡ үҙ аллы хәл итә торғайны, тип иҫенә төшөрҙө.\n— Беҙ һеҙҙе инвентарь, инструменттар менән тәьмин итеп, ҡара тупраҡ, үҫентеләр алып килә алабыҙ, әммә ҡалған эште үҙегеҙ башҡарырға тейешһегеҙ, — тине Рөстәм Хәмитов. – 1 июлдә бында тағы ла бер тапҡыр килеп, башҡарылған эштең сифатын тикшерәсәкбеҙ. Әммә халыҡҡа әҙ генә сабыр итергә кәрәк, сөнки ремонт эштәре ҡайһы бер уңайһыҙлыҡтар тыуыҙырасаҡ.\nПландарға килгәндә, Рөстәм Хәмитов, йыл һайын Өфөлә кәм тигәндә 500 ихата ремонтланасаҡ, тип белдерҙе.\n— Был һанды бер меңгә тиклем еткереү яҡшы булыр ине, алдағы йылдарҙа баш ҡаланың ремонт талап ителгән барлыҡ 5000 ихатаһында ремонт үткәрелер ине, — тине республика башлығы. – Был эштәр сиктәрендә гараждарҙан ҡотоласаҡбыҙ, уларҙың урынында заманса парковкалар булдырыласаҡ.\nТеги: бр президенты,500 ихата


Әҙәбиәт » Страница 108 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Страница 108\nӘҙәбиәт / Юмор // 22-03-2011, 11:00\nМашинала елдергән йәш ҡыҙҙы ЮХХДИ хеҙмәткәре туҡтата ла:\n– Һеҙ юл хәүефһеҙлеге ҡағиҙәһен боҙҙоғоҙ, – ти.\n– Беләһегеҙме, – ти ҡыҙ, – минең машинам әлегә яңы, шуның өсөн дә ул бөтә юл ҡағиҙәләрен дә белеп бөтмәй....\nӘҙәбиәт / Юмор // 19-03-2011, 17:24\n«Бер ваҡытта ла табалағы һуңғы кәтлитте ашамағыҙ: беренсенән, туймаясаҡһығыҙ, икенсенән, буш табаны мотлаҡ йыуып ҡуйырға кәрәк буласаҡ».\n– Ҡыҙым, ете тәрилкә килтер әле.\n– Ниңә шул тиклем күп?\n– Миңә атайың менән һөйләшеп алырға кәрәк....\nӘҙәбиәт // 19-03-2011, 15:46\nЭто было прекрасно: жить, когда ты живешь.\nАлып килгән бауын ныҡлы ғына ботаҡҡа бәйләп, элмәген муйынына ғына һалғайны, арттан бар тәне менән ауыр ҡарашты тойҙо. Арҡаһын өтөп бара ине был ҡараш. Хатта эске тауыш тынды. Ул ҡапыл әйләнмәне. Һығыла барған элмәкте тәүҙә ике ҡулы менән айырып әҙерәк бушатты, шунан яйлап ҡына бар кәүҙәһе менән боролоп, артына баҡты. Баҡты ла, төбәгән ҡарашын алмай ғына муйынынан элмәкте алды. Сәбәләнмәне. Уға өс пар ҡараш баҡҡайны. Өс пар һөмһөҙ ҡараш. Эйе, өс ас бүре, телдәрен арҡыры тешләп, тамаша ҡыла ине....\n"Ерҙә кеше ғүмере сикһеҙ түгел..."\nӘҙәбиәт / Шиғырҙар // 19-03-2011, 15:41\nТыуған ауылым, изге атай йорто,\nТулҡынланып ҡапҡа асамын.\nХужа түгел ваҡыт шул мәл\nЗаманалар үҙгәреп торор, ләкин...\nӘҙәбиәт // 19-03-2011, 15:34\nРәлис Ураҙғоловтың исеме «Йәшлек»те уҡыусыларға таныш, бик ныҡ таныш. Уның көнүҙәк һәм йәмғиәттә оло һөйләшеүҙәр тыуҙырыу көсөнә эйә «елле» мәҡәләләрен халыҡ көтөп алып уҡый торғайны. Әле лә уның сығыштары башҡа матбуғат баҫмаларында күренеп тора. Әҙәбиәттә лә Рәлис үҙ уҡыусыларын тапты. Былтыр ул «Йәшлек»тә үткән Рәшит Солтангәрәев исемендәге хикәйәләр конкурсы еңеүсеһе булды. Билдәле яҙыусы-публицист менән әңгәмәбеҙ бөгөн әҙәбиәт һәм йәмғиәттәге рухи кимәл хаҡында....\nӘҙәбиәт // 19-03-2011, 14:33\nАрҡа терәр улдарым – килер көнгә юлдарым.\nБала ғәзиз, уны алыштырмай аҫыл таш та, тау-тау алтын да.\nЙәш сағында бала була белмәгән олоғайғас аға була белмәҫ.\nӘфлисун һәм һут\nӘҙәбиәт // 15-03-2011, 13:33\nОстазы уҡыусыһын баҙарға әфлисун һатырға ебәрә. Тауарҙы ишәккә тейәгәс, уҡытыусы уҡыусыһына һуңғы кәңәштәрен бирә лә, тегеһе юлға сыға.\nУл баҙарҙа бер нисә көн йөрөй, әммә һатыу бер ҙә уңыш килтермәй. Һәм тауарын кире тейәп, ҡайтырға мәжбүр була.\n– Нимә булды? – тип ҡаршы ала уны остазы. – Һин бит бер нәмә лә һатмағанһың тиерлек.\n– Баҙарҙағы халыҡ тауарымды алырға теләмәне, – тип аҡлана уҡыусыһы. – Берәүҙәре әфлисунды, серегән, ә икенселәре, хаҡы бик ҡиммәт, тине. Ундағы халыҡ нишләптер минең менән бик насар мөғәмәлә итте!...\nӘҙәбиәт / Юмор // 15-03-2011, 13:32\n– Табип әфәнде, ҙур проблемам бар, – ти бер ир. – Башымда бер бәләкәй генә кеше ултыра һәм бер туҡтауһыҙ һүгенә. Быны дауалап буламы?\n– Табип булараҡ, шуны әйтә алам, был һеҙгә 1000 долларға төшәсәк.\n– Ә бәләкәй кешенең нимә әйткәнен белгегеҙ киләме?...\nӘҙәбиәт / Юмор // 12-03-2011, 19:08\nБыл яҙыуымда телгә алған малайҙар хәҙер үҙҙәре атай кешеләр, балалары ла атайҙарының әлеге яҙмаларҙа иҫкә алынған йәшен уҙҙы инде. Минең яҙғандар үткән быуаттың 70-се йылдары аҙағына тура килә.\nУл ваҡытта әле ауылда тәбиғи газ юҡ, йәй көнө ашау-эсеү аласыҡта, өйҙә ашарға әҙерләһәң, себен тула......\nӘҙәбиәт / Юмор // 12-03-2011, 19:07\nҒирфан ағайға барып инһәләр, өйөндә йылы итеп кейенеп йөрөп ята икән. Бүлмә һалҡынса.\n– Ғирфан ағай, газ үткәрткәйнең түгелме? Эске күлдәктә тирләп-бешеп йөрөргә тейешһең дә баһа.\n– Эй, ҡустылар, кешеләр – утын, ә мин аҡса яғам, аҡ яғам, – тигән, имеш....\nАртҡа 1 ... 104 105 106 107 108 109 110 111 112 ... 124 Алға


7 Май , 23:12\nДини китаптарҙа әйтелеүенсә, Ҡәҙер кисе бүтәндәренә оҡшамаған. Быйыл ул 8 майҙан 9 майға ҡараған төндә буласаҡ, тип күҙаллана. Был кис ныҡ яҡты була, ай һәм йондоҙҙар сағыуыраҡ балҡый, еләҫ ел иҫә. Бындай илаһилыҡтан әҙәм балаһы һүҙ менән әйтеп аңлата алмаҫлыҡ кинәнес кисерә, уҡыған намаҙҙарынан айырыуса ҙур рәхәтлек ала, күңелендә иман арта.#һаҡмар_доға\nДини китаптарҙа әйтелеүенсә, Ҡәҙер кисе бүтәндәренә оҡшамаған. Быйыл ул 8 майҙан 9 майға ҡараған төндә буласаҡ, тип күҙаллана. Был кис ныҡ яҡты була, ай һәм йондоҙҙар сағыуыраҡ балҡый, еләҫ ел иҫә. Бындай илаһилыҡтан әҙәм балаһы һүҙ менән әйтеп аңлата алмаҫлыҡ кинәнес кисерә, уҡыған намаҙҙарынан айырыуса ҙур рәхәтлек ала, күңелендә иман арта.\nҠәҙер кисендә фәрештәләр ергә төшөп, фарыз ғәмәл-ғибәҙәттәрҙе үтәгән – намаҙҙа, зекерҙә булған, ата-әсәһенә ихтирам-хөрмәт күрһәткән иманлыларға доға ҡыла. Изге мәлде ғибәҙәткә бағышлаған әҙәм балаларына әжер-сауап мул яҙыла. Фәрештәләр менән бергә ергә изгелек, бәрәкәт һәм мәрхәмәт төшә.\nОшондай мәлдә мосолман йоҡлап ҡалмаҫ, тиелә дини китаптарҙа, изге төндөң бөйөклөгөнә ихлас ышаныу, гонаһтарҙың кисерелеренә өмөтләнеү киләһе көндәргә бәрәкәт өҫтәр.


Ашау етмәү — Башҡорт Википедияһы\nАшау етмәү — аҙыҡ-түлек етешмәү, ашауға мохтажлыҡ кисереүҙән барлыҡҡа килгән хәлде тасүирлаусы термин. Ҡағиҙә булараҡ, һүҙ рационда аҙыҡ-түлек етешмәү тураһында, ҡайһы саҡта аш ҡайнатыу трактында аш һеңдереү процессы боҙолау һәм аш һеңдереү процессында туҡлыҡлы матдәләр юғалтыу тураһында бара. Ашау етмәү осрағында гиротрофия күренеше өс дәрәжәлә квалификациялана. Бының өсөн индивидумдың нормаль ауырлығынан процентраҙа етешмәгән ауырлыҡты иҫәпләйҙәр.\nАслыҡ, ашау етмәү\nХәнәүәт төҫөндәге таҫма ашау етмәү символы.\nАслыҡ, ашау етмәү социаль афәт булып һанала . Абсолют аслыҡ — ашар еткермәүҙең күҙгә күренеп торғаны, сағыштырмаса (йәшерен) аслыҡ — аслы-туҡлы йәшәү, аҙыҡ рационында кәрәкле матдәләр етмәү.\nАслыҡ, ғәҙәттән тыш тәбиғәт шарттары афәтенән һу: ер тетрәү, һыу баҫыуҙар, оҙаҡҡа һуҙылған ҡоролоҡ, циклондар һ.б., шулай уҡ һуғыштар, хәрби конфликттар нәтижәһендә башланып китә. Был осраҡ тар ауыл хужалығы етештереүен киҫкен кәметә һәм көтөлмәгән бәлә-ҡазаларға алып килә.\nНигерияла Граждандар һуғышы осорондағы аслыҡтан интегеүсе бала. 1967—1970 й.\n2000 йылдан 2000 йылғаса аҙыҡ-түлек менән тәьмин ителеү буйынса БМО докладында ашап еткермәү сәбепле үлем осрағы 58 % етә тип билдәләнә. «Донъяла йыл һайын 62 миллион кеше үлә, һәи ун икенсе кеше аслыҡтан ыҙалан. 2006 йылда 38 миллион кеше ашап еткермәү менән бәле, микроэлементтар етешмәүҙән үлә». Үлем кимәлен хроник аслыҡ нәтижәһендә билдәләү ифрат та ауыр. Сөнки үлем осрағы туранан-тура аслыҡ менән бәйләнмәгән. Ашап еткермәү кешеләрҙең яман шеш, кахексия, дистрофия, маразм кеүек сирҙәр менән күпләп ауырыуына килтерә. Аҡһым етмәүҙән айырыуса балалар, бигерәк тә күкрәк һөтө имгән осорҙа һәм ғүмеренең беренсе йылдарында, шулай уҡ йөклө ҡатын-ҡыҙҙар һәм бала имеҙеүсе ҡатындар ғазаплана.\nАшау етмәү сәбәптәреҮҙгәртергә\nАш ҡайнатыу тракты ауырыуҙары\nАш һеңдереү процессы боҙолоу\nНеврозлы анорексия (ауырыу сәбәпле ашау теләгенең юҡлығы)\nБулимия (ныҡ көслө асығыу тойғоһо; йыш ҡына хәлһеҙлек һәм эс ауыртыу күҙәтелә)\nКома (тәрән йоҡоға оҡшаған иҫһеҙ хәл)\nМай һәм углеводтарҙы саманан тыш артыҡ ҡулланыу\nХалыҡтың үтә күплеге\nАҙыҡ продукттарын сәңәғәттә етештереү\n↑ The world hunger problem: Facts, figures and statistics\n↑ Ziegler Jean L'Empire de la honte — Fayard, 2007. — P. 130. — ISBN 978-2-253-12115-2.\n↑ Русско-башкирский словарь педагогических и психологических терминов (Н. Ф. Суфьянова, 2002)\n↑ Русско-башкирский словарь медицинских терминов (В. З. Гумеров, 1981)\n↑ Русско-башкирский толковый словарь медицинских терминов (М. Т. Азнабаев, 2007)\n↑ Русско-башкирский словарь (под редакцией З. Г. Ураксина, 2005)\n↑ Ron Nielsen, The little green handbook, Picador, New York (2006) ISBN 0-312-42581-3\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ашау_етмәү&oldid=1048418 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 24 июль 2021 в 09:48\nБыл бит һуңғы тапҡыр 09:48 24 июль 2021 үҙгәртелгән.


