Аманатҡа итмә хыянат\n10 Май , 08:21\n“Гөлсинә, нисәмә йылдар үткәс иҫенә төшөргән был, тип аптырама инде. 25 йыл элек булған ысынбарлыҡты бөгөн генә белеп ҡалдым да, һинең менән һөйләшеп алырға кәрәклеген аңланым. Ошо арала Стәрлетамаҡҡа юлым төшә, осрашайыҡ әле. Телефон номерыңды яҙһаң, шылтыратырмын...”\nГөлсинә ноутбук экранына текәлеп, ҡатып ҡалды. Йылдар буйы оноторға тырышҡан, барлыҡ тормошоноң аҫтын-өҫкә килтергән, яҡты хыялдарын юҡҡа сығарған үткәндәре бөгөн килеп шулай сәләм бирер, тип уйламаны ул. Төндәр буйы һағыныуҙан әрнеп, илап сыҡҡанда ла ул Салауатты ҡәһәрләй, ҡарғай алманы. Тәүҙә осрашыуға өмөт итте, көттө. Аҙаҡ киреһенсә, яйға һалына башлаған тормошон емереүҙән ҡурҡып, Хоҙайҙан юлдарының киҫешмәүен теләне. Быға тиклем ишетте уны юғары көс. Тик бына бөгөн “Бәйләнештә” селтәрендәге сәхифәһенә ошо хат килеп төштө. Яратмай Гөлсинә был “ауҙы”. Теркәлергә теләмәйенсә әллә күпме киреләнеп тә йөрөнө. Тик ул эшләгән шәхси компания реклама һылтауы менән барлыҡ хеҙмәткәрҙән социаль селтәрҙәргә теркәлергә бойорҙо. Һуңғы арала, пандемияны сәбәп итеп, оперативка ла үткәрелмәй, барлыҡ аралашыуҙар чат аша башҡарыла ине. Шуға ла ярты йыл элек Гөлсинә лә үҙен интернет киңлектәренә теркәне. Ике сәғәт тә үтмәне, туғандары, ауылдаштары, хеҙмәттәштәре, таныштары дуҫлыҡ тәҡдим итә башланы. Бына бит, йәшлек ауазы булған тәүге мөхәббәте – Салауат та, кәрәк булғас, уны тап ошо селтәрҙән тапҡан.\nСәхифәнең фотоһы булмаһа ла, исем-шәрифтәре тулыһынса яҙылмаһа ла, Гөлсинә уның тап йәшлектәге һөйгән йәре икәнен һиҙҙе. “Салауат Юлай улы...” Ҡатын хәбәрҙән тура уның шәхси битенә инеп китте. “5 ноябрь, 1975 йыл...” Эйе, тыуған көнө менән йылы ла тап килә. Ә нимәгә кәрәкте икән уға был осрашыу? 25 йыл элек, унан ҡош телендәй генә сәләм, йылы һүҙ көткән саҡта юҡҡа сыҡҡан кешенең бөгөн килеп хәбәр яҙыуы аптырата. Намыҫы ҡуҙғалып, ғәфү үтенергә теләйме? Әллә, киреһенсә, ниндәйҙер дәғүәләрен белдерергә итәме? Хәйер, ниндәй дәғүә булырға мөмкин һуң? Гөлсинә уға ҡарата бер генә хилафлыҡ та эшләмәне бит. Барлыҡ һынауҙы бер үҙе күтәрҙе. Ә бит күршеһендә йәшәүсе Райхана әбей әллә күпме тыҡыны: “Һеҙҙең йөрөүегеҙгә бөтә ауыл шаһит. Ата-әсәһенә бар, улар ҡабул итмәһә, хәрби комиссариатҡа барып ғариза яҙ. Кәрәк икән, ҡайтарырҙар, кәрәк икән, яҙҙырырҙар. Илдә етем арттырма! Ата-әсәйеңде лә тыңлама. Улар ни, ояттан ҡурҡа, ә гонаһын уйламай!” Тик Гөлниса ғорур булырға теләне. Йәнәһе, һөймәгәнгә һөйкәлмәй, инәлмәй. Инәлмәне лә бит, тик ғүмерлек үкенес һәм гонаһ алды башына.\nҮҙ ауылындағы башланғыс мәктәпте тамамлағас, Гөлсинә 5-се класҡа күрше ауылға барҙы. Оҙон ҡара сәсен ике толомлап үргән, ҡыйылып киткән ҡара ҡашлы, түңәрәк йөҙлө, йәшел күҙле ҡыҙҙың үҙенсәлекле матурлығы шул саҡта уҡ айырылып тора ине шул. Бер юлы 8-селә уҡып йөрөгән дүрт малай, хистәрен белдереп, уға хат остоғо ебәрҙе. Тәүҙә ғәрләнеп илаған булды ҡыҙсыҡ. Етмәһә, берәүһенең оло класта уҡыған апаһы белеп ҡалған да, күргән һайын Гөлсинәне, килен, тип йонсотто. Тора-бара ҡыҙ иғтибарға күнекте. Хатта араларында «иң-иң» булып тойолған Салауат менән дуҫлашып та китте. Спортта алдынғылыҡ бирмәгән ныҡышмал, сәмле малай ине ул. Каникулдар мәлендә, айырыуса йәйгеһен, район үҙәгенә һөт ташыған колхоз машинаһына ултырып, Гөлсинәләрҙең ауылына килеп етә. Шофер һөттө тапшырып, алай-былай йомоштарын эш итеп килгәнсе 2 – 3 сәғәт ваҡыт үтә. Шул арала ҡыҙ менән малай ҡапҡа төбөндә байтаҡ һөйләшеп ултыра. Атаһы өйҙә булмағанда Гөлсинә уны сәй эсергә саҡырғаны ла булды. Ә 9-сы класты тамамлаған йылда Салауат комбайнсы ярҙамсыһы булып эшләп, мотоцикл һатып алды. Ҡара ер асылғандан алып ҡар ятҡансы ял һайын 13 кенә йәшлек һөйгәнен ауылына үҙе йөрөтөр булды.\nГөлсинә, ысынлап та, бик һылыу ҡыҙ булып буй еткерҙе. Йөрөгән егете барлығын белеп тә, оҙатырға теләүселәр, дуҫлыҡ тәҡдим итеүселәр табылып торҙо. Ул мәктәпте тамамлағанда Салауат педагогия училищеһының 3-сө курсын тамамлағайны инде. Егеттең: “Быйыл уҡ өйләнешәйек!” – тигән тәҡдименә ҡыҙҙың ата-әсәһе ҡаршы төштө:\n– Исмаһам, әрме хеҙмәтен үтеп ҡайт. Диплом алып эшкә урынлашмай тороп, туй тип ауыҙ ҙа асмағыҙ!\nШул мәлдә йәштәр тәүге тапҡыр һүҙгә килешеп алды. “Һин ныҡышмалыраҡ булһаң, ризалыҡ бирерҙәр ине!” – тип үпкәләне егет һөйгәненә. Етмәһә, Гөлсинә Салауат белем алған ҡалалағы юғары уҡыу йортона конкурстан үтмәне. Ярай шул йылды һәр мөйөштә тиерлек иҡтисад факультеты асылып, ҡыҙ Өфө вузының студенты булып китте. Йәштәрҙең араһын башлыса хаттар бәйләне. Гөлсинә егетен юғары белем алырға, Башҡорт дәүләт педагогия институтына уҡырға килергә өгөтләне. Тик Салауаттың үҙ хыялдары бар ине: “Уҡытыусылыҡ минең һөнәр түгел икән ул. Йәл, һуңлап аңланым. Уҡыуҙы ташларға ла булыр ине, дүрт йылым әрәм. Бер йыл ҡалғас тамамлайым инде, диплом ҡамасауламаҫ. Әрмегә барып ҡарайым әле, бәлки, хәрби карьера эшләрмен. Көрәш һәм еңел атлетика буйынса ярыштарға йөрөйөм бит, шунда Пермь хәрби институтының әҙерлек бүлегенә саҡырҙылар. Шуға күрә беҙгә бер аҙ айырылып торорға тура килер, моғайын...”\n“...Айырылырға сәбәп юҡ. Һин әрме хеҙмәтен үтеп ҡайтыуға миңә диплом алыуға бер генә йыл ҡала. Ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсәм дә, һинең менән бергә Пермь ҡалаһына юлланам. Моғайын, хисапсылар унда ла кәрәктер...”\n“Рәхмәт, Гөлсинәм. Ул турала мин дә уйлағайным. Һин риза икән, тимәк, беҙ мәңге бергә буласаҡбыҙ!..”\n– Эй, хыялый булғанбыҙ ҙа һуң! Мәңге бергә, имеш! Ә үҙең бер ҙә юҡҡа үпкәләп, араны өҙҙөң. Етмәһә, иң ауыр мәлдә... – Гөлсинә хәтирәләр ебен өҙөп, ноутбугын һүндереп, йоҡларға ятты. Әлдә генә ире бөгөн өйҙә түгел, юғиһә барыһын да уға аңлатырға тура килер ине. Һөнәре буйынса табип ул, һуңғы йылда эше артҡандан-арта бара. Бөгөн дә төнгө дежурҙа. Барлыҡ булмышын – үткән хаталары, гонаһтары менән ҡабул иткән иренә Гөлсинәнең хыянат иткеһе килмәй. Хатта уйында ғына булһа ла. “Салауат осрашырға тәҡдим итә, моғайын, бала тураһында һорашҡыһы киләлер”, – тиһә, белеп тора, ире ҡаршы килмәйәсәк. “Осраш, барыһын да һөйләп бир. Уның белергә хаҡы бар...” – тип үҙе үк өгөтләй башлаясаҡ. Бигерәк изге күңелле шул Рөстәме. Тик Гөлсинәнең Салауатты бөтөнләй күргеһе килмәй. Үҙ-үҙенә ышанмай шул. Ныҡ яратты бит. “Ул мөхәббәт күптән үтте инде...” – тип йөрөһә лә, осрашҡас, нимә булырын күҙаллап булмай. Теге саҡта ла башын юғалтты... Гөлсинә ҡабат хәтирәләргә бирелде.\n“Салауат Өфөлә икән. Яңы ғына “Үҙәк баҙар” туҡталышында күрҙем. Дуҫы менән ике ҡыҙ эйәртеп алғандар”. Класташы Клара бүлмәгә башын тығып ҡына ошо хәбәрҙе әйтте лә юҡҡа сыҡты. Гөлсинә, ентекләп һорашайым, тип эҙләп бүлмәһенә барһа ла, тапмай ҡайтты. Тиҙ генә кейенеп, Үҙәк баҙарға юлланды. Тик төнгә тиклем шул тирәлә йөрөһә лә, Салауатты осрата алманы. Киләһе аҙнаһында 1 Май байрамы ине, йома етеү менән ҡыҙ ауылға юлланды. Һөйгәне килеү менән туранан-тура күңелен өйкәгән һорауҙы йөҙөнә ҡарап бирҙе:\n– Хат һайын, һине яратам, һағынам, тип яҙаһың. Ә үҙең Өфөлә булып та, миңә килергә теләмәнеңме? Әллә яныңдағы ҡыҙҙар менән осрашырға килгәйнеңме?\nСалауат, аптырап, ҡыҙға текәлде:\n– Беренсенән, мин һиңә барғайным. Үҙең өйҙә булманың. Клара янына инеп, оҙаҡ ҡына көтөп ултырҙым да команда янына киттем. Клара хатты тапшырманымы ни? Икенсенән, беҙ ярышҡа барҙыҡ. Командала педучилищенан 8-әр ҡыҙ һәм егет булдыҡ. Тик беҙ дуҫтар ғына! Дөрөҫөн әйтәм, һинең янға барырға теләмәнем. Яратмағанға түгел. Ә ярыш алдынан организмға ауыр булмаһын өсөн. Төнө буйы йоҡлай алмаҫ инем. Шулай ҙа, бер аҙ һөйләшеп ултырһаҡ, тип барырға булдым.\n– Ә мин Үҙәк баҙар янында төнгә тиклем һине эҙләп йөрөнөм... – Гөлсинә шиктәре буш булыу шатлығынан Салауатты ҡосаҡлап алды. – Ә ниңә беҙҙең осрашыу һинең организмыңа ауыр тәьҫир итә?\n– Кейәүгә сығырға ризамын, тип хат яҙған булаһың. Ә үҙең шуны ла аңламайһың, – Салауат һөйгәнен ҡайнар ҡосағына нығыраҡ ҡыҫты. – Мин бит инде күптән һине теләйем. Үҙемде тыйыр өсөн күпме көс кәрәккәнен үҙем генә беләм. Яныңдан ҡайтам да төндәр буйы йоҡлай алмайынса ятам...\n– Ә ниңә тыяһың һуң? Күптән инде бәлиғ булғанбыҙ. Мин бит һине яратам, барыбер бергә буласаҡбыҙ... – Гөлниса Салауатты шашып-шашып үбергә тотондо. Булған ҡыйыулығын йыйып, күлдәгенең өҫкө төймәләрен ысҡындыра башланы. Егет тәүҙә уны ла, үҙен дә тыйырға тырышып, ҡулы менән ҡыҙҙың бармаҡтарын эләктереп алды. Әммә сабырлығы етмәне – ҡыҙ башлаған ылыҡтырғыс иркәләүҙе үҙе үк дауам итте...\n– Мин, туйға тиклем һиңә теймәйем, тип үҙ-үҙемә һүҙ биргәйнем. Ашығырға ярамаҫ ине. Әллә диплом алғаныңды көтмәй, яусылар ебәрәйемме?\n– Әсәйемдәр барыбер риза булмаҫ. Ә өйләнешеүгә килгәндә, ике йыл ғына ҡалды бит. Әрме хеҙмәтен үтеп ҡайт...\n– Ә һин мине көтөрһөңмө? Башҡалар әүрәтмәһә ярар ҙа бит!\n– 5-се кластан бирле әүрәтә алманылар бит. Бынан һуң да ҡулдарынан килмәҫ...\nГөлсинә Өфөгә ҡанатланып барҙы. Ул инде үҙен Салауаттың ҡатыны итеп тоя ине. Быға тиклем хис-тойғолары күңелен генә ҡанатландырһа, хәҙер иһә йәне-тәне менән һөйөүҙе татыны. Ир менән ҡатын араһындағы серҙе белде ул.\nКлара класташы уның һорауҙарына ғәжәпләнеп ҡалды:\n– Һуң, Салауаттың бында һине көтөүен әйтергә, тип үҙем әллә нисә бүлмәңә килеп киттем дәһә. Кискә тиклем ҡайтманың. Иртәнгеһенә ҡалдырған хатын һеҙҙең ишеккә ҡыҫтырып киттем. Алманыңмы ни? Аҙаҡ күрешеп өлгөрмәнек, ауылға ҡайтып киттең. Әгәр хат һиңә барып етмәгәнен белһәм, мотлаҡ яныңа килеп китер инем. Бүлмәңдәге ҡыҙҙарҙың береһе алғандыр ҙа бирергә онотҡандыр, моғайын.\nҺөйгәне менән осрашып аңлашҡас, Гөлниса хат тураһында һорашып торманы. Бәхеттең етенсе ҡатында йөрөгән кеше өсөн ундай мәсьәләләр сүп кенә кеүек тойолдо. Ә алда уларҙы йәмле йәй көтә. Кем белә, бәлки, өйләнешеп тә ҡуйырҙар. Каникулға ҡайтҡанында мотлаҡ ата-әсәһе менән был турала һөйләшеп ҡараясаҡ. Ә риза булһалар, Салауатҡа әйтергә лә була. Көҙгә хәрби хеҙмәткә саҡыртһалар, ул ир ҡатыны булып ҡаласаҡ. Стипендияһынан йыйған бер аҙ аҡсаһы ла бар. Бик алыҫҡа ебәрмәһәләр, ире янына осрашыуға ла барып килә алыр ине...\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, Гөлнисаның хыялдары тормошҡа ашмай ҡалды. Саҡырыу ҡағыҙы көҙ килер, тип йөрөһәләр ҙә, диплом алған көндә үк Салауатты хәрби комиссариатҡа саҡырҙылар. Һәм дүрт көндән район үҙәгендәге саҡырыу пунктына килеп тә етергә ҡушылды. Ярай, был турала осраҡлы ғына белгән Клара Гөлнисаны ауылға ҡайтырға өгөтләне.\n– Кискеһен клубҡа сыҡһа, һинең ҡайтыуыңды уға әйтермен. Ә инде үҙен күрмәһәм, һеңлеһе аша хәбәр итермен. Оҙатыу табынына һине алып ҡайтып, ата-әсәһенә күрһәтер, тип уйлайым. Әгәр килеп алмаһа, үҙең беҙҙең ауылға килерһең. Беҙҙә ҡунып ҡала алаһың. 3 июлдә юлға сыға, тимәк, 2-дә һин беҙҙең ауылда булырға тейешһең...\nШул саҡта Гөлсинә һабаҡташына серен сисергә булды:\n– Клара, әгәр бара алмаһам, зинһар, Салауатҡа әйт – мин унан ауырлымын. Мотлаҡ күреп китергә тырышһын. Бик булмаһа, 23 июлдә район үҙәгенә, саҡырыу пунктына барырмын.\nКлара аптырап ҡалды:\n– Нисек инде ауырлы? Хәҙер нимә эшләргә йыйынаһың?\n– Бәлки, аборт эшләтерһең? Район үҙәгендә минең бер туған апайым гинекология бүлегендә эшләй, беләһең...\n– Тәүҙә Салауат менән осрашам әле. Бәлки, көнөндә булһа ла никах уҡытып өлгөрөрбөҙ...\nАуылға ҡайтып, күпме генә көтһә лә, һөйгәне килмәне. Оҙатыу табынына ла килеп алманы, хатта хушлашманы ла. Район үҙәгендә лә уны күңелһеҙ хәбәр көтә ине: Салауаттарҙың төркөмө 23-өндә түгел, ә 22-һе үк Өфөгә юлланған. Тәүҙәрәк Клара Салауатты күреп өлгөрмәгәндер, тип өмөтләнде ҡыҙ. Тик һабаҡташы ҡот осҡос хәбәрҙе еткерҙе.\n– Мин уны ҡайтҡан көндө үк осратып, ауылда икәнеңде әйттем һәм һинең сәләмеңде еткерҙем. Тик ул был хәбәргә ҡыуанманы, киреһенсә: “Гөлсинә мине шулай бала менән үҙенә бәйләргә теләйҙер, тип уйламаным. Белгән булһам, тырнаҡ менән дә теймәҫ инем”, – тине. Етмәһә, ул бала ысынлап минекеме икән, тип һораша башланы. Ныҡ ҡына әрләштек, һүҙгә килешеп бөттөк. Шуға үҙем дә оҙатыу табынына барып торманым. Ғүмерҙә лә уны шундай яуапһыҙ, үҙ-үҙен генә яратҡан кеше, тип уйламаным. Ун йыл буйы яратҡан кешеңдең бындай ҡылығын кисереүе ҡыйын, әлбиттә. Шулай ҙа сабыр булырға тырыш. Әле һиңә киләсәгеңде уйларға, тормошоңдо яйға һалырға кәрәк. Тиҙ арала баланан ҡотол. Юғиһә һуң булыуы бар...\nГөлсинә көтөлмәгән хәлдән шаңҡып ҡалды. Һөйгәненең был һүҙҙәренә ышанырға теләмәне. Хәлен аңлатырға ата-әсәһенән оҙаҡ ҡына ҡурҡып йөрөнө. Үҙе почта килгән һайын Салауаттан хат көттө. Әсә кеше ҡыҙының ауырлы икәнен һиҙеп ҡалғанда һуң ине инде. Табиптар аборт яһауҙан баш тартты. Өйҙә янъял ҡупты. Бигерәк тә атаһы асыулы ине ҡыҙына. “Үлтерәм!” – тип ташланғайны ла, әсәһе аралап ҡалды. Ҡыҙына тип күтәрелгән йоҙроҡ уға эләккәс, ир ҙә бер аҙ һүрелә төштө. Теш араһынан ғына: “Үҙе беләме?” – тип һорап ҡуйҙы.\n– Эйе. Тик ул армияға китте. Һәм баланың тыуыуын теләмәй...\nҠыҙының был һүҙҙәрен ишеткәс, ул ҡабат ярһыны. Ярай, был юлы йоҙроҡтарын эшкә ҡушыуҙан тыйылып ҡалды.\n– Ишкәнһегеҙ икән ишәк сумарын! Мөхәббәт, мөхәббәт, тип шырҡаңдап йөрөп, хәҙер бөтә донъяға беҙҙе рисуай иттегеҙ. Ояты ни тора! Нәҫелдә, ауылда булмаған хәл! Ғәрлегеңдән аҫылынып үлмәле бит! Нисек кеше күҙенә күренергә? Ярай, ҡасып өлгөргән, юғиһә хәҙер үк барып үҙен үлтерер инем. Башҡаса был йортта ул эттең исемен атайһы булма. Ә бала менән нимә эшләргә уйлашырбыҙ, хәл итербеҙ! Бер кем белмәһен был хәлде!\nУл көндәрҙе иҫләһә, Гөлсинәгә хәҙер ҙә ҡурҡыныс булып китә. Шат күңелле, һәр саҡ йылмайып йөрөгән ҡыҙ үҙ-үҙенә йомолдо. Ихатанан да сыҡманы, бер кем менән дә аралашмаҫ булды. Өфө дауаханаһынан барып справка алды ла, уҡыуында бер йылға академик отпуск юлланы. Артабан нисек йәшәргә, баланы бер үҙем аҫырай алырмынмы, тигән һорауҙар менән яна ине ул. Тик ололарҙың үҙ планы булып сыҡты. Көндәр һыуыта башлағайны инде, атаһы ҡоро ғына һүҙ башланы:\n– Ырымбур өлкәһендәге әрме дуҫым менән һөйләшеп килештек. Алдағы аҙнала уларға йәшәргә китәһең, 4 – 5 айға. Ҡатыны район хакимиәтендә эшләй, бөтәһен дә яйға һалырмын, тигән. Шунда иҫәпкә тороп, балаңды табырһың да, шунда уҡ ҡалдырырһың. Артабан Өфөгә юлланырһыңмы әллә ситкә китерһеңме, һөйләшербеҙ.\n– Атай, мин уны үҙем үҫтергем килә!\n– Шым! Үҙең үҫтергең килгәс, кешесә табырға ине. Кейәүгә сығып, ирле булып!\n– Салауат ҡайтһа, уның менән осрашып, һөйләшеп ҡарармын. Ул мотлаҡ өйләнәсәк!\n– Өйләнер булһа, киткәнсе үк сараһын күрер ине. Беҙҙең заманда яратҡан, ихтирам иткән ҡыҙҙы туйға тиклем һаҡлап йөрөй торғайныҡ. Ә инде бала яһап ҡасҡан икән, тимәк, үҙеңдә лә ғәйеп бар. Баланы үҙең үҫтергең килә икән, ике юл һиңә. Берәйһенә кейәүгә сыҡ йә булмаһа ситкә китәһең дә, үҙ йүнеңде үҙең күрәһең. Тик минең исемде бысратып, уйнаштан тыуған балаңды ҡосаҡлап, бында ҡайтып ултырма!\nОҙаҡ иланы Гөлсинә, ныҡ өҙгөләнде. Шул саҡта күршелә йәшәүсе Райхана инәһе Салауаттың ата-әсәһенә барып ҡарарға тәҡдим итте лә инде. Инәлгеһе килмәне, барырға ла оялды. Икенсенән, үҙенекеләр аңламағанды ситтәр уның хәлен аңламаҫ, тип уйланы. Бәлки, бәхетен һынап ҡарарға ла булғандыр. Тик ул атаһының һүҙен тыңланы. Ырымбур менән Ҡаҙағстан сигендә урынлашҡан районда йәшәүсе Илдар ағай менән Рәсимә апайҙарға күсеп китте. Балаһы тыуғас, унан баш тартты. Аҡ ҡына йөҙлө, йәшел күҙле ҡыҙ бала тапҡайны ул. Ҡулына ла тотторманылар. Ә дауахананан сыҡҡас, тура Өфөгә юлланды.\nБик оҙаҡ выждан ғазабы менән йәшәне Гөлсинә. Мөхәббәт тип ғазапланыу, Салауат тураһындағы хәтирәләр сүптәй генә тойолдо. Сөнки уны икенсе ут ялмап алғайны: үҙ балаңдан баш тартыу еңелдән түгел икән. Ата-әсәһенән алыҫлашты, дуҫтары ла булманы. 15 йыл шулай көн итте. Төндәрен бала илаған тауышты ишетеп уяныуҙар, урамдағы һәр сабыйҙы ҡосоп яратҡыһы килеп ашҡыныуҙар һәм, әлбиттә, бала табыу хәтирәләре... Ҡайғыһын баҫырға теләп, эсеп тә ҡараны. Тик иҫерек саҡта киреһенсә тағы ла нығыраҡ депрессияға бирелде. Үҙ-үҙенә ҡул һалырға ла уйланы, бары тик ниндәйҙер эске көс уны был аҙымдан тыйҙы. Әле эшләп йөрөгән ойошмаға хисапсы булып урынлашҡас ҡына бер аҙ онотола башланы. Эш менән онотолорға теләп, һуңға тиклем ҡалып эшләне, ялдарҙа ла эшкә сығыуҙан баш тартманы. Дүрт йыл отпуск алмағаны ауырып киткәс кенә иҫенә төштө.\nҠан баҫымы күтәрелеп, эштән «Ашығыс ярҙам» менән дауаханаға килтерҙеләр. Ире Рөстәм менән бында танышты ул. Табип булып эшләүсе ир байтаҡ йылдар элек тол ҡалған икән. Балалары үҫеп, ситкә таралышҡас, үҙенең яңғыҙлығын тойған. Ике аҙна дауаханала аралашыу аҙаҡ та дауам итте. Ике ай отпуск алып, Гөлсинә Кавказ тауҙарына сәйәхәт итергә ниәтләүен әйткәс, юлдаш булырға теләк белдерҙе. Һәм бына шунан бирле улар бергә. Сәйәхәт мәлендә ҡатын уға тормошон бәйән итте, илай-илай ҡалдырып киткән ҡыҙы тураһында ла һөйләне. Тыңланы, аңланы, ҡабул итте. Күңел әрнеүҙәре менән бүлешкәс, Гөлсинә лә бушанды. Өс йыл элек ата-әсәһе янына ҡайтып килделәр. Атаһы менән һүҙҙәре ялғанманы. Икеһе лә үҙҙәрен ғәйепле тоя ине. Әсәһе иһә ҡыҙының 20 йылдан һуң тыуған яҡтарына ҡайтыуына һөйөнөп бөтә алманы. Рөстәм менән атаһы тышта йөрөгән арала ҡыҙына әйтәһе хәбәрҙәрен дә еткерҙе.\n– Ҡыҙың өсөн борсолма, балам. Рәсимә менән хатлашып торабыҙ. Бик матур ғаилә уны ҡыҙлыҡҡа алған. Һау-сәләмәт, бәхетле бала булып буй еткергән. Силәбе яҡтарында белем алып, шунда төпләнгән, ти. Беҙҙе ғәфү итергә тырыш, булдыра алһаң. Ауыл ерен беләһең, һәр ҡырын аҙымды күҙләп кенә торалар. Яманлығыңды битеңә бәреп әйтеп, йәшәргә ирек бирмәйҙәр бит. Аллаға шөкөр, тормошоң яйланды, үҙеңә тиң ир менән парлашҡанһың.\nГөлсинә Салауат тураһында һорашмай булдыра алманы.\n– Һин беҙҙең менән араны бөтөнләй өҙгәс, атайың уға барып, тауыш ҡуптармаҡсы ине лә, гел тыйып торҙом. Ата-әсәһе мәрхүмдәр, ти. Ә үҙе ҡырҙа йәшәй икән. Өйләнгән, тинеләр. Артыҡ һорашҡан юҡ, Райхана әбей һөйләгәндән генә белә инем. Инде уның үлгәненә лә байтаҡ булды бит. Онот уны, балам. Ғәфү ит тә, күңелеңдән ебәр...\nҒәфү итте инде. Күптән. Тик бына нисәмә йылдан һуң, ни өсөн яҙып ята икән ул? Күргеһе килһә, хәлен белергә теләһә, ата-әсәһенә барып та һораша алыр ине. Хәйер, барыбер таба алмаҫ ине. Гөлсинә бит күптән үткәндәре менән хушлашып, барыһы менән дә араһын өҙгәйне. Шулай ҙа әсәһе: “Салауат килде, һине эҙләй ине...” – тиһә, күпкә еңелерәк булыр ине.\nҠатын мең уй, борсолоу менән хәтирәләрен барлай торғас, йоҡлап китте. Иртәнсәк уянғанда ныҡлы ҡарарға килгәйне. Салауаттың хатына яуап бирмәҫкә, үҙен «ҡара исемлек»кә оҙатырға. Яраларҙы хәтирәләр менән ҡуҙғатыуы ла еткән. Аралашыу бер нимә лә бирмәй. Ваҡытты кире бороп булмай, ҡыҙын да ҡайтара алмай... Элек был турала уйланғаны булды ул. Тик үҙ теләге менән ҡалдырған баланы эҙләп, бер ғәйепһеҙ кешеләрҙе ҡайғыға, борсоуға һалғыһы килмәне. Аңлай алмауҙарынан ҡурҡты. Ҡыҫҡаһы, яҙмышына күнде...\nГөлсинә был хәлдәрҙән һуң бер аҙ уйланып йөрөнө лә, яйлап тынысланды. Тик ярты йыл самаһы ваҡыт үткәс, әсәһенең сираттағы шылтыратыуы тағы ла һиҫкәндереп ҡуйҙы.\n– Класташың Клара һинең телефон номерыңды һорап, икенсегә килде. Теге көн һиңә әйтергә бөтөнләй онотҡанмын. Һиңә Салауат тураһында әйтәһе һүҙем бар, ти. Бирмәйем, тип ҡаты бәрелә алманым инде. Яман шеш менән ауырый икән. Әйтеүе буйынса, күп ҡалмаған. Һуңғы стадия...\n– Инде килһә, бирерһең... – тиеүҙән башҡа сара ҡалманы уға.\nҠабат килмәгән класташы. Һөйләшергә насип булмаған икән. Бары тик аҙаҡ әсәһе уның һуңғы сәләме булған хатын ғына тапшырҙы. Шаҡмаҡ дәфтәр битендәге ҡыҫҡа ғына хат уның яҙмышының яңылыштарын аңлатты ла бирҙе. Тик ул яңылыштарҙы төҙәтергә генә һуң ине.\n“Гөлсинә, теге саҡтан һуң осрашырға насип булманы инде беҙгә. Тәүҙә шулай килеп сыҡҡанға шатландым. Сөнки бер туған апайым бала саҡтан Салауатҡа ғашиҡ ине. Уның мөхәббәт тип күҙ йәштәрен түгеүен күреп, һеҙҙе айырырға булып киттем. Тәүҙә Өфөлә уның ҡалдырған хатын тапшырманым. Аҙаҡ, әрмегә китер алдынан, һинең ҡайтыуыңды ла, ауырлы икәнеңде лә әйтмәнем. Киреһенсә: “Ул Өфөлә ҡалды, ошо арала икенсе егет менән йөрөй башланы”, – тинем. Ул бит әрмегә лә бер көн алдан китергә тейеш ине, юрамал был хаҡта һиңә һуңлатып әйттем. Осрашмағыҙ, тип тырыштым инде. Аҙаҡ әсәләренән, һин һорай, тип адресын алдым да, “Гөлсинә кейәүгә сыҡты ла, уҡыуын ташлап, икенсе ҡалаға күсеп китте”, – тип хат яҙҙым. Тик һинең менән айырылһа ла, Сөмбөл апайым менән бергә булманылар. Ер емертеп йөрөгән саҡта гонаһтар тураһында уйланмайһың икән ул. Тик бына теге донъяға юл яҡынайһа, бар ҡылыҡҡа ла яуап бирәсәгең иҫкә төшә. Уйлап ҡараһаң, был ауырыу бушҡа бирелмәгән миңә. Аманатҡа хыянат иттем. Иң ҙур гонаһым ошо. Һеҙ миңә ышандығыҙ, ә мин үҙ яғымды ҡайғырттым. Кисер, тип үтенмәйем, кисерә алмаҫһың.\nСалауатты күреп, барыһын да һөйләнем. Битемә төкөрөп китте. Ауыл буйлап өс көн эсеп йөрөгән, тиҙәр. Ул бит бала тураһында бөтөнләй белмәй ине. Әйттем, тик һеҙҙең яҙмышты белмәгәс, артабан нимә булғанын ауылда йөрөгән имеш-мимештәрҙән генә һөйләнем инде. Бына хәҙер һин дә ул саҡта нимәләр булғанын белдең. Салауатың һине һаман ярата. Тик икегеҙҙең дә ғаиләгеҙ бар. Барыһына ла мин ғәйепле. Күңелде бушатып китәм...”\n– Эх, Клара, үҙ күңелеңде бушаттың да бит! Ә минекен ҡабат ғазаптарға тултырып киткәнеңде аңламайһыңмы ни!? Күпме йылдар үткәс, дөрөҫлөктө яҙыу нимәгә кәрәкте?! – Гөлсинә уҡып бөтмәгән хатын ярһып йыртҡысланы ла үкһеп карауатҡа ауҙы....


