Спорт яңылыҡтары » Архив газеты "Йәшлек"\nАҙығыңды алыҫ ҡуй, ҡаҙығыңды ҡулбуй(ы).\nСпорт яңылыҡтары Яңылыҡтар » Спорт\nБиатлон буйынса донъя кубогының өсөнсө этабында Рәсәй йыйылма командаһы алты мөмкинлектән дүрт алтын миҙал яуланы. Башта шәхси беренселектә яҡташыбыҙ Максим Чудов менән Альбина Әхәтова финишҡа беренсе килеп, биатлон һөйөүселәрҙе ҡыуандырһа, йәш өмөтлө спортсыбыҙ Светлана Слепцова спринт бәйгеһендә иң етеҙе булып сыҡты. Һуңынан биатлонсылар эстафетала кемдең кемлеген иҫбатланы.\nҮкенескә күрә, ир-аттар яңыраҡ өлгәшкән уңыштарын ҡабатлай алмай, бишенсе урын менән генә ҡәнәғәтләнһә, ҡыҙҙарыбыҙ йәнә алтын миҙал яуланы.\nАршавин «Арсенал»ға ярҙам итмәксе\n«Зенит» футбол командаһының алмаштырғыһыҙ һөжүмсеһе, шулай уҡ Рәсәй йыйылма командаһы уйынсыһы, билдәле Андрей Аршавиндың киләһе миҙгелдән Англия беренселегендә уйнай башлауы ихтимал. Ул «Арсенал» клубы менән килешеү өҫтөндә баш вата, сөнки донъялағы финанс көрсөгө спортҡа ла ҡағылмай ҡалманы. Шулай уҡ «Зенит»тың башҡа уйынсылары ла үҙ бәхетен ситтән эҙләмәксе. Әйтәйек, һаҡсы Ивица Крыжанц, ярым-һаҡсы Ли Хо, һөжүмсе Фәтих Текке һәм ҡапҡасы Камил Чонтофальски Санкт-Петербургты башҡа ҡалаға алмаштырырға булып киткән.\nВалуев «көслө», имеш\nБокс буйынса профессионалдар араһында WВА версияһы буйынса чемпион титулы өсөн Рәсәй бокссыһы Николай Валуев, ринг ветераны, 46 йәшлек АҠШ спортсыһы билдәле Эвандер Холифилд менән осрашты һәм уны ныҡышмалы рәүештә, ҡайһы саҡ өҫтөнлөк итеп, судьялар ярҙамында еңде, тиһәк тә була. Ысынлап та, шулайҙыр, сөнки бәйгене ҡарарға килгән меңләгән халыҡ еңеүсене түгел, ә Холифилдты аяҡ өҫтө алҡышланы. Был, әлбиттә, Валуевҡа мәртәбә өҫтәмәне. Моғайын, Николайға «йоҙроҡ төйнәүселәр» киләсәктә табылыр әле.\nКүңелле каникул көтә\nХоккей буйынса Евротурҙың икенсе этабы тамамланыу менән, КХЛ беренселеге йәнә оҙайлы юлын дауам итеп, осрашыуҙар уҙғарҙы. Мәскәүҙең «Динамо»һы үҙ майҙанында чемпионат аутсайдеры – «Химик» хоккейсыларын ҡабул итте һәм уларҙы 5:0 иҫәбенә отто. Шулай уҡ «Аҡ барс» командаһы ла, ҡунаҡта уйнауына ҡарамаҫтан, «Спартак»ты 6:1 иҫәбенә еңеп, ҡумтаһын ҡалынайта төштө. «Барыҫ» та Минскиҙан өс мәрәйгә байып ҡайтты.\nКисә кис «Салауат Юлаев» командаһы Түбәнге Новгородта урындағы «Торпедо» хоккейсылары менән сәкәләште. Ғөмүмән, өфөләр ҡалған дүрт осрашыуҙы ла ситтә уҙғарасаҡ. Ә бына Яңы йылды үҙ майҙанынан башлап ебәрәсәк һәм һигеҙ уйын рәттән Өфө көйәрмәндәрен ҡыуандырыр, тип ышанғы килә.\nавторы: admin | 27 декабря 2008 | | Фекерҙәр (0)\nЮлаевсылар оҙайлы сәфәргә сыға\nЕвротур тамам. Чемпионат юлын дауам итә\nҺуңғыһына хәле етеңкерәмәне


Республиканың ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрының яңы урынбаҫары тәғәйенләнде\n13 Ғинуар , 11:02\n2021 йылдың 30 декабренән Азат Арыҫланов Башҡортостан Республикаһының ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары вазифаһына тәғәйенләнде.\nМинистрлыҡтың матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, яңы вазифала Азат Марат улы социаль инфраструктураны үҫтереү һәм инвалидтарҙы интеграциялау, социаль хеҙмәттәр күрһәтеү өлкәһендә дәүләткә ҡарамаған секторҙы, юридик тәьминәтте үҫтереү мәсьәләләре менән шөғөлләнә.\nАзат Арыҫланов 1983 йылдың 28 мартында Бүздәк районы Сабай ауылында тыуған. 2005 йылда Башҡорт дәүләт аграр университетын тамамлаған. Һөнәре буйынса иҡтисадсы. Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһында ҡайтанан әҙерлек үткән (муниципаль берәмектең социаль-иҡтисади үҫеш стратегияһы).\n2005-2006 йылдарҙа «Буздякмолагропром» асыҡ акционерҙар йәмғиәтендә иҡтисадсы булып эшләй, баш бухгалтер вазифаһын башҡара. 2006-2008 йылдарҙа — Бүздәк районы хакимиәтендә иҡтисад бүлегенең сәнәғәт буйынса баш иҡтисадсыһы, иҡтисад бүлегенең муниципаль ҡаҙна буйынса баш белгесе.\n2008-2017 йылдарҙа — Бүздәк районы хакимиәте башлығының иҡтисад һәм финанстар буйынса урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы, хакимиәт башлығының иҡтисади үҫеш һәм инвестициялар буйынса урынбаҫары, хакимиәт башлығының иҡтисади үҫеш һәм финанстар буйынса урынбаҫары.\n2017 йылдың июненән 2021 йылдың октябренә тиклем Бүздәк районы хакимиәте башлығы булып эшләй.\nБашҡортостан Ғәҙәттән тыш хәлдәр буйынса дәүләт комитетының «Батырлыҡ өсөн» миҙалы һәм Башҡортостан Республикаһы Башлығының Рәхмәт хаты менән бүләкләнгән.


Инфоурок › История › Конспекты › Внеклассное мероприятие Әҙәби – музыкаль кисә. “Һеҙҙең тормош - үҙе батырлыҡ !”\nҺеҙҙең тормош – үҙе батырлыҡ !\nЗал байрамса биҙәлгән.Уртала “Мәңгелек ут” яна. Ҡурай моңо яңғырай.\nҺыҙҙырт ,ҡурай, үткән ҡайғыларҙы,\nӨҙҙөрт, ҡурай, йөрәккәй ҡылдарын.\nҺөйҙөрт,Һөйләп башҡорт моңдарын.\nҺөйлә, тарихыңдан, яуҙарыңдан,\nҺөйлә,ҡанлы башҡорт болаһын.\nҺөйлә, олатайҙар хәлдәренән\nЙөрөш, торош, заңын, йолаһын.\nУйна, ҡурай, күктән йәм шаулаһын,\nНур уйнаһын баштар өҫтөндә!\nЙәм яҡтыһы юйһын ҡан шәүләһен,\nГөлдәр үҫһен таштар өҫтөндә!\nҺабантуй күренеше. Йәштәр, ололар бейеп-йырлап күңел асалар. Шул ваҡыт һуғыш башланыуы тураһында хәбәр килә.\nБалалар! Һуғыш башланған, һуғыш!\nФашистар беҙҙең илгә баҫып ингәндәр!\n( “Изге һуғыш” көйө яңғырай. Барыһы ла ҡатып ҡала. Һуғышҡа оҙатыу күренеше. )\nУл йылдарҙы нисек онотаһың,-\nИл яҙмышы ҡылыс йөҙөндә.\nИр-егеттәр китте яу ҡырына,\nАлып көсө тойоп үҙендә.\nИрҙәр китте, ҡыҙҙар илап ҡалды,\nШаулап ҡалды иген өлгөрөп.\nБаҫыу ҡапҡаһына саҡлы оҙата барҙы\nЙәше , ҡарты, барыһы өҙөлөп.\nИлап ҡалды күпме ҡатындар…\nТуйҙа кейгән күлдәктәре ҡалды,\nКүпме бала ҡалды, йәтимдәр… Йыр “Һалдаттар” . Вокал.\nТыуған ауылыбыҙ ҙур түгел\nИлем картаһында бер төрткө.\nШул төрткөнән Ватан һуғышына\nКүпме егет, күпме ир китте.\nБыл донъяның бөтә эше үтте,\nЙәтим ҡалған ҡатын ҡулынан.\nБыл ҡулдар бит бесәнен дә сапты,\nЕр ҡаҙыны, ҡарын көрәне.\nКәртә тотто, өйөн терәне,\nИркәләне үҙе кеүектәрҙе\nӘ үҙҙәре –\nБер кемдән дә иркә күрмәне.\nТылдағы ҡатын-ҡыҙҙарҙың, йәшүҫмерҙәрҙең батырлығы һуғыш ҡырында тыуған батырлыҡҡа тиң.\nСәхнәлә ауыл көйө, кис ултырыу күренеше.\nШиғыр “Ҡыр ҡаҙҙары” . Кулакова Л.Б\nЙыр “Һине көтәм ғәзиз балам” Шәмсетдинова Г.\nБашҡорт бейеүе . Исламова Р.Г.\nЙыр “Әсәйем”. Яҡупов И., Кулакова И.\nБалалар йүгереп килеп инә.\nҺөйөнсө, һөйөнсө! Сельсовет председателе Сәймә апай райондан ҡайтҡан – һуғыш бөткән !\nАтайҙар ҡайта, атайҙар! Улар еңеп ҡайталар!\nЭйе, Еңеү көнө ҙур ҡорбандар аша килде. 1418 көн, 1418 йоҡоһоҙ төн буйы еңеүгә килдек.\nЕңеү ул – һауалар сафлығы,\nЕңеү ул –күңелдәр аҡлығы,\nЕңеү ул –сабыйҙар шатлығы,\nҘурҙарҙың бәхетле ҡартлығы!\nЕңеү ул –дуҫтарым теләге,\nЕңеү ул –тыныслыҡ теләге,\nЕңеү ул –халыҡтар дуҫлығы,\nЕңеү ул –күңелдәр хушлығы!\nЕңеү ул –иң бөйөк ғорурлыҡ,\nНимә бар уға тиң торорлоҡ!\nЙәшә һин илемдең муллығы,\nҘур еңеүҙең 70 йыллығы!\nЙыр “Батырҙар йыры” . Вокал.\nҺәр йәшел төҫ – яҙғы йән эйәһе,\nҺәр йәшел төҫ йәшәй ҡабаттан.\nЕрҙә йәшәү, йәшлек һәм йәшеллек\nУяна ер йәшел ҡабаттан.\nҺәр яҙыбыҙ – Еңеү! Һәр бөрөбөҙ\nЯңғырауыҡлы һәр бер иртәбеҙ.\nДонъякүләм яҙға бар!анда беҙ,\nАл офоҡто байрам итәбеҙ.\nИркәләнә йәш ер! Тыныс яҙҙа\nАңҡып тора бөйөк эш тәме.\nЯҙ. Йыр. Ҡояш. Сәскә. Бала-саға.\nБар ҙа Еңеү – 45 – тәге.\nХор “ Һәрваҡыт булһын ҡояш! ”\nҠатнашыусыларҙың ҡулында шарҙар, сәскәләр, күгәрсендәр.\nҺеҙҙең тормош –\nүҙе батырлыҡ !\nҮрге Ласынтау - 2015\nЯкупова Гульнара Фагамановна\nНомер материала: ДВ-107722\nПрезентация "Умники и умницы" по истории России "Повторно-обобщающий урок" (11 класс)\nКонспект урока по истории Средних веков на тему: "Столетняя война" (к презентации)\nКонспект урока по истории Средних веков на тему: "В рыцарском замке" (к презентации)


Йыл аҙағынаса торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәр өсөн түләүҙәр тәртибе үҙгәрмәй // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nЙыл аҙағынаса торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәр өсөн түләүҙәр тәртибе үҙгәрмәй\n9:30, 5 августа 2016 Иҡтисад\n2016 йылдың аҙағына тиклем торлаҡ-коммуналь хужалыҡ хеҙмәттәр өсөн түләүҙәр тәртибе үҙгәрмәй. Әле йылы өсөн йыл буйына түләү системаһы ғәмәлдә. Файҙаланылған ресурстар өсөн түләү системаһын индереү тураһында мәсьәлә ҡарала. Был осраҡта ҡыш көнө күберәк, йылы ваҡытта бөтөнләй түләмәҫкә тура киләсәк. Бындай тәртип ресурстар менән тәьмин итеүсе ойошмалар өсөн файҙалы булыр ине.\nБашҡортостан Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министрлығында аңлатыуҙарынса, 1 октябргә тиклем муниципалитеттар киләһе йылға иҫәпләшеү ысулын һайларға тейеш. Ул йә үҙгәрмәйәсәк, йә иһә «1/7» ысулына күскән осраҡта, 2017 йылдың көҙөнән ғәмәлгә инәсәк.


Республикаға һыйынған Украина граждандары ҡул ҡаушырып ултырырға йыйынмай\nУлар документтарын тәртипкә килтергәндән һуң халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәктәренә мөрәжәғәт итә. Башҡортостанға өс аҙна элек килгән ғаиләләрҙең береһе Урман янғындарын иҫкәртеү һәм һүндереү үҙәге ятағына урынлаштырылды. Ошо арала ирле-ҡатынлы Титоренколар эшкә тотонасаҡ.\nИрина тыныс шарттарҙа ашарға бешерә. Луганск өлкәһенән күсеп килгән ғаиләне республиканың Урман янғындарын иҫкәртеү һәм һүндереү үҙәге һыйындырған. Дөйөм ятаҡта әллә ни уңайлыҡтар юҡ. Аш бүлмәһе айырым. Бүлмәләр ҙә ҙур түгел. Шуға ҡарамаҫтан, ғаилә ҡәнәғәт.\nИрина Титаренко, Украина ҡасағы: «Ятаҡҡа күсеү менән үҙәк хеҙмәткәрҙәре тәү кәрәк-яраҡтар, түшәк-юрғандар бирҙе. Хатта бер аҙға етерлек аҙыҡ та килтергәндәр. Балабыҙ быйыл I синыфҡа бара. Урындағы мәктәпте һайланыҡ, беҙҙе ҡабул итәсәктәр».\nӘле ғаилә бүлмәне матурлау, уңайлыҡтар булдырыу менән мәшғүл. Документтарын тәртипкә килтергәс тә төҙөүсе һөнәрен үҙләштергән ғаилә башлығы эшкә сығырға ниәтләй.\nВладимир Титаренко, Украина ҡасағы: «Эш менән ҡыйынлыҡтар тыуманы, теләк кенә булһын. Төҙөлөш ойошмаһында эш белештем, мине көтәләр. Кәрәкле ҡағыҙҙарҙы йыйып бөткәс тә сығырға ниәтләйем».\nТыуған яғын ташлап китергә мәжбүр булған ғаилә Башҡортостанға бер ҡат йәйге кейемдә генә килгән. Тиҙҙән яҡынлашасаҡ һалҡындарға ҡасаҡтар әҙер түгел. Улар мәрхәмәтле кешеләр ярҙамына мохтаж. Шулай ҙа Титоренколар һауанан төшкәнде көтөп ятмай. Әле Иринаны республиканың Урман янғындарын иҫкәртеү һәм һүндереү үҙәгендә диспетчер итеп ҡабул иткәндәр. Тыуған яғында һатыусы булып эшләгән ханым яңы һөнәрҙе тиҙ үҙләштергән. Министрлыҡ белгестәрҙе тағы ла ҡабул итергә әҙер. Бөгөн халыҡты эш менән тәьмин итеү үҙәгенә 600-ҙән ашыу Украина ҡасағы мөрәжәғәт иткән. Ошо арала уларға эш урындарын булдырыу мәсьәләһе хәл ителә. Федераль квотаға ярашлы, Башҡортостан 5 меңгә тиклем ҡасаҡты ҡабул итәсәк. Әле республикаға 4 меңдән ашыу мәжбүри күсенеүсе һыйынған. Уларҙың 800-ҙө - балалар. Бында килеүсе һәр кем тиҙерәк эш табырға, балаларын белем биреү учреждениеларына урынлаштырырға хыяллана. Бөгөн республикала 100-ҙән ашыу ҡасаҡ эшкә урынлашҡан да инде. Лилиә Тунасова


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ҠОРҒА ТУПЛАНА КӨСЛӨ ЗАТТАР - 2021 - Мәҡәләләр\nҠОРҒА ТУПЛАНА КӨСЛӨ ЗАТТАР\nБына ун йылдан ашыу инде Башҡортостанда "Ағинәй" йәмәғәт ойошмаһы уңышлы эшләп килә. Тәү ҡарамаҡҡа, дөрөҫөрәге, уйһыҙҙарға ғына улар йырлап-бейеп йөрөгән кеүек тойолдо башта. Төптән уйлап ҡараһаң, улар бик ҙур эш алып бара. Халҡыбыҙҙың йолаларын, ғөрөф-ғәҙәттәрен, милли аш-һыуыбыҙҙы, матди ҡиммәттәребеҙҙе һәм ҡатын-ҡыҙҙарға ғына хас шөғөлдәрҙе, кәсептәрҙе тергеҙеүгә ең һыҙғанып тотоноп, шул эштәрҙе уңышлы атҡарып киләләр. Ә инде уларҙың һәр ерҙә милли күлдәктәрҙә, милли биҙәүестәрҙә донъя йәмләп йөрөүе үҙе бер күккә сөйөр ғәмәл.\nӘ бына ир-егеттәребеҙ һәр йәһәттән ҡалыша. Йәғни, ир-егеттәребеҙ башҡара торған бурыстарҙың аҡһауын, уларға хас шөғөл-кәсептәрҙең онотола барыуын әйтәм. Мәҫәлән, бөгөн ҡайһы берәүҙәр күпләп йылҡы үрсетеү менән маҡтана ала. Эйе, был башҡорттоң төп кәсептәренең береһе. Ләкин ата-бабаларыбыҙ йылҡыны ит өсөн генә аҫрамаған, ул уның төп таянысы, уң ҡанаты, айырылғыһыҙ юлдашы булған. Ә бының өсөн ат яуҙарҙа ла, сабышта ла ал бирмәҫ итеп өйрәтелгән, күнектерелгән. Бөгөн иһә сабыш аттары юҡ дәрәжәһендә, сөнки ир-егеттәребеҙ был шөғөлгә шулай уҡ кәртә ҡуйған. Ә инде ат еккеһенә кәрәкле арба, сана, ыңғырсаҡ, йүгән, эйәр һымаҡ әйберҙәр эшләү бөтөнләй онотолған. Ғөмүмән, һуңғы йылдарҙа малсылыҡты, йылҡысылыҡты үрсетеү тураһында күп һөйләйбеҙ. Ләкин ошо шөғөлдәр йәнәшендәге кәсеп-һөнәрҙәрҙе тергеҙеү берәүҙең дә башына инеп сыҡмай. Мәҫәлән, көтөүсе сыбыртҡыһыҙ көтөү көтә алмай. Ә бөгөн кем уны үрә белә? Ә кем оҫта итеп салғы яный, тапай? Һәнәк, көрәк, балта һаплау оҫталары ла юҡ дәрәжәһендә.\nОшолар тураһында ла һөйләшеү мәле еткәндер, тип уйлайым. Һәм РФ Дәүләт Думаһы депутаты Зариф Байғусҡаров етәкселегендә республикала ойоштороласаҡ "Ир-егеттәр ҡоро" ошо тәңгәлдә эште йәнләндереп ебәрер, тигән өмөттә ҡалам. Республикала беренсе тапҡыр үткәрелгән ҙур конференцияға Мәләүездән ике делегат һайланды. Шуның береһе - мин, Мәләүез башҡорттары ҡоролтайы башҡарма комитеты ағзаһы, икенсеһе - йәш быуынға илһөйәрлек тәрбиәһе биреү йәһәтенән етди эш алып барған "Батальон" йәмәғәт ойошмаһы етәксеһе Йәмил Әлмөхәмәтов. Был башланғыс бик ваҡытлы булды. Форумда "Ир-егеттәр ҡоро"ноң эш йүнәлештәре, бурыстар, шулай уҡ ир-егеттең, айырыуса атай кешенең статусын күтәреү буйынса ла маҡсаттар билдәләнер, тип өмөтләнәм.\n(Теманың дауамы был һандағы Зариф Байғусҡаров менән әңгәмәлә)\nЯҙылған: 09.04.21 | Ҡаралған: 186