Телефон видео менән танышты - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nИр-аттар, Ноябрь ноябрь 41 Йәшлек ир - ат-41 йәшлек Ир-ат-41 йәшлек, мускулдарҙы Үҫтереү бурысы 78048виллинген 18-45 Осрашыу кротов-Клотно эҙләп, осрашыуҙар 78048виллинген 18-45 ноябрендә бурысы-Клотно-50 ханым Сәләм, Хоҙай Британия, балаларын эҙләй 65 йыл, Мин һәм урыҫса һөйләште мин 20 йыл мәскәүҙә, Штутгарт аҫтында Биология, аҡыллы ханымНиках юҡ, шуға күрә минән Нимә кәрәк-яҡшы дуҫлыҡ булып, Йәшәй бирәбеҙ һәм һөйләшә, йәшәй Һәм ҡарай. Британдар к...\nБарыһы ла һеҙҙең өсөн уңайлы\nХәүефһеҙлек Беҙ гарантиялай, ялған анкета беҙ бото йәки программа йәл түгел. Тикшереү үткән бөтә ҡулланыусылар, боҙоп киткән. Һеҙ беҙгә түгел, һатыу һәм алмаштырыу, мәғлүмәт түгел. Ғәҙел статистика Һеҙ һәр ваҡыт ышанырға мөмкин булған, тип, беҙҙе намыҫлы сайтты файҙаланыусылар һаны күрһәтеү, ир-егет, ҡатын-ҡыҙ һәм шулайБыл һеҙҙең ҡулланыусылар исемлеге төрлө тикшерелә ала, мәҫәлән, ул сайтында шашып, ул сәғәт эсендә һуңғы теркәлгән...\nЛос-Анджелес ә: Осрашыуҙан һеҙ мөмкин.\nҺеҙ ҙә үҙен һаҡлай ала Үҙ бушлай сайтындаӘгәр һеҙ яңы танышының телефон Номерын кәрәк дәғүәһен ҡала Лос-Анджелес ч берләшмәһенә сикһеҙ бәйле була.\nШулай уҡ малай һәм ҡыҙҙар Өсөн булдырылған иң яҡшы селтәр Лос-Анджелес, һәм был бөтөнләй бушлай.\nБыл хәбәрҙең ялған йәки башҡа Сикләүҙәр юҡ йәки сайтыбыҙға хаттар Иҫәбенә күп беҙҙә. Был система өсөн һәр граждандың Мөһим звено булып тора. Һеҙ сайты һеҙ аласаһы бушлай Улар бөтөнләй һаҡланмаған. Алырға теләүселәр яңы телефон ном...\nЛия Гуанчжоу, етди мөнәсәбәт, никах, Осрашыу романтикаһы, дуҫлыҡ, дуҫлыҡ һәм Күренекле флиртТеркәү-системаһына инә, үҙенең башҡа Социаль селтәрҙә теркәлгән скачать профиль Эшләй башлаясаҡ. Шәхси мәғлүмәттәрегеҙҙе тулы хәүефһеҙлек гарантиялана. Кем дә булһа һеҙгә ҡарап Уңайлы шарттарҙа нисек анонимность мәғлүмәт Контакттар булғанмы, әгәр ул хатта Тулыһынса гарантиялана. Беҙҙең сайтта уҡыу еңелдән булмай. Беҙ бөтә ҡорал һәм ҡорал Биргәнгә, кәрәк, беҙ...\nАрулько тарихы Менән\nҮҙенең яратҡан йорт биттәр өҫтәләЙән сатнаны.\nФорум бушлай һәм компьютер уйындарын уйнай.\nЧа-ча, ҡарата. Форум бүлектәре уҡыу тураһында ҡыҙыҡ-Был персонаждар һөйәркәһе мөхәббәт, мин Биш йыл яҙалар улар тураһында. Өйләнә һәм Кб, механизацияланмаған.\nОсрашты. Леон. Леон тоғро Ҡала ҡаланың\nЛеон мөнәсәбәттәр барыһы өсөн\nҠатын-ҡыҙ йәки ир-егет Менән етди мөнәсәбәттәр әгәр һеҙ Эҙләсе яңы Леон-Сити-әлеге Хеҙмәте өсөн руда альцгеймер ауырыуы тәғәйенләнгән\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, һөҙөмтәлелекте баһалау һинең Был клубта булырға мөмкин түгел.\nӘгәр һеҙ эҙләсе мөнәсәбәт, Мина Леон-был ҡала, улар һеҙҙең Өсөн леон һайлай.\nЕтди Мөнәсәбәттәр менән ир-аттар Йәки ҡатын-ҡыҙ булып ҡала Яңы Леон әгәр һеҙ эҙләсе, Хеҙмәте өсөн реаль альцгеймер ауырыуы Таныша ала.<...\nИр-егеттәр Ирекле һәм Дата церебраль Джакарта ҡалаһы мөмкин.\nИр-аттың үҙен раҫлай һәм Телефон номеры менән осраша башлаған Ғына Джакарта Индонезия, һәм һеҙ Аралашырға мөмкин.\nШулай уҡ ир-аттар өсөн Бөтөнләй бушлай джакарта һәм селтәр Иң яҡшы тора. Һәм беҙҙең сайтына хат килгән Кешеләр һанын сикләү юҡ. ялған иҫәбенә.\nӘгәр һеҙҙен менән ҡыҙыҡһыныусы флирт, Һеҙ беҙҙең менән элемтәгә керә Аласыз, электрон почта йәки телеф...\nХаризма - был Кешенең иң Төп характеристикаһыУл кешеләрҙе Ышандырыуға йүнәлтелә Һәм, бынан Тыш, уның Ысын тәме Был хис кеше. Харизма кешеләр Изге - уны Бегун был, Минең тормош, Өсөн, һәм Уны контроль - Хәҙер, тиң Хоҡуҡтар һәм Телоположительность, ир-Ат өсөн Ҡатын-ҡыҙҙар Әүҙем рәүештә Алға этәрә. Сөнки мин Йәшәгән хоҡуғына Эйә булған, Нисек теләйбеҙ, Әммә шул Тиклем дә Бигерәк, кеше Мөнәсәбәттәрендә традицион Ҡатын-ҡыҙ Һәм ир-Егеттең тормошҡа Ҡараштарын...\nМиңә 18 йәш яңы ағзалары Тураһында яҙылған теләйем анус сөннәтһеҙҙәрҙән Гей - чатта теркәлер...\nҡыҙы менән шунда танышҡан. рулетка менән ҡыҙ ч егет менән видеочивать интернет видео-таныштырыу чатта теркәлергә булмаған рулетка бөтә донъя буйынса ч рулетка ч видео трансляции 18 видеочивать 18 башҡа бушлай теркәү видео чат танышырға мөмкин.


Ҡурайлы, баллы Ялтала - Wikisource\nҠурайлы, баллы Ялтала\nИжад итеү ваҡыты: 2016. Нәшер ителгән: 2016. Сығанаҡ: Ансар Нуретдинов. Ҡурайлы, баллы Ялтала // «Башҡортостан» гәзите, 2016, 24 июнь\n1 Милләт бәҫен күтәреүселәр\n2 Бар йәһәттән әүҙемдәр\n3 Хеҙмәтенән йәм тапҡан\n4 Башҡорт брендын ситтә танытып\nРеспубликаның баш ҡалаһы Симферополь, шулай уҡ Севастополь, Алушта, Евпатория һәм Ялта ҡалаларында башҡорт-татар милли-мәҙәни үҙәктәре ойошторолған. Уларҙың, атамалары кеүек, эшмәкәрлек әүҙемлеге лә төрлөсә. Нисек кенә әйтһәң дә, яҡташтарҙың бергә йыйылып-аралашыуҙары, уй-фекерҙәре һәм, иң мөһиме, һағыштары менән уртаҡлашыу урынына әйләнгән был йәмәғәт ойошмаларының булыуы, әлбиттә, һөйөндөрә. Сит тарафтарҙа халҡыбыҙҙы танытыу йәһәтенән дә, милләт бәҫен күтәреү йөҙөнән дә улар файҙалы эш атҡара. Тик был милли-мәҙәни үҙәктәрҙе шул уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы ҡанаты аҫтына ныҡлабыраҡ тартһаҡ ине. Әлегә уларҙың ҡайһы берҙәре «үҙ көнөбөҙҙө үҙебеҙ күрәбеҙ» тигән һымағыраҡ, ситтәрәк үҙ ҡаҙанында ғына ҡайнауҙарын дауам итә. Башҡа төбәктәрҙә йәшәгән милләттәштәребеҙгә ҡарата халыҡ шағиры Рауил Бикбаевтың «Башҡортостанда башҡорт булыу еңел, һин сит ерҙә башҡорт булып ҡара» тигән бик тәрән мәғәнәле һүҙҙәрен йышыраҡ иҫкә төшөрһәк ине...\nЯлтала бөгөн 150-гә яҡын башҡорт һәм татар ғаиләһе көн күрә. Әйтелгәнсә, дөйөм Ҡырымдағы кеүек, күптәре сығышы менән Башҡортостандан. Улар араһында «һин татар» йә «мин башҡорт» тип милләт айырыу юҡ, бындағылар өсөн яҡташлыҡ, туғанлыҡ һәм дуҫлыҡ төшөнсәләре тәрәнерәк һәм киңерәк мәғәнәгә эйә.\nЮлға сығыр алдынан Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитетының яуаплы хеҙмәткәре Тәнзилә Исхаҡованан Ҡырым Республикаһында теркәлгән башҡорт милли-мәҙәни ойошмалары хаҡында белештем. Ялта ҡалаһындағы «Иҙел-Урал» үҙәге етәксеһе, Ҡоролтайҙың «Ал да нур сәс халҡыңа!» миҙалына лайыҡ булған арҙаҡлы яҡташыбыҙ Даларис Имелбаев менән мотлаҡ күрешергә тәҡдим иттеләр.\nНамыҫлы һәм өлгөлө хеҙмәте «Хәрби төҙөлөш отличнигы» исеме, миҙалдар, күп һанлы маҡтау ҡағыҙҙары һәм башҡа бүләктәр менән баһалана. Бар булмышын дөйөм эшкә арнағандарҙың күптәренә бирелгән «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» миҙалын да ала. СССР Ҡораллы Көстәренән комсомолдың XXVII съезына делегат итеп һайланыуы, йәштәр союзы хеҙмәткәрҙәренең Бөтә Армия конференцияһында ҡатнашыуы ла күп нәмә хаҡында һөйләй. ВЛКСМ Үҙәк комитетының Маҡтау ҡағыҙы, «Комсомолда әүҙем эшләгәне өсөн» һәм «Биш йыллыҡтың йәш гвардеецы» билдәләре лә Имелбаев өсөн үтә ҡәҙерле.\nХаҡлы ялға сыҡҡан хәрбиҙәрҙең, ниндәй генә эшкә тотонһалар ҙа, хатта үҙҙәре өсөн ятыраҡ шөғөлдө лә аныҡ һәм күңел биреп башҡарыуҙары күптән билдәле. Даларис Ғимран улы ла нәҡ шундай. Уның ҡала ойошмаларының береһендә әле лә тырышып хеҙмәт итеүе, күптән инде теген машиналарын төҙәтеү менән уңышлы шөғөлләнеп, мәктәптәрҙең хеҙмәт дәресе үткәреү кабинеттарын шулар менән йыһазландырыуы хаҡында айырым һөйләргә була. Әммә милләт йәнле һәм йәмәғәтсел ир-уҙамандың «Иҙел-Урал» башҡорт милли-мәҙәни үҙәгендә ике тиҫтә йылдан ашыу алып барған эшмәкәрлеге күпкә мөһимерәк.\nБыл ижтимағи ойошма хаҡында Даларис ағай үҙе лә, уның «уң ҡанаты» Рәйлә апай ҙа сәғәттәр буйы һөйләй ала. Үҙәкте рәсми теркәү, уға ҡалала йәшәүсе милләттәштәрҙе йәлеп итеү, артабан бергәләшеп төрлө саралар ойоштороу кеүек бөтә эштәрҙе башлап йөрөүселәр ҙә, уларҙың уртаһында ҡайнаусылар ҙа – нәҡ шул ирле-ҡатынлы Имелбаевтар. Берәү булһа, төрлө сәбәп табып, был йәмәғәт вазифаһына күптән ҡул һелтәр ине. Тик ныҡлы тәртипкә күнеккән, тырыш һәм, иң мөһиме, милли рухлы яҡташыбыҙ ундайҙарҙан түгел. «Силәгенә күрә — ҡапҡасы» тигәндәй, бәләкәйҙән бер класта уҡып, йәшлек йылдарында яҙмыштарын бәйләгән ҡатыны Рәйлә апай ҙа бар йәһәттән уға ярҙамлаша. Ҡыҫҡаһы, был кәрәкле эшкә Имелбаевтар парлашып егелгән, тыуған ерҙән алыҫта милләтебеҙҙең тулы хоҡуҡлы вәкиле булыуҙы үҙҙәренең көндәлек булмышына әйләндергән.\n— Ай һайын ниндәйҙер дөйөм сара үткәрергә тырышабыҙ, – тип бәйән итте Даларис Ғимран улы милли-мәҙәни үҙәк эшмәкәрлеге хаҡында. – Ун ике һәүәҫкәрҙән торған «Шишмә» исемле фольклор ансамблебеҙ бар, уны төрлө байрамдарға, бигерәк тә Ҡырымдың Рәсәйгә ҡушылыуына, Еңеү көнөнә арналғандарына даими саҡырып торалар. Уларға, шулай уҡ бындағы һәм башҡа ҡалаларҙағы һабантуйҙарға беҙ милли кейемдә, Башҡортостан флагын тотоп барабыҙ. Үҙем ҡурайҙы ҡалдырмайым.\n«Иҙел-Урал» башҡорт ойошмаһын башҡа төр эштәре буйынса ла Ялтала күптән беләләр. Хакимиәт башлығы Валерий Косарев, мәҙәниәт бүлеге етәксеһе Светлана Базилюк, ҡала Советы депутаттары милләттәштәребеҙҙең эшмәкәрлеген ыңғай баһалай. Әүҙемдәргә йыйылып аралашыу өсөн ҡала мәҙәни үҙәгендә махсус бүлмә бирелгән.\nАлда әйтелгәндәргә Даларис Имелбаевтың Ҡырымдағы башҡорт һәм татар йәмғиәтенең ОБСЕ-лағы тулы хоҡуҡлы вәкиле булыуын, нескә хистәргә ҡоролған шиғырҙар яҙыуын, уларҙы йыйынтыҡ итеп баҫтырыуын да мотлаҡ өҫтәргә кәрәк. Уның бар яҡтан да ныҡлы терәге булған ҡатыны Рәйлә апайға килгәндә инде, ул – «Шишмә» фольклор ансамбленең әүҙем ағзаһы ла, өҫкө кейем оҫтаһы булараҡ, үҙешмәкәрҙәр өсөн башҡорт милли кейемдәре тегеүсе лә.\n«Иҙел-Урал» башҡорт милли-мәҙәни үҙәгенең ағинәйе Йәмилә апай Хисамова быйыл декабрҙә үҙенең 86 йәшен тултырасаҡ. Шуға ҡарамаҫтан, үҙенең әүҙемлеге, йор һүҙлелеге менән күп йәштәргә үрнәк булырлыҡ. Ул бай һәм үҙенсәлекле тормош һәм хеҙмәт юлы үткән, был турала һөйләүен ҙур ҡыҙыҡһыныу менән тыңланыҡ.\n— Ҡайҙа ғына йәшәһәм дә, «мин – Башҡортостандан» тип маҡтанып йөрөнөм, — тип һүҙ башланы ул. – Тыуған яғым — Стәрлебаш районының Мөхәмәтдәмин ауылы. Ете балалы ғаиләлә үҫтем. Ауыр һуғыш йылдарында буй еткерҙем, бар йәштәштәрем кеүек, бик иртә колхоз эшенә егелергә тура килде. Аҙаҡтан Белорет тарафтарында урман киҫеүҙә булдым, Ишембай менән Күмертау араһындағы тимер юлды төҙөүҙә ҡатнаштым. Дөйөм рух күтәренкелеге менән йәшәнек, һәр ерҙә тырыштыҡ...\nЯңы буй еткергән ҡыҙ иңенә төшкән ифрат ауыр хеҙмәтте Йәмилә инәй бөгөн ҡәҙимге һымаҡ итеп кенә хәтергә ала. Ауырлыҡтарға бер ҙә зарланмай, үҙ яҙмышынан тулыһынса ҡәнәғәт булыуын бер нисә тапҡыр әйтеп үтте. Ямғырсы ауылы егете Әхтәм менән яҙмышын бәйләй, уны тиҙҙән әрмегә алалар, алыҫ Томск өлкәһендә тейешле хәрби хеҙмәтен тултырғас, ауылға ҡайта ла, 1953 йылда кирегә юллана. Атом электр станцияһы төҙөлгән «Томск-7» ябыҡ ҡалаһында йәшәй башлай улар. Был биләмә туранан-тура Мәскәүгә бойһоноп, ул ваҡыттағы СССР Урта машиналар эшләү министрлығы ҡарамағында була, хәҙер Атом энергетикаһы буйынса федераль агентлыҡҡа ҡарай. Йәмилә инәйҙең ярты быуатҡа яҡын ғүмере шунда үтә.