Миәшәгәр янында “НЛО”-ны күргәндәр\n29 Ноябрь 2019, 08:30\nКисә районыбыҙға социаль селтәрҙәрҙә бәйле булған төркөмдәрҙә күк йөҙөндә ғәжәйеп күренешкә шаһит булыуҙары тураһында хәбәр таралды. Бәғзеләр хатта был билдәһеҙ объектты Миәшәгәр, Лағыр яҡтарында ла күреүҙәрен яҙҙы. Был “НЛО” булыуы ихтимал тигән фараздар ҙа булды. "Был “Тополь-М” ракетаһылыр, һынауҙар ваҡытында ул шундай эҙ ҡалдыра", - тип яҙҙы комментарийҙарында ҡайһы берәүҙәр. Һәм улар хаҡлы булып сыҡты.ТАСС, Рәсәй Оборона министрлығы мәғлүмәттәренә таянып, 28 ноябрҙә стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәренең Капустин Яр полигонынан “Тополь” баллистик ракетаһын осороуы, һынауҙарҙың уңышлы үтеүе тураһында хәбәр итә.\nКисә районыбыҙға социаль селтәрҙәрҙә бәйле булған төркөмдәрҙә күк йөҙөндә ғәжәйеп күренешкә шаһит булыуҙары тураһында хәбәр таралды. Бәғзеләр хатта был билдәһеҙ объектты Миәшәгәр, Лағыр яҡтарында ла күреүҙәрен яҙҙы. Был “НЛО” булыуы ихтимал тигән фараздар ҙа булды. "Был “Тополь-М” ракетаһылыр, һынауҙар ваҡытында ул шундай эҙ ҡалдыра", - тип яҙҙы комментарийҙарында ҡайһы берәүҙәр. Һәм улар хаҡлы булып сыҡты.\nТАСС, Рәсәй Оборона министрлығы мәғлүмәттәренә таянып, 28 ноябрҙә стратегик тәғәйенләнештәге ракета ғәскәрҙәренең Капустин Яр полигонынан “Тополь” баллистик ракетаһын осороуы, һынауҙарҙың уңышлы үтеүе тураһында хәбәр итә.


Өфөлә сик һаҡсыларының дан музейы асылды | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә сик һаҡсыларының дан музейы асылды\n24 мая 2018 — 17:25 ГТРК «Башкортостан»\nИл тарихын ихтирам иткәндәр сик буйы ғәскәрҙәренең 100 йыллыҡ юбилейына бағышланған тантанаға 37-се мәктәптә йыйылды. Яңы музей илһөйәрлек тойғоһо таныш һәр кем өсөн кәрәк һәм ҡиммәт. Илебеҙҙең төрлө мәлдәрендә сик һағы ғәскәрҙәрендә хеҙмәт иткән ватандаштарыбыҙ был тантананы тулҡынланып көтөп алды. Үткән йылдың октябрендә башланған эшкә тәү сиратта ветерандар тотонһа, киләһе уҡыу йылынан сик һаҡсылары әҙерләр кадет класы асыу ниәте һәм уҡыу йортона Советтар Союзы геройы Вениамин Недошивин исемен алыу теләге менән янған 37-се мәктәп уҡыусылары менән уҡытыусылары башланғысты бойомға ашырыуҙы тиҙләтте. Сик һаҡсылары көнө алдынан уларға дан музейын асыу хөрмәт һәм хәтер билдәһе. Ышаныслы һәм ғәҙел тигән дан тотҡан Башҡортостан егеттәре сик һағы ғәскәрҙәрендә тоғро хеҙмәт иткән. Уларҙың тарихы тураһындағы мәғлүмәттәр хәҙер ошо үҙенсәлекле музейҙа тупланған. Экспонаттарҙың иҫәбен үҙебеҙ ҙә белмәйбеҙ, ти тормош именлеге дәрестәрен уҡытыусы, отставкалағы капитан Вячеслав Кочкин. Хәрби һауа көстәрендә хеҙмәт иткән егеткә сик ғәскәрҙәре ветерандарының берҙәмлеге менән тәүәккәллеге тәрән тәьҫир иткән. Яҡташтарҙың шанлы тарихын данлаған музей ойоштороуҙа Вячеслав Сергеевич эҙәрмәндәр отряды рәйесе булараҡ та шәхсән ҡатнаша. Йәш быуын өсөн ватандың данлы тарихын өйрәнеү үҙәге буласаҡ музей сик буйы ветерандары өсөн – осрашыу-аралашыу урыны. Был ғәскәр вәкилдәрен татыулыҡ һәм ойошҡанлыҡ таныта.Ветерандар яңы музейҙа үҙҙәре генә түгел балалар менән дә осрашыуҙар ойоштороп илһөйәрлек дәрестәре бирергә ниәтләй. Сик буйы һаҡсыларының дан музейы республикала берәү генә. Уның тарихи мәғлүмәттәр фонды яңы ҡомартҡылар өсөн асыҡ. Эҙәрмән, ирекмән һәм ветерандар ғына түгел сик һағы һәм һаҡсыларына бәйле мәғлүмәттәрҙе теләгән һәр кем уртаҡлаша ала.


Инйәр ауыл советы — Башҡорт Википедияһы\n54°13′07″ с. ш. 57°33′30″ в. д.\nИнйәр ауыл советы\n(Инйәр ҡасаба советы битенән йүнәлтелде)\n5920 кеше (1 ғинуар 2018)\nИнйәр ауыл советы — Белорет районы муниципаль районы ауыл биләмәһә, муниципаль берәмек (борон — ҡасаба советы). 2010 йылдың 1 ғинуарына халыҡ һаны 7672 кеше, 2009 йылдың 1 ғинуарына ҡарата халыҡ һаны 7604 кеше. Административ үҙәк Инйәр.\nИнйәр ауыл советы ауыл биләмәһе хакимиәтенең почта адресы:\n453538, Башҡортостан Республикаһы, Белорет районы, Инйәр ауылы, Котовский урамы, 2а.\nОло Инйәр йылғаһы\n2010 йылдың 1 ғинуарына ҡарата Башҡортостан Республикаһы Белорет районы муниципаль районының Инйәр ауыл советы ауыл биләмәһе составына кергән халыҡ иҫәбе һәм торама пункттар исемлеге. Бөтәһе — 7672.\nИнйәр — 5130\nАйыс — 33\nАйғыр — 46\nАлександровка — 29\nАрышпар — 132\nБирҙеғол — 269\nДубинин — 220\nКәрпесте (Корпуста) — 27\nКөмбә (Көмбәҙ) — 60\nҠолмас (Ҡолмаҫ) — 22\nЛапышты (Лапышта)- 3\nМанышты (Манышта)- 430\nҮрге Мәнәү (Үрге Манява) — 6\nТүбәнге Мәнәү (Түбәнге Манява) — 5\nЯңы Хәсән — 219\nНоҡат — 247\nРәүәт — 164\nСобханғол — 0\nСәфәрғол — 120\nҺуйыр-Айыс — 0\nТүбәнге Төлмәй (Түбәнге Төлмә) — 74\nУҫманғәле (Уҫманғәли) — 436\nБорон (ҡасан Инйәр ҡасаба советы) бында Рәмәште\n6346 7604 +1258 +19,82\nИнйәр ауыл биләмәһе территорияһында 50 яҡын предприятие, участка дауаханаһы, өс тулы белем биреү урта мәктәптәре, өс тулы булмаған белем биреү мәктәптәре, район мәҙәниәт йорто, сәнғәт балалар мәктәбе һәм башҡалар бар.\nИнйәр күп милләтле ҡасаба. Ҙур татыу ғаиләлә 30 ашыу милләт йәшәй.\nКүп билдәле шәхестәребеҙ тап Инйәр еренән үҙ хеҙмәт юлын башланы. Шуларҙың рәтендә Байдәүләтов Рафаэль Ибраһим улы, филология фәндәре кандидаты Хажин Вәкил Исмәғил улы, химия фәндәре кандидаты Хөснөтдинов Рәмил Нуретдин улы, техник фәндәре кандидаты Хөснөтдинов Наил Нуретдин улы, философия фәндәре кандидаты Аҫылғужин Хәлил Бәхтиәр улы, филология фәндәре кандидаты Таһирова Рәхимә Ғөбәй ҡыҙы, педагогия фәндәре кандидаты Волкова Планета Павловна һәм башҡалар.\nҺуңғы йылдарҙа Инйәр ҡасабаһы һиҙелерлек үҙгәрҙе. Яңы социаль объекттар асылды, атап әйткәндә, мәктәп, почта, район мәҙәниәт комплексы, физкультура-һауыҡтырыу комплексы, кемпинг, Инйәр йылғаһы аша күпер төҙөлдө. Һәм иң ҡыуаныслыһы — республика етәкселеге ярҙамы менән халыҡтың тәбиғи газ менән файҙаланыу мөмкинселеге булды.\nИнйәр ере — ҡатай башҡорттарының тарихи тыуған ере: тәжрибәле малсы, даланлы һунарсы һәм балыҡсылар ырыуы ул. Был ерҙәр тәбиғәт байлыҡтары менән дә киң билдәлелек алған. Урындағы халыҡ йәйләүгә сыҡҡан, айыуға һунарға йөрөгән, балыҡ тотҡан — уңышлы табышҡа ҡыуанған. Әммә тормош бер ерҙә туҡтап ҡалмай, үҙенең ҡәтғи шарттарын мәжбүри көсләп таға.\nУн һигеҙенсе быуат аҙағында Инйәр эргәһендә Хәсән ауылы булған. 1795 йылғы халыҡ иҫәбе буйынса ауылда 30 йорт һаналған.\nУн туғыҙынсы быуатта Инйәр ерҙәрендә урман сәнәғәте буйынса эшмәкәрлек башлана. Уның артынан тау сәнәғәте килә. Суйын иретеү заводтары асыла. Завод эшмәкәрлеге Инйәр халҡының социаль статусын оҙаҡ йылдарға билдәләй. Әммә халыҡ ялан эшен ситкә ҡуймай: һоло, ҡарабойҙай үҫтерә. Урман халыҡты төҙөлөш материалдары , ә заводты яғыулыҡ менән тәьмин итә.\n1927 йылда ҡасабаға беренсе паровоз килә; радио, электр станцияһы үткәрелә, балалар баҡсаһы, мәҙәниәт йорто төҙөлә.\n1972 йылда Ҡарламан станцияһынан Белорет станцияһына тиклем тимер юлының төҙөлөшө башлана. Ҡаялы тауҙар, йылғалар аша ике йөҙҙән ашыу километр юл үтә. Юл тотош торба һәм күперҙән төҙөлә. Трассала төҙөлөш ысулдарын тикшереү маҡсаты менән ҡыйыу тәжрибәләр үткәрелә, һуңынан БАМ-да уңышлы ҡулланыла.\nИнйәр яҡтарында тәбиғәт гүзәл. Инйәр ауыл советы территорияһында Ямантау, Елмәрҙәк тауҙары урынлашҡан. Ҙур Инйәр, Бәләкәй Инйәр һәм башҡа бик күп йылғалар аға. Ауыл биләмәһе территорияһында Көньяҡ Урал Дәүләт ҡурсаулығы, Ҡыҙылъяр мәмерйәһе урынлашҡан. Инйәр төбәгенең күккә ашҡан ҡаялары, саф шишмә-йылғалары, ҡуйы ҡатнаш урмандары уны хаҡлы рәүештә Башҡортостан ынйыһы тигән исемде йөрөттөрә ала.\nРим Әхмәтов үҙенең билдәле «Йылға, күл һәм үләндәр» китабында былай тип яҙа: «… инанам, Инйәр — көньяҡ Уралдың иң гүзәл йылғаларының береһе».\nИнйәр заводы мотивы\nFile:Арышпар ауылы байрамы. 2016\nРәүәт йылғаһы һәм ауылы\nУҫманғәле ауылы күпере\nӨфө-Инйәр юлы. Уҫманғәлегә етәрәк мәсет\nАлтынбаев Рәнис Рәйес улы (18.08.1976) — Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, ғалим, ҡурайсы-педагог, филология фәндәре кандидаты, 2011 йылдан Башҡортостан Республикаһының мәҙәниәт министры урынбаҫары\nСитдиҡова Гүзәл Рамаҙан ҡыҙы (10.06.1952)- Башҡортостандың дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре, Рәсәй Федерацияһының һәм Башҡортостан Республикаһының яҙыусылар союзы ағзаһы, Һәҙиә Дәүләтшина исемендәге республика дәүләт премияһы лауреаты\n↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 http://www.beladmin.ru/bash/munobor/selskie/detail.php?ID=19037\n↑ 4,0 4,1 Башҡортостан Республикаһының райондары буйынса белешмә китабы\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Инйәр_ауыл_советы&oldid=810963 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 08:18 28 май 2018 үҙгәртелгән.


Өфө аэропортында бер нисә рейс кисектерелде // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфө аэропортында бер нисә рейс кисектерелде\n11:40, 30 марта 2016 Йәмғиәт\nӨфө аэропортында бер нисә рейс кисектерелде Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 30 март. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nӨфө аэропортында бер нисә рейс кисектерелде. Һауа торошоноң насар булыуы сәбәпле, 30 мартта Мәскәү (Шереметьево) — Өфө — Мәскәү йүнәлешендәге ике рейс тотҡарланды. Мәскәү (Домодедово, Внуково), Санкт-Петербург, Баҡы, Пермь, Дүшәнбе, Ташкент, Дубай ҡалаларынан Өфөгә унға яҡын осош кисектерелгән. Республиканың баш ҡалаһынан Һамарға, Усинскиға, Талаканға, Мәскәүгә, Санкт-Петербургка, Норильскиға, Ырымбурға, Дүшәнбегә, Ташкентҡа маршруттар тотҡарлана.\nРасписаниелағы үҙгәрештәр тураһында тулыраҡ мәғлүмәт — Өфө аэропортының сайтында.


БР Хөкүмәте вице-премьеры Лилиә Ғүмәрова БДИ үткәреүҙең яңы процедуралары менән танышты // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБР Хөкүмәте вице-премьеры Лилиә Ғүмәрова БДИ үткәреүҙең яңы процедуралары менән танышты\n12:44, 18 апреля 2014 Йәмғиәт\nӨфөнөң 5-се лицейында кесе йома, 17 апрелдә, имтихандарҙы үткәреү пунктары етәкселәре өсөн семинар-кәңәшмә үтте. Әңгәмәнең темаһы – Башҡортостан Республикаһында урта дөйөм белем биреүҙең белем биреү программалары буйынса дәүләт йомғаҡ аттестацияһын үткәреүгә әҙерлек мәсьәләләре.\nСарала шулай уҡ БР Хөкүмәте ҡарамағындағы БДИ-ны үткәреүҙе камиллаштырыу буйынса ведомство-ара комиссия ағзалары, ата-әсәләр берләшмәһе һәм киң мәғлүмәт саралары вәкилдәре ҡатнашты.\n— Берҙәм дәүләт имтиханы – ул ата-әсәләр, уҡытыусылар өсөн ҙур һынау. Һәм тәү сиратта, әлбиттә, балаларҙың үҙҙәре өсөн. Сығарылыш уҡыусылары өсөн максималь уңайлы психологик торош булдырыуға акцент эшләргә кәрәк, — тип билдәләне БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Лилиә Ғүмәрова. — Беҙҙең бөгөнгө осрашыуыбыҙҙың маҡсаты – БДИ процедураһын һәр ҡатнашыусы өсөн мөмкин тиклем асыҡ итеп эшләү. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, былтыр БР Мәғариф министрлығы, педагогтар һәм ата-әсәләр йәмғиәте менән берлектә атҡарған ҙур эшкә ҡарамаҫтан, бик күп боҙоуҙар булды.\nБыйыл, БДИ-ның бөтә йүнәлештәре буйынса уны яңыса техник тәьмин итеүҙе һәм ойоштороуҙы талап иткән, ҡануниәткә бер төркөм йүнәлештәр индерәсәктәр.\n— Быйылғы йылдың талаптары металл эҙләүсе ҡорамалдарҙың булыуы, һәр аудиторияла мотлаҡ рәүештә видеокүҙәтеүҙе ойоштороу. Былар барыһы ла тәү сиратта хәүефһеҙлек өсөн, һәм үҙең менән элемтә сараларын индереү ҡыҙыҡтырғысы булмаһын өсөн, — тип аңлатты Лилиә Ғүмәрова. — Һәр балаға киләһене аңлатыу мөһим – әгәр имтиханға телефон менән килһәң, әгәр ҡапыл контроль-үлсәү материалдарын интернетҡа һалырға теләһәң, һәм нисектер уны һала алһаң, аттестатһыҙ ҡалыуың ихтимал.\nЛилиә Ғүмәрова иғтибар иткәндең икенсеһе – «БДИ-туризм».\n— Шуныһы мөһим, БДИ үткәреү пунктарында контролде үтеү ваҡытында һинең исем-шәрефтәрең исемлектә булырға тейеш. Былтыр республиканың 200 БДИ ҡатнашыусыһы үҙҙәре теркәлмәгән пунктарға килде. Хәлде анализлау ваҡытында был балаларҙың йыл дауамында юғары булмаған һөҙөмтәләргә эйә булыуҙары асыҡланды. Ә БДИ йомғаҡтары буйынса юғары балдар алды, — тип аңлатты вице-премьер. — Быйылдан алып етди контроль буласаҡ. Әгәр уҡыусы теркәлмәһә, уның был аудиторияла имтихан яҙырға хоҡуғы юҡ.\nЛилиә Ғүмәрова алдағы көндәрҙә һәр районда БДИ-ны үткәреү буйынса пунктарҙы асырға тәҡдим итте, унда ата-әсәләр үҙҙәренең балалары менн килеп был процедураны үтә аласаҡ.


