«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ТАМАШАСЫҢДЫ БУФЕТ ТУРАҺЫНДА ОНОТТОРОРЛОҠ ИТЕП УЙНА - 2015 - Мәҡәләләр\nТАМАШАСЫҢДЫ БУФЕТ ТУРАҺЫНДА ОНОТТОРОРЛОҠ ИТЕП УЙНА\nБилдәле актер, РСФСР-ҙың халыҡ артисы Валентин Гафт замандашы, СССР-ҙың халыҡ артисы Армен Джигарханянға арнап яҙған эпиграммаһында: "Ер йөҙөндә әрмәндәр Джигарханян төшкән фильмдарға ҡарағанда күпкә әҙерәк", - ти. Стәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театры артисы Рауил Ғәлин тураһында ла, шаяртып, шулай тип әйтергә мөмкиндер, моғайын. Сөнки ул уйнаған спектаклдәрҙе лә тиҙ генә ултырып һанап бөтөрлөк түгел: ҡырҡ йылдан ашыу театр артисы булып эшләү дәүерендә Рауил Әхтәрйән улы башҡорт милләтен характерлаған бөтөн образдарҙы ла һынландырып өлгөргән төҫлө. Күптән түгел 65 йәшлек юбилейын билдәләгән актер менән ярты сәғәт эсендә оҙон ижад юлы дауамында тыуған уй-фекерҙәрен барланыҡ.\nМин Инйәр буйы башҡорто, Архангел районы Ҡыҙылъяр ауылында тыуғанмын. Атайым сығышы буйынса Сысҡан ауылынан, ә әсәйем - Йомран ауылы ҡыҙы. Шуға күрә, ҡайһы саҡта үҙем тураһында "Мин берәй "Алйырҙан" ауылынан булырға тейешмендер", тип шаяртып та алам. Мәктәп йылдарында уҡ сәхнәгә ынтылышым бар ине, 1970 йылда әрме хеҙмәтен үтәп ҡайтыуыма, Өфө дәүләт сәнғәт институтын асып ҡуйғандар, имтихандарҙы уңышлы тапшырып, шунда уҡырға индем. Аллаға шөкөр, актер булып эшләргә лә, үҙем белгәндәрҙе йәштәргә өйрәтергә лә тура килде - ун йыл студенттарға актерлыҡ оҫталығы дәрестәре бирҙем. Уҡыуҙы тамамлағандан һуң, Салауат башҡорт дәүләт драма театрында 17 йыл эшләнем. Шунда эшләгәндә үк Башҡортостан ҡалалары араһында ҙурлығы буйынса икенсе урында торған Стәрлетамаҡта башҡорт театры булмауына көйөнөп, уйланып йөрөй торғас, коллегам, режиссер Гөлдәр Ильясова менән теләктәр берегеп, бөтөн донъябыҙҙы ташлап, Стәрлетамаҡта театр асып ебәрҙек. Әлбиттә, Стәрлетамаҡ театры унан күп йылдар элек булған, ләкин республиканың баш ҡалаһы статусы Өфөгә бирелгәс, театр ҙа шунда күсерелә. Театр - ул кеше кеүек тере организм. Кеше лә ҡайһы берҙә сөскөрөп, йүткереп, сырхаулап ала, кире терелеп китеп, эшләп китә лә, йоҡо баҫып, тағы ла һүлпәнләнә. Театрҙың да төрлө хәле була, әҙерәк түбәнәйгән ваҡыттары, шау-гөр килеп эшләгән осорон да күрҙек. Кемдәрҙер килә, кемдәрҙер китә - кеше ағзаларына операция яһауҙы нисек ауыр кисерһә, театр ҙа шундай уҡ ваҡиғалар менән йәшәй.\nСтәрлетамаҡ дәүләт башҡорт драма театрында йәш актерҙар күп эшләй, шуға күрә беҙ күңелле йәшәйбеҙ. Әйткәндәй, эшен "Күңелле йәшәйбеҙ" тигән көләмәстәр циклынан башлаған киностудиябыҙ хәҙер тулы метражлы фильмдар ҙа төшөрә. Иң башта "Сәк-сәк", һуңынан "Бәхет ҡошом" фильмы төшөрөлдө, быйыл "Сиреүсе" күп сериялы кино сығарҙыҡ. Фильмдың атамаһы булған сиреүсе һүҙе - һалдат, яҡлаусы, сиреүҙең бер яугиры тигәнде аңлата. Яңыраҡ ҡына "Башҡортостан" телестудияһында режиссер Таңсулпан Бураҡаеваның "Ике егет" тип аталған фильмында төп ролдәрҙең береһен башҡарырға тура килде, ул май айында прокатҡа сығырға тейеш. Тамашасылар, бәлки, сәхнә һәм кино актерҙары араһындағы айырманы артыҡ аңлап та бөтмәйҙер. Барыбер икеһе лә бер үк - бүтән кешеләрҙе, башҡа яҙмыштарҙы уйнай, тип уйлауы бар. Әммә был улай ябай ғына мәсьәлә түгел, драма һәм кино актеры араһында айырма бик ҙур, был хәҡиҡәткә тәүге тапҡыр киноға төшкәндә үк төшөнөргә тура килде. Өфө дәүләт сәнғәт институтында актер һөнәрен үҙләштереүселәрҙең дипломына "Драма театры һәм кино артисы" тип яҙып сығарһалар ҙа, уҡығанда драма артисын әҙерләүгә баҫым күберәк яһала. Беҙҙе сәхнәлә үҙеңде нисек тоторға, артҡы рәткә тиклем тауышыңды нисек еткерергә, һүҙҙәреңде, һәр бер өнөңдө ишеттереп һөйләшергә өйрәтәләр. Спектакль барышында һин зал тулы тамашасының мәнфәғәтен ҡайғыртып, хатта өҫтәл артында тыныс ҡына сәй эсеп ултырған осраҡта ла ҡысҡырып өндәшергә тейешһең. Ә киноға төшкәндә, киреһенсә, ҡәҙимгесә генә аралашырға һәм үҙеңдең уйҙарыңды, образыңды асып бирергә тырышаһың. Өҫтәүенә, камера алдында һөйләүе лә ҡайһы берәүҙәр өсөн ҡыйынлыҡ тыуҙыра, кеше баҙап ҡала. Сәхнәлә уйнағанда 300, 500, 1000 кешенең ауыҙын астырып, үҙеңә ҡаратып ултыртып ҡуйғанда ла, фильм төшөргәндә оператор һәм режиссерға ярап булмай, дубль артынан дубль эшләп, 15-20 тапҡыр яңынан төшөргә тура килә. Бәлки, "Башҡортостан" киностудияһы аяҡҡа баҫып, матурлап эшләп китһә, ысын кино артистары тәрбиәләүгә лә иғтибар артыр, сәнғәт училищеларында, академияла айырым дәрестәр үткәрелә башлар, тигән өмөт бар. Минән йыш ҡына башҡарған ролдәремдең ҡайһыһы үҙемә нығыраҡ оҡшауы, яратып уйнаған спектаклдәремде атауҙы һорайҙар. Актер өсөн әлбиттә, бөтөн ролдәр ҙә яҡын, ҡәҙерле ул. Шулай ҙа, әгәр күңелеңә ятҡан әҫәр, характеры менән оҡшаш образды башҡарһаң, режиссер менән эшләүе еңел булһа - был спектаклдә айырым бер кинәнеү тойғоһо кисереп уйнайһың. Ҡырҡ йылдан ашыу театрҙа эшләү дәүерендә миңә төрлө ролдәрҙе башҡарырға тура килде, күңелемә ятмағандары, этләнеп эшләгәндәре лә булды. Комедияла уйнауы еңел кеүек тойолһа ла, киреһенсә, шуҡ кешене трагик образға ҡарағанда һынландырыуы күпкә ауыр ҡайһы саҡта. Нисек кенә булмаһын, Флорид Бүләковтың "Мөхәббәт ҡарағы" спектаклендәге Хәйбүш ҡартты нисек яратмай уйнарға мөмкин! Ролгә ҡарата булған мөнәсәбәтең тамашасыға һиҙелә, әҙ генә ихласһыҙлыҡ күрһәтһәң, кеше лә илтифатһыҙ ғына ҡабул итә. Хәмит Ирғәлиндың "Инә бүре ҡарғышы" трагедияһында Әбделмәлик Солтанғолов ролен башҡарыуы еңел түгел, сөнки халыҡ ирке тип көрәшкән батыр образын һынландырыу өсөн күп эшләргә кәрәк. Беҙҙең хеҙмәткә баһаны тамашасы ҡуя, баһаларын ишетеп торам. Йыш ҡына агроном, ябай эшселәрҙе уйнауымды оҡшаталар, булмышыңа тап килгән образдар, тиҙәр. Бер ваҡыт "Кисер мине әсәй, ғәфү ит!" спектаклендә мин бер шабашникты уйнағайным, бер тамашасы: "Һин үҙең шулайтып йөрөнөңмө әллә?" - тине. Артист кеше бер һөнәрҙе үҙләштереп кенә туҡтап ҡала алмай, һәр һөнәрҙе саҡ ҡына булһа ла белергә тейеш. Шуға күрә, шағир булмаһам да, шиғыр яҙмай күңелем бушамай минең, тейем. Балалар өсөн "Буя уйлап, ҡуйма бутап", "Дүрткүҙ" тигән ике китабым донъя күрҙе, тәүгеһендә шиғырҙар бирелгән, шуның буйынса ниндәй һүрәт икәнен ҡарап буярға кәрәк. Кескәйҙәр өсөн рус телендә баҫылған бындай китапсыҡтар күп, уларҙың әкиәт батырҙарын һынландырғандары ла бихисап, ә үҙебеҙҙең башҡорт балаларына тәғәйенләнгән бындай сағыу китаптар юҡ кимәлендә. Ошоно иҫәптә тотоп, тырыштырғайным да, хәҙер ул китабым ҡулланыуҙа бармы-юҡмы, белмәйем. "Дүрткүҙ"ҙә балалар өсөн хикәйәләр, шиғырҙар, пьесалар тупланған.\nКешегә тыуғас та төрлө мөмкинлектәр бирелә, ул ниндәй һәләттәрен үҫтерергә, ҡайһы юлдан китергә теләй, үҙе һайлай. Шул ваҡытта уға кәңәш биргән, яҡшыға юл күрһәткән берәү кәрәк. Актер булыу өсөн һәләтең булырға тейеш, әммә артабан уны камиллаштырыу үҙеңдән генә тора. Үҙ миҫалымдан сығып әйтәм, спортсы кеүек, көн дә үҙ өҫтөндә эшләмәһәң, шөғөлләнмәһәң, талант юғала. Салауат башҡорт дәүләт драма театрында бер аҙ эшләгәндән һуң, ике йылға киренән армияға замполит итеп алдылар, хәрби званием бар ине. Ҡайтҡас, сәхнәгә сығырға ҡаушап, ҡурҡып ҡалаһың. Күберәк эшләргә, сәхнәгә йышыраҡ сығырға, уйнарға тырышырға кәрәк. Артисҡа эш булмаһа, ролдәр бирмәһәләр һүрелә, күңеле төшә, ҡыйыуһыҙлана һәм үҙ-үҙенә ышанысын юғалта. Әлбиттә, актерҙың дәртләнеп эшләүе, профессиональ яҡтан үҫешеүендә режиссерҙың да роле ҙур. Ул береһен дә "яратҡан" һәм "яратмаған" ға айырып ҡарарға, һәр ваҡыт тик берәүҙәр менән генә эшләргә тейеш түгел, был театрҙағы иң алама күренеш.\nСтәрлетамаҡ ҙур ҡала, бында 280 мең кеше йәшәй. Спектаклдәргә һәр ваҡыт теләп киләләр, бер йылға ремонтҡа ябылып торғанда ғына халыҡ һүрелеп, залдар ярым бушап киткәйне, хәҙер киренән театр донъяһына ылыҡтырып барабыҙ. Үткән йыл "Мәҙәниәт йылы" тип нарыҡланғас та ҙур үҙгәрештәр көткәйнек, ысынлап та, театрыбыҙ тормошона байтаҡ ҡына яңылыҡтар индерелде. Стәрлетамаҡ ҡалаһының театр, филармония, бейеү ансамбле, оркестры бергә ҡушылды, коллектив составында үҙгәрештәр булды. Быйыл, Әҙәбиәт йылында, яңы пьесалар яҙылыр, улар буйынса яңы спектаклдәр ҡуйылыр, тип өмөтләнәм. Бөгөн минең тик бер генә теләгем бар - Стәрлетамаҡ башҡорт драма театры бер ҡасан да һүнмәһен, киләсәктә бөтә ауырлыҡтар уны урап үтһен, ябылып ҡуймаһын инде. Ул бит ошо ҙур ҡалала башҡорт мәҙәниәтен, телен, милли үҙаңыбыҙҙы һаҡлап торған үҙәк. Стәрлетамаҡта яҙыусылар, драматургтар бик күп, башҡорт батырҙарын, рухын, көнкүрешен, әҙәбен сағылдырған пьесалар буйынса спектаклдәр йышыраҡ ҡуйылһа ине. Әлбиттә, драматург - ул дәрәжәле исем, ҙур яуаплылыҡ талап иткән һөнәр. Ысын драматург үҙенең фекерен, донъяға ҡарашын ғына сағылдырмай, ул режиссерҙың ниәтен, йүнәлешен дә күҙ уңында тоторға тейеш. Шуға күрә, өйҙә генә ултырып, театрға бер тапҡыр ҙа барып урамайынса, пьесалар яҙып ятыусы драматург бер ҡасан да юғары кимәлгә күтәрелә алмай. Бәлки, комедия жанрында ижад итеүе еңелерәктер, теҙеп, теләһә ниндәй көлкө хәбәрҙәр яҙып сығырға ла була. Ләкин ундай сценарийҙың актер өсөн ҡыҙығы табылмай, беҙ халыҡты бармаҡ күрһәтеп, күҙ ҡыҫып көлдөрөүгә ҡарағанда, нескә юмор, сатира аша күңелен күтәрергә яратабыҙ. Кеше һәр ваҡыт һыҡтап ултыра алмай, ләкин көлгәндә лә үҙенә: "Нимә өсөн мин былай көләм? Туҡта, был нимәне аңлатты әле?" - тигән һорауҙы бирергә тейеш. Юморы кендегенән аҫта, фекере иҙәндә булмаһын ине. Әйтергә кәрәк, башҡорт менталитетын, характерын, тарихын сағылдырған спектаклдәр ауыр ҡуйыла, ауыр ҡарала. Әммә башҡорт батырҙарын, халыҡ яҙмышын күрһәтеү ҙә кәрәк, сөнки был йәш быуында рух тәрбиәләй, ололарҙы уйланырға мәжбүр итә.\nМине тағы ла драма әҫәрҙәрен тәржемә итеү мәсьәләһе борсой. Беҙгә профессиональ тәржемәселәр етмәй, башҡортса һүҙ һөйләй беләм, тип, телдең грамматикаһын, бөтә нескәлектәрен өйрәнмәй тороп, аҡса эшләү өсөн генә тәржемәгә тотоноусылар бар. Ләкин "ж" урынына "с", "с" урынына "ҫ" ҡуйып ҡына, ул әле башҡорт теле була алмай. Тәржемәгә ошондай яуапһыҙ мөнәсәбәтте күреп, хатта ҡайһы ваҡытта Нәжиб Асанбаев кеүек тәржемәселәр юҡтыр ул хәҙер, тигән фекергә лә килеп ҡуям.\nДраматург заман менән бергә атларға тырышһа ла, хатта уның әҫәрендә сағылдырылған проблема актуаллеген юғалтмаған осраҡта ла, ваҡыт үтеү менән артта ҡала. Ниндәй генә классик әҫәр булмаһын, уға саҡ ҡына төҙәтмә индерергә, яңыртырға тура килә. Әйтәйек, Шекспирҙы ла үҙгәрткәндәр, Мостай Кәримдең пьесаларына ла хәҙер яңыса ҡараш өҫтәйҙәр. Беҙ йышыраҡ сит ил драматургтарының әҫәрҙәренә мөрәжәғәт итергә күнегеп киттек, уның урынына иле, халҡы, Уралы, теле өсөн йәнен аямай көрәшкән батырҙар тураһында заманса спектаклдәр ҡуйылһа, театрҙарҙа тамаша залдары шығырым тулы булыр ине. Ундай пьесалар бар, әммә уларҙы сәхнәләштерергә батырсылыҡ итеүселәр һирәк. Башҡорт менталитетын, йәшәйешен белмәгәс, фольклорын һәм тарихын уҡымағас, был әҫәрҙәрҙән ҡурҡалар. Еңел-елпе әҫәрҙәрҙе сәхнәләштереп, актерҙы күберәк йырлатып-бейетеп, ҡыландырып рәхәт ҡотолалар. Ә актерҙың тәғәйенләнеше - ул иленә, халҡына, тыуған төйәгенә ҡарата булған һөйөүен бөтөн кешеләргә аңғартыу, уларҙа ла ошо хисте, рухты тәрбиәләү. Бына шул турала ла оноторға ярамай.\nБилдәле яҙыусы, һүҙ оҫтаһы Аркадий Давидович: "Тамашасыны буфет тураһында оноторға мәжбүр иткән актер - бөйөк", - ти. Ә бөгөнгө замана тамашасыһын ниндәй тамаша менән тамаҡ туйҙырыу тураһында оноттороп була һуң? Был һорауға үҙе шығырым тулы тамаша залын әсир итә белгән әңгәмәсебеҙ яуап бирҙе лә кеүек. Тик үҙ халҡы, иле өсөн янып йәшәгән, шул борсолоуҙарын сәхнә аша милләттәштәренә еткерә алған актер ғына шул кимәлгә күтәрелә ала шул.\nЯҙылған: 30.03.15 | Ҡаралған: 1219


Республикала синоптиктар ял көндәренә һәм киләһе аҙнаға һауа торошон хәбәр итте // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n11:28, 20 ноября 2020 Йәмғиәт\nРеспубликала синоптиктар ял көндәренә һәм киләһе аҙнаға һауа торошон хәбәр итте Фото: Валерий Шахов\nБашҡортостанда синоптиктар ял көндәренә һәм киләһе аҙнаға һауа торошон хәбәр итте.\nАҙна башында һалҡын үтеп ингәндән һуң, ниһайәт, республикала ошо ваҡыт өсөн ғәҙәти һауа температураһы көтөлә. Бер аҙ ҡар яуа, ләкин боҙло ямғыр булыуы ихтимал, юлдарҙа боҙлауыҡ.\nШәмбе һәм йәкшәмбе көндәрендә төнгө сәғәттәрҙә -9, -14, республиканың көньяҡ-көнсығышында -20 градус булыуы ихтимал. Көндөҙ һауа температураһы башлыса -2,-7 градус. Яуым-төшөм көтөлмәй, төндә һәм иртән томан төшөүе мөмкин, урыны менән боҙлауыҡ һаҡлана.\nКиләһе аҙнаның башында Башҡортостанға көнбайыштан яуым-төшөм ихтималлығын арттырған түбән баҫым яҡынлаша. Күкте болот ҡаплағанда һауа температураһы төндә юғарыраҡ була, тип фаразлай Башгидромет.\nХәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 14 ноябрҙән республикала уртаса һауа температураһының норманан 4-6 градусҡа түбән булыуы күҙәтелә.