\nБөтөнләй тиерлек мәктәптә йөрөмәһә лә, уҡый-яҙырға үҙаллы өйрәнә. Ул ғына түгел, махсус курста парикмахер һөнәрен үҙләштереп, тәбиғәттән бирелгән тырышлығы, хеҙмәт һөйөүсәнлеге арҡаһында даими тиерлек алдынғылар рәтендә була. 1967 йылда уҡ «Коммунистик хеҙмәт ударнигы» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. Артабан һәр биш йыллыҡта юғары күрһәткестәре өсөн заманында юғары баһаланған «Социалистик ярыш еңеүсеһе», «Биш йыллыҡ алдынғыһы» билдәләрен ала. 1970 йылда «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» миҙалы менән бүләкләнә, «Һөнәре буйынса иң яҡшы» исеменә лайыҡ була. Хаҡлы ялға, «Хеҙмәт ветераны» миҙалы биреп, ҙурлап оҙаталар үҙен. Бының өҫтөнә «1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында өлгөлө хеҙмәте өсөн» миҙалы менән бүләкләнеп, һуғыш ветераны статусына тиңләнгән Йәмилә Ғәйзулла ҡыҙы байрам һайын юғары кимәлдәге етәкселәр, Рәсәй Дәүләт Думаһы депутаттары ҡул ҡуйған ҡотлауҙар алып ҡыуана. Ябай кешенең фиҙакәр эшмәкәрлегенең шулай баһаланыуына шатланып бөтә алмай инәйебеҙ. Ғәмәлдә, был – үҙенең бар ғүмерен арнаған хеҙмәтенә хаҡлы баһа.\nБашҡорт брендын ситтә танытып\nҠырым Республикаһында үҙенсәлекле осрашыуҙар ҙа көткән икән. Тәүгеһе Ялтала булды. Ул көндө ҡаланың үҙәк майҙанына бихисап һатыу палаткалары ҡуйылғайны. Нимә генә тәҡдим итмәйҙәр уларҙа?! Рәт буйлап үткәндә, ситтәрәк ҡуйылған береһенең эске яғынан «Республика Башкортостан» тигән ҙур ғына яҙыу күҙгә салынды. Яҡыныраҡ барғас, Салауат һәм Ҡыйғы райондарының исемдәрен уҡыным. Был сауҙа нөктәһенең тыуған яҡтар менән ниндәй бәйләнеше булыуын белмәһәм дә, палатка хужаһына «Һаумыһығыҙ!» тиеп башҡортса өндәштем. Үҙебеҙсә яғымлы ғына яуап биргән алсаҡ һеңлекәш менән һөйләшеп киттек.\nБыл йәһәттән Илина Зәйнуллина ярайһы уҡ тәжрибә туплап өлгөргән. Шөғөлөнә тотоноуына ете йыл тирәһе була. Иң тәүҙә республиканың умартасылар берләшмәһе тәҡдиме менән Мәскәү өлкәһенең Коломенск ҡалаһындағы Бөтә Рәсәй бал фестиваленә барған. Унда ҡатнашыу бик тә оҡшап ҡалған үҙенә. Ойоштороусылар менән танышҡан, бәйләнештәр урынлаштырған һәм йыл әйләнәһенә ил төбәктәре буйынса күсеп йөрөүсе күргәҙмә-һатыу төркөмөнә саҡырыу алған. Шунан бирле татлы тауар тейәлгән 15-се маркалы «Лада» машинаһында ил гиҙә Ҡыйғы ҡыҙы. Ул ғына түгел, республикабыҙҙы үҙебеҙҙән ситтә танытыуға, башҡорт балын пропагандалауға туранан-тура һәм апаруҡ тос өлөш индерә. Быны күп милләттәштәребеҙгә хас булған ихласлыҡ һәм изгелек ташып торған йәшлек дәрте менән башҡара.\n— Ауыр түгелме һуң? – тип һораным сит тарафтарҙа көтмәгәндә осраған яҡташымдан. — Юҡсы, — тип яуапланы Илина. – Күп кенә ойоштороу мәсьәләләре дөйөм хәл ителә. Үҙем урындағы гәзиттәргә башҡорт балының өҫтөнлөктәре тураһында материалдар әҙерләп бирәм. Һатыуға килгәндә – уныһына күптән өйрәнгәнмен инде. Һәр ҡалала кәмендә икешәр аҙна булабыҙ, ваҡытлыса фатир табып туҡталам, хәҙер бер ерҙә лә был мәсьәлә ауырлыҡ тыуҙырмай. Алдан хәбәр бирһәң, көтөп торалар. Кеҫә телефоны, интернет булғас, өйҙәгеләр менән даими бәйләнештәмен.\nӨфө – Ялта.\nRetrieved from "https://wikisource.org/w/index.php?title=Ҡурайлы,_баллы_Ялтала&oldid=503896"


Сочинение эсэйем на башкирском языке\nметки: Эсэйем, Башкирский, Сифаттарын, Ортло, Балана, Телде, Булмай, Булыр\nМин — башҡорт.\nМинең барса тамырҙарым –\nТел… Милләт… Был ике һүҙгә күпме ҙур мәғәнә һалынған. Тел аралашыу ҡоралы ғына түгел. Ул тыумыштан үлемгә тиклем кешегә бирелә торған ҡорал. “Фил күтәрмәгәнде тел күтәрә” – ти халыҡ. Ысынлап та, тел көсөн үлсәрлек әйбер юҡ. Һәр бер кеше үҙ туған телен белергә тейеш. Милләтте – милләт, халыҡты – халыҡ иткән нәмә – ул туған тел. Әсә теле тиҙ генә сисә һалып ташлай торған кейем түгел. Ул кешенең бөтә тәненә тамыр йәйә. Тик әсә теле генә, туған тел генә баланың һәр бер уйын, уның аңын, хистәрен һәм күңел хәрәкәтен бөтә көсө менән сағылдыра.\nТел – милләттең йөҙө. Үҙ телен белмәгән кеше – илһеҙ кеше ул. Телде һаҡлап ҡалыу өсөн бөтә шарттар тыуҙырырға кәрәк. Тел – халыҡтың иң ҡәҙерле байлығы. Шишмәләрҙе тамыры менән күсереп булмағандай, бер телде лә бер ҡасан да башҡа урындан килтереп, яңынан терелтеп булмаясаҡ.\nИлһеҙ, телһеҙ милләт булмай. Әсә телендә бала донъяны танып белә. Уның шул телендә фекерләү культураһы, зауығы үҫә. Баланың туған теле әсә һөтө менән ҡанына һеңә.\nБашҡорт теле! Ниндәй моңло ла, яғымлы ла. Уны семәр биҙәккә оҡшатырға була. Ул, әйтерһең дә, төпһөҙ ҡойо, эсе тулы аҡыл, фәһем.\nБашҡорт теле дәресенең төп маҡсаты булып башҡорт телен, мәҙәниәтен өйрәтеп, уның үткәненә һөйөү, ихтирам тәрбиәләү.\nТуған тел аша балалар туған халҡының мәҙәниәте, йолалары менән таныша, уның рухын һеңдерә. Башҡорт халҡы һүҙ сәнғәтенә ҙур әһәмиәт биргән. Ул балаларҙа изгелек, мәрхәмәтлек, миһырбанлыҡ, батырлыҡ, матурлыҡ сифаттарын тәрбиәләргә ҙур көскә эйә. Халыҡ ижадын өйрәнеүсе йыр-моңға ғашиҡ балаларҙың йөҙҙәрендә әҙәплелек, нәфислек, яғымлыҡ сағылып тора. Бөйөк рус педагогы Константин Дмитриевич Ушинский: “Тәрбиә, әгәр ул көсһөҙ булырға теләмәһә, халыҡсан булырға тейеш” – тигән. Киләсәк быуынды тәрбиәләрлек беҙҙә бай халыҡ ижады һәм әҙәбиәт бар. Мәҫәлән, туған тел дәрестәрендә башҡорт халыҡ шағирҙарының хикәйәләрен уҡып, халыҡтың ни тиклем аҡыллы, йор һүҙле икәнлегенә ышанаһың.\nШағирҙарҙың тормош юлы, үткәне менән китаптан уҡып ҡына түгел, уларҙың яҡты иҫтәлегенә арнап булдырылған йорт-музейҙарын да барып күрергә тырышабыҙ.\n2009 йылдың 30 май көнөндә башланғыс синыф уҡыусылары менән райондашыбыҙ, халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың йорт-музейына барҙыҡ. Был сәйәхәт балаларға бик оҡшаны, уларға ғына түгел хатта үҙебеҙ өсөн дә бик фәһемле булды. Беҙҙең бәхеткә күрә, тап ошо көндө Еҙем-Ҡаран ауылында йәшәүсе туғандарына ҡунаҡҡа килгән Мәжит Ғафуриҙың бүләре – Мирсәит Хәлит улы музейҙа ине. 11 йәшлек Мирсәит менән бергәләп фотоға төшөштөк. Мәжит Ғафуриҙың шәжәрәһе, йорто менән танышып, музей хеҙмәткәрҙәренә ҙур рәхмәт әйтеп, халыҡ шағирының илһам шишмәһенә, йәғни, ял паркына юлландыҡ.\n... әрен, алар рухына багышлаган догаларын туган телендә белдермәгән. И туган тел! Синдә булган иң элек кыйлган ... р була. Мин шуларның берсе дип, аның туган телен саныйм. Ул – кешенең дөньяга аваз ... теле. Туған тел – ул ата –әсә теле. Кешенең донъяла тәү ишеткән һүҙе, аҫылған теле, рухи моңо. Халыҡта “Иң татлы тел – туған тел, ... әттәр, йырҙар ишетеп үҫтем, беренсе һүҙҙәремде әйттем. Туған тел ул әсә кеүек бер ...\nШул сәйәхәттән балалар онотолмаҫ тьәҫораттар алып ҡайтты. Был экскурсия балаларҙы тәрбиәләүҙә йоғонтоло роль уйнаны, уларҙың күңелен тағы ла нурландырҙы, рухи аҙыҡ бирҙе.\nБеҙҙең республикабыҙ – күп милләтле республика. Һәр милләт кешеһе үҙ телендә, үҙ халҡының ғөрөф-ғәҙәттәрендә тәрбиәләнергә хаҡлы. Һәр кем үҙенең милләтен ғорурлыҡ менән әйтергә тейеш.\nМин үҙемде бәхетле тим. Башҡорт булыуым менән бәхетлемен. Башҡорт ерендә тыуып үҫеүем менән, уның шифалы һауаһын һулап йәшәүем менән бәхетлемен. Үҙен башҡортмон тип һынаған кешегә ошонан да ҙурыраҡ бәхет бармы икән был фани донъяла? Ә үҙҙәре башҡорт булып та, сит-ят ерҙәрҙә ғүмер кисергән кешеләр бәхетлеме һуң? Сит ерҙә йәшәүенә ҡарамаҫтан, башҡортлоғон юғалтмаған, башҡорттоң сифаттарын һаҡлап ҡалған кеше, һис шикһеҙ, башҡорт исеменә лайыҡлы. Ә үҙ илендә, атай-олатайҙар төйәгендә йәшәп тә, үҙен сит милләт кешеһе итеп күрһәтергә теләп, икенсе телдә генә һөйләшеп йөрөүселәр аҙмы ни?\nМин – башҡорт. Был һүҙҙәрһе мин ғәзиз еремдә, үҙ илемдә, милләтем араһында, туған телемдә һөйләшеп, аралашып йәшәйем. Йөрәгемдән урғылып сығып шатлыҡ-ҡыуаныс менән әйтелгән “Мин – БАШҠОРТ” тигән һүҙҙәрем урман — тауҙарҙы яңғыратһын, ҡоштарҙың моңло тауышы, наҙлы иҫкән елдәр тирә-яҡҡа таратһын, үҙенең башҡортлоғон танымай, милләтен үҙгәртеп йөрөгәндәрҙең йөрәген әрнетһен, уйланырға мәжбүр итһен.\nМилләттең яҙмышы өсөн беҙ, бигерәк тә бөгөнгө йәштәр яуаплы. Уның киләсәге, йәшәүе, үҫеүе беҙҙең ҡулдарҙа.\nСығышымды “Теләктәрем” исемле шиғыр менән тамамлайым.\nҺандуғастан сыйырсыҡтар тыумай,\nСирендә лә үҫмәй алмалар,\nҮҙем башҡорт булғас, башҡорт булмай,\nКем булырға тейеш балалар?\n“Әсәй” тиеп теле асылһын да\nСаф башҡортса “атай” тип әйтһен.\n“Мамуля” ла, “папуля” ла түгел,\nҮҙ телендә миңә өндәшһен.\nТеләй икән японса ла белһен,\nРусса ла, әйҙә һөйләшһен.\nТик атаһы – атай булып ҡалһын,\nӘсәй тиеп әйтһен әсәһен.\nБөтән телдәрҙе лә хөрмәт итһен,\nТик үҙ телен мәңге үҙ итһен.\nҮҙ телен дә йүнләп белмәй икән\nНиндәй халыҡ уны үҙ итһен?\nУрал батырҙың ҡаны аға\nБашҡорт балаһының тәнендә.\nҒорурланып улар һөйләшһендәр\nСочинение На лезгинском языке про весну


24 Сентябрь 2018, 18:04\nБыйыл баҡсаларҙа уңыш мул булды, йыйып һәм эшкәртеп кенә өлгөр.\n5 кг бешкән помидорҙы, яртышар килограмм татлы борос, алма һәм кишерҙе, 250 г һарымһаҡты ит турағыс аша үткәрергә. 250 г үҫемлек майы, тәменә ҡарап асы борос, 2 аш ҡалағы тоҙ, 2 сәй ҡалағы шәкәр һәм бер бәйләм ваҡланған петрушка өҫтәргә. Ҡапҡасын ябып, 1 сәғәт, артабан артыҡ һыу парға әйләнһен өсөн сәғәт ярым ҡапҡасын асып бешерергә. Стерилләнгән банкаларға һалырға һәм ҡапҡастарын ябырға.\n“Бәрхәт миҙгел” лечоһы\nБерәр килограмм помидор, кишер, һуған һәм татлы борос алына.\nЙәшелсәләрҙе йыуып, ваҡлап турарға һәм кәстрүлгә һалырға. Бер стакан һыу, бер стакан көнбағыш майы, бер стакан шәкәр, 2 аш ҡалағы тоҙ өҫтәргә. Ҡайнап сыҡҡас, 30 минут бешерергә. Стерилләнгән банкаларға тултырып, төрөп ҡуйырға.\n2 кг ташҡабаҡты һәм 2 баш һарымһаҡты ит турағыс аша үткәрергә, 350 г томат пастаһы, бер стакан көнбағыш майы, тулы булмаған бер стакан шәкәр, 1 аш ҡалағы тоҙ (өймәйенсә) өҫтәргә. 30 минут бешерергә, 100 г уксус һәм 1 сәй ҡалағы асы ҡыҙыл борос һалырға. Банкаларға тултырғас ҡапҡастарын ябырға.\n2,5 кг ташҡабаҡты, яртышар килограмм һуған менән кишерҙе турарға, 5 дана татлы борос, 200 г һарымһаҡ, тәменә ҡарап йәшел тәмләткестәр (һуған, петрушка, укроп) өҫтәргә. Бер стакан көнбағыш майы, бер стакан шәкәр, 150 мл аш һеркәһе, 2 аш ҡалағы тоҙ, корейса кишер өсөн тәғәйенләнгән тәмләткестәрҙе һалырға. Бөтәһен бергә бутап, ике сәғәткә ҡалдырып торорға. Банкаларға тултырырға һәм ҡайнап сыҡҡандан һуң 15 минут духовкала стерилләргә.