Ҡайҙа ерек – шунда һыу\n3 Май 2019, 19:47\nСурағоловтарҙың урман династияһына – 120 йыл!\nХалыҡҡа тоғро хеҙмәт итеүе менән һәммәбеҙгә лә өлгө булған һәм башҡаларҙың күңелен елкендергән шәхестәребеҙ бихисап. Мәҫәлән, БАССР-ҙың атҡаҙанған урман хужалығы хеҙмәткәре, ауыл хужалығы фәндәре кандидаты, сығышы менән Асҡын районының Иҫке Ҡаҙансы ауылынан Руф Сурағоловтың эшмәкәрлеге Өфө урман-техник хужалығы техникумы менән тығыҙ бәйле булды. Хәйер, ғүмер буйы һулаған һауабыҙҙың сафлығы, тәбиғәттең таҙалығы өсөн көрәшкән ғалимдың исеме ситтә лә билдәле. Күптән түгел ошо уҡыу йортонда Руф Сабир улының яҡты иҫтәлегенә арналған “Тормошо урман фәне менән бәйле” тигән ғилми-ғәмәли конференция булды.\nБелем биреү учреждениеһының китапханаһы байрамса биҙәлгән, ғалимдың фотоһы түрҙә урын алған.\nӨфө урман-техник хужалығы техникумы директоры Хәлит Сөләймәнов әйтеүенсә, белем биреү учреждениеһында төрлө саралар даими ойошторола, күренекле шәхес Руф Сурағоловҡа бағышланған ғилми-ғәмәли конференцияның республикабыҙҙың 100 йыллыҡ юбилейы осоронда үтеүе – ҙур мәртәбә, яҡташыбыҙ Башҡортостандың урмансылығын үҫтереүгә тос өлөш индергән.\nХәлит Хәмзә улы студенттарҙы тәрән белем алырға өндәне, ғилми эштәр менән шөғөлләнеүҙең бер ҡасан да һуң түгеллеген билдәләне. Әйткәндәй, Руф Сабир улының атаһы ошо белем усағын 1931 йылда тамамлаған, ә Сурағоловтарҙың урман династияһына – 120 йыл!\nШуныһы иғтибарға лайыҡ: бында ҡыҙҙар һәм егеттәр, тырышып уҡыуҙан тыш, йәмәғәт эштәрендә лә әүҙем, спорт менән шөғөлләнеүселәр артҡандан-арта. Хәйер, техникумдың матди-техник базаһы шаҡтай яҡшы, ҡыҫҡаһы, төплө белем алыу өсөн һәр яҡлап та уңайлы шарттар тыуҙырылған. Башҡортостан майҙанының 40 процентын урман тәшкил итә, үҙ сиратында уны тамамлаусыларға һәр ваҡыт эш бар, берәү ҙә бер ҡасан да эшһеҙ йонсомай. Әгәр ҙә улай түгел икән, Айбулат Собханғолов нәҡ бында уҡырға килер инеме?! Егет сығышы менән Ғафури районының Ҡарағай ауылынан, бәләкәйҙән тәбиғәт яратып үҫкән, мәктәпте тамамлағас та һис икеләнмәй урман хужалығы техникумына уҡырға килгән, киләсәктә үҫмерҙең фән юлын һайларға ла уйы юҡ түгел.\n– Үҫентеләр ултыртыу, йәш ағастарҙың ҡышлауын тикшереү, урманды тәрбиәләү – һәр беребеҙҙең төп бурысы, – тине республикабыҙҙың урман хужалығы министры урынбаҫары Салауат Бәхтейәров. – Был тәңгәлдә студенттарҙың ҙур проекттарға ҡушылыуын беләм һәм ҡыуанысым сикһеҙ. Артабан да ошо йүнәлештән тайпылмағыҙ, барығыҙға ла уңыштар!\nҒалимдың ҡатыны биология фәндәре докторы, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған урмансыһы Зилә Сурағолова тамашасыларға былай тип мөрәжәғәт итте:\n– Маҡсатлы йәшәү бөтә яҡлап ҡарағанда ла отошло, уй-ниәттәрҙе тормошҡа ашырыу өсөн ни бары тырышып белем эстәргә һәм дөрөҫ юлдан барырға кәрәк. Руф Сурағолов тормош иптәшем генә түгел, ә фекерҙәшем дә ине. Бик бәхетле йәшәнек һәм төрлө пландарҙы бергәләшеп тормошҡа ашырҙыҡ.\nХәтер кисәһендә айырыуса Сурағоловтарҙың балаларын күреү һөйөнөслө булды. Ғариф Руф улы һөйләүенсә, ул атаһын һәр саҡ үҙенә идеал итеп алған, ҡәҙерле кешеһенән яҡшы эштәргә генә өйрәнгән. Лия Йомағужина ла ата-әсәһенә рәхмәтле булыуҙарын раҫланы.\nТехникумдың студенты Василиса Воробьева ғалимдың тормош юлына байҡау яһаны, Рания Ғәйнуллина иһә уның ағастарҙы, бигерәк тә ҡәҙере бөтә барғандарын һаҡларға эргә-тирәләгеләрҙе лә саҡырыуы тураһында һөйләне. Ул ерек ағасының файҙаһын фәнни телдә иҫбат иткән, “ҡайҙа ерек – шунда һыу” тип ҡабатларға яратҡан ул, ә һыу булған урында һәр ваҡыт тереклек тантана итә.


Мортаза Рәхимов Сергей Калашников менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\nМортаза Рәхимов Сергей Калашников менән осрашты\n11:42, 24 марта 2009 Сәйәсәт\n23 мартта Республика йортонда Башҡортостан Президенты Мортаза Рәхимов Рәсәй Федерацияһының Социаль страховка фонды рәйесе Сергей Калашников менән эш осрашыуы үткәрҙе.\nХалыҡты социаль яҡлау мәсьәләләре, шулай уҡ Башҡортостанда ҡайһы бер федераль һәм республика социаль программаларын тормошҡа ашырыу барышы тикшерелде.\nМортаза Рәхимов социаль гарантияларҙы тәьмин итеү, Башҡортостан халҡының йәшәү кимәлен күтәреү республикалағы уңышлы үҫештең мотлаҡ шарты булып тора, тип билдәләне. Президент, иҡтисадтағы ҡатмарлы хәлгә ҡарамаҫтан, билдәләнгән социаль проекттарҙы финанслауҙы ҡыҫҡартырға ярамай, тине.\n— Бөгөнгө ябай булмаған шарттарҙа дәүләт үҙенең социаль йөкләмәләрен үтәргә тейеш. Айырыуса аҙ тәьмин ителгән ғаиләләр һәм оло йәштәге кешеләр хаҡында һүҙ барғанда, — тине Мортаза Рәхимов.\nҺуңғы ике йылда әсәлеккә һәм балалыҡҡа ярҙам итеүгә йүнәлтелгән сығымдар ярайһы уҡ артты. 2008 йылда пособиелар күләмендә уларҙың өлөшө 3 миллиард 900 миллион һумдан ашыу тәшкил итте. Фондтың төбәк бүлексәһе балалар өсөн 10 кохлеар имплантат һатып алыу өсөн түләгән. Һәр имплантаттың хаҡы — 1 миллион 150 мең һум.\nОсрашыуҙа шулай уҡ Рәсәй Социаль страховка фондының Башҡортостан буйынса төбәк бүлексәһенең ағымдағы эшмәкәрлеге ҡаралды. Сергей Калашников төбәк бүлексәһе эшенең яҡшы ойоштороу кимәлен билдәләне. Фондтың айырым эшмәкәрлеге йүнәлештәре буйынса бүлексә Волга буйы округында ғына түгел, шулай уҡ Рәсәй буйынса тәүге бишәү иҫәбенә инә. 2008 йыл йомғаҡтары буйынса төбәк бүлексәһенең предприятиелар һалымдары һәм иғәнәләре керемдәренән килеме 6 миллиард һумдан ашыу тәшкил иткән.\nОсрашыуҙа Башҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Фидус Ямалетдинов, РФ Социаль страховка фондының Башҡортостан буйынса төбәк бүлексәһе идарасыһы Марат Латипов ҡатнашты.\nТеги: осрашыу, президент, социаль яҡлау


Сибай студенттары төп профессиянан тыш, халыҡ һөнәрҙәренә өйрәнә - Bash.News\nСибай студенттары төп профессиянан тыш, халыҡ һөнәрҙәренә өйрәнә https://bash.news/news/92336_sibaj_studenttary_tp_professiyanan_tysh_xaly_nrren_jrn/?lang=bash\nТеген әйберҙәрен эшкәртеү лабораторияһында күпселек осраҡта ҡыҙҙар шөғөлләнә. Бында ҡорамалар тегелә, панноларға милли нағыштар һалына. Туҡыу станогында балаҫ һуғыусылар ҙа боронғо шөғөлдө төплө итеп үҙләштергән, кейеҙ һуғыу студияһында ҡыҙҙар заманса эш алымдарына өйрәнә. Студенттарҙың диплом, курс эштәренән тупланған музей Сибай институтының айырым ғорурлығы. Музейҙа таштан эшләнгән сувенирҙар, милли нағыштар менән кейемдәр, йорт йыһаздары менән танышырға мөмкин.\nГүзәл Вәлиева, технология факультеты уҡытыусыһы, педагогия фәндәре кандидаты: “Беҙҙең институтта өс йүнәлешкә төплө иғтибар бүленә. Беренсенән беҙ Урал аръяғы мәктәптәре өсөн оҫта ҡуллы технология уҡытыусылары әҙерләйбеҙ. икенсе йүнәлеш: инженер-технологтар. Улар таштан матур әйберҙәр эшләй. Өсөнсө йүнәлеш, нефть һәм газ сәнәғәте өсөн әҙерләнә. Был музейҙа студенттарҙың курс һәм диплом эштәре”.\nБашҡорт дәүләт университетының Сибай институты йәштәргә оло тормошҡа юл асыусы ла. Институтты тамамлағандан һуң 300-ҙән ашыу егет һәм ҡыҙ халыҡ шөғөлдәре буйынса эшҡыуарлыҡҡа тотонған. Уҡыу йортонда шулай уҡ ил, республика һәм таусылар ҡалаһы Сибайҙың тарихи үткәненә арналған музей ҙа булдырылған.\nЛидиә Йәһүҙина, БДУ-ның Сибай институты студенты: “Был музейға беҙ кәрәкле материалдар табыр өсөн киләбеҙ. Илебеҙ тарихы, Сибай ҡалаһы хаҡында бай материалдар туплайбыҙ һәм фәнни эштәребеҙҙә ҡулланабыҙ”.\nСибай институтына нигеҙ һалыусы Зиннур Йәрмөхәмәтов тәҡдиме менән асылған музейҙа ҡаланы төҙөүсе уңғандарға, тырыш таусыларға, башҡорттарҙың этнографияһына, тормош-көнкүрешенә арналған бүлектәр бар.\nБашҡорт дәүләт университетының Сибай институтында экспонаттарҙы студенттар үҙ ҡулдары менән йыйған. Улар араһында иң ҡәҙерле ҡомартҡы – Зәки Вәлидиҙең эш өҫтәле.\nИнститутта дүрт бейеү коллективы уңышлы эшләп килә. "Етегән”, "Сарматтар", "Эдельвейс" ансамблдәрендә 130-ҙан ашыу студент шөғөлләнә. "Сарматтар" былтыр "Байыҡ" телевизион конкурсында уңышлы сығыш яһап, Гран-при яулаған.\nСемен Чернов, БДУ-ның Сибай институты директорының социаль һәм тәрбиә эштәре буйынса урынбаҫары: “Беҙҙең студенттарға дәрестәрҙән һуң, үҙҙәренең һөнәрҙәрен арттырыуға бөтә шарттар ҙа булдырылған. Бейеү буйынса ғына 4 коллектив эшләп килә. "Сармат" һәм "Етегән" дәр халыҡ бейеүҙәре ансамбле исеменә лайыҡ, "Эдельвейс" заман бейүеҙәре ансамбле өлгөлө исемен йөрөтә”.\nБашҡорт дәүләт университетының Сибай институтында йәштәрҙе рухи һәм физик яҡтан үҫтереү ҙә иғтибар үҙәгендә. Волейбол командаһы иһә ҡала һәм төбәк кимәлендәге ярыштарҙа һәр ваҡыт призлы урындар яулай. Егет-ҡыҙҙар яңы спорт төрө - уҡтан атыу буйынса ла һынатмай. Был спор төрөн үҫтереү өсөн махсус зал асылған һәм ҡорамалдар һатып алынған. Буласаҡ нефть һәм газ сәнәғәте белгестәре, уҡытыусылар, юристар һәм менеджерҙар әҙерләүсе юғары уҡыу йортонда йәштәр төп профессияһынан тыш, өҫтәмә һөнәр алһын, оло тормошҡа ышаныслы аяҡ баҫһын өсөн бөтө шарттар тыуҙырылған.


Ауыл халкы өсөн ҙур шатлыҡ | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Ауыл халкы өсөн ҙур шатлыҡ\nАуыл халкы өсөн ҙур шатлыҡ\nҠармышта “Нур-Иман” мәсетен асыу тантанаһы уҙҙы.\nҺәр ауылда иман йорто булырға тейеш. Сөнки тап мәсеттәрҙә халыҡтың рухи һәм әхлаҡи ҡиммәттәрен нығытыу эше алып барыла. Ҡайҙа был эш тейешле кимәлгә ҡуйылған, унда эскелеккә, аҙғынлыҡҡа, түбәнселек хәленә төшөүгә урын юҡ.\nҠармышта быға тиклем дә мәсет бар ине, әммә ул элекке колхоз ашханаһында урынлашҡан һәм барлыҡ талаптарға ла яуап бирмәй ине. Яңыһы яҡташтары, меценат, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған төҙөүсеһе, элек “21-се трест төҙөлөш компанияһы” йәмғиәте етәксеһе Рәйес Нуриман улы Һәүбәнов аҡсаһына төҙөлгән.\nМәсет алыҫан уҡ күренеп тора. Ул ауылдың иң матур урындарының береһендә, гүзәл Дим йылғаһы эргәһендәге тауҙа урынлашҡан. Был урын осраҡлы ғына һайланмаған. Рәйес Һәүбәнов әйтеүенсә, ул бала сағынан уҡ бик күп кеше йөрөгән яңы, ҙур һәм иркен мәсет төҙөргә хыяллана. Был идеяны уның атаһы, бик диндар кеше әйткән була. Һәм бына нисәмә тиҫтә йылдарҙан һуң улы атаһының хыялын тормошҡа ашыра. Иман йорто төҙөтә һәм уға атаһы хөрмәтенә “Нур-Иман” тип исем бирә.\nБайрамда яҡташыбыҙ район, ауыл биләмәһе етәкселегенә, ауылдаштарына һәм ошо изге эштә ҡатнашҡан һәм уны бойомға ашырыуҙа ярҙам иткән бөтә кешеләргә рәхмәт белдерҙе. Рәйес Нуриман улы шулай уҡ киләсәккә пландары менән дә уртаҡлашты. Был, иң элек, мәсет территорияһында урынлашҡан бинаны төҙөп бөтөрөү, унда ашхана буласаҡ, шулай уҡ Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған яҡташтары хөрмәтенә ошо хозур ерҙә стела ҡуйыу.\nСараның тантаналы өлөшө Ҡөрьән уҡыуҙан башланды. Район хакимиәте башлығы Дамир Мостафин, Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты имам-ахундары Рөстәм Әбүшахмин һәм Мәүлетдин Мостазәпов, Әлшәй районы имам-мөхтәсибе Илшат хәҙрәт Йосопов ҡармыштарҙың һәм тирә-яҡ ауылдарҙа йәшәүселәрҙең оҙаҡ көтөлгән шатлығын уртаҡлашты һәм ошо мөһим ваҡиға менән тәбрикләне.\nИмам-ахун Рөстәм Хәким улы Әбушахмин диндарҙарҙы традицион ислам ҡанундарын күҙәтергә саҡырҙы, ошо яңы, матур һәм күркәм мәсеттең ишеге һәр ваҡыт асыҡ булһын, намаҙҙар уҡылһын, дини байрамдар һәм йолалар үткәрелһен һәм, әлбиттә, мохтаждарға ярҙам күрһәтелһен, тигән теләк белдерҙе. Сығышы аҙағында ул меценат Р. Н. Һәүбәновҡа Рәсәй мосолмандарының Үҙәк Диниә назараты миҙалын тапшырҙы.\nАл таҫма киҫелде, йола буйынса бүләктәр тапшырылы һәм мәсеттә байрам намаҙы уҡылды.


Сәләм, студент! » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Мәҙәниәт » Сәләм, студент!\nБыйылғы йәйҙең һыуыҡ көндәрен әрләһәк тә, һыу инә алмағанға зарланһаҡ та, йәй йәй инде ул. Бар тәбиғәт йәшеллеккә күмелде, еләк-емеш уңды, бесән сабылды. Мәктәп уҡыусылары ла, студенттар ҙа ял итеп, йыл дауамына етерлек көс-ҡеүәт тупланы, эшләгәндәр кеҫәләрен ҡалынайтты. Сығарылыш кластары уҡыусылары төрлө уҡыу йорттарын барланы, киләсәк һөнәре хаҡында уйланды.\nҺәм бына алтын миҙгелгә лә аяҡ баҫтыҡ. Көҙ башланыуын көмөш сыңдар менән йырлаған ҡыңғырау тауышы ла иҫкә төшөрҙө. Яңы уҡыу йылы белем усаҡтарына уҡыусылар менән студенттарҙы саҡырҙы. Кисәге мәктәп уҡыусылары бөгөн юғары йәки махсус урта белем биреү йорттарының ишеген асты. Башҡортостандың төрлө уҡыу йорттары быйыл 11 меңдән ашыу студентты тәүге курсҡа ҡабул итте. 1 сентябрҙә һәр уҡыу йорто үҙ эшен тантаналы йыйылыш менән башлап ебәрҙе. Ә төштән һуң йәштәр Өфө ҡалаһының Салауат Юлаев майҙанында үткән “Студенттар парады”на ашыҡты. Ҡаланың 11 юғары уҡыу йортонан 8 меңгә яҡын I курс студенты ҡатнашты унда.\nСтудент булыу бәхетен кисергән йәштәрҙе республика Башлығы Рөстәм Хәмитов тәбрикләп, ҡотлау һүҙҙәрен еткерҙе:\n– Иң яҡшы уҡыусылар юғары уҡыу йорттарына уҡырға инде. Сит ҡалаларҙы түгел, ә үҙебеҙҙең республиканы һайланылар. Бында уҡыясаҡтар һәм эшләйәсәктәр. Һеҙ беҙгә кәрәк. Күпмелер ваҡыттан һуң беҙгә, өлкән быуынға, алмашҡа киләсәкһегеҙ, юлыбыҙҙы дауам итәсәкһегеҙ. Бөтәгеҙгә лә ҡыҙыҡлы һәм мауыҡтырғыс асыштар, ысын дуҫтар теләйем.\nСтуденттар, үҙ сиратында, Рөстәм Хәмитовҡа юғары уҡыу йорттарының лозунгы яҙылған гитара бүләк итте. Республика Башлығы сәхнәлә шаян йыр башҡарҙы.\nӘ көн кискә ауышыуға йәштәрҙе тағы ла бер оло байрам көтә ине: Башҡортостан радиоһының “Юлдаш” каналы Өфө ҡалаһының Киров районы хакимиәте менән берлектә студенттар өсөн махсус шоу-тамаша ҡуйҙы. Әйткәндәй, “Сәләм, студент” байрамын 12-се йыл рәттән ойоштора улар. Рәил Өмөтбаев, Хәсән Усманов, Фирүзә Париж, Ришат Төхвәтуллин, Рөстәм Ғиззәтуллин кеүек бөтә быуындарҙың да яратҡан йырсылары менән бергә, йәш йырсылар Таһир Әсәҙуллин, Айгөл Әминева, Ғайсар Миңлеғолов һәм башҡалар ҡатнашты. Үҙ тиҫтерҙәренә йырлы-моңло сәләм еткереүсе талантлы студенттар Айгөл Муллагилдина, Гөлназ Асаева, Йәмил Баймырҙин, Илнур Рамаҙанов сәхнәгә сыҡҡан саҡта курсташтары уларҙы көслө алҡыштарға күмде. Дүрт сәғәт буйы барған тамашала, йыр-бейеүҙән тыш, тамашасылар отҡорлоҡта, сослоҡта, оҫталыҡта көс һынашып, бүләктәр отто. Берәүҙәр киноға билет, икенселәр “Юлдаш” логотибы төшөрөлгән көрөшкә йәки уҡыу кәрәк-яраҡтары алып ҡыуанһа, иң оҫта бейеүселәр тип табылған Урал исемле егет менән Наҙгөл исемле һылыу ҡыҙ “Урал батыр” туроператорынан сертификат алды.\nБайрам тамашаһын, майҙандағы халыҡтан тыш, республиканың төрлө төбәктәрендә йәшәүселәр ҙә түҙемһеҙләнеп көттө: радио тыңлаусылар араһында “Юлдаш” каналы бүләккә велосипед уйнатты. Ул Ғафури тарафтарына юлланды, Әлиә Рәшитова исемле радио тыңлаусы тап ошо райондың Имәндәш ауылында йәшәй булып сыҡты. 1 сентябрь – Белем көнө уны иҫтәлекле бүләк менән һөйөндөрҙө.\nДәртле йырҙар, шаярыуҙар менән барған тамаша, оҙайлы ялдан һуң дуҫтары менән һағынып күрешеүҙәр студенттарға йыл дауамына белем алырға етерлек көс-ҡеүәт, дарман биргәндер. Майҙанда йыйылған халыҡтың йөҙөндә шат йылмайыу балҡый ине!\nФәниә ХӘЛИТОВА, Асҡын районы, БДУ-ның 1-се курс студенты:\n– Бөгөнгө байрамдан һуң тап Өфө ҡалаһына уҡырға килеүемә шатмын. Ҙур ҡалала мөмкинлектәр ҙур, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр бит. Баш ҡала тәүге көндән үк беҙҙе шау-шыулы тормошо, дәртле йырҙары менән ҡаршы алды һәм ошо темп менән алты йыл да һә тигәнсе үтеп китер, тип ышанам.\nСығыу ваҡыты 12-09-2015, 12:21 | Ҡаранылар: 691