Башҡортостандың Юғары суд рәйесе Михаил Тарасенко Дуҫлыҡ ордены менән наградланды\n9 Декабрь 2010, 16:43\nБашҡортостан Республикаһының Юғары суды рәйесе Михаил Тарасенко Дуҫлыҡ ордены менән наградланды. Был турала указға 5 декабрҙә Рәсәй Федерацияһы Президенты Дмитрий Медведев ҡул ҡуйҙы. Юғары дәүләт наградаһына Михаил Тарасенко законлылыҡты нығытыуҙағы ҡаҙаныштары һәм күп йыллыҡ уңышлы хеҙмәте өсөн лайыҡ булды.\nМихаил Иванович Тарасенко БР Юғары суды рәйесе вазифаһына РФ Президенты Владимир Путиндың 2007 йылдың 3 декабрендәге указы менән тәғәйенләнә. Бынан алда ул Ростов өлкәһе Таганрог ҡала суды рәйесе була, оҙаҡ ваҡыт суд системаһында һәм прокуратура органдарында эшләй.\nТеги:бр юғары судынаградалар


6 Сентябрь 2018, 16:16\nЗарарһыҙ эсемлек мәкереБөгөнгө көндә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күптәр өсөн һыра – тормоштоң айырыл-ғыһыҙ атрибуты, модалы “зарарһыҙ” эсемлек, еңел аралашыу мөмкинлеге, һыуһын ҡандырыу һәм тынысланыу сараһы. Ваҡыт үтеү менән һыраһыҙ көндәр аҙая, һиҙҙермәйсә күләме арта, эсеү ваҡыты кистән – көндөҙгә, хатта иртәнсәккә күсә килә. Эсемлектән ауыҙ итмәһә кеше ҡуҙғыусанға әйләнә, хәл-һеҙлек күҙәтелә. Унан организмда “көтмәгәндә” алкоголизмға булышлыҡ итеүсе биохимик процестар үҙгәрә.\nҺыра алкоголизмы айырыуса йәштәргә, шул иҫәптән реклама йоғонтоһона тиҙ бирелгән уҡыусыларға ҙур хәүеф менән янай. Бынан тыш, һыраның фай-ҙаһы хаҡында ла һүҙҙәр йөрөй. Ысынлап та, һыраның нигеҙен витаминға, аҡһым-майға, углеводҡа бай булған арпа тәшкил итә. Әммә һоҫла (араҡы, һыра яһай тор-ған ҡуйы шыйыҡлыҡ) составындағы әсетеүсе микробтар арпаның файҙалы сифаттарын үлтерә. Был хаҡта, һыра алкоголизмынан дауалауҙың да араҡыныҡы кеүек үк ауыр икәнен, әлбиттә, һөйләп бармайҙар. Араҡыға ҡарағанда һыра күпкә мәкерлерәк. Кешеләрҙең “көсһөҙ” тип алданыуы менән ҡурҡынысыраҡ.\nЕвропала һыра алкоголизмы – иң киң таралған наркологик ауырыуҙарҙың береһе. Шулай ҙа, Европа илдәрендә һәм Америкала әһәмиәтле сикләүҙәр бар. Мәҫәлән, Чехияла һыра һатыу ойошмалары мотлаҡ кешеләр мәҙәни рәүештә ултырып эсә, һөйләшә алһын өсөн шарттар тыуҙырырға бурыслы. АҠШ-та 0,3 литр-ҙан ҙур һауытҡа ҡойоп һатыу тыйыла (беҙҙә иһә 3 йә 5 литрлыҡ һауыттар ҙа яңылыҡ түгел). Былар барыһы ла – “һыра университеттарының” урынлашыу араһы, һауыт ҙурлығы, реклама- ларҙа кешеләрҙе төшөрөүҙе тыйыу һәм башҡалар – ҡануниәткә ярашлы баш-ҡарыла. Беҙҙә, бәлки, закондарға төҙәтмәләр индерергә кәрәктер? Юғиһә, тиҙҙән был закондарҙы үтәүселәрҙең ҡалмауы ла ихтимал…\nҺыра эсеү эҙемтәләре\nӘлеге ваҡытта “көнөнә 0,5 литр һыра эсеү зарарһыҙ” тип раҫлаусы күп кенә ғилми мәғлүмәттәр бар. Әммә хәлдәр киреһенсә, “һалҡынайтҡыс” был эсемлекте даими эсеү яйлап төрлө ауырыуҙар үҫешенә булышлыҡ итә. Һыра составындағы ағыулы матдәләр, шулай уҡ кеше организмына сит булған берләшмәләр матдәләр алмашыныу процесын боҙа, ғүмер өсөн мөһим ағзаларҙың һәм системаларҙың эшен насарайта. Был йәһәттән тәү сиратта йөрәк-ҡан тамыр-ҙары, аҙыҡ эшкәртеү системалары һәм мейе эшмәкәрлеге ҡаҡшай. Һыралағы “тере” бактериялар эсәк флораһын үҙгәртеүгә һәм дисбактериоз барлыҡҡа килеүгә, ул ҡатмарлашҡан хәлдә онкопатологияға булышлыҡ итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, күптәр һыраның мәкерлеген аңлап етмәй.\nБауыр циррозы, йөрәкте май бөрөүе, иҫ юғалыу, фекерләү боҙолоу – һыра алкоголизмы эҙемтәләре. Шулай уҡ йөрәк эшмәкәрлеген ҡаҡшата, йәғни йөрәк ҡыуышлығы киңәйә, көбөһө ҡалыная, йөрәк мускулында некроз күҙәтелә. Һыраны күпләп эсеү һәм уның углекислый газға бай булыуы рентгенологтар “һыра (үгеҙ) йөрәге” йәки “капрон ойоҡ” синдромы тип атаған күренешкә алып килә.\nБыл үҙгәрештәр һыра составында күперек стабилизаторы сифатында ҡулланылған кобальт булыуына бәйле. Әлеге ағыулы матдә һыра эсеүселәрҙә тейешле норманан 10 тапҡырға артыҡ, бынан тыш, кобальт ашҡаҙан һәм ҡыҙыл үңәстә елһенеү барлыҡҡа килеүгә булышлыҡ итә. Организмға эләккәс, һыра тиҙ арала ҡан тамырҙарын тултыра. Был иһә тамырҙарҙың варикоз киңәйеүенә һәм йөрәк сиктәренең киңәйеүенә килтерә, йөрәк саманан тыш ҙурая, миокард бәлтерәй, ҡан әйләнеше насарая. Ҡыҫҡаһы, “тере мотор” функцияһы юғала.\nШулай уҡ һыра эсеүгә ҡаршы организмда (күберәк бауырҙа) патологик матдә барлыҡҡа килә. Ул йыш һыра эскән ирҙәрҙең организмында метилтестостерон (ирҙәрҙең төп енес гормондары) барлыҡҡа килеүен тотҡарлай. Һыралағы фитоэстроген (ҡатын-ҡыҙ енес гормондары аналогы) ирҙәрҙе аҡрынлап феминизацияға килтерә. Ҡатын-ҡыҙ тибы буйынса янбашҡа, уның ҡырҙарына май ултыра, һөт биҙҙәре ҙурая (гинекомастия), янбаштар киңәйә – эстән дә (генетик кимәлдә), тыштан да ҡатын-ҡыҙға оҡшай (ҡатыншаға әйләнә) башлай. Башҡа енескә ҡыҙыҡһыныуҙы кәметә. “Һыра стажы”на 15-20 йыл тулыуға импотенция гарантиялана. Был яуыздың ниндәй эҙемтәләргә килтереүен ишетеп кенә белмәгән Германияның беренсе рейхсканцлеры Бисмарк бындай аңлатма бирә: “Һыранан ялҡауға, аңраға һәм көсһөҙгә (“импотент” мәғәнәһендә) әйләнәһең”. Ә һыра яратҡан гүзәл заттарҙа иһә яман шеш менән ауырыу һәм түл- һеҙлек ихтималлығы арта, әгәр имеҙеүсе ҡатын булһа, балаһының эпилепсик тартышыу менән яфаланыуы бар. Шулай уҡ ҡатын-ҡыҙҙың тауышы тупаҫлана, “һыра мыйыҡтары” үҫә.\nҠыҫҡаһы, һыраның организмға зарары бик киң: баш мейеһе күҙәнәктәре үлә (һөҙөмтәлә, үле күҙәнәктәр ҡанға эләгә, бөйөрҙә фильтрҙан үтеп, һейҙек менән сыға); арҡа мейеһенең функциялары боҙола; бауыр циррозы, гепатит, панкреатит, гастрит, невропатия күҙәтелә; ишетеү һәм күреү анализаторҙары ҡаҡшай.\nҺыра алкоголизмы менән сирләүселәр дауаханаға ауыр хәлдә, ғәҙәттә, еңел аҡылланған һәм шәхес булараҡ баһаһы төшкән рәүештә эләгә.\nТыуған илдә етештерелгән тауарҙар- ға өҫтөнлөк биреүселәргә лә ҡыҫҡаса мәғлүмәт биреү урынлы булыр: һыра баҙары тулыһынса тиерлек сит ил капиталы тарафынан күҙәтелә. Мәҫәлән, “Балтика”нан алынған килем – Скандинавияға, “Старый мельник”тыҡы – Төркиәгә, “Толстяк”тыҡы – Бельгияға, “Бочкарев”тыҡы – Испанияға, “Алтын мискә”неке – Көньяҡ Африкаға китә, баш-ҡалары йә Дания, йә Германия, йә бүтән ил капиталын тулыландыра. Күпселек сеймал сит илдән килтерелә. Рәсәйҙән нимә, тиһегеҙме? Аҡса. Һеҙҙең файҙалы берәй нәмәгә йүнәлтә торған аҡсаларығыҙ.\nӘйткәндәй, Көнбайыш Европа илдәрендә, хатта Германия менән Бельгияла ла, һыра эсеү кәмей, әммә етештереү арта ғына. Тимәк, уйланығыҙ…\nОло Ыҡтамаҡ район дауаханаһы табибы.


Өфөлә спорт сараларын транспорт менән тәьмин итеү тәжрибәһе менән алмашыу буйынса халыҡ-ара конференция бара // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nӨфөлә спорт сараларын транспорт менән тәьмин итеү тәжрибәһе менән алмашыу буйынса халыҡ-ара конференция бара\n13:13, 15 мая 2015 Йәмғиәт\nӨФӨ, 2015 йыл, 15 май. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Эльвира Латипова, Арина Рәхимҡолова/.\n«Өфө-Арена» комплексында спорт сараларын транспорт менән тәьмин итеүҙе ойоштороу тәжрибәһе менән алмашыу буйынса халыҡ-ара конференция бара. Ҡатнашыу өсөн Башҡортостандың баш ҡалаһына Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы ағзалары булған дәүләттәрҙең министрҙары етәкселегендә 17 милли делегация һәм Көньяҡ-Көнсығыш Азия дәүләттәре ассоциацияһы, Азия һәм Тымыҡ океан өсөн иҡтисади һәм социаль комиссия, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы, Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе кеүек төбәк халыҡ-ара ойошмаларҙың, дәүләт-ара берләшмәләрҙең етәкселәре килде.\n«Хәҙерге ваҡытта беҙҙең төп бурыс — күләмле спорт сараларын транспорт менән тәьмин итеүҙе ойоштороу тәжрибәһе менән алмашыу һәм транспорт инфраструктураһы объекттары мираҫын файҙаланыу мөмкинлеген тикшереү», — тине Рәсәйҙең транспорт министры Максим Соколов.\nУның һүҙҙәренсә, әлеге көндә 2018 йылда үтәсәк футбол буйынса донъя чемпионатына әҙерлек осоро башланды.\n«Чемпионат уйындары дүрт сәғәт бүлкәтендә урынлашҡан Рәсәйҙең 11 ҡалаһында уҙасаҡ. Ҡалалар араһы 600 саҡрым тәшкил итәсәк», — тип билдәләне министр.\nАралар алыҫ булғанлыҡтан, авиация төп транспорт төрө буласаҡ.\nМинистр Санкт-Петербургта һәм Түбәнге Новгородта яңы метрополитен станцияларын төҙөү пландары хаҡында ла һөйләне. Был автомобилдәргә һәм йәйәүлеләргә йөрөүҙе еңелләштерәсәк. Санкт-Петербургты һәм Мәскәүҙе тоташтырыу өсөн М-11 юғары тиҙлекле автомобиль юлын төҙөү буйынса күләмле проект ғәмәлгә ашырыла.\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары Марат Мәһәҙиев билдәләүенсә, «халыҡ-ара кимәлдәге спорт сараларын — йәйге биатлон, йәштәр командалары араһында хоккей буйынса донъя чемпионаттарын, Бөтә донъя балалар уйындарын үткәреү йәһәтенән тәжрибәбеҙ ҙур. Логистиканы ойоштороу, транспорт мәсьәләһен хәл итеүҙә лә тәжрибәбеҙ етерлек».


Баш ҡаланың балалар уҡыу үҙәгендә 20-се быуат картиналары йәнләнгән\nУлар ҡасандыр ҡалын штукатурка артында ҡалған булған. Бар эштәр ҙә билдәле рәссам Владимир Батищевтыҡы, ул әлеге ваҡытта Мәскәүҙә йәшәй. Совет осоронда бер төркөм йәш рәссамдар республика балалар китапханаһы стеналарына һүрәт төшөргән. Беҙҙең көндәргәсә уларҙың тик береһе генә һаҡланған.\nБилдәле рус классигының «Руслан һәм Людмила» поэмаһынан алынған был өҙөктө белмәгән кеше юҡтыр. Александр Пушкиндың үлмәҫ әҫәрен яттан белеү бер булһа, уның ижадындағы геройҙарға арналған һүрәттәрҙе күреү бөтөнләй икенсе. Хатта, поэма юлдары ла үҙенән-үҙе иҫкә килеп төшә, ти элекке республика китапханаһы, хәҙерге балалар уҡыу үҙәге директоры Ирина Ғиззәтуллина. Совет йылдарында стенаға ниндәй ҙә булһа һүрәт төшөрөү рөхсәттән тыш башҡарылмаған. Ул Мәҙәниәт министрлығы кимәлендә хәл ителгән. Тейешле рөхсәт алынғандан һуң, рәссамдар Владимир Батищев менән Евгений Филатов Пушкин әҫәрҙәренә таянып ҙур панно төшөрә.\nЕлена Ғиззәтуллина, республика балалар китапханаһының 1964-1995 йылдарҙағы директоры: «Был панноның үҙенсәлеге шунда, рәссамдар ҙур булмаған стенаға Пушкиндың бөтә әкиәт геройҙарын да һыйҙырып һынландырыуында. Мәҫәлән, 33 баһадир, алтын сәтләүек ярыусы тейен, аҡҡош батшабикәһе һәм башҡалар. Ҡыҙғанысҡа, әлеге быуын балалары быларҙың барыһында белеп еткермәй. Заман технологияһына бирелеү менән бергә китапҡа һөйөү булмау йоғонтоһо тәьҫир иткәндер тип уйлайым».\nРәссамдарҙың эштәре тик бының менән сикләнмәй. Балалар уҡыу үҙәгендә дүрт панно иҫәпләнә. Тик бөгөнгө көнгә тиклем уларҙың береһе генә һаҡланып ҡалған. Уның да инде төҫтәре уңып бөтөп бара. Төҙөкләндереү талап ителә. Ә ҡалған эштәр әллә нисәмә ҡат буяу, обойҙар артында. Йылдар үтеү менән ҡайһы берҙәре, хатта үҙен «белгертә лә» башлаған.\nРәссамдар эштәрендә махсус уңмай торған буяуҙар ҡулланған. Һүрәткә бер ниндәй зыян килтермәйенсә, һыулы сепрәк менән дә һөртөп алырға мөмкин булған заманында. Мәҫәлән, был стенаға төшөрөлгән композиция ла ваҡытында юйылған булған, күпме генә ремонт эштәре башҡарылмаһын ул шул килеш һаҡланған тип әйтергә мөмкин.\nБыл урында Башҡортостан тәбиғәтендә ҡурай уйнаусы үҫмер малай төшөрөлгән булған. Әле уның ҡайһы бер урындарын ғына күрергә мөмкин. Шулай уҡ, балалар уҡыу үҙәгендә Бажов әкиәте персонаждары ла, Дюманың «Өс мушкетер» һәм Гриндың «Ал елкәне»лә һүрәтләнгән. 2000 йылдар башында яңы етәкселек бинаға капиталь ремонт уҙғара. Реставрациялауға аҡса булмағанлыҡтан, һүрәттәр штукартурка артында ятып ҡала.\nСовет йылдарында Владимир Батищев портрет, пейзаж, натюрморт жанрында эшләгән. Уның күп кенә хеҙмәттәре Рәсәй, Германия, Канада, Англия һәм Франция илдәре музейҙарында һаҡлана. Бөгөн ҡыл ҡәләм оҫтаһы Мәскәүҙә йәшәй. Ул үҙенең 70 йәшендә һынлы сәнғәт менән шөғөлләнмәй, өйөнән дә сыҡмай тиерлек.\nҮҙенә күрә үҙенсәлекле ижади эштәр берҙән-бер данала һаҡланып ҡалған. Уларҙы тик иҫке фотоларҙан ғына күрергә мөмкин. Ул да булһа 80-се йылдар фотоальбомында ғына һаҡлана. Ижад өлгөләрен тергеҙеп була булыуын, әгәр рәссамдар теләк белдергән осраҡта ғына. Сөнки Владимир Батищевтың балалар уҡыу үҙәгендәге күләмле, берҙән-бер ижади эше һанала.


Төбәгебеҙ именлеген һаҡлаусы\nСибай ҡалаһы эске эштәр бүлегенең полиция начальнигы, подполковник Fәйсәр Хәйҙәр улы Юлдыбаев 21 йыл дауамында тотош Урал аръяғы төбәгендә йәшәүселәрҙең именлеген тәьмин итеп, тәртип һәм ғәҙеллек һағында торған кеше.\nЯҙмыш үҙе шулай ҡушҡандыр, Fәйсәр Хәйҙәр улына төбәгебеҙҙең бер-нисә хоҡуҡ һаҡлау органдарында эшләү бәхете тейә. Әрменән һуң ул Йылайыр эске эштәр бүлегенә кинолог булып урынлаша. Артабан оператив-дежур һәм иҡтисади енәйәттәргә ҡаршы көрәш бүлектәрендә эшләй. Оҙаҡламай тырыш егетте иҡтисади енәйәттәргә ҡаршы төркөмдөң өлкәне итеп тәғәйенләйҙәр. 2003 йылда Fәйсәр Хәйҙәр улын Хәйбулла районына криминаль милиция начальнигы итеп күсерәләр. Быға тиклем өлкән лейтенант званиеһын йөрөткән өлгөлө хеҙмәткәр капитан булып китә. Өс йылдан ул Сибай эске эштәр бүлегенең криминаль милицияһын етәкләй. Намыҫлы хеҙмәте өсөн Юлдыбаевҡа сираттағы майор званиеһы бирелә. 2011 йылда Fәйсәр Хәйҙәр улын Баймаҡ эске эштәр бүлеге начальнигы итеп тәғәйенләйҙәр. Ҡыйыу ҡарашлы һәм көслө рухлы ир-ат бында ла һынатмай, үҙ бурысын намыҫлы үтәй.\n2013 йылдан алып подполковник F.Х.Юлдыбаев Сибай эске эштәр бүлегенең полиция начальнигы вазифаһын етәкләй. Үҙ эшенә яуаплы ҡараусы етәксе күптән инде коллегаларының ихтирамын яулаған.\n—Хеҙмәтем бурысы буйынса тотош Урал аръяғын айҡап сыҡҡаныма бер ҙә үкенмәйем, киреһенсә, яҙмышыма шул тиклем рәхмәтлемен. Бик күп яҡшы кешеләр менән таныштым, тәбиғәттең төрлөлөгөнә хайран ҡалдым. Һәр ваҡыт минең эшемде аңлап ҡараусы ҡатыным Әлфиә Рәхимйән ҡыҙына, улдарым Асҡар һәм Аманға рәхмәтлемен. Йылайыр районының Ҡашҡар ауылында йәшәүсе ата-әсәйем Хәйҙәр Шәкирйән улы һәм Римма Хәлит ҡыҙына беҙгә, балаларына, матур тәрбиә биргәндәре һәм ярҙамдары өсөн оло рәхмәтемде белдерәм. Форсаттан файҙаланып, полиция хеҙмәткәрҙәрен, ветерандарҙы, әлеге ваҡытта Төнъяҡ Кавказда командировкала булған егеттәрҙе, уларҙың ғаиләләрен һөнәри байрамыбыҙ менән ҡотлайым. Уларға ныҡлы һаулыҡ, эштәрендә уңыштар, ғаилә именлеге теләйем,—ти Fәйсәр Юлдыбаев.