“Бергәнең эше берәгәйле” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке\nБашҡортостан гәзите » Белем һәм тәрбиә » “Бергәнең эше берәгәйле”\n“Бергәнең эше берәгәйле” 26.10.2018 // Белем һәм тәрбиә\nЯңы ойошманың маҡсаты – тел уҡытыусыларын туплау.\nОшо көндәрҙә республиканың туған тел уҡытыусылары ойоштороу конференцияһына йыйылып, Башҡортостанда Башҡорт һәм туған телдәр уҡытыусылары ассоциацияһы төҙөү тураһында ҡарар ҡабул итте. Яңы берләшмәнең төп йүнәлештәре, бурыстары һәм маҡсаттары тураһында уның рәйесе, Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институтының башҡорт һәм башҡа туған телдәр һәм әҙәбиәттәр кафедраһы доценты, филология фәндәре кандидаты Фәнзил САНЪЯРОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\n– Фәнзил Бүләк улы, ассоциацияны төҙөү идеяһы нисек тыуҙы? Ул тел уҡытыусыларының үҙҙәренең теләгенә ярашлы барлыҡҡа килдеме, әллә был заман талабымы?\n– Бында уҡытыусыларҙың теләге лә, көн талабы ла мөһим әһәмиәткә эйә. Билдәле булыуынса, әлеге ваҡытта тотош Ер шарында, шул иҫәптән беҙҙең илдә лә телдәргә бәйле хәл-торош ҡатмарлы ғына. Милли мәғариф өлкәһендәге үҙгәрештәр, туған телде уҡыусыларҙың һәм уларҙың ата-әсәһенең һайлауы нигеҙендә, йәғни ирекле өйрәнеүҙе күҙаллаған алым, йәмғиәттә, ғаиләлә әсә телендә аралашыуҙың кәмей барыуы, әлбиттә, беҙҙе борсомай ҡалмай.\nОшондай шарттарҙа уҡытыусыларға ла эшләү еңелдән түгел. Әлеге тиҙ үҙгәреүсән мәғлүмәт заманында уларҙың күбеһе теге йәки был мәсьәләлә ниндәй сығанаҡҡа таянырға белмәй юғалып ҡала. Мәҫәлән, “Йыл уҡытыусыһы” кеүек конкурстарҙа һөнәренең барлыҡ нескәлектәренә төшөнөп, иҫ киткес оҫталыҡҡа эйә педагогтар осрай, әммә уларҙың эш тәжрибәһе тейешенсә таратылмай. Ә бит ҡайһы берәүҙәрҙең уҡытыу алымдары, үҙенсәлекле методикаһы күп коллегалары өсөн файҙалы ла, ҡыҙыҡлы ла булыр ине.\nБашҡорт һәм туған телдәр уҡытыусылары ассоциацияһын төҙөгәндә беҙ тәү сиратта бына шул маҡсаттарҙы – мәғлүмәти ярҙам күрһәтеүҙе, тәжрибә уртаҡлашыуҙы, бер-беребеҙҙең һөнәри үҫешенә булышлыҡ итеүҙе – күҙ уңында тоттоҡ. Әлбиттә, башҡорт һәм туған телдәрҙе һаҡлау, үҫтереү ҙә мөһим бурыстарыбыҙҙың береһе булып һанала, был йүнәлештә дәүләт органдарына, беренсе сиратта республиканың Мәғариф министрлығына, йәмәғәт ойошмаларына таянабыҙ. Шулай уҡ уҡытыусыларҙы социаль йәһәттән яҡлауҙы, хоҡуҡи ярҙам күрһәтеүҙе лә күҙ уңында тотасаҡбыҙ. Дөйөмләштереп әйткәндә, тел уҡытыусыларының һөнәри берләшмәһен төҙөү күптән өлгөрөп еткән мәсьәлә ине.\n– Ассоциацияның ойоштороусылары кем? Уның эшмәкәрлек нигеҙҙәре менән дә таныштырһағыҙ ине.\n– Яңы берләшмәнең ойоштороусылары – Башҡортостандың Мәғарифты үҫтереү институты, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Башҡарма комитеты, Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса фонд һәм Башҡортостан халыҡтары ассамблеяһы. Юғары органы булып съезд һанала, ул өс йылға бер тапҡыр үткәреләсәк.\nАссоциация үҙ сафына мәктәптәрҙең башҡорт теле һәм әҙәбиәте, туған телдәр – татар, сыуаш, удмурт һәм башҡа, рус теле һәм әҙәбиәте, юғары уҡыу йорттарының, колледждарҙың башҡорт теле уҡытыусыларын, республикала йәшәгән халыҡтарҙың телдәре өйрәнелгән мәғариф ойошмалары етәкселәрен, мәктәпкәсә милли мәғариф учреждениелары педагогтарын берләштерә. Ағза булып инеү ирекле, йәғни уны һәр кем үҙе хәл итә. Һөнәри берләшмә булараҡ, иғәнә йыйыу ҡаралған. Төп ярҙамсыларым – рәйестәштәр итеп Ишембай ҡалаһындағы Ә. Вәлиди исемендәге 2-се республика башҡорт гимназия-интернаты директоры урынбаҫары Рифат Әйүпов һәм Өфөнөң 65-се татар гимназияһы директоры Анфиса Ғәлимйәнова һайланды.\n– Бөгөн республика мәктәптәрендә туған телдәрҙе уҡытыу мәсьәләһе нисек тора? Былтыр уны ирекле нигеҙҙә, йәғни ата-әсәнең ғаризаһына ярашлы, уҡытыуға ҡағылышлы байтаҡ ҡына аңлашылмаусанлыҡ булып алғайны. Әле был мәсьәлә тулыһынса хәл ителде тип әйтеп буламы?\n– Туған телдәрҙе һаҡлау һәм үҫтереүҙең бөгөн беҙҙә генә түгел, тотош донъя күләмендә көнүҙәк мәсьәлә булыуын әйтеп үткәйнем инде. Ил етәкселегенең был тәңгәлдәге уйланылған етди сәйәсәте яҡшыға өмөтләнергә нигеҙ булып тора. Рәсәй Президенты Владимир Путин үҙенең сығышында: “Беҙҙең өсөн рус теле – милләт-ара аралашыу теле, уны бер нимә менән дә алмаштырып булмай. Ул – күп милләтле илебеҙҙең тәбиғи нигеҙе. Уны һәр кем белергә тейеш. Рәсәй халыҡтарының телдәре – шулай уҡ илебеҙҙә йәшәгән милләттәрҙең үҙенсәлекле мәҙәниәтенең айырылғыһыҙ бер өлөшө. Уларҙы өйрәнеү – Конституция тарафынан гарантияланған ирекле хоҡуҡ”, – тигәйне.\nЭйе, былтырғы уҡыу йылындағы туған телдәрҙе өйрәтеүгә бәйле хәлдәр беҙҙе хәүефкә һалғайны. Әммә шул уҡ ваҡытта интернет селтәрендәге, ҡайһы бер баҫма матбуғаттағы мәғлүмәттәрҙең нигеҙһеҙ булыуын, йәмәғәтселек, ата-әсә, уҡытыусылар араһында ҡотҡо таратыуға йүнәлтелгәнен аңлай инек. Ысынбарлыҡта мәсьәләгә күпселек аңлап ҡараны, туған телдәрҙе өйрәнеүҙә әллә ни ҙур юғалтыуҙарға юл ҡуйылманы. Ата-әсәнең ғаризаһы нигеҙендә уҡытыуҙы тулыһынса туған телдә алып барған белем усаҡтарының һаны бер аҙ кәмене: 2016/17 уҡыу йылында улар 639 булһа, 2017/18-ҙә – 477, йәғни бығаса барлыҡ уҡыусыларҙың 10,5 проценты башҡа фәндәрҙе туған телендә өйрәнһә, былтырғы уҡыу йылында был күрһәткес – 8,3 процент.\nШул уҡ ваҡытта туған телдең үҙен өйрәнгән уҡыусылар һаны 28,7 процентҡа артып, 87 процент тәшкил итте. Быға Федераль дәүләт стандарттарына ярашлы туған телдәрҙе уҡытыуҙың мотлаҡҡа әйләнеүе лә йоғонто яһамай ҡалманы. Ә инде башҡорт телен дәүләт теле булараҡ мәктәп уҡыусыларының 68,6 проценты өйрәнә. 27600 самаһы бала, ата-әсәһенең ғаризаһы нигеҙендә, уның урынына тыуған яҡты өйрәнеү йүнәлешендәге курсты һайланы.\nБөгөн республика мәктәптәрендә 6563 туған тел уҡытыусыһы иҫәпләнә, уларҙың 2601-е – башҡорт, 623-ө – татар, 3129-ы рус һәм башҡа милли телдәрҙе өйрәтә. Белем усаҡтарында уҡытыу алты телдә алып барыла, туған тел булараҡ 14 тел өйрәнелә.\n– Милләттәштәребеҙ күпләп йәшәгән төбәктәрҙә башҡорт телен уҡытыуға бәйле хәл-торош менән дә таныштырып үтһәгеҙ ине.\n– Башҡорт теле Рәсәйҙең биш төбәгендә – Силәбе, Ырымбур, Һамар, Ҡурған өлкәләрендә һәм Татарстанда өйрәнелә.\nСиттә йәшәгән милләттәштәребеҙҙең дә туған телде өйрәнеү мәсьәләһенә аңлы ҡарашы, балаларын милли рухта тәрбиәләргә ынтылышы ҡыуандыра. Мәҫәлән, Силәбе өлкәһендә 2016/17 уҡыу йылында 29 белем усағында башҡорт теле уҡытылһа, уларҙың барыһы ла, ата-әсәнең ғаризаһына ярашлы, артабан да был эшмәкәрлекте һаҡлап ҡала алды. Ырымбурҙа – ун бер, Ҡурғанда – дүрт, Һамарҙа бер мәктәптә башҡорт телен өйрәнәләр. 2016/17 уҡыу йылында Татарстандың бер мәғариф учреждениеһында ла башҡорт теле уҡытылманы, ә киләһе йылына өс белем усағында телебеҙ өйрәнелә башланы. Һөйөнөслө күренеш бит был!\n– Республикабыҙҙа уҡытыусыларҙы туған телдәрҙе уҡытыуға, ә балаларҙы өйрәнеүгә дәртләндергән, ҡыҙыҡһыныу уятҡан бихисап сара уҙғарыла, программалар булдырылған...\n– Был, ысынлап та, шулай. Башҡорт, рус, татар телдәре буйынса “Йыл уҡытыусыһы” конкурстары уҙғарыу матур традицияға әйләнде. Быйыл августа төбәк Хөкүмәте Президиумы ултырышында “Башҡортостан Республикаһының дәүләт телдәрен һәм Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм үҫтереү” дәүләт программаһы раҫланды. Был тәңгәлдәге проекттарҙы тормошҡа ашырыуға гранттар бүленә. Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү буйынса фонд булдырылды. Шуға күрә телде һаҡлау йәһәтенән эш алып барылмай тип әйтеү дөрөҫлөккә тап килмәй, бары тик булған мөмкинлектәрҙән файҙалана белергә генә кәрәк.\nУҡыусыларға килгәндә инде, улар хаҡында ла, тел өйрәнергә теләмәйҙәр, тип әйтергә нигеҙ юҡ. Былтыр 4987 бала “Туған тел”, “Туған әҙәбиәт” (башҡорт, татар, сыуаш, мари, удмурт, мордва телдәре) буйынса дәүләт йомғаҡлау аттестацияһын уңышлы тапшырҙы. XI класты тамамлаған 43 уҡыусы башҡорт теле буйынса Берҙәм төбәк имтиханын һайланы, уртаса балл 63,9 булды. Был һөҙөмтә насар түгел.\nБалалар туған телдәр буйынса конкурс һәм олимпиадаларҙа теләп ҡатнаша. Быйылғы республика олимпиадаһында 427 телһөйәр уҡыусы белемен һынаны.\nБыйыл март айында Ҡазанда мәктәп уҡыусылары араһында Рәсәй республикаларының дәүләт телдәре буйынса II Бөтә Рәсәй олимпиадаһы үтте. Унда, ил төбәктәренән тыш, Ҡырғыҙстан һәм Ҡаҙағстандан да балалар ҡатнашты. Башҡортостан намыҫын башҡорт дәүләт теле буйынса республика олимпиадаһында еңгән биш уҡыусы яҡланы. Өфөнөң 111-се гимназияһынан XI класс уҡыусыһы Влада Яҡупова тиҫтерҙәре араһында иң яҡшыһы тип табылды. Октябрьский ҡалаһынан, Баҡалы һәм Ейәнсура райондарынан барған балалар ҙа тәүге урындарҙы яулап ҡайтты.\nҒөмүмән, республикабыҙҙа дәүләт теле булараҡ башҡорт һәм рус телдәрен, башҡа халыҡтарҙың туған телдәрен уҡытыу, уларҙы һаҡлау, үҫтереү йәһәтенән ғәйәт ҙур эш башҡарыла, был тәңгәлдә бай тәжрибә тупланған.\n– Рус теле тураһында һүҙ сыҡҡас, ошо мәсьәләгә лә туҡталайыҡ әле. Бөгөн ул, дәүләт һәм туған тел булараҡ, башҡалар кеүек үк яҡлауға һәм һаҡлауға мохтаж. Ошо фекер менән килешәһегеҙме?\n– Әлбиттә. Хәҙерге көндә рус теле төрлө сит ил һүҙҙәре, замана йәштәренең телмәрендәге аңлайышһыҙ атамалар менән “ҡыйлана” бара. Бөйөк Пушкин, Толстойҙар мираҫын, тел байлығын, рус теленең сафлығын, камиллығын һаҡлау көнүҙәк мәсьәләгә әйләнә. Шуға күрә беҙ Башҡорт һәм туған телдәр уҡытыусылары ассоциацияһын төҙөгәндә йәш быуынды тел нескәлектәренә өйрәткән барлыҡ мөғәллимдәрҙе, етәкселәрҙе берләштереүҙе маҡсат итеп ҡуйҙыҡ. Бергәнең эше берәгәйле, тиҙәр бит.\nКиләсәктә беҙҙең ассоциация туған тел уҡытыусылары өсөн тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығына, мәғлүмәти, социаль, хоҡуҡи ярҙам үҙәгенә әйләнер, уларҙың һөнәри үҫешенә булышлыҡ итер, дәүләт һәм туған телдәрҙе һаҡлау, үҫтереү буйынса киң даирәлә алып барылған маҡсатлы эштәргә тос өлөш индерер тип ышанам. Әммә был бурыстарҙы берекмәнең етәкселеге генә атҡарасаҡ тип ҡараһаҡ, төптө дөрөҫ булмаҫ, беҙ – йәмәғәт ойошмаһы. Эштең һөҙөмтәлелеге, ысынлап та, бергәнең – берәгәйлегендә.\n– Йөкмәткеле әңгәмә өсөн ҙур рәхмәт! Яңы башланғысығыҙҙа уңыштар теләйбеҙ!\n– Беҙҙең өсөн рус теле – милләт-ара аралашыу теле, уны бер нимә менән дә алмаштырып булмай. Ул – күп милләтле илебеҙҙең тәбиғи нигеҙе. Уны һәр кем белергә тейеш. Рәсәй халыҡтарының телдәре – шулай уҡ илебеҙҙә йәшәгән милләттәрҙең үҙенсәлекле мәҙәниәтенең айырылғыһыҙ бер өлөшө. Уларҙы өйрәнеү – Конституция тарафынан гарантияланған ирекле хоҡуҡ.\nАвтор: Гөлдәр ЯҠШЫҒОЛОВА әңгәмәләште


Рөстәм Хәмитов Индонезия делегацияһы менән осрашты // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРөстәм Хәмитов Индонезия делегацияһы менән осрашты\n10:29, 1 октября 2015 Иҡтисад\nРөстәм Хәмитов Индонезия делегацияһы менән осрашты Фото: Андрей Старостин\nӨФӨ, 2015 йыл, 1 октябрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Александр Смирнов/.\n30 сентябрҙә Республика йортонда Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Индонезия Республикаһы делегацияһы менән осрашты. Делегацияны «Ғәҙеллек һәм именлек» сәйәси партияһы рәйесе Мөхәммәт Әнис Матта етәкләй. Яҡтар сәнәғәт, сауҙа-иҡтисади, фәнни һәм мәҙәни хеҙмәттәшлек мөмкинлектәрен тикшерҙе.\n– Республика эшҡыуарлығы менән Индонезия Республикаһы эшҡыуарлығының үҙ-ара эш итеүенә килгәндә, әлегә беҙ башланғыс кимәлдә генә торабыҙ тип әйтергә мөмкин. Был мәҙәни, белем биреү өлкәһендәге алмашыуға ла ҡағыла. Башҡортостандың юғары уҡыу йорттарында Индонезиянан биш студент уҡый. Өсәүһе – нефть, икәүһе медицина университетында белем ала. Шуға күрә эшмәкәрлекте үҫтереү өлкәһе бар, – тине Рөстәм Хәмитов.\n– Бурысыбыҙ – Индонезия менән Рәсәй араһындағы бәйләнештәрҙе нығытыу. Йылдан-йыл беҙҙең мөнәсәбәттәр яҡшыра. Әле беҙҙең тауар әйләнеше 3,5 миллиард долларға етә. Эшҡыуарлыҡты үҫтереү өлкәһендәге мөнәсәбәттәрҙе камиллаштырыу өсөн етди эш алып барабыҙ, – тип билдәләне Мөхәммәт Әнис Матта. – Шулай уҡ Рәсәйҙә эшләргә теләгән эшҡыуарлыҡ структуралары менән таныштырабыҙ. Беҙ Ҡырғыҙстанда алтын сығарыу буйынса эште башланыҡ та инде. Үҙәк Азияла, Рәсәйҙә һәм Африкала эш башларға ниәтләйбеҙ. Артабан эшләү мөмкинлектәрен ҡарау өсөн һеҙгә килдек.\nЖурналистар менән аралашҡанда Мөхәммәт Әнис Матта Индонезияның нефть һәм газ эшкәртеү, ауыл хужалығы, минераль ресурстар сығарыу, ғилми тикшеренеүҙәр өлкәһендә хеҙмәттәшлек итергә теләүе хаҡында һөйләне.\n2014 йылда Башҡортостан менән Индонезия араһында тышҡы сауҙа әйләнеше 1 миллион долларҙан ашыу тәшкил иткән. Башҡортостандан Индонезияға синтетик каучук (68 процент) һәм көкөрт (31 процент) оҙатыла. Республикаға фильтрлау ҡорамалдары һәм кейем-һалым килтерелә.


