Ҡытай яҙыуы — Башҡорт Википедияһы\nҠытай яҙыуы (ҡыт. трад. 漢字, яб. 汉字, пиньинь: hànzì, палл.: ханьцзы; вьетн. Chữ Hán, тьы-хан) — Ҡытай территорияһында барлыҡҡа килгән һәм мең йыллыҡ тарихы булған иероглифик йәки идеографик яҙыу системаһы. Һәр хәрефе телдәге фонемаларҙы ғына аңлатҡан алфавитҡа нигеҙләнгән яҙыуҙан айырмалы бында һәр билдәгә фонетикаға өҫтәлмә тағы ла ниндәйҙер мәғәнә һалынған. Бындай билдәләр бик күп, уларҙың һаны унар меңләп иҫәпләнә. Ҡытай яҙмаһының ике төп төрө бар — иҫке (вэньянь) һәм хәҙерге (байхуа).\nҡытай һәм япон телдәре, шулай уҡ элегерәк вьетнам һәм корей телдәре\nҠытай Халыҡ Республикаһы, Ҡытай Республикаһы, Япония, Сингапур, Малайзия\nб.э.т. яҡынса 2000 йылда\nб.э.т. 2000 йыл — хәҙерге заман\nһулдан уңға, элек — өҫтән аҫҡа, уңдан һулға\nЯҡынса 60 мең\nИң боронғо рәсми ҡағыҙ:\nКорей (хангыль), япон\nТрадицион һәм ябайлаштырылған иероглифтар\nҠара йәшел: Рәсми нигеҙҙә йәки башлыса традицион иероглифтарҙы ҡулланыусы илдәр (Ҡытай, Гонконг, Макао).\nЙәшел: Малайзия — традицион иероглифтарҙы күп ҡулланып та рәсми нигеҙҙә ябай иероглифтар алған ил\nЯҡты-йәшел: Ябай иероглифтарҙы рәсми ҡулланыусы илдәр (Ҡытай, Сингапур)\nЙәшкелт: Рәсми яҙыу системаһының береһе итеп ҡытай иероглифтарын (аҙ ғына айырымлыҡтар менән) алған илдәр (Япония, Көньяҡ Корея)\nҺары: Иероглифтарҙы үҙ ваҡытында ҡулланып, хәҙер уларҙы файҙаланмаған илдәр (Вьетнам, Төньяҡ Корея, Монголия).\nҠытай тамғалары шулай уҡ япон һәм корей яҙыуында ҡулланыла (уларҙа кандзи һәм ханча исемдәре менән йөрөй). 1945 йылға тиклем ҡытай яҙыуын («хан ты» йәки «тьы-хан», вьетн. Chữ Hán) вьетнам теле яҙыуында файҙаланылған.\nХалыҡ-ара аңлатмаларҙа ҡытай теленә нигеҙләнгән яҙыуҙар CJK (ингл. Chinese, Japanese, Korean) йәғни CJKV (өҫтәлмә ингл. Vietnamese менән) тип атала.\nБашлыса санскриттан тәржемә ителгән текстар менән бергә шулай уҡ ҡытай буддистарының үҙенсәлекле әҫәрҙәре тупланған буддизм ҡанундары йыйылмаһының береһе (ҡытай типитакаһы) ҡытай иероглифтары менән яҙылған.\n1 Ал тарих\n3 Иероглифтар төрҙәре\n3.3 Ябай идеограммалар\n3.4 Берләшкән идеограммалар\n3.6 Өндәрҙе үҙләштереү (һүҙ табышмаҡтары)\n4 Һан күрһәткестәре\n4.1 Иң аҙ һәм иң күп һыҙыҡлы иероглифтар\n5 Ҡытай иероглифтарының яҙылыш үрнәктәре һәм ҡағиҙәләре\n6 Ҡытай яҙыуының мәҙәниәткә йоғонтоһо\n6.3 Халыҡ ижады\n6.4 Иероглифик сәнғәт\n7 Иероглифтарҙың тап килеүе\n7.1 Тамыр + суффикс\n7.2 Тамыр + тамыр\n7.3 Ҡатмарлы морфемдар\n8 Яҙыуҙың йүнәлеше\n9 Яҙыу формалары\n10 Тулы һәм ябай иероглифтар\n11 Иероглифтарҙың диалект формалары\n12 Юникодта ҡытай символдары\n13 Ҡытай теленең әлифбә транскрипциялары\n14 Яңы һүҙҙәр\n15 Ҡытай яҙыуында филателия\nҠытай яҙыуының йәше даими рәүештә аныҡлана бара. 1962 йылда ҡаҙыу эштәре ваҡытында Хуанхэ йылғаһы буйында Цзяху ерлегендә гөбөргәйел панцырына яҙылған ҡытай иероглифтарына оҡшаған тамғалар табылған. Пиктограммалар шумер яҙыуҙарына ҡарағанда ла боронғораҡ: улар яңы эраға тиклем VI быуатта яҙылған, тип һанала. Элгәре ҡытай яҙыуын тикшереүсе, танылған ғилми хеҙмәткәр Тан Лань ҡытай иероглификаһы 4-5 мең йыл элек барлыҡҡа килеүен фараз иткән.