2020 йылда рәсәйҙәрҙе нисә ял көнө көтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n2020 йылда рәсәйҙәрҙе нисә ял көнө көтә\n15:43, 9 января 2020 Йәмғиәт\n2020 йылда рәсәйҙәрҙе нисә ял көнө көтә Фото: «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы\nӨФӨ, 2020 йыл, 9 ғинуар. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Розалиә Вәлиева/.\n2020 йылда рәсәйҙәрҙе һигеҙ ҡыҫҡартылған эш аҙнаһы көтә. Ошо хаҡта Хеҙмәт һәм мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт етәкселегенә һылтанма менән РИА Новости хәбәр итә.\nТеги: ял көндәре, Хеҙмәт һәм мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт


“Иң һуңынан, бер генә еңеүсе ҡалғанын әйткәс, күңелебеҙ төштө. Әммә бер секундтан...”\n20 Июнь , 19:36\nБашҡортостан Республикаһының Милли халыҡ музыка ҡоралдары оркестры музыканттары “Таврида-2022” форумында иң ҙур грантты отҡан.\nОркестрҙың баш дирижеры һәм художество етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Линар Дәүләтбаев һәм ҡылҡумыҙҙа уйнаусы солистар Алиса Яҡшыдәүләтова менән Руфина Аллабирҙина “Ижади йәштәр өсөн милли музыка мәҙәниәтен популярлаштырыу” проектын тормошҡа ашырыуға 1,2 миллион һум грант отҡан.\nҠырымда үткән “Таврида” йәш мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре форумының Беренсе белем биреү заезында ҡатнашыусылар эксперттарға үҙ проекттары хаҡында һөйләй.\n– Бүләкләү тантанаһы барышында төрлө тойғолар солғап алды. Иң һуңынан, бер генә еңеүсе ҡалғанын әйткәс, күңелебеҙ төштө. Әммә бер секундтан сәхнәлә беҙҙең проектты атанылар, – тип һөйләй Руфина Аллабирҙина.\n– Проектыбыҙҙың көслө икәнен аңлай инек. Еңеүебеҙҙе белгәс, күҙ йәштәрен тыйып тотоп булманы. Иҫ киткес ныҡ ҡыуандыҡ! – тип бүлешә Алиса Яҡшыдәүләтова.\nПроектты яҡлау өсөн бары өс минут ваҡыт бирелә. Ике минут проект хаҡында һөйләргә, бер минут милли музыка ҡоралында уйнап күрһәтергә кәрәк була. Ҡылҡумыҙ эксперттарҙың йөрәген яулап ала.\n– Грант аҡсаһын ижади йәштәргә белем биреүгә, музыка ҡоралдары алыуға, яңы әҫәрҙәр булдырыуға тотонорбоҙ. Был Башҡортостандың матди булмаған мәҙәни мираҫы объектына әйләнер. Шулай уҡ ҙур концерт ойошторорға ниәтләйбеҙ, – ти Башҡортостан Республикаһының Милли халыҡ музыка ҡоралдары оркестрының баш дирижеры һәм художество етәксеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Линар Дәүләтбаев.\n“Таврида” йәш мәҙәниәт һәм сәнғәт эшмәкәрҙәре форумының Беренсе белем биреү заезы Рәсәй халыҡтарының мәҙәни мираҫы йылына арналған. Грант конкурсында ҡатнашыу өсөн 40-тан ашыу ғариза тапшырылған, уларҙың етеһе генә еңеүгә лайыҡ булған. Иң ҙур грант Башҡортостанға киләсәк.\nФото һәм сығанаҡ – Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлығының матбуғат хеҙмәте.


Бәхетле ҡартлыҡ – яҙмыш бүләге | Министерство сельского хозяйства Республики Башкортостан\n» Бәхетле ҡартлыҡ – яҙмыш бүләге\nБәхетле ҡартлыҡ – яҙмыш бүләге\nОло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, йөҙөнөң матурлығын, һөйкөмлөлөгөн юғалтмаған, яғымлылыҡтары менән тирә-яҡтағыларҙы үҙенә йәлеп иткән кешеләр була. Бишауыл-Уңғар ауылында йәшәүсе Миндинә Әбсәләмова ла нәҡ шундайҙарҙың береһе.\nМиндинә Мансур ҡыҙы 1934 йылда күп балалы ғаиләлә донъяға килә. Ауыр йылдар - өҫкә кейергә кейем, ашарға ризыҡ булмай. Ләкин Миңлекамал, Миңлеямал апайҙары, Ғәбделбарый ағаһы һәм Миндинә бер-береһенең кейемен кейеп, бер-береһенә ярҙамлашып үҫәләр. Һуңынан ғаиләлә Разия һәм Рәмзиә исемле ҡыҙҙар тыуа.\nҺуғыш башланыу менән аталары Мансур Әхмәтйән улы тәүгеләрҙән булып фронтҡа китә.\n- Әсәйебеҙ итәк тулы бала менән тороп ҡалды. Ләкин ул көслө рухлы, бик үткер һәм уңған ҡатын ине, бер эштән дә ҡурҡып торманы. Беҙҙе ас-яланғас итмәҫ өсөн көнө-төнө тырышып эшләне, – тип һүҙ башланы Миндинә Мансур ҡыҙы. – Кескенә сағымда әсәйгә эйәреп урман-ҡырҙарға барып, ҡуҙғалаҡ, үлән, еләк йыйып ҡайтҡанымды әле лә хәтерләйем. Үҙе ас булһа ла, һуңғы өлөшөн беҙгә - балаларына бүлеп бирә ине. Ялан аяҡ йөрөп, серек бәрәңге, алабута һәм кесерткән ашап үҫтек. Һуғыш бөтөп, атайығыҙ ҡайтыр, тыныс тормош башланыр, туйғансы ашарбыҙ, тип әсәй беҙҙе тынысландыра ине. Йылдар ауыр булыуға ҡарамаҫтан, әсәй төшөнкөлөккә бирелмәне, алты балаһын да иҫән-имен үҫтерҙе.\nНиһайәт, һуғыш тамамлана, фронтҡа киткән ир-егеттәр әкренләп ҡайта башлай. Мансур Әхмәтйән улы тыуған яғына 1947 йылда ғына әйләнеп ҡайта.\n- Атай ҡайтҡас һөйөнөсөбөҙҙөң сиге булманы. Ул йылды бәрәңгебеҙ уңды. Атайымдың быны күреп, бәрәңге шау сәскәлә ултыра, тимәк, асҡа үлмәҫбеҙ, тигәне иҫтә. Ләкин шатлығыбыҙ оҙаҡҡа барманы, һуғышта алған яраларҙан атайыбыҙ фани донъянан китеп барҙы. Бер аҙ ҡул араһына инеү менән Миңлекамал, Миңлеямал апайымдар, Ғәбделбарый ағайым да эшкә сығып, әсәйемә ярҙам итә башланылар. Улар тапҡан һәр телем ризыҡты шөкөр итеп, бүлешеп ашаныҡ. Утынға сана менән Тауһеңер урманына йөрөй инек. Аяҡта – сабата, өҫтә - йыртылып бөткән бишмәт. Унда ла гел генә юлдар уңмай, урмансы осрап, йә сананы, йә утынды алып ҡала. Йәшем еткәс, мәктәпкә уҡырға төштөм. Яҙырға ҡәләм юҡ, ҡаурый менән ҡараға манып яҙа инек. Ҡайтып инеү менән колхозға эшкә йүгерәбеҙ, кистәрен лампа яҡтыһында дәрес әҙерләйбеҙ. Әсәй ҡайтыуға ашарға бешереп, баҡса утап, иҙәнде ҡырып йыуып ҡуя инек, - ти Миндинә әбей хәтирәләргә бирелеп.\nДүртенсе кластан һуң ҡыҙға уҡыуын ташларға тура килә - колхозға эшкә сыға. Димләп килеүселәр булһа, ла, әсәләре башҡа кейәүгә сыҡмай. Бөтмөр ҡатын санаға тоҡ менән бәрәңге һалып, Өфөлә уны онға йәки ярмаға алыштырып ҡайта, ҡышҡылыҡҡа тип ер еләгенән, баландан ҡаҡ ҡоялар.\nШулай итеп, Миндинә һылыу ҡыҙ булып буй еткерә. Ағаһы Ғәбделбарыйҙы әрме хеҙмәтенә алалар. Ул Бишауыл-Уңғар ауылынан булған Рөстәм исемле егет менән Свердловскиҙа бер часта хеҙмәт итәләр. Бер аҙҙан һуң яҡташ егеткә отпуск биреп, тыуған яғына ҡайтырға рөхсәт бирәләр. Ғәбделбарый: “Беҙгә барып, әсәйемдең, апай-һеңлеләремдең хәлен бел, минән сәләм әйт”, - тип үтенә. Шул килеүендә Рөстәм Миндинәне күреп ҡала һәм ғашиҡ була. Ҡыҙ уның йөрәген яулай. Егет хеҙмәтен тултырып ҡайтыу менән уға яусы ебәрә.\n- 1955 йылдың май айында туй үткәрҙек. Мин кашауай санаға ултырып, Бишауыл-Уңғар ауылына килен булып төштөм, - ти ул.\nТормошонан уңа Миндинә. Рөстәм механизаторҙар курсында уҡып, колхозда тракторсы булып эш башлай.\n- Ирем һәйбәт кеше ине. Гармунда ла, скрипкала ла уйнай белде, бейергә лә оҫта булды. Мейес тә сығарҙы, ағас эшен яратты. Ул яһаған өҫтәл-ултырғыстар әле булһа һаҡлана. Колхозда алдынғы тракторсыларҙың береһе булды, ауыл Советына бер нисә тапҡыр депутат итеп һайланды. Бик татыу йәшәнек, биш балаға – бер ул һәм дүрт ҡыҙға ғүмер бирҙек. Мал-тыуар, ҡош-ҡорт аҫрап донъя көттөк. Ғүмеребеҙ эш менән үтте, нимә ҡушһалар, шуны эшләнек. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ирем 51 йәшендә генә фани донъянан китеп барҙы, - ти әңгәмәләшеүсем.\nБөгөн уҙамандың балалары һәр береһе үҙ тормоштары менән йәшәй. Мәҙинә һәм Гөлсинә ғаиләләре менән Өфөлә, Гөлнара Олокүлдә, төпсөк ҡыҙы Резеда Һәүәләйҙә йәшәй. Өлкән улдары Рәсихтың ғына ғүмере ҡыҫҡараҡ була.\nМәҙинә әбей бөгөнгө тормошонан бик кәнәғәт – балаларының иғтибарын, ейән-ейәнсәрҙәренең хөрмәтен тойоп йәшәй. Урыны түрҙә: әле бер, әле икенсе балаһына барып ҡунаҡ була, барлыҡ балаларына, ейән-ейәнсәрҙәренә, бүлә-бүләсәрҙәренә лә изге теләктәрен теләп, доға уҡып ултыра.\nОло йәнле был кешенең йөрәк йылыһы балаларына, яҡындарына етерлек әле, Хоҙай иҫәнлектән генә айырмаһын.


Яҡташыбыҙ Тамара Танһыҡҡужина донъя коронаһы өсөн көрәштә Зоя Голубеванан саҡ ҡына ҡалыша\nДәғүәселәрҙең Ҡаҙағстанда үткән халыҡ-ара шашка буйынса донъя чемпионатының 4-се микроматчын тамамланды. Супер -блиц уйынында Рәсәй вәкиле уңышлы сығыш яһап, иҫәп икегә-ике кимәлендә тигеҙләнде. Зоя Голубева еңелеүенә ҡарамаҫтан, матчың төп критерийы - ваҡытты классик алым менән күҙәтеү партияларында лидерлыҡ позицияларын һаҡлай. Бөгөн донъя коронаһы өсөн ете микроматчтың бишенсеһе үтте. Уның һөҙөмтәһе менән киләһе сығарыштарҙа таныштырыбыҙ.


Туристик кешбэк программаһы 15 апрелгә тиклем оҙайтылды.\n11 Апрель , 09:50\nУл туристарға ил эсендә һәм Башҡортостанда ял итергә мөмкинлек бирә, тармаҡта бизнесҡа һәм эш урындарына булышлыҡ итә. Республикала программала һигеҙ шифахана, 20-нән ашыу ҡунаҡхана һәм ял базаһы, биш төбәк туроператоры ҡатнаша.\nРеспублика халҡы ошо программа буйынса 2022 йылдың 30 июненә тиклем, шул иҫәптән май байрамдарында сәфәргә сыға ала. Шулай уҡ балалар кешбэктары менән юлламалар һатып алырға ла мөмкин. Баланы уңайлы шарттар буйынса лагерға 1 майҙан сентябрь аҙағына тиклем оҙатырға мөмкин.\nБындай юлламалар йәй аҙағына тиклем һатыла. Тулыраҡ мәғлүмәтте Башҡортостандың Туризм буйынса дәүләт комитеты сайтында (https://tourism.bashkortostan.ru/presscenter/news/442..) алырға мөмкин. Рәсәй буйлап тур һатып алып, уның хаҡынан 20 процентты ҡайтарырға өлгөрөгөҙ!


"Башҡортостан гәзите" » Йәмғиәт » Изгелек эшлә лә һыуға һал...\nИзгелек эшлә лә һыуға һал... 17.04.2018 // Йәмғиәт\nБаймаҡ районының Иҫке Сибай ауылында тәү башлап танышҡан, ара-тирә хәбәрләшеп йөрөгән кешеләремдең береһе ул Зөһрә Ғәйнуллина. Һәр саҡ алсаҡ йөҙлө, йылы һүҙле ханым беренсе күргәндән үк үҙе тураһында матур тәьҫорат ҡалдырҙы. Торараҡ, ул ауылда гәзит таратыусы булып эшләй башлағас, аҙна һайын тигәндәй күрештек. Һәр осрашҡан һайын уныһын-быныһын һөйләп, мәҙәниәт усағында үтәсәк сараларға саҡырып китергә лә форсат таба, һүҙ араһында үҙе таратҡан ваҡытлы матбуғат баҫмаларына яҙылырға өндәргә лә онотмай.\nБер аҙҙан Зөһрә апайҙың әүҙем йәмәғәтсе булыуын аңланым – мәҙәниәт усағында ниндәй генә сара үткәрелмәһен, ул һәр саҡ халыҡ араһында, тамашалар уртаһында. Бер ҡараһаң, милли күлдәкле ҡупшы ҡатын фольклор ансамблендә йырлап-бейеп йөрөй, икенсе ҡараһаң, килештереп спектаклдә уйнай, өсөнсөһөндә – ҡатын-ҡыҙҙар советы ойошторған сарала йүгергеләй... Ғөмүмән, һыланып-һыйпанып ауыл ҡыҙырып йәки телевизорҙағы бөтмәҫ сериалдарға текәлеп ултырған “наҙлыҡайҙарҙан” түгел.\nӘ бит Зөһрә Фәтхетдин ҡыҙының яҙмышы еңелдән булмай – тәҡдир уны утҡа ла, һыуға ла һала. Яҙмыш ҡушыуы буйынса бөгөн яңғыҙы ғына балалар тәрбиәләгән ҡатын үҙ ғүмерендә бәхетен бер нисә мәртәбә һынап ҡарай. Тик һәр саҡ уңышһыҙлыҡҡа осрай. Юҡ, Зөһрә апай бында бер кемде лә ғәйепләргә, бәләне башҡаларҙың иңенә һалырға ашыҡмай.\n– Күререңде күрмәй гүргә инеп булмай, тиҙәр бит... Яҙмышыма шулай яҙғандыр инде. Шулай ҙа үҙемде бәхетлемен, тип уйлайым – асып инер ишегем, таяныр балаларым бар, ауыл халҡы үҙемә ҡарата иғтибарлы һәм ихтирамлы. Аллаға шөкөр, пенсия йәшенә лә еттем, инде балаларымды аяҡҡа баҫтырып, башлы-күҙле итһәм, әсәлек бурысымды үтәлгән тип һанар инем, – ти ул.\n...Бынан теүәл 58 йыл элек Баймаҡ районының Калинин ауылында йәшәгән ишле балалы Мөьминә менән Фәтхетдин Баязитовтар ғаиләһендә дүртенсе бала булып донъяға килә ул. Тыуған ауылында һигеҙенсе класты тамамлағас, артабан Сибай ҡалаһындағы 34-се һөнәрселек училищеһында төҙөүсе һөнәрен үҙләштереп, ҡулына штукатур-маляр танытмаһы ала. Тәүге хеҙмәт сирҡанысын да Сибайҙа ала йәш ҡыҙ – бөгөнгө биш ҡатлы йорттар араһында Зөһрә апайҙың ҡул йылыһын һаҡлағандары ла байтаҡ. Күрше Силәбе өлкәһенең Ҡыҙыл ҡасабаһындағы ике ҡатлы йорттарҙы төҙөүгә лә байтаҡ көсөн, оҫталығын һала йәш штукатур-маляр.\nЭшкә тилбер ҡыҙға күҙ һалыусылар байтаҡ булһа ла, Зөһрә апай 20 йәшендә яратып, күңеле ҡушыуы буйынса Рәмил исемле егетте һайлай һәм уның менән яҙмышын бәйләй. Әммә ғаилә тормошо шатлыҡтарҙан ғына тормай икән шул... Ике бала әсәһе булғас, Зөһрә апайға ла балалары менән Калининға кире ҡайтырға тура килә. Ике йыл тирәһе Мөьминә инәйгә һыйынып йәшәй.\nАртабан яҙмыш Зөһрә Фәтхетдин ҡыҙын тағы ла Иҫке Сибайға алып килә. Улы менән ҡыҙын үҙ күреп, улар менән ипле мөғәмәләлә булғаны өсөн тәүәккәлләй был юлы ҡатын ғаилә ҡорорға. Бик матур ғына йәшәп китәләр. Ғаилә ебен нығытып, улдары Йәмил донъяға килә. Шулай һәүетемсә генә йыл артынан йыл үтә тора. Зөһрә апай колхоз фермаһында ең һыҙғанып эшләй: көтөүсе лә, һарыҡ ҡырҡыусы ла, бәрәс ҡараусы ла була. Үҙе мәрәкәләгәнсә, “ЦК-ла ла эшләп алырға тура килә”, йәғни үҙәк ҡаҙанлыҡта. Ҡыҫҡаһы, ҡара эштән ҡурҡмай йәш ҡатын, ҡайҙа ҡушһалар, шунда баш баҫып йүнәлә.\n– Иҫке Сибай ауылын, уның халҡын нисектер үҙ һәм яҡын күрҙем, хатта ошонда тыуған кеүекмен, – тип һүҙен дауам итә ғүмеренең күп өлөшөн ошонда үткәргән Зөһрә апай. – Ауыл халҡының барыһы ла таныш, һәр береһе менән уртаға һалып һөйләшер һүҙебеҙ бар. Унан балаларым барыһы ла ошонда белем алды, әле бәләкәйем Фәнис алтынсыла уҡып йөрөй. Еректем инде ошонда...\nИҫке Сибай ауылы ситтән төшкән киленгә әсә телен ныҡлап үҙләштерергә лә булышлыҡ итә, сөнки ҡатнаш халыҡтар йәшәгән Калинин мәктәбендә урыҫса уҡып, күбеһенсә шул телдә аралашып үҫкән ҡыҙ башта башҡортса күп һүҙҙәрҙең мәғәнәһен төшөнөп етмәй. Ә бөгөн иһә туған телендә рәхәтләнеп һөйләшеү генә түгел, сәхнәләрҙә йырлап-бейеп алырға ла маһир. Кейәү ауылына таш булып төшкән килендәрҙән ул. Шуға ла торған ауылының йылдан-йыл төҙөкләнә, күркәмләнә барыуы өсөн ҡыуана.\n– Ҙур ауылдың проблемалары ла ҙур, етәкселәр өсөн мәшәҡәттәре лә етерлек инде ул, – тип ауыл хаҡындағы фекерҙәре менән уртаҡлаша әңгәмәсем. – Һуңғы йылдарҙа беҙгә башҡа яҡтарҙан бик күп ғаиләләр күсеп килеп төпләнде. Күптәр бер-береһен танымай. Хатта йылдар буйы йәшәп тә ауылды белмәгән кешеләр осрай, сөнки халыҡтың төп өлөшө эргәләге Сибай ҡалаһында эшләй, көндәрен ҡала мөхитендә үткәрә. Шулай ҙа мин барлыҡ ауылдаштарыма ауылдың йәмәғәт тормошонда әүҙемерәк булыуҙарын теләр инем. Ауылыбыҙ үҫә икән, тимәк, унда халыҡтың социаль-көнкүреш талаптары ла арта – уңайлыҡтарҙы бергәләп булдырайыҡ, йәшәгән еребеҙҙе берлектә ҡотайтайыҡ!\nЫсынлап та, ошонда килеп, нигеҙ ҡороп йәшәйбеҙ икән, үҙең торған ауылға сит итеп ҡарау урынһыҙ. Бит йортоң төн үткәреү, ә ауыл ял көндәрендә саф һауа һулар урын ғына түгел... Был хаҡта барыһы ла төптән уйларға, йәшәгән ергә үҙ итеп ҡарарға һәм ауыл хакимиәтенең һәр мөрәжәғәтенә иғтибарлыраҡ булырға тейеш...\nӘ Зөһрә Фәтхетдин ҡыҙы өсөн ауыл тормошоноң уртаһында ҡайнау – ул күңел талабы. Бушҡа йөрөмәйем әле, тигән уй уның башына ла инеп сыҡмай, сөнки бар йыуанысын һәм ҡыуанысын ул йәмәғәт эшендә таба, йәшәргә көс һәм илһамды унан ала. “Изгелек эшлә лә һыуға һал – халыҡ белер, халыҡ белмәһә, балыҡ белер” – халҡыбыҙҙың ошо тапҡыр әйтеменә таянып йәшәгән кешеләрҙең береһе ул Зөһрә Ғәйнуллина. Шуға ла уның йөҙөнән йылмайыу китмәй, ә телендә һәр саҡ изге һүҙҙәр генә...\nБына әле лә минең менән һөйләшеп бөттө лә мәҙәниәт йортона ашыҡты – үҙе байтаҡ йылдар шөғөлләнгән “Атайсал” фольклор ансамблендә репетицияға көтәләр уны. Тимәк, оҙаҡламай тағы ла беҙҙе яңы йыр-бейеүҙәре менән ҡыуандырырҙар.