“Мин бирешә торғандарҙан түгел” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » “Мин бирешә торғандарҙан түгел”\nАйнур Ғәзизов – Учалы егете. Ул Килмәк ауылында тыуып үҫкән, туғыҙынсы класҡа тиклем шунда уҡыған. Тулы белемде Уральск мәктәбендә алғандан һуң, тау-байыҡтырыу техникумын уңышлы тамамлай. Ил алдындағы бурысын үтәүҙән дә ҡасып ҡалмай ул, армия сафында булып ҡайта. Хәрби хеҙмәттән һуң белем эстәүен, камиллашыуын туҡтатмай Айнур. Өфө дәүләт авиация техник университетына инеп, юғары белем ала.\nӘле Айнурға 28 йәш. Йәш кенә булыуына ҡарамаҫтан, бик күп урында эшләп, төрлө ҡалаларҙа йәшәп ҡарарға өлгөргән. Учалы тау-байыҡтырыу компанияһында башлай ул хеҙмәт юлын. Егәрле, ныҡышмал, тырыш егеттең нисек эшләүен күрәләр, тиҙ генә карьера баҫҡысы буйлап үрләтәләр. Тик күңеле нимәлер башҡаны, күберәкте талап иткәс, егет унан китеп, Өфөлә, Мәскәүҙә эшләп, үҙен һынап ҡарай. Ҡайҙа ғына йөрөһә лә, юғары уңыштарға өлгәшә, етәксе вазифаларға күтәрелә.\n– Бер нисә йыл төрлө урында йөрөп ҡарағандан һуң, шуны аңланым: минең кемгәлер түгел, ә үҙ-үҙемә эшләгем килә икән. Йүнсел булыу теләге бәләкәй саҡтан бар ине, ул үҫкән һайын яйлап артты һәм нығынды ғына, – ти ул.\nЕгеттең эшҡыуарлыҡтағы юлы 2016 йылда велосипедтарҙан башлана. Иң тәүҙә икәүҙе һатып ала һәм балалар, үҫмерҙәр күпләп йөрөгән паркта уларҙы прокатҡа тапшыра башлай. Улының тырышлығын, юғарыраҡ һөҙөмтәләргә өлгәшергә теләүен күргән әсәһе лә уға ярҙам итмәк була һәм тағы ла ике велосипед алып бирешә.\nЕң һыҙғанып, бик дәртләнеп эшләй башлай Айнур Ғәзизов был даирәлә. Ихтыяж артҡан һайын, ике тәгәрмәсле “тимер ат”тары ла күбәйә һәм егерменән ашып китә. Башта “Өфө-Арена” янындағы майҙансыҡта эшләй, аҙаҡ баш ҡаланың ҙурыраҡ парктарына күсә. Үҙенең тәүге автомобилен дә ошо бизнесынан килгән аҡсаға һатып ала Айнур.\nДәрт-дарманы, энергияһы ташып торған йәш эшҡыуар прокат менән генә сикләнмәй, әлбиттә. Тыуған яғы Учалы һәм Белорет ҡалаларында “Бөтәһе лә – 100 һумға” тигән магазиндар аса. Бында кейем-һалымы ла, көнкүреш тауарҙары ла бихисап. Был ҡалаларҙа йәшәгән кешеләр арзан хаҡҡа тауар алып бер ҡыуанһа, һатыусылар “эш урындары булды” тип шатлана. Үҙенең магазиндарында кеҫә телефондары өсөн аксессуарҙар һәм башҡа кәрәк-яраҡ менән сауҙа иткән нөктәләр ҙә асҡан Айнур. Бында иһә күберәге йәштәр өсөн кәрәкле тауар һатыла, уларҙың бөгөнгө ихтыяжын ҡәнәғәтләндерергә тырыша егет. Был йәһәттән дуҫы, рухи остазы Илдар Бикбулатовҡа рәхмәт белдерә.\n– Бер ҡасан да, бер нәмә лә шыма ғына бармай. Был иң тәү сиратта эшҡыуарлыҡҡа ҡағылалыр. Ниндәй генә ҡаршылыҡтар, ауырлыҡтар осрамай бит бында. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы бер нәмәләр ҡулдан килмәй, аяҡ салыусылар ҙа йыш осрай, шуға күрә күптәр был юлда һына, туҡтап ҡалырға мәжбүр була. Ә мин тиҙ генә бирешә торғандарҙан түгел, үҙемдекен итмәйенсә ҡуймайым, – ти Айнур Ғәзизов.\nЕгеттең был өлкәлә етди ҡарашлы булыуын “Рәсәй таянысы” ойошмаһының Башҡортостан төбәк бүлексәһендә Йәштәр эшҡыуарлығы буйынса комитет рәйесе урынбаҫары булып йөрөүе лә дәлилләй. Бында ул үҙе кеүек йәш, саҡ башлап торған йүнселдәр менән эшләй, уларға төрлөсә ярҙам күрһәтә.\n– Минеңсә, йәш саҡта айырыуса ҡурҡмаҫҡа, ҡыйыу булырға кәрәк. Иң мөһиме – бирешмәҫкә, күңелде төшөрмәҫкә. Бер урында килеп сыҡманы икән, икенсеһенә, өсөнсөһөнә тотонор кәрәк, – тип кәңәш бирә йәштәштәренә ул.\nАйнур бер ҡасан да өлгәшелгәндә туҡтап ҡалмай, һәр ваҡыт үҙ-үҙен камиллаштырыу өҫтөндә эшләй. Спорт менән әүҙем шөғөлләнеп, физик яҡтан нығынһа, яңылыҡҡа ынтылып, һөнәре буйынса өҫтәмә белем алып, рухи яҡтан үҫешә. Спорт тигәндәй, “Рәсәй таянысы”ның Башҡортостан буйынса бүлексәһендә ул иң көслө һәм спорт яратҡан кеше булып иҫәпләнә. Бында уҙғарылған һәр ярыш-бәйгелә ҡатнашып, гел тәүге урындарға лайыҡ булып килә.\nМатур, татыу ғаиләһе менән дә ғорурлана егет. Ҡатыны Зөлфиә – һөнәре буйынса юрист, нотариус ярҙамсыһы булып эшләй. Аңлашып, ярҙам итешеп йәшәй йәштәр.\nОшондай егеттәр менән ғорурланырға, уларҙы һәр яҡлап күтәрергә, ярҙам итергә кәрәк. Илебеҙ, милләтебеҙ киләсәге улар ҡулында бит. Күптәргә өлгө булырлыҡ Айнур ише егеттәребеҙ артһын ине.


Аҙашҡан болан балаһылай тиһәләр ҙә...\n25 Октябрь 2019, 11:17\nДжесси мине осратҡансы башҡорттар тураһында ишеткәне булмаған. Әммә ул электән Рәсәйҙе, Путиндың идеологияһын хөрмәт иткән. (#ВладимирПутин) Ил президентын ысын лидер ти. Уның телмәрҙәрен йыш субтитрҙар аша ҡарай. Горбачевты ла яҡшы белә, бәләкәй саҡтарында Һиндостан яңылыҡтарында Рәсәй бик популяр булған. #ВладимирПутин\nКейәүгә сыҡҡан йыл. Иптәшемдең ауылда йәшәгән туғандарынан башҡаларын ишетеп кенә беләм. Бер ағаһының тыуған көнөндә ымлап ҡына ситтән ҡайтҡандары менән таныштыра. Мөләйем генә бер парға туҡталғас: “Ә быларҙың ҡыҙҙары японға кейәүгә сыҡҡан”, – тип әйтеп һалды. Был яңылыҡҡа башта иҫем китмәй генә: “Бәй, мин дә японға сыҡтым инде”, – тинем (Ауылда иптәшем йәшәгән урамды, өйҙәр тау баштарында айырым-айырым, тырым-тырағай ултырғас, Япониялағы кеше йәшәгән утрауҙарға оҡшатып, Япония урамы тиҙәр). Әйткәнен ысынға алмағанды аңлап: “Ысын японға сыҡҡан тим бит, әле шунда йәшәй, ти”, – тип хәбәрен теҙҙе. Ул ваҡытта был яңылыҡҡа аптыраһам да, әллә ни илтифат итмәгәйнем. Бары тик донъя көтөп, бала тәрбиәләй башлағас ҡына, ҡайһы саҡта үҙ башҡортоңдо аңлап булмағанда, ситтә, бөтөнләй икенсе милләт, дине, йолалары бүтән булған кешеләр менән нисек торалар икән, тигән уй башҡа йыш килә башланы.\n“Башҡорттар ихлас, ҡунаҡсыл халыҡ”\nӘлбиттә, иң тәүҙә Сато (Билалова) Эльвира Зәки ҡыҙының нисек япон килене булып китеүе ҡыҙыҡһындырҙы. Төмән өлкәһенең Нефтеюганск ҡалаһында тыуған, Башҡортостандың Салауат ҡалаһында үҫкән ҡыҙ УГАИС-ты тамамлағас, Мәскәү ҡалаһына юллана. Бында корей телен өйрәнеү өсөн бушлай курстарға йөрөй башлай, корей дуҫтары үткәргән бер кисәлә буласаҡ тормош иптәше Хидэмару менән таныша. Ул Рәсәйгә автомобилдәргә ҡағылышлы эшҡыуар булараҡ килә һәм, урыҫ телендә яҡшы һөйләшкәс, йыш ҡына тәржемәсе ролендә лә йөрөгән була.\n“2013 йылдың июлендә Мәскәүҙә туйыбыҙҙы үткәргәс, Токиоға килеп төпләндек. Әле шунда ҡуртымға фатир алып торабыҙ. Дүрт йәшлек улыбыҙ бар. Иптәшем һуңға тиклем эшләгәс, баланы тәрбиәләү күпселек минең иңгә төшә. Шуға ла ял көндәрен өсәүләшеп, файҙалы итеп үткәрергә тырышабыҙ: тәбиғәткә сығабыҙ, дуҫтарыбыҙ менән осрашабыҙ. Интернеттан ҡарап япон, корей аштарын бешерергә өйрәнәм. Билмәнде яраталар, шуға ла уны йыш әҙерләйем. Дөгө ялҡытып китһә, әсәйемдәр бүтән төр ярмалар ебәрә. Улым әлегә күпселек минең ыңғайға урыҫса һөйләшә, әммә япон телен аңлай. Балалар баҡсаһына йөрөй башлағас, ныҡлап өйрәнер әле, тип уйлайым. Унда бер төркөмгә ундан артыҡ баланы алмайҙар, кесе йәштән тәрбиәгә, баланы шәхес итеп үҫтерергә бар көстәрен, тырышлыҡтарын һалалар.\nҮҙемә телде өйрәнеү ауыр бирелде. Ҡәйнәмдәр менән айына бер нисә тапҡыр осрашып торабыҙ. Башта интернет-тәржемәгә таянып аралашам, әгәр ҙә ике көндән артыҡ бергә булһаҡ, улар ыңғайына һөйләшә, һорауҙарына тиҙ генә яуап бирә башлайым. Улар ейәндәрен ярата, миңә иң оҡшағаны – уға ҡарата мөнәсәбәттәре етди булыуы, бәләкәй генә уңыштарына һөйөнөп баралар. Ғөмүмән, бында йәш айырмаһына ныҡлап иғтибар итмәйҙәр, барыһына ла тигеҙ ҡарайҙар.\nҮҙемә сит мөхиткә өйрәнеп китеүе ауыр булманы. Бәлки, иптәшем яғынан мине барыһы ла йылы ҡабул иткәнгә шулай булғандыр. Бындағы халыҡ алсаҡ, һәр ерҙә тәртип, таҙалыҡ. Тәбиғәткә ҡарата үтә һаҡсыл булыуҙары хайран итә.\nМинән йыш ҡына: “Япон ҡатын-ҡыҙҙары үтә тыныс, һалҡын ҡанлылармы?” – тип һорайҙар. Тәбиғәте менән гүзәл зат ҡайҙа ла бер инде. Әйтергә теләгәнен әйтмәй, уйындағын эшләмәй ҡалмай, улар ҙа шулай)))). Шулай уҡ модаға эйәреп кенә кейенергә яраталар, күпселеген салбар, угги, башлыҡтар менән ҡыш сығалар. Милли кейемдәре киманоны бик һирәк кейәләр.\nЙылына бер тапҡыр булһа ла Башҡортостаныма ҡайтырға тырышабыҙ. Минең теләгемә ҡаршы килмәй, япон кейәүҙәрен үҙ улдарылай итеп ҡабул иткәндәре өсөн атай-әсәйемә рәхмәт. Хидэмару ҙа ҡайны-ҡәйнәһенә, туғандарыма тиҙ эҫенде. Уларға ҡарап: “Башҡорт халҡы ихлас, ҡунаҡсыл халыҡ”, – ти”.\n“Ҡәйнәм менән бер-беребеҙгә йылмайышып ҡарап тик йөрөйбөҙ...”\nӘбйәлил районының Ҡырҙас ауылында тыуып үҫкән Гүзәл Сингх (Бикйәнова) менән дә интернеттан аралаштыҡ. Үҙе әйтеүенсә, ун йыл тирәһе башҡортса яҙышҡаны булмаһа ла, сатнатып (башҡорт шрифтары менән!) туған телендә һорауҙарыма яуап биреүе менән һоҡландырҙы ла, үҙ илдәрендә йәшәүҙәренә ҡарамаҫтан, тыуған ауылынан сығып етер-етмәҫтән, вата-емерә урыҫса һөйләшергә маташҡан ҡайһы берәүҙәргә үрнәк булып та тора.\nБала сағында бер күрәҙәсе инәй уға: “Алыҫҡа кейәүгә сығаһың”, – тип юрағас, әллә ҡайҙа, ете диңгеҙ аръяғында йәшәгән кешегә тормошҡа сығырмын, тип уйламай ҙа, әлбиттә. Әммә теге инәйҙең юрағаны юш килә. Бәләкәйҙән тырыш ҡыҙ мәктәпте көмөш миҙалға тамамлағас, БДПУ-ның башҡорт филологияһы факультетына башҡорт-инглиз бүлегенә уҡырға инә. IV курста йәйге каникулында “Кемп Америка” программаһы буйынса төркөмдәш ҡыҙҙары менән өс айға АҠШ-ҡа эшкә китә. Ошонда, үҙе эшләгән лагерҙа, һинд киноларын ҡарап, геройҙарына ғашиҡ булып үҫкән Гүзәл үҙе кеүек үк ваҡытлыса ғына Һиндостандан йәйгелеккә эшкә килгән тренажер залы директоры Джесси Сингх менән таныша. Һөйгәне менән осрашыуҙы түҙемһеҙләнеп көткән ғашиҡ ҡыҙ, V курстың иң һуңғы имтиханын тапшырған көндө үк АҠШ-ҡа оса. Хатта ҡыҙыл дипломын үҙе лә барып алмай.\n“Туйыбыҙ Бостонда артыҡ шау-шыуһыҙ, тыныс ҡына үтте. Шунда 8 йыл йәшәнек. Кейәүгә сыҡҡандан һуң миңә ике илдең мәҙәниәтен бергә өйрәнергә тура килде. Иремдең ғаиләһе тик үҙ телендә генә һөйләшә, үҙҙәренең ризығын бешерәләр. Мин дә уларса бешерергә бик тиҙ өйрәнеп алдым. Ә тышта – Америка. Тормош иптәшемдең менталитеты нисектер башҡорттарға тартҡан, улар ябай, ярҙамсыл, ҡунаҡсыл һәм бигерәк ғәҙелдәр. Американдарҙың мәҙәниәте бөтөнләй башҡа.\nДжессиҙың ғаиләһе мине яҡшы ҡабул итте. Ҡәйнәм үҙенең ҡыҙылай мине яҡын күрә. Уларҙың йолаһы буйынса, ир бала ата-әсәһенең йортонда ҡалырға тейеш. Шуға ла уларҙың Һиндостандағы өйҙәре ҙур итеп һалынған. Ләкин иремдең ҡустыһы ла, беҙ ҙә Америкала булғас, ҡәйнәм кинйә улында йәшәй. Ҡайным күптән үлгән. Беҙ өйләнешкән йылды күмәкләшеп бергә торҙоҡ, әле генә эш буйынса икенсе ҡалала йәшәйбеҙ. Улар бер-береһе өсөн үлеп баралар. Башта хатта үтә ныҡ ярҙамсыл, ҡунаҡсыл булыуҙары миңә ят тойолдо. Шулай уҡ ҡатындар ирҙәрен ныҡ хөрмәт итә. Балаларын атайға, ололорға ҡарата ихтирамлы булырға кәрәк тип тәрбиәләйҙәр. Һинд ҡатын-ҡыҙҙары оҙон сәс үҫтерә. Ҡәйнәм сәсен бер ваҡытта ла ҡырҡмаған. Ҡыҙҙарымдың да сәсен ҡырҡыуҙы тыя. Мин уны үпкәләтмәйем тип, төрлө һылтауҙар табып тигеҙләй тоғайным, хәҙер өлкән ҡыҙым сәсен үҙе ҡырҡтыртмай. Тағы ла тәмәке тартып, аҙып-туҙып йөрөгән һинд гүзәл заттарын күргәнем юҡ. Иптәшем дә эсмәй, тартмай. Беҙҙең өйҙә үткән бөтә байрамдар ҙа бик шаулы, күп һәм төрләндереп бешерелгән табын менән алкоголһеҙ үтеп китә.\nҠәйнәмдән уңдым тип ауыҙ тултырып әйтә алам. Ул һинд киноларындағы ыңғай яҡтан һүрәтләнгән героиняларҙы хәтерләтә. Үҙе диндар кеше, ейәнсәрҙәре өсөн (ике ҡыҙыбыҙ үҫә, һигеҙ йәшлек Жасмин һәм ике йәш ярымлыҡ Грейси) йәнен бирергә әҙер. Ул – инглизсә, мин уларҙың телен яҡшылап белмәгәс, бер-беребеҙгә күп ваҡыт йылмайышып ҡарап тик йөрөйбөҙ)))).\nИремдең милләте тураһында һөйләгәндә, бер мөһим деталгә туҡталып китергә кәрәк. Ул Һиндостандың төньяғында урынлашҡан иң ҙур һәм билдәле штат Пенджабтан; индус түгел (индус тип индуизм динен тотҡан кешегә генә әйтәләр). Ғөмүмән, Һиндостанда төрлө милләт кешеһен осратырға мөмкин. Джессиҙың милләте пенджаб, ә дине сикх. Был беҙҙең өсөн бәләкәй генә деталь булып күренһә лә, улар өсөн мөһим. Һинд киноларында баштарына сәллә, уң ҡулдарына көмөш беләҙек таҡҡан ир-егеттәр ана шул сикх динен тотоусылар инде. Ҡатын-ҡыҙҙары ла сари кеймәй, уларҙыҡы камиз тип атала. Уларҙың милли кейемдәре менән минең дә кейем шкафы тулған. Ҡәйнәм Һиндостанға ҡайтҡан һайын миңә камиз күлдәктәр, үҙҙәренең биҙәүестәрен алып килә. Шулай уҡ улар һыйырҙарға бөтөнләй табынмайҙар))). Минең һыйыр итенән бешергән бишбармаҡты ла тәмләп, яратып ашайҙар.\nДжесси мине осратҡансы башҡорттар тураһында ишеткәне булмаған. Әммә ул электән Рәсәйҙе, Путиндың идеологияһын хөрмәт иткән. #ВладимирПутин Ил президентын ысын лидер ти. Уның телмәрҙәрен йыш субтитрҙар аша ҡарай. Горбачевты ла яҡшы белә, бәләкәй саҡтарында Һиндостан яңылыҡтарында Рәсәй бик популяр булған.\nСит милләт кешеһенә кейәүгә сығырға теләгем барлығын белгәс, әсәйемдең: “Һине көсләп ҡайтарып бәхетһеҙ иткем килмәй”, – тип үҙ ихтыярыма ҡуйғаны әле лә хәтеремдә. Атайым был яңылыҡты тыныс ҡабул итһә лә, башта ҡыйын булғандыр, тип уйлайым. Үҙем дә башта уларҙы һағынып йонсоном, быйыл Башҡортостанға ҡунаҡҡа ҡайтырға йыйынабыҙ. Минең өсөн кеше милләтенә, диненә ҡарап айырылмай. Башҡортостанда ла, Америкала ла төрлө кешеләрҙе осратырға тура килде. Иң тәү сиратта ҡайҙа ғына булһаң да кеше булып ҡалып, матур, татыу ғаиләлә балалар үҫтереүҙе йәшәүеңдең маҡсаты итеп ҡуйһаң, икенсе яртың менән ҡорған тормошоңдан уңаһың.\n“Владивостокты күрәләр ҙә...”\nАйгөл Рауил ҡыҙы Сонг (Нурисламова) буласаҡ тормош иптәше Сонг Хёник менән интернеттан таныша. Көнө-төнө тиерлек өс айлап яҙышҡас, буласаҡ кейәү егете ҡыҙ янына Өфөгә килә.\n“Иптәшем менән беҙҙе уртаҡ хыялдар, ҡыҙыҡһыныуҙар яҡынайтҡандыр тип уйлайым. Ул да компьютер техникаһы, компьютер уйындары менән ҡыҙыҡһына. Әлеге ваҡытта Инчхондың Халыҡ-ара аэропортында эшләй, ошо уҡ ҡалала “вилла” тибындағы 4-5 ҡатлы йорттарҙың береһендә йәшәйбеҙ. Мин бала ҡарап өйҙә ултырам, тиҙҙән корей теленә өйрәтеүсе күнекмәләргә йөрөрмөн, күңелемә ятҡан эш табырмын, тип торам. Өфө дәүләт технология һәм дизайн колледжында модельер һөнәренә уҡығайным, бәлки, икенсе юҫыҡта ла белем алырға, үҫешергә мөмкин булыр.\nКорей йәштәре лә беҙҙең башҡорт йәштәре кеүек. Матур, бөхтә итеп, модаға эйәреп кейенергә яраталар. Күркәм, зауыҡлы кейем – уңыштың нигеҙе, тип һанайҙар. Әммә һуң ғаилә ҡоралар, корей ҡыҙҙары кейәүгә сыҡҡансы – 30, ир-егеттәре өйләнгәнсе 35 йәш булып китә.\nКореяла башҡорт халҡы тураһында бөтөнләй белмәйҙәр. Әгәр ҙә һин Рәсәйҙән икән, тимәк, урыҫ, тип уйлайҙар ҙа ҡуялар. Үҙҙәре Рәсәй халҡы менән ҡыҙыҡһынһалар ҙа, “Бандитский Петербург” кеүек фильмдарҙы ҡарап, әҙерәк шөрләйҙәр. Йә Владивостокка барып киләләр ҙә, Рәсәйҙә нисек йәшәгәндәрен, ниндәй халыҡ торғанын беләбеҙ, тип уйлайҙар.\nРәхәтләнеп күңелле итеп ғаилә байрамдарын үткәрәбеҙ, ике яҡ туғандар ҙа беҙҙең ғаилә тормошо менән ҡыҙыҡһынһалар ҙа, корей егетенә кейәүгә сығырға, башҡорт киленен алырға әлегә башҡа теләүселәр юҡ”.\n“Ҡыҙ егеткә ҡушыла – ебәк булып ишелә” ти башҡорт халыҡ мәҡәле. Ысынлап та, бәлки, күңелеңә ятҡан, йөрәгең һайлаған кеше менән тормош ҡорор өсөн уның ҡайҙан, ниндәй милләт кешеһе булыуы мөһим дә түгелдер бөгөн. Шулай ҙа бала баҡҡанда, ниндәйҙер дини йолаларға таянғанда фекер-ҡараштарҙың бергә тура килеүе лә кәрәктер. Үрҙә алынған героиняларым иһә барған ерҙәренә таш булып батып, ебәк булып ҡына ишелеп, бүтән халыҡтар араһында: “Башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары шулай икән!” – тип һоҡландырып ҡына йәшәһендәр, уларҙы бүтәндәргә үрнәк, өлгө итеп ҡуйһындар ине. Сөнки улар аша беҙҙең халыҡты ситтәр таный, уларға ҡарап беҙҙең турала һығымта яһайҙар бит.