Сергей Семак Википедияла 2017 йылда Рәсәйҙең иң билдәле футболсылары исемлегенә ингән | «Ашҡаҙар» радиоhы сайты\nСергей Семак Википедияла 2017 йылда Рәсәйҙең иң билдәле футболсылары исемлегенә ингән\nРус Википедияһы 2017 йылда Рәсәйҙең иң популяр футболсылары рейтингын баҫтырып сығарҙы. Унда интернет менән ҡулланыусылар йышыраҡ эҙләгән спортсылар һәм тренерҙар ингән. Был исемлектә «Өфө» футбол клубы вәкилдәре лә бар.Башҡортостан командаһының баш тренеры Сергей Семак 23-сө урынды биләй. Ул клуб менән 2016 йылдың декабрендә килешеү төҙөнө. Республиканың баш ҡалаһының элекке ҡапҡасыһы Андрей Лунев «Өфө» клубы тренерынан бер баҫҡысҡа юғары (22-се урын) тора. Хәҙер голкипер Петербургтың «Зенит»ында уйнай һәм футбол буйынса Рәсәй йыйылмаһына инә.\nБилдәле футболсылар рейтингына «Өфө»нөң элекке үҙәк һаҡсыһы Виктор Васин ингән. Ул 53-сө урында. Әлеге ваҡытта спортсы Мәскәүҙең ЦСКА-һын һаҡлай.\n2013 йылдан миҙгел ярым «Өфө» өсөн сығыш яһаған Рәсәйҙең Төньяҡ баш ҡалаһы клубы һәм йыйылма һөжүм итеүсеһе Антон Заболотный рейтингтың 55-се баҫҡысында урынлашҡан.