Йомшаҡ ҡына таҫтамалым... » Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы\nЙомшаҡ ҡына, тәнде иркәләгән йөнтәҫ таҫтамалдар, халат, йоҡо кәрәк-ярағы һәр өйҙә бар. Улар яңы килеш оҙағыраҡ һаҡланһын өсөн, ҡайһы бер ҡағиҙәләрҙе үтәү кәрәк.\nКер йыуыу машинаһында таҫтамалды 60 градустан да юғары булмаған эҫелектә йыуалар. Башҡа керҙәр менән бергә һалғанда, осло ырғаҡ-эләктергестәр, ҡаптырмалар йөнтәҫ таҫтамалдың ептәрен тарттырып боҙоуы бар. Әммә, ептәре тартылып китһә, уларҙы ҡайсы менән ҡырҡып алырға була. Таҫтамал бәйләнгән туҡыманан түгел – һүтелеп китер тип ҡурҡмағыҙ.\nТаҫтамалдарҙы машинала “экономиялы” ысул менән йыуыу килешмәй. Уларҙы яҡшылап, һыуҙы йәлләмәй сайҡатырға кәрәк. Ә саф һауала киптерһәгеҙ, яңырып киткәндәй булырҙар.\nЙөнтәҫ таҫтамалдарҙы үтекләмәйҙәр, юғиһә уның йомшаҡлығынан бер ни ҙә ҡалмаҫ. Кәрәк тапһағыҙ, быу менән эшкәртергә мөмкин. Таҫтамалдар йомшаҡ булып ҡалһын өсөн, йыуғандан һуң бер аҙ тоҙ һалынған һыу менән сайҡаталар.


08.10.2021 — МБУ "Отдел культуры Илишевского района" РБ\nБөгөн «Мираҫ» фольклор көйҙәре халыҡ ансамбленең алыштырғыһыҙ баянсыһы Айвар Флүр улы Миңнеғолов менән яҡындан танышабыҙ.\nАйвар Флүр улы Миңнеғолов 1975 йылдың 5 февралендә донъяға килә. Үрге Йәркәйҙең икенсе урта белем биреү мәктәбендә белем ала. Мәктәптә уҡыу дәүерендә сәнғәт мәктәбенең баян бүлеген тамамлай, сөнки атайы оҫта гармунсы булараҡ улына кескенә сағында уҡ гармун бүләк итә. Шул миҙгелдән үк Айвар Миңнеғоловтоң яҙмышы гармун менән бәйләнәһе билгеле булған, күрәһең. Ул халҡыбыҙҙың милли уйын ҡоралын ғүмерлек юлдашы итә.\n1995 йылда хәрби бурысын намыҫ менән үтәп ҡайтҡас, һәләтле, йәш гармунсыны район Мәҙәниәт һарайына эшкә алалар. Бер үҡ ваҡытта Стәрлетамаҡ мәҙәниәт техникумының «Халыҡ инструменттары» бүлегенә уҡырға инә.\nАйвар Миңнеғолов — үҙ эшенең оҫтаһы. Күңел халәтен биреп бик күп мәшһүр йырсыларға уйнай, тауыш яҙҙырыу студияһында тауыш яҙҙыру операторы ла ул.\nЯратҡан эш ярты бәхет булһа, эшең уңыштары менән һөйөндөрһә — икеләтә бәхет. Айвар Флүр улы ла тырышып хеҙмәт итеүҙең татлы емештәрен шаҡтый татый. Мәҙәниәт өлкәһендә күп йылдар намыҫлы эшләгәне өсөн Башҡортотсан Республикаһы мәҙәниәт министрының Почет грамотаһы, Рәхмәт хаттары менән бүләкләнә.\nАйвар Флүр улы Миңнеғолов оҫта уйнауы менән киләсәктә лә йәндәребеҙҙе тетрәндерер, хистәребеҙҙе уятыр. Әлегә, әйҙәгеҙ, Айвар Миңнеғоловтоң моңло көйҙәрен тыңлап илһам алайыҡ.


Ягеллондар — Башҡорт Википедияһы\nНәҫел башы: Гедиминовичтар\nТитулдар: Бөйөк Литва кенәзе\nЯгелло́ндар — XIV—XVI быуаттарҙа Үҙәк һәм Көнсығыш Европа дәүләттәрендә хакимлыҡ иткән бөйөк кенәз һәм король династияһы.\nДинастия вәкилдәре артабанғы титулдар йөрөткән:\n1377—1392 һәм 1440—1572 йылдарҙа — Бөйөк Литва кенәзе;\n1386—1572 йылдарҙа — Польша короле;\n1440—1444 һәм 1490—1526 йылдарҙа — Венгрия короле;\n1440—1444 һәм 1490—1526 йылдарҙа — Хорватия короле;\n1471—1526 йылдарҙа — Чехия короле.\nЯгеллондар — Гедиминовичтар литва династияһының тармағы. Династия Владислав Ягелло (Ягайло) тарафынан нигеҙләнгән. Бөйөк Литва кенәзлеге элекке Киев Русенең көнсығыш славян ерҙәре иҫәбенә киңәйә барғанда был литва династияһы әкренләп урыҫлашыуға, ә Польша менән уния (Речь Посполитая) төҙөгәндән һуң поляклаштырыуға дусар булған.\nВенгрия короллегенә Ягеллон династияһы Чехиянан ике короллектең унияһы осоронда үтеп ингән. Ғосмандарға тиклемге Венгрияла урындағы Ягеллон династияһының вәкилдәре Габсбургтар менән ике династик никах төҙөгән. 1526 йылда улар ғосмандарҙың баҫып алыуҙары менән бөтөрөлгән булһа ла, был никахтар артабан 1699 йылда Австрия империяһына Венгрияны үҙенә ҡушыу өсөн нигеҙ булып торған.\n1 Династия вәкилдәре\n2 Ягеллондарҙың чех-мадьяр тармағы\nДинастия вәкилдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЯгайло (пол. Władysław Jagiełło; 1351—1434), Ольгердтың улы, Гедиминдың ейәне, 1377—1381 һәм 1382—1392 йылдарҙа — Бөйөк Литва кенәзе, 1386 йылдан Владислав II исеме аҫтында Польша короле.\nЭльжбета (пол. Elżbieta Bonifacja; 1399), Владислав II Ягайлоның һәм уның тәүге ҡатыны Ядвиганың ҡыҙы, беренсе йәшендә вафат булған.\nЯдвига Ягайловна (пол. Jadwiga Jagiellonka; 1408—1431), Владислав II Ягайлоның һәм уның икенсе ҡатыны Анна Цельскаяның ҡыҙы. 1413 йылғы Едлиндағы съезда король Владиславтың улдары булмағанлыҡтан (улы Владислав 1424 йылда тыуған), рәсми рәүештә Польша тәхетенең вариҫы итеп танылған.\nВладислав III Варненьчик (пол. Władysław Warneńczyk; 1424—1444), Владислав II Ягайлоның һәм уның өсөнсө ҡатыны Софья Гольшанскаяның өлкән улы, Польша короле (1434—1444), Ласло I исеме аҫтында Венгрия короле (1440—1444), Владислав I исеме аҫтында Хорватия короле (1440—1444).\nКазимир IV (пол. Kazimierz Jagiellończyk, лит. Kazimieras Jogailaitis; 1427—1492), Владислав II Ягайлоның һәм уның өсөнсө ҡатыны Софья Гольшанскаяның өсөнсө улы, Польша короле (1447—1492), Бөйөк Литва кенәзе (1440—1492); 1454 йылда Изге Рим империяһы императоры Альберт II-нең (1397—1439) ҡыҙы Елизавета Габсбургҡа (Альжбете Ракушанке; 1437—1505) өйләнгән.\nВладислав II (пол. Władysław II Jagiellończyk; 1456—1516), Казимир IV-нең улы, Чехия короле (1471—1516), Уласло II исеме аҫтында Венгрия короле (1490—1516), Хорватия короле (1490—1516); тәүге никахы — 1476—1490 йылдарҙа Барбара Бранденбургская менән (атаһы Гогенцоллерндар династияһы вәкиле Бранденбург курфюрсы Альбрехт III); икенсе никахы — 1490—1500 йылдарҙа Беатриса Арагонская менән (1457—1508); өсөнсө никахы — 1502 йылда Анна де Фуа менән (1484—1506). унан Ягеллондарҙың чех-мадьяр тармағы сыҡҡан.\nЯдвига Ягеллонка (пол. Jadwiga Jagiellonka; 1457—1502), Казимир IV-нең ҡыҙы, 1475 йылда ландсхут-бавар герцогы Георг менән никахлашҡан.\nИзге Казимир (пол. Święty Kazimierz, лит. Šv. Kazimieras; 1458—1484), Казимир IV һәм Елизавета Габсбургтың икенсе улы, королевич, 1521 йылда католик сиркәүе тарфынан канонизацияланған.\nЯн I Ольбрахт (пол. Jan Olbracht; 1459—1501), Глогау кенәзе, Польша короле (1492—1501).\nАлександр Ягеллончик (пол. Aleksander Jagiellończyk, лит. Aleksandras Jogailaitis; 1461—1506), Казимир IV-нең дүртенсе улы, Польша короле (1501—1506), Бөйөк Литва кенәзе (1492—1506); уны Польша короле итеп һайлау менән Польша-Литва унияһы тергеҙелгән; 1495 йылда бөйөк Мәскәү кенәзе Ивана III Васильевичтың (1440—1505) ҡыҙы Елена Ивановнаға (1476—1513) өйләнгән.\nСофия Ягеллонка (пол. Zofia Jagiellonka; 1464—1512), Казимир IV-нең ҡыҙы, маркграфа Бранденбург-Ансбах маркграфы Фридрих I-нең ҡатыны.\nЭльжбета Ягеллонка (пол. Elżbieta Jagiellonka; 1465—1466), Казимир IV-нең ҡыҙы, сабый сағында вафат булған.\nСигизмунд I (Старый) (пол. Zygmunt Stary, лит. Žygimantas Senasis; 1467—1548), Казимир IV-нең бишенсе улы, Польша короле (1506—1548), Бөйк Литва кенәзе (1506—1522), Оппельн һәм Глогау кенәзе; тәүге никахы — 1512 йылда Барбара Запольяи (1495—1515) менән; икенсе никахы — 1518 йылда Бона Сфорца (1494—1557) менән.\nФредерик Ягеллон (пол. Fryderyk Jagiellończyk; 1468—1503), Краков епискобы, Гнезно архиепискобы, кардинал.\nЭльжбета Ягеллонка (пол. Elżbieta Jagiellonka; 1472—1480), Казимир IV-нең ҡыҙы.\nАнна Ягеллонка (пол. Anna Jagiellonka; 1476—1503), Казимир IV-нең ҡыҙы, Померания герцогы Бөйөк Богуслав X-ның ҡатыны.\nБарбара Ягеллонка (пол. Barbara Jagiellonka; 1478—1534), Казимир IV-нең ҡыҙы, Саксония герцогы Һаҡаллы Георгтың ҡатыны.\nЭльжбета Ягеллонка (1482—1517)[pl] (пол. Elżbieta Jagiellonka; 1482—1517), Казимир IV-нең ҡыҙы, Силезия-Лигницы герцогы Фридрих II-нең ҡатыны.\nЯдвига Ягеллонка (пол. Jadwiga Jagiellonka; 1513—1573), Сигизмунд I-нең ҡыҙы. 1535 йылдан Бранденбург курфюрсы Иоахим II Гекторҙың ҡатыны.\nАнна Ягеллонка (пол. Anna Jagiellonka; 1515—1520), Сигизмунд I һәм Барбара Запольяиның ҡыҙы.\nИзабелла Ягеллонка (1519—1559), Сигизмунд I-нең ҡыҙы. 1535 йылдан Венгрия короле Янош I Запольяиның ҡатыны.\nСигизмунд II Август (пол. Zygmunt August, лит. Žygimantas Augustas; 1520—1572), Сигизмунд I һәм Бона Сфорцаның улы, Польша короле (1548—1572), Бөйөк Литва кенәзе (1548—1572); тәүге никахы — 1543 йылдан Елизавета Габсбург (1526—1545; Изге Рим империяһы императоры Фердинанд I-нең (1503—1564) ҡыҙы); икенсе никахы — 1547 йылдан Барбара Радзивилл (1520—1551; Бөйөк Литва гетманы Юрий Радхивиллдың ҡыҙы); өсөнсө никахы — 1553 йылдан Екатерина Габсбург (1533—1572; Изге Рим империяһы императоры Фердинанд I-нең (1503—1564) ҡыҙы). Ягеллондар династияһының һуңғы ир затлы вәкиле.\nСофия Ягеллонка (пол. Zofia Jagiellonka; 1522—1575), Сигизмунд I һәм Бона Сфорцаның ҡыҙы. 1556 йылдан Браунгшвейг-Люнебург герцогы Генрих V-нең ҡатыны.\nАнна Ягеллонка (пол. Anna Jagiellonka; 1523—1596), Сигизмунд I һәм Бона Сфорцаның ҡыҙы, Польша королеваһы; ире Стефан Баторий (1533—1586), 1576—1586 йылдарҙа Польша короле һәм Бөйөк Литва кенәзе.\nКатерина Ягеллонка (пол. Katarzyna Jagiellonka; 1526—1583), Сигизмунд I һәм Бона Сфорцаның ҡыҙы, 1562 йылдан Швеция короле Юхана III Вазаның (1537—1592) ҡатыны. Уларҙың улы Сигизмунд 1587 йылда Польша һәм Бөйөк Литва кенәзлеге тәхетенә (Сигизмунд III) һайланған, бер үк ваҡытта 1592—1599 йылдарҙа Швеция короле була.\nОльбрехт Ягеллончик (пол. Olbracht Jagiellończyk; 1527 йылда тыуған һәм үлгән), Сигизмунд I-нең улы, тыуған көндө үк вафат булған.\nЯгеллондарҙың чех-мадьяр тармағы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАнна Ягеллонка (1503, Буда — 1547), Владислав II-нең ҡыҙы, Ягеллондарҙың чех-мадьяр тармағының һуңғы вәкиле. 1521 йылдан Изге Рим империяһы императоры Фердинанд I-нең (1503—1564) ҡатыны. Ошо никах арҡаһында Габсбургтар династияһы вәкилдәре Чехия һәм Венгрия тәхеттәренә хоҡуҡ алғандар.\nЛюдовик II (пол. Ludwik II Jagiellończyk; 1506—1526), Владислав II-нең улы, Лайош II исеме аҫтында Венгрия һәм Чехия короле (1516—1526); Хорватия короле (1516—1526), Мария Габсбургҡа (1505—1558) өйләнгән. Ягеллондар династияһынан һуңғы Чехия һәм Венгрия короле булған, что свидетельствовало об усилении немецкого влияния в Венгрии. Сам двойной брак Людовика с Марией и Анны с Фердинандом был заключён 26 мая 1521 года. Үҙенең ҡатыны Мария Австрийская ярҙам итеүенә ҡарамаҫтан, король Лайош солтан Сөләймән I етәкселегендәге төрөктәргә ҡаршылыҡ күрһәтә алмаған һәм Мохач янындағы алышта һәләк булған. Лайош II үҙ вариҫтарын ҡалдырмаған, Венгрия тәхетенә үҙ хоҡуҡтарын ике дәғүәсе белдергән. Береһе 1505 йылғы дәүләт саҡырылышы ҡарарҙары буйынса «милли король» әһәмиәтлелеге тураһындағы ҡарар менән үҙ хоҡуҡтарын яҡлаһа, икенсеһе 1506 йылда Ягеллондар һәм Габсбургтар араһында төҙөлгән никах килешеүенә һылтанған.\n↑ Нечаев В. М.,. Ягеллоны // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\nНечаев В. М.,. Ягеллоны // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\nGND: 119328747 · LCCN: sh85104033 · LNB: 000249583 · NKC: mzk2005295175 · NSK: 000603439 · LIBRIS: 217984 · VIAF: 22948809, 395155832957933490005, 305786132, 626150323729909970791, 20151776773918011156\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ягеллондар&oldid=880459 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 23:08 10 апрель 2019 үҙгәртелгән.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - УҒАТАРҘАР ҒАФУРИҘА БӘЙГЕ ОЙОШТОРҘО - 2019 - Мәҡәләләр\nДонъяла бөтә нәмәнең башланғысы бар: бейек тауҙар ваҡ таштарҙан, оло йылғалар кескәй инештәрҙән, бөйөк эштәр бер кешенең уй-ниәтен күтәреп алған фекерҙәштәр берҙәмлегенән тора. Шундай дөйөм эш өсөн янып-көйөп йөрөүселәр, үҙ халҡының боронғо ғөрөф-ғәҙәттәренә битараф булмаусылар дүртенсе тапҡыр үткәрелгән "Мәргән уҡсы" традицион яндан атыу буйынса халыҡ-ара фестивалгә йыйылды. Ғафури районында урынлашҡан Уҡлы ҡая буйындағы ярышта Ҡаҙағстан, Литва, Беларусь республикалары, Төркиәнән һәм Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән йөҙгә яҡын уғатар ҡатнашты.\n"Мәргән уҡсы" фестивале башҡорт милли мөхитен булдырған сараларҙың береһе булыуы менән күптән билдәлелек яуланы. Уғатарҙарҙың сәмле ярышына халыҡ сағыу күренештәр артынан ғына түгел, милли үҙаңлы кешеләр менән аралашыу маҡсаты менән дә килә. Шуға, ойоштороусылар быйыл махсус түңәрәк ҡорҙа фекер уртаҡлашыу мөмкинлеген бирҙе. Фестивалдең "Һыбай уҡ атыу" һәм "Мәргән уҡсы" турнирҙары үткәндән һуң, уғатарҙар үҙҙәрен борсоған һорауҙар, хәл ителәһе мәсьәләләр һәм кәңәштәре менән уртаҡлашты. Унда Республика халыҡ ижады үҙәгенең әйҙәүсе белгесе һәм фестивалдең төп ойоштороусыһы Юлай Ғәлиуллин, БР-ҙың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Рәис Низаметдинов, Учалы районынан крайҙы өйрәнеүсе Фәнүр Шаһиев, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты рәйесе Искәндәр Юлдашев, Калининград ҡалаһынан традицион яндан атыу буйынса донъя чемпионы Дмитрий Алексеенко, Дағстандың "Шелковый путь" яндан атыу буйынса федерация президенты Джанболат Махтибеков, Литванан традицион яндан атыу буйынса донъя чемпионы Ирмантас Вишниаускас, Ғафури районы хакимиәте башлығы Фәнзил Сыңғыҙов сығыш яһаны. "Элек батырҙарҙы һабантуйҙар, йыйындар ваҡытында бәйгеләрҙә һынағандар, билдәләгәндәр. Бөгөн беҙҙә ир-егеттәр тәрбиәләүсе ошондай институт юҡ, көслө заттың абруйы ла кәмене. Беҙҙең алда бына шундай институт төҙөү бурысы тора", - тип башланы һүҙен "Мәргән уҡсы" хәрәкәте етәксеһе Юлай Ғәлиуллин. Бының өсөн республикала этноспорт буйынса айырым федерация булдырыу мөһим, тип билдәләне ул. Был башҡорт халҡының боронғо уйын, ярыш төрҙәрен һаҡлауға һәм тергеҙеүгә булышлыҡ итәсәк. Әйткәндәй, бындай федерациялар күп кенә сит илдәрҙә бар, Рәсәйҙең ҡайһы бер төбәктәрендә лә уңышлы эшләп килә. Республика халыҡ ижады үҙәгенең фольклор буйынса баш белгесе Гөлгөнә Баймырҙина әйтеүенсә, Алтай Республикаһында яндан атыу шөғөлөнә былтыр ғына ҡыҙыҡһыныу тыуған, әммә улар бер йыл эсендә рәсми берләшмә ойоштороп та ҡуйған. Дағстан Республикаһында "Шелковый путь" яндан атыу буйынса федерация, Ат спорты федерацияһы бар. "Беҙҙә был ике федерация айырым эшләй, шуға Башҡортостандың һыбай уҡ атыу буйынса ярыштар үткәреү тәжрибәһен күреүе бик ҡыҙыҡлы булды, - тине федерация президенты Джанболат Махтибеков.- Дағстанда ярыштарҙа даими ҡатнашҡан уҡсылар һаны 300 тирәһе, ә бына улар араһында һыбай йөрөй белеүселәр, ҡыҙғанысҡа күрә, бик аҙ, ни бары 5 кеше. Ошо күрһәткесте ике йыл эсендә иллегә еткерербеҙ, тип тырышабыҙ. Беҙҙең уғатарҙар төрлө яндар ҡуллана, техникалар ҙа төрлө, үҙебеҙ уйлап тапҡан дисциплиналар ҙа етерлек. Мәҫәлән, 2012 йылдан сноубордта йөрөй белгәндәр өсөн бер дисциплина уйлап таптыҡ: трасса буйлап сәптәр ҡуйып сығабыҙ, тауҙан шыуып төшөп барышлай шуларға атып тейҙерергә кәрәк. Мәргәнлеген күрһәтергә теләүселәр өсөн башҡа төрлө акробатик ярыш төрҙәре лә бар".\nБашҡортостанда этноспортты үҫтереү йәш быуынды тәрбиәләүгә лә ыңғай йоғонто яһар, тигән фекерҙә булды ҡорҙа ҡатнашыусылар. Бының өсөн яндан уҡ атыуға ҡыҙыҡһыныуҙары булған балаларға мәктәптәрҙә шөғөлләнергә шарттар булдырыу мәсьәләһе ҡаралырға тейеш. "Мәргән уҡсы" хәрәкәтенең иң актив ағзаларының береһе Рәис Низаметдинов хәбәр итеүенсә, Учалы ҡалаһының бер гимназияһында яндан атыу буйынса дәрес индерелгән, һәр уҡыусы йылына 8 сәғәт шөғөлләнергә тейеш. Сибай ҡалаһында әлеге көндә түңәрәк эшләп килә, унда ҡырҡ бала йөрөй. Киләсәктә был эште өҫтәмә белем биреү сиктәрендә ойоштороу, тренерҙарға эш хаҡы түләү мәсьәләләрен дә ҡарау кәрәк буласаҡ. Халҡының тарихын, рухи ҡиммәттәрен, ғәҙәттәрен өйрәнергә булышлыҡ иткән шөғөл балала илһөйәрлек, батырлыҡ һәм физик сәләмәтлек тә тәрбиәләй. Шуға күрә, этноспорт федерацияһы яндан уҡ атыу йүнәлешендә генә түгел, республикала һунар ҡоштарын үрсетеү һәм тәрбиәләү, ат өҫтөндә оҫта йөрөү, милли спорт һәм уйындарға күнектерелгән йылҡы малын үрсетеү йәһәтендә лә эшләргә бурыслы. "Әле йылҡысылыҡ ит һәм ҡымыҙ етештереү сиктәрендә генә үҫешкән, беҙгә төрлө уйын-ярыштарҙа ҡатнашыуға күнеккән аттар тәрбиәләүгә айырым иғтибар бүлергә кәрәк. Мәҫәлән, Ҡаҙағстанда атлыларҙың 47 төр уйыны бар, беҙҙә ни бары 9 тирәһе генә һаҡланып ҡалған. Республиканың министрлыҡтары, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, йәмәғәт ойошмалары менән берлектә этноспортты үҫтереү буйынса бергә эшләргә тейешбеҙ", - тине был турала Юлай Ғәлиуллин. Ул "Бөтә донъя күскенселәр уйындары" үткәреү сираты берәй ваҡыт Рәсәйгә килеп етеүенә әҙерлек тураһында онотмаҫҡа саҡырҙы.\n- Мин һеҙҙең халыҡҡа шундай яҡты көнләшеү менән ҡарайым, сөнки яндан уҡ атыу һәм һыбай уҡ атыу һеҙҙең ҡанығыҙҙа. Хатта һеҙ иҫләмәһәгеҙ ҙә, һуңғыраҡ быуын вәкилдәре шөғөлләнмәгән булһа ла - ул һеҙҙә бар. Беҙҙең кеүек Робин Гуд, капитан Тенкеш, Тадас Блинда тураһында фильмдар ҡарап хыялланыу һәм үҙеңде шул осорҙа тойоп ҡарау һеҙгә кәрәкмәй. Сөнки был - һеҙҙеке", - тигәйне түңәрәк ҡорҙа ҡатнашҡан Литваның Вильнюс ҡалаһынан Ирмантас Вишниаускас. Шуға "Мәргән уҡсы" традицион яндан атыу буйынса халыҡ-ара фестивалендә ҡабул ителгән ҡарарҙар тик хыялдарҙа ғына ҡалмаҫ, тип ышанғы килә.\nҒафури районы хакимиәте башлығы призы өсөн "Һыбай уҡ атыу" ярышында Өфөнән Рушан Хәсәнов беренселекте яуланы. Икенсе һәм өсөнсө урындарға шулай уҡ Өфөнән Юлай Ғәлиуллин менән Денис Өмөтбаев сыҡты. "Мәргән уҡсы" республика турнирында ир-егеттәр араһында Бөрйән районынан Салауат Юлбирҙин - беренсе, уның улы Дим Юлбирҙин - икенсе, Учалы ҡалаһынан Руслан Әхмәҙиев өсөнсө урын алды. Ҡатын-ҡыҙҙар араһында I урынға Бөрйәндән Әлиә Ишморатова, II урынға Ғафуриҙан Гүзәл Ибәтуллина, III урынға Әбйәлилдән Гүзәлиә Хәлилова лайыҡ булды. "Евразия кубогы" турнирында Бөрйәндән Салауат һәм Сынбулат Юлбирҙиндар, Омск ҡалаһынан Даниил Вяткин еңеүселәр исемлегенә инде.\nЯҙылған: 03.09.19 | Ҡаралған: 161