Польша делегацияһы Башҡортостан парламентарийҙары менән осрашты\n18 Октябрь 2011, 15:51\nБашҡортостандың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев һәм республиканың Дәүләт Йыйылышы Секретариаты етәксеһе Зөфәр Еникеев Польша Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе Войцех Зайончковский етәкселегендәге Польша делегацияһы менән осрашты.\nОсрашыу барышында Константин Толкачев Башҡортостан ҡануниәте хаҡында һөйләне. Республика парламенты спикеры төбәктә уңайлы инвестицион климат булдырыу мәсьәләләренең закондар сығарыу эшмәкәрлегендә өҫтөнлөклө булыуын билдәләне.\nОсрашыуҙа үҙ-ара килешеп эш итеү юлдары тикшерелде. Ике төбәк араһында бәйләнештәрҙең күптән (1993 йылдын) булдырылыуына ҡарамаҫтан, яңы, тығыҙыраҡ бәйләнештәр булдырыу мөмкинлектәренең булыуы билдәләнде. Войцех Зайончковский фекеренсә, хеҙмәттәшлек итеү мөмкинлектәре, иҡтисадтан тыш, башҡа өлкәләрәҙә, шул иҫәптән мәғариф өлкәһендә лә бар.\nИлсе шулай уҡ, Польшаның һәм Башҡортостандың закон сығарыусылары өсөн ике төбәктең дә закондар сығарыу тәжрибәһен өйрәнеү файҙалы булыр ине, тип билдәләне. Быға ярашлы, Войцех Зайончковский Дәүләт Йыйылышы депутаттарына Польшаның 16 воеводалыҡтарының береһе менән тығыҙ бәйләнеш булдырырға тәҡдим итте. Республика парламенты спикеры был тәҡдимде хупланы.\nОсрашыу аҙағында республиканың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе ҡунаҡтарға сувенир бүләк итте. Польша Республикаһының Рәсәй Федерацияһындағы Ғәҙәттән тыш һәм Тулы хоҡуҡлы илсеһе, үҙ сиратында, күрһәткән ҡунаҡсыллыҡ өсөн рәхмәтен белдерҙе.


Башҡортостанда йәштәр өсөн дәүләт премиялары лауреаттары билдәләнде. | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nРеспублика хөкүмәте күрһәтмәһенә ярашлы, техник фәндәр өлкәһендә был наградаға Денис Гусаков, Руслан Кәримов һәм Айбулат Минейәров коллективы лайыҡ булды. Улар авиация-йыһан тармағы өсөн энергияны үҙгәртеү йыһаздарын уйлап тапҡан. Гуманитар фәндәр өлкәһендә лауреат исеменә муниципаль-ара агломерациялырҙы үҫтереү буйынса эштәре өсөн Алһыу Үләева лайыҡ булды. Шулай уҡ йәштәр премиялары аллергия ауырыуҙары буйынса тикшеренеүҙәре өсөн Юлиә Федорова һәм Ғәлиә Ғималоваға бирелде.


1Шулай итеп, букмекер на смартфон, һеҙ көслө тойоу функцияһы һеҙ экранда четырехдюймовый. Бөтә, тип, һеҙ, кәрәк, һәр саҡ асыҡ була һәм теләсә ҡайһы ваҡытта.\nБыл, һис шикһеҙ, өҫтөнлөк кеҫә телефоны төп ставканы н: һеҙ аласыз теләсә ҡайһы ваҡытта һәм теләсә ҡайһы урында яһарға ставка, был бик файҙалы, һеҙ компьютер алдында түгел, әммә ул, мәҫәлән, бары дуҫтар менән, һеҙ яратҡан командаһының уйынын ҡарарға.\nOk, ставкаһын күпкә рәхәт һәм күңелле атмосфера өҫтөндә эшләй уларҙан күберәк был еңеү килтерә.\nApplication 1Xbet – арр\nҺеҙ уҡырға инә һәм рәсәй 1xBet ставкалар арта. Ставка был, әлбиттә, йәғни йүнәлтелгән, был өлкәлә лидер булыуын өсөн ставки спорт. Ҙур ставкаһы, һеҙ табан аласыз иң популяр спорт төрҙәре, әммә сәйәсәте һәм, виртуаль спорт төрҙәре, е-спорт.\nБында беҙ уның тураһында мәғлүмәт күрһәтелә, ҡулланыу. Бонус ала сәләмләне тиклем’ 130 € теркәү коды өсөн беҙҙең сафҡа индереү ваҡыты менән эксклюзив, promo code: 1x_28368. Теркәлгән !!\nЯбай телефон Android мобиль ҡушымта ярҙамында ставкаһы app 1xBet. Программа android өсөн тулы версия мөмкинлектәре булған ҡоролош бөхтә сайтында бөтә сгруппировывать. Бер нәмә лә ҡырҡып һәм таҙартып, шул уҡ бейеклек һәм шул уҡ коэффициенты бөтә тармаҡ һәм тере барғанда!\nҠушымта аңлайышлы өҫтөнлөк 1xBet:\nҺеҙҙең теләһә ҡайһы ваҡытта һәм теләсә ҡайһы урында яһарға ставка.\nКөҙгө юҡ, эҙләргә кәрәк өҫтәлдә\nШунда уҡ арзан күп программалау\nТиҙ һығымтаһы һәм аҡса депозит\nЯбай һәм уңайлы интерфейс\nӘгәр һеҙ уйынсы, эшләргә теләгән букмекер ставка менән теләсә ҡайһы ваҡытта, скачать на телефон или планшет Android 1xBet ябай, һеҙ исемлектә һәм ала ставки спорт. Был бик файҙалы, һәм мин һеҙгә әйтә алабыҙ, киләсәктә эйә булыуын мобиль телефон тип ставкаһы!\nКомпьютер йәки ноутбукҡа экран алдында ултырып һәм атмосфера күпкә яҡшы түгел, әммә, бер бокал һыра бары дуҫтар менән, n’est-pas ce? Булып китеү, кәрәҙле етерлек ставкалар артыҡ файҙаһына аргумент.\nБарыһы да һезгә эшләргә кәрәк, был ссылка буйынса мобиль ҡушымта https sportslive 1xbet скачать://1xbet.com һәм & rsquo;ул үҙе мобиль ҡуйыу. Иң ябай, бына ҡыҫҡаса ҡулланма урынлаштырыу буйынса\n1Скачать файлдар билдәләнгән программалары һәм xBet\nкәрәк булһа, телефон эргәһендә, беҙ өҫтәмә сығанағы булып ҡуйырға рөхсәт незарегистрированного (мин, тип яуап юҡ вируслы)\nҡушымта асылды, Теркәлгән / ставка яһаны һәм системаға инә башланы.\nНисек аласыз күрергә, бөтәһе лә ябай, ставки на спорт һәм хәҙер һеҙҙең менән һәм һеҙҙең яңы мөмкинлектәр эҙләү кеҫә телефоны исемлеге яңы ставкаһы йыйылды. Һәм барыһы ла булды минең, мин ышанам, сезгә барлыҡ өҫтөнлөктәрен файҙаланып булған заманса технологиялар ставкаһы.\nКеҫә телефоны нисек эшләй ярҙам ставка менән 1xbet\nТөрлө ҡушымта йөрөтөргә мөмкин 1xbet:\nБыл андроид версияһы булдырыласаҡ.\nШулай уҡ ios версияһы булдырыласаҡ.\nУның ҡарауы версияһында windows.\nБыл сайтының мобиль версияһы шулай уҡ һеҙҙең өсөн.\nСмартфон йәки планшет android кушымталар һеҙ мөмкин идаралығы аҫтына ҡуймаһын йәки үҙен шулай тип 1xbet iOs. Азиаттарҙың мобиллеге ставка менән урынлаштырырға мөмкинлек күп булыуы спорттың был өҫтәмә. Скачать теләмәй ләкин әгәр һеҙ & rsquo;ҡушымта, шулай уҡ мобиль версияһы мөмкинлек бирәсәк һезгә наслаждаться ставкалары һеҙҙең сәйәхәт.\nУрынлаштырыу – Скачать өҫтәмә 1Xbet\n1. Шылтыратып / Ipad\nСкачать өҫтәмә һеҙҙең сайты аша 1Xbet. Барыһы да һезгә эшләргә кәрәк, был һеҙҙең менән iPhone йәки iPad ставкаһы 1Xbet күсергә һеҙҙең сайт. Cliquez ensuite sur l’onglet “Mobile” en haut à gauche de la page d’accueil dans la barre de menus. Скачать ios версияһы эшләй башлай һәм шунан баҫыуға.\nКулланыусылар өсөн Android, тәүҙә был һеҙ яһарға тейеш:\nAPK файл тейәү алдында 1XBET, ouvrez les “paramètres” de votre smartphone.\nҺуңынан, һайлау " Хәүефһеҙлек».\nХәҙер һеҙ әҙер 1xBet apk өсөн android смартфон.\nБыл ios версияһы тейҙе, Был өҫтәмә андроид версияһы ҡарап ҡала сайтынан. Скачать андроид версияһы һәм ябай баҫа башланы.\nСкачать өҫтәмә һеҙҙең еңел-елпе сайтҡа версияһында windows 1Xbet. Смартфон йәки планшеттар менән үҙ битен асыр Париж. Һуңынан, ouvrez l’onglet “Windows” et cliquez sur le menu “Applications” au bas de chaque page du site 1xBet.\nҺуңынан, il vous suffit de télécharger l’application 1XWIN en cliquant sur “Télécharger”. Еңел следовать инструкция. Әммә, әгәр һеҙ проблемалар менән осраша, vous pouvez consulter les “instructions d’installation” en cliquant sur la bannière sur la même page.\nИзге хәбәр, беҙ һеҙҙе сәләмләйем өҫтәгән бонустарҙың суммаһы ала, был тәҡдим дилә. Башта, 1xBet сәләмләне бонус-был бонус 100% максималь сумманы һеҙ өсөн 100 €. Беҙҙең менән промой-чита: 1x_28368, бонустарығыҙ арта сәләмләне тиклем максимум 130 €. Баҫа уны тултырырға ла онотоп, был маҡсаттар өсөн тәғәйенләнгән.\nҺеҙ депозит ставкаһын тиклем арттырыу һеҙгә 1xbet 130 € купон менән эксклюзив-код үҙәге. Был сумманы һеҙ получает, һеҙ шул тиклем генә эшләй үҙенең беренсе депозит. Был разблокировканы өсөн бонус, хәйер, һеҙ уйнарға тейеш ине. 5 ҡатнаш юлы менән ставкаһында.\nКәм торорға тейеш түгел, һәр ҡатнаш ставкаһы 3 рейтинг ваҡиға менән 1,40 йәки күберәк. Шунда ташлама, бонус сумманы һеҙ, индерергә кәрәк тип, уны асыу өсөн. Һеҙ депозит сумманы индерә алмай икән, ҡотҡарыу өсөн бонус.