\nХәйер, Пэйлиган неолитик мәҙәниәтенең (яҡынса 6600 йыл б. э.т.) Цзяо яҙыуы тышҡы яҡтан хәҙерге заман ҡытай иероглифтарын хәтерләтә. Оҡшашлыҡ ялған булыуы ихтимал, сөнки боронғо өлгөләр хәҙерге ҡытай иероглифтарына оҡшамаған. Цзяху тамғалары менән иң боронғо ҡытай иероглифтары араһындағы бәйләнештә эҙмә-эҙлелек күренмәй — был аңлашылып бөтмәгән яҙыу тармағы бөтөнләй яҙыу булмауы мөмкин.\nЛегенда нигеҙендә иероглифтарҙы Цан Цзе уйлап сығарған. Ул, миф буйынса, Хуан Ди ваҡытында батша һарайында тарих яҙыусыһы була. Бынан элек ҡытайҙар төйөнләп яҙыу менән файҙаланғандар. «Даодэцзине» әҫәре буйынса «И цзину» аңлатмаһында был хаҡта иҫкә алына.\nБоронғо ҡытай яҙыуҙары гөбөргәйел панцирында һәм эре мөгөҙлө малдың ҡалаҡ һөйәктәренә эшләнгән, бында күрәҙәселек һөҙөмтәләре һаҡланған. Бындай һөйләмдәр цзягувэнь (ҡыт. 甲骨文) тип аталған. Ҡытай яҙыуының беренсе өлгөләре Шан династияһы хакимлығы осорона ҡарай (иң боронғо — XVII-сы быуат б. э. т.).\nҺуңғы ваҡытта бронза ҡойоу технологияһы барлыҡҡа килә һәм бронза һауыттарында тамғаланыу башлана. Был һөйләмдәр исеме цзиньвэнь ҡыт. 金文 тип атала. Башта балсыҡҡа форма һалынған, яҙыуҙы дүрткел эсенә ҡуйып, иероглифтарҙы стандартлаштырыу башланған.\nҠытай яҙыуының бәхәсле булмышын «тарихсы Чжоу» 史籀 (Shĭ Zhòu) хеҙмәте билдәләй. Хань дәүере хикәйәһе буйынса уның Сюань-ван батшалығында б. э. т. IX—VIII быуаттарҙа хеҙмәт итеүе раҫлана. Уның исеме дачжуань атамалы классик каллиграфия стилдәренең беренсе авторы булыуы раҫлана.\nАрхеологик яҡтан матди һаҡланыу кимәле тигеҙ урынлашмағанлыҡтан, ҡытай яҙыуын өйрәнеү ауырлаша. Шул уҡ ваҡытта, һөйәктә һәм баҡырҙа һаҡланған тамғалар, сағыштырмаса, яҡшы һаҡланған булһа, яңыраҡ замандағы, бамбук һәм ағас таҫмаларҙағы яҙыуҙар фәнгә билдәле түгел. Шуға ла ҡарамаҫтан, Шан дәүеренән һаҡланған, заманса яҙыу цэ 册 графаһы шундай яҙыуҙар булғанын дәлилләй.\nШан яҙыуы сағыштырмаса, үҫешкән һәм төплө системаны аңлата. Был ысынбарлыҡ мәғлүмәттәре асыҡланып бөтмәгән, Ҡытайҙағы яҙыу үҫешенең тәүге осорҙары барлығы тураһында һөйләй.\nҠытай иероглифтар типологияһы беренсе тапҡыр Шовэнь Сюй Шэндең һүҙлегендә тәртипкә һалына. Бер һүҙһеҙ бөтә иероглифтарҙы ябай вэнь 文 һәм ҡатнаш цзы 字 бүлектәргә айырып ҡарау уңайлы. Түбәндәге алты категорияға бүлеү академик бәхәс темаһына әүерелә, сөнки категориялар бер-береһенән етәрлек кимәлдә айырылмағандар.\nМәҫәлән, 上 шан һәм 下 ся, «өҫкә» һәм «аҫҡа» билдәләре һыҙыҡтан тура өҫкә һәм горизонталь һыҙыҡтан аҫта мәғәнәһендә өндәү ишараһын аңлата. Шул уҡ ваҡытта ябай билдәләрҙең бәйләнеше ҡатмарлы һәм шул уҡ ваҡытта абстракт төшөнсәләрҙе еткереүҙә ҡулланылыуы ихтимал. Әйтәйек, 上 … 下 шан … ся аңлатмалары, һүҙҙең нәмә тураһында барғанына ҡарап, «юғарылар … түбәнгеләр», «етәкселәр … бойһоноусылар» ғына түгел, һәм шулай уҡ «бер яҡтан … икенсе яҡтан (икенсенән)» мәғәнәләрендә килә.