Өлөш барҙа үлеш бар » Журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nӘлиә Саматова Белорет районының 2-се Инйәр башҡорт мәктәбендә уҡыта. Быйыл «Баҫҡыста» исемле тәүге йыйынтығын ҡулына алды. Повестары, хикәйәләре матбуғатта күренә башлау менән уҡыусылар уның һутлы, халыҡсан телле булыуына һоҡланды. Һеҙҙең иғтибарға V Мәхмүт Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара хикәйәләр бәйгеһенең Башҡортостанда үткән төбәк өлөшөндә өсөнсө урын алған хикәйәһен тәҡдим итәбеҙ.\n– Бик алыҫҡа китмәгеҙ, орлоҡҡайҙарым, – ҡапыл иҫкән елгә төрлө яҡҡа һирпелешкән орлоҡтарын киҫәтте Ҡайын-әсә. – Ана, һутлы туғайҙарҙан, йәмле йылға буйҙарынан, сәскәле болондарҙан урын алығыҙ. Йыраҡ булһағыҙ, һеҙ ҙә һағынырһығыҙ, мин дә һарыларға һабышырмын.\nӨлгөргән орлоҡтарын үҙ аллы тормошҡа оҙатҡанда, теләктәрен теләп, фатихаһын бирҙе ул.\n– Ярай, әсәй, алыҫ китмәбеҙ, – шаян Ел менән уйнап, орлоҡтар һауала өйрөлдө. Уҙышмаҡ уйынына әүрәп, бер нисәһе Ҡайын-әсәнән апаруҡ алыҫлашһа ла, туҡтарға уйламанылар ҙа. Араларында иң отҡор, иң шуҡ һәм сәмсел Орлоҡҡай бөтәһенән дә алдараҡ булып өйрәнгән: Ел менән ярышыуын дауам итеп, өҫкәрәк үрләне. «Һы, бешкәктәр, тороп ҡалып бөттөләр, мин – еңеүсе», – тип шатланды ул.\n– Әйҙә, Орлоҡҡай, ҡалышма, мин һиңә яңы ерҙәрҙе күрһәтермен. Һауаға күтәрелгән һайын ер тағы ла матурыраҡ күренә бит ул! Ана, һеҙ үҫкән аҡлан төймәләй генә булып ҡалды. Борғоланып аҡҡан йылға, әйтерһең дә, шул төймәне эләктереп тағып ҡуйған зәңгәр еп, ивет.\n– Эйе. Ҡарале, ә тауҙар ниндәй мәғрур, береһенән береһе бейегерәк, унда күпме ағас үҫә!\nШулай Орлоҡҡай Ел дуҫы менән һауала осоп, тирә-яҡтағы гүзәллеккә һоҡланды. Бына хәҙер ул үҙенә иң оҡшаған ерҙе һайлап алып, шунда тамыр ебәрәсәк. Йылға буйын төбәк итһә, тамырҙары һыуға туйып йәшәр. Ә болон уртаһында хуш еҫле сәскәләрҙең йыл да яңырыуын күҙәтеп, уларға ҡунып шаярған күбәләктәрҙең сихрилегенә һоҡланып ғүмер итеү – үҙе әкиәт. Тиҫтерҙәре эргәһенә, ағастар араһына төшһә, дауылдарҙан һаҡланыуы еңел булыр. Хыял болотона ултырған Орлоҡҡай Ел дуҫын ғәйрәтле Дауыл алыштырғанын да абайламаған. Ярһыу ҡосағына алып, Орлоҡҡайҙың хыялдарын селпәрәмә ярып, Дауыл уны йыраҡҡа алып киткәндә, ҡояш тауҙар артындағы сәңгелдәгендә бәүелә ине инде.\n– Әйҙә, минең менән дә ярышып ҡара. Кем көслөрәк?\n– Юҡ, ебәр мине, уйнап, ярышып туйҙым, ҡайтайым Ҡайын-әсәмә, – тигән ялбарыуын ҡолағына ла элмәне ҡомарланған Дауыл. Орлоҡҡайҙы бейек тауҙарға алып осто. Башы әйләнеүҙән бер ни күрмәгән бәләкәс, нисек кенә ҡаршылашмаһын, ғәйрәтле «юлдашының» ауынан ҡотола алманы. Уның ҡарауы, шашып көлөп, ҡая ситендә үҫкән ваҡ ағастарҙы төбө-тамыры менән аҡтарып, был ярышта кем көслөрәк икәнен дәлилләне Дауыл. Ҡоторғандан ҡотолғаның хәйерле. Дөм-ҡараңғы төндә Орлоҡҡай ниндәйҙер ҡаты нәмәгә бәрелеп иҫен юғалтмаһа, нимәләр булып бөтөр ине икән? Билдәһеҙ...\nҠояш нурҙары танауын ҡытыҡлағанға уянып китте Орлоҡҡай. «Мин ҡайҙа? Ниңә башҡалар күренмәй? Ниндәй таш өҫтөндә ятам?». Тирә-яғына күҙ һалды бисара. Ни күрһен? Таштар уратҡан уны. Әйтерһең дә таш зиндан. Бейек тауҙың ҡаялы итәгенә килеп төшкән бит. Ҡайһылай ҡурҡыныс. Уңға ҡараһаң да, һулға баҡһаң да – һалҡын, осло ҡая таштары һерәйгән. Ә тыуған туғайы аҫта, күҙ күрмәҫлек ерҙә ҡалған. «Ни эшләргә? Ярҙамға Ел дуҫымды саҡырырғамы?». Төнө буйы Дауыл менән көрәшеп ҡысҡырыуға, тауышы ҡарлыҡҡайны: «Ярҙам ит, Елкәй», – тип сипылдауы үҙенә лә ишетелмәне хатта.\nҠояшта эҫергәнеп тәнде бешерә башлаған ташта ятыу – үлемгә бәрәбәр. Нимәлер эшләргә кәрәк. Һуңғы көсөн йыйып, Орлоҡҡай ҡырлы таштың бер яғына шыуышты. Ситенә еткәс, төшөр ер тапмай, икенсеһенә һикерергә мәжбүр булды. «Әлеммм... быныһы бигерәк эҫе». Хәле нығыраҡ мөшкөлләнде бахырҡайҙың. Шулай ҙа донъяға яралғанда уҡ һалынған сәмселлек күрәләтә, табала ҡурылған көнбағыш кеүек, ташта кибеп үлергә юл ҡуйманы. Хәрәкәттә – бәрәкәт, тип, аҡтыҡ көсөн йыйып, ул алға ынтылды. Инде һуңғы һулышын алыу сигенә еткән Орлоҡҡай, ғүмере өсөн көрәшеүен туҡтаттым тигәндә генә, тайып китеп, ике таш араһына, һалҡын тупраҡҡа килеп төштө. Эҫегә әлһерәп, туҡтауһыҙ хәрәкәттән хәлһеҙләнгән Орлоҡҡай таныш тупраҡ еҫенә иҫереп, моронон шунда төртөп, иҫен юғалтты.\nКүпме ятҡандыр, тамсы тамғанға уянып китте. Ямғыр яуа икән. Тереһыу тапҡандай, йотлоғоп һыуһынын ҡандырҙы ла, тупраҡҡа нығыраҡ төрөнөп, йоҡоға талды. Тәүге яҙмыш һынауҙары шулай башланды. Быныһы иң еңеле булғандыр әле. Сөнки ҡалғандарына ҡаршы торор өсөн шаян һәм сая Орлоҡҡайға сынығыу мәктәбе үтергә тура килде. Самалы тупраҡта ауырлыҡһыҙ ғына үҫеп китһә лә, аҙаҡҡа табан тамырҙарҙы йәйерлек урын етмәүе, дым эҙләп таштар араһынан яралана-яралана тамырланыуы еңелдән булманы уға. Кейендергән дә – ер, туйындырған да – ер. Бирешмәне. Юлында осраған осло ҡырлы ҡаршылыҡтарҙы шылдырып, йәшәү сығанағына ынтылды. Әсәһенең: «Оҙон тамырлы ағас оҙаҡ йәшәй, балаҡайҙарым», – тигән һүҙҙәре һәр ваҡыт ҡолағында сыңлап торҙо уның. Өҫтөндәге таштарҙы этәреп, ҡояшҡа үрелде. Ямғырҙарҙың бер тамсыһын да әрәм-шәрәм итмәйенсә тамырҙарына һеңдерҙе, ҡояш нурҙарын сарыфламай олонона, ботаҡтарына, япраҡтарына бүлеп бирҙе. Яҙҙан башлап ҡара көҙгә тиклем һис туҡтамай ҡышҡы сатлама һыуыҡтарҙан, бурандарҙан һаҡланырлыҡ көс-ғәйрәт йыйҙы ул, йылылыҡ тупланы.\nТырышҡан – ташҡа ҡаҙаҡ ҡаҡҡан. Бер нисә йылдан таштарҙы ярып һомғол кәүҙәле, сая рухлы, көслө Ҡайынҡай үҫеп сыҡты. Буй үҫкән һайын күберәк һыу кәрәк булғанлыҡтан, ул тамырҙары менән ҡая таштарын емереп, тәрәндән дым эҙләүгә бар көсөн һалды. Тапҡас та туҡталып ҡалмай, көрәшен дауам итте. Ҡайынҡай был ҡаяла бер үҙе түгеллеген күргәс, аралашырға һәм дуҫлашырға башҡалар ҙа барлығына һөйөндө. Ул һәр таңды бөтәһенә сәләм биреп уянды. Эргәлә генә унан өлкәнерәк, тәпәш буйлы ҡайындар үҫә икән, саҡ ҡына алыҫыраҡ тиңдәштәре баш ҡалҡыта. Ә ана тегендә, ҡая таштарын емереп, олпат Ҡарағай ботаҡтарын йәйгән. Ул әкиәт батырылай мөһабәт. Йыуан көслө тамырҙары эргә-тирәһендәге ҙур таштарҙы ыуалап, ваҡлап бөткән хатта. Уға ҡараһаң, был ерҙә өнһөҙ, битараф ҡаялар түгел, ә тап ошо киң ҡоласлы Ҡарағай хужа тиерһең. Ел-дауылдарҙа башҡа ағастар ана һынырҙай, бына һынырҙай булып бәүелгәндә лә ул ҡымшанмай ғына ғорур тора. Көслө Дауылды яҡын ебәрмәүсе, ҡыҙыу ҡояш нурҙарынан эргә-тирәләге ағастарҙы ҡурсалаусы ҡалҡан ул.\n– Ана, ҡара, тамырҙары ниндәй йыуан, беҙгә тигән дымды ошо Ҡарағай һурып ултыра бит.\n– Эйе шул, беҙҙең меҫкен тамырҙарыбыҙ шунан мөшкөлләнә.\nӨлөш бар ерҙә үлеш бар инде. Эргәлә үҫкән ҡайындарҙың үҙ-ара гәпләшеүен ишетте бер көндө Ҡайынҡай.\n– Ә һеҙ тамырҙарығыҙҙы төпкәрәк ебәрегеҙ. Шулайтһаң, юлдағы таштарҙы ватып, һыулы ер табырға була ул, – тип үҙ башына һүҙ ысҡындырҙы эскерһеҙ Ҡайынҡай. Күпме сәйнәһәләр ҙә, тештәре үтмәҫ Ҡарағайҙан иғтибарҙарын эргәләге йәш үҫентегә борҙо тегеләр.\n– Һинең ни ҡыҫылышың бар, маңҡа! Йәшһең әле беҙгә аҡыл өйрәтергә.\n– Ҡарағай менән берәй бәйләнеше барҙыр, юғиһә шулай тиҙ генә үҫеп китмәҫ ине был нәмә.\n– Эйе шул. Тиҫтерҙәре саҡ-саҡ баш ҡалҡыта, ә был көн дә шәп кәйеф менән сәләм биреп уяна. Әкиәттәгеләй, ай үҫәһен көн үҫә бит.\n– Сәләм ҡайғыһы барҙыр шул ошондай таштар араһында ғүмер кисереп. Ана, аҫта, туғайҙа, йылға буйҙарында ҡалған туғандарыбыҙ инде әллә ҡасан үҫенте ебәрҙе, ә беҙ үҙебеҙ саҡ көн итәбеҙ... – Япраҡтарын ҡыштырлатып, ботаҡтарын болғай-болғай кемуҙарҙан зарланды ҡайындар.\n– Быға бер кем дә ғәйепле түгел бит, үҙебеҙ һайлаған яҙмыш, апайҙар, зарланмайыҡ. Барыһы ла үҙебеҙҙең ҡулда, – был һүҙҙәре менән бер ҡатлы Ҡайынҡай ғүмерлек дошмандар тапҡанын уйламаны ла.\nЙөҙйәшәр Ҡарағай әңгәмәне тыңлап, йылмайып ҡуйҙы. Эскерһеҙ, сая, ҡыйыу һәм ғәҙел Ҡайынҡайҙа үҙ йәшлеге сағылып киткәндәй булды. Йөҙәр йыл был ҡаяла йәшәү өсөн күпме көс, рух кәрәклеген ул бик яҡшы белә. Еңел йәшәргә өйрәнһә, эргә-тирәләге бер орлоҡ та ағас булып шытмаҫ ине. Башҡаларға ла һыу булһын тип, көслө Ҡарағай таштарҙы емерҙе, тамырҙарын тәрәнгә тоташтырҙы. Көсһөҙҙәрҙе ҡурсалауҙы үҙ бурысы, ғүмерлек вазифаһы итеп ҡабул итте ул.\nКөн дә ҡырын ҡарап, кәйеф ҡырырға маташҡандарға Ҡайынҡай иғтибар итмәне. Һәр ваҡыттағыса иртәне сәләмләп, көндөҙ ҡояшта наҙланып, Ел дуҫы менән серләшеп, кистәрен ботаҡтарына һандуғастар ҡундырып йәшәүен дауам итте. Уның бар маҡсаты – буйға оҙонораҡ үҫеп, болондағы Ҡайын-әсәһен, туғандарын күреү ине. Һағынғайны ғәзиздәрен. Үҫә килә тыуған ерҙең дә ҡәҙере арта шул, кендек ҡырҡылған ер ожмахҡа тиңләшә. Туғанлыҡ ептәре нығыраҡ төйөнләнеп үҙенә саҡыра. Маҡсатына өлгәшеү өсөн ул бөтә көсөн һалды. Ҡаршылыҡтарҙы еңеп, тамырҙарын йәйҙе.\nБер нисә йылдан олоно йомороланып, ботаҡтары тарбаҡланып, япраҡтарын елгә елберләткән, суҡлы алҡаларын таҡҡан аҡ күлдәкле зифа Ҡайынҡайға һоҡланмау мөмкин түгел ине. Уның гүзәллеге тирә-яҡҡа йәм өҫтәне. Йәнһеҙ ҡаялыҡҡа йөҙәр йыл килмәгән һандуғастар ҡайтты, сәскәләр тамыр йәйҙе. Төрлө төҫлө күбәләктәр ҙә уйын ҡорғас, был ерҙәр тыуған болонон хәтерләтте Ҡайынҡайға. Ер һине түгел, һин ерҙе биҙәй алаһың икән дә баһа!\nТик эстәре ҡара янғандарға ғына был уғата оҡшаманы. Үҙ-ара имеш-мимеш шыбырлашып көн үткәрҙе улар. Ороло арҡаларын бер-береһенә терәшеп ләстит һаттылар, этлек уйланылар. Мәкерлектәрен тормошҡа ашырыу өсөн үҙҙәренең генә көсө етмәҫен белеп, бер көндө Дауылды ярҙамға саҡырҙылар. Уныһы, Ялағай дуҫын эйәртеп, ҡотҡоға төштө. Күп уйлап торманы аңһыҙ Ялағай: Ҡайынҡайҙың һылыу тәненә утлы ҡылысын ҡаҙаны, ә Дауыл асылған яраға эргәләге таштарҙы атты. Күҙ асып йомған арала булған фажиғәнән барыһы ла шаңҡып ҡалды. Яраланған тәненә килеп тейгән осло таштарҙан ауыртынып, меҫкенкәй ботаҡтары менән ҡапланды. Аҡ күлдәген йыртып үткән утлы ҡылыс эҙҙәре төтәп, ялҡын булып дөрләр ине, әгәр ҙә ваҡытында Ҡарағай ярҙамға ташланмаһа. Ҡуйы ылыҫлы ботаҡтары менән һыйпап, ялҡынды һүндерҙе ул. Ҡайынҡайҙың тиҫтерҙәре ҡурҡып ҡалтыранып ултырһалар, был мәкерҙең сәбәпселәре, күрмәмеш тә белмәмешкә һалышып, йөҙҙәрен борҙо.\nЯртылаш янған тәненә ҡаҙалған таштарҙы һыҡтай-һыҡтай таҙартты Ҡайынҡай. Аҡ ҡарҙай саф күлдәгенең башҡа бер ҡасан да елгә елберләмәҫенә йөрәге телгеләнде. Ялҡынға ҡара янып, бөгәрләнеп ыңғырашҡан япраҡтарын йәлләп һыҡтаны. Һынған ботағының бер яҡта ҡанһырап ятыуын күргәс, саҡ иҫен юғалтманы. Ҡоттары осҡан ҡоштар һирпелешеп боҫоп бөттө, өтөлгән сәскәләрҙең башы эйелде. Тынлыҡта Ҡайынҡайҙың яралары һулҡылдауҙан әрнеп илағаны ғына ишетелде. Ошо мәлдә яңғыҙ булһа, ул был һыҙланыуҙарҙы күтәрә алмаҫ ине. Әммә яҡындары ярҙамға ташланды. Ел әхирәтенең яраларын өрөп, әрнеүен баҫты, йыртылған күлдәгенең итәктәрен яманы, тиҫтерҙәре йылы һүҙ менән күңелен дауаланы. Яҡшылыҡҡа йылан да баш эйә тигәндәй, хатта мәңге һалҡын ҡая таштар ҙа был мәкерлекте өнәмәне, улар Ҡайынҡайҙың тамырҙарына һыу эҙләргә быуылған юлдарҙы таҙартты. Үлемдән ҡотҡарған Ҡарағай, үтә ҡыҙыу ҡояшта яралары кипмәһен, ямғырға бирешмәһен тип, ҡалҡан булып баҫты.\nЙәрәхәттәрен төҙәтеү өсөн йылдар талап ителде Ҡайынҡайға. Төҙәлде улар. Онотолдо барыһы ла. Тән яраһы бөтөр, йән яраһы бөтмәҫ, тиһәләр ҙә, һәр ваҡыттағыса, төшөнкөлөккә бирелмәй, сәләм биреп ҡаршыланы иртәләрҙе ул. Көслө рухы алдында Дауыл менән Ялағай ҙа баш эйҙе, күрәһең, башҡа был тауға яҡынлашманылар. Тик ап-аҡ олондо буйынан буйына һыҙырып үткән яра эҙе генә мәңге юйылманы.\nБыйылғы яҙ шатлыҡ килтерҙе Ҡайынҡайға. Ҡаялар аша ул, ниһайәт, тыуған төйәген, туғандарын, һөйөклө Ҡайын-әсәһен күреп ҡыуанды. Йылға буйҙарында, туғайҙарҙа үҫкән ҡәрендәштәренә сәләм бирҙе. Йәшел шәлен ябынып, болон уртаһында баҫҡан сабыр әсәһенә һағыныуын, һөйөүен юлланы. Бейек ҡая ярында үҫеп буйға еткән ҡыҙын күреп, Әсә лә һөйөнөсөнән аҡҡан күҙ йәштәрен йәшермәне. Юғалғандыр инде, тип уйлаған балаһын һап-һау күреү ҙур бәхет ине. Яраларын аңғарманы Ҡайын-әсә. Уларҙы эргәлә үҫкән ағастар, ҡая таштары, Ҡарағай ҡаплағайны. Шулай яҡшыраҡ та. Әсә йөрәге балаһының яраһын күрһә, бик ауыр кисерер ине, юғиһә.\nКиләһе йылына Ҡайынҡай үҙе, фатихаларын биреп, орлоҡҡайҙарын үҙ аллы тормошҡа осорҙо. Аҡ иңдәренә суҡлы һары шәлен һалған әсә: «Минең балаларым минән бәхетлерәк булһын!» – тип теләне.\nТеги: Әлиә Саматова