Ауылдаштарым да өлөш индерҙе\n4 Февраль 2020, 19:00\nБөйөк Еңеүгә – 75“Улар Еңеү яулашты” конкурсынаАуылдаштарым да өлөш индерҙеМин Ағурҙа ауылынан Марҡабаев Ғәлей Муллағәлей улы булам, 1935 йылғымын. Минең ҡартатайым Марҡабаев Саҙрыйҙың өс улы ла һуғышҡа алына, улар тураһында айырып яҙып үтәм.\nМин Ағурҙа ауылынан Марҡабаев Ғәлей Муллағәлей улы булам, 1935 йылғымын. Минең ҡартатайым Марҡабаев Саҙрыйҙың өс улы ла һуғышҡа алына, улар тураһында айырып яҙып үтәм.\nМинең атайым Марҡабаев Муллағәлей, 1901 йылда тыуған. 1939 йылда Күгәрсен ауылында РКШ-ла (рабоче-крестьянская школа) бригадир, счетовод, ветеринар кеүек төрлө һөнәргә уҡыталар. Атайым менән бергә күршеһе Үтәмишев Бәҙри ағай ҙа була. Береһе счетовод һөнәрен алып, икенсеһе ветеринарға уҡып сыға. Атайым “Искра” колхозында счетовод булып эшләне, келәт мөдире лә, һатыусы ла, бер аҙ Элмәле ауылында “8-се Март” колхозында счетовод та булды. Бәҙри ағай Үтәмишев “Искра” колхозында ветеринар булып эшләне.\n1941 йылда һуғыш башланыуы бөтә кешене ҡайғыға һалды. Ул йылдарҙағы ваҡиғалар урыҡ-һурыҡ булһа ла күҙ алдында.\n… Бына бер һыбайлы ағай йән-фарман саптырып килеп, атай эшләгән контораға туҡтаны. Повестка тараттылар, илаштылар. 1941 йылдың декабре ине. Атайымды ҡартатайым Һарыҡташҡа алып китте. Икенсе көнө атайымдың кесе ҡустыһы 1913 йылғы Сәлмән ағайым ҡайтып төштө. Мин йүгереп барып индем, ул сисенеп тә өлгөрмәгән ине. Шинель кейгән, башта йондоҙло бүрек, ҡылыс таҡҡан, билендәге ҡайышта кобура күренә. Ҡайышына янбашына нәҙек ҡайыш төшөрөлгән ине. Ҡаруанһарайҙа уҡып сыҡҡан уҡытыусы ине. Үзбәкстанда һәм Үрген ауылында уҡытҡан. “Хәтер китабы”нда уны Вологдала ерләнгән тигәндәр. Хәрби звание – офицер составынан.\nАтайымдың ҡустыһы Шәғәле 1911 йылғы, ул да Ҡаруанһарайҙа уҡыған. Ҡаҙанда хәрби училищела булып лейтенант званиеһында һуғышҡа инә, һәм 1945 йылда һуғыш бөткәс ҡайта. Тәүҙә Биштирәктә, һуңынан Элмәлелә йәшәп, шунда ерләнә.\nАтайымдың өс мөйөшлө хаттары килеп торҙо, бер хатында: “Мендем турат биленә, киттем герман еренә, герман ере йәшел үлән, әллә ҡайтам, әллә үләм,” – тип яҙған. Ул һуғышҡа 1941 йылдың декабрендә 112-се башҡорт атлы кавалерия дивизияның 294-се атлы кавалерия полкында һуғыша (командиры майор Т.Т. Кусимов) Брянск фронты йүнәлешендәге – Брянск өлкәһе, Полятинский районы Алёшка ауылы янындағы һуғышта 1942 йыл 15 июндә батырҙарса һәләк була һәм ерләнә.\nҺуғышҡа аттарҙы һайлап бөттөләр, бер ат Һарыҡташтан ҡайтып килде, янбашына РККА тип яндырып тамға һуҡҡандар. Шулай итеп атайҙар, йәш кенә ағайҙар һуғышҡа алынып бөттө. Колхоз менән идара итеү өлкән быуындағы олатайҙар ҡулына ҡалды. Һуғыш ваҡытында колхоз ярлыланды, колхозсылар ҡоро таяҡҡа эшләне. Ярай әле тауҙарҙа, яландарҙа йыуа, ҡуйсан, әтмәкәй, һарына, ҡуҙғалаҡ, ҡуянтубыҡ үҫте, туғайҙарҙа бәпкә көпшәләре менән туҡландыҡ, әселәрен ашап, эсебеҙ ҡызлап китә торғайны. Ер тырматырға кешеләрҙең һауын һыйырҙарын егеп ҡаранылар. Иртә яҙҙан ағас быстыҡ 10 см оҙонлоғонда, уны чуркаға эрерәк итеп апайҙар-ағайҙар ярҙы. Чурканы бейек итеп ҡурыстан үрелгән ҙур кәрзиндәргә тултырып ҡоро ерҙә һаҡланылар. Был чурканы газгенератор “Нати” тракторы яғып йөрөнө. Тракторҙа Элмәле ауылынан Дәүләтшин Әхмәт еҙнәй эшләне. Һуғыш ауырлыҡтары барыһының елкәһенә төштө. Өйҙә һәндерә яһап, фронт өсөн йоҡа ғына итеп картуф киптерҙек. Апайҙар ҡулъяулыҡ сиктеләр, кисет тектеләр баулап, махорка сәстек, киптереп онтаныҡ танауҙы бәйләп. Һәр йортҡа налог һалдылар: 9,50 кг иреткән май, 70 кг ит иҫәбенә быҙауҙарҙы алып торҙолар. Йәй көнө ҡара ҙур һыйыбыҙ көтөүҙән ҡайтып тәгәрәне. Бабайҙар тиҙ генә һуйҙылар, итен Сәғит ауылы кешеләренә налог өсөн бүлеп яҙҙылар. Артынан Сәғиткә күп йөрөнөк – береһе лә түләмәне. Ҡырҙан эштән әсәйҙәр, апайҙар, ағайҙар төн уртаһында ҡайта торғайнылар. Ураҡ урғанда минең әсәйем Хәҙисә һәм Мөнирә инәй хатта гектарға еткерә торғайны, уларға етеүсе булманы. Тылда ҡартайҙар, әсәйҙәр, ағайҙар, апайҙар ныҡ ауырлыҡ кисерҙе аслыҡ-яланғаслыҡ хөкөм һөрҙө. Апай-ағайҙарҙы Ергәйеш ауылына буксирға аттары, һабандары менән ебәрҙеләр. Сабаталары туҙып ялан аяҡ йөрөгәндәр. Күрше генә Ғәббәс ағай ныҡ һалҡын тигеҙеп ауырып, яҡты донъянан китеп барҙы. Бигерәк тә йәштәр ныҡ егелде. Үҙемә лә үгеҙ етәкләп, ат башында йөрөргә туры килде.\nТыл ветерандары: Марҡабаева Хәҙисә һәм уның ҡыҙы Марҡабаева Камила, Бәҙәрғолова Мөнирә, Борханбаева Хәмдиямал, Йәрмөхәмәтова Ғәйшә, Аҡбутина Рабиға, Иҫәнбаева Раҡия, Марҡабаева Бибикамал һәм Бибинур, Ҡәҙерғолова Маһия, Марҡабаева Фатима, Күсәрбаева Латифа, Сычёва Анна, Ҡәҙербәкова Фатиха (Хәкимә, Маһинур фамилиялары билгеһеҙ), Үтәмишев Хөснитдин, Йәрмөхәмәтов Миңнегәрәй, Бикмөхәмәтов Аллабирҙе, Бикмөхәмәтов Һиҙиәт, Аҫылғужин Мәхмүт, Марҡабаев Әхмәҙулла, Борханбаева Ғирфан һәм башҡалар. Хәҙер шуларҙың икәүһе иҫән-һау. Береһе минең апайым Маҡарбаева (Юлдыбаева) Камила, Элмәле ауылында йәшәй, 91 йәш. Икенсеһе Бикмөхәмәтов Аллабирҙе Салауат ҡалаһында йәшәй. Уларға һаулыҡ теләргә генә ҡала.\nБына шулай, ауылдаштарым да аслыҡтар аша көн-төн эшләп, еңеүҙе яҡынайттылар. Күп кенә ағайҙарҙы, апайҙарҙы, олатай-әсәйҙәрҙе йәйәү Йылайыр төрмәһенә алып үттеләр погонлы часовойҙар автомат менән. Бер мәлде, әсиргә төшкән немецтарҙы машина менән алып үткәндә, ауыл уртаһында туҡтанылар. Өйҙәргә таралышып, хәйер һорайҙар, үҙҙәренсә суҡыналар, ә бында үҙебеҙ ас ултырабыҙ. Бына часовойҙар свистогын һыҙғыртып ебәргәйне, улар “һә” тигәнсе машинаға менеп ултырҙы. Тағы ЗиЛ-5 машинаһында немецтарҙың офицерҙарын алып үттеләр. Быларын инде туҡтатмайынса.\nҠәҙерле редакция! Мин ошо күргәндәремде уҡыһындар өсөн яҙҙым.\nҒәли Марҡабаев, хеҙмәт ветераны. Ағурҙа ауылы.


Бөгөн иртән Стәрлетамаҡ ҡалаһының Туҡаев урамындағы бер ҡатлы йортта сыҡҡан янғында 12 кешенең - ике ҡатын һәм ун ирҙең ғүмере өҙөлдө\nҒәҙәттән тыш хәл тураһында дежур часҡа таңғы алтынсы киткәндә хәбәр итәләр. Ваҡиға урынына 19 берәмек техника, 52 ҡотҡарыусы ебәрелә. Сәғәт һигеҙгә ҡарай янғын һүндерелә. Ҡотҡарыусылар йорт эсендә ун ике кешенең кәүҙәһен таба. Әлеге мәлдә мәрхүмдәрҙең шәхестәре, фажиғә сәбәптәре асыҡлана.\nЯнғын бөгөн төнгө биштә бер ҡатлы йортта сыҡҡан. Әле ваҡиға урынына береһен дә индермәйҙәр. Тәфтишселәр тикшереү эштәре алып бара һәм мәйеттәрҙең шәхесе асыҡлау менән мәжғүл. Ҡотҡарыусылар йорт эсендә 12 кешенең үле кәүҙәһен тапҡан. Күҙалланыу буйынса, улар һөрөмдән тонсоғоп үлгән, тәндәрендә бер ниндәй ҙә йәрәхәттәр юҡ Был иҫке генә бинала наркомания һәм алкоголизмдан яфаланыусылар өсөн реабилитация үҙәге ойошторолған булған.


18 Декабрь 2010, 17:03\nКүптән түгел генә Миәкә йәштәре берлеге үҙ эшен башланы. Тәүҙә бер нисә кешенән генә торған коллективыбыҙ көндән-көн әүҙем райондаштарыбыҙ менән тулыланып торҙо. Әллә күпме яңы таныш һәм дуҫ барлыҡҡа килде. Кеше нисек кенә һәләтле булмаһын, бер үҙе барыбер тауҙар аҡтара алмаҫ ине. Ә күмәкләшеп йыйылғас, бер ниндәй ҡыйынлыҡ та ауыр түгел һымаҡ тойолдо.\nОйошторолоуына бер ай ғына булыуына ҡарамаҫтан, беҙ бүтән райондарҙың яҡташтар берлегенән ҡалышмаҫҡа тырышабыҙ. БР Яҡташтар ассоциацияһы ойошторған «Дневной дозор» уйынында ете команда араһында икенсе урынды алдыҡ. Ә ошо көндәрҙә үҙебеҙҙең тәүге байрамыбыҙҙы ойошторҙоҡ. Һуңлабыраҡ булһа ла, беренсе курсҡа уҡырға килеүселәрҙе йыйып, уларҙы ысын студент тормошона «аяҡ баҫтырҙыҡ». Әҙерлек өсөн ваҡытыбыҙ бик аҙ булыуға ҡарамаҫтан, байрам юғары кимәлдә үтте. Айырыуса районыбыҙҙың төрлө милләт йәштәре берләшеүе отошло булды. Концертта яңғыраған дәртле башҡорт, татар, сыуаш, рус йырҙарына тамашасылар рәхәтләнеп бейеп тә алды. Иң йәш артисыбыҙ – 4-се синыф уҡыусыһы Данир Ғимаҙиевтың сығышына ҡул саба-саба хәле бөттө тамашасының. Ысынлап та, ул үҙен сәхнәлә шул тиклем ышаныслы тота. Концертыбыҙҙың милли үҙенсәлек менән заман һулышын оҫта берләштереүе лә һәйбәт булды. Кемдер бында килеп, рухи аҙыҡ тапһа, рәхәтләнеп туған телендәге йырҙарға ҡушылып йырлаһа, икенселәр заманса бейеүҙәрҙе үҙ итте, студент тормошондағы ҡыҙыҡ хәлдәрҙе сәхнәләштереүгә рәхәтләнеп көлдө. Тамашасылар менән уйындар ҙа ойошторолдо.\nТәүге шундай ҙур байрамыбыҙ менән ҡотларға районыбыҙҙың билдәле кешеләре – яҙыусы Азат Мағазов, журналист Зөлфиә Сафина ла килде. Улар йәш яҡташтарына аҡ юл теләне. Район хакимиәтенән килергә тейешле ҡунаҡтарыбыҙҙың булмауы ғына күңелде ҡырҙы, әлбиттә. Әммә тиҙҙән үткәреләсәк Яңы йыл байрамында уларҙы күрербеҙ, тип ышанабыҙ. Етәкселектең ярҙамын тойоу йәштәр өсөн бик мөһим бит...\nБыл беҙҙең тәүге ҡоймағыбыҙ булһа ла, Аллаға шөкөр, төйөрлө булманы. Артабан да һынатмаҫбыҙ, тип ышанғы килә.


Тоҡомло малға өмөт ҙур » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Эшҡыуар » Тоҡомло малға өмөт ҙур\nТоҡомло малға өмөт ҙур 21.04.2017 // Эшҡыуар\nАуылда йәшәгәндәрҙең күбеһе бөгөн яңыса көн итергә өйрәнә. Яңыса тигәндәй, үҙ эшен аса, аҡсалы һәм етеш тормошто хуп күрә. Ҡураң тулы мал, өҫтәлең ризыҡҡа бай булһын өсөн ең һыҙғанып тырышырға кәрәклеген оноторға ярамай. Шунлыҡтан кем егәрле, заман бөгөн улар ҡулында. Юҡты бар итә, барҙы аш итә, ти халыҡ ундайҙар хаҡында.\nШундай уңған фермерҙарҙың береһе – Хәйбулла районында йәшәгән Зөфәр Боҫҡонов. 2015 йылда үҙ эшен асҡан эшҡыуар, бер йылдан “Яңы эш башлаған фермер” дәүләт программаһында ҡатнашып, 1 миллион 150 һумлыҡ грант алыуға өлгәшә. Был суммаға Миәкә районынан симменталь тоҡомло 17 баш тана һатып ала, һыу үткәреү өсөн ҡоҙоҡ ҡаҙҙыра, шәхси ихатаһында мал өсөн һарай төҙөй.\n– Симменталь тоҡомло һыйырҙарҙың продуктлылығы юғары, шуға күрә эште мал тоҡомон яҡшыртыуҙан башланым. Халыҡта “һигеҙ һыйыр аҫрағансы, һимеҙ һыйыр аҫра” тигән мәҡәл дә бар бит. Яҡшы тоҡомдоң быҙауы ла ҙур була. Программаға ярашлы, 2020 йылға тиклем мал һанын 55-кә тултырырға тейешмен, шуға күрә малды ишәйтеү буйынса шөғөлләнәм. Үҙебеҙҙең 12 баш һыйырыбыҙ бар ине, улар быҙаулай башланы, аҙыраҡ малҡайҙар менән быҙауҡайҙар баш-күҙ алһа, һөт һауыуҙы яйға һалырбыҙ тип торабыҙ, – ти Зөфәр Шәүәли улы.\nЭшҡыуарҙың 50 гектар бесәнлек, бер аҙ сәсеүлек ере бар, үҙ техникаһы менән етәрлек күләмдә мал аҙығы әҙерләй. Тормош иптәше Рәлиә Хәлит ҡыҙы менән ике ҡыҙ тәрбиәләп үҫтереп, башлы-күҙле иткән. Әйткәндәй, ҡыҙҙары ла эшҡыуарлыҡ юлын һайлап, күптән инде үҙ эшен асып, районда танылған йүнсел ҡатын-ҡыҙҙар рәтендә. Зөфәр Боҫҡонов ике кешегә эш урыны булдырған, йәйге-көҙгө осорҙа ваҡытлыса эшселәр талап ителә.\nЙәй мәле еткәс, эшҡыуар үҙенең башмаҡтарын Бакаловка ауылы көтөүенә, һыйырҙарҙы Әбүбәкер ауылы көтөүенә ҡуша. Малсылыҡ йүнәлешендә эш башлаған фермерҙарҙың кемеһелер үҙ ризығын итләтә һатыу яғында булһа, минең геройымдың уйҙары башҡасараҡ. “Мин һөтләтә һатыу яғындамын, улай иткәндә, табышлыраҡ килеп сыға. Һөттө һауып, айыртып, ҡаймаҡ-майын эшләп ултырғансы, көндәлек аҡты тапшырһаң, еңел дә, отошло ла. Хәҙер һөт тере табыш сығанағына әүерелә бара, бигерәк тә яҙғы-көҙгө осорҙа. Йәй һөткә бер аҙ хаҡ төшә, әммә ваҡытында иҫәпләшеп барһалар, уныһына ла түҙергә мөмкин. Иң мөһиме – ҡулға аҡса керә.\nНисек кенә булмаһын, дәүләт “мә, ал” тип торғанда, төрлө программаларҙа ҡатнашып, грант отоп, үҙ эшеңде асыу күпкә отошлораҡ түгелме һуң?! “Эш юҡ” тип оран һалып сит ерҙәрҙә эшләп алданғансы, үҙ йортоң бар икән, әйҙә ас үҙ эшеңде... Һыйыр малы үрсетәһеңме, һарыҡсылыҡ, йылҡысылыҡ тармағын һайлайһыңмы, ҡаҙ аҫрайһыңмы – барыһына ла дәүләт ярҙамы бар, тик елкәңдең ҡалын булыуы ғына мотлаҡ.


Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосоповтың тыуыуына – 80 йыл! » Союз писателей РБ\nСоюз писателей РБ » Новости » Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосоповтың тыуыуына – 80 йыл!\nБашҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосоповтың тыуыуына – 80 йыл!\nОпубликовано: 31-05-2018, 11:11 | Категория: Новости, Народные поэты, Члены союза\nБөгөн Башҡортостандың халыҡ шағиры, Рәсәй Федерацияһының һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты, 1971 йылдан СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы Тимер Йосоповтың тыуыуына – 80 йыл! Мәшһүр ҡәләмдәшебеҙҙе иҫкә алайыҡ, милләттәштәр!\nТимер Йосопов 1938 йылдың 31 майында БАССР-ҙың Дыуан районы Түбәнге Әбсәләм ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағас, буласаҡ шағир Ҡыйғы район гәзитендә эшләй. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә. Уны 1967 йылда тамамлағандан һуң Бөрйән районы Аҫҡар 8 йыллыҡ мәктәбендә уҡыта.\n1968 йылдан «Башҡортостан пионеры» гәзитендә хеҙмәткәр, 1973—1977 йылдарҙа Башҡортостан Яҙыусылар союзының нәфис әҙәбиәтте пропагандалау бюроһы директоры, 1983—1988 йылдарҙа ижади союздың идара рәйесе урынбаҫары булып эшләй. 1979 йылда Максим Горький исемендәге Әҙәбиәт институты ҡарамағындағы Юғары әҙәби курстарҙы (Мәскәү) тамамлай.\nТимер Йосопов шиғриәтендә быуындар күсәгилешлеге, заманалар берлеге сағыла.Әүҙем ижад итеүе 20-се быуаттың 60-сы йылдарында башлана. 1968 йылда «Икмәк еҫе» исемле тәүге шиғри йыйынтығы баҫтырыла. Был китабындағы шиғыр юлдары аша һуғыш ауырлыҡтарын еңеп сыҡҡан быуын вәкилдәренең әсе яҙмышын һүрәтләй. 1998 йылда «Китап» нәшриәтендә баҫылған «Беште ер еләккәйҙәре» китабы өсөн шағирға Башҡортостан Республикаһының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы бирелә. 2003 йылда Тимер Йосопов «Башҡортостандың халыҡ шағиры» тигән маҡтаулы исемгә лайыҡ була. Автор йәмғеһе 15-тән ашыу шиғри йыйынтыҡ сығарҙы, уларҙың һәр береһен уҡыусы оло ваҡиға итеп ҡабул итте. Тимер Йосопов ысын мәғәнәһендә халыҡ шағиры булды. Шиғырҙарының халыҡсанлығы тел, стиль, һүрәтләү сараларын файҙаланғанда ла асыҡ сағыла. Әҫәрҙәре берәүҙе лә битараф ҡалдырмай, сөнки улар шағир йөрәге аша үткәргән хәл-ваҡиғалар менән һуғарылған.\nӘҙип оҙаҡ ауырығандан һуң 2016 йылдың 16 мартында Өфө ҡалаһында вафат булды.\nЮям инде ҡай саҡ түҙемде...\nТимер Йосоповтың шиғриәт иле – ысыҡ төшкән болонда ҡояш ҡыуып йөрөү, болотһоҙ кистә тулған айҙы ҡаршылау… Унда, оҙон үлән кисеп, ысыҡ һыуына сыланып, хис-моңға сорналып шаярырға, ай менән ҡояш араһында уйнарға мөмкин. Болондоң хуш еҫе, яҡты иртәләрҙең хозурлығы һушты ала, тыуған яҡ елдәре иркәләй… Бында бөтәһе лә яҡын, ҡәҙерле. Ирәйеп йөрөйһөң, тыуған яҡ һауаһын күкрәктәрең киңәйеп киткәнсе һулайһың.\nТимер Йосоповты тыуҙырған донъяла һандуғастар һайрай, кәкүк саҡыра, ирекһеҙҙән һин үҙең дә йырлай башлайһың. Был илаһи ил һине лә ижадсы итә. Әҙиптең пейзаж лирикаһы төҫтәргә, буяуҙарға ифрат бай. Иң мөһиме, ундағы биҙәктәр яһалма түгел, улар ысыҡтай саф, һауаһы ыуыҙҙай татлы. Бында бөтәһе лә тәбиғи, үҙебеҙҙең бала саҡтан күреп өйрәнгән ауыл өйө, ай урағы, ҡояш салғыһы, тыуған тупһаға ҡағылған даға, ҡолға осона эленгән ат башы һөйәге.\nИмән төпкәйенә ултырҙым мин,\nИмән төпкәйҙәре күләгә,\nБашы менән һауаларға ашҡан –\nАҡ болоттар килеп урала.\nҺәм кинәт кенә, был имән төпкәйендә, бәлки, ултырғандыр олатайымдың атаһы, ти шағир. «Уның да был донъяла булғандыр хатаһы»… Имән төбөнә ултырыу шағирҙы шанлы үткәндәргә алып ҡайта, тарих хаҡында уйҙарға тарыта. Эйе, ихтимал, Тимер Йосоповтың олатаһы ла ул ихтилалда ҡатнашҡандыр: «Йылдар ята минең иңемә», – тип белдерә шағир, күҙҙәрендә – теге яу усаҡтарының ялтырағы… Ата-бабалар ирек тип даулашҡан. Тимер Йосопов – шиғриәттә лә, тормошта ла Салауат батырҙың яуҙашы, уның ҡан яҡташы. Салауаттар ирек даулап яу сапҡан яҡтарҙан ул, Әнйәк һыуын эскән.\nТау битендә еңгәм бесән саба,\nБар көсөнә киреп ҡоласын.\nталмаҫ ҡанатмы ни,\nӘ үҙе бит, гүйә, ыласын.\nНисә йылдар инде\nтол йәшәй бит,\nТүҙем генә бирһен кешегә.\nАуыр һүҙҙәр әйтеп өндәшмәгеҙ,\nҺүҙһеҙ ҙә бит йөрәк күшегә.\nБирсе әле миңә салғыңды.\nМиңә ҡарап бер хәтерлә, еңгә,\nАғай менән йөрөгән сағыңды.\nҠоласымды, әйҙә, кирәйемсе,\nБаҫылғандай булһын һағышым.\nЕр битенә салғы менән яҙҙым,\nБер ҡатындың хәтәр яҙмышын.\nӘйткәндәй, шағир менән беҙҙең яҡта ныҡ ғорурланалар. Ниңә икән? Шағирға беҙҙә айырым мөнәсәбәт… Әллә һәр тарафҡа үҙенең билдәле, ғорурланырлыҡ кешеһе кәрәкме икән? Быны аңлауы һәм аңлатыуы ҡыйын; был, бәлки, беҙҙең яҡтарҙың әүәлдән кәмһетелеп килеүенәндер? Яуҙарҙан һуң сәсәндәрҙең телен киҫкәндәр, нисәмә быуат батыр исемен атауҙы тыйғандар. Бәлки, шул шиғриәткә эйәреп, беҙҙең яҡташтар күңеленә тулышҡан хистәр бәреп сығалыр, нисә йылдар тыйылып торған быуа йырылалыр…\nТимер Йосопов шиғриәтендә хис-тойғо ташҡыны айырыуса ярһыу, унда утлы өйөрмәләрҙе күрергә, икмәк тәмен тойорға мөмкин; усаҡ яҡтыһында олатайҙарҙың үткәндәр хаҡындағы хәтирәләрен тыңларға була. Үҙенең ҡабатланмаҫ пейзаж лирикаһы менән бергә әҙип тарихҡа мөрәжәғәт итә. Мәҫәлән, «Улымды оҙатып барам» поэмаһы. Был – тарихи сюжетлы поэма.\nУндай поэмаларҙы беҙҙә, миҫалға, Ғәлимов Сәләм яҙған: «Бала», «Шоңҡар» поэмалары. Хәҙер башлыса эске сюжетҡа ҡоролған ассоциатив поэмалар тыуа. Минеңсә, шиғриәт үҙе тоташлайы менән тәбиғәт, тормош тураһындағы йыр, ысын шиғриәт үҙе үк тормошто ҡағыҙҙа яңынан тыуҙырыу; тормоштағы ваҡиғаларға, булмыштың үҙенә авторҙың мөнәсәбәте! Һәр ысын шағир донъяға үҙ ҡарашын белдерә, был донъяны үҙенсә генә аса, булмыштың төп тенденцияларын тотоп ала. Шул яғы менән дә ижадсы – фәйләсүф!\nБер шиғырында ул үҙен «Сәсәтмәгеҙ мине – йөк атын» тип белдерә. Зинһар өсөн, һабантуйҙа телмәр һөйләтмәгеҙ, үтенәмен, һеҙҙән һорайым, ти… Ысынлап та, әүәл дә шағир телмәр һөйләргә яратманы. Был – уның тәбиғәте. Тимер Йосопов мәҡәләләр яҙырға ла әүәҫ булманы. Редакцияларҙа эшләне, хатта Яҙыусылар союзының идара рәйесе урынбаҫары булды… Ә иллеһе тулыр-тулмаҫтан профессиональ яҙыусылыҡҡа күсте.\nСәсәтмәгеҙ ҡыуып йөк атын.\nМалай инем, үҙ-үҙемде\nТорманым һис тә аяп.\nТөкөрөк төшкөһөҙ һыуыҡта\nЙүгерҙем ялан аяҡ.\nСәңкеп һыҙлаған аяҡты\nБаҫтым ҡыҙған мейескә.\nАяҡтарым янып бара,\nЯнып бара усаҡтай.\n(«Ялан аяҡ йүгерҙем»).\n…Тимер Йосоповтың шағирлығы хаҡында уйлағанда, тағы шуға иғтибар итәһең: ул үҙ шиғырҙарын яңғыратып яттан һөйләй… Тауышы көр, Хоҙай уға тауыш та, сәсәнлек тә биргән. Һәм уның уй-теләге, хис-тойғоһо тыңлаусыларҙың йөрәгенә барып етә!\nҮҙ шиғырҙарыңды яттан һөйләү маһирлығы – шулай уҡ һирәктәр өлөшөнә төшкән көмөш – ул үҙ һүҙеңдең бәҫен белеү ҙә… Меңәрләгән тамашасы һинең әҫәреңде спектаклдәй күреп тамаша ҡыла. Һәр шиғыр – үҙе бер тамаша, үҙе бер спектакль дә.\nӘүәл дә мәшһүр сәсән һүҙе кеше йөрәгенә, тыңлаусы күңеленә барып еткән. Минеңсә, бында тағы бер мөһим әйбер бар. Тимер Йосопов шиғырҙары халыҡсан, халыҡҡа яҡын, милли рух менән һуғарылған. Уларҙа күңелебеҙгә яҡын образ-символдар: йүгән сыңы, ат тояҡтары тупылдауы, азатлыҡ ораны яңғырауы – ата-бабаларҙың ирек өсөн күтәрелеүе… Ҡыйырсыҡ ай, ысыҡ төшкән үлән… Тимер Йосопов шиғырҙарында хисле йөрәк тибешен, йәшел тәбиғәт йәмен тояһың. Уның һыҙланыуҙары һинекенә әйләнә, пейзаж картиналары күҙ алдына баҫа. Шағир бәғзеләр ише көсәнмәй, шиғырҙы яһамай, буш фәлсәфә лә һатмай… Шағир һәр кемгә бала саҡтан таныш билдәләр, метафоралар менән эш итә: икмәк еҫе, тол ҡатындың салғы яныуы… Малайҙар һыу төшөргә бара, ҡайһы бере йығылып китә – һалам аяҡ! Бөтәһе лә таныш, бала саҡтан күреп күнеккән күренештәр: киске ауыл өҫтө, мөрйәләрҙән сыҡҡан төтөн, тауҙар өҫтөнә ай ҡалҡыуы… Ғөмүмән, ай — Йосопов шиғриәтендә иң актив образ-билдәләрҙең береһе, һәр ваҡыт яңыса һынлана.\n– Һау булығыҙ!\nШыңшып илап торғас аҙ ғына,\nВагон эргәһенән сабып барып,\nЭт ташланды поезд аҫтына.\nЮям инде ҡай саҡ түҙемде…\nВагон эргәһенән сабып барған\nШул эт һымаҡ тоям үҙемде.\n(«Рәми Ғариповтың һөйләгәне»).\nТыуған ергә ҡайттым,\nБеҙгә ҡояш ҡарай.\nКөҙгөң кәрәк түгел,\nТын йылғаға ҡарап сәсен тарай.\nБыл өҙөктәр шағир яҙмаһының стилен, ҡалып-формаһын сағылдыра кеүек.\nАйым тулы ине.\nҠыйылып та тағы ай ҡалҡа,\nҺинең моңһоу йөҙөң\nҺорғолт бушлыҡтарҙа сайҡала.\nУның үҙенә генә хас стиль-интонацияһы бар. Шағир төньяҡ-көнсығыш яҡҡа ғына хас идиомалар, тапҡыр һүҙҙәрҙе йыш ҡуллана.\nБашҡорт шиғриәтендә маһирҙар бихисап. Шулар араһында – Тимер Йосопов… Әй буйынан, Салауаттар, Рәмиҙәр яғынан… Ошо шағирҙар араһынан, бәлки, бары Тимер Йосопов тигән йырсының ғына бөгөн «Китап» нәшриәтендә өс томлыҡ һайланма йыйынтығы баҫылып сыҡҡандыр, ғәләмәт бит әй: өс том шиғыр! Дүртенсеһе лә әҙер. Был, ғөмүмән, башҡорт шиғриәтенең байлығы, дәрәжәһе! Уның бүтән әҙәбиәттәр араһындағы бәҫе, ҡиммәте! Беҙҙе шулай бай, һиммәтле итеүсе шағир ул Тимер Йосопов атлы уҙаман.\nРинат КАМАЛ, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты (“Башҡортостан” гәзите).\nШағир ағай мәктәбе\nТимер Йосопов менән бәйле иң сағыу сәхифәләр – Әҙәбиәт институтында бергә уҡыған йылдар, уның ике йыллыҡ юғары әҙәби курсҡа килгән осоро (1977–1979), Вил Ғүмәров менән минең III-IV курстарҙа уҡыған мәл. Хисмәт Юлдашев беҙҙән ике йылға түбән. Тимер ағай – дөйөм ятаҡтың 7-се ҡатында, беҙ 6-сыла йәшәйбеҙ.\nКөн һайын булмаһа ла, аҙнаһына мотлаҡ бер-ике тапҡыр, ғәҙәттә, кис дәрестәрҙән ҡайтып тамаҡланып алғас, берәмләп тә, икәүләп-өсәүләп тә уның бүлмәһенә күтәреләбеҙ, һирәкләп үҙе лә төшә. Көнкүреш йомоштарынан тыш, беҙгә, йәштәргә, уның менән аралашыу, һөйләшеү, арҡаланыу кәрәк. Ә йыйылһаҡ, һүҙ бөтмәй. Йыш ҡына Вил менән Хисмәт яңы шиғырҙарын уҡый. Тимер ағай ҙа, мин дә яҙғайным, тип үҙе лә ҡушыла, шунан һөйләшәбеҙ, бәхәс ҡуба, анализ да яһала. Торғаны бер ижади семинар, ижад лабораторияһы инде. Бындай һөйләшеүҙәр беҙгә ҡыҙыҡ, танһыҡ, ул беҙҙе байыта, фекерҙе сарлай, мәғлүмәтле итә. Бөгөн мин ул кисә-осрашыуҙарҙы “Тимер ағай мәктәбе” тип атар инем, сөнки беҙгә үҫеү өсөн уларҙың файҙаһы ҙур булды.\nБынан тыш, ошо йылдар арауығында дөйөм ятаҡҡа кемдәр генә килмәне! СССР һәм РСФСР яҙыусыларының пленум съездарына, әҙәбиәт һәм сәнғәт көндәренә, декадаларына, төрлө осрашыуҙарға, үҙәк нәшриәттәргә йөрөгән ағайҙар, ижад йорттарына китеп барыусылар йәки ҡайтып килеүселәр йыш керә торғайны. Яҡташ студенттар, аспиранттар ҙа юлға саң ҡундырмай. Ҡайһы бер байрамдар, тыуған көндәр бергә үтә. Осрашыуҙар күпселектә Тимер ағайҙың бүлмәһендә ойошторола, сөнки ул яңғыҙ йәшәй. Беҙ, йәштәр, магазинға йүгерәбеҙ, аш-һыу хәстәрләйбеҙ. Шунан китә оҙаҡҡа, ҡайһы саҡ һөйләшеүҙәр таңға саҡлы һуҙыла...\nУлым тыуғас килгән телеграмманы тотоп, ҡыуанысты уртаҡлашҡан беренсе кешем дә Тимер ағай булды. Билдәле, шул кис оло байрам ойошторҙоҡ. Һуңынан да осрашҡан һайын Илнурҙы һорар, артабанғы йылдарҙа нисек уҡыуы, эше менән ҡыҙыҡһыныр, үҙен күргән саҡтарында мине һөйөнсөләгәнде, тәпәйен “йыуыуҙы” ниндәйҙер бер кинәнес менән хәтерләй торғайны.\nТимер ағай ике йыл эсендә күп яҙҙы. Бәлки, ғүмерендәге иң уңышлы осоро ла булғандыр әле. Был саҡта уға – 40 йәш. Еңел-елпелек үткән, быуынға ултырған, көслө сағы. Ҡатыны менән ике бәләкәй балаһын ҡалдырып китеү өсөн оло яуаплылыҡ та тойғандыр. Һуңынан мин шул йылдарҙа уҡылған шиғырҙарын республика матбуғатында, нәшер ителгән китаптарында таный торғайным.\nМиңә ҡалһа, Тимер Йосопов шиғриәте – ҡайнап торған вулкан ише хәрәкәтсән, тынғыһыҙ, һөжүмле шиғриәт. Унда эске драматизм, айҡаш, килешмәүсәнлек көслө, А. Блок әйткәнсә, “и вечный бой, покой нам только снится”. Ниндәй генә темаға тотонмаһын, шағир әүҙем гражданлыҡ позицияһынан тороп яҙҙы, “был һүҙҙе мин мотлаҡ әйтергә тейешмен” тип ҡәтғи булды һәм шул фекерҙе уҡыусыға аңлайышлы итеп еткерә лә белде. Уның сәхрәләрҙә булһынмы, сәхнәләрҙә булһынмы уҡылған шиғырҙарын тыңлау ләззәт тә, тетрәндергес тә ине. Шуға ла шағирҙың һәр әҫәре уҡыусы күңеленә барып етте, уйландырҙы, һоҡландырҙы, уйға һалды, һағайтты...\nБергә уҡыған йылдарҙан алып байтаҡ һыу аҡты. Тимер ағай шиғриәте үҫештә булды, донъя күргән һәр даим шәлкеме әҙәби күренешкә әйләнде, борсолоуҙары, һағыш-үкенестәре артты. Уға халыҡ шағиры тигән юғары исем бирелде. Ул был маҡтаулы исемде лайыҡлы йөрөттө – халыҡ араһынан сығып, һәр күҙәнәгенә тиклем халыҡ зары менән йәшәгән шағир булды.\nӘмир Әминев (“Башҡортостан” гәзите).


Ҡайнатылған һыуҙың файҙаһы бармы?\n21 Июнь 2019, 18:02\nҺыу организмдың бөтә эшмәкәрлегендә ҡатнаша, уның запасы даими тулыландырылып торорға тейеш. Йыш ҡына беҙ ҡайнатылған һыу, сәй, компотҡа өҫтөнлөк бирәбеҙ. Әммә ҡайһы берәүҙәр көн дауамында ябай һыу эсеү файҙалыраҡ тип иҫәпләй. Гел генә ҡайнаған һыу эсеүҙән зыян бармы?\nРәсәйҙә ҡайнатылған һыуҙы “ауыр”, хатта “йәнһеҙ, үле һыу” тип тә атайҙар. Быға улар тормоштан төрлө миҫал килтерә. Мәҫәлән, гөлдәргә бындай һыуҙы һибеү менән улар ҡорой, йәмһеҙләнә башлай. Ә аквариумдағы иң әрһеҙ балыҡтар ҙа һәләк була. Калифорния университеты ғалимдары раҫлауынса, ҡайнатылған һыуҙың организм өсөн бер файҙаһы ла юҡ.\nҺыуҙағы кислородтың эре молекулалары үҙҙәренә башҡа минераль матдәләрҙе һәм витаминдарҙы “эйәртеү” һәм ҡанға, күҙәнәктәргә бик тиҙ илтеү һәләтенә эйә, шуға күрә табиптар дарыу эскәндә бары ҡайнатылмаған һыуҙы ҡулланырға кәңәш бирә. Температураһы 100 градусҡа еткән һыуҙа кислород юҡ, шуға күрә молекулалар үҙ функцияларын үтәмәй, тип иҫбатлай тикшеренеүселәр.\nҺыуҙы ҡайнатыуҙың төп сәбәбе — ундағы зарарлы, сир таратҡан микроорганизмдарҙы юҡҡа сығарыу. Һыу үткәргес аша өйҙәргә килгән һыу таҙартыу ҡоролмаларында хлор ярҙамында зарарһыҙландырыла, уны ҡайнатмай эсһәң дә, хәүефе булмаясаҡ. Әммә беҙҙәге һыу үткәргестәрҙе файҙаланыуҙың срогы ун йылдан да ашыуын иҫәпкә алһаҡ, иҫке торбаларҙағы микроорганизмдарҙың хайран ҡалырлыҡ күплеген тоҫмалларға була, шуға күрә крандан аҡҡан һыуҙы ҡайнатмай эсеү хәүефле. Температураһы 100 градусҡа тиклем еткерелгән һыуҙа йоғошло микроорганизмдарҙың ҡалыуы мөмкин түгел, ә ағыулы матдәләр, мәҫәлән, хлор шунда уҡ таралып, тарҡалып бөтә, өҫтәүенә ҡайнатҡанда һыуҙың “ҡатылығы” йомшара, сәй йәки ҡәһүә тәмлерәк була.