Рәсәй һәм донъя хәбәрҙәре | ГТРК «Башкортостан» - Хәбәрҙәр | 121657\n27 ноября 2018 — 16:53 ГТРК «Башкортостан»\nИталияның эске эштәр министры илде енәйәтселәрҙән таҙартырға вәғәҙә биргән һәм уны үтәй ҙә башлаған. Маттео Сальвини министр эшен ситкәрәк ҡуйып бульдозер менән бер-нисә вилланы емергән. Рим янында затлы һигеҙ йорт ҡанунһыҙ төҙөлгән. Уларҙа сиғандарҙың “Казамоника” мафия кланы ағзалары йәшәгән. 70-се йылдар башында барлыҡҡа килгән енәйәтсел төркөм наркотиктар һатыу, кеше талау менән көн иткән. Виллаларҙы емереү операцияһына 600 полиция хеҙмәткәре йәлеп ителгән. Йорттарҙа ҡыйбатлы әйберҙәр табылған, шулай уҡ ер аҫтында туннелдәр булыуы ла асыҡланған.\nНидерландтарҙа тимер юлы аша үтеп барған велосипедсы саҡ пассажир поезы аҫтында ҡалмаған. Велосипедсы тауар поезы үтеп киткәнен көтөп тора һәм яҡ яғына ҡарамай тимер юлы аша сыҡа башлай. Шул ваҡытта ғына ул ҙур тиҙлектә икенсе поезд килгәнен күреп ҡала.\nЛондон полицияһы мотоцикл һәм мопедтарҙағы енәйәтселәргә ҡаршы көрәштә яңы алым ҡуллана башлаған. Тәртип һаҡсыларынан ике тәгәрмәсле транспортта ҡасыусыларҙы бәрҙерергә рөхсәт ителгән. Лондонда был алымды тактик контакт тип атайҙар.


Теләк кенә булһын, бейеклектәрҙе яуларбыҙ! » Балҡантау\nБалҡантау » Яңылыҡтар » Теләк кенә булһын, бейеклектәрҙе яуларбыҙ!\nТеләк кенә булһын, бейеклектәрҙе яуларбыҙ!25-08-2017, 09:55\nУҡытыусы булып тыуырға кәрәк! Барыбыҙға ла таныш был һүҙҙәр Яңы Йәнбәк урта мәктәбенең рус теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Анна Витальевна Леонтьеваға атап әйтелгән һымаҡ.\n-\tҮҙемде белгәнемдән алып, бала сағымдан уҡ мәктәпкә бәйле уйындар уйнарға ярата инем. Әхирәттәрем менән үҙебеҙҙе йыш ҡына уҡытыусы сифатында хис итә торғайныҡ. Ҡулыбыҙға аҡбур, күрһәткес алып, йәнәһе лә алдыбыҙҙа ултырған уҡыусыларға нимәлер аңлатҡан булабыҙ, - тип һөйләй Анна Витальевна. Әммә ул саҡта был бары тик уйын ғына булһа, бөгөн инде барыһы ла ысынбарлыҡ: дәрестәр ҙә, уҡыусылар ҙа.\nАнна Витальевна алдына “кем булырға?” тигән һорау килеп баҫмай, ул үҙенең мотлаҡ уҡытыусы буласағын яҡшы белә. Өҫтәүенә уларҙың нәҫелдәрендә беҙҙең райондың белем биреү учреждениеларында эшләүгә арнаған кешеләр күп, етмәһә күбеһе филологтар. Башта “башланғыс кластар уҡытыусыһы” һөнәре буйынса Бәләбәй педагогия училищеһын, артабан Стәрлетамаҡ педагогия академияһын тамамлап, А.В. Леонтьева ауыл мәктәбе уҡыусыларына рус теле һәм әҙәбиәтенән дәрестәр бирә башлай. Бөгөн уның педагогик стажы 18 йыл тәшкил итә.\nУҡытыусының эшенең төп күрһәткесе булып уҡыусыларҙың имтихандарҙа юғары балдар йыйыуы тора. Әйтергә кәрәк, уның фәне буйынса уҡыусылар йылдан-йыл Берҙәм дәүләт имтиханын уңышлы тапшыра, ә быйыл уларҙың береһе – Анастасия Леонтьева иң юғары һөҙөмтә күрһәтә. Бындай еңеүҙәргә өлгәшеү уҡыусы менән уҡытыусының көндәлек ныҡышмалы хеҙмәтенән башҡа мөмкин түгел, әлбиттә. Анна Витальевна бар йөрәге менән эшкә бирелгән кеше. Быға раҫлау – төрлө конкурстарҙа ҡатнашҡан өсөн алынған күп һанлы дипломдар һәм рәхмәт хаттары, мәктәпте тамамлағандан һуң бер нисә йыл үткәс ҡунаҡҡа килгән уҡыусылары.\n-\tМинең эшемдә иң мөһиме – балалар менән аралашыу, - ти Анна Витальевна. – Улар менән бар мәшәҡәт онотола, үҙеңде йәшәреп киткәндәй тояһың. Уҡытҡан фәнеңә ҡыҙыҡһыныу уятам тиһәң, ваҡыт менән бер аҙымдан барырға, яңы технологиялар индерергә кәрәк. Әгәр баланың уҡырға теләге һәм ынтылышы бар икән, ул мотлаҡ бейеклектәрҙе яулаясаҡ.\nАвтор: О. Юдина.


Гәзиттең номеры: 26 » Гәзиттең номеры: 26 » Яйыҡ гәзите | Газета Яик\nЯйыҡ гәзите » Гәзиттең номеры: 26\nБыл донъяла ниҙәр бар?10.04.2017\nҺуғыш ҡына тоҡанмаһын инде. АҠШ Сирия аэродромына һөжүм иткәндән һуң, Рәсәй, Сирия, Ирак һәм Иранды берләштергән Координация үҙәге, артабан һәр агрессия осрағына көс менән яуап ҡайтарасаҡбыҙ, тигән рәсми белдереү яһаны. 7 апрелдә Америка 59 «Томогавк» ҡанатлы ракеталарын осороп, «Шайрат» аэродромында 4-5 Сирия хәрбиҙәрен, 9 самолетты юҡ итте. Хәҙер кеше үлтереү ҙә бик ҡиммәткә төшә икән, тип самаларға мөмкин: бер «Томогавк» 1,5 млн доллар тора, беҙҙең аҡсаға 85 млн һум тирәһе. 59 ракета - 5 миллиард һумдан да күберәк.\nМөхәббәткә тоғро ҡалды ул10.04.2017\nҒүмер үткән һайын артҡа күберәк күҙ һалаһың, тиҙәр. Хаҡ һүҙҙәр. Әсәйемдең вафат булыуына ун йыл үтһә лә, ул һаман беҙҙең янда һымаҡ. Күрше генә йәшәгәс, беҙгә көнөнә әллә нисә тапҡыр инеп сыға ине. Хатта ҡайһы ваҡыт үҙенә-үҙе аптырап: «Баяғы ғына килгәйнем, бер йомошһоҙ тағы нимәгә индем икән?» - тиер ине.\nБалаларына һәр саҡ күңеле тартылып тор-ғандыр инде. Быны йылдар үткәс кенә аң-лайһың. Ә ваҡытында ҡайҙа ул бушау: эшләйбеҙ, йүгерәбеҙ, һис кенә лә өлгөрмәйбеҙ. Бигерәк тә һиңә тынғыһыҙ көндәр-ҙә, ай-вайына ҡарамай, сәйгә алып ҡайтып кит-һә, тауҙай эшең ҡала. Бына хәҙер бушаным да ул, әсәйем генә юҡ... Фоторәсемдәре һәм иҫ-тәлектәре генә ҡалды. Уның шундай матур бер ғәҙәте була торғайны: фотоларҙың артына кемдәр икәнен, ҡасан, ҡайҙа төшкәндәрен тулы итеп яҙып ҡуя. Үҙе бер тарих. Ана шул фотоларҙың береһе был мәҡәләгә нигеҙ булды.\nИман ҡайта ауылға10.04.2017\nМанараһындағы ярым айын ҡояш нурҙарында балҡытып, ауылға йәм биреп ултырған мәсет йортона бөгөн халыҡ ағыла. Оло аҡһаҡалдар, урта йәштәге ирҙәр ҙә бар, йәш егеттәр күренә. Мәсет эсендә иһә бер төркөм ҡатын-ҡыҙҙар аят ашы әҙерләү менән мәшғүл.\nБөгөн бында оло йыйын. Хөрмәтле ҡунаҡтар - «Зәйнулла ишан» мәсетенән Марс хәҙрәт Әлтәпов, Риф хәҙрәт Мөхәмәтов, фотограф Марат Ғәҙелшин, Учалы ҡалаһында йәшәүсе яҡташыбыҙ Ишмөхәмәт хажи Усманов, уның ҡатыны Әлфирә хажиә Усманова, Яңы Байрамғолдан Рәфҡәт хәҙрәт Игликовтарҙың килеүе сараның бәҫен бермә-бер арттырҙы.\nУрындағы хакимиәт башлығы Закир Ғарипов байрамды асып, халыҡҡа әүҙемлектәре өсөн рәх-мәтен еткерҙе һәм һүҙҙе Марс хәҙрәт Әлтәповҡа тапшырҙы. Марс хәҙрәт сығышын аят бағышлауҙан башланы һәм йыйылған һәр кемдең күңеленә үтеп инерлек итеп вәғәз һөйләне. Ауылыбыҙҙа мәсет булыуы, уның буш тормауы, бөгөн бында йәше лә, ҡарты ла килеүе бик әһәмиәтле икәнен һыҙыҡ өҫтөнә алды.\nРиф хәҙрәт Мөхәмәтов менән Рәфҡәт хәҙрәт Игликовтарҙың сығыштары ла фәһемле булды. Ә инде Риф хәҙрәттең үтә лә моңло тауышы менән аҙан әйтеүе бер кешене лә битараф ҡалдырмағандыр.\nИң мәргәне - Лилиә10.04.2017\n«Тамыр» телеканалының 25 йыллыҡ юбилейына арнап, Өфө ҡалаһының М. Кәрим исемендәге 158-се гимназияһында, 12-17 йәшлек балалар араһында милли йәйәнән атыу бәйгеһе үтте. Ярышта Учалы, Ғафури, Бөрйән райондарынан, шулай уҡ Сибай һәм Өфө ҡалаларынан ҡыҙҙар һәм егеттәр сәмләнеп көс һынаштылар. Һөҙөмтәлә абсолют чемпион дәрәжәһенә ирешеп, Учалы һылыуы Лилиә Хужәхмәтова «Тамыр» телеканалының төп призына лайыҡ булды. Шулай уҡ, зачеттан тыш махсус приз өсөн атышта РФ Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров бүләк иткән ҡул сәғәтенә лә эйә була ул! Тренеры - Илдар Исхаҡов. Мәргән ҡыҙ ҡаланың 5-се мәктәбендә 10-сы класта уҡый.\n3-сө урынға районыбыҙҙы вәкилләгән Наил Шәм-сетдинов сыға. Уның тренеры - Рөстәм Теләүбирҙин. Мәргән егет мәҙәниәт һәм сәнғәт колледжының 2-се курс студенты.\nКисерештәр - аҡ ҡағыҙҙа06.04.2017\nӘтәс йылының тәүге өс айы артта ҡалды, тимәк, тәүге кварталда редакцияға килгән хаттарға күҙәтеү яһарға ваҡыт. Ә теүәлерәге, төрлө сәбәптәр менән баҫылмай ҡалған мәҡәләләргә күҙ һалайыҡ.\nДөйөм алғанда ошо осорҙа бөтәһе 62 хат алдыҡ. Улар аша гәзит уҡыусыларыбыҙ шатлыҡ-хәсрәттәре менән бүлеште, хә-тирәләре менән уртаҡлашты, ауылдаштары, яҡташтары менән ғорурланды - бер һүҙ менән ки-серештәрен аҡ ҡағыҙға һалып күңелен бушатты.\nОҙайлы ҡышҡы ялдарҙан һуң Учалы ауылы Башҡорт гимназияһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Зөлфиә Фазылова дәрестәге ҡыҙыҡлы тәжрибә хаҡында яҙып ебәргән. «Шаулап-гөрләп һағынып көткән Яңы йыл байрамы ла, ҡышҡы каникулдар ҙа үтеп китте. Мәктәпкә килеү менән уҡыусылар үҙҙәренең тәьҫораттары менән бүлешергә ашыҡтылар. 