«Инвестиция сәғәте» сиктәрендә ҡаралған проекттарҙың дөйөм хаҡы 165 млрд һум - Правительство Республики Башкортостан\nРеспублика Хөкүмәте Аппаратының иҡтисади үҫеш департаменты директоры Александр Шельдяев белдереүенсә, 2018 йылдың 15 ноябренән алып инвесторҙар менән 15 осрашыу ойошторолған, дөйөм инвестиция күләме 165 млрд һумға баһаланған 50 проект ҡаралған. Улар тормошҡа ашырылһа, 8,5 мең яңы эш урыны булдырыласаҡ. 2019 йылда инвестиция портфеле 21,7 млрд һум тип баһаланһа, 2020 йылда ул – 23,7 млрд һум тәшкил итәсәк.\nБынан тыш, кәңәшмә сиктәрендә даими рәүештә төбәктәге иҡтисади сәйәсәтте камиллаштырыу мәсьәләләре ҡарала. Атап әйткәндә, тышҡы иҡтисади сәйәсәт һәм конгресс-күргәҙмә эшмәкәрлеккә тулы анализ яһалғандан һуң, Австрия һәм Төркиәлә республиканың вәкиллеген асыу тураһында ҡарар ҡабул ителгән.\nКүләмле проекттар иҫәбендә – Өфө районында агрологистик үҙәк асыу, «Хевел» компаниялар төркөмө менән энергетика йүнәлешендә проекттар тормошҡа ашырыу, Кушнаренко районында малсылыҡ комплексы төҙөү бар.\nӘлеге мәлдә Башҡортостан Башлығы Хакимиәтендә Инвестиция комитеты төҙөү тураһындағы хоҡуҡи-норматив акт проекты ҡарала. Ул ҡабул ителһә, инвесторҙар менән эшләү схемаһы һәм өҫтөнлөклө инвестиция проекттары реестры булдырыу яйға һалыныр тип көтөлә.\n–Республика халҡының йәшәү кимәлен күтәреүҙең берҙән-бер юлы – инвесторҙар менән эшмәкәрлекте яйға һалыу һәм йәнләндереү, – тине Радий Хәбиров. – Беҙ инвестициялар йәлеп итеүҙең асыҡ схемаһын булдырырға тейеш.\nБыл аҙнанан һәр кесаҙна республиканың бөтә район-ҡала хакимиәттәрендә «Инвестиция сәғәте» үтергә тейеш. Төбәк етәксеһе район-ҡала башлыҡтарына һәр проектты шәхсән үҙҙәренә ҡарарға һәм өйрәнергә ҡушты.\n– Кеше үҙенең бөтә һорауҙарына яуап алырға тейеш. Һеҙҙең төп бурыс – шуны тәьмин итеү. «Инвестиция сәғәтен» һеҙҙән башҡа берәү ҙә үткәрергә тейеш түгел, – тине Радий Хәбиров. – 16 майҙан бындай кәңәшмәләр асыҡ режимда үтергә тейеш. Шул саҡта урындағы етәксе һәм эшҡыуарҙар араһында үҙ-ара ышаныс бырлыҡҡа киләсәк.\nБашҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров инвесторҙар менән һөҙөмтәле эшләү өсөн Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығына муниципаль комитеттар менән кәңәшмә үткәререгә ҡушты.\n–Ер һәм мөлкәт – бөтәһе лә эшләргә тейеш. Был тәңгәлдә бизнес мөмкинлектәре тулыһынса файҙаланылмай, – тине Радий Хәбиров.


Төбәк биләмәһендә уҡбалыҡты тотоу бөтөнләй тыйылды // Хәл-ваҡиғалар | новости башинформ.рф\n7:02, 19 сентября 2017 Хәл-ваҡиғалар\nТөбәк биләмәһендә уҡбалыҡты тотоу бөтөнләй тыйылды Фото: Википедия\nБашҡортостанда прокуратура уҡбалыҡты тотоуҙы бөтөнләй тыйыуға өлгәште. Ведомство хеҙмәткәрҙәре Волга-Каспий балыҡ хужалығы бассейны өсөн балыҡсылыҡ ҡағиҙәләренең төбәк биләмәһендә уҡбалыҡты тотоуҙы тыймауын асыҡланы. Шул арала был балыҡ республиканың Ҡыҙыл китабына индерелгән. Ошо төрҙөң һаҡланып ҡалыуын тәьмин итеү маҡсатында Башҡортостан прокуратураһы мәсьәләне Рәсәй балыҡсылығының Урта Волга территориаль идаралығында тикшереүгә иреште. Һөҙөмтәлә ағымдағы йылдың июль айында Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығы уҡбалыҡты Башҡортостан биләмәһендә тотоу өсөн тыйылған һыу биоресурстары исемлегенә индерҙе.\nБынан тыш, республиканың һыу ятҡылыҡтарында рус бикре, бағыр, бәрҙе балыҡтарын тотоу рөхсәт ителмәй. Уларҙы законһыҙ рәүештә тотҡан өсөн административ һәм енәйәт яуаплылығы ҡаралған, тип иҫкәрттеләр республика прокуратураһында.\nТеги: уҡбалыҡ, тыйыу, Ҡыҙыл китап, прокуратура


Спорттан - ҙур еңеүҙәргә\n5 Октябрь 2018, 14:15\nМеңәрләгән малай һәм ҡыҙҙың икенсе йортона әйләнгән, күптәренә булмышын табыуҙа, тормош юлын билдәләүҙә ярҙам иткән балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе 60 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Тренерҙар, ата-әсәләр тырышлығы, муниципаль район хакимиәте ярҙамы менән спорт мәктәбендә балала физкультураспорт өлкәһендә үҫешеү өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылған. Спортсылар район-ара, республика, Рәсәй кимәлендә әленән-әле юғары уңыштарға өлгәшә. Был районда спорт хәрәкәтенең үҫеш һәм ҡаҙаныш юлынан барғанлығын асыҡ күрһәтә. Һуңғы йылдарҙа район етәкселеге спорт төрҙәрен үҫтереүгә, айырыуса балалар араһында спортты пропагандалауҙа маҡсатлы эш алып бара, матди-техник базаны нығыта. Балалар һәм үҫмерҙәр спорт мәктәбе тәрбиәләнеүселәре еңеүҙәр тарихына үҙ өлөшөн индерә. Тренерҙары йәш спортсыларҙы физик яҡтан сыныҡтырыу, рухи яҡтан тәрбиәләү өсөн күп көс һала. Мәктәп спорт менән шөғөлләнергә теләге, физик мөмкинлектәре булған һәр баланы ҡабул итергә әҙер. Оло юбилейы алдынан, бына 26 йыл инде спорт учреждениеһы директоры, “Башҡортостан Республикаһының мәғариф алдынғыһы”, “Башҡортостан Республикаһының физик культура һәм спорт буйынса иң яҡшы хеҙмәткәре”, “Рәсәй Федерацияһының почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре” Галина Юрьевна РЫЖКИНА менән әңгәмә мәктәп, спортсылар хаҡында.\n► Кемдәр өсөн айырыуса ғорурлыҡ кисерәһегеҙ?\n- Рәсәйҙә спортҡа ҙур иғтибар бүленде. Илебеҙҙе танытҡан кешеләребеҙҙе лә оноторға ярамай. Рәсәйҙең билдәле спортсылары, беҙҙең мәктәптең элекке тәрбиәләнеүселәре, еңеүҙәргә өлгәшеп, илебеҙ намыҫын яҡланы. Юбилей көнөндә уларҙы ла телгә алмай булмай, әлбиттә. Атҡаҙанған спорт мастерҙары Равиль Казаков пауэрлифтинг буйынса ике тапҡыр донъя чемпионы булды, Алексей Щепарев биатлон буйынса Донъя һәм Европа чемпионаттары призеры, Лилиә Шобухова еңел атлетика буйынса Чикаго марафоны еңеүсеһе, Лондонда көмөш миҙал яуланы, өс Олимпиадала ҡатнашты. Халыҡ-ара спорт мастерҙары Галина Богомолова (еңел атлетика) дүрт Олимпия уйындарында ҡатнашты, Донъя, Европа, Рәсәй чемпионаттары еңеүсеһе, Мария Косинова йәйге биатлон буйынса Европа, Бөтә Рәсәй, Донъя беренселеге еңеүсеһе һәм призеры, Азамат Бикбаев (грек-рим көрәше) Донъя Кубогы, Халыҡ-ара, Бөтә Рәсәй ярыштары еңеүсеһе һәм призеры, Алена Самохвалова (еңел атлетика) Донъя, Европа, халыҡ-ара ярыштар еңеүсеһе. Спорт мәктәбен тамамлаусылар юғары һөҙөмтәләргә ирешеп, Рәсәйҙең спорт мастеры нормативтарын үтәне. Екатерина Бузорина, Александр Таһиров, Олег Марусин, Егор Николаев, Степан Коробов, Юлиә Мәғәфурова һәм төрлө спорт төрҙәре буйынса башҡа спортсыларҙы маҡтап телгә алырға булыр ине. Һуңғы 5 йылда 11 тәрбиәләнеүсе спорт мастеры исемен алды, 89-ы спорт мастерлығына кандидат, 141-е I разрядты үтәне, 1765 спортсы төрлө разрядтар алды. Мәктәпте ҡасандыр тамамлаусы уҡыусыларыбыҙ хәҙер инде үҙҙәре спорт мәктәбендә эшләй, йәш быуынды тәрбиәләй. Улар өсөн ғорурлыҡ тойғоһо кисерәбеҙ.\n► Спортсыларҙы беренсе урынға ҡуйып, уларҙың уңышына нигеҙ һалыусыларҙы - тренерҙарын онотоп ебәрмәйбеҙме?\n- Юҡ, әлбиттә. Күрһәткестәргә өлгәшкән спортсыларҙың остаздарына, ветерандарыбыҙға иғтибар кәмегәне юҡ. Йылға йомғаҡ яһағанда ла уларҙы айырым билдәләп үтәбеҙ. Юбилей алдынан ветерандарыбыҙҙы, тренерҙарыбыҙҙы ла ҡотланыҡ. Оло быуын спортсылары Петр Иванович Никитин, Вячеслав Николаевич Астахов, Валерий Константинович Залавиндар муниципаль район Грамоталары менән билдәләнде. Йәштәр һәм спорт министрлығының Рәхмәт хаттарын Татьяна һәм Евгений Сенченко, Сергей Черепенькин, Николай Пантелеев, Рәшит Үлмәҫбаевҡа Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаты Андрей Иванюта тапшырҙы. Шулай уҡ йәштәребеҙ Алексей Галицков, Дмитрий Островский, Геннадий Симонов, Наталья Рыжкина, Павел Соколов, Руслан Мостафин, Юлия Котт, Павел Сергеев, Иван Горелов, Алеся Луцковскаялар ҙа депутат ҡулынан Рәхмәт хаттары алды.\n► Ниндәй спорт төрҙәре баланы йәлеп итә?\n- Балалар һәм үҫмерҙәр мәктәбендә 19 спорт төрө буйынса секциялар, бүлексәләр эшләп килә. Мәктәптә 1800-гә яҡын бала шөғөлләнә. Балаларҙы бөтә секциялар ҙа йәлеп итә, улар бында теләп йөрөй. Йәш тәрбиәләнеүселәребеҙ ҙә уңыштарға өлгәшә, еңеүҙәр яулай. Олег Назаренко, Екатерина Тихонова, Михаил Авдеев, Юлия Дмитриева, Григорий Аверьянов, Юлия Аристова, Морат Байегетов, Булат Абдрахманов, Павел Лысов, Матвей Точилкин, Степан Мокрушин, Сергей Ульянов, Егор Бабыкин, Артем Севостьянов, Диана Ишмөхәмәтова, Тимур Мөхәмәҙиев, Дмитрий Зайцевтар айырым билдәләнеп, спорт мәктәбенең Почет грамотаһына лайыҡ булдылар.\n► Галина Юрьевна, әңгәмәгеҙ өсөн рәхмәт. Һеҙҙе һәм коллективығыҙҙы, йәш спотсыларҙы оло юбилейығыҙ менән ҡотлайбыҙ. Артабан да спортта уңыштар теләйбеҙ!\nӘңгәмәнең тулы вариантын гәзиттең 80-се һанында (05.10.2018) уҡығыҙ.