Башҡортостан Президенты: «Власть менән фән бер юҫыҡта халыҡ именлеге өсөн эшләргә тейеш» // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nБашҡортостан Президенты: «Власть менән фән бер юҫыҡта халыҡ именлеге өсөн эшләргә тейеш»\n16:05, 23 октября 2012 Сәйәсәт\n— Башҡортостан ҙур фәнни мөмкинлектәргә эйә, республика ғалимдары федераль һәм республика фәнни-техник программаларында, халыҡ-ара проекттарҙа уңышлы сығыш яһай, юғары уҡыу йорттарында фән үҫешә, — тип билдәләне Башҡортостан Президенты Рөстәм Хәмитов, IV «Социология һәм йәмғиәт: глобаль талаптар һәм төбәктәр үҫеше» Бөтә Рәсәй социология конгресында сығыш яһап. – Университеттар менән үткәрелгән ғилми тикшеренеүҙәр һаны арта, инновацион инфраструктура үҫешә.\nРеспублика башлығы һөйләүенсә, медицина, биология, приборҙар эшләү өлкәләрендәге ҡаҙаныштар, нефть сығарыу һәм уны эшкәртеү өлкәһе мәсьәләләрен тикшереүҙән тыш, республика ғалимдары социаль-иҡтисади һәм гуманитар фәндәр өлкәһендә лә мөһим ҡаҙаныштарға өлгәшә.\n— Башҡортостан — нефть һәм бал төбәге, тигән фекер йөрөй, әммә республикала башҡа тармаҡтар ҙа, шул иҫәптән фән дә яҡшы үҫеш ала.\nБашҡортостан Президенты БР Фәндәр академияһы Социаль-сәйәси һәм хоҡуҡи тикшеренеүҙәр институтының кеше мөмкинлектәрен үҫтереүгә арналған докладын миҫалға килтерҙе.\nРөстәм Хәмитов һөйләүенсә, республика ҙур фәнни форумдар үткәреү урынына әүерелә. Һуңғы йыл эсендә генә төбәктә төрлө йүнәлештәр буйынса ундан ашыу халыҡ-ара һәм бөтә Рәсәй фәнни һәм фәнни-ғәмәли конференция, симпозиум, конгресс үткәрелде.\n— Беҙҙә власть органдарының социология үҙәктәре менән үҙ-ара килешеп эш итеү системаһы яйға һалынған, — тип билдәләне республика башлығы. – Үҙебеҙҙең эштә улар биргән мәғлүмәттәрҙе әүҙем ҡулланабыҙ.\nБашҡортостан Президенты һүҙҙәренсә, һуңғы йылдарҙа республикала ярайһы уҡ етди иҡтисади һәм ижтимағи үҙгәрештәр үткәрелә.\n— Беҙҙең алда мөһим бурыс тора – илебеҙ мөмкинлектәрен халыҡҡа йөҙө менән бороу. Власть һәм халыҡ социологияның йәнә бер проблемаһы булып тора, — тине Рөстәм Хәмитов. — Власть кешеләр менән нисек эшләргә тейеш? Ни өсөн беҙ халыҡтың властан һәм властың халыҡтан ситләшеүен күрәбеҙ?\nПрезидент иҫәпләүенсә, был проблема муниципалитеттар өсөн дә, шулай уҡ тотош төбәктәр өсөн дә хас.\nРөстәм Хәмитов билдәләүенсә, тулыһынса хәл ителмәгән мәсьәләләр әле байтаҡ. Шул уҡ ваҡытта, республикала үткәрелгән социологик тикшеренеүҙәр мәғлүмәттәре буйынса, халыҡ иҡтисадта һәм ижтимағи-сәйәси тормошта башланған үҙгәрештәрҙе хуплай һәм уларҙың дауам ителеүен теләй.\n— Был үҙгәрештәр йылдам барһын, күрелгән саралар һөҙөмтәле булһын өсөн, беҙҙең биләмәләрҙең иҡтисади, демографик, социомәҙәни үҙенсәлектәрен комплекслы анализлауға таянырға тейешбеҙ, — тине Президент. – Ошо өлкәләрҙә ғилми берләшмәнең ярҙамына шат булыр инек.\nРөстәм Хәмитов һүҙҙәренсә, бай һәм сәскә атҡан Рәсәй төҙөү өсөн, иҡтисад, мәғариф, мәҙәниәт һәм социаль өлкәләрҙә үҙгәрештәр уңышлы барһын өсөн, илдә булған ресурстарға, тәү сиратта – кеше капиталына таяныу зарур.\n— Һәм был уртаҡ эштә власть менән фән бер юҫыҡта кеше һәм уның именлеге өсөн эшләргә тейеш, — тине республика башлығы.\nТеги: бр президенты,социологтар конгресы


Даһиҙар йөҙ йылға бер тыуа\n8 Ноябрь 2019, 19:00\nҠаланың тарихи-крайҙы өйрәнеү музейы хеҙмәткәре Фәнисә Шәрәфетдинова тарафынан үткәрелгән әҙәби сара “Мостай Кәрим - милләттең рухи йондоҙо” тип аталды. Байрам Башҡортостандың Автономия алыуының 100 йыллығына, Мостай Кәримдең тыуыуына 100 йыл тулыуға һәм Халыҡтар берҙәмлеге көнөнә арнап үткәрелде.\nБөйөк Мостай Кәримдең әҫәрҙәрендә был өс тема ла яҡшы сағылған. Уның бар ижады дуҫлыҡҡа, тыуған илгә, ергә, тәбиғәткә, ҡатын-ҡыҙға, балаларға һөйөү менән һуғарылған. Һәр әҫәре күңелгә үтеп инерлек, ихлас уҡырлыҡ, кешеләрҙе һоҡландырырлыҡ та, әҫәрләндерерлек һәм илатырлыҡ та. Ошо матур даталарға арнап, Республика әҙәби музейы музей хеҙмәткәрҙәре араһында ижади эшкә конкурс иғлан иткәйне. Фәнисә Әхмәтша ҡыҙы үҙе яҙған ошо байрам сценарийы менән конкурста ҡатнаша. Конкурс эше “Минең музейым” тип атала. Ошо сценарий буйынса музей хеҙмәткәрҙәре байрам ойошторҙо.\nБына шундай илаһи шәхескә арналған кисәне музей хеҙмәткәрҙәре Фәнисә Шәрәфетдинова һәм Лүзә Ғәниева алып барҙы. Улар әҙиптең ижадына, тормош юлына байҡау яһаны, уның тураһында видеояҙмаларҙан өҙөктәр күрһәтте. Шулай уҡ яҙыусының әҫәрҙәре буйынса төшөрөлгән спектаклдәрҙән, кинотаҫмаларҙан да өҙөктәр ҡарап, уның шиғырҙарына яҙылған йырҙар тыңлап кинәнде байрамға йыйылыусылар. Мостай Кәрим тураһында йылы хәтирәләре менән район-ҡала Ағинәйҙәр ойошмаһы етәксеһе Зөбәржәт Суфьянова уртаҡлашты. “Урал” гәзитенең ветеранжурналисы Зилә Абзалова яҙыусының 1994 йылда район-ҡалаға сәфәргә килеүен, Сермән, Шығай, Үткәл, Асы ауылдарында халыҡ менән осрашыуы тураһында иҫкә алды. Асыларҙың яҙыусыға самауыр бүләк итеүен, “Урал” гәзитендә баҫылып сыҡҡан мәҡәләләренән шул осрашыуҙарҙа әҙиптең халыҡҡа әйткән аҡыллы, фәһемле һүҙҙәрен уҡып ишеттерҙе. Байрамды һоҡланғыс тауышы менән Динар Ғәниев биҙәне, уға баянда Рафаэль Сәлихов, ҡурайҙа Дамир Хәсәнов ҡушылып уйнап, әҙәби кисәгә тағы ла сағыулыҡ өҫтәп ебәрҙе. Асы ауылынан килгән “Еңгәләр” фольклор ансамбле тамашасыларҙы матур йырҙар менән һоҡландырҙы, уҡытыусы Йәмил Сәҙретдинов яҙыусының “Үлмәҫбай” шиғырын һөйләп, көлдөрөп алды. Йәмилә Сәлимйәнова ла Мостай Кәримдең “Мин фронтҡа китәм, иптәштәр!” тигән шиғырын тасуири итеп ятлап, тамашасыларҙың алҡыштарына күмелде. Үткәл ағинәйҙәре лә байрамға буш килмәгән, улар Мостай Кәримдең “Яҙмыштарҙан уҙмыш юҡ” шиғырына яҙылған йырҙы башҡарҙы. Байрамда ҡатнашыусыларға музей етәкселеге Рәхмәт хаттары тапшырҙы.\nӘҙәби кисә бик эстәлекле булды һәм йылы мөхиттә үтте.\nЭйе, үтә һәләтле, аҡылға тос, бар яҡтан да камил, халыҡ һөйөүен яуларҙай кешеләр йөҙ йылға бер тыуа. Мостай Кәрим ана шул йөҙ йылға бер тапҡыр тыуған оло йөрәкле, ҡабатланмаҫ шәхес ине.


“Башҡортостанда йәшәгәнһәр кем башҡорт” » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Башҡорт донъяһы » “Башҡортостанда йәшәгәнһәр кем башҡорт”\n“Башҡортостанда йәшәгәнһәр кем башҡорт” 23.03.2018 // Башҡорт донъяһы / Аҡмулла / Анонстар\nБыл хаҡта Лев Гумилев та үҙенең төркиҙәрҙе өйрәнгән ғилми эштәрендә яҙа. “Пассионар күтәрелеш” майҙаны хаҡында һүҙ алып барыла унда, йәғни, әгәр XII-XIII быуаттарҙа монголдар пассионар милләт булһа, киләсәктә ул вазифа Уралда йәшәгән халыҡ иңенә төшә тип әйтелә. Әгәр үҙ заманында был урын Литва булһа, хәҙер тап Башҡортостан оло үҙгәреш кисерә, был ергә, халыҡҡа мәғәнәүи көс килеүе тураһында әйтелә. Ғалимә Е. Марченко ла: “Башҡорт теле тәбиғәттең тамаҡ телдәрен һаҡларға ярҙам итә һәм кешенең тәбиғәт менән бәйләнешен көйләй, һис кенә лә боҙмай”, – тип яҙа. Ҡытай, Тибет сығанаҡтары ла Башҡортостандың үҙенсәлекле ер булыуын таный. Бик күптәр республикабыҙҙың ни тиклем мөғжизәле ерҙә урынлашыуы, халыҡтың ихласлығы хаҡында һөйләй. Төркиәлә булғанда ТӨРКСОЙ-ҙың генераль секретары Дюсен Касеинов та башҡорт теленең боронғолоғо хаҡында ана ниндәй матур миҫал килтерҙе. Быларҙы теҙеп яҙыуым бушҡа түгел. Мәшһүр ишан Зәйнулла Рәсүлев та бит беҙгә был илаһи заман тураһында әйтеп ҡалдырған һәм ул дәүер килде. Бары тик милләтебеҙ ошо яңылыҡты аңлап, бөтә йөрәге менән ҡабул итергә, аңына һеңдерергә бурыслы: “Халҡыбыҙҙың сабырлығы иманы кеүек үк сикһеҙ. Аллаһ Тәғәләнең мәрхәмәте сикһеҙ, ул күргән михнәттәр өсөн лайыҡлы әжерен дә ебәрә. Ул көнгә мин барып та етә алмам, моғайын, әммә бер мәл бер нимә лә Хәҡиҡәттең яҡты нурын ҡаплай алмаясаҡ.”\n– Улай булғас, әйҙәгеҙ башта үҙемдең эшмәкәрлек тураһында һөйләйем. Мин боронғо цивилизациялар, мәҙәниәттәр менән шөғөлләнәм, әммә археолог, антрополог һымаҡ түгел, ә һәр цивилизацияла кешенең үҙенсәлеге, камиллығы ҡыҙыҡ миңә.\nШул мәҙәниәтте тыуҙырған кеше үҙе физик, рухи яҡтан ниндәй була икән, тигән һорау борсой ине. Бер мәл мин үҙемдең көсһөҙлөгөмдө тойҙом, ауырыным, үҙемде яңынан тергеҙеүгә, аяҡҡа баҫтырыуға ун йылдан ашыу ваҡыт китте.\n– Рухи яҡтан инеме көсһөҙлөк, әллә физик яҡтанмы?\nАна шул ауырыған сағымда, етмәһә, ҡыйыҡ башынан йығылып төштөм. Миңә оҙайлы ваҡыт ятып сирләргә тура килде. Шул арала байтаҡ китаптар менән танышып, үҙем өсөн кеше асылын яңынан астым. Астым тип тә әйтеп булмай, быға мин яйлап килдем. Барыһы ла шуға табан барған булған. Ун алты йәштән спорт менән шөғөлләнәм, юлдамын. Әле лә һәр ваҡыт сәйәхәттәмен, барыһын да ҡыҙыҡһынып өйрәнәм, әммә тормошта килеп тыуған бер хәл мине донъяны тәрәнерәк асыуға булышлыҡ итте. Башта миңә бөтәһе лә ҡыҙыҡ ине, сәфәрҙәр барышында барыһын да ҡарайым, өйрәнәм. Үҙем өҫтөндә эксперименттар эшләргә яратам. Бөтә мәҙәниәттәр, диндәр ҙә ҡыҙыҡлы, фәһемле. Аҙаҡ һығымталар яһап, үҙ юлыма табан атланым. Мине ҡурай ҡыҙыҡһындырҙы. Мәҫәлән, ҡурайҙы тыңлап, уның ни тиклем етди музыка ҡоралы икәнен аңланым. Был – бик тәрән, фәлсәфәүи тема. Ул күптәр тарафынан әле тулыһынса аңланмаған, баһаланмаған. Ҡурайсылар тарафынан ғына алып барыла был эш, ә дөйөм кешелеккә барып етмәгән әле.\n– Тәрбиә – ул кешенең үҙ-үҙенә йүнәлеше. Тәрбиә – ул дөрөҫ тын алыу. Тәрбиә – ул туҡланыу. Былар барыһы ла беҙҙе формалаштыра. Хәл-ваҡиғаларҙы кисереү, аңлау тойғоһо юҡ икән, кешелә тәрбиә лә булмай. Кешенең рухи үҫеше лә шуға бәйле. Физик яҡтан беҙ бер кимәлдә аралашһаҡ, кешенең рухы юғары кимәлдә аралашыу һәләтенә эйә. Борон замандарҙа кешеләрҙең йәшәү рәүеше шуға ҡоролған булған, улар юғары маҡсаттар ҡуйып, шуға ынтылған. Бөгөн беҙҙе нимә тәрбиәләй? Смартфондармы? Улар кешене уйһыҙ итә. Кеше шуға таянып, шуны файҙаланып, үҙенең мөмкинлектәрен үҙе сикләй. Төрлө дини юлдар ҙа ҡайһы саҡ кешенең юлдарын икенсе яҡҡа бора. Кеше үҙе аңлап, тойомлауы менән үҙ юлын таба. Был – иң дөрөҫ юл, тип әйтә тиһегеҙме? Юҡ, әлбиттә. Мин эҙләнеү, кешелекте тәрәнлек менән алға әйҙәү яғындамын. Кешеләрҙең йәшәү рәүеше, кисерештәре физиологияһы ҡыҙыҡлы миңә.\nҠурайға әйләнеп ҡайтайыҡ. Ул – йәнле үҫемлек. Мәңгелек үҫемлеге йыһан энергетикаһын үҙенә туплап үҫә. Шунан уны ҡырҡып алып, ҡурайсы уға яңы ғүмер бирә, киңлектең, йыһандың рухын туплаған үҫемлек аша ҡурайсы тыңлаусыларға яңы рухи энергия өләшә. Был – бөйөк яңғыраш. Минең аңлауымса, Башҡортостанда һәр кем ҡурайҙы аңларға тейеш, уны белем алыу кимәлендә таратырға кәрәк. Музыка ҡоралында уйнау мотлаҡ түгел, ә уны аңлау мөһим. Бына, мәҫәлән, мин дә ҡурайҙа уйнамайым, әммә әленән-әле уға әйләнеп ҡайтам. Мин ҡурайҙы өйрәнәм. Ҡурайсы был музыка ҡоралында уйнағанда бик ҡатмарлы итеп тын алышты файҙалана. Мин быны энергия алыш тип атайым. Ғәҙәти кеше бер төрлө тын ала, был күренеш ғалимдар тарафынан өйрәнелгән. Тын алғанда кислород организмға инә, асый, шунан кире сыға шул уҡ тын юлдары аша. Ә ҡурайсы тын алғанда үҙ тәнен физик яҡтан икенсе биохимия хәленә килтерә, йәки аҙыраҡ тын ала. Ҡурайсы эске аң кимәлендә энергияны регенерациялай. Ҡурайҙа уйнау ул тауға менеүгә тиң.\nТелдең үҙенсәлеге мине бер әсир итһә, Башҡортостанда ҡыҙыҡһындырған тағы ла бер мөғжизә – ул ҡымыҙ. Бына әле мин бында ҡымыҙ эсергә тип килдем. Бер ҡыҙ менән хатта уны етештерергә лә тырышып ҡараныҡ. Был эсемлек мине бик ҡыҙыҡһындырҙы. Уның менән күптән таныш инем. Ҡымыҙҙы, уны етештереү технологияһын, милли ризыҡтың тәбиғәтен, молекуляр яҫылығын өйрәндем. Былар барыһы ла ҡыҙыҡ миңә. Беләһегеҙме, миңә тағы нимә ҡыҙыҡ? Ат – ул бик күптәрҙең мәҙәниәтендә изге хайуан. Боронғо эпостарҙа, уларҙы өйрәнгән ғалимдар кешенең йәне нисек хәрәкәт итә, ат та шулай хәрәкәт итә тип иҫәпләй. Төрлө йолаларҙа был төрлөсә аңлатыла. Бөгөн бит атта һыбай йөрөп, кешеләрҙе дауалау терапияһы ла бар. Бейә биргән һөт бөтә ерҙә лә бер төрлө. Башҡортостан ҡымыҙы – кеше тарафынан иң еңел үҙләштерелгәне. Ҡымыҙ ҙа, ҡурай кеүек, милли идея булырға тейеш. Бында йәшәгән һәр кем башҡорт булған кеүек, уларға ла этностың үҙенсәлеге һеңгән.\nНиндәй генә ҡаршы яуҙар, ҡаршылыҡтар булһа ла, был халыҡ ҡеүәтле көстәргә ҡаршы тора алған. Сәбәбе нимәлә һуң? Башҡортостандың үҙенсәлекле ерлегендә. Был халыҡ барлыҡҡа килгән, йәшәгән ер – ҡеүәтле энергия биреп торған урын. Мин уны алтынсы интеграль ялан тип атайым. Бөтә беҙҙе уратып алған донъя, киңлек төрлө селтәрҙәргә бүленгән. Һәр ялан – ул үҙе айырым селтәр. Ожмах баҡсалары, эфир яланы хаҡында күп яҙалар. Бик күп мифологик сюжеттар эфир яланында урынлашҡан. Эфир – ул инте-граль яландың нигеҙе, Йыһандың тын алышы. Мәҫәлән, ҡурайсы шул энергияны ҡурайҙа уйнағанда сығара. Был – бөйөк музыка ҡоралы. Йыһанға энергия тарата ул. Төрлө этностар интеграль ялан нигеҙендә барлыҡҡа килгән. Ньютон да был хаҡта яҙған. Шуныһы йәл, ҡулъяҙмалары янып, был хаҡта бик аҙ мәғлүмәт ҡалған унан.\nМәҫәлән, Рәсәйҙәге ожмах баҡсаһында тап башҡорттар йәшәй. Башҡа төбәктәрҙә был күренеш улай уҡ асыҡ күренмәй. Был молекуляр формала сағыла. Сыңғыҙхан да ошо ерҙе яулап алырға тигән маҡсат менән килә. Ул ҡеүәтле энергия сығанағына эйә булырға теләй. Сыңғыҙхан Рәсәйҙе яуларға теләмәй, ә энергия сығанаҡтарын берләштерергә ниәтләй. Ул булмаһа, Ҡытай ҙа бөгөнгө хәлдә булмаҫ ине. Ул бында ла шуны эшләргә теләй. Ҡытайҙы берләштергәндә тәрән белемдәр менән таныша. Уға шулай уҡ ожмах баҡсаһына инеүҙең бер ере Рәсәйҙә урынлашҡанын да әйтәләр, шуға күрә ул ошонда ынтыла. Был, бер ҡараһаң, бик ҡатмарлы тема. Был – экзотерика түгел, ә молекуляр физика. Төрлө этностар төрлө яланда урынлашҡан. Мәҫәлән, Тибет – ул етенсе интеграль ялан. Улар ҡеүәтлерәк тигәнде аңлатмай был, унда башҡа төрлө резонанс. Ток энергияһы төрлө була бит, шуның кеүек.\nСүриәләге һуғыш та бындағы халыҡтың энергетик яланы ҡаҡшау менән бәйле. Бер ҡараһаң, Сүриә ҡайҙа ла Башҡортостан ҡайҙа? Әммә интеграль майҙанда улар бер яланда. Башҡортостанда йәшәгән кешеләрҙең хәүефһеҙлеге бик мөһим. Кешеләр нимә уйлауы, ниндәй ғәмәлдәр ҡылыуы хаҡында уйланырға бурыслы. Дөйөм кешелектең яҡты идея менән яныуы мөһим. Дөрөҫ музыка тыңларға кәрәк. Башҡорт музыкаһы – нигеҙле. Шуны кешеләргә тыңлатырға, шул рәүешле уларҙы үҫтерергә кәрәк.\nКешеләр тыуғанда уҡ айырым энергетика менән тыуа. Быны ишеткәнебеҙ бар, әммә тыуған ерҙең үҙенең айырым ҡеүәте була. Бына ошолар хаҡында ла мин физика ҡанундарына нигеҙләнеп, фәнни эш яҙҙым. Был хаҡта сығыш та яһайым. Бына американдар Нобель премияһына тәҡдим итмәксе, әммә миңә ул тәҡдим ҡыҙыҡ түгел, сөнки уларҙа был процесты аҡыл яғынан аңлау килә, ә тойомлау юҡ. Башҡорттар минең асыштарға нисек ҡарар ине икән?\n– Был хаҡта күптән әйтелгән ул, һәр заман ғалимы һөйләгән. Бәлки, Башҡортостан тип атап әйтеүсе генә һирәктер. Быны хатта иҫбатларға кәрәкмәй, был күптән раҫланған. Иң мөһиме – кешеләрҙең шуны аңлауы, тойоуы кәрәк. Мәғлүмәт булыуы – бер, уның кешеләргә барып етеүе – икенсе нәмә. Ошо дәлилгә кешеләрҙең аңын йүнәлтеү зарур. Иң төп вазифа – әҙәм балаларының башҡаларға түгел, ә үҙ-үҙенә мөрәжәғәт итеүе. Беҙ йәшәгән киңлек беҙҙән көслөрәк. Уның өсөн беҙ минерал ғына, унда юҡҡа сығыу бер ни түгел.\nШуның өсөн кешеләргә дүртенсе интеграль ялан нисек йәшәүен белеү кәрәк. Ә дүртенсе интеграль ялан – ул беҙҙең мейе. Кеше үҙенең мейеһен ихтирам итмәйенсә, бер ниндәй ҙә уңышҡа өлгәшә алмаясаҡ. Цементланған фекерле, ҡарашлыларҙы уятыуы, эйе, ауыр. Хатта ҙур ғалимдар ҙа шундай булыуы ихтимал. Мейе эшмәкәрлеге дипломдар менән баһаланмай. Ә бына мин һеҙҙә медицина университетында сығыш яһағанда йәштәрҙең тере аңын тойоп һоҡландым. Уларҙың мейеһе яңылыҡты ҡабул итергә, үҫеш юлынан барырға әҙер. Ә бит арабыҙҙа мейеләре ябыҡ кешеләр бик күп.\n– Бына ҡарағыҙ: теләһә ҡайһы телде ике юл менән өйрәнергә була. Әгәр кеше ниндәйҙер телдә һөйләшә икән, ул уны белә тигән һүҙ түгел. Телде аңлау уның тамырын аңлауҙан башлана. Телдең матрицаһын белеү кәрәк. Бына үҫемлек ултыра, беҙ уны күрәбеҙ, әммә уның эске төҙөлөшөн маңлай күҙе менән күрмәйбеҙ. Телде һаҡлау өсөн ошо телдә фекерләүҙе һаҡлау мөһим. Әгәр кеше башҡортса уйлай белмәй икән, уға телдең матрицаһын өйрәнергә кәрәк.\nӘлбиттә, Башҡортостанда башҡортса фекерләгән кешеләр күп булырға тейеш. Хатта ун ике аҡыл эйәһе булыуы мөһим, улар халыҡтың тәрән аң кимәлендә уй йөрөтә. Улар телде һаҡлап торасаҡ. Кешеләр дөрөҫ тын алмай башлаған, ә ул аңды әсетә. Ә был күренеш, үҙ сиратында, булғанды юя. Былар барыһы ла физика менән бәйле. Башҡортса фекерләмәгән кеше үҙен башҡорт тип әйтә алмай. Кем тарихи тамырҙарын белмәй, ул үҙен башҡорт тип әйтә алмай. Кем ҡурайҙа уйнамай, ул үҙен башҡорт тип әйтә алмай. Минең миҫалда инде, кем ҡымыҙ эсмәй, ул үҙен башҡорт тип әйтә алмай (йылмая – авт). Был телде өйрәнергә теләгәндәр ҙә күп булыр әле.\n– Бына ҡарағыҙ, һеҙ әле ошо һүҙҙе әйттегеҙ, ә мин уның геометрик формаһын, схемаһын күрәм. Һеҙҙең туған телегеҙ ана шунан башланған. Рух – ул бер ерлектә берләшеүҙең боронғо төрө. Уның сиктәре ана шул алтынсы интеграль яланда ята. Бик күптәр энергияның физикаһын төшөнөп етмәй. Бер һүҙҙе генә әйтеп тә, тотош ҡеүәтле бер ҡатламды күтәреп була. Алда әйткәнемсә, хатта нимә эскәнен дә кеше белергә тейеш. Яҡшы сәй, һыу, ҡымыҙ эсергә кәрәк. Улар молекуляр кимәлдә беҙҙең организмға дөрөҫ йоғонто яһай. Шиғырҙы ла авторҙың туған телендә уҡыу мөһим, сөнки энергетикаһы үтеп инә. Был бик мөһим. Мәҫәлән, кемдер әйтә минең лекцияма меңдән ашыу кеше килде, тип. Ә минең өсөн мең килеүе мөһим түгел, минең өсөн мине тойған, аңлаған аудитория менән аралашыу мөһим. Үҙ-ара бәйләнеш, бер-береңде тойоу ҡәҙерлерәк. Музыканы кеше шунда уҡ ҡабул итә, сөнки ҡолағы тауыштан ҡаса алмай. Еҫте лә кеше шунда уҡ ҡабул итә, сөнки тын алмай тора алмай. Ә шиғырҙы туған телдә, туған телмәрҙә уҡыу уның эске энергетикаһын еткереүгә бәйле. Ун кешегә, өс кешегә барып етһен ул рухи ҡеүәт, әммә был күпкә мөһимерәк.\nҒөмүмән, кешеләргә бөгөн һәм күпте эшләүе ҡәҙерлерәк булырға тейеш. Ни өсөн әле беҙ үткәндәрҙе баһалайбыҙ ҙа киләсәк хаҡында һөйләйбеҙ. Ә бөгөнгө кемгә ҡала? Уҙғандар – ул башҡаларҙың дәүере, унда беҙ тығыла алмайбыҙ. Киләсәктә әллә күпме уңышым була тип әйтер алдынан, шул киләсәк өсөн бөгөн бер генә булһа ла ғәмәл эшләнеңме һуң? Бына ошо хаҡта фекерләргә кәрәк. Кешенең мөмкинлектәре сикһеҙ. Мин уларҙың ҡеүәтен аса алам. Кешеләрҙең осоу һәләте бар. Һеҙҙә лә булған ундай заттар. Әүлиә тигәндәр. Уларҙың физик тәне нурға әйләнә. Былар барыһы ла физика фәне менән бәйле. Быларҙың барыһын да эшләү өсөн кешенең аңын үҙенә бороуы кәрәк. Мин бөтә ҡаҙаныштарымды үҙемдә һынап ҡарайым. Миңә килгән кешеләр араһында ауырыуҙар ҙа бар. Дарыу ашауҙан туҡтағыҙ, тиһәм, юҡ, ярамай, табип ҡушты, тиҙәр. Шул уҡ беҙгә тәҡдим иткән витаминдар ҙа бизнесҡа ҡоролған. Улар кеше организмына йоғонто яһамай. Кеше – үҙ-үҙен дауалаусы ла, юҡҡа сығарыусы ла. Кешеләр миңә килә лә, дауала, тиҙәр. Кеше үҙен үҙе дауалай ала. Үҙе ҡыҫылмай ғына уны кем һауыҡтыра алһын? Мин тәүлектәр буйы эшләйем. Төшөмдә лә эшләйем, хатта нисә сәғәт йоҡлағанымды ла белмәйем, сөнки эш – минең йәшәү рәүешем.\nАҙаҡҡы һүҙ урынына\nОлег Чернэ әңгәмәләшергә саҡырғас, башта икеләнеп кенә барғайным. Әммә һөйләшеү барышында милләтебеҙ хаҡында башҡаларҙа ла фәнни мәғлүмәт етерлек икәнлеген күрҙем. Беҙҙең халыҡ – ошо быуатта ла үҙенең тарихи хәтерен, асылын юғалтмаған, “Урал батыр” кеүек боронғо яҙмаһын һаҡлап ҡалған бик һирәк милләттәрҙең береһе. Эйе, заман ҡатмарлы, ә был ғалим фәнни юл аша халҡыбыҙ хаҡында ҙур мәғәнәгә эйә булған фекерҙәр белдерә. Ул ислам динендә булмағас, бәлки, әүлиәләрҙең кемлеген аңлап та етмәйҙер, әммә был хаҡта фекер йөрөтә. Юҡҡа ғына борон-борондан Башҡортостан – әүлиәләр иле тимәгәндәр бит. Нур тулҡыны хаҡында ла әйтә, ә беҙҙең күпме изге урындарыбыҙ бар. Ирәмәл, Әүештау, Нарыҫтау, Балҡантау һәм башҡа урындарҙың ырыҫын тойоп йәшәй халҡыбыҙ.\nТап Зәйнулла ишан әйткән һүҙҙәрҙең бөгөн тантана итер мәле еткән. Был хаҡта Шәйех Назим да: “Башҡорттарға мәғәнәүи көс килде”, – тигәйне бынан бер нисә йыл элек. Ислам, дин, иман аша килә халыҡтың асылына табан юлы. Милләтебеҙҙең иң аҫыл сифаттарының береһе – ул ихласлыҡ. Йөрәге асыҡ, Күктәр менән бәйләнешен юғалтмаған башҡорттар. Тел – ул аралашыу ғына түгел, бейеү ҙә, йыр ҙа, моң да. Ул аралашыуҙың иң юғары кимәле – Аллаһ Тәғәлә менән бәйләнеш, йән, рух теле. Ошо асылыбыҙҙы юғалтмай ошо көнгә тиклем алып килеп еткергән халҡыбыҙ һәр заман Зәйнулла ишан юлында, ихласлыҡта булһын!\nАвтор: Лариса АБДУЛЛИНА әңгәмәләште.