Инфоурок / Другое / Конспекты / Конспект урока по башкирской литературе "Ай Уралым, Уралым"\nТИМЕР ЙОСОПОВ. «Ай Уралым, Уралым».\n«Ай Уралым, Уралым» шиғырының йөкмәткеһен үҙләштереү.\nШиғырҙа автор позицияһының сағылышын күрһәтеү.\nТыуған яҡ, тыуған ер менән ғорурлыҡ тойғоларын тәрбиәләү.\n«Ай Уралым, Уралым» шиғырын тасуири уҡырға өйрәнеү, Текст буйынса һорауҙар төҙөү һәм уларға яуап биреү. Йөк мәткеһе буйынса һорауҙарға яуап биреү. Урал образының би релешен аңлау. Урал образының башҡорт халҡы өсөн и и тиклем ҡәҙерле булыуын аңлау. Шиғырҙа ҡулланылған тасу ири һүрәтләү сараларын табып, уларҙың функциональ ролон асыҡлау. Урал тураһындағы коллектив диалогта ҡатнашыу.\nЙыһазландырыу: проектор, экран, Урал тауҙары теҙмшш ре төшөрөлгән слайд.\nӨйгә бирелгән эште тикшереү.\n«Эш дәфтәре» буйынса ҡушылған биремдәрҙең үтәлеп н > тикшереү.\n— Сәйф Сараи кем ул? Уның ижады тураһында һөйлоп i\nПарсалар тип ниндәй әҫәрҙәргә әйтәбеҙ?\nПарсаларҙағы һөйләмдәрҙең төҙөлөшө, һүҙҙәрҙең кшм тәртибе нисек? Хәҙерге әҙәби телдән нимәһе менән айырм'ш!\n«Уҙынған шәкерт» парсаһында һеҙ кемде нығыраҡ оҡшаттығыҙ?\nИкенсе парсала ғалимдың әйткән һүҙҙәрен нисек аңлайһығыҙ?\n«Әҙәп өйрәнеү» парсаһында Лоҡман Хәкимдең әйткәндәренән ниндәй фәһем алдығыҙ?\nБөгөнгө башҡорт әҙәбиәтендә парса жанры бармы, булһа, ҡайһы яҙыусы ижадында сағыла?\n— Уҡыусылар, беҙҙең Башҡортостаныбыҙ ҡайҙа урынлашҡан?\nДөрөҫ, шуға күрә лә Башҡортостанды йыш ҡына Урал менән бәйләйҙәр. «Беҙ Уралдан тиһәң, ә һеҙ Башҡортостанданмы?» тип шунда уҡ таныйҙар.\nБашҡорт халҡының гимны булып ниндәй йыр тора?\n(Урал йырын тыңлатып ҡарауҙы ойошторғанда һәйбәт була.)\nХалҡыбыҙҙың мәшһүр эпосы нисек атала? Шуға күрә лә Урал башҡорт халҡының иң изге төшөнсәһенә әйләнгән. Яҙыусылар йыш ҡына Уралға арнап шиғырҙар ижад иткән, сисондәр йыр сығарған.\nБөгөн беҙ Башҡортостандың халыҡ шағиры Тимер Йосоповтың «Ай Уралым, Уралым» исемле шиғыры менән танышырбыҙ.\nТимер Йосоповтың ижады тураһында бер нисә кәлимә һүҙ.\nТимер Йосоп улы Йосопов 1938 йылдың 31 майында Башҡортостандың Дыуан районы Әбсәләм ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған. Өлкөндө урта мәктәбен тамамлағас, Ҡыйғы район газетаһында әҙәби хеҙмәткәр, Һатҡы ҡалаһында йөк ташыусы булып эшләй. 1962—1967 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт университетының филология факультеты студенты. Университеттан һуң Бөрйән районы Асҡар ауылы мәктәбендә уҡыта.\nӨфөлә «Башҡортостан пионеры» газетаһы редакцияһында, Башҡортостан Яҙыусылар союзында әҙәбиәтте пропагандалау бюроһында эшләй. Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡып ҡайта. Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы председателенең и урынбаҫары булып эшләп ала.\nТимер Йосоповтың 60-сы йылдар башында матбуғатта сыҡҡан, уңышлы әҫәрҙәренең береһе — «Тормош» тигән шиғырҙар циклы. Уның поэзияһының иң яҡшы өлгөләре йәшәү, тормош, Тыуған ил, партия һәм халыҡ тураһында тәрән уйланыу ватансылыҡ тойғоларын йырлау менән характерлы.\nТимер Йосопов шиғыр һәм поэмаларында ауыр һәм героик\nяу йылдары ваҡиғаларына, тормоштағы драматик ситуацияларға йыш мөрәжәғәт итә. Уның лирикаһында нескә тойғололоҡ, эмоционаллек, гражданлыҡ пафосы менән тығыҙ үрелеп китә.\nһуңынан уҡытыусы тәрән пафос, эмоциональ тонда шиғырҙы уҡып күрһәтә. Бер нисә уҡыусынан тасуири итеп уҡытыла.\nЙөкмәткеһен үҙләштереү маҡсатында шиғыр буйынса бер нисә һорау тәҡдим ителә.\nШиғыр башҡорт халҡына ғына хас булған ниндәй традицияларҙы дауам итә?\nБашҡорт әҙәбиәтендә тағы ниндәй яҙыусыларҙың ижадында был традиция киң сағыла?\nУрал образын һүрәтләү өсөн Тимер Йосопов ниндәй һүрәтләү сараларын файҙалана?\nШағир ни өсөн Ете диңгеҙҙе кисеп тигән юлдарҙы файҙалана? Ул нимәне аңлата?\nУрал тауҙарының бөйөклөгөн һүрәтләү өсөн шағир ниндәй сағыштырыуҙарға мөрәжәғәт итә? Шул юлдарҙы табып уҡып күрһәтегеҙ. (Ҡылдай һуҡмаҡтар үткәндә)\nӘ бына төпһөҙ күктәргә тигән һүрәтләү сараһының исемен нисек әйтерһегеҙ? (Эпитет)\nШағир үҙенең был шиғырында ҡобайыр жанрына хас бер алымды ҡуллана? Йәгеҙ әле, шуны әйтеп ҡарағыҙ. Дөрөҫ, һәр строфала һуңғы юл шиғыр буйынса ҡабатланып килә. Шуның менән шағир Урал образын нығыраҡ күҙ алдына баҫтырырға, уның матурлығын, бөйөклөгөн күрһәтергә теләй. Әҙәбиәт ғилемендә ул нисек тип йөрөтөлә?\nРефлексив анализ, баһалау.\n«Эш дәфтәре» буйынса бирелгән эштәрҙе эшләп килергә.\nШиғырҙы ятлап килергә.\nНомер материала: ДБ-250725


СДК д. Сагитово | VK\nСДК д. Сагитово\nХөрмәтле ауылдаштар! Сәғит ауыл мәҙәниәт йорто "Өләсәй,ҡартай һәм мин"исемле флешмоб иғлан итә.Өләсәй һәм ҡартайҙарығыҙ менән төшкән фотоһүрәттәрегеҙҙе көтөп ҡалабыҙ.\nАғурҙа ауылында "Башҡортостан- ғәзиз илкәйем" исемле концерт менән сығыш яһап ҡайттык.\n“Көҙгө кросс” легендар 112-се атлылар дивизияһына арналды\n15 октябрҙә Байыш урта мәктәбендә 112-се башҡорт атлылары дивизияһы төҙөлөүенең 80 йыллығына бағышлан4ан “көҙгө кросс” ярыштары үтте. Уны Ейәнсура районы тарих һәмSee more тыуған яҡты өйрәнеү музейы етәкселеге ойошторҙо. Сарала музей директоры Аҫылбаев Миҙхәт Хаммат улы, Ейәнсура районы хәҡимиәтенең йәштәр, спорт һәм балиғ булмағандар бүлегенең әйҙәүсе белгесе Рәйел Тимерғәле улы Исламов, Ағурҙа ауылынан хеҙмәт ветераны Марҡабаев Миңлеғәли ағай, Байыш мәктәбе уҡытыусылары, уҡыусылары ҡатнашты.\nИҫтәлекле сара башланыр алдынан беҙ Байыш мәктәбенең Тыуған яҡты өйрәнеү музейында булдыҡ. Ундағы экспонаттар тарихы менән беҙҙе ошо музей етәксеһе Ришат Рәшит улы Ҡыуатов таныштырҙы.\n1941 – 1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында ҡаһарманлыҡ өлгөһө күрһәтеп Берлинғаса данлы һәм ҡанлы юл үткән башҡорт атлылары иҫтәлегенә арналған сара ошо ауылдан һуғышта ҡатнашҡан яугирҙәр иҫтәлегенә арнап асылған обелиск янында үтте. Башҡортостан республикаһы гимны һәм “Шайморатов генерал” йыры яңғырағандан һуң уҡыусыларға ошо дивизияның тарихы, уның командиры Миңлеғәли Шайморатов тураһында музей директоры М. Аҫылбаев менән Р. Ҡыуатов ҡыҫҡаса телмәр тотто. Ә Миңлеғәли ағай Марҡабаев ошо һуғышта 112-се башҡорт атлылары дивизияһында ҡатнашып батырҙарса һәләк булған атаһы тураһындағы иҫтәлектәре менән уртаҡлашты.\n“Көҙгө кросс” ярышы мәктәп эргәһендәге спорт майҙансығында үтте. Ярышта ҡатнашҡан спортсыларға уңыштар теләп Рәйел Тимерғәле улы сығыш яһаны. Ул 112-се башҡорт атлылары иҫтәлегенә арналған ошондай ярыштың киләһе йылдан район кимәлендә лә үткәрелә башланасығы тураһында хәбәр итте.\n1 – 11 кластар араһында үткән кросты мәктәптең физкультура уҡытыусыһы Азат Мөхәмәтйәнов менән хужалыҡ мөдире Ришат Ҡыуатовтың юғары кимәлдә ойоштороуға өлгәшкәндәре өсөн һәм беҙҙе тәмле аштары менән менән һыйлаған ашнаҡсыларға оло рәхмәтебеҙҙе еткерәбеҙ.\nСпорт ярыштары тамамланғандан һуң еңеүселәргә Ейәнсура тарих һәм тыуған яҡты өйрәнеү музейының маҡтау ҡағыҙҙары, район хәҡимиәтенең йәштәр, спорт һәм балиғ булмағандар бүлегенең медальондары, мәктәпкә иҫтәлекле кубок тапшырылды.\nРәсәй Президенты Владимир Путин яңы байрам булдырыу тураһында указға ҡул ҡуйған: илдә Атайҙар көнө билдәләнәсәк.\nЯңы байрамдың датаһы - һәр йыл октябрҙең өсөнсө йәкшәмбеһе.See more Быйыл ул 17-һенә тура килә.\nБыл байрамды булдырыу идеяһын илдең Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы белдергән. Ведомствонан хәбәр итеүҙәренсә, башланғысты элекке балалар омбудсмены Анна Кузнецова тәҡдим иткән. Байрам ғаилә институтын, унда атайҙар ролен нығытыу өсөн кәрәк.\nОшо байрам айҡанлы Атайҙар көнөнә арналған республика акцияһында ҡатнашырға саҡырабыҙ. Атайҙарығыҙ менән төшкән фотоһүрәттәрегеҙҙе һәм дә атайҙар тураһында бер аҙ мәғлүмәт көтөп ҡалабыҙ.