Фәрештә ҡанаты ҡағылған затлы йән\nГәзитебеҙҙең тоғро дуҫы, иҫән сағында йөҙҙәрсә кешенең рәхмәтен алған, миһырбанлы күңелле, уңған, гүзәллекте яратҡан Ләлә Әхмәтшина кеүектәр күберәк булһын ине\nҠаршымда зауыҡлы кейенгән, һылыу ханым ултыра. Күҙе тулы йәш, йөрәге ҡайғы-хәсрәт уның. Учалы районының Туңғатар ауылынан килгән аҙашым, Баныу апай Хәсәнова, уйҙары, һүҙе менән бер туҡтауһыҙ 8 февралгә, йома иртәһенә, әйләнеп ҡайта: тап ошо көндө юл фажиғәһендә ғәзиздәрҙән-ғәзиз кешеһе – әсәһе үлемесле яралар алып, һәләк була. Әле көн яҡты, ҡояшлы, ләкин буранлы 8 февралдең һалҡыны күңелебеҙҙе өшөтә...\n– Иртән тороуыбыҙға буранлап тороп ҡар яуа ине, – Баныу апай эйәгенә таяна, әйтерһең дә, күтәргеһеҙ ҡайғы йөгөнән тамам бөгөлөп төшмәҫкә тырыша. – Ә беҙҙе – мине, әсәйемде, ҡустым менән киленде – күрше ауылға туғаным аятҡа саҡырғайны. Әллә бармаҫҡа инде, тип икеләнһәк тә, юлға сыҡтыҡ. Юлды көрт баҫҡайны. Яй ғына килдек. Әммә таҙартылмаған юлда машинабыҙ кинәт тайып, ҡаршы һыҙатҡа барып сыҡтыҡ һәм үргә елдереп менеп килгән автомобиль менән бәрелештек. Ундай мәлдә бер ни ҙә уйлап та, хатта ҡурҡып та өлгөрмәйһең икән ул, ҡустымдың ҡыҙын ғына, һаҡларға ынтылып, ҡосаҡланым да, иҫемде юйғанмын. Бәрелешеүҙә төп көс әсәйемә тура килгән. Балаларын төйлөгәндән ҡурсалаған ҡош кеүек бар һуғылыу, ауыртыныуҙы үҙ өҫтөнә алған ғәзизкәйем. Мин иҫемә килеп, машинанан көс-хәлгә сығыу яғын ҡараным, шунан, аңҡы-тиңке килеш, көрткә сумып, юлға үрмәләнем. Унда әллә күпме халыҡ йыйылып киткәйне. Ниндәйҙер машинаға инеп ултырҙым, тешем-тешкә теймәй ҡалтырандым. Ныҡ һуғылған башымдың, һынған ерҙәремдең ауыртҡанын да әле йүнләп аңғарманым. Кешеләр йәмшәйгән машина эсенән әсәйемде сығарып маташты. Мин бер аҙ йылынғас, һаман да шок хәлендә салондан сығып, ҡайҙа Туңғатар, ҡайҙа Учалы, тип һорайым да, шул уҡ секундта яуапты онотоп, һорауымды ҡабатлайым. Әсәкәйем ауыртыныуҙан бер нөктәгә төбәлеп ҡатҡайны. Ул хатта носилкаға һуҙылып ята алманы. Беҙҙе “Тиҙ ярҙам” менән Учалы дауаханаһына ебәрҙеләр. Шунда әсәйемде рентген кабинетына атлатып индергәндәр. Коляскаға ултыртһаларсы... Һәм бер аҙҙан ул йән бирҙе... Мин уны, үлер, тип уйыма ла индермәнем. Белһәм, янына барып, башын ҡосаҡлар инем, һуңғы һулышын ҡосағымда алыр ине бит, тип үҙемде-үҙем хәҙер шундай язалайым... Ҡәҙерлекәйем дауаханаға барып еткәнсе һөйләшеп барҙы, әммә зарланып бер өн дә сығарманы. Ҡайҙан унда шул тиклем сабырлыҡ, көс?! Бер нисә йыл элек уны һәм ике ейәнсәрен сит ауылдан килгән иҫерек егеттәр төрттөрөп тапап киткәйне, шунда ла бит ҡот осмалы йәрәхәттәр алып, ул бер ыңғырашһасы! Әсәкәйемдең йәшәүгә ынтылышы иҫ киткес көслө ине, дауаханала ятҡанда ла, һуңынан да үҙен үҙе дәртләндереп, күнекмәләр яһап, аяҡҡа баҫҡайны. Был юлы ла мотлаҡ терелер, бирешмәҫ, тип инандым, ләкин әжәл аяманы бит ғәзизкәйемде... Әсәйемде уйламаған мәлем юҡ, ниңә буранлы көндө юлға сыҡтыҡ икән, тип йәнем үртәлә генә...\nӘсәйем, Ләлә Кәрим ҡыҙы Әхмәтшина, 1939 йылдың 22 майында донъяға килгән. Ғаиләлә туғыҙ бала үҫәләр. Ул араларында иң баҫалҡыһы була. Бала сағы һуғыш, һуғыштан һуң иң ауыр йылдарға тура килә. Балалар күмәк, ашарға етмәй. Аслыҡтан йәшенеп кенә илай торғайным, тип иҫкә ала ине әсәйем. Ул йыуашыраҡ булғанғалыр, олораҡтар уның һыныҡ икмәгенә лә өлгөргәндәрҙер, һәм бала аслыҡтан шешенә башлай. Быны күреп, өләсәһе уны үҙенә алып ҡайтып, айырып ашата, шунан һуң бер аҙ хәл ингәс, әсәйем кире өйөнә ҡайта.\n– Әсәйемдең бала ваҡытын яҙа башлаһаң, әллә нисә томлыҡ хәтирәләр йыйылыр ине, – Баныу апай тәҙрәгә ҡарап уйға бата. – Ҡышҡыһын нисек ялан аяҡ мәктәпкә уҡырға йүгереүҙәрен һөйләп, үҙе лә аптырай ине: “Уҡыу класына бер нимә лә һиҙмәгән, тоймаған аяҡтарҙа барып инәбеҙ ҙә, йүгереп ултырғыс башына менеп, табандарҙы йәшереп кенә юғары күтәреп, йылытырға маташабыҙ. Нимә тип ата-әсәйебеҙ беҙҙе ялан аяҡ, яланғас көйөнсә мәктәпкә ебәреп ҡуйғандыр...”\nЮҡсыллыҡта, аслыҡ күреп, ыҙалап үҫкәнгәлер, әсәйебеҙ тормоштан барлыҡ матурлыҡты алып, шуны арттырып, кире ҡайтарырға тырышҡан һымаҡ ине. Балаларым күмәк, нисек бешерһәм дә булды, тип арлы-бирле бешеренмәне, аш-һыуҙы гел төрләндереп бешерҙе. Ул замандарҙа ят аҙыҡ булған былау, манты кеүек аштарҙы ла ашап үҫтек беҙ. Сәйгә бәлештәр, ҡоймаҡ, йыуасалар бешерә һалыр ине. Өҫтәлгә ризыҡты тик матур һауыт-һабала ғына ҡуйҙы. Тимер тәгәс, көрөшкә, иҫке сынаяҡтарҙы ҡулланырға яратманы.\nБеҙ һигеҙ бала үҫтек, һәр беребеҙҙең икешәр-өсәр иптәше көн дә беҙгә килә: еткән ҡыҙ ҡорона аяҡ баҫҡан иң оло апайым Фирҙәүестең әхирәттәре, ағайым Таһирҙың дуҫтары, минең дуҫ-иштәрем, Асия, Айһылыу, Алһыу туғандарымдың, Наил һәм Алсын ҡустыларымдың иптәштәре – өйҙөң эсе лә, тышы ла бала-саға тауышынан гөрләп тора. Ашарға ваҡыт етһә, беҙҙән тыш, килгән иптәштәребеҙ ҙә кемеһелер – ҡалаҡҡа, кемеһелер ултырғысҡа болашып, өҫтәл янында мәж киләбеҙ. Әсәйебеҙ сабыр ғына йылмайып, береһен дә ситкә типмәй, ҡайтарып ебәрмәй, барыһына ла тигеҙ ашарға өләшә. Был күренеш айына йәки аҙнаһына бер түгел, ә көн дә ҡабатлана. Элек бергә уйнап үҫкән иптәштәрҙе күреп һөйләшергә тура килһә, нисек әсәйең беҙгә түҙҙе икән, тип хайран ҡалып, шул мәлдәрҙе көлөп иҫкә алалар: “Ҙурайып, үҙебеҙҙең балалар тыуғас, ике-өс баланың шаулап уйнауына баш ҡайнап китә торғайны. Ә әсәйең, донъяһы тулы бала-саға булһа ла, бер ҡасан ҡәнәғәтһеҙлек күрһәтмәне...”\nЙылдар үтте. Беҙ бер-бер артлы буй еткерҙек. Өлкән апайым өйҙә ҡысҡыртып радио ҡуя, “Абба”, Пугачева, “Битлз”дарҙы көнөнә әллә нисә тапҡыр ҡуйып тыңлай. Унан ике йәшкә кесе ағайым көн дә кис егеттәрҙе йыйып, гитарала уйнарға өйрәнә. Уларҙың артынан сират миңә етте: “Modern Talking”, “Фристайл”дарҙы шарылдатып тыңлайым. Минән һуң Асия, Айһылыу туғандарым Юра Шатунов һәм башҡаларҙы йырлата. Беҙҙән ҡалышмай ике ҡустыбыҙ үҫеп етеп, “Руки вверх” кеүектәрҙе заманса көслө колонкаларҙан тыңлай башланы... Үҙем ике бала – малай һәм ҡыҙ – үҫтерҙем, улар үҙҙәренең музыкаларын аҡыртып ҡуйғанда түҙә алмай китһәм, гел әсәйемде иҫемә төшөрҙөм: ул бер ваҡытта ла беҙҙе тыйманы, музыкағыҙҙың тауышын ябығыҙ, тимәне. Нисек түҙҙе?! Нисек тыныс ҡына ҡабул итте беҙҙең йыр-көйҙәрҙе?! Белмәйем...\nҮҫеп етеп, беҙ, ҡыҙҙар, кейәүгә сығып бөттөк, ҡустыларыбыҙ кәләш алды. Үҙебеҙҙең балаларыбыҙҙың яртыһы үҙаллы донъя ҡороп өлгөрҙө. Һәм әсәйебеҙ һуңғы йылдарҙа ейән-ейәнсәрҙәре менән бергә Радик Юлъяҡшинды, Рәил Өмөтбаевты, ҡумыҙсы Зәйнетдинде тыңлай ине (хатта ейәнсәре менән Учалыға Радиктың концертына барып ҡайтты). Күңеле һәр саҡ йәш, дәртле көйөнсә ҡалған булған уның, тип уйлайым хәҙер.\nӘсәйебеҙ барыбыҙҙы ла тыуған йортобоҙға байрамдарға йыйырға яратты. Йыл да күп итеп ҡош-ҡорт үҫтергәс, ҡаҙ, өйрәк, тауыҡ иттәрен мул итеп һалып, төрлө ҡоймаҡ, еләк шәңкәләрен бешереп, өҫтәлгә өйөп теҙеп ҡуйып, әжегәй, сейәле майҙарын ултыртып, ҡунаҡ күрһәтә. Беҙҙе саҡырғанда, ҙур бандурағыҙҙы (музыкағыҙҙы) алып килегеҙ, ти. Тәм-том менән һыйланғандан һуң күңел асып бейегәнебеҙҙе ҡыуанып, ҡәнәғәт ҡалып, шым ғына күҙәтә... Үҙенең үлеме алдынан ғына, бына бер аҙнанан йылы яҡтан, Анапанан, ейәнсәрем Элина ҡунаҡҡа килә, тағы ла бөтәгеҙҙе лә йыям, тип дәртләнә ине. Тик барыбыҙҙы ла ҡунаҡҡа түгел, ә үҙенең һуңғы юлына – йыназаһына – йыйҙы...\nУйҙарымдан ғына ҡәҙерлемә өндәшәм: “Бына тағы матур яҙ етте. Бик тиҙҙән май айы ла етер. Алмағастарың, әсәкәйем, ап-аҡ сәскәгә күмелер. Бар донъя алмағастарҙың хуш еҫенә сорналғанда, 22 майҙа, йыл да һинең тыуған көнөңә йыйыла торғайныҡ. Быйыл майҙа һиңә 80 йәш тулыр ине. Күмәкләп йыйылышып, баҡсаңда самауырыңды ҡайнатыр, тау битенә, үҙеңдең яратҡан урының – ике ҡайын төбөнә гөрләшеп сығыр инек. Тау башынан ауылды ҡарап ултырырға яраттың... Өйөңдөң эсе лә, тышы ла һәр саҡ гөл-сәскәгә күмелде. Малайҙарыңдың ҡулы оҫта булғас, ишек алдындағы баҡсаңа фонтан да эшләтеп ҡуйҙың. Шул тиклем гүзәллекте яраттың! Бер нисә йыл рәттән Яңы йыл байрамына ҡапҡа алдыңа оҫта улдарыңдан боҙҙан, ҡарҙан матур итеп һындар эшләтеп, шул һындарҙың фотолары “Йәшлек” гәзите аша интернетта киң таралып, бар халыҡты һоҡландырҙы. Быларҙың барыһы ла һинең тырышлығың бит ул, әсәй!\nМагазинда матур әйбер – сувенир, һауыт-һаба, картина күрһәң, бер ваҡытта ла аҡсаңды йәлләп тормай, шуны һатып алдың. Беҙҙең һәр беребеҙгә – балаларыңа, кейәү-килендәреңә, ейән-ейәнсәрҙәреңә, бүлә-бүләсәрҙәреңә – ҡырҡлаған яҡыныңа байрам һайын бүләк алдың. Ә бит бәләкәй бүләк ала белмәнең. Нисек шулай барыбыҙға ла етештерҙең икән? Бөгөн нимәгә тотонһаҡ та, ул һинең бүләгең булып сыға. Беҙҙе һинең бүләктәрең уратып алған, ә үҙең юҡһың...\nЙыл һайын ейән-ейәнсәрҙәреңде эйәртеп, өйҙән күп итеп ашарға аҙыҡ тейәп, йомортҡа буяп, тауға сәй эсергә, уйындар уйнарға, бәләкәй һабантуй үткәрергә алып сыҡтың. Уйын-ярыштарҙа ҡатнашыусыларға мотлаҡ приздар, бүләктәр тапшырҙың. Уйлап ҡараһаң, йәшең оло һымаҡ, ләкин 79 йәшеңдә лә шулай балаларҙы йыйып, тауға күтәрелдең...\nАуылда “еләксе” тигән даның булды. Еләк осоро башланыу менән аҙағынаса бер көн ҡалдырмай йәйәүләп тә, машинала ла тауҙан-тауға артылып, таштан-ташҡа үрмәләп, икешәр биҙрәләп еләктең иң эреһен, иң ҡыҙылын һин йыйҙың. Һуңғы көнөңәсә малдан да өҙөлмәнең, тауыҡтарың әле лә йырлап йомортҡа һала. Һин был мәлгә, балаларға Май байрамдарына, тип, кәрзин-кәрзин йомортҡалар йыйып ҡуя инең.\nӘсәкәйем минең, өс улың да кәләш алғас, килендәрең менән әхирәттәр кеүек серҙәш тә булдың, бер ваҡытта ла уларҙы яманлап һүҙ әйтмәнең, һәр береһен яратып ҡына, иркәләп кенә һөйләр инең. Ғүмерҙә лә кейәү-килендәрең менән һүҙгә килешеп, төҫөң боҙолоп йөрөмәне. Оҙаҡ йылдар мәктәптә йыйыштырыусы булып эшләнең, уҡытыусылар менән дә, күрше-күләнең менән дә тик йылы мөнәсәбәттә инең. Һине ҡайҙа ла хөрмәт итеп торҙолар. Үҙеңә кешеләр тартылды, йәшенә ҡарамай, һәр береһе менән уртаҡ тел таптың. Йор, тапҡыр һүҙле инең, хәбәрҙе матур итеп һөйләнең. Шиғыр, таҡмаҡтар ҙа яҙғаның булды. Йәшерәк ваҡытығыҙҙа әхирәттәрең, күрше-күлән менән сәй табыны артында ултырғанығыҙҙа төрлө кешенең тауышы менән һөйләшеп, апай-әбейҙәрҙе көлдөргәнең хәтерҙә...\nҺине һағыныуҙарым... Тәмлекәстәреңде бешерәһең дә, миңә шылтыратып, тиҙ генә кейәү менән килеп, сәй эсеп китегеҙ, тиһең. Малайҙарың да ялға сығыу менән һинең яныңа килеп етә һала, килендәрең йүгереп килә, күрше ауылдағы ла, ҡалалағы ҡыҙҙарың да ғаиләләре менән тупһаңды һыуытмай тупылдап торҙо. Шул тиклем беҙгә ҡарата эҫе булдың, йөрәк ҡайнарлығың барыбыҙға ла тигеҙ етте! Мәңге һүнмәҫ тойолған ҡояшыбыҙ инең...”\nӘсәйем үҙенең китерен алдан һиҙеп, белеп йөрөгәндер, тим. Шул тиклем һиҙгер аҡыл эйәһе тоймай торғаны бармы?! Үлеменә ике генә көн ҡалғас, Илнур улыбыҙ, эше күп булыуына ҡарамаҫтан, әйҙә, өләсәйемә барып киләйек, тип ғаиләһен алып, мине лә машинаһына ултыртып, әсәйемдәргә алып килде. Әсәкәйем йәһәтләп һәр ваҡыттағыса өҫтәлен тултырып һыйын теҙҙе. Диваныма япма бәйләй ине, шуны, бәйләп бөтөрҙөм, тип ҡулыма тотторҙо. Улымдың ике малайына (бүләләренә) йөн ойоҡбаштар бәйләгән, үҙенең ҡулдары менән кейҙерҙе, икеһенә лә аҡса тотторҙо. Ҡабалан ғына барһаҡ та (өйҙә әҙер мунса көттө), бик оҙаҡ ултырғандай тойолдо, туйғансы һөйләштек. Шул мәлдә әсәйемдең башын күкрәгемә ҡыҫып, битенән үбеп, рәхмәттәр әйтеп сығып киткәнемдә бының һуңғы тапҡыр булыуын белмәнем. 8 февраль көнө авария уның ғүмер ебен аяуһыҙ өҙҙө...\nСумкалары бешергән күстәнәстәре, бүләктәре менән туп-тулы булған – аятҡа ихлас әҙерләнгән булған ҡәҙерлекәйем...\nАҙна һайын әсәйемдең почта йәшнигенә яратҡан “Йәшлек” гәзите килә. Нисә йыл алдыралыр – теүәл генә белмәйем. Балалар ише оло өмөт менән квитанцияларын, бүләк отам, тип ебәрә торғайны. Бер ваҡытта ла гәзит-журналдарҙан өҙөлмәне, әле лә бүлмәһе тулы баҫмалар.\nҒүмер буйы кешене йәлләне. Оло юл буйында йәшәгәс, боҙолоп туҡтаған еңел автомобилдәр, оло йөк машиналары йыш ҡына уның ҡапҡа алдында ултырҙы. Водителдәренә сәй эсерә, уларҙың ҡайһы берәүҙәре транспортын ихата эсендә лә ҡалдырып китә. Эй, аллам, өйҙәрендә әсәйҙәре, кәләштәре, балалары көтәлер инде, тип һинең борсолоуҙарың...\nБер көндө әсәйемә барып инһәм, ни күҙем менән күрәйем: өй эсе сиғандар менән туп-тулы! Алтын тешле, бармаҡ һайын ҙур-ҙур балдаҡ кейгән әзмәүерҙәй ирҙәр, оҙон итәкле бисәләр, ваҡ бала-саға, еткән ҡыҙ һәм егеттәр. Аяҡ баҫырлыҡ урын юҡ – сумкалары өйөлгән. Иҙәнгә ятырға урын да йәйеп бөткәндәр. Был нимә ул, әсәй, тиһәм, әсәйем миңә ғәйепле генә ҡарап, барыр ерҙәре әле алыҫ бит, йәлләп индерҙем шул, тип торған була.\nБаныу апай артабан һүҙен дауам итә алмай тымып ҡала. Күҙ йәше йылға булып аға... Ә әсәһе фотоһүрәттән, иртәрәк китеп барҙым шул, кисерә күрегеҙ, иламағыҙ, балаҡайҙарым, тип ғәйепле йылмайып, ҡулдарын йәйгәндәй тойола. Ошо ябай ғына ауыл ҡатынының йылы, киң ҡосағына, гүйә, бар донъя һыйғайны. Гәзитебеҙҙең тоғро дуҫы, иҫән сағында тиҫтәләрсә, йөҙҙәрсә кешенең рәхмәтен алған, миһырбанлы күңелле, кешелекле, уңған, гүзәллекте һөйгән Ләлә Әхмәтшина кеүек затлы заттар тормошобоҙҙо йәмләп, йәшәһен дә йәшәһен ине лә бит... Уның кеүектәрҙең күңеленә фәрештәләрҙең ҡанаты ҡат-ҡат ҡағылған кеүек, шуға ла Ләлә апайҙың йөрәгендә тик гүзәллек, яҡшылыҡ, изгелек сәскә атҡан.\nҺөйөклө, ҡәҙерле әсәнең, өләсәйҙең йәне йәннәттә булһын. Яратҡан гәзитемдә минең турала яҙғандар ҙаһа, тип күктәрҙән булһа ла һөйөнһөн әле.