2-се «б» класы уҡыусылары «Һуңғы яңылыҡтар. Беҙҙең ял нисек үтте?» тигән уйында үҙҙәрен диктор ролендә һынап ҡаранылар. Бына нимә килеп сыҡты был тәжрибәнән.\nЮлдар ниңә насар04.04.2017\nТөп сәбәптәрҙең береһе - сикһеҙ күбәйеп киткән ауыр йөк автомобилдәре туҡтауһыҙ тетмәһен тетә. Тимер юлы транспортына аҡса йәлләп, бизнес структураларының күбеһе тап «фура»ларға өҫтөнлөк бирә.\nЮл яҙғы һәм йәйге селлә ваҡытында айырыуса ҡаҡшай. Ошо осорҙа юлдарҙың һаҡланышын тәьмин итеү буйынса «Техноплекс» заводы биләмәләрендә күсмә кәңәшмә үтте. Кәңәшмәне район хакимиәте баш-лығының 1-се урынбаҫары Руслан Ғиләзетдинов алып барҙы, БР Үлсәү контроле хеҙмәтенең бүлек начальнигы Илдус Манапов, БР Транспорт һәм юл хужалығы буйынса комитеты рәйесе ярҙамсыһы Ирек Ғәлиәкбәров, Учалы ҡала ултырағы хакимиәте башлығы Ильяс Килмөхәмәтов, урындағы йөк ташыу менән мәшғүл предприятие етәкселәре ҡатнашты.\nХөрмәтле гәзит уҡыусыларыбыҙ! 1 апрелдән 2017 йылдың икенсе ярты йыллығына гәзит-журналдарға яҙылыу кампанияһы башланды. Беренсе ярты йыллыҡ менән сағыштырғанда хаҡтар бер аҙ күтәрелде, был почта сығым-дарының артыуына бәйле. Си-раттағы кампанияла ла Бµйµк Ватан һуғышы ветерандары һәм I,II тµркµм инвалидтары µсµн ташламалар ҡарала.\n«Яйыҡ»ҡа 6 айға яҙылыу хаҡы - 841 һум 26 тин.\nВетерандар µсµн 6 айға -769 һум 02 тин.\nЙәш быуынға үрнәк Рәшиҙә04.04.2017\nБыуындар сылбырының иманлы, ихтирамға лайыҡ, йәш быуынға үрнәк булыр, өгөт-нәсихәт бирер, аҡыл-зиһен өләшер, олпат йәштә булыуҙарына ҡарамаҫтан, йөрәк дәрте һүнмәгән оло быуын кешеләре ауылдарыбыҙҙың ҡото, йәме булып торалар. Ауыр саҡта төшөнкөлөккә бирелмәйенсә, күтәренке рух менән йәшәү, оптимистик ҡарашта булыу хас уларға. Рәшиҙә апай Мәғәсүмова тап шундай кешеләрҙең береһе.\nҺаҡ булығыҙ, тағы «Древпром»!04.04.2017\nХәтерегеҙҙәлер, бынан ике йыл самаһы элек республикала һәм башҡа төбәктәрҙә һигеҙ меңдән ашыу кешене төп башына ултыртҡан финанс пирамидаһы - «Древпром»ды яптылар. Хатта бер заман Учалыла ла уның офисы барлыҡҡа килде. Фирма 2011 йылда Стәрлетамаҡ ҡалаһында ойошторолған була һәм уның менән идара итеүсе аферистар үҙ эшмәкәрлеген бөтә илгә йәйелдерә. Схема ябай - фирма граждандарға кредитын ябырға вәғәҙә бирә. Бының өсөн банкка булған бурыстың 30 процентын ҡулаҡса менән «Древпром» кассаһына индерергә кәрәк. Шунан һуң инде кредиттан ҡотолорға мөмкин тип алдайҙар. Ысынбарлыҡта иһә был мутлашыуҙың бер юлы ғына. 2011- 2014 йылдарҙа финанс тоҙаҡҡа илдә 8 мең тирәһе кеше эләгә, уларҙың 5 меңе Башҡортостандан. Ҡала-районыбыҙҙа ла зыян күреүселәр булды. Халыҡты алдап аҡса эшләүселәрҙең хәйләһе асыла һәм уларҙың эшмәкәрлеге туҡтатыла.\nУның хужаһы Евгений Сундуковты (быға тиклем мутлашыу өсөн ике тапҡыр хөкөм ителгән) һәм уның бер нисә әшнәһен ҡулға алдылар, тикшереү эше һаман бара. Пирамида-ның эшмәкәрлегенән күр-гән зыян күләме бер нисә йөҙ миллион һум менән иҫәпләнә.\nБыл донъяла ниҙәр бар?04.04.2017\nОппозицияла торған сәйәси көстәр РФ Премьер-министры Д.Медведевты законһыҙ юл менән сереп байыуҙа ғәйепләне, 26 март көнө байтаҡ ҡалалар-ҙа халыҡты демонстрацияларға алып сыҡтылар. Һуңынан РФ Президенты В.В.Путин, коррупцияға ҡаршы көрәш - бик ыңғай күренеш, әммә сәйәси спекуляция объектына әйләнмәһен, тип сығыш яһаны, барыһы ла закон сиктәрендә булырға тейеш. Эйе, башҡа миҫалдарға ҡағылмайынса, күрше Украинаға күҙ һалыу ҙа етә: бурҙарға ҡаршы көрәш һылтауы менән власҡа бурҙар килде, халыҡтың хәле элеккегә ҡарағанда ла күпкә насарайҙы. Иң яманы - власть сарсыған «либералдар» йәштәрҙең башын бутай. Интернет селтәрендә, власть рөхсәт итмәгән де-монстрацияға сығып, полиция ҡулға алһа, бының өсөн судлашып 10 мең евро алып бирәсәкбеҙ, тигән иғландар сығарыла бит. Әлбиттә, тормошта бер ни аңламаған үҫмерҙәр был ҡармаҡҡа әүрәй. 10 мең евро - 600 мең һум тирәһе! Ә бит ғәрәп илдәрендәге фажиғәле «революциялар» тап йәштәрҙең бол-ғаныштарынан башланды... Ярар ҙа, эске эштәр хеҙмәткәрҙәре законһыҙ митингыларҙы ҡыуғанда бик һаҡсыл ғына эш итәләр, провокацияларға юл ҡуйылмай. Мәскәүҙә фонарь бағанаһына менеп ултырған йәш ахмаҡтар айырыуса билдәлелек алды, «геройҙарға» әйләнделәр. Властарға ҡаршы шул тиклем ҡыйыу күтәрелгән, йәнәһе лә ғәҙеллек талап иткән ике егеттең береһе - РФ Дәүләт Думаһы депутаты Максим Шингаркиндың 17 йәшлек улы. Һуңғы һайлауҙар күрһәтеүенсә, учалыларға ҡапыл һөйөклөгә әйләнгән ЛДПР фракцияһынан, ә 2011 йылға тиклем был әфәнде РФ Президенты эргәһендәге Модернизация һәм иҡтисадтың техник үҫеше буйынса комиссияла вазифа биләй. Аптырарһың, бындай түрәнең балаһына ни ет-мәйҙер инде? Коррупция тәҡәтен ҡорота икән, үҙе «ҡара халыҡ» кеүек йәшәп ҡараһын: 18 йәште тултырыу менән әрмегә барһын, дөйөм нигеҙҙә уҡырға инһен, йүнле эш эҙләп интекһен... Эт һимерһә, хужаһын тешләй, тигәндәре шул булалыр инде!


Бергәләп инсультҡа ҡаршы\nСтатистика мәғлүмәттәренән күренеүенсә, илебеҙҙә һәр өсөнсө үлемгә инсульт сәбәпсе. Уны үткәргән кешеләрҙең ни бары 8 проценты ғына элекке тормошона әйләнеп ҡайта, 20 проценты – үҙ аллы хәрәкәт итә алыуҙан мәхрүм, ә 30 проценты айырым тәрбиәгә мохтаж. Йыл һайын Рәсәйҙә был мәкерле сир 200 мең самаһы кешенең ғүмерен ҡыя, тағы ла шул самаһы – инвалидлыҡҡа дусар. Замана сирен алдан иҫкәртеү һәм ауыр сирҙе үҙ ваҡытында асыҡлау маҡсатында район үҙәк дауаханаһында яңыраҡ “Бергәләп инсультҡа ҡаршы” тип аталған акция уҙҙы. Был мөһим сараға килеүселәр поликлиникала теркәлеү үтеп, дауахананың йыйылыштар залына саҡырылды. Әйтергә кәрәк, акцияла төрлө ойошма-предприятие хеҙмәткәрҙәре, оло быуын вәкилдәре, йәштәр һәм балалар ҙа теләп ҡатнашты.\nСтатистика мәғлүмәттәренән күренеүенсә, илебеҙҙә һәр өсөнсө үлемгә инсульт сәбәпсе. Уны үткәргән кешеләрҙең ни бары 8 проценты ғына элекке тормошона әйләнеп ҡайта, 20 проценты – үҙ аллы хәрәкәт итә алыуҙан мәхрүм, ә 30 проценты айырым тәрбиәгә мохтаж. Йыл һайын Рәсәйҙә был мәкерле сир 200 мең самаһы кешенең ғүмерен ҡыя, тағы ла шул самаһы – инвалидлыҡҡа дусар. Замана сирен алдан иҫкәртеү һәм ауыр сирҙе үҙ ваҡытында асыҡлау маҡсатында район үҙәк дауаханаһында яңыраҡ “Бергәләп инсультҡа ҡаршы” тип аталған акция уҙҙы.\nБыл мөһим сараға килеүселәр поликлиникала теркәлеү үтеп, дауахананың йыйылыштар залына саҡырылды. Әйтергә кәрәк, акцияла төрлө ойошма-предприятие хеҙмәткәрҙәре, оло быуын вәкилдәре, йәштәр һәм балалар ҙа теләп ҡатнашты.\nАкцияла ҡатнашыусыларҙы сәләмләп, район дауаханаһы баш табибының дауалау буйынса урынбаҫары Л.Р. Баһауетдинова был сараның Бөтә донъя инсультҡа ҡаршы көрәш көнө уңайынан уҙыуын билдәләне.\nАртабан ойоштороу-методика кабинеты табибы Л.Ә. Дәүләтсурина Йылайыр районында инсультҡа ҡағылышлы хәл-торош менән таныштырҙы.\n– Беҙҙең районда мейе ҡан әйләнешенең киҫкен боҙолоуы диагнозы менән 67 кеше диспансер иҫәптә тора. Шуларҙың дүртәүһе быйыл иҫәпкә ҡуйылды. Сағыштырыу өсөн,был һандар 2016 йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда өс тапҡырға әҙерәк. Быйыл иҫәпкә ҡуйылыусы эшкә яраҡлы йәштәгеләрҙең 22 проценты – ир-ат, 13 проценты – ҡатын-ҡыҙ. Оло йәштәге инсульт кисереүселәр араһында, киреһенсә, ҡатын-ҡыҙҙар һаны күберәк.\nШуныһы хәүефләндерә, инсульт йылдан йыл йәшәрә бара. Мәҫәлән, быйыл ауырыу кисергән 10 кеше 40-50 йәш арауығында, шуларҙың алтауһы – ир-егет, дүртәүһе – ҡатын-ҡыҙ. 50-60 йәштәгеләр араһында 10 ир-атҡа һәм 8 ҡатын-ҡыҙға инсульт диагнозы ҡуйылған. 60-70 йәш арауығындағылар араһында был ҡурҡыныс сиргә дусар булыусылар айырыуса күп: 25 кешенең ун дүрте – көслө зат вәкилдәре. 70-80 йәш арауығындағы 14 кеше лә быйыл инсульт кисергән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 5 ауырыуҙың ғүмерен табиптар һаҡлап ҡала алманы. Шулай ҙа, дөйөм республика кимәленән беҙҙәге күрһәткестәр бер аҙға түбәнерәк, – тине Луиза Әхмәтзыя ҡыҙы.\nАкцияның дауамында район үҙәк дауаханаһының табип-терапевы Елена Константиновна Ишйәрова слайдттар ярҙамында инсульт тураһында бик фәһемле мәғлүмәт бирҙе.