Әкиәт эпосының иң ҙур өлөшөн тылсымлы әкиәттәр тәшкил итә. Улар, ҡайһы бер фольклорсыларҙың раҫлауынса, тәүтормош-община ҡоролошоноң емерелеүе осоронда тыуғандар.\nТылсымлы әкиәттәрҙә фантастика башҡа төрҙәрҙең бөтәһенә ҡарағанда ла ҙурыраҡ урын ала. Уларҙа аждаһа, дейеү, мәскәй кеүек төрлө мифик заттарҙы, көҙгө, тараҡ, ашъяулыҡ, бүрек, итек, таяҡ кеүек тылсымлы әйберҙәрҙе, осҡос балаҫтарҙы, ҡанатлы толпарҙарҙы, кешесә һөйләшер ат, эт, бесәй һәм башҡа бик күп тылсымлы хайуандарҙы осратырға мөмкин. Тылсымлы әкиәттәрҙә боронғо кешеләрҙең төрлө ышаныуҙарына, анимистик һәм тотемистик ҡараштарына бәйләнешле күренештәр менән хәл-ваҡиғалар ҙа киң генә урын ала. Мифологик ҡараштар һәм ышаныуҙар әкиәттәрҙә үҙҙәренең тура мәғәнәләрендә түгел, ә яңы сифатта, фантастик уйҙырма һәм мөғжизә сығанағы булараҡ сағылалар. Дейеү, аждаһа, убырлы ҡарсыҡ кеүек яуыз көстәр ҙә үҙҙәренең иң тәүге мәғәнәләрендә (тәбиғәт күренештәренең боронғо кеше аңындағы сағылышы рәүешендә) түгел, бәлки хакимлек итеүсе социаль көстәрҙең фантастик кәүҙәләнеше булараҡ сығыш яһайҙар.\nТылсымлы әкиәттәрҙең йөкмәткеһе геройҙың башынан үт-кәндәрен һөйләп сығыуҙан ғибарәт. Ҡағиҙә рәүешендә, әкиәт геройы бер генә һынауҙы түгел, ә һынауҙар теҙмәһен үтә. Ләкин ул был һынауҙарҙы һәм ҡаршылыҡтарҙы үҙенең физик көсө һәм таҫыллығы менән түгел, ә тылсым йәки хәйлә ярҙа-мында еңеп сыға. Батырҙар тураһындағы әкиәттәр менән сағыштырып ҡарағанда, тылсымлы әкиәттәрҙең геройы байтаҡ пассив. Үлем менән йәшәү хәл ителер ситуацияларҙа да ул активлек күрһәтмәй, ә тылсымлы көстәргә таянып эш итә. Уға, ниндәй генә шарттарҙа булмаһын, тылсым эйәһе лә осрап тора. Ҡыҫҡаһы, әкиәт теге йәки был геройҙы бәхетле иткән тылсым эйәләрен, тылсымлы шарттарҙы поэтикләштерә.\nӘкиәттәрҙә тылсым көсө күбеһенсә хайуандарҙа, ҡоштарҙа һәм төрлө әйберҙәрҙә күрһәтелә. Әкиәт батырына тимер-күк, һары, ҡола аттар ҙа, алтмыш ҡолас ала бейә лә, ҡанатлы толпар ҙа, күгәрсен дә, турғай ҙа, ябалаҡ та, алтын ҡош та ярҙамға килә. Мейес, көршәк, ишек, ҡаҙан, уҡ, һаҙаҡ, һөңгө, мылтыҡ кәүек тылсымлы әйберҙәр уға хеҙмәт итә. Һыйыр, һарыҡ, кәзә, ат кеүек йорт хайуандары ла уға булышалар. Тылсым ярҙамында герой һәр бер теләгенә ирешә, теләгән еренә барып етә, теләгән ҡиәфәткә инә ала.\nВаҡиғалар үҫешендә әкиәт геройының һәм уға хеҙмәт иткән тылсымлы көстәрҙең активлек йәки пассивлек дәрәжәһенә ҡарап, тылсымлы әкиәттәрҙе өс төркөмсәгә бүләләр: саф тылсымлы (русса; собственно-волшебные), тылсымлы героик һәм тылсымлы-авантюр (йәки мажаралы) әкиәттәр. Был, әлбиттә, үтә шартлы бүленеш.\nСаф тылсымлы әкиәттәрҙә герой үтә пассив, ул һис ниндәй үҙаллы эш-хәрәкәт башҡармай. Уның өсөн бөтәһен дә тылсым эйәһе эшләй. (Был китаптағы тылсымлы әкиәттәр шундай.) Тылсымлы героик әкиәттәрҙең геройы иһә үҙе лә ваҡиғалар үҫешендә шаҡтай актив ҡатнаша. Ләкин батырҙар тураһындағы әкиәттәрҙән айырмалы рәүештә, тылсымлы героик әкиәттәрҙә геройҙың активлеге үҙенсәлекле һәм сикләнгән. (Был төркөмсәгә ингән әкиәттәр икенсе китапта бирелә, улар хаҡында һүҙ ҙә шунда әйтелә.)\nСаф тылсымлы әкиәттәрҙән айырмалы рәүештә, тылсымлы героик һәм тылсымлы авантюр әкиәттәр, батырҙар тураһындағы әкиәттәр кеүек, героик йөкмәткеле булалар. Йыш ҡына бер үк сюжеттең тылсымлы вариантын да, тылсымлы героик йәки тылсымлы мажаралы вариантын да, йәки хатта батырҙың үҙ ҡаһарманлығы асыҡ сағылған вариантын да осратырға мөмкин. Был иһә халыҡ телендә тылсымлы әкиәттәрҙең байтаҡ трансформацияға юлығыуын, бер үк сюжеттең төрлөсә идея-эстетик йөкмәтке менән Йәшәүен аңлата.\nСаф тылсымлы әкиәттәрҙә феодализм, капитализм осорҙарына хас булған күренештәр менән бер рәттән, кешелектең тәүтормош дәүерен характерләгон һыҙаттар ҙа урын алған. Уларҙа экзогамияның, матриархаттың, шулай уҡ патриархаттың айырым һыҙаттары тороп ҡалған. Феодализм һәм унан һуңғы дәүерҙәрҙә саф тылсымлы әкиәттәргә яңы йөкмәтке ҡатламдар яғылған. Тәүтормош ырыуының һәм патриархаль ғаиләнең тарҡалыуын сағылдырған «ғаилә мотивтәре» хәҙер феодализм һәм унан һуңғы тарихи осорҙарҙағы социаль процестәрҙе лә кәүҙәләндерә башлағандар. Шулай итеп әкиәт тәрән мәғәнәгә, киң дөйөмләштерелгән йөкмәткегә эйә булған. Ул бото дәүерҙәрҙең ихтыяждарын ҡәнәғәтләндереп килгән. Тылсымлы әкиәттәрҙә лә хеҙмәт кешеләренең көнкүреше, ҡайнар хыялдары һәм ынтылыштары үҙенсәлекле кәүҙәләнеш алған, тормошто уҙ ҡараштарына һәм идеалдарына ярашлы итеп ҡорорға тырышыуҙары фантастика ярҙамында әйтеп бирелгән.\nТылсымлы әкиәттәр, тулайым алғанда, изгелек менән яуызлыҡ керәшен күрһәтәләр. Төп герой булып, күбеһенсә, бер бабай менән бер әбейҙең йә яңғыҙ улы, йә өс улдың иң кесеһе кәүҙәләнә. Саф тылсымлы әкиәттәрҙең бер ҙур өлөшө – үгәй ҡыҙ йәки үгәй малай тураһында. Яңғыҙ әсәнең еткән ҡыҙы йәки убырлы ҡәйнәнең бахыр килене тураһындағы әкиәттәр ҙә байтаҡ. Был тип геройҙарҙың барыһы осон дә уртаҡ бер сифат бар: улар – кәмһетелгән, ҡыйырһытылған кешеләр; йәберләүселәр– өлкән туғандар, үгәй әсәләр, ҡәйнәләр.\nКүп әкиәттәрҙә яуызлыҡ мифик заттар: дейеү, мәскәй, һыу инәһе һәм убырлы ҡарсыҡ образдарында кәүҙәләнә, ә ҡайһы бер сюжеттәрҙә батша, хан образдарында бирелә. Бында шуныһын дөрөҫ аңлау мөһим: батша, хан образдарында, әлбиттә, конкрет тарихи шәхестәр түгел, ә уларҙың кире һыҙаттары киң дөйөмләштереп кәүҙәләндерелә. Әкиәттәрҙә яуыз хандар, батшалар, дейеү, аждаһа, мәскәй образдары кеүек үк, фантастик уйҙырма формаһында ҡабул ителәләр. Йыш ҡына бер үк сюжеттең бер вариантында яуыз кес дейеү йәки аждаһа итеп бирелһә, икенсеһендә ул батша йәки хан образында кәүҙәләнә. Ҡомһоҙлоҡ, ҡаты бәғерлелек кеүек сифаттар мифик көстәргә лә, батша һәм хандарға ла хас.\nСаф тылсымлы әкиәттәрҙең персонаждары күп торло. Әммә уларға ғаилә һәм социаль-көнкүреш характерендәге бер нисә үҙәк тема хас: торло ҡара көстәргә ҡаршы көрәш; бәхет яулау; мал табыу; ғаилә ҡороу; ауыр һынауҙар үтеп, маҡсатҡа ирешеү; хаҡлыҡ менән дөрөҫлөктө урынлаштырыу; нахаҡҡа кәмһетелгән һәм үгәйһетелгәндәрҙең ҡоһорон алыу һ. б.\nТөп геройҙың эш-ҡылығында халыҡтың социаль-ынтылыштарын һәм идеалын сағылдырыу, оптимизм тойғоһо – әкиәт жанрының дөйөм сифаты. Был сифат тылсымлы әкиәттәрҙә ле ?У Урын ала. Ҡыйырһытылып, кәмһетелеп көн күрһәләр ҙә, бик насар гына кейенеп, ярлы тормошта йәшәһәләр ҙә, тылсымлы әкиәт геройҙары – шулай уҡ югары әхлаҡлы, көр күңелле кешеләр. Төрлө һынауҙарҙы үтеп, күп ҡаршылыҡтарҙы еңеп, хаҡлыҡ урынлаштырған геройҙың батша булып ал ыуында ла халыҡ хыялы сағылған. Хеҙмәт халҡы иҙелгәндәрҙе, ҡыйырһытылғандарҙы яҡлар, улар мәнфәғәтен күҙәтер «ғәҙел батша» тураһында хыялланған. «Түбән» заттың «оло» затҡаәүерелеүе әкиәт фантастикаһының бер үҙенсәлекле эстетик законы булып киткән.\nСаф тылсымлы әкиәттәрҙең йөкмәткеһе лә, ҡағиҙә рәүешендә, донъяны үҙгәртеп ҡороу менән бәйләнгән; яуызлыҡ фашлана, ҡара көстәр еңелә, һәр кем, һәр нәмә үҙенең лайыҡлы урынына ҡуйыла. Шулай итеп, халыҡ үҙенең хыялында ғәҙеллек һәм тигеҙлек хөкөм һөргән яңы донъя төҙөй. Был донъя халыҡтың идеалына, тарихи тәжрибәһенә һәм донъяға ҡара-\nшына ярашлы булып тора. Бында патриархаль тормош шарттарында тәрбиәләнгән аңдың сикләнгәнлеге лә бик асыҡ сағыла: ижтимағи үҫеш закондарын таныуҙан әле бик алыҫ торған\nГ халыҡ батшаһыҙ донъяны күҙ алдына килтерә алмай.\nТылсымлы әкиәттәрҙә «түбән» заттың «юғары» затҡа әүерелеүен күрһәтеү йәһәтенән кесе ул (йыш ҡына – таҙ) образы, шулай уҡ үгәй ҡыҙ һәм төрлө ҡош ҡиәфәтенә керә алыусы бахыр килен образдары бик мөһим. Билдәле булыуынса, өсөнсө улдың йә ағалары, йә атаһы тарафынан рәнйетелгән итеп, үгәй ҡыҙҙарҙың үгәй әсә, йәш килендәрҙең ҡәйнә яғынан ҡыйырһытылған бахыр итеп күрһәтеүҙең социаль тамыры быуаттар төпкөлөнә – тәүтормош-община ҡоролошоноң емерелеү дәүеренә барып тоташа. Патриархаль ғаиләнең тарҡалыу осоронда төпсөк ул социаль яҡтан ҡыйырһытылған, рәнйетелгән булған. Сөнки ағалар, атай мөлкәтенән өлөш алып, башҡалана, ә кинйә ул, нигеҙ һаҡлаусы һәм төп ғаилә һыҙығын дауам иттереүсе булараҡ, әсәһе һәм һеңлеләре менән социаль яҡтан ауыр хәлдә тороп ҡала. Әкиәттәрҙә, төпсөк улдың исеменә бәйләп, ғәҙеллек, социаль тигеҙлек идеяһы яҡлана, һуңғараҡ, бигерәк тә социаль ҡыҫым һәм синфи иҙеү көсәйгән осорҙарҙа, ҡыйырһытылған төпсөк ул тураһындағы әкиәт сюжеттәре байтаҡ үҙгәрешкә дусар була. Байтағы ҡаһарманлыҡ мотивтәре менән үҫтерелеп, тылсымлы героик әкиәттәр репертуарына инеп китә.\nҒүмерҙәре фәҡирлектә үткән бабай менән әбейҙең берҙән-бер улын да әкиәттә бәхетле яҙмыш көтә. «Һонтай егете» әкиәтендә, мәҫәлән, етем ҡалған Янһары тылсымлы ҡатынға әйләнә, тәүҙә мәкерле батшаның бөтә ауыр шарттарын үтәй, һуңы-нан уны язаға тарттыра, ә үҙе бәхеткә ирешә. «Сәфәр» сюжетендә кесе ул Сәфәр ике ағаһы байлыҡ һорағанда атаһынан аҡыл һорай һәм аҡылы менән бөтә ауырлыҡтарҙы үтеп, аҙаҡ батша булып ултыра. «Тимерғаҙыҡ» әҫәрендә бәхет эҙләп сығып киткән егет, батша ҡуйған ауыр шарттарҙы үтәп, аҙаҡ рәхәтлектә донъя көтә. «Алтын балдаҡ», «Һунарсы Байғужа», «Серле йөҙөк» әкиәттәрендә ире үлгәндән һуң инде нисек көн итергә белмәгән етем әбейҙең яңғыҙ улы тәү ҡарашта аҡылға еңелерәк һымаҡ: атаһынан ҡалған һуңғы аҡсаға ул эт менән бесәй һатып алып ҡайта. Әммә аҙаҡ шул эт менән бесәй ярҙамында ул батша кейәүе булын китә һ. б.