\nБашта ябай рәсемдәр булған. Мәҫәлән, ауыҙ аҫҡа табан бөғөлөп, ярым түңәрәк килеш төшөрөлгән, өҫтә арҡыры һыҙыҡ ҡуйылған; шунан 口 коу «ауыҙ» иероглифы килеп сыҡҡан. Дуға өҫкә таба бөгөлөп һәм уның аҫтындағы нөктәләр күк менән бөртөктәрҙе һүрәтләй; тәүге «ямғыр» иероглифының тамғаһы — 雨 юй. Ваҡыт үтеү менән рәсемдәр һыҙма рәүешенә инә һәм ахыр сиктә, заманса төҫ ала. Тәүге сағылыштың эҙе һаҡланмаған. Бөтә һүрәтле билдәләр мәғәнәһе, тимәк, иероглификаның барлыҡ ябай лексика төшөнсәһе элементтары, хәҙер тик шартлы рәүештә.\nҠытай яҙыуында рәсемле билдәләр, пиктограммалар, аҙ урын алып тора. Идеограммалар күпкә артыҡ. Мәҫәлән, иероглиф 立 ли башта аяҡтарын киреп баҫҡан кеше һынына оҡшай, был һүрәт аҫтына горизонталь һыҙыҡ өҫтәлгән; әммә был һүрәт кеше һынын түгел, ә уның торошон аңлатҡан — «тороу». Ҡатмарлы идеограммала шартлы мәғәнә һыҙаттар әһәмиәтенең айырмаһына бәйле. Мәҫәлән, иероглиф 命 мин тәүге формала төҙөлөш кәүҙәләнешендә — «батша йорто» (аҫтына һыҙыҡ ҡуйылған иероглифтың өҫкө өлөшө — ҡыйыҡты сағылдыра), алдында тубыҡланып эйелгән кеше һыны һәм унан һулда ауыҙ (хәҙерге киҫәктәр формаһы 立 һәм 口); иероглифтың бөтә мәғәнәһе — «бойороу». Миҫалдан күренеүенсә, боронғо идеограмманың мәғәнәһе, мәҙәни-тарихҡа бәйле шарттарҙа балыҡҡа килеүе күҙ уңында тотола.\nӘһәмиәте саф шартлы рәүешкә әүерелгәс, һынға оҡшатып яһау юғала барғанда, идеограммалар әҙер график өлөштәрҙән төҙөлөп килә. Күпселек иероглифтәрҙең барлыҡҡа килеү мәғәнәһе — хәҙерге ваҡытта ҡулланған өлөштәрҙең әһәмиәтенә бәйләнеше. Мәҫәлән, иероглиф 伐 фа, 人 жэнь «кеше» һәм 戈 гэ «һөңгө» өлөштәренән барлыҡҡа килә, һәм хәҙер «киҫеү» һүҙен аңлата, ә тәүгеһе — «һөңгө менән сәнсеү (дошманға)».\nЯбай һынлау билдәләренә лә, күпселек идеограммаларға ла оҡшамаған, өсөнсө ҡатнаш тип — фоноидеограммалар. Иероглифтең бер фоноидеографик өлөшө фонетик тип атала, икенсеһе — детерминатив. Иероглиф менән билдәләнгән һүҙ, фонетик яҡтан, фонетик тип билдәләнгән һүҙгә оҡшаған; икенсе төрлө әйткәндә, тамғаны тотош уҡыу, яҡынса, уның бер өлөшөн уҡыуға тиң. Мәҫәлән, иероглифтар:誹 «әсе телләнеү, яманлау, кәмһетеү» һәм非, шуларҙың бер мәғәнәһе «килбәтһеҙ, насар, яуызлыҡ», икеһенең дә әйтелеше- фэй; билдәләр:柑 «әфлисун» һәм 甘 «татлы» гань тип уҡыла, ә 蚶 билдәһе «устрица» — хань. Тамғаның икенсе өлөшө идеографик әһәмиәткә эйә, икенсе һүҙ менән әйткәндә, был тамғаның конкрет мәғәнәһе ҡараған өлкәһен билдәләй, шуға ла «детерминатив» тип атала. Фоноидеографик тамғалар ике ысул менән яһалғандар.