Байыш (Баймаҡ районы) — Башҡорт Википедияһы\n52°28′19″ с. ш. 58°31′20″ в. д.\nБайыш (Баймаҡ районы)\n(Баишево (Баймакский район) битенән йүнәлтелде)\nИшмөхәмәт ауыл советы, Баймаҡ районы һәм Орск өйәҙе\n505 кеше (2010)\nБайыш (рус. Баишево, икенсе атамаһы Ҡасимғол) — Башҡортостандың Баймаҡ районындағы ауыл. 2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 505 кеше. Почта индексы — 453652, ОКАТО коды — 80206825002.\nТораҡ пунктына 1795 йылда Байыш Аҡҡусҡаров менән Йомаш, Ярат, Мырҙаҡай ауылдарынан сыҡҡан кешеләр тарафынан нигеҙ һалынған. Башҡа мәғлүәмәттәр буйынса, 1812 йылда Йомаш ауылынан 9 ғаилә Ҡасымғол ауылына нигеҙ һала. Ауыл элекке утар урынында барлыҡҡа килә. Ҡасымғолдоң ике улы булыуы билдәле: 1768 йылда тыуған һәм Ислам һәм 1777 йылғы Миңлеш (башҡа мәғлүмәттәр буйынса Исмаҡ һәм Минеш). Дүрт йылдан Байыш Аҡҡусҡаров етәкселегендә тағы ла 14 ғаилә күсеп килә. Ауылдың исемен үҙгәртеп, Байыш тип йөрөтә башлайҙар. Байыш Аҡҡусҡаровтың йәшәгән йылдары — 1747—1823. Уның ике улы була: Йәрмөхәмәт һәм Ласын. Артабан Мырҙаҡайҙан — 8 кеше, Яраттан — Әхмәр Яратов балалары Ярулла, мөхәмәтша, мөхәмәйәр менән, Ғәҙелбайҙан (Ширмайҙан) — Даутбай, Амангилде, Нарымбай, Арғынбай Килмөхәмәтовтар, айытбай Әлибаев, Ишҡыуат Солтанморатовтар һәм бер ҡаҙаҡ кешеһе Ишҡара Иштанов күсенәләр.\nҺуңыраҡ Байыш ауылынан Теләкҡабул ауылына — 11, Әбсәләмгә — 2, Мырҙаҡайға- 2, Йәнйегеткә — 6, Ғәҙелбайға — 1 кеше күсертелә. 1834 йылда ауылда — 24 йорт, 1859 йылда 77 (452 кеше, 1885 йылда 80 йорт (520 кеше), 1920 йылда — 162 йорт (756) иҫәптә була. Ауыл халҡы Ялтыр, Мәсетле йорт, Юлалы таш күлдәре тирәһендә йәйләүҙә йәшәй. 1839 йылда ауылда 448 йылҡы малы, 590 һыйыр, 227 һарыҡ һәм 165 кәзә була. 1843 йылда 20 дисәтинә ерҙә 256 ярауай иген сәселә.\nЫрыу аралары: түпәй (Исҡужиндар), мәсекәй (Байышевтар, Ласыновтар, Йәрмөхәмәтовтар), өршәк (Ҡотлоғужиндар), ас hәм туҡ эсәк (Арғынбаевтар, Дауытбаевтар), онтораҡ (Рәхмәтуллиндар), бүреләр (Ҡолмөхәмәтовтар, Юлыевтар, Шәйәхмәтовтар), ҡалмаҡ (Исмаҡовтар, Миңешевтар, Рәсүлевтар), мәкәш (Әширбаевтар, Дәүләтшиндар), ҡазаҡтар (Әблүзиндар, Әхмәтовтар, Ғүмәровтар, Яналиндар, Йәнбәковтар), ҫонтор (Әлибәковтар)).\n1897 йыл 9 февраль (26 ғинуар) 452 230 222 50,9 49,1\n1920 йыл 26 август 756\n1939 йыл 17 ғинуар 447 205 242 45,9 54,1\n1989 йыл 12 ғинуар 536 267 269 49,8 50,2\n2002 йыл 9 октябрь 581 285 296 49,1 50,9\n2010 йыл 14 октябрь 505 253 252 50,1 49,9\nУрал йылғаһы ҡушылдығы Урғаҙа йылғаһы янында урынлашҡан.\nАуыл Советы үҙәгенә тиклем (Ишмөхәмәт): 12 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Сибай): 45 км\nҠыңғырташ — ауыл янында урынлашҡан ҡая.\nРамаҙан Йәнбәков урамы\nӘблүзин Ғәйзулла Мөхәммәт улы — «За отвагу» миҙалы (1945), II дәрәжә Ватан һуғышы ордены (1985), Жуков миҙалы (1995) кавалеры.\nӘлибәков Азамат Мөбәрәк улы — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған механизаторы (1969), III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (1976), Халыҡ дуҫлығы ордены (1986), «Рәсәйҙең агросәнәғәт комплексы үҫешенә индергә өлөшө өсөн» алтын миҙалы (2014) кавалеры;\nАрғынбаев Абрар Солтангәрәй улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1996); «Иң яҡшы рационализатор» (1976), «XI биш йыллыҡ ударнигы» (1981);\nАширбаева Көнһылыу Әхмәт ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2015);\nГөбәйҙуллин Фәйзулла Хөрмәт улы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы (2008);\nҒүмәров Хәйривара Фәхәз улы — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған иҡтисадсыһы (1989);\nДәүләтшин Ташбулат Мостафа улы — ҡурайсы, уҡытыусы. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1993);\nВалеев Йосоп Һатыбалды улы — "Почёт Билдәһе " ордены кавалеры (1989);\nВалеева Мәҙинә Таһир ҡыҙы — РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы;\nБуранбай Исҡужин (15.01.1952—14.04.2009), шағир, прозаик һәм драматург. Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы ағзаһы (1992);\nҠаһарманова Зәлифә Хәйривара ҡыҙы — РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы;\nКәримов Йәғәфәр Сәхи улы (25.03.1943), педагог, 1971—2010 йылдарҙа Баймаҡ ҡалаһы 1-се мәктәбенең директор урынбаҫары. БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1987), Башҡорт Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2003;\nКәримова Фәтхиә Сәхи ҡыҙы — БАССР-ҙың атҡаҙанған уҡытыусыһы (1988), РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы (1986);\nҠолмөхәмәтова Фәриҙә Зәйнулла ҡыҙы — РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы\nҠотлоғужин Рәхмәт Әбделғәзиз улы — Баймаҡ һәм Сибай МТС-тары директоры Райпотреб союз идаралығы рәйесе;\nҠыҙылбәкова Гөлсирә Сәйфи ҡыҙы — РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы\nЛасынова Хәкимә Ғилман ҡыҙы — II дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (1976), «II класлы малсылыҡ оҫтаһы» Почётлы званиеһы кавалеры(1977).\nМәзитов Кәрим Тәңребирҙе улы — «Фиҙакәр хеҙмәте өсөн» миҙалы кавалеры (1944).\nМәзитов Урал Тәңребирҙе улы — РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы алдынғыһы (1988), Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1992), мәктәп директоры;\nМортазин Иҙрис Усман улы — СССР ВДНХ-һының көмөш миҙалы кавалеры;\nМортазин Камил Фитрат улы — Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996);\nМортазин Йәмил Камил улы — Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1999);\nМортазина Фәниә Фитрат ҡыҙы — Башҡорт АССР-ы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1991);\nМортазина Фирдәүес Камил ҡыҙы — биология фәндәре кандидаты;\nРамаҙан Йәнбәков (15.03.1934), йырсы, Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1971), Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1982).\nРәхмәтуллина Ғәйниямал Сөләймән ҡыҙы — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены (1973) кавалеры;\nСөләймәнова Нәйлә Әхмәт ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2015).\nСөләймәнов Рәшит Сафиулла улы — III дәрәжә Хеҙмәт Даны ордены (1975), Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1996);\nСөләймәнова Римма Төхвәт ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған уҡытыусыһы (1995);\nТаштимерова Бибикамал Абрар ҡыҙы — Башҡорт АССР-ы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (1992);\nТаштимерова Факиһа Набиулла ҡыҙы — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991);\nХәлилова (Байышева) Миңзәлә Васил ҡыҙы — Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы (2016), шағирә;\nХамматов Миңлеғәли Зәйнулла улы — «Почёт Билдәһе» ордены кавалеры (1957);\nХәсәнов Фәйзулла Зәкирйән улы — Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры;\nШахмуратов Нәбиулла Аллабирҙе улы — Башҡортостан Республикаһы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2005).\nШәйәхмәтов Әмир Сабирйән улы — ауыл хужалығы фәндәре кандидаты (1999).\nШәйәхмәтов Ғәлимйән Сәлимйән улы — Рәсәй Федерацияһы ауыл хужалығының атҡаҙанған хеҙмәткәре (2013).\nШәйәхмәтов Сабирйән Харрас улы — Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре» (1990).\nУнасов Хажиәхмәт Ғәбиҙулла улы (1887—1921) — хәрби эшмәкәр, Рәсәйҙә Граждандар һуғышында, Башҡорт милли хәрәкәтендә ҡатнаша. Бөрйән-Түңгәүер ихтилалы етәкселәренең береһе).\n↑ 4,0 4,1 4,2 http://urgaza.ru/historical-background/selsovet/128/1218/\n↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 http://ufagen.ru/places/baymakskiy/kasymgulovo.html\nБайыш (Баймаҡ районы) // Башҡорт энциклопедияһы — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. (Тикшерелгән 13 март 2019)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Байыш_(Баймаҡ_районы)&oldid=901297 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 14:14 11 август 2019 үҙгәртелгән.


Сыйырсыҡ ояһы » «Йәшлек» гәзите | Газета "Йэшлек"\nГазета "Йәшлек" » Әҙәбиәт » Сыйырсыҡ ояһы\n13.11.2010 Сыйырсыҡ ояһы\nӨй эсендәге тауыштарҙы Сөмбөл урам ҡапҡаһын инеү менән үк ишетте. Ишетте лә, ҡаҡҡан ҡаҙыҡ шикелле баҫҡан урынында ҡатып ҡалды. «Әпәт...» Ун ике йәшлек балаға хас булмағанса асырғаныу, әсенеү, рәнйеү менән теш араһынан һығылып сыҡты был һүҙ. Бына өйҙә нимәләрҙер дөбөр-шатыр ҡоланы, һеңлеһе ҡурҡып ҡысҡырҙы һәм был шау-шыуҙы әсәһенең ярһыу, атаһының ҡырҡыу тауыштары күмеп китте.\nСөмбөл, арып, асығып, ауыр сумкаһын аҫып мәктәптән ҡайтып ингән бала, ҡанаттары ҡайырылған ҡошсоҡ хәлендә ҡапҡа алдындағы эскәмйәгә сығып ултырырға мәжбүр булды. Бесәйҙәре лә бында икән. Ул да, был өйҙә ғауға аҙнаһына бер ҡубып торһа ла, өйрәнә алмай, ҡурҡышынан иҫән сағында сығып тайыу яғын ҡарай. Сумкаһын сисеп, ҡойма рәшәткәһенә элгәс, ҡыҙ бесәйҙе тубығына ултыртып, һыйпап тынысландырырға кереште:\n– Ҡурҡма, ҡурҡма, Мырлай, ҡурҡма…\n«Ҡурҡма»нан башҡа бер һүҙ ҙә тапманы Сөмбөл. Ул бесәйгә «ҡабат бындай хәл ҡабатланмаҫ» йәки «хәҙер үтеп китә», йә булмаһа, «ҡурҡыныс бер ни ҙә юҡ» тигәндәрҙе әйтә лә, тыныс һәм матур тормош вәғәҙә итә лә алмай. Сөнки үҙе лә бер ни белмәй, аңламай, хәле бесәйҙекенән әллә ни артыҡ түгел шул.\nБына ҡустыһы Искәндәр күренде. Апаһынан ике дәрес алдан сыҡҡан булырға тейеш, уйнап йөрөгәндер инде, яңы ҡайтып килә. Хәйерсе өйөнә етә йүгерә, тигәндәй, ҡайтыуға ашығып сабып килгән була. Малай мәктәп формаһында тышта ултырған апаһын аңғарғас уҡ йүгереүҙән туҡтаны, эстән генә дөлдөлгә «атланып» саяланып килгән йөҙө үҙгәрҙе, ҡаштары уртаға һынып төйөлдө. Теләр-теләмәҫ атлап, апаһы эргәһенә килеп терәлде лә, дәресен эшләмәй килгәндәге кеүек башын эйеп, ауыҙ эсенән мөңгөрләне:\nАпай кеше, күҙ ҡараштарын алыҫҡа төбәгән килеш, бесәйен һыйпауҙан туҡтамай ғына, бөтөнләй ололарса яуапланы:\n– Нимә булһын инде, шул – талашалар…\n– Һы-ы, – малай ауыр көрһөндө, яурындары төшөп, шиңеп ҡалды.