\nСаф тылсымлы әкиәттәрҙәге үгәй әсә менән үгәй ҡыҙ, убыр ҡәйнә менән бахыр килен сюжете лә асылда ҙур патриархаль ғаиләнең тарҡалыу дәүеренә ҡайтып ҡала. Бер никахлы ғаилә (моногам) урынлашҡас, етем балаларҙың хәле ауырлаша: үгәй әсә уларҙы ҡыҫырыҡлай, рәнйетә. («Үгәй ҡыҙ», «Йомғаҡ» һ. б.) Тур ғаиләлә йәш килендәрҙең хәле лә ауыр. Улар ҡол хәлендә иҙелеп көн күрә. Был осраҡта ла әкиәт социаль тигеҙлекте һәм ғәҙеллекте яҡлап сыға.\nКүп кенә сюжеттәрҙә үгәй әсә йәки ҡәйнә, яуыз мифик зат һыҙаттары менән характерләнеп, убырлы ҡарсыҡ ҡиәфәтендә күрһәтелә. Убырлы ҡәйнә киленеп әштән бушатмай, уға көн күрһәтмәй, һис тынғы бирмәй, һәр ваҡыт мыжып, игәп тора. «Бибиғәйшә килен» һәм «Убырлы ҡәйнә менән бахыр килен») әкиәттәрендә, мәҫәлән, убырлы ҡәйнә килененең күстәнәскә тип бешергән кәлсәләрен генә түгел, һуңынан үҙен дә тотоп ашай. Бындай әкиәттәрҙә үгәй әсә менән убырлы ҡәйнә, үҙҙәренең яуызлыҡтарын ғәҙәттә аҫтыртын эшләйҙәр. Шул уҡ ваҡытта йыш ҡына үгәй әсә, игәй-игәй, ирен дә яуызлыҡ юлына баҫтыра: үгәй баланы үлтерергә, урманға илтеп ташларға ҡуша («Ишәле менән Һоябикә»).\nСаф тылсымлы әкиәттәрҙең бер торон мифик затҡа һатылған йәки вәғәҙә ителгән бала (малай йәки ҡыҙ) тураһындағы сюжеттәр тәшкил итә. Атаның быға мәжбүри ризалығы торло әҫәрҙә төрлөсә күрһәтелә. «Күк ҡарға» әкиәтендә, мәҫәлән, күк ҡарға күлдән килеп сыға һәм атын һуғарырға килгән ҡарттан, ҡурҡытып, улын бирергә вәғәҙәһен ала. «Алтын ашыҡ» менән «Шәғәле» әкиәттәрендә быны убырлы ҡарсыҡ эшләй. «Ала ҡарға»ла мифик зат сауҙагәрҙең карабын туҡтата һәм: «Йә мин һораған нәмәңде бирәһең, йә карабыңды батырам», – тип ҡурҡыта. «Батша, егет, аждаһа» әкиәтендә яуҙа йөрөп, өйҙә улы тыуғанын бөлмәгән батшанан аждаһа: «Артыңда бер нәмәң бар, шуны бир!» – тип, улын бирергә ризалығын ала.\nТылсымлы әкиәттәрҙә мифик заттар ҡайһы саҡта кешегә ярҙам да күрһәтергә мөмкиндәр. Мәҫәлән, «Ҡарамулла», «Нөрхөтдин» әкиәттәрендә әбей менән бабайҙың улдарын сихырсы уҡырға өйрәтә.\nСаф тылсымлы әкиәттәрҙә ҡатын-ҡыҙҙың торло ҡош ҡиәфәтенә инеүе ҙур урын биләй. Ундай сюжеттарҙа ҡәйнәһенән рәнйетелгән йәш ҡатын, йәки түҙеме бөткән үгәй ҡыҙ ҡош булып осоп сығып китә, йәшертен генә балаһын имеҙеп йөрөй («Күгәрсен», «Күкен», «Күк һыйыр», «Ҡуңыр һыйыр», «Алтын сабаҡ»). Үгәй ҡыҙҙың аҡыллы һәм уңған булып сығыуы, һәйбәт кейәүгә кәләш булыуы, быға сәмләнеп, үгәй әсәнең уны үҙ ҡыҙы менән алмаштырыуы кеүек мотивтәр ҙә ошо типтағы сюжеттәргә ҡарай. Бындай әкиәттәр, ҡағиҙә рәүешендә, ирҙең ҡош ҡиәфәтендәге ҡатынын аңдып тотоп алыуы, ялғансы ҡыҙ һәм мәкерле үгәй әсәне язалауы менән тамамлана.\nҮгәй әсә менән үгәй ҡыҙ тураһындағы сюжет типтарының бер төркөмө– үгәй әсәнең талабы менән урманға илтеп ташланған үгәй ҡыҙ тураһында. Үгәй ҡыҙҙы үгәй әсәһенең ҡушыуы буйынса, атаһы алып барып ташлай. Төрлө тылсымлы йән һәм предметтәр ярҙамында ҡыҙ тере ҡала, етешле тормош ҡороп ебәрә, ә үгәй әсәнең үҙ ҡыҙы һәләк була. Был типтағы сюжеттәр башҡорт халҡының әкиәт эпосында айырыуса киң таралған: «Үгәй ҡыҙ менән убырлы әбей», «Сүлмәк анай» (варианттар), «Ишәле менән Һоябикә», «Үгәй әсә», «Ҡәмәмбәт», «Меҫкен ҡыҙ» һ. б. «Үгәй ҡыҙ менән бисура» әҫәрендә бабай ҡыҙын мунсаға алып барып ташларға мәжбүр була, ә «Үгәй ҡыҙ», «Йомғаҡ», «Үгәй ҡыҙ Гөлбикә» әкиәттәрендә үгәй әсә үгәй ҡыҙҙың тылсымлы йомғағын тәгәрәтеп ебәрә, йомғаҡты эҙләп килеп, ҡыҙ урмандағы сихырсы әбей өйөнә килеп инә. Үҙенең яҡшылығы менән үгәй ҡыҙ бәхеткә ирешә, ә үгәй әсәнең үҙ ҡыҙып сихырсы ҡарсыҡ ҡаты язаға тарттыра һ. б. В.Я. Пропптың әйтеп үтеүенсә, был типтағы сюжеттәрҙә тәүтормош-община ҡоролошо кешеһенең рухтар менән аралашып йәшәү тураһындағы ҡараштары сағылып ҡалғандар.\nЕңгәләре тарафынан рәнйетелгән ҡәйенһеңлеләр тураһындағы сюжеттәр ҙә башҡорт халҡының әкиәт эпосында ҙур ғына урын ала («Батимаҡай», «Гөлсәсәк», «Мәкерле еңгә» һ. б.). Көндәштәре тарафынан нахаҡҡа рәнйетелгән йәш ҡатын тураһындағы сюжеттәр шулай уҡ ҙур популярлек ҡаҙанғандар. Был тип сюжеттәрҙә йәш ҡатындың балаларын көндәштәре көсөк балалары менән алыштыралар, ә балаларҙы һыуға ташлайҙар. Йәш ҡатын тәүҙә сикһеҙ кәмһетелеүҙәргә дусар ителә, һуңынан дөрөҫлөк асыла, оло ҡатындар язаға тарттырылалар («Ҡара көсөк», «Батшаның өс ҡатыны» һ. б.).\nҒәҙәттә кем тарафынан булһа ла ҡыйырһытылған, кәмһетелгән егеттең йә ҡош, йә башҡа берәй йәнлек ҡиәфәтендәгө ҡыҙға өйләнеүе тылсымлы ҡатын тураһындағы сюжеттәрҙе тәшкил итә. Был типтағы әкиәттәрҙә мәкерле ҡәйнә, көндәш еңгәләр, ҡайһы саҡта егет үҙе йә аңғармаҫтан, йә ҡотҡоға бирелеп ҡатындың тунын утҡа яға, һуңынан ҙур ҡыйынлыҡтарҙы үтел, ҡатынын табып алып ҡайта («Ныу ҡыҙы», «Әрмәнде тун», «УЁс килен»).Тылсымлы ир тураһындағы сюжеттәрҙә геройҙар ғәҙәттә үгеҙ, эт, йылан һәм башҡа йәнлектәр ҡиәфәтендә хәрәкәт итәләр («Үгеҙ», «Ҡара эт», «Йылан Йәркәй», «Йылан батыр» һ. б.). Фольклористәрҙең фекеренсә, был типтағы сюжеттар тылсымлы ҡатын тураһындағы сюжеттәргә ҡараганда һуңыраҡ осорҙарҙа тыуғандар һәм йыш ҡына теге йәки был араның, ырыуҙың килеп сығышы тураһында генеалогик легенда төҫөн алғандар.\nБилдәле булыуынса, ҡайһы бер боронғо башҡорт ырыуҙары, бигерәк тә, ырыу аралары айыу, ҡуян, йомран, йылан һ. 6. шундай тотемистик исемдәр менән аталғандар. Башҡорт халҡының ырыу-ҡәбиләләрен сағылдырған таблицанан күренеүенсә, көнбайыш башҡорттарҙа йылан ҡәбиләһе һәм ырыуҙары булған. Тимәк, был ҡәбиләлә һәм ырыуҙарҙа бик боронғо замандарҙа йылан тотемаһы булған һәм йылан культе йәшәгән тин фараз итергә мөмкин. Йылан тотемаһы тураһындағы боронғо мифологик хикәйә тылсым сығанағы булараҡ әкиәттәрҙә файҙаланылған һәм беҙҙең көндәргәсә килеп еткән.\nШулай итеп, саф тылсымлы әкиәттәрҙең күпселегендә үгәй әсәләр (еңгәләр, аталар, ҡәйнәләр, ағайҙар) үгәй ҡыҙҙы (һеңлеләрҙе, ҡустыларҙы, улдарҙы, йәш ҡатынды, киленде) урманға оҙаталар, йә үлтереп, йә тереләй урманға ташлаталар. Фольклористәрҙең фекеренсә, тәүтормош йәмғиәте өсөн хас төрлө серле йолалар, магик характерҙәге ғөрөф-ғәҙәттәр урманда башҡарылғандар, шуға күрә тәүтормош кешеләре аңында урман төшөнсәһе һәр ваҡыт тылсымлы мәғәнәгә эйә булған. Асылда, улар ҡарашында урман эсенә инеү теге донъяның ҡапҡаларын асыу, ә урмандан ҡайтыу теге донъянан ҡайтыу булып аңлашылған. Тәүтормош-община ҡоролошоноң емерелеү дәүерендә, йәғни тылсымлы әкиәттәрҙең формалашыу осоронда, архаик йолалар, ғөрөф-ғәҙәттәр тураһындағы хикәйәләр үҙҙәренең реаль мәғәнәләрен юғалтҡандар, тылсым сығанағына әүерелгәндәр һәм социаль мотивтәр менән һуғарылғандар. Дәүерҙәр үтә килә әкиәттәргә яңынан-яңы мәғәнә өҫтәлә килгән. Үгәй образы (үгәй ул, үгәй ҡыҙ, килен, йәш ҡатын һ. б.) социаль-тарихи яҡтан рәнйетелгән кешеләрҙе кәүҙәләндереүҙең традицион формаһына әүерелгән, һәм ул, кәмһетелгәндәрҙе идеаллаштырыуҙың художестволы ысулы булараҡ, бөтә дәүерҙәргә ҡулайлаша килгән.Саф тылсымлы әкиәттәр, башҡа төр әкиәттәр кеүек үк, ҡағиҙә рәүешендә: «Борон-борон заманда бер бабай менән әбей булған, ти», – тип башлана. Артабан әбей менән бабайҙың балалары (нисә ул һәм ҡыҙы) булыуы-булмауы мотлаҡ рәүештә әйтелә. Күп кенә тылсымлы әкиәттәрҙә «бер әбей менән бер бабайҙың» социаль хәле (ярлы, ас, туҡ көн итеүҙәре), шулай уҡ хужалыҡ ысулы бер-ике һүҙ менән генә булһа ла әйтеп үтелә. Ваҡыт характеристикаһынан һуң сюжеттең төйөнләнеү моменте бирелә, артабан ваҡиғалар үҫеше китә. Әкиәттәрҙең сиселеш моментендә геройҙарҙың ирешкән уңыштарын һөйләү урын ала («рәхәтләнеп донъя көтөп, бала-саға үҫтереп әле булһа йәшәйҙәр, ти»; «Батша халыҡтан айырылып, ҡаңғырып йөрөй торгас, астан үлгән дә ҡуйған, ти»; «Әкиәтем ары китте, үҙем бире ҡалдым»; «Әкиәт бөттө, мин ҡалдым, инде атымды һеҙгә апарып туғарҙым»; «Әкиәт ошо ерҙә тамам. Бар сағында – байрам, юҡ сағында – айран»; «Әкиәтем оҡшаһа ярат, бүтәндәргә тарат, оҡшамаһа, юҡты таптырма, башты ҡатырма» һ. б.). Ҡайһы бер әкиәттәр өндәү, өгөт-нәсихәт менән бөтәләр. Мәҫәлән, «Убырлы ҡәйнә менән бахыр килен» әкиәте шулай тамамлана:\n«Халыҡ йыйылып тыңлай, ти. Скрипка көйләй, ти, һаман да шул хәбәрҙе һөйләй, ти:\nКиленегеҙ ас йөрөмәһен,\nМин күргәнде күрмәһен...»\nҠайһы бер әкиәттәрҙең айырыуса көсөргәнешле урындары шиғри формала башҡарыла. Мәҫәлән, «Шәғәле» әкиәтендә оло һарат, кесе һаратты ҡыуып килә-килә, хәлдән тайыр сиккә еткәс:\nЭнем һарат, тороп тор,\nДүрт аяғым бик талды,\nТуҫтаҡтай күҙем һыуалды.\nЭнем һарат, тороп тор.\nЭнем һарат, тороп тор... –\nтип һамаҡлай. Уға кесе һарат та һамаҡлап яуап бирә:\nАғам һарат, тормайым,\nДүрт аяғың бик талһа,\nТуҫтаҡтай күҙең һыуалһа,\nҺелкеп ташлап китһенә.\nӘкиәттә был шиғри юлдар өс тапҡыр ҡабатлана. Шәғәленең, үҙенең эттәрен саҡырыуҙы үтенеп, ҡарғаларға, һайыҫҡандарға һәм аҙаҡ турғайҙарға мөрәжәғәт итеүендә хәлдең үтә киҫкен булыуы аңлашыла. «Убырлы ҡәйнә менән бахыр килен» әкиәтендә поэтик формала башҡарылған урындар әкиәттең, төп мотивен асалар. Тәүҙә убырлы ҡәйнә менән бахыр килендең, һуңынан бахыр килен менән ата-әсәһенең, туғандарының диалогы, иң аҙаҡтан скрипка тауышы шиғри юлдарҙа бирелә.\nШиғри диалог йәки бер персонаждың үтә тәьҫирләнеп икенсеһенә шиғри телдә һүҙ әйтеүе хайуандар тураһындағы әкиәттәрҙә лә осрай. Мәҫәлән: «Сысҡан, айыу, бүре, төлкө...», «Дүрт дуҫ», «Бүре менән кәзә», «Әтәс менән Һан ағай» һ. б.\nПоэтик формала башҡарылған урындар, психологик кисерешле булып, әкиәттең тәьҫир көсөн арттыралар.