\nБеренсенән, фоноидеографик иероглифтар ниндәйҙер һүҙҙең яңы яһалма мәғәнәһен иероглиф менән билдәләүҙән килеп сыға. Ул башланғыс иероглифтан һәм уға ҡушылған детерминативтан тора. Бер һүҙ ике мәғәнәлә булып, ике тамғаның яңғырашы бер үк ҡала. Мәҫәлән, фэй 非 һүҙе «килбәтһеҙ, насар, яуызлыҡ» һүҙҙәренән башҡа «әсетелләнеү» мәғәнәһен ала, яңы тамға 誹, детерминатив 言 янь «һүҙ» ҡушылғандан һуң, барлыҡҡа килә. Һәр мәғәнәгә айырым иероглиф булмауы арҡаһында, башланғыс һүҙ икегә бүленеүгә килтерә. Улар ике айырым юлдан киткәндә, бер-береһе менән бәйләнеш күпкә юғала.\nИкенсенән, ҡайһы бер һүҙҙәрҙе яңы иероглиф менән билдәләү өсөн фоноидеографик иероглифтар барлыҡҡа килә. Улар булған шул уҡ яңғырашлы иероглифтан (йәғни, омоним һүҙҙе аңлатыусы) һәм уға ҡушылған детерминативтан барлыҡҡа киләләр. Боронға ҡытай теле омонимдарға бай була, сөнки унда бер ижекле һүҙҙәр күберәк була, ә ижек һаны, уның фонетика системаһы шарты буйынса, сикләнә. Шулай итеп, омоним һүҙ табыуы ауыр булмай һәм уны билдәләүсе иероглифҡа детерминатив өҫтәп, һуңғыһына яңы аңлатма бирергә була. Хань 蚶 «устрица» — (диңгеҙ моллюскаһы) һүҙен билдәләр өсөн фонетик урынына яңғырашы оҡшаған тамға — гань甘 билдәһе ҡулланылған. Бының мәғәнәһе — «татлы». Детерминатив — 虫 чун ҡушылып, иероглифтың мәғәнәһе бөжәктәр донъяһын аңлата, йәғни, ҡусҡар, 蚶 тамғаһы яһалған.\nУларҙың составына ингән фонетиктәрҙе ятлап, иероглифтарҙың уҡылышын өйрәнеү ябай ғына булыр ине. Тик башланғыс фонетиктәрҙең яңғырашы күпкә үҙгәргән. Шуның арҡаһында хәҙерге ваҡытта фонетик булып ҡулланған, график элемент, бер төрлө генә уҡылып тормай, Японияла ғына түгел, хатта Ҡытайҙа ла шул уҡ. Шулай итеп, иероглифтың тышҡы биҙәгенән генә күп ваҡыт тамғаның уҡылышын аңларлыҡ түгел.\nАлда әйтелеүенсә, детерминатив идеографика билдәләгес роль уйнай, ләкин ваҡыт үтеү менән был мәғәнә үҙгәрә. Боронғо Ҡытай һүҙлектәрендә һүҙҙәр, мәғәнәһенә ҡарап, төркөмдәргә бүленгән. Мәҫәлән, боронғо ҡытай һүҙлектәрҙең береһе «Эръя»ла (爾雅) һүҙҙәр төркөмгә бүленеп урынлаша: «күк» — ҡояш, ямғыр һәм башҡалар, «ер» — һыу, тауҙар, үләндәр, ағастар һәм башҡалар. Шуның арҡаһында, араларында оҡшаш детерминативтары булған иероглифтәр аңлатҡан һүҙҙәр ҙә берләшкән (өҫтә күрһәтелгән яһалыу шарттары буйынса). Бынан сығып иероглифтарҙы детерминативҡа ҡарап һүҙлектә урынлаштырырға була тигән фекер йөрөтрөргә мөмкин. Шулай итеп, детерминатив икенсе функцияға эйә булды — һүҙлектә иероглифтың урынын билдәләү, йәки уны табыу өсөн айырмаһын күрһәтеп тороу. Ваҡыт үтеү менән был күрһәткестең әһәмиәте арта, ә детерминативтың идеографик кәрәклеге кәмей. Һәм ул детерминативтан «асҡыс»ҡа әйләнә, был элемент шәрек тел өйрәнеү әҙәбиәтенең һүҙлек эшмәкәрлегендә шулай тип атала. Шуға детерминативы булмаған идеографик һәм пиктографик иероглифтары типтарына ла асҡыс булдырыу кәрәк була; бындай иероглифтарҙа асҡыс иҫәбенә тамғалағы булған график элементтәрҙе индерә башлайҙар йәки яңы асҡыс яҙылып ҡуйыла. Шул асҡыстарҙың һаны Ҡытайҙа һәм Японияла артабан төҙөлгән һүҙлектәрҙәге реаль детермативтарға ҡарағанда, кәмей бара һәм XVII быуаттан 214 һанына етеп, үҙгәрмәй ҡала.