\nИке бала сәғәткә яҡын ләм-мим һөйләшмәйенсә бойоғошоп ултырып, өйҙәге «буран» тынғанын көттө. Әгәр иҫерек булмаһа, талашып туйғас, атайҙары үҙе сығып китәсәк, ә инде эскән булһа, әсәһе берәй яҡҡа юлланасаҡ.\nУл арала, балаларҙың ауыр уйҙарын бүлеп, шартлап ҡапҡа асылды ла, ярһыуҙан ҡыҙарынған аталары килеп сыҡты. Ауыҙ эсенән һаман әрләшеп килгән ир, балаларын күргәс, уңайһыҙланғандай, алан-йолан ҡаранды, унан, яйлы бер һүҙ ҙә таба алмайынса, ҡырт боролоп китеү яғын ҡараны. Малай менән ҡыҙ атайҙарының оҙон-оҙон баҫып үргә ҡарай атлағанын тын ғына ҡарап ҡалды. Ҡартәсәйҙәренә ҡайтып китте инде, башҡа ҡайҙа булһын…\nБалалар ашыҡмай ғына өйгә юлланды. Атайҙары китһә лә, эстә лә күңел күтәрерлек бер ни ҙә булмаҫын белә шул улар. Хәҙер әсәләре артыҡ көйөүҙән ауырып китәсәк, ә уның хәлһеҙ ятыуы балалар өсөн икеләтә ауыр. Ғәзиз кешеләренең үлеп ҡуйыуынан ҡурҡып йөрәктәре бөтә, ярҙам итә алмау сараһыҙлығынан өҙгөләнәләр.\nИнгәс тә ҡото алынған кескәй һеңлеһе Сөмбөлдөң ҡосағына ташланды. Апай бәләкәсте ҡосаҡлап-үбеп йыуатты ла, күтәреп алып барып диванға ултыртты. Искәндәр ҡолашып ятҡан ултырғыстарҙы торғоҙҙо, ярылған һауыт-һаба ватыҡтарын һепереп алды. Икеһе лә әленән-әле һығылып үкһеп йөрөгән әсәләренә йәлләү тулы ҡараштарын ташланы, әммә нимәлер өндәшергә ҡыйманы.\nӘсә, мыш-мыш килеп плита тирәһендә бер аҙ мәшәҡәтләнгәс, өҫтәлгә аш ҡуйҙы. Өс бала тағы ла шым ғына өҫтәл артына ултырышты, ҡалаҡтар шаҡылдамаҫҡа тырышып ҡыбырланы, шөрпөлдәтмәҫкә тырышып, ипле генә сәй эселде. Хатта бәләкәс Сулпан да бындай ваҡыттарҙа шауламаҫҡа икәнде аңлай, яңылыш берәй ҡырҡыуыраҡ тауыш сыҡһа ла, апаһына «һа!» тигәнде аңлатып, күҙҙәрен шар асып ҡарап ҡуя. Эй, йәлләй шул саҡтарҙа һеңлеһен Сөмбөл. Бәләкәсте күтәреп бүлмәһенә алып инә лә, тубығына ултыртып һығып ҡосаҡлаған килеш оҙаҡ ҡына бәүелешеп ултыралар.\nҠараңғы төшкәс, киске тамаҡҡа картуф әрсеп ултырған ҡыҙ фельдшер килеп укол ҡаҙап киткәндән һуң да хәле яйланып етмәй, башына һыулы сепрәк һалып диванда терәлеп ултырған әсәһенә өндәште:\n– Әсә-әй… Ҡасанға тиклем былайтып йәшәрбеҙ икән?\nӘсә диван һөйәнгесенә терәгән башын күтәрмәйенсә, хәлһеҙ генә ҡыҙы яғына борҙо:\n– Нимә тиһең, ҡыҙым? – Сәбилә балаһының нимә әйткәнен ишетһә лә, ҡабатлап һораны. Хатта ишетмәйенсә лә ҡыҙының нимә әйтергә теләгәнен, нимә уйлағанын белеп тора. Бындай хәлдәрҙән һуң ошондай һөйләшеүҙәр улар араһында аҙ булмаған.\n– Күсеп китәйек, тим.\n– Әллә инде, ҡыҙым, аптыралған… Китә һалып барыр ер бармы һуң?\n– Өләсәйҙәргә китәйек, «ҡайт» тип әйтте лә инде һиңә.\n– Эй, балам, өләсәйең үҙе кеше ҡулында… Рәйлә еңгәң әллә беҙҙең күсеп килгәнде көтөп тора тиһеңме, барып киткәндә ихлас торһа ла…\n– Бында һиңә мәктәптән өй биргәндәр ҙә инде, унда ла бирерҙәр, – Сөмбөл өҙмәне лә ҡуйманы.\n– Әллә инде… Уҡыу йылы уртаһында эш ташлап китһәм дә килешмәҫ, завуч була тороп…\n– Һиңә йә уҡыу йылы, йә бесән, йә картуф… – Ҡыҙ илап ебәреүҙән көскә тыйыла, күңеле нескәргәнен белдермәҫ өсөн ҡысҡырып уҡ ебәрә. – Беҙҙе ысынлап яратһаң, тыңлар инең!\nӘсә, бахыр, өндәшмәй. Нимә тиһен инде ул, үҙе лә уңмаған яҙмышына, яйһыҙ тормошона буталып, һуҡырҙарса мөйөшкә төртөлөп, аптыранып, алйып ҡалған. Былай йәшәү ярамағанлыҡты аңлай ҙа, тик ҡапыл ғына нимәлер үҙгәртергә, хәл итергә ҡыйыулығы, баҙнаты етмәй. Тормоштарының тәүге йылдарынан уҡ башланған ығы-зығының осо-ҡырыйы күренмәй, ни үҙҙәренә, ни балаларына тыныслыҡ юҡ. Киләсәген Ғәбитһеҙ ҙә, тағы уның янында ла күргеһе килмәй ҡатындың. Шулай бер ҡарар ҙа ҡабул итә алмайынса ошо көндә йәшәр ҙә йәшәрме икән?\nСөмбөл әлеге мәлдә атаһын ғына түгел, әсәһен дә күрә алмай. Үсегеп, ҡәнәғәтһеҙлеген төҫөнә сығарып, туп-туп баҫып йөрөп, ҡустыһы менән һеңлеһен ашата ла, йоҡларға ята. Ҡапыл ғына йоҡлап та китә алмай әле. Юрғанын башынан аша ябынғас та, бөгөнгө көн кисерештәренән мулҡып тулған быуаһы йырылып китә лә, әсе күҙ йәштәре, танауынан аҡҡан һыу менән яҫтығын бер килке һуғарғас, һулҡылдай-һулҡылдай үҙе лә һиҙмәҫтән әүен баҙарына юллана.\nИртәнсәккә, әсәһе арҡаһынан тупылдатып һөйөп уятҡанда, киске «кәзә» сигенгән була инде. Ҡыҙ йүгереп йөрөп йыуына-кейенә, әленән-әле уянып етә алмай ыҙаланған Искәндәрҙе тартҡылай, йылы йомғаҡ булып мышнап ятҡан Сулпандың алһыу сикәләренән үбә, йомшаҡ муйынына моронон төртөп еҫкәй. Унан, әсәһе һеңлеләрен уятып, киреләнгән сабыйҙы әпәүләп-сүпәүләп кейендергәс, сәй эсәләр ҙә, бәләкәсте баҡсаға алып китәләр. Әсә кеше, һәр ваҡыттағыса, йүнләп тамаҡ та ялғап өлгөрмәйенсә мәктәбенә йүгерә, завуч булғас, иртә барырға кәрәк шул.\nӨс-дүрт көндән атай булғандары ғаиләһенә кире ҡайта. Был арала үпкәләр онотолған, балалар һағынып өлгөргән. Күңелһеҙ хәлде, дөрөҫөрәге, күңелһеҙ хәлдәрҙе иҫләмәҫкә тырышып, йәшәп китәләр. Кескәй Сулпан атаһының алдынан төшмәй иркәләнә, Искәндәрҙең дә һөйләп хәбәре бөтмәй, бары дәрес эшләп ултырған Сөмбөл генә башынан һыйпап, арҡаһынан һөйөүенә иғтибар итмәмеш була. Ә әсәһе ата менән өлкән ҡыҙы араһын нисек тә яйларға булып, әле береһенә, әле икенсеһенә һүҙ ҡушып, уларҙы уртаҡ һөйләшеүгә әүрәтмәксе. Әсәһенең был ҡылығын оҡшатмай ҡыҙ, ололарҙың аңлайышһыҙ булыуы уны екһендерә, әммә шул уҡ ваҡытта атаһын да, әсәһен дә йәлләй ҙә, ярата ла.\nОлоларҙы, ысынлап та, аңлай алмай Сөмбөл. Дуҫ ҡына йәшәп ятҡан ерҙән һис юҡтан сай-сой килеп талаша ла китәләр. Атаһы буштан-бушҡа ҡыҙа, аҡыра, екерә, аяҡ аҫтындағы нәмәләрҙе осора тибә. Әсәһе лә өндәшмәй ҡалыуҙы, йә булмаһа, тынысландырырға тырышыуҙы белмәй шул, шунда уҡ һикереп тороп ғорур ҡиәфәт ала ла, былай ҙа ярһыу ирен бешерергә керешә. Китә талаш, китә ыҙғыш, бер-береһен кәмһетеп, йәш саҡтарындағы ғәйептәрен соҡоп сығарып, ата-әсәләрен, туған-тыумасаларын тикшереп бөткәнсе, йән көскә аҡырышыуҙан тауыштары ҡарлығып китә. Бындай ваҡыттарҙа Сөмбөлдөң ҡайҙалыр бик алыҫҡа, атаһы ла, әсәһе лә булмаған ергә, тауҙар, диңгеҙҙәр аръяғына ҡасҡыһы килә. Тик әлегә һеңлеһен ҡосаҡлап бүлмәлә ултырыуҙан һәм «ҙурайһам, ҡайтмайым» тип эстән генә ҡабат-ҡабат әсенеп янауҙан башҡа сараһы юҡ.\n… Бөгөн ял. Искәндәр иртәнсәктән атаһынан сыйырсыҡ ояһы эшләтмәксе булып ныҡыша. Класта бөтәһе лә эшләп элгән, минеке генә һаман юҡ, ти. Атай кешенең үҙен ғәйепле тойоп йөрөгән сағы, саҡ ҡына көн ирегәнен көттөрә лә, балаларын эйәртеп урамға сыға. Ҡыйыҡтарҙан ялтыр тамсыларҙың кемуҙарҙан булып тыптырлаған, көндән-көн йоҡара барған көрт аҫтынан сылтырап ҡына ҡар һыуҙары ағып ятҡан илаһи март уртаһы.\nСөмбөл, туғандары менән урамға сығыуға шатланып, хас та көсөк шикелле ҡайҙа барып төртөлөргә белмәй йүгереп йөрөгән дүрт йәшлек һеңлеһен ҡарауыллағансы, атай менән ул «выжт-выжт», «шарт-шорт» итеп кескәй өйҙө төҙөп тә ҡуйҙы. Унан бергәләшеп әлеге ояны ҡолғаға беркетеп, күтәртеп ҡуйҙылар ҙа, эшләгән эштәре менән ныҡ ҡәнәғәт булып өҫкә тексәйешеп торҙолар. Әйтерһең дә, сыйырсыҡтар хәҙер үк осоп килә лә ҡуна инде.\nШау-гөр килеп, күңелдәре тәҡәтһеҙ күтәрелеп, сикәләре сөгөлдөр менән ҡыҙартҡандай янып, йүгереп уйнауҙан аһылдап төшкән балаларын әсәләре йылы өйҙә быу бөркөп ятҡан бәлеш менән ҡаршы алды. Атай ҡулдарын бешерә-бешерә һәр береһенең алдына өлөш бүлеп һалды, урамдағы ҡыҙыҡтарҙы һөйләп сәсәгәнсе көлөшә-көлөшә сәй эстеләр. Була бит бәхетле мәлдәр.\nҺуңғы көндәрҙә Искәндәр өйҙә барыһынан да иртә тора. Тора ла сыға һалып сыйырсыҡ ояһын ҡарап инә. Быға тиклем үҙен көскә уятҡан әсәһе менән апаһы: «Ул сыйырсыҡ ояһын күптән эшләп элергә кәрәк булған», – тип төрттөрә. Шулай тигән булһалар ҙа, әсәһе менән Сөмбөл дә көтә сыйырсыҡтарҙы. Ингән-сыҡҡан һайын үҙҙәре лә һиҙмәҫтән шул ояға күҙ ташлайҙар, яҡын тирәлә ҡош тауыштары сыҡмаймы, тип тыңлап торалар.\nКилде сыйырсыҡтар. Килделәр ҙә эшкә тотондолар. Ашығып йөрөп өйҙәренә сыбыҡ-сабыҡ ташынылар, маҙаһыҙлап йөрөгән турғайҙарҙы ҡыуҙылар, быу бөркөлөп ятҡан баҡсаға төшөп бөжәк сүпләнеләр. Ә иртәләрен оя ҡыйығындағы сатырға ҡунып, нәфис муйындарын һуҙа төшөп, тамаҡ төптәренән әллә ни төрлө сихри тауыштар сығарып, тирә-йүнде ғәжәйеп моңға күмделәр.\nБалалар ҡошсоҡтарҙың донъя көтөп йөрөгән мәшәҡәттәрен оҙон көндәр буйына «сыҡты…», «осоп китте…», «килде!», «тағы китте…», «тағы ҡайтты…» тип ҡыуанышып күҙәтте.\n…Бер көн аталары лаяҡыл булып иҫереп ҡайтып инде. Дөрөҫөрәге, инеп өлгөрмәне. Сәбилә иренең алпан-толпан баҫып үтеүен тәҙрә төбөнән үк аңғарып ҡалды ла, сарбаулап ҡаршы сыҡты. Ҡатындың әсе тауышы яҙғы эңер тынлығын телде:\n– Мал булып ҡайтып килә! һәйбәт йөрөп ташланыңмы?!\nИр ҙә бирешергә теләмәне:\n– Мал булған юҡ пока. Һыйланылар – эстем.\n– Әллә кем һыйлаған ти. Булған-булмаған аҡсаңды этенә-бетенә туҙҙырып киләһең инде.\n– Туҙҙырһа, үҙемдекен туҙҙырам, һинән теләнселәгән юҡ.\n– Минең кеүек аҡса эшлә башта, бахыр!\n– Бахыр һин ул, әллә кем тупһаһында йәшәп ятаһың.\n– Һинең әсәң һыйҙырһа, уның өйөндә йәшәр инем, һеҙгә кеше һыямы! Ишшыу бында, әллә кем тупһаһы тип тора, дуй улайһа әсәңә, инмәйһең – индермәйем!\n– Ә-ә, донъяңды төҙөттөрөп алғас, ир кәрәкмәйме?!\n– Ниндәй донъя?! Ниндәй донъя?! Һинең төҙөгән нәмәң… – Ҡатын сәбәләнеп төртөп күрһәтер әйбер эҙләгәндә, күҙе әлеге сыйырсыҡ ояһына төштө. – Ана, һинең төҙөгән нәмәң!\n– Ә-ә, шулаймы! Ярай алайһа!\nЯрһыуынан күҙенә аҡ-ҡара күренмәгән ир йүгерә-атлай барып, сыйырсыҡ ояһының ҡолғаһын шаҡарып алмаҡсы булып болғата башланы. Умартаның эсенән, улай-былай һелтәгән ыңғайы, башта сар-сор иткән тауыштар сыға. Эңерҙән үк йоҡоға талған ҡошсоҡтар ҡурҡыштарынан оя эсендә ары-бире һуғылып, йә оса, йә ултыра алмай ҡаңғырҙы, буғай. Унан оя уйымынан уҡ шикелле башта берәүһе, унан икенсеһе атылып сыҡты ла, даһыр-доһор ауып киткән өйҙәренең өҫтөндә сорлашып өйрөлә башланылар.\n– Әйҙә-әйҙә! Боҙ! Онта! Һин шунан башҡа нимәгә эшкинәһең?! Хайуан!!\nҠатынының утҡа май өҫтәгәндәй һаман сарылдап тороуына эт ашамаҫ һүҙҙәр менән яуаплай-яуаплай, иҫерек ир ҡойманан ҡайырып төшөргән ҡолғаны сыбыҡ шайындай ҙа күрмәй һөйрәтеп алып китте. Ҡолға осонда тигеҙһеҙ ер суғырмаҡтарына бәрелә-һуғыла дыһырлап сыйырсыҡ ояһы өҫтөрәлә.