Өфөлә август айында өсөнсө тапҡыр температура рекорды ҡуйылды // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә август айында өсөнсө тапҡыр температура рекорды ҡуйылды\n14:25, 15 августа 2016 Йәмғиәт\nӨфөлә август айында өсөнсө тапҡыр температура рекорды ҡуйылды Фото: Олег Яровиков\nӨФӨ, 2016 йыл, 15 август. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/.\nӨфөлә август айында өсөнсө тапҡыр температура рекорды ҡуйылды. Башгидромет мәғлүмәттәре буйынса, 14 августа Өфө-Дим метеостанцияһында сираттағы тапҡыр һауа температураһы рекорды теркәлде. Термометр 34,2 градус күрһәтте. 2013 йылдағы рекорд – 32,4.\nӨфө-Гидрометүҙәк посында – 34,4, Өфө – Авиация метеорология станцияһында 33,7 градус булды.\n12 август республикала иң эҫе көн булараҡ теркәлде: көньяҡта һәм көнбайышта һауа температураһы 36-37 градусҡа етте. Мәҫәлән, Федоровкала +36, Раевкала +36,9, Мәләүездә +37 градус эҫе булды.\nТеги: һауа торошо,рекорд


Ир-егеттең йөрәгендә эйәрле-йүгәнле ат ятыр, ти халыҡ аҡылы. Бөгөн был мәҡәлде үҙгәртеп, һәр башҡорт йөрәгендә "Арғымаҡ" ятыр, тип әйтергә лә мөмкин. Бөтәһенең дә йөрәгенә Аң, Рух, Ғәм, Ырыҫ, Моң, Аҡыл, Ҡот һалыусы "Арғымаҡ" этно-рок төркөмө етәксеһе Ринат РАМАЗАНОВтың үҙенең йөрәк түрендә, күңел күгендә нимә ятыуын белеү ниәтен алға һөрөп, уның менән әңгәмә ҡорҙоҡ.\nДөрөҫ юл һайлауы ауыр\nСәхнәгә сығыу - һәр сәнғәт кешеһе өсөн тулҡынландырғыс мәл. Тәүге тапҡыр сығаһыңмы, йөҙөнсөгәме - һәр ваҡыт ниндәйҙер эске кисереш тояһың. Шуға күрә, һәр кем әҙер булыуына ҡарап, төрлө сәхнәләрҙә, төрлө аудитория алдында, төрлө кимәлдә сығыш яһай. Минең сәхнәгә сығыу өсөн әҙерлегем тыуғандан алып барған, тигән һығымтаға киләм бөгөн. Әсәйем һөйләүенсә, сабый сағымда мин шул тиклем илаҡ булғанмын. Патефонда "Сәрмән" халыҡ йыры яҙылған пластинканы уйнатһалар ғына, тымып, тынысланып ҡалам икән. Әсәйем, көн-төн шул пластинканы әйләндерә лә ҡуя, әйләндерә лә ҡуя торғайныҡ, тип һөйләне. Шулай башҡорт моңон күңелемә һеңдереп үҫкәнмен. Бер көн әсәйем эштән ҡайтһа, инәйем (әсәйемдең бер туған апайы): "Улың төрлө һауыт-һабаны йыйып, ҡалаҡ менән һуғып, көй сығарып йөрөй", - тип ҡаршы алған. Йыш ҡына буш банка, кәстрүл, табаҡтарҙы шаҡылдатып уйнап йөрөгәс, музыкаль һәләттәремде артабан да үҫтереү ниәтендә ата-әсәйем мине сәнғәт мәктәбенә уҡырға бирҙе. Унда яҙмыш ҡулыма башлап ҡурай тоттороусы, был сихри моң сығанағының барлыҡ нескәлектәренә төшөндөрөүсе беренсе остазым Тәлғәт Мөхәррәм улы Нуриев менән осраштырҙы. Мәктәптә уҡыған йылдарҙа уҡ 10 һумға ҡайҙандыр гитара һатып алдым. Уны аҡ һәм ҡара буяу менән буяным. Гитарала уйнау теләге шул тиклем көслө ине, хатта бер-нисә ҡылы өҙөлгәс, мопедтың тоҙағын ҡулайлаштырып алғаным хәтерҙә. Был уйын ҡоралында үҙаллы уйнарға өйрәнеп, ОРТ каналының "До 16 и старше" тигән тапшырыуында ҡатнашыуым, Ю.Шевчуктың "Это все" йырын гитарала башҡарыуым иҫтә ҡалған. Ҡурайҙан башҡа икенсе музыка ҡоралдарында уйнарға өйрәнеүемдең сере, егет кешегә етмеш төрлө һөнәр ҙә әҙ, тип иҫәпләүҙән килә.\nТормошомда шулай йыр-моң, сәхнә, ижади еңеүҙәр күп булһа ла, Мәләүез ҡалаһының 9-сы гимназияһын тамамлағас, артабан белемде техник йүнәлештәге юғары уҡыу йортонда алырға ниәтләндем. Артист халҡының күсмә тормошон күрә йөрөгәс, сәнғәтте хобби итеп кенә ҡалдырырмын, тип уйланым. Концерт, репетиция, конкурстар арҡаһында дәрескә килмәгән саҡтарҙа математика уҡытыусымдың "Ҡурай өрөп кенә йөрөһәң, кеҫәңдә лә ел уйнап торасаҡ инде" тигән иҫкәртеүе лә йоғонто яһағандыр был ҡарарыма. Әммә ата-әсәйемә минең сәнғәт юлынан тайпылыуым оҡшаманы. Бер көндө төрлө маҡтау ҡағыҙҙары, рәхмәт хаттары, ҡиммәтле һәм иҫтәлекле бүләктәр - бөтәһе лә алдыма теҙеп һалынды. Әсәйем: "Ҡурайың арҡаһында бөтә Рәсәйҙе урап сыға яҙҙың, күпме бүләктәргә лайыҡ булдың, хәҙер килеп ошо юлды ташлайһыңмы?"- тип, ауыр һайлау алдына ҡуйҙы. Шулай ҙа мин алдыма алғанды ҡуймай торған кеше булараҡ, үҙем уҡырға теләгән Өфө авиация техник университетының ситтән тороп уҡыу бүлегенә һәм бер юлы ата-әсәйемдең һүҙен йыҡмаҫ өсөн Салауат ҡалаһындағы сәнғәт училищеһына уҡырға индем. Беренсе сессияны тамамлағас, күңелемә яҡыныраҡ тойолған Салауат сәнғәт училищеһында уҡырға ҡалдым. Инженер булып сыҡһам да был тормошта үҙ урынымды табыр инем, әммә эшем ҡәнәғәтләнеү тойғоһо килтерер инеме-юҡмы, билдәһеҙ. Ә бөгөн мин яратҡан, күңелемә ятҡан, теләп башҡарған эш менән мәшғүлмен.\nБашҡортса этно-рок төркөм төҙөргә...\nЗаманға ярашлы, йәмғиәт, йәштәрҙең идеалдары, ихтыяждары ла үҙгәрә. Мин үҫмер саҡта ижадтары менән һоҡландырған, йәштәрҙең кумирҙары һаналған йырсыларҙың күбеһе бөгөн сәхнәнән ситләште, улар урынына икенселәр килде. Хәҙер йәштәр бейеү, күңел асыу өсөн мәғәнәһеҙ булһа ла дәртле сит ил йырҙары менән мауыға. Донъя классиктарының мәшһүр композициялары, тарихи, тәрән мәғәнәле башҡорт халыҡ йырҙары улар өсөн модала түгел. Оҙон көйҙәрҙе, ҡурай моңон да бик тыңлай һалып бармайҙар. Ахыр сиктә, күп ҡурайсылар үҙ репертуарына сит ил көйҙәрен дә индереүҙе ғәҙәт итеп алды. Бындай сығыштар күңелемә ятып бөтмәй. Шуға ла замандаштарыма үҙем тойған, үҙем ишеткән, яратып тыңлаған ҡурай тауышын, унан урғылған көс, дәртте еткереү ысулдары тураһында уйлана йөрөнөм. Шулай бер ваҡыт осраҡлы рәүештә генә училище коридорында гитара уйнап ултырыусы Илдар Нагаевты тап иттем. Уға ҡушылып, ҡурайҙа уйнап ебәрҙем. Беҙҙең дуэттан этно-лаунжға тартым үҙенсәлекле генә бер көй килеп сыҡты. Һуңыраҡ уны Илдарҙың өй студияһында яҙҙыртып та ҡараныҡ. Төркөм төҙөү, костюмдар тектереү, гастролдәргә йөрөү идеяһы барлыҡҡа килде, әммә бойомға ашманы. Быға тәү сиратта йәштәштәрем араһында башҡорт халыҡ музыкаһын тыңлаған, уға нигеҙләнеп ижад итергә теләгәндәр һирәк булыуы сәбәпсе, тип уйлайым. Өҫтәүенә, матди яҡтан мөмкинлектәр ҙә сикле ине.\nУчилищены тамамлап, бер аҙ Стәрлетамаҡ дәүләт филармонияһында һәм Мәләүез ҡала мәҙәниәт һарайында эшләп алғандан һуң, З. Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт академияһына уҡырға индем. Шунан М.Кәрим исемендәге Милли йәштәр театрында эшләүсе дуҫым Зөлфәр Әхмәтов менән быға тиклем тупланған репертуарҙы яңыртып, вокаль-инструменталь ансамбль төҙөргә ҡыҙығып киттек. Төрлө сит ил йырсыларын, этник музыканттарҙы, Алтай, Тыва халҡының өзләү ҡушылған үҙенсәлекле йырҙарын тыңлап ҡараныҡ. Шулай яйлап, уйлап, ете ҡат үлсәп йыйына торғас, ҡурайға ҡушылып өзләү беҙҙең төркөмдөң төп "фишкаһы" булырға тейеш, тигән һығымта яһап, этно-рок төркөмө булдырырға ҡарар иттек. Төркөмдөң атамаһын уйларға ваҡыт еткәс, Зөлфәр уға "Арғымаҡ" тип исем ҡушайыҡ, тигән тәҡдим яһаны. Был идея яҙыусы Мәрйәм Бураҡаеваның ошо уҡ атамалы китабын уҡығас килгән икән. "Арғымаҡ" - ул аң, рух, ғәм, ырыҫ, моң, аҡыл, ҡоттоң һынланышы, башҡорттоң бөтә асылын, уның йәшәйешенең төп ҡиммәттәрен үҙ эсенә алып тороусы төшөнсә. Йәштәргә, халыҡҡа үҙебеҙҙең ижад аша ошо ете ҡиммәтте еткереүҙе бурысыбыҙ, маҡсатыбыҙ иттек. Исем, йүнәлеш һайланғас, төркөмгә музыканттар йыя башланыҡ. Бөгөнгө состав формалашҡансы "Арғымаҡ" аша күп ижад кешеләре үтте. Йәштәргә килеп: "Төркөм ойошторабыҙ, уйнарға теләгең юҡмы?"- тип һораһаң, иң тәүҙә ниндәй төркөм тураһында һүҙ барыуын һорайҙар. Башҡортса этно-рок, тиһәң, эстәрен тотоп көләләр. Ә профессиональ музыканттарға мөрәжәғәт итһәң, улар башта "Һин алйотмы?" тигән ҡараш ташлай, һуңынан кеҫәңде ҡапшай... Беренсе сығыштарыбыҙҙы үҙешмәкәр төркөм булараҡ башлағанда уйын ҡоралдары етешмәй, профессиональ кимәлебеҙ аҡһай, репетициялар ойоштороу өсөн база юҡ ине. Шулай ҙа унда-бында йүгергеләп йөрөп, сығыш яһарға рөхсәт, уйнарға инструменттар, студиялар һорай-һорай, төркөм дә тупланды, халыҡ араһында билдәлелек тә яулай башланыҡ, шөкөр. Билдәлелек, тигәндән, нишләптер башҡорт йәштәре ситтән ингәнде тиҙерәк үҙ итә. Сит ил музыкаһын күберәк тыңлай, сит ил йырсыларын нығыраҡ ярата, сит илдең бөтә нәмәһе лә сифатлыраҡ, тип һанай. Шуға күрә, үҙебеҙгә баштан уҡ сит илдә танылыу яулап, бындағы тамашасыға сит ил аша килергә тейешбеҙ, тигән маҡсат ҡуйҙыҡ. Ҡайҙа, ниндәй фестиваль, этник музыка концерттары булаһын ишетеп ҡалабыҙ - барыһына ла өлгөрөргә тырыштыҡ. Лондон, Париж, Ашхабад, Истанбул, Астана, Анкара - бөтә тарафтарҙы урап сыҡтыҡ.\nНиәтең дөрөҫ булһа...\nҠайҙа ғына йөрөһәк тә, сығыштарыбыҙҙы һоҡланып ҡарайҙар. Сөнки беҙҙең йырлау стиле береһенә лә оҡшамаған, ә ҡурай бүтән бер халыҡта ла юҡ. Шуға күрә, концерттарҙан һуң башҡа милләт кешеләре лә килеп, ҡурайҙы тотоп ҡарай, беҙҙе ауыҙҙырын асып тыңлай. Әйтергә кәрәк, ҡайһы саҡ башҡорттарҙың да иҫен китәреп ҡуябыҙ. Билдәле башҡорт халыҡ көйөнә башҡа милләт йырҙарына хас ритмдар ҡушып уйнағанды ишетеп, бүтән уйын ҡоралдары араһында ҡурай ни тиклем уңышлы яңғырауына төшөнөп, башҡорт йәштәре лә беҙҙең ижадты үҙһенә. Ижадыбыҙ аша улар башҡорт халыҡ йырҙары, ҡобайырҙар, мөнәжәттәр менән таныша. Ҡурай моңо яңғыраған концертта йыйылған халыҡ алдында йәштәрҙе рух юғарылығына, күңел сафлығына, тура юлда булырға саҡырып һүҙ тотоу ҙа кәрәкмәй. Сөнки ҡурай менән бер бөтөн булып, дөрөҫ уйналған көй һәр кемдең йөрәгенә туранан-тура үтеп инерлек, уның иң яҡшы сифаттарын тергеҙерлек, рухын үҫтерерлек, мәғәнәүи көс өҫтәрлек, халыҡты уятырлыҡ ҡөҙрәткә эйә. Хатта Ҡытай руханийы ҡурай моңон тәүге тапҡыр ишеткәс: "Беҙҙең медитацияға китеү өсөн кәрәк бөтә өндәр һеҙҙең уйын ҡоралығыҙҙа бар. Ниндәй ауырыуҙы һауыҡтырыу өсөн ҡайһы көйҙө унарға кәрәк булыуын да әйтә алам", - тип белдергән. Был бит башҡа һыйырлыҡ түгел! Беҙҙең бөтөн милләтте һауыҡтырырҙай, бөтә замана сирҙәренән арындырырҙай уйын ҡоралыбыҙ бар икән дә баһа! Шулай була тороп, йәштәр ниндәйҙер мәғәнәһеҙ һүҙҙәр теҙмәһенән торған, тупаҫ яңғыраған музыкаға өҫтөнлөк бирә. Шуға күрә, "Арғымаҡ" этно-рок төркөмөнөң маҡсаты - йәш быуынды сит ил музыкаһынан тулыһынса арындырыу, уларҙы "һауыҡтырыу". Ижадыбыҙ ата-бабаларыбыҙ мираҫ итеп ҡалдырған йырҙарҙы, традицион фольклорҙы һаҡлап ҡалыу, уның дәрәжәһен күтәреүгә булышлыҡ итергә тейеш. Беҙ уйнаған илаһи ҡурай моңо бала күңеленә үтеп инһен, ул башҡорт телен, фольклорын, динен йөрәгенә һеңдереп үҫһен - әлеге көндә фекерҙәштәрем, төркөмдәштәрем менән башҡарған барлыҡ эшебеҙ ошо изге ниәткә ҡоролған. Ә изге ниәт - һәр саҡ Юғарыла ҡабул була, ул саҡта һинең эшеңә береһе лә, бер нәмә лә ҡаршы тора алмай.\nМинең ниәтем дә, Аллаға шөкөр, ҡабул булды шикелле. Сөнки ижади пландарыбыҙҙы тормошҡа ашырыу өсөн Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитовтың 10 миллионлыҡ грантына лайыҡ булдыҡ. Әгәр ҙә мин үҙем өсөн машина, дача, аҡса көҫәп йөрөһәм, бындай оло мөмкинлек асылмаҫ ине. Күптәр кеүек 50-100 һумлыҡ билеттар һатып, сифаты шикле концерттар биреп йәшәр инек. Башҡарған эшем өсөн ҙур яуаплылыҡ тойғоһо, халҡым мәнфәғәттәрен ҡайғыртыуым, изге ниәтем үҙ баһаһын алды, тип иҫәпләйем. Яҡын киләсәктә грант аҡсаһына асыҡ майҙанда сығыш яһарға мөмкинлек бирә торған "машина-сәхнә" тип әйтәйемме, эшләтеп алырға ниәтләйбеҙ. Уның ярҙамында хатта урам уртаһында туҡтап, "һә!" тигәнсе машина-сәхнәне йәйеп ебәреп, халыҡ алдында сығыш яһарға буласаҡ. Был машина беҙҙе төрлө техник белгестәр яллап, икешәр көн аппаратура ҡуйып, музыка ҡоралдарын урынлаштырыуҙан арындырасаҡ. Сөнки концерт ҡуйыу өсөн кәрәкле һәр нәмә үҙ урынында беркетелгән буласаҡ, сәхнә лә төҙөп торорға кәрәк булмаясаҡ. Бынан бер йыл элек кенә бындай уңыш төшкә лә кермәй ине әле! Ниһәйәт, ең һыҙғанып эшләргә, яңынан-яңы йырҙар ижад итергә, идеяларыбыҙҙы тормошҡа ашырырға мөмкинлек тыуҙы.\nАллаһы Тәғәлә барыһын да күреп тора, һин ҡылған һәр изгелек бер яҡшылыҡ булып кире ҡайта. Шуға, йыш ҡына хәйриә концерттарында сығыш яһайбыҙ. Был икмәклек аҡса эшләй алмайбыҙ, тигәнде аңлатмай. Мәҫәлән, шул концертта сығыш яһап, килгән тамашасыға концерттан һуң ҡорбан ашы ашатһаң, уларға хаҡ һүҙҙе еткерһәң, ҡурай аша йөрәктәренә иман нуры, рух сәсергә тырышһаң, Хоҙай һиңә берәй "Башнефть", "Газпром" корпоративы, йәки сит илдәге түләүле концертта ҡатнашыу мөмкинлеген бирә. Сит илгә сығып, тағы ла аҡса эшләп киләһең дә, бында ҡайтып, "халҡым өсөн" тип янып-көйөп йөрөй башлайһың. Теүәл фәндәрҙә билдәле формулалар булған кеүек, беҙҙең уңыштың да бына ошондай ябай ғына формулаһы бар: фарыз ғәмәлдәрҙе үтәһәң, өлөшөңдө алаһың.\nБилдәле төркөмдәрҙең, Рәсәй эстрада йондоҙҙарының барыһының да продюсерҙары, менеджерҙары бар. Беҙ иһә, үҙебеҙ йырсы, ҡурайсы, барабансы, продюсер ҙа булып эшләйбеҙ. Сөнки әлегә башҡорттар араһында продюсер эшенең айышын аңлаусы эшмәкәрҙәр юҡ. "Продюсер үҙәге" тип аталған ойошмаларҙың эше йондоҙҙарға концерт ойошторорға ярҙам итеүгә генә ҡайтып ҡала. Ысынында, продюсер - ул әле билдәлелек яуламаған йәш талантты күреп ҡалып, уға аҡсалата ярҙам итеп, концерттарын үткәреп, йырҙарын яҙҙырып, хатта фотосессия ойошторорға ярҙам итергә тейеш кеше. Беҙ үҙ ижадыбыҙҙы үҙебеҙ этәрәбеҙ, ундай ярҙам итеүсе кешебеҙ юҡ. Шуға күрә, бөтә эштәр үҙебеҙҙең тырышлыҡҡа, ҡуйған маҡсаттарға табан тура юлдан барыуға ҡайтып ҡала. "Тормошта уңыш яулай алыу тик үҙеңдән һәм дөрөҫ ҡуйылған ниәтеңдән генә тора", тием икән, мин үҙебеҙҙең өлгөнән сығып әйтәм.\nНиәт - ул осор ҡош, тип күҙ алдына килтерәйек. Бер ҡанаты доға, икенсе ҡанаты - сәбәп. Доға ҡылып, Аллаһы Тәғәләнән һорап ҡына ултырһаң, ҡошоң бер ҡанатлы ғына буласаҡ. Уның юғарыла, иректә булыуын теләйһең икән, сәбәп тә ҡылырға бурыслыһың. Әңгәмә барышында Ринат Заһир улы: "Ике ҡанатлы ҡошом, ниһайәт, күккә күтәрелде",- тигәйне. Ниндәй генә ел-дауыл, ғәрәсәт ҡупҡанда ла һеҙҙең ниәт ҡанаттары ҡайырылмаһын, күктәрҙе иңләп, башҡорт халҡына ҡурай моңон еткерер көсө булһын!\nЯҙылған: 26.04.14 | Ҡаралған: 1711


Әсәйҙәренән өлгө алып\n8 Март 2019, 21:13\nҠандралағы төҙөк урамдарҙың береһендә үҙҙәренең иркен һәм яҡты йорттарында йәшәй Әлиә һәм Эльдар Закировтар. Заман һынауҙарына бирешмәйенсә, матур донъя көткән, ижадтан һәм үҙешмәкәр сәнғәттән һис тә айырылмаған, районда үткәрелгән бәйгелә ҡатнашып, призлы урын яулаған күп балалы был ғаилә менән яҡындан таныштыҡ. Ниндәйҙер рух күтәренкелеге һәм мәҙәнилек бөркөлөп торған өйҙә беҙҙең һүҙҙәр ҙә тиҙ беректе. Әлиә ханым әле бәләкәй ҡыҙҙары Әҙилә менән декрет ялында икән.\nУл арала яҡын кешеләрен ҡупшы итеп кейенгән, биҙәнгән-төҙәнгән өлкән балалары һырып алды. Баҡтиһәң, төштән һуң атайҙары менән бергә Собханғол ауылында үтәсәк хәрби йырҙар конкурсында ҡатнашырға әҙерләнеп тә ҡуйғандар.\n– Улыбыҙ Нурисламға – 10 йәш. 2-се мәктәптең IV синыфында һабаҡ ала. Музыкаға булған һәләте лә тиҙ асылды. Өсөнсө йыл инде сәнғәт мәктәбенең баян синыфында шөғөлләнә, – тине йылы ҡарашын улына төбәгән әсәй кеше. – Хәҙер ул конкурстарҙа ла ҡатнаша. Район бәйгеһендә 2-се дәрәжә лауреат исемен алды. Ике йыл рәттән Өфөлә йәш таланттар араһында үткәрелгән конкурста үҙ көсөн һынап ҡараны. Унда береһендә – дипломант, икенсеһендә лауреат булып танылды. Мәктәптә лә тик «дүртле» һәм «бишле»гә генә уҡый. Беҙҙең Нурислам спорт менән дә дуҫ, балалар-үҫмерҙәр спорт мәктәбендә саңғы буйынса уны тәжрибәле тренер Валерия Николаевна Ануфриева күнектерә.\n6 йәшлек ҡыҙыбыҙ Айһылыу ҙа үҙешмәкәр сәнғәттә беҙҙән ҡалышмаҫҡа тырыша. Ҙур теләк менән музыка мәктәбенә йөрөй, фортепьянола уйнай. Йырларға бик тә әүәҫ. Уның менән Өфөлә уҙғарылған «Талант ҡанаттарында» тигән халыҡ-ара фестивалдә ҡатнашып, лауреат исемен алып ҡайттыҡ. Ә «Йондоҙло ил» конкурсында ул яңғыҙ йырлауҙа I дәрәжә дипломға лайыҡ булды. Ҡыҫҡаһы, балаларҙың һәләттәре асыла бара. Быға нисек ҡыуанмайһың инде?! Музыка уҡытыусыһы булараҡ, шуны яҡшы беләм, зирәклектәрен үҫтереү өсөн балаларға ата-әсәләрҙең һәм педагогтарҙың иғтибары ғына кәрәк. Мин үҙем хәләл ефетем Эльдарға бик тә рәхмәтлемен. Бар йәһәттән дә ул – беҙҙең өсөн ныҡлы терәк. Балалар сәнғәт мәктәбендә шөғөлләнә икән, улар өсөн музыка ҡоралдарын да алырға кәрәк. Был инде ғаилә бюджетынан ярайһы ғына сығымдар түгеүҙе талап итә. Ана, Нурислам улыбыҙ уйнаған баянды беҙ Мәскәүҙән 40 мең һумға һатып алдыҡ. Ныҡ оҫтарып уйнарға теләге булһа, тағын да яҡшырағын, ҡиммәтлерәген алып бирербеҙ, тибеҙ. Уларҙы конкурстарға йөрөтөү ҙә хәҙер күберәк аталарының иңенә төшә. Беҙ быға бер ҙә ауырһынмайбыҙ, сөнки балаларыбыҙ өсөн йәшәйбеҙ, сәнғәт мәктәбендә алған белемдәре, йыр-музыкаға булған һөйөүҙәре алдағы тормоштарында уларҙың күңелдәренә тик яҡтылыҡ ҡына өҫтәп торасаҡ.\nӘ инде ижади ҡомарҙарын үҫтереүҙә балалар әсәләренән өлгө алалыр. Музыка мәктәбендә ул үҙ эшенә мөкиббән бирелгән юғары квалификациялы белгестәрҙән һанала. Байтаҡ йылдар инде Әлиә Фәрит ҡыҙы Ҡандралағы «Шатлыҡ» халыҡ фольклор ансамблен етәкләй. Сәнғәт мәктәбенең вокал бүлегендә тәрбиәләнгән йәш башҡарыусыларҙа ул милли рухты уятырға, күберәк башҡорт һәм татар йырҙарын өйрәтергә тырыша. Күптән түгел уҡыусыһы Марат Әхмәтйәнов Туймазыла үткәрелгән «Оҙон көй» бәйгеһендә III дәрәжә диплом һәм лауреат исемен алып, барыһын да һөйөндөргән.\n– Балалар үҫә төшкән һайын беҙҙең хәстәрлектәр ҙә арта, – ти бөгөн үҙен бәхетле итеп тойған хужа ҡатын. – Улыбыҙ Нурислам мәктәптә олимпиадаларҙа ҡатнаша башланы. Әле ул тағын саңғы ярыштарына әҙерләнә. Беҙҙең һәр ҡайһыбыҙҙа ҡышҡы спорт кәрәк-ярағы бар. Ваҡыт табып, Ҡандракүл буйындағы тау саңғыһы комплексына ла барғылайбыҙ. Өйҙә бер кем дә буш ултырмай. Дәрт итһәң, барыһына ла өлгөрәһең. Шуға ла беҙҙе ҡасабала үткәрелгән бер генә мәҙәни сараға ла саҡырмай ҡалғандары юҡ. Күңелле һәм матур тормошто беҙ үҙебеҙ шулай тыуҙырырға тейешбеҙ, тип уйлайым мин.