\nИероглиф барлыҡҡа килгәндә яңғырашы менән мәғәнәһе бер-береһенән айырылғыһыҙ була; боронғо Ҡытайҙа тамға һүҙҙе аңлатыр өсөн эшләнә һәм һүҙҙең мәғәнәһенә әйләнеүе шикһеҙ. Мәҫәлән, 山 тамғаһы шань «тау» һүҙен аңлатыу өсөн эшләнә, «шань» тип уҡыла һәм шул уҡ нәмәне аңлата — шань (йәки «тау»).\nӨндәрҙе үҙләштереү (һүҙ табышмаҡтары)Үҙгәртергә\nОҡшаш өндәрҙе йәки шуларға яҡын морфемаларҙы яҙыу өсөн алынған иероглифтар, цзяцзе ҡыт. 假借 jiǎjiè,тип аталалар, пиньин: һүҙмә-һүҙ: «үҙләштереү; исем ҡушыу», асылында урыҫ телендәге «опять» һүҙен «пять» — биш һанына алыштырыу: «о5». Мәҫәлән, ҡыт. 來 бойҙай пиктограммаһы булып, «бойҙай» һүҙен аңлата, *mlək. Был һүҙҙең өнө *mlək «килергә» һүҙенә оҡшағанлыҡтан, был ханьцзы «килергә» ҡылымын аңлатыр өсөн ҡулланыла башлаған. Ваҡыт үтеү менән, «килергә» мәғәнәһе киң тарала, ә бойҙайҙы аңлатыу өсөн ҡытайса ҡыт. 麥 тамғаһын уйлап сығаралар. Заманса был һүҙҙәрҙең әйтелеше, lái һәм mài һүҙҙәренә тап килә.\nБоронғо ҡытай иероглифтары мысырҙар һәм шумерҙар яҙыуҙары һымаҡ, ҡатмарлы абстракт мәғәнәләрҙе төшөндөрөү өсөн ребус булып ҡулланылғандар. Ҡайһы ваҡытта яңы төшөнсәләр иҫкеһенә ҡарағанда, күпкә танылып ҡуя, һәм шуға күрә тәүге аңлатмаға яңы тамға уйлап тапҡандар. Ғәҙәттә был иҫке тамғаның үҙгәртелгән төрө була. Мәҫәлән, ҡыт. 又, yòu, "уң ҡул"ды аңлатҡан, ләкин yòu һүҙенең аңлатмаһын «яңынан, тағы бер тапҡыр» мәғәнәһендә ҡулланғандар, Һәм XX-се быуатта «又» тик «яңынан» һүҙен аңлатҡан,ә «уң ҡул»ға «ауыҙ» компоненты (口) өҫтәлгәс, иероглиф 右 барлыҡҡа килә.\nТәүге мәғәнәгә яңы билдә\n四 sì «дүрт» sì «морон» 泗 (танауҙан сыҡҡан һыу, маңҡа)\n枼 yè «тигеҙ, йоҡа» yè «табаҡ» 葉\n北 běi «төньяҡ» bèi «арҡа» 背\n要 yào «теләк» yāo «бил» 腰\n少 shǎo «әҙ генә» shā «ҡом» 沙 и 砂\n永 yǒng «мәңгелек» yǒng «йөҙөү» 泳\n«Цзяцзе» һүҙе Хань заманында, барлыҡҡа килһә лә, синониме тунцзя (ҡыт. ғәҙәти 通假, , пиньин: tōngjiǎ, һүҙмә-һүҙ: «алыштырып үҙләштереүсе»ғәҙәти 通假, пиньинь: tōngjiǎ, тураһы, һүҙмә-һүҙ: «алыштырып үҙләштереүсе») иң беренсе Мин заманында билдәле була. Һөйләшкәндә синоним булып ҡулланылһа ла, лингвистика буйынса ҡарағанда, улар төрлөсә: цзяцзе — үҙенең яҙылышы булмаған аңлатмаларҙың фонетик үҙләштерелеүе (мәҫәлән, иероглиф 東 менән яҙыу «ике яҡтан бәйләнгән артмаҡ (юл тоҡсайы)»), ә тунцзя — булған һүҙҙе икенсеһе менән алмаштырыу: ҡыт. ғәҙәти 蚤, , пиньин: zǎo, палл.: цзао, һүҙмә-һүҙ: «бөрсә»трад. 蚤, пиньинь: zǎo, палл.: цзао, һүҙмә-һүҙ: «бөрсә» ҡыт. ғәҙәти 早, , пиньин: zǎo, палл.: цзао, һүҙмә-һүҙ: «иртә» һүҙенә трад. 早, пиньинь: zǎo, палл.: цзао, һүҙмә-һүҙ: «иртә».\nИероглифтарҙың өҙлөкһөҙ һәм әкренләп үҙгәреүе арҡаһында уларҙың дөрөҫ хисабы билдәһеҙ. Көндәлек тормошта ҡулланылған иероглифтар һаны бер нисә мең. Статистика буйынса, ғәҙәттә ҡулланған 1000 иероглифтар 92 % баҫма материалдарҙы үҙ эсенә ала, 2000 — 98 % -тан артыҡ, ә 3000 иероглифтар 99 % -ҡа тиклем. Ябайлаштырылған һәм традицион иероглифтар буйынса статистика һөҙөмтәләренең айырмалары күп түгел.