Әҙер булһын һәр әйберең » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Новости » Башҡортостан » Әҙер булһын һәр әйберең\nӘҙер булһын һәр әйберең\nМай айынан башлап хәрби хеҙмәткә алыныусыларҙан тупланған тәүге эшелондар частарға юлланды. Егеттәрҙе әрмегә нисек әҙерләргә? Үҙең менән нимәләр алырға? Буласаҡ һалдаттарҙы, уларҙың ата-әсәләрен, моғайын да, был һорауҙар борсойҙор. Беҙҙең түбәндәге кәңәштәрҙең кәрәге тейер.\nӘгәр ҙә хәрби комиссариатта намыҫлы һәм иғтибарлы офицерҙар эшләй икән, улар повестка алған буласаҡ ил һаҡсыһына үҙең менән нимәләр алырға кәрәклеген әйтергә тейеш.\nНимәләр алырға була һуң?\nПаспорт һәм приписка танытмаһы.\n«Гражданка»ла алған һөнәрҙәрҙең документтары һәм спорт разрядтары тураһында белешмәләрҙең күсермәләре (частарҙан һалдаттарҙы «һатып алырға» килгән офицерҙар үҙҙәренә кәрәкле белгестәрҙе һайлағанда кәрәге тейер).\nЮлға теш щеткаһы һәм пастаһы, һабын, ҡырынғыс, таҫтамал алырға кәрәк.\nХат яҙыу өсөн конверт, ҡағыҙ, авторучка.\nБер аҙ аҡса. Күп алмағыҙ. Юлда һеҙҙе оҙатып барыусы команданың сержанттары, часҡа барғас, «бабай»ҙарҙың тартып алыуы ихтимал.\nТуҡланыу өсөн консервалар, сохарый, печенье, һуттар, пакетлы сәй. Юлда ҡоро паек бирһәләр ҙә, асыҡһағыҙ, тамаҡ ялғарға үҙегеҙҙеке лә кәрәк булыр. Пластик һауыт, ҡалаҡ һалып алырға ла онотмағыҙ. Аҙыҡ-түлекте ыҡсым ғына итеп бәләкәй рюкзакка тултырып алығыҙ.\nХәрби хеҙмәткә саҡырыу\nпунктында нимәләрҙе тартып\nТеләһә ниндәй алкоголь (шул иҫәптән һыра).\nБысаҡты, осло ҡайсыны, быяла шешәләр һәм банкаларҙы.\nҠулланыу ваҡыты сыҡҡан аҙыҡ-түлекте һәм дарыуҙарҙы.\nЮвелир сылбырҙарҙы һәм браслеттарҙы.\nКеҫә телефонын алырғамы, юҡмы?\nКеҫә телефонын армияға киткәндә үҙең менән алырға ярамай. Командование башта буш ваҡыттарығыҙҙа уны ҡулланырға рөхсәт итһә лә, һеҙҙән алдараҡ хәрби хеҙмәткә килгән хеҙмәттәштәрегеҙ өсөн ул һуңынан «уйынсыҡ» ҡына буласаҡ. Ә бына sim-картағыҙҙы һалып алһағыҙ була. Кем белә, бәлки, һеҙ хеҙмәт итәсәк часта телефонын үтескә биреп торған мәрхәмәтле хеҙмәттәшегеҙ, йә яҡташығыҙ табылыр. Шуны ла хәтерегеҙҙән сығармағыҙ: режим объектына эләгәһегеҙ икән, бөтөнләй телефон ҡулланырға ярамай.\nИң мөһиме – кейемегеҙ йылы, уңайлы булһын. Хәрби хеҙмәткә саҡырыу пунктында кейеп килгән кейемдәрегеҙҙе почта аша кире өйөгөҙгә ебәрә алаһығыҙ.\nБуласаҡ һалдаттарҙы ҡайҙа кейендерәләр?\nХәрби кейем Республика хәрби хеҙмәткә саҡырыу пунктында бирелә. Унда һеҙгә:\nҡышҡы ялан костюмы (куртка, салбар),\nэстән кейә торған күлдәк,\nяғаға тегеп ҡуя торған туҡыма,\nәйбер һала торған тоҡсай,\nһабын, таҫтамал, ҡулъяулыҡ бирәсәктәр.\nҺәр егеткә кейем үҙенең үлсәменә ҡарап бирелә. Ул оҙон булһа, кәүҙәңә кейемде таманлап ҡыҫҡартасаҡтар.\nСәсте нисек ҡырҡтырырға?\nЭлек егеттәрҙең сәстәрен әрмелә бөтөнләй ҡырып ташлайҙар ине. Был гигиена талаптарына тура килгән процедура рекруттарҙың үҙҙәре өсөн дә уңайлы булһа ла, хәҙер таҡыр башҡа әйләнеү мотлаҡ түгел. Әммә ҡолаҡтарығыҙға, елкәгеҙгә төшөп торған, еткән сәс менән һеҙҙе бер кем дә йөрөтмәҫ. Сөнки хәрбиҙәрҙең формаһы таҙа, йыйнаҡ, прическаһы ла ҡыҫҡа, матур булырға тейеш. Повестка көткәндә сәсегеҙҙе ҡырҡтырып ҡуйһағыҙ, яҡшы булыр.\nАта-әсәләрегеҙ һеҙҙе хеҙмәт итеү урынына тиклем оҙатып бара аламы?\nЭйе. Ата-әсәләргә был мөмкинлек бирелгән. Һеҙ киткән эшелонда поезда урындар булһа, улар бушлай бара ала. Әгәр ҙә урындар юҡ икән, үҙ иҫәбенә – икенсе поезда.\nСығыу ваҡыты 18-06-2011, 17:15 | Ҡаранылар: 1345\nҺеҙ магазинға йөрөргә яратаһығыҙмы?\nЙондоҙнамә 21-27 март\nӘРМЕГӘ ӘСӘЙ МЕНӘН БАРҺАҢ ДА БУЛА!\nЙондоҙнамә 20-26 сентябрь


“Дуҫлыҡ” берләштерәҮткән аҙнала Ҡатау-Тамаҡ мәҙәниәт йортонда “Дуҫлыҡ” татар һәм башҡорт мәҙәниәте үҙәгенең 30 йыллығы үткәрелде. Унда Трехгорный, Миәс, Йүрүҙән ҡалаларынан, Малаяҙ, Әлкә ауылы вәкилдәре лә ҡатнашты. Сараны төрлө бейеү, йырҙар, шиғырҙар биҙәне. Шулай уҡ концертта Өфө ҡунаҡтары ла сығыш яһаны. Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Диана Ишниязова барыһына ла йырҙарын бүләк итте.\nҮткән аҙнала Ҡатау-Тамаҡ мәҙәниәт йортонда “Дуҫлыҡ” татар һәм башҡорт мәҙәниәте үҙәгенең 30 йыллығы үткәрелде. Унда Трехгорный, Миәс, Йүрүҙән ҡалаларынан, Малаяҙ, Әлкә ауылы вәкилдәре лә ҡатнашты. Сараны төрлө бейеү, йырҙар, шиғырҙар биҙәне. Шулай уҡ концертта Өфө ҡунаҡтары ла сығыш яһаны. Башҡортостандың атҡаҙанған артисткаһы Диана Ишниязова барыһына ла йырҙарын бүләк итте.


Баймаҡ районында иң яҡшы һауынсыны тәбрикләнеләр | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n14 июня 2019 — 18:40 ГТРК «Башкортостан»\nКонкурс сиктәрендә ҡатын-ҡыҙҙар һыйырҙарҙы һауыу аппаратын тиҙлеккә йыйҙы, баһалама ағзаларының һорауҙарына яуап бирҙе. Мәҫәлән, уларҙың һәр ҡайһыһы һөттөң ҡуйылығы кәмеү сәбәбен белергә тейеш ине. Барлыҡ һынауҙарҙы туғыҙ конкурсант үтеп сыҡты. Ә еңеүсе тип Ленин исемендәге ауыл-хужалығы кооперативы һауынсыһын билдәләнеләр. Уға 10 мең һумлыҡ премия тапшырылды.