Йорттарыбыҙ йылы булһын » "Урал" гәзите\nЙорттарыбыҙ йылы булһын\nЙылылыҡ менән тәьмин итеү энергетиканың ижтимағи мѳһим секторының береһе булып тора. Ул, тәү сиратта, кешеләрҙең йәшәү һәм эш урынында уңайлы шарттар булдырыуҙы бурыс итеп алған.\nБѳгѳн Белорет ҡалаһын, Октябрьский биҫтәһен, Тирлән, Ломовка һәм Тимер юл ауылдарын йылылыҡ энергияһы һәм йылы һыу менән тәьмин иткән “Белорет йылылыҡ селтәре” яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтендә үҙ бурыстарын теүәл үтәү, ғәҙәттән тыш хәлдәрҙе булдырмау ѳсѳн тырышҡан 152 кеше эшләй. Компанияның эшмәкәрлеге йылылыҡ энергияһын һатыуҙы һәм бүлеүҙе, производство, транспортты йәлеп иткән. Уларҙа эксплуатациялауҙа 161,05 саҡрым йылылыҡ селтәре: 200 диаметрға тиклемге - 92,55, 200-ҙән 400 диаметрғаса - 59, 400-ҙән 600-гәсә - 9,5 саҡрым үткәргес торба, 151,75 саҡрым ер аҫты ҡатлауы бар.\n“Белорет йылылыҡ селтәре”ндә 12 ҡаҙанлыҡ булһа, шуларҙың 5-әүһе ҡалала, Тирләндә - 4, Ломовка, Тимер юлы ауылдарында һәм Октябрьский биҫтәһендә 1-әр модуль-блоктары урынлашҡан. 4 үҙәк йылытыу пункты, 7 насос станцияһы иҫәпләнә. Компания ҡаланың 450-нән ашыу объект инфраструктураһын йылылыҡ һәм йылы һыу менән тәьмин итә. Үҙәк йылытыу пунктына һәм насосҡа йылылыҡ энергияһын биреүсе булып “Белорет пружинаһы” акционерҙар йәмғиәте һәм “Мечел- Энерго” яуаплылығы сиклән- гән йәмғиәте тора.\n2017 йылда Ҙур, Киров, Октябрҙең 50 йыллығы, В. Косоротов, Ф. Алексеев һәм Пушкин урамдарындағы йорттарҙа квартал эсендәге йылылыҡ селтәрҙәре, Октябрҙең 50 йыллығы, Точисский урамы саттарындағы һәм бассейн бинаһы буйындағы магистраль селтәрҙәр, 1-се үҙәк йылытыу пунктындағы йылылыҡ камераларына капиталь ремонт үткәрелгән.\nАғымдағы йылда ҡаланың 16-сы мәктәбе районында квартал эсендәге йылылыҡ селтәрҙәре һәм үткәргес торбаға косметик ремонт, ҡаланың 17-се гимназияһы районында, Ленин, Крупская, Стахановсылар, Пушкин, Баҡса, Ф. Алексеев, Ҡыҙыл, Ленин урамдарында урынлашҡан йорттарҙа, 4-се ҡаҙанлыҡта квартал эсендәге йылылыҡ селтәрҙәренә ошондай уҡ капиталь ремонт эшләү планға алынған.\nЙылытыу миҙгеле тамамланыуға күп ҡалманы. “Белорет йылылыҡ селтәре”ндә был тәңгәлдә барыһы ла ҡәнәғәтләнерлек, ваҡ аварияларҙы иҫәпкә алмағанда, проблемалар күҙәтелмәй. Хеҙмәткәрҙәр эштәренә йомғаҡ яһап, киләһе йылытыу миҙгеленә әҙерлек эштәренә план тѳҙѳй, халыҡҡа сифатлы хеҙмәт итеү ѳсѳн тырыша.\nҺҮРӘТТӘ: “Белорет йылылыҡ селтәре” эшселәре Белорет тѳҙѳлѳш колледжы эргәһендәге авария эҙемтәләрен бөтөрөү мәлендә.


Нисә бала – шунса яҙмыш | Йәншишмә\n– Һәр бала өсөн уның ниндәй сәбәптәр менән бында килеп эләгеүе, бығаса ниндәй шарттарҙа йәшәүенә ҡарап, айырым реабилитация программаһы төҙөлә. Опека һәм попечителлек бүлектәре, полиция акттары буйынса берәҙәк, ҡараусыһыҙ балалар, поезд, юлдарҙа, вокзалдарҙа табылғандар, өйҙәренән ҡасыусылар килтерелә. Шулай уҡ ауыр тормош шарттарына дусар булған атай-әсәйҙәр үҙҙәре лә ғариза яҙып, ваҡытлыса ҡалдырған осраҡтар бар, – ти директор Миләүшә Гайдар ҡыҙы Мырҙағәлина.\nБалалар Әсә көнөнә эшләгән открыткалар менән.\nӘйткәндәй, приютта Новосибирскиҙан да 14 йәшлек бер ҡыҙ бар. Әсәһе менән уртаҡ тел таба алмай, мәктәптә лә уҡымай, сентябрь башында уҡ өйөнән сығып киткән. Автостоп менән. Октябрь аҙағында приютҡа килтергәндәр. Әле уҡып йөрөй. «Бында ҡалһам буламы?» – тип һорай икән. Ләкин уны тыуған ҡалаһына ҡайтарасаҡтар. Был турала һөйләшеп килешелгән инде.\nАлёша тәрбиәсе Лилиә Әйүпова менән.\n« Беҙ ҙә ситтә ҡалмайбыҙ\nМөмкинлектәр сикле түгел! »


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ДИҢГЕҘ ТОҘО ФАЙҘАЛЫМЫ? - 2021 - Мәҡәләләр\nДИҢГЕҘ ТОҘО ФАЙҘАЛЫМЫ?\nКөндәлек ашарға әҙерләүҙә тоҙ төп урынды алып тора. Тоҙһоҙ аҙыҡ тамаҡҡа ла үтмәй, тәмһеҙ һәм сөсө лә. Тоҙ, фәнни телдә әйтһәк, "хлорлы натрий" (хлористый натрий) - тәбиғәттең кешелеккә һәм бөтә тереклеккә бирелгән ҡиммәтле бүләге.\nТоҙ составына ингән натрий иондары мускул сүстәре эшмәкәрлегендә ҡатнаша, нервы импульстарының тапшырылыуына булышлыҡ итә. Ә мускул сүстәренең тотҡарлыҡһыҙ эшмәкәрлеге организмдың иң мөһим функцияларының береһе, сөнки ул һаҡланыу, тын алыу, ашау, енси, бүлеп сығарыу һәм башҡа физиологик процестар менән бәйле. Шуға күрә кеше организмында әлеге натрий иондарының етерлек кимәлдә булмауы тиҙ арыусанлыҡҡа, дөйөм көсһөҙлөккә, нервы-мускул эшмәкәрлегенең боҙолоуына килтерергә мөмкин.\nТоҙҙағы хлор ионы иһә ашҡаҙан һутының мөһим компоненты булған тоҙло кислотаны етештереүсе төп материал. Белгестәр әйтеүенсә, тәбиғәттә һәр тере йәнгә тоҙ мөһим, сөнки ул организмдағы кислоталы-һелтеле балансты нормала тотоп тора, матдәләр алышыныуына булышлыҡ итә һәм эске органдарҙың яҡшы эшләүен тәьмин итеүсе натрий сығанағы булып тора.\nБөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы белдереүенсә, оло кешегә бер тәүлеккә 5 грамм тоҙ ҡулланыу норма һанала. Ләкин хлорлы натрийҙың күпселек аҙыҡ-түлектә булыуын иҫтән сығарырға ярамай. Тоҙ, мәҫәлән, ярымфабрикаттар, соус, консерва, йәшелсә, кәнфит, газлы һыу, печенье, шоколад, сыр, колбаса, икмәк һәм башҡа аҙыҡтар составында бар. Шуға күрә тоҙҙо ҡулланыуҙа ла сама белергә кәрәк, сөнки ул ҡан баҫымының күтәрелеүенә, тәндә һыуҙың тотҡарланыуына һәм башҡа сирҙәрҙең барлыҡҡа килеүенә булышлыҡ итә.\nБөгөнгө көндә әлеге тәмләткестең әллә нисә төрө бар: йодлы (йодированный), экстра, ташлы, ҡара һәм диңгеҙ тоҙо. Һуңғыһын айырыуса файҙалы, тип баралар. Ләкин был ысынлап та шулаймы? Яуапты билдәле геолог Исхаҡ Фәрхетдинов бирә. - Эйе, диңгеҙ тоҙоноң составында, ташлы тоҙға ҡарағанда, микроэлементтар күп. Мәҫәлән, йод, магний, кальций, фосфор һәм башҡалар. Ләкин һуңғы тикшеренеүҙәр күрһәтеүенсә, бөгөнгө көндә билдәле брендтар аҫтында магазин кәштәләренә сығарылған диңгеҙ тоҙҙарында микропластиктың күләме ҙур. Бер килограмм тоҙҙа ул уртаса 675 өлөшсә. Айырыуса был күрһәткес Азия илдәрендә етештерелгән тоҙҙарҙа күп (Kim, 2018). Картала төрлө илдәрҙә етештерелгән тоҙҙарҙа микропластик концентрацияһының күпме икәнен күрергә була.\nӘ диңгеҙ тоҙона микропластик нисек барып эләгә һуң? Был кеше эшмәкәрлегенең тәбиғәт өсөн зыянлы һәм ауыр эҙемтәләре. Пластиктың диңгеҙгә, унан инде беҙҙең өҫтәлгә килеп эләгеү циклы ябай - беҙ ҡулланылған тоҡсай, пакет һәм башҡа целлофан әйберҙәрҙе ҡайҙа етте, шунда ташлайбыҙ, улар бәләкәй генә өлөшсәләргә бүленеп, йылғаларға эләгә һәм уның һыуҙары менән бергә диңгеҙгә барып етә. Ә диңгеҙ тоҙон нәҡ ошо һыуҙы парға әйләндереү (выпаривание морской воды) юлы менән етештерәләр. Ә бөтә ер шарында бер көндә генә күпме пакеттың сүплеккә эләгеүен барлағанда ла, бының ниндәй эҙемтәләргә килтереүен күҙ алдына баҫтырыуы ла ҡурҡыныс.\nДиңгеҙ тоҙон ҡулланыу хәүефле булғас, ниндәй тоҙ ашарға һуң? Иң таҙа һәм зарарһыҙ тоҙ - ташлы (каменная) тоҙ. Ул боронғо диңгеҙҙәрҙә барлыҡҡа килгән. Мәҫәлән, 250 миллион йыл элек әлеге беҙ йәшәгән биләмәлә йәйрәп ятҡан Урал диңгеҙендә. Ул ваҡытта кеше тәбиғәтте бысратмаған әле, шуға күрә бөгөнгө көндә шахталарҙан сығарылған, һоро төҫтәге тәбиғи тоҙ ашау өсөн зарарһыҙыраҡ.\nМикропластик айырыуса ирҙәрҙә түлһеҙлектең сәбәпсеһе булырға, шулай уҡ яман шеш барлыҡҡа килтерергә лә мөмкин, шул иҫәптән балаларҙа ла. Шуға күрә, пластик ҡулланыуҙы кәметеү яйын ҡарағыҙ. Һәм аш-һыу әҙерләүҙә үҙебеҙҙең Урал тоҙон, Пермь крайында йәки Ырымбур өлкәһендә сығарылғанын, ҡулланығыҙ. Осһоҙ ҙа, зарарһыҙ ҙа.\nЯҙылған: 03.12.21 | Ҡаралған: 61


”Гәзит - берҙәм хеҙмәт емеше”, - ти уҙаман\n14 Ғинуар , 10:03\nРайон хәбәрҙәре, унда булған ваҡиғаларҙы, уның кешеләре тураһында ҡайҙа тәфсирләп яҙалар? Әлбиттә, район гәзитендә. Ҡайһы берәүҙәр: “Бөгөн интернет заманы”, - тиер. Ләкин яңы буяу еҫе аңҡып торған гәзитте ҡулыңа алып уҡыуға етмәй инде. Ә бит гәзиттә бик күп мәғлүмәттәр туплана. Бөгөн районда иҡтисади, социаль һәм рухи яҡтан күтәрелеш күҙәтелә. Үткән йылда ҡоролоҡ шарттарҙа район эшсәндәре ҙур күләмдә ашлыҡ йыйып алыуға ирештеләр. Был бит ауылдарҙың ныҡлы булыуы, кадрҙарҙың егәрлелеге, етәкселәрҙең көслө булыуы тураһында һөйләй. Һуңғы йылдарҙа бер-бер артлы етештереү-сәнәғәт предприятиелары барлыҡҡа килә. Районда тиҫтәләрсә социаль объект яңыртылды, төҙөлдө. Беҙ, редакция хеҙмәткәрҙәре, ундай ваҡиғалар тураһында ғорурланып һөйләйбеҙ.\n90 йылдан артыҡ тарихы булған баҫмала районда булған ваҡиғалар халыҡҡа ваҡытында еткерелә. Бының өсөн гәзит редакцияһында эшләүселәр бик күп көс һала. Уларҙың береһе Зөләйха Узакова байтаҡ йылдар верстка бүлегендә хеҙмәт итте. Бындағы эште ул биш бармағы кеүек белә.\nТыумышы менән ул Үзбәкстандың Бохара ҡалаһынан. 1960 йылда әсәһенең тыуған яғына – Башҡортостанға ҡайтырға ҡарар итәләр һәм Ҡырмыҫҡалыла төпләнәләр. Бала саҡтан йыр-моңға әүәҫ, районда үткәрелгән төрлө сараларҙа әүҙем ҡатнашҡан Зөләйханы райондың мәҙәниәт бүлегенә эшкә саҡыралар. Ҡырмыҫҡалыла ғына түгел, республика ауыл һәм ҡалаларында, хатта Ырымбур өлкәһенә лә барып концерт номерҙары менән сығыш яһайҙар, театрҙар ҡуйып йөрөйҙәр. Күп тапҡыр лауреат исеменә лайыҡ булалар. Байтаҡ йылдар мәҙәниәт бүлеге директоры кеүек яуаплы вазифа башҡарырға ла тура килә уға. Шулай итеп, 23 йыл ғүмерен мәҙәниәт өлкәһенә бағышлай.\nБергә театрҙар ҡуйып йөрөгән район гәзите редакцияһы мөхәррире Миҙхәт Рәжәпов 1994 йылда уны урындағы радиоға тапшырыуҙар алып барырға диктор итеп эшкә саҡыра. Бер нисә йыл унда эшләгәс, төрлө сәбәптәр буйынса радио ябыла һәм Зөләйха Чулли ҡыҙы редакцияның башҡорт телендә нәшер ителеүсе бүлегенә эшкә күсә. Әхәт Юлмөхәмәтов, Зифа Йәрмөхәмәтова, Сайма Рәхимова менән бер бүлектә эшләйҙәр. Редакцияға компьютерҙар ҡайтарылғас, башҡорт телендә заманса техниканы үҙләштерергә тура килә. Тәүҙә башҡорт телендәге текстарҙы йыйһа, һуңынан татар бүлегенә верстка буйынса инженер итеп күсерәләр.\nҮткән быуат аҙағында район баҫмаһы гәзит уҡыусылар араһында хаҡлы рәүештә абруй менән файҙалана. Айырыуса ауыл ерендә йәшәүселәрҙең барыһы ла тиерлек район баҫмаһын алдыра. Һәр ауылда гәзиткә мәҡәләләр ебәреп тороусы ауыл хәбәрселәре барлыҡҡа килә. Улар үҙ коллективтарының уңыштары һәм етешһеҙлекләр тураһында ҙур теләк менән сығыш яһаны һәм гәзитте уҡымлы итеү өсөн үҙ фекерҙәрен белдерҙе. Ҡыҫҡаһы, уларҙың һәр береһе гәзитте эстәлекле итеү теләге менән янды. Тәнҡит мәҡәләләренә лә һәр саҡ урын бирелде, етешһеҙлектәр тикшерелде һәм тейешле саралар күрелде. Һәм, әйтергә кәрәк, проблемалар һәр сак тиерлек ыңғай хәл ителде. Шуның йоғонтоһо арҡаһында гәзиттең абруйы ла артты. Бигерәк тә ауыл хужалығы, етештереү тармағында эшләүселәр тураһындағы яҙмаларҙы халыҡ яратып ҡабул итте. Ауыл хәбәрселәренең әүҙемлеген һәм шул уҡ ваҡытта абруйын арттырыу маҡсатында йылына бер тапҡыр иң әүҙем хәбәрселәрҙе саҡырып, тантаналы шарттарҙа йыйылыштар үткәрелә һәм уларға бүләктәр тапшырыла.\n- Оҙаҡ йылдар бергә эшләгән хеҙмәттәштәрем – гәзит мөхәррире Миҙхәт Рәжәпов, дубляж бүлеге мөдире Эльза Саттарова, текстар йыйыу буйынса оператор Рәшиҙә Хәбибуллина, тәржемәсе Ләйлә Бакирова, корректорҙар Ғәлиә Сәлимова, Фариҡа Мөхәмәтғәлина һәм башҡалар менән ҡулға-ҡул тотоношоп тигәндәй эшләнек. Һуңынан бүлеккә Венера Ғафарова, Гөлназ Хисамова, Эльвира Ямалетдинова, Гөлсәсәк Йөҙлөкбаева килделәр. Уларҙың һәр береһе эштәренә бирелгән тәжрибәле хеҙмәткәрҙәр булдылар. Гәзит сығарыуҙан башҡа, китаптар, бланктар баҫа инек. Коллективыбыҙ бик татыу булды, шатлыҡтарын да, ҡайғыларын да бергә бүлештек. Замана нисек кенә ауыр булһа ла, эштә лә тырышып эшләнек, балаларыбыҙҙы ла уҡытырға тырыштыҡ, колхозға ла ярҙам итергә ваҡыт таба – баҫыуҙарҙа сөгөлдөр уташа инек. Һәм гәзиттең бер һаны ла сыҡмайынса ҡалманы. Күңелле итеп эшләнек тә, ял итә лә белдек.\nТәбиғәт ҡосағында Матбуғат көндәрен һәм башҡа байрамдарҙы күңелле итеп үткәрә инек. Элекке мөхәррир Миҙхәт Рәжәпов барыбыҙҙы йыйып еләк-емеш совхозына еләк, урманға бәшмәк йыйырға алып барған саҡтар ҙа яҡты хәтирәләр булып һаҡлана. 8 март, Яңы йыл байрамдарын бергәләшеп үткәрҙек.\nБергә эшләгән өлкән һәм йәш быуын хеҙмәттәштәремде йыш ҡына һағынып иҫкә алам. Уларҙың һәр береһе гәзит сығарыуҙа үҙҙәренең тос өлөшөн индерҙе һәм ҡайһы берәүҙәре бөгөн дә эшләүен дауам итә, - ти Зөләйха Чулли ҡыҙы, хәтирәләргә бирелеп. - Инде күптән хаҡлы ялда булһам да, гәзиттең һәр һанын көтөп алам. Ул киләһе көндө әллә нисә тапҡыр сығып, почта тартмаһын асып ҡарайым. Уға айырым ваҡыт бүлеп, хәрефен дә төшөрөп ҡалдырмайынса уҡып барам. Бөгөн район гәзите өсөн генә түгел, хатта өлкә һәм үҙәк баҫмалар өсөн ҡатмарлы осор, сөнки һәр өйҙә телевидение, интернет селтәре, компьютерҙар бар. Ләкин район баҫмалары “йәшәһен”, уны алдырһындар, уҡыһындар ине. Форсаттан файҙаланып, хеҙмәттәштәремде Рәсәй матбуғаты көнө менән ҡотлайым һәм һәр береһенә иҫәнлек-һаулыҡ, ижади уңыштар теләйем, - тип изге теләктәрен еткерҙе матбуғат ветераны.\nБөгөн Зөләйха Узакова хаҡлы ялда. Балаларының иғтибарын, ейәндәренең хөрмәтен тойоп ғүмер итә. Ҡыҙҙары Әлфиә кейәүе Ильяс менән Ҡырмыҫҡалы ауылында йәшәйҙәр. Ҙур итеп йорт һалып ингәндәр. Ейәне Руслан армия хеҙмәтендә булып, бөгөнгө көндә Көнсығыш иҡтисад-юридик акамедияһында уҡый. Икенсе ҡыҙы Зөлфиә - Һаҡлыҡ банкында, кейәүе Денис “Газпром”да эшләй. Ейәне Артемға 14 йәш – ул гимназияла 8-се класта уҡып йөрөй. Зөләйха Чулли ҡыҙы әлеге ваҡытта улы Марат менән бергә йәшәйҙәр. Ләкин ул бер минут та тик ултырырға яратмай: баҡсаһында күп төрлө гөл-сәскәләр үҫтерә, ейәндәрен ҡараша.