\nКНРда белемле булыу стандарты 1500 тамғаны үҙләштереү һанала (ауыл ерендә) йәки 2000 билдә белеү (ҡала ерендә, һәм шулай уҡ, ауыл ерендәге эшселәр һәм хеҙмәткәрҙәр өсөн).\n3000 иероглиф белеү гәзит һәм махсус булмаған журналдар уҡыу өсөн етә.\nҠалын бер томлы аңлатмалы һәм ике телле һүҙлектәр ҡағиҙә булараҡ, 6000—8000 иероглифтан тора. Бында һирәк ҡулланылған иероглифтар ҙа бар, мәҫәлән боронғо ритуаль йыһаздар йәки ҡулланылған традицион ҡытай дарыуҙары исемлеге.\nИероглифтар һүҙлеге, «Чжунхуа цзыхай» (中華字海) 1994 йылғы баҫма 568 иероглифтар.\nХань династияһы заманында ҡытай ғалимы Сюй Шэн «Шовэнь цзецзы» тигән хеҙмәтендә барлыҡ иероглифтарҙың һанын иҫәпләй说文解字 (ҡыт.)баш. (кит.)русск. 9353 иероглиф килеп сыға. Һуңыраҡ, Көньяҡ Гу Еван династияһы ваҡытында (顾野王 (ҡыт.)баш. (кит.)русск.; 519—581) «Юйпянь» (玉篇) төҙөй, 16 917 иероглиф иҫәпләп сығара. Быны эшкәрткәндән һуң, «Дагуан ихуэй юйпянь» «大广益会玉篇» яңы эше донъя күрә, 22 726 иероглифтар барлығы тураһында дәлил бар. Сун династияһы ваҡытында бер төркөм ғалимдар «Лэй пянь» (类篇)китабын сығара, бында 31 319 иероглиф инә. Икенсе төркөм ғалимдар 53525 иероглифтан торған «Цзи юнь» (集韵) китабын сығара.\nХәҙерге быуатта ҡулланған иероглифик һүҙлектәр эстәлегендә, әле файҙаланған һәм әҙәби ҡомартҡыларҙа осраған иероглифтар һаны бик күп. Мәҫәлән, «Канси цзыдянь» (康熙字典)эше, династии Цин ваҡытында яһала, 47 035 иероглиф инә. «Ҙур ҡытай-япон һүҙлеге» (大汉和字典 Дай кан-ва дзитэн / Да хань-хэ цзыдянь) 48 902 иероглиф, Һәм бынан башҡа 1062 иероглиф ҡушымталар ҙа бар. Тайвань һүҙлеге — «Чжунвэнь да цзыдянь» (中文大字典) 49 905 иероглифты үҙ эсенә ала. Ҡытай һүҙлеге — «Ханьюй да цзыдянь»дә (汉语大字典) 54 678 иероглиф. Иң яңы һүҙлек — «Чжунхуа цзыхай»ҙа (中华字海) 85 568 иероглиф бар һәм «Ханьюй да цзыдянь» (汉语大字典), «Чжунвэнь да цзыдянь» «中文大字典», «Канси цзыдянь» «康熙字典» һәм «Шовэнь цзецзы» «说文解字» һүҙлектәренән тора. XXI быуатта Японияла сыҡҡан һүҙлек «Нихон кондзяку модзикё:» (日本今昔文字鏡 Жибэнь цзиньцзе вэньцзыцзин), 150 мең иероглифты үҙ эсендә һаҡлап, иң ҙур һүҙлек булып һанала.\nИң аҙ һәм иң күп һыҙыҡлы иероглифтарҮҙгәртергә\nИң ябай иероглифтарҙың берәр генә һыҙығы бар. Киң билдәле 一 һәм «бер», тағы иероглифтар бар — 丨 гунь, 亅 цзюэ һәм 丿 пе. Иң күп һыҙыҡтар менән яһалған иероглиф, хәҙерге ваҡытта — «\n» отодо, дайто, тайто. Ул 3 иероглифтан тора «龍» лун «аждаһа» һәм 3 иероглиф «雲» юнь «болот», һөҙөмтәлә иероглиф 84 һыҙыҡтан тора һәм «аждаһаның осҡан сағы» һынлана. Был иероглиф кодировка исемлегенә ингән TRON (инг.)баш. (англ.)русск.. Икенсе урында һыҙыҡтар һаны буйынса 4-тән тора «龍» иероглиф\n/𪚥 (U+2A6A5) чжэ «күп һүҙле», 64 һыҙығы бар һәм рамкала Юникодҡа инә Han unification (англ.)русск.. Өсөнсө — 䨻 бэн «йәшен тауышы» — 4-тән тора «雷» һәм 52 һыҙығы бар, «Шовэнь цзецзы» исемлегенә инә.