Инфоурок / Другое / Рабочие программы / Рабочая программа по башкирскому(государственному) языку 5 класс\nУҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класс өсөн башҡорт теленән эш программаһы.\nЭш прогаммаһы 5а класта- 68 сәғәткә ,5б класта-69 сәғәткә бүленгән (аҙнаға 2 сәғәт).\nТөҙөүсеһе : Ғәйфуллина Резидә Рәшит ҡыҙы\nДәреслек: Башҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5-се класс уҡыусылары өсөн дәреслек.\nТөҙөүселәре: Ғәбитова З.М., Усманова М.Ғ. – Өфө: Китап, 2014.\nБашҡорт теле: Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең 5- се класс уҡыусылары өсөн дәреслек.\n6.Башҡортостан Республикаһында Милли мәғарифты үҫтереү концепцияһы 31.12.2009 йыл №УП-730 һәм Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығының 737 бойороғо менән 17.05.2010 й.раҫланған “ региональ базис белем биреү планына.\nЭш программаһының структураһына 28.10.2015 йылда №08-1786 Рәсәй Федерацияһының Мәғариф һәм фән министрлығы тарафынан төп дөйөм белем биреү федераль дәүләт стандарттарына ярашлы предмет буйынса эш программаһын төҙөү структураһына үҙгәрешенә.\nБашҡортостан Мәғариф Министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән программа Йәрмәкәй урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль бюджет дөйөм белем биреү учреждениеhының 2016-2017 йылға « Уҡыу планы»на ярашлы рәүештә тормошҡа ашырыла.\nРус телле мәктәптәрҙә «Башҡорт теле» предмет булараҡ айырым урын биләй. «Башҡорт теле»н дәүләт теле булараҡ уҡытыу «Башҡорт теле» һәм «Әҙәбиәт» предметтарын берләштереп өйрәнеүгә ҡоролған.\n5 класта башҡорт теле курсы балаларҙы һөйләшергә өйрәтеү маҡсатын тормошҡа ашыра.\nбашҡот теленә ҡарата һөйөү, мәҙәниәт күренеше булараҡ, уға ҡарата аңлы ҡараш тәрбиләү, башҡорт теленең төп аралашыу, кеше эшмәкәрлегенең төрлө сфераһынан белем алыу ҡоралы булыуын, йәмғиәттә ҡабул ителгән әхләҡ- этик нормаларҙы үҙләштереү сараһы булыуын аңлау, башҡорт теленең эстетик ҡиммәттәрен үҙләштереү.\nкөндәлек тормошта һәм уҡыу эшмәкәрлегендә башҡорт теленең аралашыу сараһы булараҡ үҙләштереү; үҙ- ара аңлашыу һәм үҙ- ара фекер алышыуға һәләтлелекте үҫтереү; үҙ телмәреңде камиллаштырыу; мөһим төп уҡыу белемен һәм универсаль уҡыу хәрәкәттәре (эшмәкәрлектең маҡсаттарын аныҡ әйтә белеү, уны планлаштырыу, библиографик эҙләнеү үткәреү, төрлө типтағы лингвистик һүҙлектәрҙән һәм сығанаҡтарҙан киң мәғлүмәт саралары һәм Интернеттан тейешле мәғлүмәтте алыу һәм эшкәртеү һ. б.)\nКоммуникатив компетенция телмәр эшмәкәрлегенең төрҙәре, һөйләү һәм яҙма телмәр төрҙәрен үҙләштереүҙе иҫәптә тота, тел материалын һәм күнекмәләрҙе кәрәкле ситуацияларҙа ҡуллана алыуҙы талап итә. Коммуникатив компетенция аралашыуҙың маҡсатын билдәләй, телмәр ситуацияһын баһалай белеүҙе, аралашыусының коммуникация ысулдарын һәм ниәттәрен иҫәпкә алыуҙы,адекват стратегик аралашыуҙы һайлауҙы һәм үҙ телмәреңде аңлы рәүештә үҙгәртеүгә әҙер булыуҙы күҙ уңында тота.\nТел һәм лингвистик компетенция йәмғиәт күренеше булараҡ , тел траһында тейешле белемде үҙләштереү нигеҙендә уның төҙөлөшөн, үҫешен, хәрәкәттә булыуын формалаштырыуҙы аңлата; башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын үҙләштереү; һүҙлек запасын һәм уҡыусы телмәренең грамматик төҙөлөшөн байытыу; фән булараҡ лингвистика тураһында тейешле белем, уның төп бүлектәренә кәрәкле булған тел күренешен һәм факттарын анализлау һәм баһалау мөмкинлеген формалаштырыу;төрлө төрҙәге лингвистик һүҙлектәр менән ҡуллана белеү.\nМәҙәни компетенция телдең мәҙәниәтен сағылдырыусы форма булараҡ аңлауҙы күҙ уңында тота, тел һәм халыҡ тарихының бәйләнештә булыуын, башҡот теленең мәҙәни үҙенсәлеген, башҡорт телмәр этикет нормаларын үҙләштереүҙе, халыҡ- ара аралашыу мәҙәниәтен үҙләштереү; милли мәҙәни компонентлы һүҙҙәр мәғәнәһен аңлатыуҙы белдерә.\nБашҡорт теле курсының коммуникатив- эшмәкәрлек йүнәлешен көсәйтеү, уны белем алыуҙа метапредмет һөҙөмтләргә йүнәлтеү кешенең тышҡы мөхиткә тиҙ яраҡлашыу һәләтле һәм унда әүҙем эшмәкәрлекте дауам итеүгә һәләтле булараҡ, функциональ грамоталыҡты формалаштырыуҙың мөһим шарттары булып тора.\nФункциональ грамоталыҡтың мөһим индикаторы- предмет- ара статус: коммуниктив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре менән эш итеү, тиңдәштәре һәм оло кешеләр менән аралашыуҙы ҡороу; телдән һәм яҙма телмәрҙе адекват ҡабул итеү; ҡуйылған проблема буйынса үҙ ҡарашыңды теүәл, дөрөҫ, логик яҡтан төҙөк һәм тасуири әйтеп бирең, аралашыу процесында яҙма һәм һөйләү телмәре нормаларын һәм башҡорт телмәр этикетын һаҡлау); танып белеү универсаль эшмәкәрлеге (проблеманы аныҡлау, дөрөҫ аргументлай белеү, логик яҡтан дөрөҫ фекер йөрөтөү, иҫбатлай табыу, раҫлаусы йә кире ҡағыусы тезис килтереү;библиографик эҙләнеүҙе тормошҡа ашырыу, төрлө сығанаҡтарҙан кәрәкле мәғлүмәтте алыу, төп һәм өҫтәмә мәғлүмәтте билдәләү, уҡыу маҡсатын асыҡлау, аралшыу маҡсатынан сығып уҡыу төрөн һайлау; компьютер сараларын ҡулланыу һ. б.); регулятив универсаль уҡыу хәрәкәте (эшмәкәрлек маҡсатын ҡуя һәм аныҡ әйтә белеү;эшмәкәрлекте эҙмә- эҙлекте планлаштыра һәм кәрәк саҡта үҙгәртә белеү; үҙ контроль, үҙ баһалау һ.б. тормошҡа ашарыу.)\nФункциональ грамоталыҡты формалаштырыу, уҡыусыларҙың телмәр эшмәкәрлеген камиллаштырыу башҡорт теленең төҙөлөшө һәм аралашыуҙың төрлө шарттарында уны ҡулланыу үҙенсәлектәренән белеү нигеҙендә төҙөлә. Уҡыу процесы телде анализлау күнекмәләрен формалаштырыуға ғына йүнәлдерелгән булырға тейеш түгел, ә шулай уҡ телмәр мәҙәниәтен тәрбиәләү, тормошта мөһим күнекмәләрҙе формалаштырыу, төрлө уҡыу төрҙәрен ҡулланыу, тексты мәғлүмәти эшкәртеү, мәғлүмәтте төрлө формала үҙләү, телмәр ситуацияһына, әҙәби тел нормаларына һәм аралашыуҙың этик нормаларына яраҡлы төрлө ысулдарын файҙаланыу. Шулай итеп, төп дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыу баланың дөйөм мәҙәни кимәлен үҫтерергә, артабан уҡыуын төрлө белем биреү учрежденияларында дауам итә алырлыҡ кимәлдә булырға тейеш.\nУҡыу предметын үҙләштереүҙең шәхсән, метапредмет, предмет өйрәнеүҙең һөҙөмтәләре.\nбашҡорт телен башҡорт халҡының төп милли-мәҙәни ҡиммәте булараҡ аңлау, интеллектуаль, ижади һәләтлектәрен һәм шәхестең мораль- этик сифаттарын үҫтереүҙә телдең ролен, уның мәктәптә белем алыу процесындағы әһәмиәтен билдәләү;\nбашҡорт теленең эстетик ҡиммәтен аңлау; телгә ҡарата ихтирам , уның менән ғорурланыу тойғоһо тәрбиәләү; милли мәҙәни сағылыш булараҡ, башҡорт теленең таҙалығын һаҡлау тураһында хәстәрлек күреү; телмәр үҙ камиллаштырыуға ынтылыу;\n3) аралашыу процесында кәрәкле һүҙлек запасына эйә булыу һэм фекереңде иркен еткереү өсөн тейешле грамматик сараларҙы үҙләштереү; үҙ телмәреңде күҙәтеү һәм уны баһалау күнекмәһен булдырыу.\nБашҡорт (дәүләт) теле программаһын үҙләштереүҙең,\nМетапредмет һөҙөмтәләре булып:\nтелдән hәм яҙма хәбәр иткән мәғлүмәтте (коммуникатив йүнәлеш, текст темаһы, төп фекер; төп һәм өҫтәмә мәғлүмәт) адекват -ҡабул итеү;\nтөрлө сығанаҡтарҙан мәғлүмәтге һайлап алыу һәләтлеге (матбуғат саралары, уҡыу өсөн тәғәйенләнгән компакт-дискылар, Интернет ресурстары); төрлө типтағы һүҙлектәр менән иркен -ҡулланыу, белешмә өсөн әҙәбиәт, шулай ук электрон ҡулланмаларҙан һайлап алыу күнекмәләрен булдырыу;\nһөйләү hәм яҙыу:\nалдағы уҡыу эшмәкәрлегенең, (индивидуаль һәм коллектив) маҡсатын билдәләү һәләтлелеге, хәрәкәттең эҙмә-эҙлелеге, өлгәшелгән һөҙөмтәләрҙе баһалау һәм уларҙы телдән һәм яҙма формала адекват аныҡ итеп әйтеү;\nтыңланған йә уҡылған тексты тәҡдим ителгән кимәлдә (план. һөйләү, конспект, аннотация) һөйләй алыу;\nтөрлө төрҙәге монологты (хәбәрләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү; төрлө төрҙәге монологтарҙың, берләшеүе) һәм диалог (этикеты һүҙ эсенә алған, диалог-һорашыу, диалог-аралашыуға өндәү, диалог-фекер алышыу һ.б; төрлө төрҙәге диалогтың, берләшеүен) үҙләштереү;\nғәмәлдә төрлө телмәрҙәге аралшыуҙың орфоэпик, лексик, грамматик, хәҙерге башҡорт әҙәби теленең стилистик нормаларын һәм яҙма телдә төп орфографик һәм пунктуацион ҡағиҙәләрҙе һаҡлау;\nтелмәр этикет нормаларын һаҡлап, аралаша алыу, телмәр аралашыу процесында ым-ишара, мимиканы урынлы -ҡулланыу;\nуҡыу процесында һәм көндәлек аралашыуҙа үҙ телмәреңде контролдә тота алыу; йөкмәткенән, һүҙҙәрҙе урынлы ҡулланыуҙан сығып, үҙ телмәреңде баһалай белеү: грамматик һәм телмәр хаталарын таба һәм уларҙы төҙәтә алыу; уҙ тексыңды камиллаштыра белеү;\nүҙ тиңдәштәрең аудиторияһындаҙур булмаған доклад, реферат менән сығыш яhay; бәхәстә, төрлө аргументтар ҡулланып, көнүҙәк проблемалар буйынса сығыштарҙа ҡатнашыу;\nалынған белем һәм күнекмәләрҙе көндәлек тормошта ҡуллана белеү; туған телде башҡа фәндәргә белем алыу сығанағы булараҡ файҙаланыу; тел күренештәрен анализлау буйынса алған белем һәм күнекмәләрҙе предмет-ара (сит тел, әҙәбиәт һ.б. дәрестәрҙә) ҡулланыу;\nаралашыу процесында тирә-яҡтағы кешеләр менән коммуникатив маҡсатлы бәйләнештә, ниндәйҙер эш төрөн бергә эшләү, бәхәстә, күтәрелгән көнүҙәк темаларҙа фекер алышыуҙа ҡатнашыу; шәхестәр менән мәҙәни аралашыу барышындағы төрлө ситуацияларҙа телмәр этикетының милли- мәҙәни нормаларын үҙләштереү.\nтелдең төп функциялары тураһында, башҡорт теленән башҡорт халҡының милли теле, Башкортостан Республикаһының дәүләт теле булыуы тураһында, тел менән халыҡ мәҙәниәттең бәйләнештәре тураһында, кеше һәм йәмғиәт тормошондағы роле тураһында ҡараш булдырыу;\nгуманитар фәндәр системаһында телдең урынын һәм мәғарифта тулыһынса уның ролен аңлау;\nтел һәм телмәр, телмәр аралашыуы, һөйләү һәм яҙма телмәр, монолог, диалог һәм уларҙың төрҙәре; аралашыу ситуациялары, фәнни, публицистик, рәсми-эшлекле стилдәр, матур әҙәбиәт теле; фукциональ- мәғәнәүи телмәр төрҙәре (хикәйәләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү); текст, текст төрҙәре; телдең төп берәмектәре, уларҙың билдәләре һәм телмәрҙә ҡулланыу үҙенсәлектәрен үҙләштереү;\nбашҡорт теленең лексиксикаһы һәм фразеологияһының төп стилистик ресурстарын, башҡорт әҙәби теленең тел нормаларын, һөйләү этикет нормаларын үҙләштереү;\nһүҙгә төрлө анализ төрҙәрен (фонетик, морфематик, һүҙьяһалыш, лексик, морфологик), төп билдә һәм структура күҙлегенән сығып, күп аспектлы анализ яһау;\nтел- һүртләү саралары һәм уларҙы телмәрендә ҡулланыу\nтелдең эстетик функцияһын таныу, тексты анализлағанда телмәрҙең эстетик кимәлен баһалау.\nII. Уҡытыу предметының төп йөкмәткеһе.\nҮҙем тураһында (11 сәғәт)\nЯңы йыл менән. (5 сәғәт)\nАҙыҡ-түлек.Кейем-һалым. Өй . Магазин. (4 сәғәт)\nЙәйҙе ҡаршылайбыҙ. (5 сәғәт)\nIII. Календарь-тематик планлаштырыу.\nБелем көнө. Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nҒ.Рамазанов.”Йәшә,тыуған ерем!”Башҡорт теленеңөн-хәрефтәре.\nДала,тантана, бәхет, сәйәхәт\nФ.Ғөбәйҙуллина “Рәйфә мәктәпкә бара”. Ҡалын һәм нәҙек һуҙынҡылар.\nА.Игебаев. “Һау булығыҙ ,аҡҡоштар.”Исемдең күплек ялғауы.\nБеҙҙең мәктәп. Һөйләмдә һүҙҙәр тәртибе.\nдәреслек, гр. таблица\nИзложение. Юлбарыҫ менән төлкө.\nХаталар өҫтөндә эш. Дуҫтар.\nҮҙем тураһында.Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.\nТаныш, шуға, әлегә\nМинең мәктәбем.Исемдәрҙең килеш менән үҙгәреше.\nАлтын көҙ.Һүҙлек менән эш.\nБеҙҙең ғаилә.Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nСәңгелдәк, бәүетә, фатир\nслайдтар, гр.таблица дәреслек\nБашҡортостан йылғалары.Яңғыҙлыҡ һәм уртаҡлыҡ исемдәр.\nТекст буйынса һүҙҙәр\nМинең көн режимым.Ҡылым.\nЙ.Солтанов. “Башҡортостан флагы”.Сифат.\nДәүләт символдарын үҙләштереү\nЭлектрон дәреслек, таблица\n“Артурҙың бер көнө”.Зат алмаштары.\nҺәр көн,урын йыйыу.\nМинең шәжәрәм.Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nБәйләнешле телмәр төҙөү\nБеҙ тәбиғәт менән бергә.Һорау алмаштары.\nМул һыулы,уңдырышлы,ялан аяҡ.\nҠоштар беҙҙең дуҫтарыбыҙ.Күрһәтеү алмаштары.\nК.Тәңреҡолов.Дүрт ҡыҙ. Күрһәтеү алмаштары.\nК.Ушинский. “Дүрт теләк.”Алмаштар темаһын нығытыу.\nҺорауҙарға яуап,бәйләнешле һөйләү,ролләп уҡыу\nҠуйын дәфтәре, яланғас ағастар,аяҙ,күк күкрәй\nФ.Рәхимғолова. “Ҡайҙан белдең?”Билдәһеҙлек алмаштары.\nКүк боҙ өҫтөнән,бел дә тор.\nЙыл миҙгелдәре.Нығынған һүҙбәйләнештәр.\nЙыл миҙгелдәре слайдтары\nЛ.Толстой. “Бабай менән һыу инәһе.Юҡлыҡ алмаштары.”\nҺыу инәһе.,балта,бик йәлләй, ябай,тыйыуҙар,ялтыр әйбер.\nС.Әлибаев. “Матур көн.”Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nДөрөҫ интонац.тасуири уҡыу\nКонтроль диктант. “Тәбиғәтте һаҡлайыҡ!”\nХаталар өҫтөндә эш.С.Әлибаев.Тыуған ерем\nВ.Э.Меос“З.Исмәғилевтың тыуған яҡтары.Сермән”. Инша\nТекст төҙөү,картина буйынса инша.\nТоман күтәрелә,алыҫта,күкһелләнеп,йылға яры.\nӨлгөлө инша, картина\nТыуған ерем –Башҡортостан.\nГ.Ситдиҡова “Республикабыҙҙың тыуған көнө!”Ҡушма һан.\nТекст буйынса һорауҙар төҙөү.\nФ.Ғөбәйҙуллина “Башҡортостан флагы.”\nС.Юлаев Уралым. Яңғыҙлыҡ исемдәр.\nБашҡортостан Республикаһының баш ҡалаһы – Өфө. Үтелгәнде ҡабатлау.\nНур, суйын, көмөш.\nХаталар өҫтөндә эш. И.Ғүмәрова “Уңған ҡыҙ”\nЕтеҙ, иртә, уңған\nИзложение. Әсә йыры.\nХаталар өҫтөндә эш. Шәхси гигиена буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nФ.Иҫәнғолов “Алдаҡсы йондоҙҙар”. Исемдең күплек ялғауы\nБер-береһенә һорауҙар биреү\nЗ.Биишева “Ауырыуҙан ҡотолдо” Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nМ.Ғәли “Беҙҙең елка.” Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\n“Ҡышҡы уйындар” картинаһы буйынса инша.\nТауҙан шыуа,ағастарға бәҫ ҡунған.\nТекст төҙөү,дөрөҫ яҙыу\nТауҙан шыуып төшөү\nГ.Ғәлиева.”Икмәк”.Исемдең күплек ялғауы.\nФ.Туғыҙбаева. “Яңы күлдәк.”Синонимдар.\nРолләп уҡыу,һорауҙарға яуап биреү\nИкмәк үткән юл.Ҡылым темаһын нығытыу\nтаблица, слайд, синонимдар һүҙлеге\nФ.Мөхәмәтйәнов “Әсәйем”. Антонимдар.\nҺырлап сәскә төшөрә.маҡтарға.\nФ.Туғыҙбаева “Тыуған көн.”Антонимдар.\nХалыҡ-ара, йоҡоһоҙ төн\nһүрәттәр, видеояҙма, антонимдар һүҙлеге\nКонтроль диктант.”Көләс булһын әсәйҙәр!”\nХаталар өҫтөндә эш.Ә.Ихсан.”Әсә рәхмәте”.Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nомонимдар һүҙлеге, һүрәттәр\nЯҙ күренештәре.Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nТалған, өмә, ғариза\nДәреслек 152 бит\nХаталар өҫтөндә эш.Ф.Рәхимғолова. “Еңеү көнө”.Исем.\nВ.Исхаҡов.” Миҙал һәм малай”.Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nПортрет, презентация, дәреслек\nК.Ушинский.”Баҡсасы һәм уның улдары”. Алфавит.\nС.Агиш “Суфия “. Исем.\nР.Нурмөхәмәтов.”Эштән һуң”картинаһы буйынса инша\nПлан төҙөү,текст языу\nХаталар өҫтөндә эш.С.Әлибаев “Һаумы йәй!”.\nЙәмле йәй айҙары..Үтелгәндәрҙе ҡабатлау.\nКонтроль диктант «Муйыл»\nХаталар өҫтөндә эш.Кластан тыш уҡыу.Йомғаҡлау.\nХаталар өҫтөндә эш.Кластан тыш уҡыу.\nНомер материала: ДБ-351486


XVI быуат. Көнбайыш Себерҙе баҫып алыуҮҙгәртергә\nXVII быуат. Йәнәсәйҙән алып Тымыҡ океанға тиклем. Ҡытай менән һуғышҮҙгәртергә\nXVIII быуат. Чукотканы һәм Камчатканы буйһондороуҮҙгәртергә\nXIX быуат. Приамурье һәм Сахалинды ҡушып алыуҮҙгәртергә\nКолонизациялау мәсьәләһе тураһындаҮҙгәртергә


Көҙ – туйҙар мәле\nОктябрҙә районда 24 пар никахҡа ингән.\nЭлек-электән көҙҙөң икенсе айы булған октябрҙе, ул беҙҙе быйыл йылы көндәре, һаман да йәшел үләндәре һәм һуңғы сәскәләре менән шатландырҙы, туйҙар мәле тип йөрөткәндәр. Биш йыл татыу ғүмер кисергән парҙар – ағас туй, 15 йыл – быяла, 25 йыл – көмөш, 50 йыл – алтын туйҙарын үткәргән.\nБеҙҙең көндәрҙә лә бик күп туй йолалары һаҡланып ҡалған. Райондың ЗАГС бүлеге хеҙмәткәрҙәре лә тантаналы шарттарҙа алтын һәм бриллиант юбилярҙарҙы, яңы өйләнешкән йәштәрҙе ҡотлап, уларға оҙон, бәхетле тормош теләй.\nОктябрҙә беҙҙә 24 пар никахҡа ингән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, 15 ғаилә айырылышҡан. Йыл башынан октябрь аҙағына тиклем бөтәһе 138 никах тарҡатыу тураһында акт яҙмаһы теркәлгән (үткән йылдың ошо уҡ осоро менән сағыштырғанда туғыҙға күберәк), 240 пар (+36) никахҡа ингән. Ошо ваҡыт эсендә быйыл 315 бала (2017 йылда – 344) донъяға килгән, 518 кеше (былтыр - 539) вафат булған.\nҠыҙғанысҡа ҡаршы, октябрҙә эшкә һәләтле һәм пенсия йәшендәге 55 кеше яҡты донъя менән хушлашҡан. Үткән йылдың ошо уҡ айында – 50 кеше.\nБыл айҙа 32 сабый – 15 малай һәм 17 ҡыҙ тыуған, былтырғыға ҡарағанда бишкә кәмерәк. 11 ғаиләлә – беренсе, 12-һендә – икенсе, өсөһөндә – өсөнсө, икеһендә – дүртенсе һәм өс ғаиләлә бишенсе балалары донъяға килгән.\nЯңы тыуған сабыйҙар араһында Карина, Дарья, Диана, Эмилия, Артем, Богдан кеүек исемдәр популяр. Һирәк булһа ла Айлин, Данияр, Платон, Валерия исемдәре лә осрай.