Ике “5” — ул быға лайыҡ! » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Ике “5” — ул быға лайыҡ!\nИке “5” — ул быға лайыҡ! 27.03.2019 // Йәмғиәт\nСәхнәнән артистарҙың матур, күңелдәрҙе елкендергес сығыштарын ҡарағанда, беҙ, тамашасылар, ошо гүзәллектең нисек тыуҙырылыуы тураһында уйлап та ҡуймайбыҙ. Үҙ иңдәрендә татып ҡарағандар ғына тамашаның сәхнәгә тиклем барып еткәнсе күпме көс түгелеүен тулыһынса аңлай.\nҺүҙем бар хеҙмәт юлын, тормошон тап шундай һөнәргә арнаған Рәфиә Әсәҙуллина хаҡында. Ул Учалы районының Һөләймән ауылында Рәфиҡә менән Хәмзә Әсәҙуллиндарҙың күп балалы ғаиләһендә кинйә ҡыҙ булып донъяға килә. Әсәҙуллиндар 1938 йылда ғаилә ҡора. Һөйөп-һөйөлөп тә туймаған йәштәр айырылып торорға мәжбүр була — 1939 йылда Хәмзә Хафизитдин улын әрме сафына алалар, күп тә үтмәй, һуғыш башлана.\nӘлбиттә, ҡәйнә, ҡайны йортонда йәшәп, һөйгәнен өҙөлөп көткән Рәфиҡәгә лә еңелдән булмай, тылдағылар кисергәнде йәш килен дә үҙ елкәһендә татый: төрлө эштә йөрөй, күрин дә ҡырҡа. Яу юлын үтеп, Гитлерҙы дөмөктөрөп кенә түгел, Япон милитаристарына ҡаршы алышта ла ҡатнашып, 1946 йылда ғына тыуған йортона ҡайтырға насип була һалдатҡа.\nЫсын мөхәббәткә кәртә юҡ тиҙәр, ете йылға яҡын айырылыу осоро йәштәрҙең һөйөүен нығыта ғына. Әсәҙуллиндар яңы йорт һалып сыға, татыу ғаиләгә ҡот өҫтәп, бер-бер артлы биш бала тыуа. Хәмзә Хафизитдин улы ғүмере буйы тракторсы булып хеҙмәт итә, эшкә тилбер Рәфиҡә Ишмөхәммәт ҡыҙы ла, балалары бәләкәй булыуға ҡарамаҫтан, колхозда тир түгә.\nОяһында ни күрһә, осҡанында шул була, тип юҡҡа әйтмәгәндәрҙер, Әсәҙуллиндарҙың балалары йырға-моңға бай мөхиттә тәрбиәләнә.\n— Атайым гармунда оҫта уйнаны, әсәйем мандолина сиртте, тиҙ генә таҡмаҡ уйлап сығарып, йырлап та ебәрер ине, — тип иҫләй ҡәҙерлеләрен әңгәмәсем.\nБиш баланың һәр береһенә лә ниндәйҙер ижади һәләт бирелә, әммә кинйәкәйгә ҡарата бигерәк тә йомарт була Хоҙай Тәғәлә – моңло тауышты ла, һығылмалы буй-һынды ла, йор һүҙлелекте лә йәлләмәй унан.\nБала саҡтан Рәфиә сәхнәнән төшмәй, бигерәк тә әсәһе тегеп биргән милли кейемдә бейергә ярата. Ауылда бер концерт та, бер тамаша ла унһыҙ үтмәй, хатта мәжлес-ҡунаҡтарҙа ла ололар: “Әйҙә, инде хәҙер Хәмзә ҡыҙын бейетәйек”, – тип әйтер була.\nҠыҙыҡһыныусан, һүҙгә әүәҫ, отҡор ҡыҙ мәктәптә лә гел яҡшы билдәләргә өлгәшә, спортты үҙ итә. Ауылда дүрт класс белем алып, күрше Мулдаҡай мәктәбендә мәктәпте тамамлағас, бер аҙ аҡса эшләп алыу ниәтенән Учалы тегеү фабрикаһына эшкә инә. Тирә-яҡҡа оҫта тегенсе булараҡ даны таралған әсәһенән был һөнәрҙең нескәлектәрен кесе йәштән күреп-белеп үҫкән ҡыҙ бында ла һынатмай.\nӘммә сәхнә, мәҙәни тормош үҙенә тарта. Рәфиә ошо юҫыҡта белем алыу теләге менән Стәрлетамаҡ мәҙәни-ағартыу училищеһына уҡырға инә. Ике йыл ярым хореография бүлегендә уҡыу осорон йәшлегенең иң күркәм, иң иҫтә ҡалған мәле тип иҫләй әңгәмәсем. Уҡыу йортоноң бейеү ансамбле менән ҡайҙа ғына сығыш яһамай улар, йәмәғәт эшендә лә ҡыҙ әүҙем ҡатнаша.\nТыуған яҡ үҙенә тарта инде. Өфөгә яҡыныраҡ урынлашҡан район үҙәктәрендә эшкә килергә тәҡдимдәр булһа ла, диплом алғас, Рәфиә үҙ районына ҡайта. Иң тәүҙә Учалы балалар йортона тәрбиәсе булып эшкә инә. Ата-әсә һөйөүенән мәхрүм ҡалған балалар тыныс, әммә талапсан, ғәҙел холоҡло апайҙарын шунда уҡ үҙ итәләр, ул ойошторған бейеү түңәрәгендә ихлас шөғөлләнәләр.\nКүп тә үтмәй, район мәҙәниәт йортонда һөнәре буйынса эш тәҡдим итәләр. Бер нисә йылдан байтаҡ тәжрибә туплаған, тырыш, өмөтлө белгесте район хакимиәтенең мәҙәниәт бүлегенә методист итеп алалар.\n1989 йылда Рәфиә Әсәҙуллина юғары белем алыу маҡсаты менән Силәбе мәҙәниәт институтына уҡырға инә.\n— Мин мәҙәниәт бүлегендә эш башлағанда, бүлеккә Гөлдәр Моратова етәкселек итә ине. Үҙенә лә, башҡаларға ла талапсан, һәр саҡ яңылыҡҡа ынтылыусан, эштең бөтә нескәлектәрен белгән етәксенән күп нәмәгә өйрәндем, — ти ул.\nОҙаҡ йылдар Рәфиә Хәмзә ҡыҙы район хакимиәтенең мәҙәниәт бүлеге етәксеһе урынбаҫары булып эшләй. Бөгөн ул начальник вазифаһын башҡара. Учалыларҙың республика ғына түгел, Рәсәй, хатта донъя сәхнәләрендә лә үҙҙәрен танытыуында, һис шикһеҙ, уның да өлөшө бар. Учалыла “халыҡ”, “өлгөлө” исемен йөрөткән 42 үҙешмәкәр коллективтың уңышлы эшләп килеүе лә күп нәмә тураһында һөйләй бит.\nҺуңғы йылдарҙа мәҙәниәт йорттарының, ауыл клубтарының матди-техник базаһы нығыныуы ла башлыса етәксе хәстәрлегенән.\nРәфиә Хәмзә ҡыҙының үҙ эшенең оҫтаһы икәнлеген Мәҙәниәт министрлығының, башҡа ведомстволарҙың бихисап Маҡтау ҡағыҙҙары, Почет грамоталары, “Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исеме дәлилләй. Ә иң юғары награда, әлбиттә, коллегаларының, тамашасыларҙың хөрмәте.\nКешене холоҡ йөрөтә, тиҙәр. Рәфиә Хәмзә ҡыҙының әҙәплелеге, тыйнаҡ ғорурлығы артындағы ихласлығы, ябайлығы уның менән беренсе аралашҡанда уҡ күҙгә ташлана. Алсаҡланып, үтә сөсөләнеп тә бармай, үтә хисләнеп тә китмәй ул, тормоштоң ваҡлыҡтарына, ығы-зығыһына ҡарамай, һәр ваҡытта ла тырышлығы арҡаһында түҙем генә үҙ эшен теүәл башҡарыуын белә. Бөгөнгө ике йөҙлө донъяла ла үҙ принциптарыңдан тайпылмау, асылыңды юғалтмау ҙа еңелдәрҙән түгел. Тап ошо һыҙаттары өсөн Рәфиә Әсәҙуллинаны белгән һәр кем дә ихтирам итә.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, йыр-моңға бай мөхиттә тәрбиәләп, уға һөнәри йүнәлеш биргән ата-әсәһе бөгөн яҡты донъяларҙа юҡ мәҡәлә геройымдың. Сығарылыш класында яҡшы билдәләргә генә өлгәшкән ҡыҙы Азалия әсәһенең йыш ҡына ял көндәрендә лә эштә булыуына күнегеп бөткән, бала саҡтан үҙаллылыҡҡа өйрәнеп, тырыш булып үҫә ул. Әсәһе уның өсөн серҙәш тә, фекерҙәш тә, өлгө лә. Туғандарына, дуҫтарына ла терәк-таяныс булып, аралашып йәшәй Рәфиә ханым.\nДүрт тиҫтәгә яҡын йыл бер коллективта эшләп, абруй ҡаҙанған, район мәҙәниәтен үҫтереүгә күп көс һалған Рәфиә Әсәҙуллина үҙенең ғүмер байрамын билдәләй – тормош уға ике “бишле” ҡуйҙы. Ысынлап та, ул быға лайыҡ бит!\nТотош уҡырға 236