\nҠытай иероглифтарының яҙылыш үрнәктәре һәм ҡағиҙәләреҮҙгәртергә\nҠытай иероглифының төп график үрнәктәре\nҠытай иероглифының төп график үрнәктәре:\n1. Горизонталь һыҙыҡ;\n2. Аҫма һыҙыҡ;\n4. Һул яҡҡа ауыш;\n6. Уң яҡҡа ауыш;\n7. өҫтән аҫҡа,\n8. аҫтан өҫкә;\n9. Яһалма өлөштәр - үрнәк.\nГоризонталь һулдан уңға яҙыла.\nАҫма һәм ауыш өҫтән аҫҡа яҙыла.\nИероглиф өҫтән аҫҡа яҙыла.\nАҫма, горизонталь менән киҫелеп, шуларҙан һуң яҙыла (шулай ҙа аҫҡы горизонталь киҫешмәһә, аҫманан һуң яҙыла).\nНөктә уң яҡта иң һуңында ҡуйыла.\nҠытай яҙыуының мәҙәниәткә йоғонтоһоҮҙгәртергә\nКиң таралыуы һәм юғары статусы менән билдәле булыуынса, ҡытай яҙыуы мәҙәниәт күҙлегенән ҙур әһәмиәткә эйә (синосфераны ҡара). Ҡытай иероглифтарын дөйөм яҙыу юнәлешендә төрлө диалектта, хатта төрлө телдә ҡулланғандар. Боронғо Японияла, Кореяла һәм Вьетнамда ҡытай иероглифтары берҙән-бер рәсми яҙыу системаһы булған.\nҠытай иероглифтарының уҡылышы һәм яҙылышы бер-береһенә бәйләнмәгәнлектән, икенсе халыҡтарға уны ҡулланыу еңелләшә. Мәҫәлән, боронғо Японияла, Кореяла һәм Вьетнамда ҡытай телендә һөйләшмәгәндәр, тик ҡытай яҙыуын ҡулланғандар. Был, бер-береһенең һөйләшеүен аңламаған, күп төрлө диалект төркөмдәрҙең берҙәмлегенә, милли ойошоуона ярҙам итә.\nҠытай яҙыуы сиктәш дәүләттәргә ҙур йоғонто яһай. Ҡытай яҙыуын ҡулланыусы уртаҡ даирә барлыҡҡа килә. Бында Япония, Корея һәм Вьетнам инә. Бөгөнгө көнгә тиклем Япония яҙыуында ҡытай иероглифтары киң ҡулланыла. Корея Халыҡ Демократик Республикаһында Һәм Вьетнамда иероглифтар хәҙер ҡулланылмай, һуңғы йылдарҙа Корея Республикаһында ҡулланыу көндән-көн һирәгәйә бара. Шуға ҡарамаҫтан, Көньяҡ һәм Төньяҡ Кореяла кеше исемдәрендә һәм фирмалар менән географик объектар атамаларында ҡытай иероглифтары йыш ҡулланыла. Тик уларҙың әйтелеше ҡытай әйтелешенән айырыла.\nҠытай яҙыуы Корея ярымутрауы аша Японияға III быуатта үтеп инә. Икенсе донъя һуғышынан һуң, Японияла иероглифтар ҡулланыу һәм уларҙың һаны сикләнә башлай. «Ҡулланырға тейеш иероглифтар исемлеге» (当用漢字表 то:ё: кандзихё:) һәм «Кеше исемдәрендә ҡулланылған иероглифтар исемлеге» (人名用字表 [дзиммё:ё: дзихё:]) баҫылып сығалар, бында иероглифтар бер ни тиклем ябайлаштырыла һәм 新字体 синдзитай тип аталалар. Әммә иероглифтарҙы әҙәби әҫәрҙәрҙә ҡулланыу сикләнелмәй. Ҡайһы бер иероглифтарҙы яңынан яһап ябайлаштырыу, ҡытай яҙыуын үҙләштермәҫ өсөн эшләнә. Мәҫәлән, «辻» цудзи («сатлыҡ», идеограмма «барыу» һәм «тәре») өлөштәренән тора, «栃» тоти, «峠» то: гэ («артылыш», идеограмма «тау», «өҫкә» һәм «аҫҡа» өлөштәренән) һәм «広» ко: (广), «転» тэн (转), «働» до: («эш», идеограмма «кеше» һәм «йөрөү» бүлектәренән) һәм башҡалар. Ҡара: Кандзи.\nҠытай яҙыуы Вьетнамға I быуатта инә һәм вьетнам телендә яҙыу системаһы булып ҡулланыла. Ҡытай иероглифтарына «тьы-хан» вьетнам иероглифтары «тьы-ном» (ҡыт. ғәҙәти 喃字, , пиньин: nánzìтрад. 喃字, пиньинь: nánzì) өҫтәлә. Был вьетнам теленә яраҡлашыу өсөн эшләнә. 1945 йылдан һуң иероглифик яҙыу ҡулланылмай. Уға алмашҡа латиница нигеҙендә әлифба яҙыуы индерелә. Хәҙерге ваҡытта Вьетнамда иероглифик яҙыу эҙе әҙ һаҡланған.