21 ноябрь – Рәсәй Һалым органдары хеҙмәткәрҙәре көнө // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\n21 ноябрь – Рәсәй Һалым органдары хеҙмәткәрҙәре көнө\n14:29, 21 ноября 2013 Йәмғиәт\n21 ноябрҙә һөнәри байрамдарын Рәсәй һалым органдары хеҙмәткәрҙәре билдәләй. Был дата 1991 йылда ошо көндә Рәсәй Федерацияһының Дәүләт һалым хеҙмәте РФ Финанстар министрлығынан айырылып, үҙ аллы ведомство статусын алыуға бәйле билдәләнгән.\nБөгөн Федераль һалым хеҙмәте күҙәтеү-контролдә тотоу органынан клиенттарҙы ориентирлау структураһына әйләнә. Ведомство хеҙмәткәрҙәре һәм һалым түләүселәр араһында партнерлыҡ мөнәсәбәттәре булдырыла. Хеҙмәт сайтында электрон сервистарҙы үҫтереүгә ҙур иғтибар бүленә, шуға күрә һалым түләүселәргә бюджетҡа түләүҙәр индереү буйынса үҙҙәренең бурыстарын үтәү өсөн уңайлы шарттар булдырыла һәм һалым хакимиәтенең сифаты күтәрелә.\nҠаҙнаны тултырыуға Башҡортостандың һалым органдары хеҙмәткәрҙәре лә тос өлөш индерә. 2013 йылдың ғинуар-сентябрендә республика территорияһындағы бөтә кимәлдәрҙәге бюджеттарға һалым органдары тарафынан 168,5 миллиард һум һалым һәм башҡа мәжбүри түләүҙәр йәлеп ителгән. Был 2012 йыл күрһәткесе менән сағыштырғанда 10 процентҡа артҡан.\nРәсәй Федераль һалым хеҙмәтенең БР буйынса идаралығы мәғлүмәттәренә ярашлы, федераль бюджетҡа 75 313 миллион һум (бөтә керемдәрҙең 44,7 проценты) аҡса күсерелгән, 2012 йылдың ғинуар-сентябрендәге күрһәткестән 12,8 процентҡа күберәк.\nҺөнәри байрамдарын билдәләү көнөндә республиканың бөтә территорияһында һалым хеҙмәте хеҙмәткәрҙәре һалым белеме мәсьәләләренә арналған 57 асыҡ дәрес үткәрәсәк.\nБыл акцияла Рәсәй Федерацияһының бөтә һалым органдары ҡатнаша. Ул һалым грамотлылығын арттырыуға, мәктәп уҡыусыларында, һәр граждандың бурысы булараҡ, һалым түләүгә дөрөҫ мөнәсәбәт тәрбиәләүгә йүнәлтелгән.\nТеги: һөнәри байрамдар,һалым хеҙмәте


Зәлиә Ғәзимова – донъя Чемпионы!\n7 Сентябрь 2018, 17:40\nРәсәй йыйылма командаһында уйнаған яҡташыбыҙ финалда хәл иткес туп индерҙе\n26 августа Рәсәйҙең мини-футбол буйынса ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы донъя Чемпионы булды. Студенттар араһында турнир Ҡаҙағстанда Алма-Ата ҡалаһында уҙҙы. Рәсәй йыйылма командаһына ингән яҡташыбыҙ, Малаяҙ ауылы спортсыһы Зәлиә Ғәзимова, финалда хәл иткес “гол”дарҙың береһен ҡапҡаға индереп, донъя Чемпионы исемен яуланы. Һөҙөмтәлә уйында беҙҙекеләр Украина спортсыларын 2:0 иҫәбе менән еңде.\n“Урал федераль университеты” футбол клубының уйынсыһы, Свердловск өлкәһе йыйылма командаһы капитаны Зәлиә Фәрүәз ҡыҙы – бөгөн Екатеринбургтағы Физкультура, спорт һәм йәштәр сәйәсәте институты магистры. Финалдан һуң Зәлиә донъя Чемпионаты тураһында тулыраҡ һөйләп, тәьҫораттары менән уртаҡлашты:\n– Тәүге уйындарҙа мин майҙанға ҡыҫҡа ваҡытҡа ғына сыҡтым. Тренерҙар мине, бәлки, шулай ҡурсалағандыр, йә әҙер булыуыма ышанып етмәгәндер. Плей-офф яҡынлашҡан һайын мине футбол майҙанына оҙағыраҡҡа сығара башланылар. Был саҡта мин үҙемдең көслө сифаттарымды күрһәтеп ҡалырға тырыштым. Һәм тырышлығым юҡҡа булманы, Канада, Португалияға ҡаршы уйнағанда һәм финал матчында мин тулыһынса уйнаным.\nӘлбиттә, шундай әһәмиәтле матчта үҙемде һынап ҡарауыма бик шатмын. Мин һәр ваҡыт Рәсәйҙең йыйылма командаһына инеп, ҡыҙҙар менән бергә етди ярыштарҙа еңеү яуларға хыялландым. Чемпионат юғары кимәлдә уҙҙы. Ҡаҙағстан да бик оҡшаны. Беҙҙе яҡшы ҡаршы алдылар, уйындар араһында ҡала буйлап экскурсия ойошторҙолар. Чемпионаттан һуң үҙемде төрлө яҡтан сыныҡтырыу өҫтөндә тағы ла нығыраҡ эшләйәсәкмен, – тине ул.\nӘйткәндәй,студенттар араһында үткән мини-футбол буйынса Донъя чемпионаты быйыл алтынсы тапҡыр уҙғарылды. Рәсәйҙең ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы тәүге тапҡыр Чемпион булды. Былтыр беҙҙекеләр икенсе урын яулағайны. Яҡташыбыҙҙы ҙур уңышы менән ҡотлап, уның киләсәктә яңы үрҙәр яулауын теләйбеҙ.


Баш ҡалала Орджоникидзе районының юбилейы билдәләнә\n28 Март 2012, 17:42\nӨфөнөң Орджоникидзе районында бөгөн ҙур ваҡиға. Бында, Химиктар мәҙәниәт һарайында, Орджоникидзе районына 60 йыл тулыуға арналған тантаналы сара үтә.\nМәҙәниәт һарайы фойеһында күргәҙмә эшләй, унда район предприятиелары, шул иҫәптән бәләкәй бизнес субъекттары продукцияһы тәҡдим ителә.\nРайон халҡын был мөһим ваҡиға менән ҡотларға Башҡортостан Президенты Хакимиәте етәксеһе Владимир Балабанов, төбәктең Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай рәйесе Константин Толкачев һәм Өфө хакимиәте башлығы Ирек Ялалов килде. Владимир Балабанов республика Президенты Рөстәм Хәмитовтың сәләмләү хатын уҡып ишеттерҙе.\nЙола буйынса Орджоникидзе районының иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренә наградалар тапшырыу, почетлы граждандарын тәбрикләү тантанаһы үтәсәк. Башҡортостандың сәнғәт оҫталары һәм үҙешмәкәр ижади коллективтар концерт номерҙары менән ҡыуандырасаҡ.


Республикала бөгөн тағы ла дауыл хәүефе иғлан ителде - GTRK.TV — Новости Уфы и РБ\nКиң мәғлүмәт сараларында ла был тема ҡайнар булып ҡала. Эҫенән нисек һаҡланырға, ҡояш һуҡмаһын өсөн нимә эшләргә? Табиптар, ҡотҡарыусылар үҙ кәңәштәрен еткерә. Айырым райондарҙа йәшенле ямғырҙар яуыуға ҡарамаҫтан, көндәр тонсоу. 30-36 градуслыҡ эҫе көтөлә. Был осорҙа, айырыуса, йөрәк сирлеләргә...\nРеспубликала был аҙнала ла эҫе көндәр торасаҡ\nГисметео агентлығы хәбәр итеүенсә, айҙың тәүге аҙнаһында 30-35 градус эҫе көтөлә. Әлбиттә, төндәрен бер аҙ һыуытасаҡ-20 градус тирәһе. Синоптиктар ямғырҙар ҙа вәғәҙәләй. Шаршамбынан республикала йәшенле ҡойма ямғырҙар башлана. Ул аҙна аҙағынаса дауам итәсәк. Шәмбе ҡояшлы көн көтөлә....\n«Аҡбуҙат» ипподромында юртаҡтар байрамы үтте\nБөтә Рәсәйҙән йыйылған тоҡомло һәм иң шәп аттар етеҙлеген һынаны. Төп приз – дерби, 4 йәшлек юртаҡтар араһында уйнатылған иң юғары еңеү. Көслө, етеҙ һәм нәзәкәтле. Аяҡтары ергә лә теймәгән кеүек, йәшен тиҙлеге менән осоп барған юртаҡтар һәм арғымаҡтар көс һынаша. Төп приз – дерби, 4...\nХәрби-диңгеҙ флоты көнөндә тәртип боҙоу осраҡтары теркәлмәгән\nРеспублика буйынса Эске эштә министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, кисә Хәрби-диңгеҙ флоты көнөндә тәртип боҙоу осраҡтары теркәлмәгән.Байрам уңайынан Хәрби Дан музейында моряктарҙы һәм флот ветерандарын тәбрикләнеләр. Шулай уҡ, Алексей Кареев етәкселегендә сыҡҡан “Башҡортостан моряктары Ватан...\nРеспублика башлығы Ғафури районында ураҡ барышы, агросәнәғәт комплексы предприятиелары эшмәкәрлеге менән танышты\nЛенин исемендәге колхозда Рөстәм Хәмитов шәкәр сөгөлдөрөн эшкәртеү мәсьәләһен тикшерҙе һәм бер-нисә районға завод төҙөргә тәҡдим итте. Ул субсидиялар һәм процентһыҙ кредиттар менән ярҙам итергә вәғәҙәләне. Үтәк ауылында республика башлығы аҡ төлкө үрсетеү фермаһы эше менән танышты. Ҡиммәтле тиреле...\nСловенияға эш сәфәре барышында Рәсәй президенты Владимир Путин Вршичтағы бәләкәй сиркәүҙе Рәсәй һәм Словения халҡының дуҫлыҡ билдәһе тип атаны. Уны беренсе донъя һуғышы ваҡытында аманатҡа алынған рус һалдаттары төҙөгән. Рәсәй президенты һуңынан Словения етәксеһе Борут Пахор менән беренсе һәм...\nХәйриә аҡсалары ҡайҙа китә?\nӨфө меценаттары шундай һорау менән беҙҙең редакцияға мөрәжәғәт итте. Ҡайһы бер ойошмалар аҡса йыйыу өсөн хатта уҡыусыларҙы йәлеп итеүҙән дә тартынмай. Был иһә хәйриә эшмәкәрлегенең абруйын ҡаҡшата. Зәғиф булып тыуған, төрлө сирҙәр менән яфаланған балаларға ярҙам күрһәтеү өсөн аҡса йыйыусы...\nИҫерек килеш руль артына ултырған водителдәрҙең автомобилдәре тартып алынасаҡ\nОшо турала Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе Зариф Байғусҡаров белдерҙе. Уның әйтеүенсә, бер тапҡыр эсеп йөрөгән автоһәүәҫкәр икенсе тапҡыр ҡурҡынысыраҡ фажиғә эшләүе ихтимал. Мәҫәлән, бер нисә кешенең ғүмерен ҡыйыуы мөмкин. Шуға күрә, иҫерек водителдәрҙең...\nРеспубликаның ғәҙәттән тыш хәлдәр идаралығы ямғыр яумау һәм көндәр эҫе тороу сәбәпле янғындар сығыу ихтималлығы тураһында иҫкәртә. Бөрө, Иглин, Илеш, Дүртөйлө, Күгәрсен, Федоровка, Стәрлетамаҡ райондарында йәшәүселәргә айырыуса һаҡ булырға кәңәш ителә. 31 июлгә тиклем Башҡортостанда эҫе һауа торошо...\nБашҡортостан сит илдәр менән хеҙмәттәшлекте нығыта. Бөгөн республиканың Умартасылыҡ һәм апитерапия буйынса ғилми-тикшеренеү үҙәге Ҡытайға 5 тонна бал оҙата. Быға тиклем учреждение Европаға һәм Америка Ҡушма штаттарына ла ошондай күләмдә татлы ризыҡ ебәрҙе. Хәҙер, үҙәк етәкселеге рәсми Пекин менән...\n“Алтын бишек” конкурсының беренсе этабы еңеүсеһе билдәләнде\nӘлбиттә һәр ауыл үҙенсә матур, күркәм, шулайҙа еңеүсе берәү. Конкурс дауамында Дәүләкән районы Яңы Яппар - 1991, Учалынан Көсөк-Маяҡ - 1293 һәм Шаран районынан Яңы Йомаш ауылы – 357 тауыш йыйҙы. Шулай итеп, Дәүләкәндәр - еңеүсе. Улар акцияла артабан ҡатнашыу хоҡуғына эйә. ,,Алтын бишек...\nЙәйә һәм уҡ эшләү оҫтаһы\nБөгөнгө көндө башҡорт халҡының боронғо төп һуғыш ҡоралы – уҡ-йәйәне күптәребеҙ музей кәштәләрендә күреп кенә белә. Ә уны шартына килтереп эшләүсе оҫталар бармаҡ менән генә һанарлыҡ. Шундайҙарҙың береһе Өфө ҡалаһының Шаҡша биҫтәһендә йәшәй. Таһир Камалов яу ҡоралдары менән йәш сағынан уҡ ҡыҙыҡһына...\nИлдең Арктикалағы яр буйҙарын һаҡлау өсөн боҙватҡыс кораблдәрҙең махсус төркөмө Рәсәй хәрби-диңгеҙ флотына инеүе ихтимал. Рәсәйҙең төнъяғында хәрби инфраструктураны үҫтереүҙең төп сәбәбе был төбәктә Американың ҡанатлы ракеталар ҡуйылған кораблдәрен урынлашьтырыуға бәйле. «Ислам дәүләте»...\nРеспубликаның Үҙәк һайлау Комиссияһы өсөн Мәскәүҙән 6 миллион 147 мең 982 махсус марка ҡайтарыла\nБыл маркаларҙы Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы раҫлаған. Улар ялған бюллетендәрҙән һаҡланыр өсөн алдағы һайлауҙа ҡулланыласаҡ һәм һайлау бюллетененең уң яҡта өҫкө мөйөшөнә йәбештереләсәк.\nРеспублика халҡы микрофинанс ойошмаларҙан 5 миллиард һумлыҡ кредит алған\nОшондай мәғлүмәттәрҙе кредит тарихы буйынса милли үҙәктән еткерәләр. Белгестәр әйтеүенсә, был күрһәткес буйынса Башҡортостан Рәсәйҙә беренсе урында килә. Сағыштырыу өсөн, Мәскәү кешеләре 4 миллиард 900 миллион, ә Мәскәү өлкәһе граждандары 3 миллиард 800 миллион микрозайм алған. Шулай уҡ, тәүге...\nБөгөн республика башлығы Затон күпере төҙөлөшө менән танышты\nБында эштәр тамамланыуға бара. Эшселәр алдына ҡуйылған төп маҡсаттарҙың береһе – яңы технологияларҙы ҡулланып сифатлы асфальт һалыу. Рөстәм Хәмитов юл япмаһы кәмендә ун йылға етергә тейеш, тип билдәләне. Финанс яғына килгәндә, күперҙәр төҙөү ҡиммәткә төшә. Төбәк бюджетынан Затон күперен...\nЮлдарҙа аҡса өсөн ҡаты алыштар бара\nПассажирҙар ташыу тураһындағы яңы федераль закондың үҙ көсөнә инеүенә ике аҙна ғына ваҡыт үтһә лә, легаль булмаған маршрутта эшләүселәр ҡанунды урауҙың яңы юлын тапты. Хәҙер ялған маршрут ҡағыҙҙары бар. Тап ошондай документтар ярҙамында водителдәр ҙур штраф түләмәйенсә,...\nОшо турала Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе Зариф Байғусҡаров белдерҙе. Уның әйтеүенсә, бер тапҡыр эсеп йөрөгән автоһәүәҫкәр икенсе тапҡыр ҡурҡынысыраҡ фажиғә эшләүе ихтимал. Мәҫәлән, бер нисә кешенең ғүмерен ҡыйыуы мөмкин. Шуға күрә, иҫерек...\nКраснокама районында тағы ла бер фажиғә\nДүртөйлө-Нефтекама юлында етенсе модель ВАЗ машинаһы водителе ҡаршы яҡ юлға сығып йөк машинаһына бәрелгән. МАЗ юл ситенә төшөп ауған, еңел автомобиль водителе һәм уның ике пассажиры урында ҙәләк булған. Юл-траснпорт фажиғәһе урынына республиканың баш автоинспекторы Дина Ғилметдинов үҙе барған\nБөгөн Мексиканың Сакатекас ҡалаһында Бөтә Донъя фольклориадаһы башланды\nУнда Башҡортостан делегацияһы- Фәйзи ғәсҡәров исемендәге халыҡ бейеүҙәре ансамбле, "Арғымаҡ" этно-рок төркөмө, башҡорт Дәүләт опера һәм балет театры йырсыһы Гөлнара Вәлиева ҡатнаша. Республика Хәкүмәте премьер-министры урынбаҫары Салауат Сәғитов етәкселегендәге эшсе төркөм ошондай сараларҙы...\n“Алтын бишек” конкурсының беренсе этап еңеүсеһен смс тауыш биреү буйынса билдәләү дауам итә\nКем еңер? Иртәгә өс ауыл араһынан иң яҡшыһы һайлап алынасаҡ һәм был ауыл конкурста артабан ҡатнашыу хоҡуғын ала. Үҙегеҙгә оҡшаған ауыл өсөн тауыш бирергә онотмағыҙ. Тәүге ҡатнашыусы – Дәүләкән районының Иҫке Яппар ауылы. Йәмле Дим буйында урынлашҡан иң боронғо башҡорт ауылдарының береһе 500...\n“Уңдырышлы түтәл”дәр мул уңыш бирә башланы ла инде\nБаҡсасылар “Уңдырышлы түтәл” проекты сиктәрендә таратылған орлоҡтарҙың юғары сифатына инанды. Артабан, ошо орлоҡтарҙан алынған йәшелсә, емеш-еләк, сәскәләр араһында конкурс ойоштороласаҡ. Ә әле хужабикәләр өлгөргән байлыҡтан ҡышҡылыҡҡа запас туплай башлаған. Нәбиевтар ғаиләһе быйылғы миҙгел уңышын...\nБашҡортостандың радио һәм телевизион тапшырыуҙар үҙәгенә бер йыл тулды\nБайрам уңайынан үҙәк дауаханала ятҡан кескәйҙәргә бүләк тапшырҙы. Башҡорт дәүләт медицина университетына ҡараған балалар дауаханаһында ла хәҙер цифралы телевидение бар. Кескәйҙәр яратҡан фильм-йәнһүрәттәрен яҡшы сифатта ҡарай ала.“Рәсәй телевидение һәм радио тапшырыуҙары селтәре”нең тәүге...