- Бында ниндәй сара бара? - тип ҡыҙыҡһынды шаҡтай оло бер кеше. Күренеп тора, ул Рәсәй гражданы түгел, русса бик үк белмәй - американ.\n- Бында Башҡоðтостан Республикаһы менән таныштырыу була, - тинеләр уға теркәүҙә.\n- Йес, Башҡортостан, Башкирия, Өфө.\n- Йес, йес, Башҡортостан, Өфө, "Салауат Юлаев"!\nМәскәү ҡунаҡханаһында, республикабыҙҙың презентацияһы үткән көндәрҙә ошондай диалог булды. Был әфәнде осраҡлы үтеп барған. Башҡорт хоккей клубының ҡаҙаныштары менән сит ил кешеләренең дә хәбәрҙар булыуы ҡыуаныслы. Әммә шуныһы үкенесле, илдең иң көслө төбәктәренең береһе - республика тураһында күптәр бер нәмә лә белмәй тиерлек. Башҡорт балы тураһында нимәлер ишеткәндәр, кемдер ҡымыҙ тәмләгән.\nӘммә бал да һәм ҡымыҙ ҙа республика иҡтисадының көсөн тәшкил итмәй. Улар халыҡ-ара контекста республика имиджының матур бер өлөшө генә. Иҡтисадтың реаль секторына индерелгән юғары технологиялы нефть эшкәртеү комплексы, бишенсе быуын авиация двигателдәре, йыһан технологиялары - бына былар менән алдырырға кәрәк. Республика менән таныштырыу нәҡ ошоға арналды.\nСара Мәскәүҙең иң яҡшы ҡунаҡханаларының береһендә ойошторолдо, ул бер үк ваҡытта баш ҡаланың эшлекле майҙансығы булып тора. Башҡортостан делегацияһын БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары, сәнәғәт, инвестиция һәм инновация сәйәсәте министры Юрий Пустовгаров етәкләне. Рәсми кешеләрҙән вице-премьер Салауат Ғүмәров, тышҡы иҡтисади бәйләнештәр, сауҙа һәм эшҡыуарлыҡ министры Борис Колбин, уның урынбаҫары Илдар Әхмәтшин, БР Сауҙа-сәнәғәт палатаһы рәйесе Сергей Ефремов булды. Бизнесты башлыса презентация материалдàры тәҡдим итте. "ОЙО Гео Импульс Интернэшнл" һәм "Русджам-Өфө" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттәре ҡатнашты.\nРәсәйҙәге Америка сауҙа палатаһы ағзалары маҡсатҡа ярашлы аудитория булды. Палата башлыса Америка һәм Европаның 800-ҙән ашыу компанияһын берләштерә. Уның маҡсаты - Рәсәйҙә сит ил бизнесы эшен уңайлы итеү, Америка компанияларының Рәсәй партнерҙары менән төрлө яҡлы хеҙмәттәшлеге өсөн шарттар булдырыу. Палата менән Эндри Сомерс етәкселек итә. Әммә ул үҙе презентацияла булманы. Республика менән танышыуҙа уның ³ëêœí вице-президенты Татьяна Рагузина ҡатнашты.\nПрезентация түбәндәге форматта үтте: Юрий Пустовгаровтың Татьяна Рагузина менән һөйләшеүҙәре, таныштырыу доклады, "Башҡортостан хеҙмәттәшлеккә саҡыра" фильмы, брифинг, милли тәм-том менән эшлекле аралашыу. Әйтергә кәрәк, башҡорт аштары күптәрҙең күңеленә хуш килде. Рецепт менән дә ҡыҙыҡһыныусылар булды.\nҒөмүмән, был көндө партнерҙар күп нәмәләр менән ҡыҙыҡһынды.\n- Ҡайһы бер компаниялар бында ниндәйҙер мауыҡтырғыс нәмә ишетеү теләге менән килгәйне, - тине журналистарға Татьяна Рагузина. - Уларға бөтәһе лә ҡыҙыҡ ине. Ҡайһы бер бизнесмен һүҙҙәренә ҡарағанда, уларҙың республикаға күҙҙәре àñûëàí.\nПрезентация башланғанға тиклем һөйләшеүҙәрҙә яҡшы сюрприздар булды.\n- Бизнес вәкилдәрен электр энергияһына тарифтар ҡыҙыҡһындыра, - ти Татьяна Рагузина. - Ғөмүмән, был йәһәттән ғәҙәти булмаған хәл килеп тыуа. Беренсенән, американдар баҙарға ирек ҡуйыуҙы тәбрикләмәй булдыра алмай, икенсенән, былай тиҙәр: "Реформаларҙы кисектереп тороғоҙ, улар беҙҙе юҡ итә!"\nБында һүҙ нимә тураһында, аңлатабыҙ. Энергетикала хаҡтар ебәрелә. Электр энергияһына хаҡтарҙың көтөлгән үҫеүе бизнес тотороҡлолоғона реаль ҡурҡыныс буласаҡ. Башҡортостанда был ирек ҡуйыу ул тиклем киҫкен булмаясаҡ. Сәбәп ябай: "Башкирэнерго" "ЕЭС" Рәсәй акционерҙар йәмғиәте составына инмәгән. Был планда структуралы үҙаллылыҡ беҙгә файҙаға булды.\n- Беҙ үҙебеҙҙең энергия системаһын, уның менән идара итеүҙе тулыһынса һаҡлап ҡалдыҡ, - тине Юрий Пустовгаров. - Ул донъя өлгөһө буйынса эшләнелде.\nВице-премьер белдереүенсә, тарифтарҙың күтәрелеүе сәнәғәт компанияларына ҡарамай. Тарифтарҙың үҫеүе элек сәнәғәт предприятиелары иҫәбенә субсидияланған, атап әйткәндә, бюджет ойошмаларына ҡағыла. Башҡортостан электр энергияһына иң түбән тарифтар буйынса Рәсәй төбәктәре араһында икенсе урында килә.\nБашҡортостан энергетикаһының инвестиция планында тағы ла бер бәхәсһеҙ конкурентлы өҫтөнлөгө - ирекле ҡеүәттәр. Бының менән иң ҙур проблемалар, әлбиттә, Мәскәүҙә һәм Мәскәү өлкәһендә килеп тыуа. Татьяна Рагузина һүҙҙәренә ҡарағанда, баш ҡалала һәм уның тирә-яҡ территорияһында энергия ҡеүәтенә тоташтырыу ғына йөҙҙәрсә мең долларға төшә. Башҡортостанда ирекле ҡеүәттәр бар. Өфөлә, әлбиттә, ҡатмарлыраҡ, әммә ҡайһы бер райондарҙа энергия селтәрҙәренә тоташтырыу бер ни тормай.\nЭнергетика темаһы республика презентацияһында ла дауам итте. Был иң киҫкен проблемаларҙың береһе булып һанала. Инвесторҙàрҙы хуплау тураһында ла күп һөйләнелде.\n- Төбәктә инвесторҙар менән эшләү буйынса аныҡ пландар һәм алымдар бар, - тип һөйләй аҙаҡ Татьяна Рагузина. - Хөкүмәт баҙарға килгән һәр бер сит ил компанияһы менән "берәмләп" эшләй ала. Был мөһим. Беҙ быны сәйәси ярҙам тип атайбыҙ. Бөтә Хөкүмәт компанияларға ярҙам итергә һәм уларҙың тормошон еңеләйтергә, йыш ҡына административ кәртәләрҙе бөтөрөргә йүнәлтелгән булһа - был инвесторҙар өсөн иң яҡшы бүләк. Һәм был төбәк өсөн ҙур плюс.\n"Берәмләп" эшләү льготаларҙа сағылыш таба, улар инвесторҙарға уның проектының Башҡортостан өсөн мөһимлегенә ҡарап бирелә. Хөкүмәт инвесторҙарға ҡарата, республика бюджетына иҫәпләнгән һалымдар буйынса ҡарарҙар ҡабул итә. Кредиттар буйынса процент ставкаһы өлөшө бюджет средстволары иҫәбенә субсидиялана ала. БР Хөкүмәте ҡарамағындағы Эксперт советы тарафынан төрлө дәүләт яҡлауы саралары билдәләнә һәм улар өҫтөнлөклө проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа файҙаланыла.\nПрезентацияла ҡатнашыусыларҙың береһе Сан-Францисконан махсус рәүештә Мәскәүгә был сараға килгән. Ул - "Руссарт" компанияһы президенты Дмитрий Грибановский. Ул Башҡортостан вице-премьерына тәҡдимдәр пакеты тапшырҙы. Грибановский журналистар менән әңгәмәһендә тәҡдимдәр асылын асманы, әммә Калифорния губернаторы Арнольд Шварценеггер тарафынан хупланыуын белдерҙе. Аҙаҡ билдәле булыуынса, Америка яғы Калифорнияла Башҡортостан презентацияһын үткәреү тәҡдиме индергән икән.


«Юлдаш»та «Тамыр» һөйләй » «Йәшлек» гәзите\nГазета "Йәшлек" » Мәҙәниәт һәм сәнғәт » «Юлдаш»та «Тамыр» һөйләй\n20.12.2017 «Юлдаш»та «Тамыр» һөйләй\n2000 йылда «Юлдаш» йыр-моң каналында «Тамыр» студияһына аҙнаһына бер тапҡыр тура эфирҙа эшләү мөмкинлеге бирелгәс, мөхәррир апай-ағайҙар тәүге тапҡыр балалар менән бергәләп тура эфирға сыға башланы. Был ул саҡта беҙҙең өсөн ҙур яңылыҡ булып торһа, хәҙер инде ғәҙәти күренешкә әйләнеп бара. Әлеге ваҡытта радиолағы ете тапшырыуҙың өсәүһе тура эфирҙа сыға.\nҺәр дүшәмбелә әҙерләнгән «Тау-тау хәбәр» тапшырыуына «Юлдаш»ты тыңлаусы ҡыҙҙар, малайҙар шылтыратып, үҙҙәренең яңылыҡтарын һөйләй, шатлыҡтары менән уртаҡлаша. Әлеге ваҡытта хәбәрҙәр тауын штаттан тыш хәбәрсебеҙ Айзилә Мөлөкова, мөхәррир Марсель Мөхәмәтйәнов, балалар Азалия Сәғитова менән Салауат Абдулвәлиев өйә.\nШишәмбелә эфирға сыҡҡан «Зирәк» радиоуйынын ҡыҙҙар-малайҙар бигерәк тә ярата, беҙҙең даими тыңлаусыларыбыҙ ҙа бар. Улар аҙна һайын ҡатнашып, үҙҙәренең зирәклеген күрһәтә, бүләктәр ота. Тапшыр\nӘ 2000 йылда эфирға сыға башлаған тапшырыу хәҙер «Күпер» тип атала һәм һәр шаршамбыла киске сәғәт 8-се 15 минутта башлана. Уны мөхәррирҙәр Резеда Миндиярова, Рәзилә Салауатова әҙерләп алып бара. Баш ҡалабыҙҙың төрлө мәктәптәрендә, юғары уҡыу йорттарында уҡыусы ҡыҙҙар-малайҙар, йәш хәбәрсе булараҡ, уларға ярҙам итә. Тапшырыуҙа төрлө темаға һөйләшеү уҙғарыла, «Өләсәйҙәр мәктәбе», «Ояһында ни булһа, осҡанында шул булыр», «Атайҙар тәрбиәһе», «Йондоҙло ғаилә» кеүек рубрикалар бар. Психологтар, табиптар, төрлө һөнәр кешеләре менән осрашыуҙар һәм, әлбиттә, тиҫтерҙәренә өлгө булырҙай ҡыҙҙар-малайҙар менән әңгәмәләр әҙерләнә.\nҺәр йомала киске сәғәт 8-се 15 минутта «Юлдаш» тулҡындарында «Тамыр» телеканалы әҙерләгән «Һөнәрсе менән Өйрәнсек» тапшырыуы эфирға сыға. Уның һөнәрҙәр тураһында икәнлеге исеменән үк күренеп тора. Студияла Һөнәрсе менән Өйрәнсек сәләмләй һәм төрлө һөнәр эйәләре менән таныштырып, үҙҙәренең ҡыҙыҡлы һорауҙарын бирә. Теге йәки был һөнәрҙең килеп сығыу тарихын, эштең ауыр һәм еңел яҡтарын, эйәһенә кәрәкле сифаттарҙы ла һанап сығалар. Баҡтиһәң, бөгөн үҫмергә донъялағы һөнәрҙәрҙе һанап сығырға ҡушһаң, ауырлыҡ менән 20 – 30 һөнәрҙе әйтә ала икән. Тикшереп ҡарағыҙ әле? Ә бит донъяла барлығы 400 мең самаһы һөнәр билдәле. Ана шул хеҙмәт эйәләре менән яҡынданыраҡ таныштырабыҙ, хатта ҡайһы бер һөнәрҙәргә тотош тапшырыуыбыҙҙы бағышлайбыҙ.\nДәрестән һуң бала нимә эшләй, ниндәй түңәрәктә шөғөлләнә, ҡайһы спорт секцияһына өҫтөнлөк бирә? Теге йәки был түңәрәккә йөрөү ни хаҡ, түңәрәк өсөн ҡағыҙ-елемде ата-әсә алырға тейешме, махсус спорт кейемен ҡайҙан табырға һәм башҡа күп һорауға яуап биреүсе тапшырыу «Кластан тыш» тип атала. Унда төрлө түңәрәктәр хаҡында бәйән ителә. Ә йәкшәмбе көндө иртәнге 9 сәғәт 35 минутта «Йырлы кәрәҙ» тигән күңелле һәм дәртле йырҙарҙан торған тапшырыу радио тыңлаусыларҙың кәйефен күтәрә, шулай уҡ кескәй балаларҙың кистәре «Иләү»һеҙ үтмәй.\nСатнатып башҡортса һөйләшкән, матур итеп үҙ телендә йырлаған ҡыҙҙар-малайҙарҙы ишетеп, үҫеп килеүсе тыңлаусыларыбыҙ ҙа үҙ теленә иғтибарлы, ихтирамлы була бара.\nБына шулай, үҙ эшен яратҡан, бер ниндәй көрсөк, матди етешһеҙлеккә лә ҡарамай, янып-көйөп эшләп йөрөүсе «Тамыр» мөхәррирҙәре, режиссерҙары «Юлдаш»тың йырлы тулҡындары аша ла Башҡортостаныбыҙҙың киләсәк быуыуынын тәрбиәләүгә үҙ өлөшөн индерә.


Республикаға тағы ла эҫе көндәр килде\nБөгөн һауа температураһы 27-29 градусҡа тиклем күтәреләсәк.Яуым-төшөм көтөлмәй. Ел дә талғын ғына иҫәсәк. Ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығы был көндәрҙә янғын сығыу ихтималлығы юғары булыу тураһында иҫкәртә. Айырыуса, Хәйбулла районында. Тәбиғәткә ял итергә сығыусыларға янғын хәүефһеҙлеге ҡағиҙәләрен...\nРеспублика кардиология үҙәгендә “Башҡортостан сабыйҙарына-сәләмәт йөрәктәр” проекты сиктәрендә Өфө табиптары менән берлектә Мәскәү һәм Томск ҡалаһы кардиохирургтары биш йәшлек балаға ҡатмарлы операция эшләне. Тыумыштан йөрәк кәмселеге менән ауырыған сабыйға яңы махсус протез-кондуит ҡуйылды. ...\nХәйбулла районында урман янғындары сығыу хәүефе юғары булып ҡала\nБашҡортостан биләмәһендә үткән тәүлектә 1 ярым гектар майҙанда өс урында урман янғын сыҡҡан. Йыл башынан республикала ошондай 118 янғын теркәлгән. Бөгөн республикала янғындарға бәйле хәл тотороҡло. Тик Хәйбулла районында ғына урман янғындары сығыу хәүефе юғары булып ҡала.\nМәскәү Американың яңы санкциялары Хельсинкилағы саммиттан һуң ике яҡлы мөнәсәбәттәрҙе үҫтереүгә ҡамасаулай тип белдерҙе. Сит ил эштәре министрлығы антисанкциялар әҙерләнеүе тураһында хәбәр итте. Ведомствоның рәсми вәкиле Мария Захарова Вашингтондың был аҙымын ике йөҙлөлөк тип баһаланы. Америка...\n“Рәсәй-Башҡортостан” каналының “цифралы десант”ы тәүгеләрҙән булып Дыуан районы үҙәге Мәсәғүткә төштө. Улар РТРС хеҙмәткәрҙәре менән бергә урындағы халыҡҡа заманса сифатлы телевидение - мультиплекстың үҙенсәлектәрен аңлатып, “цифраны тоҡандырырға” ярҙам итте. Тамашасылар бүләкһеҙ ҙә ҡалманы,...\nБашҡортостанда һалым түләүҙәре арта\nРеспублика ҡаҙнаһын тулыландырыуҙағы төп сығанаҡтар әле килемгә һалынған йыйымдар һәм мөлкәт өсөн түләүҙәргә тура килә. Быйыл, мәҫәлән, төбәк бюджетына бер юлы 16 миллиард 500 миллион һумлыҡ һалым индерелгән. Был “Башнефть” компанияһының һалымы. Ошо хаҡта бөгөн Хөкүмәт Премьер–министры...\nБөгөн Өфөлә уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһе үтә\nБөгөн Өфөлә уҡытыусыларҙың август кәңәшмәһе үтә. Быйыл ул заманса имен белем биреү мөхите булдырыуға арнала. Хәбәрсебеҙ Ғәзиз Лоҡманов беҙҙең студия менән тура бәйләнешкә сыға.\nДәүләт Думаһы Рәсәйҙә аҙыҡ-түлек магазиндарында асыҡ кәштәләрҙә спиртлы эсемлектәрҙе һатыуҙы тыйырға тәҡдим итә. Дәүләт Думаһының Һаулыҡ һаҡлау буйынса комитеты ошондай тәҡдим менән сыҡты. Хәмерҙе, тәмәке кеүек үк, һатып алыусылар күҙенән йәшерергә кәрәк, тип белдерә комитет рәйесе. Кибеттәрҙә...\nӨфөлә тарзанка менән ырғып 8 йәшлек малай умыртҡа һөйәген һындырған\nӨфөлә йыл һайын парктарҙағы аттракциондарҙа балалар йәрәхәтләнә һәм дауаханаға эләгә. Июль аҙаҡтарында баш ҡаланың уртаһында урынлашҡан ял итеү урындарының береһендә тарзанка менән һикереп 8 йәшлек малай умыртҡа һөйәген һындырған. Хәҙер балаға кәмендә бер йыл дауаланырға кәрәк. Был видеоны Тимурҙың...\nБөгөн Дыуан районы Мәсәғүт ауылында “Цифраны тоҡандыр” акцияһы үтә. Уны беҙҙең телерадиокомпания РТРС компанияһы менән берлектә үткәрә.