\n– Атай! Нимә эшләйһең? Теймә сыйырсыҡ ояһына! Теймә!\nОйоҡсан көйө урамға атылып сыҡҡан Искәндәр йәнасыҡҡа ҡысҡырып, һөйрәлеп барған ояны күтәрмәксе, ҡолғаны атаһынан тартып алмаҡсы. Тик ҡоторған үгеҙ хәленә ингән иргә балаһы себендәй ҙә түгел. Ҡолғаһын ҡапҡа яҡтауҙарына һуҡтыра-һуҡтыра елтерәтеп алып сығып та китте. Үҙ-үҙен онотҡан малай атаһы артынан урам буйлап та йүгермәксе, тик шулай уҡ ялан күлдәктә генә сыҡҡан апаһы уны биленән ҡосаҡлап, көс-хәлгә туҡтата:\n– Барма, Искәндәр, бармайһың! Туҡта, йөрөмә.\nМалай апаһының ҡулынан ысҡынмаҡ булып сәбәләнә:\n– Ебәр! Ебәр мине! Бирһен ояны! Бирһен! Мин уны үлтерә-әм!\n– Бирмәй инде ул, бирмәй. Барма, һуғылырһың.\n– Һуҡһын! Мин унан ҡурҡмайым! Ҡурҡмайым…ҡурҡмайы-ым… Малай үкереп илап, ҡапҡа төбөнә сүгәләп төштө…\n…Ошо хәлдән һуң Сөмбөлдөң күңелендәге күбәләк шикелле генә елпелдәп торған ниндәйҙер тере нәмә үлде, майшәмдәй булып былҡылдап янған кескәй ут һүнде. Сыйырсыҡ ояһы менән бергә бала аңындағы ғаилә ҡәлғәһе емерелде, оя эсендә һытылған йомортҡалар йәки иҙелгән себештәр кеүек, ололарға булған ышанысы донъяға күҙҙәрен асмаған да килеш йән бирҙе.\nАуырыуға һабышҡандай булды ул, ашауы насарайҙы, йоҡоһо боҙолдо. Әленән-әле төштәрендәге ҡурҡыныс мәхшәр араһында иҫерек атаһы сыйырсыҡ ояһын ҡолатам тип болғатты. Ипләберәк ҡараһа, был сыйырсыҡ ояһы түгел, ә уларҙың өйө. Эстә ҡустыһы, һеңлеһе, әсәһе ҡурҡышып сарылдаша. Сөмбөл бар хәленсә ҡолғаға йәбешә лә ҡысҡыра: «Атай! Атай! Ҡолатма өйҙө! Ҡолатма!»\n…Яҙҙың тулыһынса үҙ көсөнә инеп, тәбиғәт шаулап сәскә атҡан, кистәрен баштарҙы әйләндерер муйыл, сирень еҫе аңҡыған бер көнөндә был ғаиләгә ҡайғының да ҡайғыһы килде. Әсәләре, мәктәбенән ҡайтып, ял итергә тип кенә ятып торған еренән тора алманы ла ҡуйҙы. Ҡан баҫымы самаһыҙ күтәрелгән ҡатынға ауыл фельдшерының ғына ярҙамы ярҙам була алманы. Фельдшер улай-былай иткән булып, тәҙрәнән-тәҙрәгә йүгергеләп «Тиҙ ярҙам»ды ҡарағылағансы, әсә кеше, ҡобаралары осоп тексәйешеп ултырған өс балаһын етем итеп, тын ғына баҡыйлыҡҡа китте лә барҙы.\nАталары тәгәрәп ятып иланы. Балалар, нисек кенә ҡайғырмаһын, әллә хәлдең айышына ныҡлап төшөнөп етә алманылармы, әллә шаңҡыуҙанмы, әүрәтеүгә, тынысландырыуға барҙы. Ә ир кеше ҡулындағы бәхеттең ҡәҙерен белмәүен, хәҙер инде кире ҡайтара алмаҫын, йәненә яҡыны башҡа ерҙә түгел, ә тап ошонда, ошо өйҙә булғанын бик һуңлап аңлап, яралы йыртҡыс ише ҡыланды. Аҙаҡ, ҡатынын ерләгәс, «ҡайғыһын уртаҡлашырға» килеүселәр менән шешә артында берсә буҙлап, берсә йырлап ултыра торғас, иҫереп йығылды. Етемдәрҙе өләсәләре үҙ ауылына алып ҡайтып китте.\nБалалар балалар инде, әҙәм күтәрмәҫ ҡайғыны ла улар ололарға ҡарағанда еңелерәк күтәрә, күп нәмәгә шәберәк өйрәнә лә, тиҙерәк онота ла, тиҙәр бит. Шулайҙыр. Аллаһы Тәғәлә, уларҙы ваҡытлыса булһа ла был гонаһлы донъя михнәттәренән азатыраҡ итергә тырышып та, сабый аңы, аҡылы менән яралталыр, бәлки. Йылы ҡараш, яҡшы тәрбиә Сөмбөл менән туғандарының йәнен дауалаһа, ҡояшлы йәйҙең йәмле көндәре, һыу инеүҙәр, балыҡ тотоу, еләккә йөрөү, яңы дуҫтар, татыу ғаиләнең көнкүрешендә ҡайнашыу уларҙың ҡайғыһын баҫты, йәндәрен дауаланы. Кистәрен йоҡларға ятҡанда йәки Рәйлә еңгәләренең бәләкәстәре әсәләренә иркәләнгәндә Сөмбөлгә ҡыйын булып китә-китеүен. Әммә бындағы ололар һаҡ: еңгәһе үҙ балалары менән бергә Сулпанды ла ҡосағына ала, һөйә, иркәләй, Искәндәрҙе ағаһы артынан ҡалдырмай, ә Сөмбөлдө өләсәһе бәпләп, ҡурсалап ҡына тора.\nКөҙгә, уҡыуҙар башланғас, Сөмбөл менән Искәндәр, был ауылдың башланғыс синыфтарҙы тамамлаған башҡа балалары кеүек үк, алыҫ булмаған ҡала интернат-мәктәбенә уҡырға урынлаштырылды, биш йәшлек Сулпан, ағаһының бер-бер артлы донъяға килгән өс малайына «апай» булып, үҙ балаға әүерелде. Көҙ артынан ҡыш килде, ҡышты ярһыу яҙ, яҙҙы тағы ла йәй алмаштырҙы, миҙгел артынан миҙгел, йыл артынан йыл үтеп, тормош дауам итте.\n… Яңы урынға күсенеү үҙе бер ҡайнаш булды. Дөйөм ятаҡтың кескәй генә бүлмәһендә ул хәтле нәмә ҡайҙа һыйып бөткәндер, еңел машина менән йәшниктәрҙе, төйөнсөктәрҙе ике көн ташынылар ҙа ҡуйҙылар. Унан уларын урынлаштырыу мәшәҡәте тағы ла бер көн һәм төндө биләне. Ярай әле ял алғандар.\nСөмбөл ире Айрат, дүрт, биш йәшлек малайҙары Самат һәм Салауат менән бөгөн тәүге тапҡыр яңы өйҙәрендә сәй эсеп, урамдарына сыҡты. Хужаларса ирәйешеп донъяларын барлап йөрөнөләр. Өйҙәре эстән генә түгел, тыштан да ҡупшы шул. Ҙур булмаһа ла, тәҙрәләре күңелле итеп көлөп, мөрйәһендә төтөнө бейеп тора. Иң мөһиме, үҙҙәренеке, ихатаһы ла иркен, баҡсаһы, ҡоҙоғо бар. Ҙур йортто, Алла бирһә, киләсәктә һалып инерҙәр.\nИре, йышҡы-бысҡыһын алып, ҡоймаларҙың бушап, ҡыйшайып торған ерҙәрен йүнәтмәксе ине, уның эшләгәнен ҡарап уйланып торған ҡатындың башына сәйер генә уй килде лә, балаларса ғына итеп әйтте лә һалды:\n– Әйҙә, сыйырсыҡ ояһы яһайыҡ.\nАйрат, аптырай төшөп, ҡатынына күҙ һирпте:\n– Ә нимәгә ул, бала саҡта аҙ яһаныҡмы беҙ ояны?\n– Әллә… Миңә ниңәлер ҡоймаһында сыйырсыҡ ояһы булған, сыйырсыҡтары һайрашҡан йортта бәхетле кешеләр йәшәйҙер һымаҡ.\nИр, көлөмһөрәп, елкәһен ҡашый бирһә лә, ҡатынының моңһоуланып киткән ҡарашы менән осрашҡас, еңел генә ризалашты ла ҡуйҙы:\n– Яһаһаҡ, яһай ҙа ҡуябыҙ, моңмо ни ул миңә, кәләшем һорағас.\nСөмбөл теремекләнеп китте, алһыу ирендәре йырылып, ап-аҡ ынйы тештәрендә байыуға ыңғайлаған яҙғы ҡояш нурҙары сағылды.\n– Икәү! – Иренең ҡаштары юғары сөйөлөүгә аңлатма бирергә ашыҡты, – малайҙарҙың икәүһенә лә булһын, талашмаһындар.\n– Икәү тек икәү, «бәхетле йорт, бәхетле кешеләр» тиһең түгелме әле, әйҙә һайрашһындар.\nОяларҙы, малайҙарҙы бысҡы, йышҡы аҫтына тығылыуҙан тыя-тыя, ҡулдарынан әле балтаны, әле сүкеште тартып ала-ала, «ярҙам итеү»ҙәрен ҡабул итә-итә, яһап бөтөп, ҡолғаларға беркеткәндә, ҡараңғы ҡуйырғайны инде. Һуңғы эштәрен урамға ут һуҙып тамамланылар. Йәштәр үтә лә ҡәнәғәт, үҙҙәренән бигерәк балалары шат булды. Бәләкәстәре:\n– Ул-ла-а! Ул-ла! Беҙҙә фыйылфыҡ ояһы ба-ал! – тип һөрәнләп һикрәнләһә, олоһо:\n– Ҡасан килә, әсәй, сыйырсыҡ, ҡасан килә? Икәүһенә лә киләме, атай? Нисәү килә? – тип теңкәләрен ҡоротто.\n… Бер көн иртәнсәк яҡтырыр-яҡтырмаҫтан ғаилә эшкә ашыға ине. Ире машинаһын ҡабыҙып йылыта торғансы, Сөмбөл малайҙарын кейендереп сығарҙы ла, ишек йоҙаҡтарын бикләү менән булашты. Шул ваҡыт машина шауы, уландары тауышы араһынан ҡолағына «Фью-у-ут фр-р-р, фю-фю-фю фр-р-р!» тигән нескә генә тауыштар салынды. Башын күтәрһә, кескәй умарталар өҫтөндә сыйырсыҡтар һайраша икән. Ҡайһы арала килеп, оялап өлгөргәндәр тиһең. Урғылып килеп баҫҡан хистәренән йәш ҡатындың күңеле нескәрҙе, ирекһеҙҙән күҙ алдынан бер-бер артлы йәшләй генә ер ҡуйынына инеп ятҡан әсәһе, эскелек һаҙлығына төшөп батҡан атаһы, Чечняға китеп юғалған ҡустыһы, иң яҡын кешеһен «ҡунаҡҡа килеүсе апай» тип кенә белеп үҫкән һеңлеһе үтте һәм Сөмбөл, тулҡынланыуҙан тауышы үҙгәреп, машинаның артҡы ултырғысында уртанан ҡарап барыу өсөн урынға талашып «тыш та быш» көрмәкләшеп ятҡан малайҙарына өндәште:\n– Ана, нимә ти һеҙгә сыйырсыҡтар, талашмай, һуғышмай, дуҫ йәшәгеҙ, шунһыҙ бәхет юҡ, тиҙәр.\nМалайҙар шым булышып, ҡолаҡтарын һағайтып, сыйырсыҡ моңон ишетергә тырышты. Йәнәш креслоға инеп ултырған ҡатынының йөҙөнә күҙ һалғас, ире көлмәйенсә булдыра алманы:\n– Килгән бит сыйырсыҡтарың, иң бәхетле йорт беҙ улай булғас, кәләш!\nУрамында сыйырсыҡ оялары булған, ул ояларҙа ҡоштары һайрашҡан зәңгәр күҙле бәләкәй генә бәхетле йорт бәхетле хужаларын кискә тиклем оҙатып ҡалды.\n16.01.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (11.01.2019)\n15.01.2019 - Әҙәбиәт «Мин бит әле йәшәп бөтөрмәнем...»\n14.01.2019 - Әҙәбиәт Ҡәләмеңде ал ҡулыңа! 50 мең һумлыҡ бүләк һине көтә!\n14.01.2019 - Әҙәбиәт Йәнә лә байрам менән! Иҫке Яңы йыл менән!\n12.01.2019 - Әҙәбиәт Тоҙаҡҡа эләгеүе оҙаҡ түгел\n11.01.2019 - Әҙәбиәт Һибелә сәстәрем\n08.01.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (4.01.2019)\n05.01.2019 - Әҙәбиәт “Йәш айырмаһын мин һиҙмәнем...”\n03.01.2019 - Әҙәбиәт Аҡ йылан фатихаһы\n01.01.2019 - Әҙәбиәт Үәт, ҡыҙыҡ! (28.12.2018)\n01.01.2019 - Әҙәбиәт «Яҙмыш шаяртыуы» фильмы – 2\n31.12.2018 - Әҙәбиәт Хоҙай араланы үлемдән\n16.01.19 Ростовта матәм: Радий Хәбиров телеграмма аша ҡайғы уртаҡлашты\n16.01.19 Өфөнән Сибайға табиптар килгән\n16.01.19 Яҡташыбыҙ — Беренсе каналдың алып барыусыһы\n16.01.19 Телдәрҙе яҡлайһың, һаҡлайһың икән - грант ал!\n16.01.19 "Ватс ап". Аралашыу әйбереме әллә сенсация сығанағымы?\n16.01.19 Сибайҙа балалар баҡсаларында һәм мәктәптәрҙә урамда дәрес үткәреү һәм тышҡа сығып йөрөү тыйылды\n15.01.19 Сибайҙағы ағыулы төтөн эҙемтәләренә ҡаршы көрәш буйынса "ҡыҙыу линия" асылды\n15.01.19 “Башҡорт халҡының үҫеш стратегияһы”нда нимәләр булырға тейеш?\n15.01.19 Ялғанлап пенсия алған\n15.01.19 Зарифты Өфөгә килтергәндәр\n№2 (11205)11 ғинуар, йома 2019 йыл


Башҡортостанда билдәһеҙ йәнлек бер нисә йорт ҡуянын үлтергән // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\nБашҡортостанда билдәһеҙ йәнлек бер нисә йорт ҡуянын үлтергән\n12:50, 12 сентября 2018 Хәл-ваҡиғалар\nӨФӨ, 2018 йыл, 12 сентябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБаймаҡта йәшәүселәр кисә төндә шәхси хужалыҡта булған хәлдән ҡото алынған. Билдәһеҙ йәнлек бер нисә кроликты үлтергән. Аҫҡы ситлектәр генә асыҡ ине, «үлтереүсе» өҫкөһөнә үрелә алмаған, тип һөйләне социаль селтәрҙәге фотолар авторы.\n«Төндә эт олоно, ләкин беҙ сыҡманыҡ. Нимә булырын кем белә? Кроликтарҙың береһенең башын һәм тәпәйҙәрен өҙөп алғандар. Берәүһен ашаған, ә башҡалары менән уйнаған кеүек», — тип хәбәр итте фотоһүрәттәр авторы.\nЯҙылыусылар видеокүҙәтеү камераһын ҡуйырға кәңәш иткән.\n«Түшкәләрҙе ситлек эргәһенә һалырға һәм видеокүҙәтеү ҡуйырға. Йыртҡыс булһа, табышы артынан килә ул. Кеше булһа, килерме икән», — тип билдәләне урында йәшәүсе.