Песня «Яҙмыш бүләге» исполнителя Ян Лира. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Яҙмыш бүләге»\nисполнителя Ян Лира.\n1. Иҫкән елдәр иҫер, иҫһен әйҙә,\nДауыл - бурандары булмаһын.\nОсраштырғас, беҙҙе ҡауыштырһын,\nЯҙмыш аҙаштырып ҡуймаһын.\n2. Ер йөҙөндә һәр бер һөйгәндәрҙең,\nҠабул булһын ине теләге.\nҒүмер буйҙарына һаҡлау кәрәк,\nҺөйөү бит ул яҙмыш бүләге.\nСәскәләрҙән матур гүзәлем һин,\nАй нурҙары балҡый йөҙөңдә.\nҒашиҡ иттең мине бер күреүҙә,\nҺиҙмәй ҡалдым, йәнем, үҙем дә.\n1. Ҡулымдан төшөрмәм бер ҡасан, Йән - йәрем, торормон һүҙемдә. Ай нуры яҡтыртһын юлыңды, Таң нуры балҡыһын күҙеңдә. Ҡушымта: Тик һиңә табынам, йән - йәрем, Ҡулымдан төшөрмәм көҙҙәрҙә. Ай нуры яҡтыртһын юлыңды, Таң нуры балҡыһын күҙҙәрҙә. 2. Хистәрҙе һаҡлармын ғүмергә, Өшөтмәм ел - ямғыр, буранда. Хыялда күктәрҙә йөҙәмен, Янымда бары һин булғанда. 3. Ҡулымдан төшөрмәм бер ҡасан, Йән - йәрем, торормон һүҙемдә. Ай нуры яҡтыртһын юлыңды, Таң нуры балҡыһын күҙеңдә.\n1. Һине осраттым да, йәнем, Әйләнеп тә китте башым. Һинең уйҙарың белмәгәс, Бөтөп китте сабыр - ташым. Һүндермә инде дәртемде, Әйтсе, аҙаҡҡы һүҙеңде. Көтә алмайым башҡа бер көн, Икәүҙән һайла һин берҙе. Ҡушымта: Был йөрөүҙәрең тейҙе йәнгә! Ла-ла-ла-ла, Йә мине, һин, йә уны һайла, Ла-ла-ла-ла, Йә мине, һин, йә уны һайла. Ла-ла-ла-ла, Булыр, һине һөйәм, тигәндәр, Ла-ла-ла-ла, Мине һайла! Юҡ, мине һайла! 2. Ике йөрәк араһында, Кем һуң яҡыныраҡ һиңә? Алдайым тип уйлама ла, Аныҡ яуап кәрәк миңә. Һөйөүем уйынлы түгел, Йөрәгемде үртәмә һин. Башҡайымды бутама әле, Ғазаплама, яндырма һин.\n1. Хыялымда тик һин, Күңел түрем биләнең, Беҙҙе бер кем айыра алмаҫ, Булһаң янымда. Ҡушымта: Янымда һин булһаң, Янымда һин булһаң, Беҙҙе бер кем айыра алмаҫ, Булһаң янымда. 2. Көнләшһен көнләшкәндәр, Беҙҙең һулар һауа бер. Һинән бер ни кәрәкмәй, Булһаң янымда. Ҡушымта: Янымда һин булһаң, Янымда һин булһаң, Беҙҙе бер кем айыра алмаҫ, Булһаң янымда. 3. Маҡсатыма етермен, Яңғыҙлыҡтан китермен. Һағышымды онотормон, Булһаң янымда. Ҡушымта: Янымда һин булһаң, Янымда һин булһаң, Беҙҙе бер кем айыра алмаҫ, Булһаң янымда. Янымда һин булһаң, Янымда һин булһаң.\nӘгәр hин мине генә hөйhәң, Яттарға hалмаhаң күҙең. Йөрәгемдә ут ҡабыныр ҙа, Булырмын тик hинеке үҙем. Әгәр hин мине генә hөйhәң, Яттарға hалмаhаң күҙең. Йөрәгемдә ут ҡабыныр ҙа, Булырмын тик hинеке үҙем. Күҙҙәреңә ҡараныдым да, Ҡатып ҡалдым урынымда. Осраштырған беҙҙе Хоҙай, Бул юлдашым тормошомда. Төндәрем йоҡоhоҙ үтә, Уйҙарымда бары тик hин. Өҙөлөп hөйәм - был турала, Һайрар ҡоштар ишеттерhен. Әгәр hин мине генә hөйhәң, Яттарға hалмаhаң күҙең. Йөрәгемдә ут ҡабыныр ҙа, Булырмын тик hинеке үҙем. Күнелеңде яттар биләмәhен, Күҙ ҡараштарыңдан ирейем. Барыбер минеке булырhың, Мин өмөтөмдө өҙмәйем. Төндәрем йоҡоhоҙ үтә, Уйҙарымда бары тик hин. Өҙөлөп hөйәм - был турала, Һайрар ҡоштар ишеттерhен.\n1. Миңә тип тәңре биргән тиңемһең, Тик һиндә күрәм бәхетем төҫөн. Бер ни ҙә йәлләмәм һинең өсөн, Ҡыуанысым минең! Йөҙҙәреңдең матурлығы ал таңдан, Һәр бер һүҙең күңелемдә һаҡлана, Һиңә булған мөхәббәтем сағыла, Күҙҙәремдә минең! Припев: Йәнем минең, кил, һүҙҙәремә ышан, Кил, кил, һөйгән йәрем килсе, Кил, кил, мөхәббәттең миңә, Йылылығын бирсе. Тау-тау-тау тауҙар аша үтәм, Тау-тауҙан ашып һиңә етәм, Тау-тау-тау тау елдәре булып, Яндарыңа киләм. 2. Һинең менән ҡайғыларҙы оноттом, Йөрәгемде һөйөү менән йылыттың, Һандуғастан бер ғәжәйеп йыр оттом - Һиңә арнайым! Һөйгәнем, беҙ бәхетте табайыҡ, Мөхәббәттең ялҡынында янайыҡ, Хыялдарға етәкләшеп барайыҡ, Икәүбеҙ бергә! Припев: Йәнем ,тау-тау-тау тауҙар аша үтәм, Тау-тауҙан ашып һиңә етәм, Тау-тау-тау тау елдәре булып, Яндарыңа киләм. Йәнем минең, кил, һүҙҙәремә ышан, Кил, кил, һөйгән йәрем килсе, Кил, кил, мөхәббәттең миңә, Йылылығын бирсе. Припев: 2х Йәнем минең, кил, һүҙҙәремә ышан, Кил, кил, һөйгән йәрем килсе, Кил, кил, мөхәббәттең миңә, Йылылығын бирсе. Йәнем ,тау-тау-тау тауҙар аша үтәм, Тау-тауҙан ашып һиңә етәм, Тау-тау-тау тау елдәре булып, Яндарыңа киләм.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - №27, 2 - 8 июль, 2016 - Информационные страницы\n№27, 2 - 8 июль, 2016\nБашҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитовтың Рәсәйҙең мәҙәниәт министры Владимир Мединский менән осрашыуы ваҡытында генерал-майор Миңлеғәле Шайморатовтың Ҡыҙыл Йондоҙ орденын һәм данлыҡлы 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының архив документтарын республикаға тапшырыу тантанаһы ла үтте. Был изге миссияны Рәсәй Президентының дәүләт наградалары буйынса идаралыҡ начальнигы урынбаҫары Рөстәм Латипов башҡарҙы.\n- Халыҡ йөрәгендә йәшәгән данлы шәхестең исемен мәңгеләштереү беҙҙең өсөн ҙур мәртәбә, сөнки ул - республиканың символына әүерелгән генерал! - тине Рөстәм Зәки улы иҫтәлекле награданы ҡабул итеп. Владимир Ростиславович үҙ сиратында Рәсәй Президентының Дәүләт наградалары буйынса идаралығына эҙләнеү эштәре алып барып, ошо оло шәхестең орденын Башҡортостанға ҡайтарыу өсөн башҡарған эше өсөн рәхмәтен белдерҙе.\nӘ бит башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары үҙҙәренең иплелеге, инсафлығы менән айырылып торған. Шуға ла борон бөтә күлдәктәре лә елпелдәкле, кәштәкле, иҙеүле, ҡойроҡло булған.\nӨфө - миллионлы ҡалалар араһында иң таҙа һәм йәшел ҡала. Бер кешегә бында 200 квадрат метр йәшеллек тура килә. Беҙ был байлыҡ менән ғорурланабыҙ, уны һаҡларға һәм арттырырға тырышабыҙ.\nУл һанаулы ғына ваҡыт эсендә нисек күберәк аҡса эшләргә, кәрәкмәгән әйберҙән ҡотолоп, кәрәклеһен алырға өйрәтте. Отҡорлоҡ, зирәклек, етеҙлек һәм кеше менән аралаша белеү талап иткән был уйын барыһына ла оҡшаны.\n"Көнһәл әл-әхбәр" тигән төрөк сығанағында башҡорттарҙың ҡасандыр 70 ҡалаһы һәм ҡәлғәһе булыуы әйтелә. V быуаттан алып XVI быуат уртаһына тиклем йәшәгән Өфө-II был ҡалалар араһында иң ҙуры һәм үҙәктәгеһе булып һанала.\nТуҡтауһыҙ тәмәке тартыусы ауырымай, ә уның янында шул төтөндө һулап йәшәүсе ҡатыны йә балаһы зарарлана. Төтөн һулауҙан үпкә сирҙәре генә түгел, йөрәк, ҡан баҫымы, эсәк-ашҡаҙан ауырыуҙары ла баш ҡалҡытырға мөмкин.\nБилдәле башҡорт шағиры Шәйехзада Бабичтың ижады һәм тормошо хаҡында тулы метрлы нәфис фильм төшөрөлә башлай. Проект БР Мәҙәниәт министрлығы ярҙамында Башҡортостан Республикаһы Башлығы грантына тормошҡа ашырыласаҡ.\nБер сәнғәт сараларынан да ситтә ҡалмаған, ҡурайҙы пропагандалауҙа ижтиһатлыҡ ҡылған, сит илдәрҙә ҡурай тауышын ишеттергән, бына тигән шәкерттәр тәрбиәләгән арҙаҡлы ҡурайсы лайыҡлы баһа алды.\nКеше Рамаҙандың ниндәй ҙур мәғәнәгә эйә булыуын белһә, уның йыл буйы дауам ителеүен теләр ине. Ысынлап та, изге ғәмәлдәр хисапһыҙ тапҡырға арттырылған тағы ниндәй ваҡыт бар икән? Шуға күрә, Рамаҙандан да бөйөгөрәк ай юҡ.\nБөтәһе лә уҡырға тейешле китаптар исемлеге яйлап үҫә бара. Әлегә ул бына ниндәй: 1. "Урал батыр" башҡорт халыҡ эпосы 2. М. Аҡмулланың шиғырҙар йыйынтығы 3. Ҡол Ғәли "Йософ ҡиссаһы" 4. Ризаитдин Фәхретдин "Нәсихәттәр"


Учалыла ҡала башҡорттарына арналған VII төбәк-ара конференция үтә // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nУчалыла ҡала башҡорттарына арналған VII төбәк-ара конференция үтә\n14:20, 20 апреля 2012 Йәмғиәт\n20 апрелдә Башҡорт дәүләт университетының Учалы филиалында VII «Ҡала башҡорттары: традициялар һәм бөгөнгө йәмғиәт» төбәк-ара фәнни-ғәмәли конференцияһы үтә. Уны ойоштороусылар булып Башҡортостан Республикаһының Мәҙәниәт министрлығы, Мәғариф министрлығы, Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, Фәндәр академияһы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө ғилми үҙәге, Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих,тел һәм әҙәбиәт институты, Учалы районы хакимиәте сығыш яһай. Фәнни форумда тарихсылар, этнологтар, демографтар, политологтар, филологтар, йәмәғәт эшмәкәрҙәре, шулай уҡ Башҡортостандың көньяҡ-көнсығыш райондары һәм ҡалаларынан делегациялар ҡатнаша.\nКонференцияла ҡатнашыусылар Башҡортостан Республикаһы ҡалаларын социаль-иҡтисади йәһәттән үҫтереү, башҡорттар урбанизацияһы, башҡорт теленең һөҙөмтәле ҡулланылыуы, тәрбиә, милли мәғариф, һаулыҡ, ҡала шарттарында демография үҫеше мәсьәләләрен тикшерә. Форум һөҙөмтәләре буйынса ғилми йыйынтыҡ сығарыласаҡ.\nҠала башҡорттарына бағышланған фәнни-ғәмәли конференциялар республикала матур йолаға әүерелде, улар ике йыл һайын үткәрелә. Бығаса фәнни форумдар Өфө, Стәрлетамаҡ, Нефтекама, Бөрө, Октябрьский ҡалаларында уҙғарылды. Ғалимдар билдәләүенсә, бындай саралар Рәсәй өсөн уникаль күренеш булып тора. Рәсәй Федерацияһының бер субъектында ла, бер милли республикала ла бындай даими конференциялар үткәрелмәй. «Ҡала башҡорттары» конференцияһы тәүгә 2000 йылда ойошторолдо. Ул ваҡыттан алып ҡала башҡорттарының ижтимағи-сәйәси, мәҙәни тормошонда һәм көнкүрешендә башҡорт теленең функциялары һиҙелерлек киңәйҙе. Педагогик кадрҙар әҙерләнде, ҡалаларҙа башҡорт телен уҡытыу спецификаһын иҫәптә тотҡан бихисап әсбап, белешмә, һүҙлек, дәреслек сығарылды, терминология һәм топонимия һүҙлектәре булдырылды.\nТеги: фән,конференциялар,ҡала башҡорттары