ХикәйәМиңә быйыл ҡала мәғарифы бүлеге исеменән һуңғы ҡыңғырау тантанаһы айҡанлы гимназия-интернат уҡыусыларын, уларҙың уҡытыусыларын һәм ата-әсәләрен тәбрикләргә насип булды. Матур байрам ойошторҙолар. Тәрән мәғәнә һалып. Сығарылыш уҡыусылары үҙҙәренең ҡырҡ йылдан һуң буласаҡ осрашыуҙарын сәхнәләштереп күрһәтте.--Бына минең интернатым--ғүмеремдең иң матур миҙгелен кисергән ғәзиз урындарҙың береһе. Беҙ ҡулай, бөхтә мәктәптә уҡырға, матур йыһазландырылған ятаҡта йәшәргә хыялланғайныҡ, афарин, төҙөп ултыртҡандар күҙҙең яуын алып торған яңы бинаны. Атаҡ-атаҡ, һин кем? Бер ҙә танымайым,--күренеште башлап ебәргән егет тирә-йүнгә һоҡланып бағып торҙо ла, ҡаршыһына килгән инсанға өндәште.--Танымайһыңмы ни? Мин--Харис! Йырларға яратҡан Харис.--Ә-ә-ә, дуҫ, һин икән, сырамытмай торамсы...\nМиңә быйыл ҡала мәғарифы бүлеге исеменән һуңғы ҡыңғырау тантанаһы айҡанлы гимназия-интернат уҡыусыларын, уларҙың уҡытыусыларын һәм ата-әсәләрен тәбрикләргә насип булды.\nМатур байрам ойошторҙолар. Тәрән мәғәнә һалып.\nСығарылыш уҡыусылары үҙҙәренең ҡырҡ йылдан һуң буласаҡ осрашыуҙарын сәхнәләштереп күрһәтте.\n--Бына минең интернатым--ғүмеремдең иң матур миҙгелен кисергән ғәзиз урындарҙың береһе. Беҙ ҡулай, бөхтә мәктәптә уҡырға, матур йыһазландырылған ятаҡта йәшәргә хыялланғайныҡ, афарин, төҙөп ултыртҡандар күҙҙең яуын алып торған яңы бинаны. Атаҡ-атаҡ, һин кем? Бер ҙә танымайым,--күренеште башлап ебәргән егет тирә-йүнгә һоҡланып бағып торҙо ла, ҡаршыһына килгән инсанға өндәште.\n--Танымайһыңмы ни? Мин--Харис! Йырларға яратҡан Харис.\n--Ә-ә-ә, дуҫ, һин икән, сырамытмай торамсы...\n--Мин әле лә йырсы, тик һөнәрем башҡа. Атаҡлы нефтсе, ҙур етәксемен. Ә йыр тормошомдо биҙәп, алға барырға, бейеклектәр яуларға көс бирә.\n--Маҡтаныштан киткәс, алдыңда элекке Яныбай--Янбай түгел, ә иптәш генерал баҫып тора,--яурындарынан күренмәгән сүпте ҡаҡҡандай ҡулдарын йөрөтөп ала Яныбай.-- Ҡарале, Ислам түгелме был яҡҡа ыңғайлаған әҙәм?\n--Үҙе, тап үҙе!--һабаҡташтар ҡосаҡлаша, ҡыуаныстарының сиге юҡ.\n--Һин кем, Ислам, был тормошта?\n--Профессор, медицина фәндәре докторы!..\nУйҙарҙағы хыялдарҙы,--музыка аппараты колонкаһынан йыр ағыла.\nБыл йырҙы ишеткән кеше бер нисек тә битараф хәләттә ҡала алмай--юҡ, битараф ҡалыу мөмкин түгел! Йөрәге семетеп ала уның, күңеле һулҡылдай башлай, бар булмышы иҫтәлектәргә сорнала--уның да тормошонда ошондай ҡабатланмаҫ гүзәл мәл булғайны ла баһа! Ҡайҙарҙа ҡалды ул?\nЙыр үҙе тос романға торошло. Һәр һүҙе, һәр интонацияһы--гүйә романдың тотошлай бер бүлеге:\nҠанат ҡағып осар ҡоштай,--тик туң йөрәктәр генә был әһәңле юлдарҙан хистәр даръяһына суммайҙыр.\nИң юғары күтәрелгән класташыбыҙ ауыл Советы башлығы. Унан ҡала--мәктәп директорына үрләне алмаштырғыһыҙ комсоргыбыҙ. Арабыҙҙа уҡығандар: инженерҙар, табиптар, уҡытыусылар, финансистар бар. Нишләптер, хужа булып ултырғандар ғына юҡ. Мин үҙем иһә мәғариф бүлеге инспекторынан ары күтәрелә алманым. Тәтемәне беҙгә түрәлек. Уҡығандар фәнгә лә ылыҡманы, китап та яҙманы. Әллә шулай төшөп ҡалған быуын булдыҡ инде?\n--Бигерәк дөрөҫ тәрбиәләнгәнбеҙ, намыҫсанбыҙ, ғорурбыҙ, шуға күтәрелмәнек. Тырышып эшләйем, тәртип боҙмайым. Сирек быуат тир түгеп, райондың маҡтау ҡағыҙына быйыл тәүгә саҡ лайыҡ булдым,--тип һөйләп ултырғайны инженер Хөсәйен һабаҡташ осрашыу мәжлесендә әллә зарланғандай, әллә ғорурланғандай.\n--Эйе, эйе, шулай,--һәр яҡтан уны ҡеүәтләгән ауаздар ишетелде.\nБер бөйөк әһел әйткән ти бит: «Аллаға шөкөр, власть тарафынан маҡталманым, түрәләр ҡулынан наградалар алманым. Намыҫым таҙа»,--тип. Тик, беҙҙең был тиклем лайыҡлы ғүмер кисереүебеҙҙе кем иғтибарға алыр һәм баһалар икән?\nХәйер, кәрәкме ул баһа? Һәр кемдең--үҙ тормошо, ғәмәл дәфтәре. Ваҡыты еткәс, яуапты ла һәр кемгә үҙенә генә тоторға. Фанилыҡта алған маҡтау ҡағыҙҙарын унда ҡабул итмәйҙәр.\nБаштараҡ осрашыуға ла барыбыҙ йыйыла инек. Йылдар үтә торҙо, арабыҙ һирәгәйә барҙы. Егерме, егерме биш, утыҙ йылдан һуң балалыҡ иптәштәрен күрергә тип мәктәбебеҙгә класташтарымдың яртыһы, унан да аҙырағы килер булды. «Әйҙә, интеллигенттар йыйылышып маҡтанышһындар үҙҙәре, беҙгә--ябай работягаларға-- улар араһында урын юҡ»,--тип әйткән, имеш, бала саҡ дуҫтарыбыҙҙың береһе саҡырыуҙан баш тартып.\nЙөрәктәрҙә мәңге ҡалһын,--вальс әйләнгән сығарылыш уҡыусылар араһында бер пар башҡаларҙан ни яғы менәндер айырылып торған һымаҡ тойолғайны баштан уҡ. Ҡәҙимге егет менән ҡыҙ… Үҙем дә абайламай вальс бөткәнсе уларға бағып тик ултырғанмын икән.\nТағы ла шуныһы--түбәһендәге ыҡсым эшләпәне сараның башынан аҙағын хәтлем һалманы. Шуның менән дә айырылып торҙо бүтәндәрҙән.\nКөрәшсе рухы тәрбиәләмәгәндәр, гел баҫып килгәндәр беҙҙе, ахыры. Шуға ла алға ынтылмайбыҙ, күндәнбеҙ, башҡалар ихтыярына бирелеүсәнбеҙ. Һәм, әлбиттә, яулаған үрҙәребеҙ ҙә--түмәләс кенә… «Намыҫсанбыҙ, ғорурбыҙ»,--тип күкрәк һуғыу артыҡлыҡ, буғай.\nТағы ла шуны өҫтәргә кәрәктер: старттан уҡ бар көсөнә алға ташланғандар, ғәҙәттә, финиш һыҙығын беренсе булып үтә алмай. Тирә-яғығыҙға күҙ ташлағыҙ: түрә булып ултырыусылар, башҡа өлкәләрҙә ниҙер ҡаҙаныусылар--күберәк осраҡта элек «өслө»гә уҡыған, артыҡ күҙгә эләгеп бармаған мәктәп уҡыусылары.\nБыл яҙмыш, берүк, мин иғтибарға алған һәр йәһәттән булдыҡлы егеткә--яҙмамдың геройына яҙмаһын!\nҠыҙыҡай әйләнә лә, егеттең йөҙөнә баға: «Бына мин ниндәй, күр!»--ти уның серле ҡараштары. Егет, атҡа менгәндәй, тантана ҡыла, тыйнаҡ һәм ҡәнәғәт йылмая үҙ буйы бейеклегенән:\nӘ күҙҙәргә һағыш тулған,--егет менән ҡыҙ ҙа һағышлы инеләр. Әллә мөхәббәт утында яна инде был ике йәш йөрәк, тип уйлап ҡуйҙым үҙем дә абайламаҫтан.\nВальс тамамланды. Уҡыусылар үҙ урындарын алды. Мин егет менән ҡыҙға тағы иғтибар иттем. Улар яҡын уҡ торһалар ҙа, егет башҡаларҙың башы осо аша ситтән ниҙер байҡай. Ҡыҙҙы онотҡан кеүек. «Яңылыштым, ахыры. Улар араһында бер ни ҙә юҡ»,--тип һығымталаным да, уйҙарымдан шунда уҡ кире дүндем. Егет ҡыҙыҡайҙы етәкләп баҫып тора ла баһа--уҡыусыларҙың тығыҙ рәте араһынан уларҙың тотоношҡан ҡулдары бер мәлгә генә күҙемә ташланды.\nКешене өмөт йәшәтә. Һәр быуын: «Йәшәйеш хәҡиҡәте беҙҙең өсөн сер түгел»,--тип үҙаллы тормош юлын башлай. Әле күҙ алдымда мәж килгән егет һәм ҡыҙҙарҙың йөҙөндә лә ул яҙылған. Ошо өҫтөнлөктәрен белгәнгә күрә, һауалы һәм тәккәбер ҙә кеүектәр үҙҙәре.\nЮҡ, әлбиттә. Хәҡиҡәт беҙҙең барыбыҙға ла мәғлүм. Ул--лайыҡлы ғүмер кисереү! Уҡыу, эшләү, ғаилә ҡороу, балалар үҫтереү, ижад итеү, иманлы булыу. Башҡаһы бирелмәгән. Бәлки, беҙгә мәғлүм булмаған кешенең оло тәғәйенелеше--миссияһы барҙыр. Булған хәлдә, ул әлегә әҙәми затҡа еткерелмәгән. Иртәрәктер, күрәһең.\nЭштең--күңелеңә ятышлыһын, иштең бер бөтөн булып йәшәрлеген насип итһә, балаларыңа тәүфиҡ бирһә, уларға ҡарһүҙ һөйләргә үҙеңдә илһам тапһаң--һин бәхетле!\nТик кешегә бәхеттең ябайы, ынтылып алырлығы кәрәкмәй. Ул ошо ябайлыҡты бутай, ҡатмарлаштыра, табып алғыһыҙ итеп осон сырмай. Шунан бер мәл уҡмашҡан төйөндө сисә, йәғни томошон дөрөҫ юлға һала була маташҡылап ҡарай--булдыра алмай. Ул арала ғүмере үткән, йәшәйһе йәшәлгән инде.\n--Мин һеҙгә ышанам! Тормош ҡуйған һынауҙарға бирешмәй, тик алға барырһығыҙ, маҡсаттарығыҙға өлгәшерһегеҙ, бейек үрҙәргә артылырһығыҙ! Беләм: һеҙҙең менән беҙ киләсәктә ғорурланасаҡбыҙ әле. Ҡошсоҡтарым, мин һәр саҡ һеҙҙең менән. Ҡанат ҡуйған мәктәбегеҙҙе, уҡытыусыларығыҙҙы онотмағыҙ!--Синыф етәксеһе үҙенең ялҡынлы телмәре менән тағы бер тетрәндерҙе барыһын да.\nБарыр юлдар булмаҫ таҡыр,--уҡытыусы ла уҡыусылары менән тулҡынлана, шатлана, һағышлана. Ул да бит ҡасандыр, яҙмышын ялынан урап тотоп, уны үҙе теләгән яҡҡа ҡайырырға ашҡынып, мәктәп тупһаһынан үҙаллы тормош юлын башлағайны. Изге ынтылыштар, үкенеүҙәр, күңел төшөнкөлөгө, ҙур һәм бәләкәй еңеүҙәр һәм еңелеүҙәр кисереп, үткән йылдары менән бергә сыуып, ярайһы таушалған урта йәштәрҙәге ҡәҙимге ҡатын кеше ул хәҙер. үҙенең тормош тәжирбәһен уҡыусыларына еткерергә тырышты. Унан ҡалманы. Юҡ, нығынмаған күңелдәрҙе шиңдерергә, күктән ергә төшөрөргә тигән маҡсат ҡуйманы. Һәр быуындың үҙ юлы, үҙ маҡсаты, үҙ идеалдары бит. Педагог булараҡ, быны ғына аңлай.\n--Зың-зың-зың… --буйсан егет менән кескәй ҡыҙ, еҙ ҡыңғырауҙы ҡушарлап тотоп, тигеҙ сафтар алдынан урап үтте.\nБеренсе сентябрҙа байрам кәйефе башҡараҡ, уйҙар һәм кисерештәр ҙә икенсерәк.\nМай айындағы тантанала үҙем иғтибар иткән уҡыусыларҙың исемдәрен дә белешмәгәнмен икән. Уларҙы фотоһүрәттәрҙән генә сырамытып артабанғы яҙмыштары тураһында саҡ һораша алдым. Флорида Башҡорт дәүләт университетына уҡырға ингән. Ә Харис--егет үҙ исеме менән инсценировкала уйнаған булып сыҡты - армияға киткән.\n--Нисек армияға? - Минең ҡапыл ҡысҡырып ебәреүемдән хикәйәтем геройҙарының элекке синыф етәксеһе Рәмилә Хәйҙәр ҡыҙы тертләп китте.\n--Эйе, армияға китте. Шулай хәл итте Харис үҙе. Тәүҙә ил алдында бурысымды үтәйем, шунан уҡырға инәм, тине. Берҙәм имтихан сертификаты дүрт йыл үҙ көсөндә бит. Юғары балл йыйҙы, артабан уҡыу тураһында хафаланаһы юҡ уға. Теләгән вузға инеп китәсәк. Армияла хеҙмәтен дә иҫәпкә алһалар--хәҙер портфолио тигән нәмә лә бар бит, иш янына ҡуш, тигәндәй. Быларҙың барыһын да үҙегеҙ минән дә яҡшыраҡ беләһегеҙ. Харрис дөрөҫ эшләне. Егеттәрсә! Хуплайым уны. Малайҙарға өлгө итеп ҡуясаҡмын,--Рәмилә Хәйҙәр ҡыҙы элекке уҡыусыһы менән ғорурлана ла ине шикелле.\n--Барыбер тәүҙә уҡып алырға ине уға. үҫмер максимализмы, минеңсә был,--мин үҙ фекеремдән ҡайтманым.\nХәҙер армияға киткән, ә артабан, ғәҙеллек, намыҫсанлыҡ принциптарына барып, тәҡдим ителгән вазифанан баш тартыр--әле үҫеп етмәгән, унан лайыҡлыраҡтар бар, йәнәһе; кеҫәһенә үҙе инергә торған аҡсаны алмаҫ--ул кеше өлөшөнә төшмәй, бур ҙа түгел. Шулай бер, ун, егерме, утыҙ йыл үтер. Илле йәше лә тулып китер. Уға инде вазифа ла, йомошон йомошларға булышып ебәргәне өсөн аҡса ла тәҡдим итмәҫтәр, хужаның үҙ кешеһе булмағас, тейешлеһенән артыҡ премия ла яҙмаҫтар. Хәләл көсө менән һалып сыҡҡан ағас өйҙә йәшәр, арзанлы машинала йөрөр. «Беҙ шулайыраҡ шул. Шулай тәрбиә алғанбыҙ»,--тип һөйләп алыр иптәштәре алдында ун, егерме һәм утыҙ йыл үткәс тә, ҡулай мәлен тап килтереп.\nБашҡа берәү уҡыуы булмаһа ла, эш рәтен белеп етмәһә лә йылы урынға йәбешеп ята, кәрәк ерҙә түбәнселеккә бара, ялағайлыҡ сифаттары ла уға төҫ. Уңдан, һулдан, уйламаған ерҙән бирһенме--йомоп ҡуя. Ул ихтирамға лайыҡ, ике ҡатлы кирбес коттеджда йәшәй, текә сит ил машинаһында елдерә.\nСеү, иптәш автор, артыҡ шаштырма. Тормош тапалған берләм һуҡмаҡ түгел, ул-- һөрөлмәгән сиҙәм, төпһөҙ киң океан, сиге күренмәгән Арктика тундраһы. Ә кеше-- сәйәхәтсе, юл ярыусы! Харис башлап тәүге аҙымын ғына эшләгән әле. Сабыр булайыҡ! Өмөт итәйек!\nБыға тиклем ергә килеп киткән бихисап быуын кешеләре эшләй алмағанды йәштәр атҡарып сығыр--өмөт йәшәтә, алға әйҙәй беҙҙе. Ҡасан да кешелек үҙ бәхетен табыр, моғайын. Йәшәйештең оло мәғәнәһе лә, һис шикһеҙ, йәш быуын аша асылыр.


Рәсми сит тел һәм тәржемә кафедраһы | Башҡорт дәуләт университеты\nҺеҙ бында: БДУ » Баш Бит » Университет тураһында » Институттар һәм факультеттар » Хоҡуҡ институты » Кафедралар » Рәсми сит тел һәм тәржемә кафедраһы\nРәсми сит тел һәм тәржемә кафедраһы\nХәйруллин Владимир Ихсан улы\nХәҙерге ваҡытта профессиональ һәләт менән бергә бөтә яҡтан да белемле специалист сифаттары булған юғары квалификациялы юридик кадрҙар әҙерләү ҙур әһәмиәткә эйә. Шунлыҡтан юридик факультетта сит телдәрҙе уҡытыуҙы камиллаштырыу маҡсатында 1996 йылда эшлекле сит тел һәм тәржемә кафедраһы ойошторола.\nЭшлекле юридик һәм халыҡ-ара хоҡуҡи аралашыу ситуацияларында сит телде (инглиз, немец, француз) өйрәтеү кафедраның уҡытыу-методик концепцияһының нигеҙен тәшкил итә. Был бигерәк тә бындай аралашыу тәжрибәһен талап иткән хәҙерге заманда мөһим, сөнки халыҡ-ара хеҙмәттәшлек тәү сиратта сит телде белеүҙе күҙ уңында тота. Сит телде белеү дәүләт һәм йәмәғәтселек мәнфәғәттәрендә бигерәк тә кәрәк, ни өсөн тигәндә, халыҡ-ара документтарҙың, акттарҙың күпселеге рус теленә тәржемә ителмәгән. Шуға күрә кафедра беренсе семестрҙа уҡ сит тел дәрестәрен профессиональ йүнәлешле эшлекле юридик һәм халыҡ-ара хоҡуҡи белем биреү нигеҙендә алып барыу өсөн күп көс һала.\nКафедраның ғилми, уҡытыу-методик һәм уҡытыу-тәрбиә эшмәкәрлегенең мөһим өлөшө тип “Сит тел юридик аудиторияла” тип аталған вуз-ара ғилми-методик семинарҙың ултырыштарын әйтергә кәрәк. Был семинар йыл һайын даими үткәрелеп тора, уның материалдары докладтар йыйынтыҡтарында баҫыла бара.\nКафедраның уҡыу программаһына ярашлы, студенттар сығарылыш квалификацион эштәрен сит телдә башҡарырға һәм дәүләт аттестация комиссияһы алдында сит телдә яҡларға тейеш. Бынан тыш, сит тел буйынса дәүләт имтиханы ла тапшырыла.\nЮрист дипломы менән бер рәттән студенттар тәржемәсе квалификацияһын һәм сертификатын ала. Бындай белгестәргә мохтажлыҡ тағы ла ҙурыраҡ, сөнки ул сит илдәрҙең закондары һәм юридик документтары менән эшләү мөмкинлегенә эйә, кәрәк саҡта сит ил партнерҙары менән уларҙың телендә аралаша ала.