Өфөлә йәшәүсе боронғо сулпы-биҙәүестәр һәм һаҡал эшләү менән мауыға | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nӨфөлә йәшәүсе боронғо сулпы-биҙәүестәр һәм һаҡал эшләү менән мауыға\n20 декабря 2018 — 17:00\nӨфөлә йәшәүсе Илдар Ғатауллин боронғо сулпы-биҙәүестәр һәм һаҡал эшләү менән мауыға. Еңел булмаған шөғөл үҙенсәлектәрен беҙҙең ижади төркөм дә күреп ҡайтты.\nЕгерменсе быуаттан алып һаҡланып килгән был сихри тәңкәләр яңы эшләнәсәк һаҡалды биҙәйәсәк. Башҡорт милли хазинаһының бөтә нескәлеген белеүсе оҫта Илдар Ғатауллин теүәл ун йыл шәхсән эшенә тоғро ҡала.\nҺаҡалды эшләү өсөн күп көс һәм түҙемлелек кәрәк. Уның тәңкә-биҙәүестәрен ҡуйғанда ла бик иғтибарлы булыу зарур. Һәр оҫта һаҡалды элекке йолаларға таянып эшләргә тейеш.\nҺаҡалға төрлө биҙәүестәрҙе һалып сыҡҡас, уны һаҡ ҡына итеп тегеп сығырға кәрәк. Епте лә уның төҫөнә ҡарап һайларға кәрәк. Әйткәндәй, ошондай матур һаҡал эшләү өсөн яҡынса бер ай ваҡыт талап ителә.\nЭлек-электән һаҡал-түшелдеректәр ҡатын-ҡыҙҙы ауырыу-сихәттән һаҡлаһа, ә бына уның сыңлап торған тәңкәләре насар көстәргә, күҙ тейеүҙән сикләй. Мәрйен һәм таштарҙың төҫө лә мөһим. Мәҫәлән, ҡыҙыл төҫ эшкә һәләтлекте арттыра, ҡан баҫымын яйға һала. Аҡ таштар күҙҙе һаҡлай, осҡорлоҡто яҡшырта, ә йәшел төҫтәр иһә күңел тыныслығын һаҡлай. Хәҙерге ваҡытта ла башҡорт милли кейемдәре үҙ ҡиммәтен юғалтмауы ҙур баһаға лайыҡ, ти оҫта.\nИлдар Ғатауллин заман техникаларына таянып, принтер ярҙамында боронғо сулпыларҙың өс-д моделен дә эшләй. Улында башҡорт милли кейемдәренә ҡыҙыҡһыныу уятыусы Зөлфиә Ғатауллина уға бар яҡлап та ярҙам итә. Ул күлдәктәрҙең төҫөнә ҡарап, һаҡал, ҡашмауҙарҙы дөрөҫ һайлап бирә.\nҒатауллиндар ғаиләһе төрлө ҡала, райондарҙа үткәрелгән күргәҙмәләрҙә лә мотлаҡ ҡатнашып тора. Бөтә күңелде һалып башҡарған эш үҙ һөҙөмтәһен бирә, ти улар.


ҠОШТАР ҘА БЕР ШУЛАЙ ТАРАЛЫША...\nИртәгә, 24 майҙа, Сибай ҡалаһы мәктәптәренең 417 сығарылыш класс уҡыусыһы өсөн һуңғы ҡыңғырау яңғыраясаҡ. Һуңғы ҡыңғырау—ҡыуаныслы һәм бер аҙ моңһоу ҙа сара. Был көндө сығарылыш класс уҡыусылары мәктәп менән хушлаша, уҡытыусыларына тәрән ихтирамын һәм рәхмәтен белдерә, киләсәккә яҡты өмөттәр менән баға.\nҠаланың Советтар Союзы Геройы Ф.Белов исемендәге 12-се мәктәбен быйыл 29 уҡыусы тамамлай. Сығарылыш класс уҡыусылары 11 йыл дауамында барыһы ла тырышып белем алып, оло тормош юлына аяҡ баҫырға әҙерләнгән. Йәшлек дәрте бөркөлөп торған йәштәр араһында Башҡортостан Президенты стипендиаты, республика ҡурай бәйгеләре лауреаты Иҙелбай Хәсәнов, предмет олимпиадаларында еңеүҙәргә өлгәшеүсе Данил Фәйзуллин да бар. Ҡыҙҙар-егеттәрҙең барыһы ла Берҙәм дәүләт имтихандарын уңышлы тапшырып, юғары уҡыу йорттарына инергә хыяллана. Уларҙың һәр береһенә киләсәктә тырышып уҡыуын, һөнәри уңыштарға өлгәшеүен һәм йәмғиәттә танылыу яулауын теләйбеҙ.\nӘйткәндәй, 23 майҙа белем усаҡтарының 11-се һәм 9-сы класын бөтөүселәр уҡыу йылын тамамлай. Ҡалған кластар уҡыусылары 31 майға тиклем белем алыуын дауам итәсәк. Берҙәм дәүләт имтихандарын уңышлы тапшырыусылар өсөн сығарылыш кисәләре 23 июнгә тәғәйенләнгән.


2022 йыл – Рәсәй халыҡтарының мәҙәни мираҫы йылына ҡарата | Шульган-Таш\nТелмәребеҙгә рус теле шул хәтлем ныҡ һеңгән, таҙа башҡортса һөйләште бик һирәк ишетергә тура килә, унда-бында рус һүҙе мотлаҡ ҡушылып китә. Башҡортса һөйләшкәндә лә телмәребеҙ ярлы, ғәҙәттә ябай һүҙҙәр ҡулланабыҙ. Был яҙмабыҙҙа солоҡсолоҡ кәсебенә генә хас һүҙҙәр менән таныштырып үтмәксебеҙ.\nИң тәүҙә солоҡ һүҙенә туҡталайыҡ. Солоҡ (борть) тип солоҡсо ағаста махсус эшләгән яһалма ағас ҡыуышы, солоҡ ағасына ҡунған ҡорттар солоҡ ҡорттары (бортевые пчелы) тип атала. Ә инде ағастағы тәбиғи ҡыуыштарға ҡунған ҡорттар ашҡан ҡорт (дичок) була.\nСолоҡсо юнған солоҡҡа бал ҡорттары күс айырған ваҡытта үҙҙәре ҡуна. Бының өсөн разведчик ҡорттар алдан ҡуныр солоҡ ҡарап ҡуялар. Буш торған солоҡтарҙы ҡорттарҙың алдан килеп ҡарауы (разведка яһауы) биләм биләү тип атала. Күренекле сәйәсмән һәм дәүләт эшмәкәре Әхмәтзәки Вәлиди Туған үҙенең “Хәтирәләр” китабында былай тип яҙа: “... Был ваҡытта умартасылыҡта биләм ҡарау тигән эш иң зауыҡлы һанала. Солоҡтарға “буш ҡорт” күстәренең яңы айырылғандарының был умарталарҙы ни дәрәжәлә ҡабул итеү-итмәүен ат өҫтөндә ултырған килеш күҙәтеүҙән тора. Беҙҙең милкебеҙ иҫәпләнгән солоҡ ағастары тауҙарҙа йәки үҙәндә булғанлыҡтан, көнөнә һыбай килеш иң күбе утыҙ-ҡырҡ саҡрым юл үтеп, ун-ун биш умартаны ҡарап сығырға мөмкин. Йылына ни бары ун биш көн дауам иткән биләм ҡарауға мин дуҫым Ибраһим Ҡасҡынбай менән бергә сыға торғайным...”.\nСолоҡ ағасын һайлағанда уның йыуанлығы, йүкәлектәрҙең һәм таҙа һыулы йылғаларҙың яҡынлығы иҫәпкә алына. Ағас уңышлы һайланып, солоҡ бөтә нескәлектәре менән өңөлһә лә, ҡорт бер тапҡыр ҙа ҡунмаған солоҡ ағастары була, уларҙы ҡунмай ағас тип йөрөтәләр.\nСолоҡта беренсе йыл йәшәгән ғаилә бала ҡорт, икенсе йылынан – ҡара ҡорт.\nБал йыйыу осоронда дөрләш тип аталған хәлде күҙәтергә була. Солоҡ ағасы эргәһендә ҡорттарҙың биләм ваҡытындағы кеүек уйнап тороуы дөрләш тип йөрөтөлә. Был ҡорттарҙың инәһе булмай. Ҡайһы берҙәренең 10-15 см оҙонлоҡ самаһында кәрәҙ һуҙып, бер аҙ бал йыйыуы мөмкин. Бал йыйыу осоро тамамланғас, был ғаилә юҡҡа сыға. Әлеге ваҡытта был күренешкә фәнни аңлатма юҡ. Солоҡсоларҙың ике төрлө фаразы бар: 1) дәррәү бал йыйған ваҡытта ғаиләнең ялҡау вәкилдәре “эштән ҡасып торалар”; 2) солоҡтағы йәки умарталағы ҡорттар, эҫе көндәрҙә ояны һыуытыу маҡсатында, бер аҙға ғаиләнән китеп тора. Дөрләш ғәҙәттә ауылдан 1-2 километр алыҫлыҡта йыш осрай.\nКөҙгөһөн солоҡсо ояны ҡышҡылыҡҡа әҙерләгәндә ҡапҡаҡты вентиляция булырлыҡ итеп ек ҡалдырып яба. Әгәр солоҡта вентиляция етерлек булмаһа, бал ҡорттары бүлеп сығарған һыу парҙары конденсатҡа әйләнеп, стеналарға ултыра. Ҡаты һыуыҡтар башланғас, һыу парҙары тәүҙә бәҫкә, аҙаҡ боҙға әйләнә. Боҙланыу, ғәҙәттә, солоҡтоң иң һыуыҡ ере – иҙәненән башланып, яйлап өҫкә күтәрелә. Боҙ өҫкә менә торғас, бал ҡорто тубына етә, ҡорттарҙы ныҡ итеп бер-береһенә һыйынырға мәжбүр итә. Һөҙөмтәлә бал ҡорто ғаиләһе өшөп үлә, солоҡсолар теле менән әйткәндә “ҡорттарҙы һыя ҡыҫҡан”.\nСолоҡтарҙы ҡышҡа әҙерләгәндә буш солоҡтар осрауы мөмкин. Ҡышҡа етерлек бал йыйһа ла, ҡайһы бер ғаиләләр көҙгөһөн солоҡто ташлап китә, уларҙы күк ҡорто тип атайҙар.\nҠышҡыһын солоҡта бал ҡорто ғаиләһенең тереме-юҡмы икәнен ҡылауға ҡарап белеп була. Ҡылау – кейәнән йылы пар сығып, кейә ситтәренең ағарып, бәҫләнеп тороуы.\nТелебеҙ – бай һәм үҙенсәлекле. Бөгөнгө көндә рус, инглиз, ҡытай һәм башҡа телдәрҙе белеү мөһимдер, әммә глобализация тип мәҙәни мираҫыбыҙҙы юғалтмаһаҡ ине.\nP.S. Яҙманы баҫмаға әҙерләгәндә ярҙам иткәндәре өсөн солоҡсолар Сынтимер Иҫәнғужинға, Сабит Ғәлинға, Басир Мостафинға рәхмәтемде еткерәм.\nХамидуллина Таслима Гайнулловна\nЗаместитель директора по экологическому просвещению и туризму – начальник музейно-экскурсионного комплекса.\nОбразование высшее, специальность – юриспруденция.\nОкончила Институт права Башкирского государственного университета в 2011 г.\nВ заповеднике работает с 2008


Ҡаһарман яҡташыбыҙҙы онотмайыҡ!\n14 Ғинуар 2019, 18:45\n17 декабрҙә Советтар Союзы Геройы Василий Ильич Утиндың тыуыуына 100 йыл тула.\nУл Бөгәбаш ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуа. Кушнаренко ауылында ауыл хужалығы техникумын тамамлай. 1939 йылдан 1940 йылдың ғинуарына ҡәҙәр Бөгәбаш тулы булмаған урта мәктәбендә уҡытыусы, унан һуң район халыҡ мәғарифы бүлеге инспекторы булып эшләй. 1940 йылдың 15 ғинуарында армияға алына һәм СССР эске эштәр халыҡ комиссариаты ғәскәрҙәренә ебәрелә.\nСССР эске эштәр халыҡ комиссариаты ғәскәрҙәренең Украина ССР-ының эске эштәр халыҡ комиссариатының 2-се сик буйы отрядының 14-се сик буйы заставаһында сик буйы һаҡсыһы булып хеҙмәт итә. Ҡыҙыл Армияның Бессарабияға һәм Төньяҡ Буковинаға азат итеү походтарында ҡатнаша. 1940 йылдың 28 июнендә полкташтарынан беренсе булып Днестрҙы кисә һәм элекке Румыния ярына Ҡыҙыл байраҡ ҡаҙай.\n1941 йылдың апреленән 3-сө сик буйы комендатураһының ВЛКСМ бюроһы секретары, ә майынан алып сик буйы заставаларының береһендә политрук урынбаҫары булып тора.\nҺуғыштың беренсе көндәреннән үк фронтта була. 1941 йылдың декабрендә разведка төркөмө составында яҡташыбыҙ Донецк өлкәһенең Софьино-Раевка ситенә үтеп инә, дошман казарма итеп биләгән ике ҡатлы йортҡа һиҙҙермәй генә яҡынлаша һәм тәҙрәһенә граната ырғыта. Унан һуң ундан артығыраҡ фашисты дөмөктөрә. Ҡыуалаусыларға ата-ата,үҙенекеләр яғына барғанда, пулемет күреп ала. Һиҙҙермәй генә барып, бер пулеметсыны үлтерә, икенсеһен әсирлеккә ала.\nҺуғыштарҙың береһендә политрук ярҙамсыһы флангыларҙың береһендә яңғыҙы ғына була. Ике сәғәт дауамында, янында миномет снаряды шартлағансыға ҡәҙәр, дошманға ут яуҙыра. Ярсыҡтар уның ҡулын өҙә. Әммә ул, көслө ауыртыуҙы еңеп, аяғүрә баҫа һәм ҡысҡырып өндәп алға ташлана, шуның менән полкташтарын хәл иткес атакаға күтәрә. Полк тарафынан һуғышсан бурыс үтәлә, әммә герой еңеү миҙгеленә тиклем йәшәй алмай - күкрәгенән үлемесле яралана, ул 1941 йылдың 10 декабрендә яуҙаштарының ҡулында һәләк була. Уға ни бары 22 йәш була.\nИлебеҙ Василий Ильич Утиндың батырлығын юғары баһалай. СССР Юғары Советы Президиумы Указы менән 1942 йылдың 23 мартында Советтар Союзы Геройы исеме бирелә. Василий Утин сик буйы заставаһы составына мәңгелеккә индерелде, ул унда хеҙмәт иткән. 1964 йылда 94-се сик буйы заставаһына уның исеме бирелә. Донецк өлкәһенең Шахтер районы Камышатка ауылында В.И.Утинға һәйкәл урынлаштырылған, урындағы мәктәпкә уның исеме бирелгән. Герой Камышатка ауылының туғандар ҡәберлегендә ерләнгән.\nТыуған Баҡалы районында төҙөкләндерелгән матур урамдарҙың береһе уның исемен йөрөтә. Район үҙәге паркындағы Геройҙар аллеяһында һәм Бөгәбаш ауылының үҙәк урамында иҫтәлекле стела урынлаштырылған. Михайловка мәктәбендә данлыҡлы яҡташыбыҙҙың биографияһы һаҡлана. Уның исеме баҡалыларҙың мәңгегә хәтерендә.


Алтын ашыҡ » Журнал\nЖурнал для детей » Тылсымлы һандыҡ » Әкиәттәр » Алтын ашыҡ\nБаҫылды : 1-07-2017, 18:59 |\nИсеме: Алтын ашыҡ\nЙәшәгән, ти, бабай менән әбей. Уларҙың бер улдары булған. Атаһы уға алтын ашыҡ биргән, ти. Малай гел шул ашығы менән уйнаған. Шуға ла уйында һәр саҡ өҫтөнлөк алған. Бер ваҡыт малайҙың атаһы мал-тыуарын һыу эсерергә алып барған. Ә тегеләр күлгә яҡын да килмәйҙәр икән, тыпырсына баҫып тик торалар, ти. Бабай ҡараһа, убырлы ҡарсыҡ бер һарыҡты тотоп алып, һыуға инеп китеп бара, ти.\n– Ебәр минең һарығымды! – тип ҡысҡырған бабай.\n– Үҙеңдәге берҙән-бер нәмәне бирһәң, ебәрәм, – тигән ҡарсыҡ.\n– Бер көтөү һарыҡ бирәм, тик ошоноһон ебәр! – тип инәлгән бабай.\nУбырлы ҡарсыҡ һарыҡты ебәрмәгән. Бабай үҙендәге берҙән-бер нәмәне бирергә риза булғас, убыр һарыҡты ысҡындырған. Ә бабай йәйләүҙе ташлап, икенсе ергә күскән. Киткәндә улының алтын ашығын көлгә күмеп ҡалдырған, ти.\n– Атай, минең алтын ашығым ҡайҙа? – тип һорай икән.\nАтаһы алтын ашыҡтың иҫке йәйләүҙә көлгә күмелгәнен әйткән. Малай уны барып алырға атаһынан ат һораған. «Аттар араһына бар ҙа йүгәнеңде шылтырат, ҡайһыһы боролоп ҡараһа, шуға атланып китерһең», – тигән атаһы. Малай барып, йүгәнен шылтыратһа, насар ғына бер ат боролоп ҡараған. Атланып, теҙгенен ҡаҡһа, был бик яҡшы атҡа әйләнгән. Малай сабып китеп тә барған.\nБарып етһә, бер әбей уның алтын ашығы менән уйнай, ти. Малай:\n– Әбей, бир әле минең алтын ашыҡты! – тигән.\nУбырлы ҡарсыҡ: «Балаҡайым, билем ауырта, үҙең ал», – тигән.\nМалайҙың аты ҡарсыҡтың ҡулынан алтын ашыҡты тешләп алған да сабып та киткән. Убырлы ҡарсыҡ өйөрөлөп бейей-бейей, эт эшләп алып, уға ултырып сапҡан. Тора бара эт ҡола атҡа әйләнә.\nҠарсыҡтың аты малайҙың атына:\n– Ҡола ҡустым, көт инде, аяҡтарым бик талды! – тип кешнәй икән.\nӘ теге ат:\n– Ҡола ағай, көтөп торор хәлем юҡ! – тип яуап бирә икән.\nУбырлы ҡарсыҡ ҡыуып етә алмағас, асыуынан үҙенең атын тотоп ашаған, ти. Бара торғас, алтын ашыҡлы малайҙың да аты туҡтаған.\nБына убырлы ҡарсыҡ малай менгән ағас төбөнә килеп етә. Балта ҡайрап ала ла алтын ашыҡлы малай ултырған ағасты сабырға тотона. Яртыһын сапҡас, бер төлкө килеп:\n– Эй, әбей, бир балтаңды, үҙем сабып бирәйем! – ти.\nУбырлы ҡарсыҡ төлкөгә балтаһын бирә лә үҙе ятып йоҡлай. Ул йоҡлаған арала төлкө балта менән ҡайраҡты һыуға ырғыта ла ағастың сабылған урынын ялап ҡуя, ағас элеккесә төп-төҙөк булып китә.\nУбырлы ҡарсыҡ, йоҡоһонан тороп, ағастың төбөн ҡараһа: «Был ни хәл?» – тип иҫе китә. Тағы ла балта менән ҡайраҡ эшләп ала ла ағасты ҡырҡырға тотона. Тағы ла икенсе, шунан өсөнсө төлкө килә:\n– Эй, әбей, бир, үҙем сабып бирәйем! – ти.\n– Юҡ инде, хәҙер балтамды бирмәйем! Икәүегеҙ алданы, хәҙер өсөнсөгөҙ килгән! – ти.\n– Улар ниндәй ине һуң? — ти төлкө.\n– Береһе ҡара, береһе ҡыҙыл ине, – ти убырлы ҡарсыҡ.\n– Ә мин аҡмын. Тышым да, эсем дә аҡ, яуызлыҡ уйламайым! – ти төлкө.\nУбырлы ҡарсыҡ төлкөгә балтаһын бирә лә ятып йоҡлай. Төлкө тағы ла эш ҡоралдарын һыуға ырғыта ла ағасты ялап, төп-төҙөк итә.\nУбырлы ҡарсыҡ урынынан тороп, ағастың төбөн ҡараһа: «Был ни хәл?» – тип иҫе китә.\nАғас башындағы алтын ашыҡлы малай янына ҡарға осоп килә лә:\n– Аҡҡолаҡ менән Һаҡҡолаҡ һиңә сәләм әйтте! – ти.\n– Аҡҡоллағым менән Һаҡҡолағым хәҙер үк бында килһендәр. Барып әйт шуны! — ти. Ҡарға:\n– Юҡ, әйтмәйем, убыр ашаһын әйҙә үҙеңде: миңә лә ҡалыр! – ти.\n– Аҡҡолаҡ менән Һаҡҡолаҡ һиңә сәләм әйттеләр! – ти. Алтын ашыҡлы малай турғайға:\n– Дуҫтарыма әйт, зинһар, бында килһендәр, – тип үтенә.\n– Күрһәм, әйтермен! – ти ҙә турғай пыр-р итеп осоп китә.\nУбырлы ҡарсыҡ эттәрҙең ҡолағына ҡурғаш ҡойоп киткән икән. Турғай ҡурғаштарҙы суҡып алғас, эттәр ярҙамға ашыҡҡан.\n– Эй, улым, юлда ниндәй саң ул? – тип һорай.\n– Һиңә шатлыҡ, миңә ҡайғы килә, – тигән була малай.\nЙән фарман сабып килгән Аҡҡолаҡ менән Һаҡҡолаҡты күреп убырлы ҡарсыҡ тиҙ генә һыуға сума. Ә эттәр: «Беҙ убырҙы еңһәк, һыу өҫтөнә ҡара ҡан сығыр, ул беҙҙе еңһә – ҡыҙыл ҡан күренер», – тип убырлы артынан сумалар.\nБер аҙ торғандан һуң, һыу өҫтөнә ҡыҙыл ҡан сыға. Малай илап ебәргән, ти. Ә ҡара ҡан сыҡҡас, малай шатлығынан көлөп ебәргән, ти.\nАҡҡолаҡ менән Һаҡҡолаҡ һыуҙан сығалар. Убыр береһенең ҡолағын өҙөп алған икән – ҡыҙыл ҡан аҡҡан. Эттәр артынан һыуҙан алтын ашыҡлы малайҙың аты ла килеп сыҡҡан. Малай уға атланған да ата-әсәһе янына ҡайтып киткән, ти.\nАшыҡ, бәкәл, шайтан ашығы — лодыжка,\nлодыжечная кость (рус.).\nАлтын ашыҡ — Золотая игральная кость (рус.).\nАшыҡ уйыны — Игра в пальчики (рус.).


Асҡын районы Ҡашҡа ауылынан Ғәзнәүи ағай Мусин да “Йәнтөйәк” бүләк итте\n7 Декабрь 2018, 17:47\nҠашҡа ауылында йәшәүсе Ғәзнәүи ағай Мусинды ауылдаштары бик етди кеше тип белә. 86 йәшлек аҡһаҡал бар ғүмерен фиҙаҡәр хеҙмәттә үткәрә. Дөйөм эш стажы — 45 йыл. Шуларҙың 21 йылын совхозда төрлө вазифаларҙа хеҙмәт һала. Ҡалған 24 йылда урмансы булып тырышып эшләп, хаҡлы ялға сыға. Оло йәштә булыуына ҡарамаҫтан, ул бер үҙе матур итеп донъя көтә, ил, республика, район яңылыҡтары менән танышып бара.\n— Район гәзитенә бер йылда яҙылмай ҡалғаным юҡ. Киләһе йылға ла алдан уҡ яҙылып ҡуйҙым. Бик яҡшы гәзит, мәғлүмәткә бай, уҡырға ҡыҙыҡ. Уның һәр һанын көтөп алып, ихлас уҡыйым. Редакция хеҙмәткәрҙәренә уңыштар теләйем, — тип “Йәнтөйәк” төбәк гәзитенә лә яҙылып ейәнсәренә бүләк итте Ғәзнәүи ағай.


Осрашыу танышыу өсөн - Видеочивать Бразилия - Bate-Papo!\nмодель студияһы «Онлайн»\nӘгәр һин йәшәү Бразилия, әңгәмә өсөн үҙеңде яҡлай белергә һәм күҙәтергә, уңышлы була алмай һинӨлкән ҡыҙ һәм егеттәр көнлөк аралашыусан йылдан беҙ көтәбеҙ. Инглиз телен белеү мотлаҡ түгел, әммә мөмкин, эш хаҡы һиҙелерлек артты. Әгәр һин йәшәү Бразилия, әңгәмә өсөн үҙеңде яҡлай белергә һәм күҙәтергә, уңышлы була алмай һин.\nӨлкән ҡыҙ һәм егеттәр көнлөк аралашыусан йылдан беҙ көтәбеҙ. Инглиз телен белеү мотлаҡ тү...\nБясплатны відыачат. Каманда таварышаў па камандзе\nслучайных танышыу кейәүгә теләп таныштырҙы. бушлай онлайн видео чат 18 рулетка видео чат 18 ч бушлай рулетка чатта теркәлергә булмаған видео трансляции иғлан танышты өлкәндәр өсөн бушлай таныша теркәлгән ҡыҙы менән бушлай видеочить башҡа видеочивать башҡа сикләүҙәр теркәлә


Юлға сыҡмай тороу хәйерле\n24 Февраль 2021, 13:05\nБөгөн республиканың күп райондарында буран ҡотора, юлдарҙа - һырынты, күреү мөмкинлеге лә насар. Ошондай һауа торошона бәйле, Юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы иҫкәртә: мохтажлыҡ булмаһа, юлға сығыуҙан ҡырҡа тыйылығыҙ!\nЙылыныу өсөн 18 стационар пункт ойошторолған, егерме кеше һыйҙырышлы мобиль йылыныу пункты ла эшләй. Сибай ҡалаһында, Баймаҡ һәм Әбйәлил райондарында Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының өс янғын-ҡотҡарыу оператив төркөмө эшләй.\nАвтомобиль юлдары даими таҙартыла. Ҡағиҙәләр үтәлешен ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре күҙәтә. Шулай уҡ Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығы Башҡортостан буйынса Баш идаралығының оператив штабы эшләй.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ХӘҘЕР ИНДЕ СЕЛ БӘЛӘКӘС - 2021 - Мәҡәләләр\nХӘҘЕР ИНДЕ СЕЛ БӘЛӘКӘС\nӘ шулай ҙа заманында уны иң ҙур урман ҡошо булған, тейҙәр. Шундай дәү булған, тей, хатта уны күтәрерлек ағас, ул һыу инә алырлыҡ йылға-күл булмаған. Әгәр ысынды һөйләһәләр инде (ышанырлыҡ та түгел, әй), селдең ауырлығы биш йөҙ килограмм самаһы булған! Дәү кәүҙәле булғанға сел ояны ағаста түгел, ә ерҙә эшләгән. Һыу инеп булмай, тип аптырап тормаған, "рәхәтләнеп" саңда аунаған. Бына шулай тормош шарттарына яраҡлашып һәүетемсә генә көн күргән сел.\nӘммә башҡа урман йәнлектәренә тынғы булмаған. Сел ерҙән күтәрелгән саҡта урман шаулап, саң менән ҡойонған мәлендә ҡойондар уйнап торған, тей. Шундай көслө ғәрәсәт ҡупҡан, хатта эргә-тирәләге башҡа ҡоштарҙың оялары пыран-заран килгән. Кемдер балаһын юғалтҡан, ә кемдер үҙе юғалған, тигәндәй. Урман йәнлектәре ыҙалауҙың тамам сигенә еткән. Сыҙарлыҡ хәлдәре ҡалмағас, Аллаһы Тәғәләгә мөрәжәғәт итергә мәжбүр булғандар. Берәй сараһын күр инде, ошо селдән тынғы таба алмайбыҙ, уның осор мәле етһә, ҡурҡып ҡына торабыҙ, тигәндәр. Уларҙы тыңлағандан һуң Аллаһы Тәғәлә асыулы һәм уйсан ҡараштарын селгә төбәгән. Уныһы ыҡ-мыҡ иткән, башын былай борған, тегеләй борған. Аптырағас, ҡанаттарын ике яҡҡа йәйеп ебәреп, ошолай тип әйтеп ҡуйған: "Бындай дәү кәүҙәне мин үҙем һорап алманым да инде! Уны һеҙ үҙегеҙ миңә бирҙегеҙ", тип, тураһын әйткән дә ҡуйған сел. Аллаһы Тәғәлә аптырауға ҡалған. Бер аҙға уйлап торғандан һуң, Ул ошондай ҡарар сығарған: селдең "артыҡ" итен башҡаларға тигеҙ итеп бүлеп бирергә! Шул мәл дәү булып ултырған сел ҡапылдан ғына күҙгә күренеп ябыға, ә башҡа йәнлектәрҙең кәүҙәләре бер аҙ үҙгәрә башлаған, тей. Бына әкәмәт, тик торғандан ҡуяндың ҡолаҡтары оҙонайып киткән. Өкөнөң былай ҙа өлпәй ҡаштары тағы өлпәйә төшкән. Етмәһә, бер аҙ ҡылыйыраҡ күҙе түп-түңәрәк булған да ҡуйған. Төлкөнөң ҡойроғо апаруҡ оҙонайған. Бүренең башы ҙурая төшкән. Айыуҙың ҡорһағы бер аҙ "олпатланған". Аҡҡоштоң муйыны, тумыртҡаның суҡышы, боландың мөгөҙө оҙонлоҡҡа үҫкән. Ҡыҫҡаһы, һәр йәнлеккә ниндәйҙер өлөш эләккән. Бер мәл Аллаһы Тәғәлә селгә күҙ һалып ебәрһә... уның тәнендә ни бары биш йөҙ грамм ғына ит ҡалған, тей. Артығыраҡ ҡыландым, буғай, тип уйлап ҡуйған Аллаһы Тәғәлә. Һәм шунда уҡ Ул үҙ фарманының көсөн туҡтатҡан!\nБарлыҡ йәнлектәр яңы ғына тау һымаҡ булып ултырған дәү селдең ҡуш йоҙроҡ ҙурлыҡ ҡына булып ҡалғанына бер аҙ аптырап, хатта уны бер аҙ йәлләп ҡарап торғандар. Бындай хәлде ауыр кисергән сел. Был тирәнән тиҙерәк осоп китергә теләгән. Ул бәләкәй ҡанаттарын ышанысһыҙ ғына бер-икене ҡағып ҡараған да уларҙы елпетә-елпетә өҫкә күтәрелә башлаған. Урман йәнлектәре элекке ғәҙәттәре буйынса баштарын эйә биреп ҡасырға әҙерләнә башлаған. Әммә... дауыл-ҡойон ҡупмаған. Сел фырылдап ҡына ерҙән күтәрелгән һәм ағас ботағына барып ултырған. Урман йәнлектәре еңел тын алып ҡуйған. Тора-бара һәр кеме яйлап ҡына урманға таралышҡан.\nБына ошолай сел бәләкәй булып ҡалған. Ә шулай ҙа Аллаһы Тәғәлә уның "дауыл ҡуптарып" ерҙән күтәрелеүен иҫтәлеккә тип, уға ҡалдырған. Урманда булғандарҙың күбеһе быға шаһиттыр. Тын ғына урман буйлап китеп барған мәлдә ҡапыл ерҙән оло тауыш сығарып фырылдап бер нисә ҡош күтәрелә башлай. Тертләп китеп, шул яҡҡа ҡарайһың. Ә ысынында иһә улар бәләкәй генә бер нисә сел икән. Улар ағас ботағына барып ултыра һәм башындағы бүректәрен ослайтып, тирә-яҡты иғтибар менән күҙәтә башлай. Ниндәйҙер хәүеф барлығы тураһында башҡаларҙы ла иҫкәртергә онотмайҙар. Селдең тауышы үҙенсәлекле генә. Ул таштан ташҡа һикереп, сөбөрләп кенә аҡҡан шишмә тауышын хәтерләтә.\nӘйткәндәй, сел һаман ояны ерҙә ҡора һәм һаман саңда ҡойона. Берәй ағас ботағына оя әтмәләргә, берәй шишмәгә төшөп һыуҙа йыуынырға өйрәнә алмаған, күрәһең. Шуныһы үҙенсәлекле, сел ғаиләһе бер төҙөгән ояһын ғүмер буйына ташламай. Ул йыл һайын ипкә-һапҡа килтерелеп тора. Инә сел ҡыҙыл-көрән таптар менән сыбарланған йомортҡалар һала. Ерҙә йомортҡа баҫып ултырған селде дошмандары еңел генә табыр кеүек. Әммә был ҡошто төҫө һаҡлай. Селдең һырты һорғолт көрән, ҡара һыҙығы бар. Ҡорһағы аҡһыл һоро, ул көрән таптар менән сыбарланған. Шым ғына ултырған сел һынып төшкән берәй ботаҡтың йә ағас төбөнөң ниндәйҙер бер өлөшөнә әйләнә, уны хатта төлкө-бүре лә күрмәй, эргәһенән генә үтеп китә.\nСел ғаиләһе күптәргә үрнәк булырлыҡ. Йәш саҡта ҡауышҡан парҙар ғүмер буйына бер-береһенә тоғро ҡала. Ата сел һәр ваҡыт ғаиләгә ныҡлы терәк була - йомортҡа ла баҫыша, ашарға ла таба, балаларҙы ла тәрбиәләшә, ояны ла һаҡлай, үҙ еренә башҡаларҙы ла индермәй һәм башҡаһы. Саңда ҡойонор өсөн ерҙе соҡоп, ыҡсым ғына "мунса" әтмәләй. Ә шулай ҙа ваҡыты менән парҙар бер-береһен юғалта. Ҡайһы ваҡыт йомортҡа баҫып ултырған ҡош төлкө-бүрегә юлығып ҡуя, ҡайһы берәүһен һунарсы атып ала. Иң күбен һыуһар ҡыра, ул селдең төп дошманы булып иҫәпләнә. Үҙ парын юғалтҡан сел бындай ҡайғыны ауыр кисерә. Ул теп-теүәл бер йыл буйы яңғыҙы донъя көтә. Күңел яралары бер аҙ бөтәшкәс кенә яңы ғаилә ҡора.\nҠыш осоронда сел ерҙең, дөрөҫөрәге, ҡарҙың, ярҙамына мохтаж. Һыуыҡ көндәрҙә был ҡош ботаҡтан ҡарға сума (ярҙан һыуға һикергән һымаҡ) һәм ҡар аҫтында оя һымаҡ ҡыуышлыҡ эшләп ала. Әлбиттә, ҡар аҫтында күпкә йылы. Әммә уның тәрәнлегенең кәмендә ун биш сантиметр булыуы мөһим. Сел ҡар аҫтында төрлө юлдар йыра. Тын алыу өсөн тишек уя. Ҡыуышлыҡ үтә йылып китһә, "мөрйәне" аса, һыуып китһә - яба. Сатлама һыуыҡ көндәрҙә асыҡ һауаға туҡланыр өсөн генә осоп сыға.\nБашҡорт дәүләт ҡурсаулығының төп ғилми хеҙмәткәре.\nЯҙылған: 15.01.21 | Ҡаралған: 283


Республика аграрийҙары 2,5 млрд һумлыҡ техника һатып алған // Иҡтисад | новости башинформ.рф\nРеспублика аграрийҙары 2,5 млрд һумлыҡ техника һатып алған\n9:38, 21 декабря 2011 Иҡтисад\nБыйыл республика аграрийҙары ауыл хужалығы техникаһы һатып алыу өсөн дәүләттән ҙур ярҙам алды. Туғыҙ айҙа ауыл эшсәндәре 2,5 миллиард һумдан ашыу суммаға 2566 техника берәмеге һатып алған. Был күрһәткестәрҙе 2012 йылда ауыл хужалығы техникаһы менән тәьмин итеүҙе һәм техниканы хеҙмәтләндереүҙе ойоштороуға арналған республика кәңәшмәһендә БР ауыл хужалығы министры урынбаҫары Рөстәм Зәйнуллин уҡып ишеттерҙе.\nБР Ауыл хужалығы министрлығы мәғлүмәттәренә ярашлы, ағымдағы йыл аҙағына тиклем был һан тағы ла артасаҡ һәм өс миллиард һумдан ашыу суммалыҡ өс мең самаһы техника берәмегенә етәсәк. Ауыл халҡы өсөн шуныһы ҡыуаныслы: был техника хаҡының 40 процентын республика бюджеты ҡаплай.\nПредприятиеларҙағы ауыл хужалығы техникаһын яңыртыу бөгөн Башҡортостан өсөн өҫтөнлөклө бурыстарҙың береһе иҫәпләнә, сөнки техниканың 80 проценты тиерлек туҙған. Бындай хәл бөтә илгә лә хас. Әле күрһәтелгән дәүләт ярҙамы бихисап хужалыҡтарға машина-трактор паркын яңыртырға, миҙгелле баҫыу эштәрен ваҡытында башҡарып сығырға мөмкинлек бирә.\nТеги: ауыл хужалығы, дәүләт ярҙамы