\nҠытай лигатураһы, яҙыу «招財進寶», финанс байлыҡ теләү\nЛигатуралар[⇨]: Изге һүҙҙәр ҡушымтаһының бер иероглифта ҡулланыу. Йыш осраған лигатуралар — ҡыт. ғәҙәти 招財進寶, ябайл. 招财进宝, пиньин: zhāocáijìnbǎoтрад. 招財進寶, упр. 招财进宝, пиньинь: zhāocáijìnbǎo — финанс байлыҡ теләү һәм ҡыт. ғәҙәти 雙喜, ябайл. 双喜, пиньин: шуанси (инг.)баш.трад. 雙喜, упр. 双喜, пиньинь: шуанси (англ.)русск. (двойное счастье (ҡыт.)баш. (кит.)русск.) — яңы никахлашҡандар өсөн икеләтә бәхет символы.\nҺынлы сәнғәт иероглифтары (Цветы и птицы (ҡыт.)баш. (кит.)русск.): Һынлы сәнғәт һүрәте, ҡытай сәнғәтенең махсус стилендә эшләнгән; күбеһенсә, үҫемлектәр, сәскәләр, ҡоштар, бөжәктәр һәм балыҡтар рәсемдәре. Яҡындан ҡарағанда һүрәт тәбиғәт пейзажына оҡшай, ә ҡырҙан иероглифтар формалары айырым күренә. Бындай һынлы сәнғәт ҡыт. ғәҙәти 花鳥字, ябайл. 花鸟字, пиньин: huāniǎozì, һүҙмә-һүҙ: «иероглиф «сәскәләр һәм ҡоштар» стилендә»трад. 花鳥字, упр. 花鸟字, пиньинь: huāniǎozì, тип атала, һүҙмә-һүҙ: «иероглиф «сәскәләр һәм ҡоштар стилендә»». Ҡытайҙа Һынлы сәнғәт иероглифтарын Яҙғы байрамда һәм Сиркәү байрамында күрергә мөмкин. Элек сәнғәт иероглифтары уңыштар һәм бәхет теләктәре яҙыу өсөн ҡулланғандар. Иероглифтарҙы нәфис һүрәтләү көнсығыш илдәрендә урам маһирлығына әйләнгән.\nКаллиграфик эш Лян Цичао\nИероглифтарҙың үҙҙәренә күрә нәфис формаһы бар. Яҙыуҙың төп ҡоралы — бумала, буяу аша күп нәмәне аңлатырға мөмкин. Иероглифтарға нәфис форма бирә алыу оҫталығы каллиграфия тип атала. Каллиграфия менән бәйле гравировка сәнғәте һәм ташҡа иероглифтар һыҙыу, скульптураларҙа һәм башҡа нәмәләрҙә булып тора.\nКаллиграфия Ҡытай илдәрендә киң таралған (Ҡытай, Япония, Корея, Малайзия, Сингапур, һәм аҙ күләмдә Вьетнамда) һәм ул һынлы сәнғәттең бер төрө булып һанала. Каллиграфик эштәр буйынса, даими рәүештә конкурстар һәм күргәҙмәләр ойошторолоп тора. Поэтик рәүештә каллиграфия сәнғәте «Күҙ күңеле»тип йөрөтөлә.\nИероглифтарҙың тап килеүеҮҙгәртергә\nИероглифтарҙың тура килгән мәғәнәләрҙе аңлатыу өсөн айырым, үҙе генә ҡуллана алыуын һәм шулай уҡ бер-нисә (икене, өстө һәм күберәк) иероглифтар бергә ҡушып ҡуллана алыуҙарын әйтеп китеү мөһим. Ябайлаштырып аңлатҡанда, түбәндәгесә була. Иероглиф сығышы менән, бер ижекле һүҙҙе йәки бер ижекле морфеманы аңлата. Үҙенә оҡшаш һәм айырылып торған күп яҡлы һүҙҙәрҙең иероглифтары менән тамғалау юлы менән барғанда, һөҙөмтәлә, йөҙ меңәрләгән тамғалы яҙыу менән эш итәргә тура киләсәк. Бының урынына, күп ижекле ҡытай һүҙҙәрен бер нисә иероглифтар менән яҙалар — бер ижеккә бер һүҙ принцибе менән (был, ҡағиҙә булараҡ, морфемаға тура килә).\nТамыр + суффиксҮҙгәртергә\nМәҫәлән, тамыр 鸟 (niǎo, 'ҡош'), суффикс 儿 менән ялғанып (er, кәметеү һүҙ яһаусы мәғәнәһендә) niǎor (Niǎo er) (ҡошсоҡ) һүҙенә әйләнә, һәм 鸟儿 тип яҙыла. Тамыр 瓜 (guā, ҡабаҡ) кәметеү суффиксы 子 (Zi «семя» «seed») ялғанып, 瓜子 (guāzǐ килеп сыға — ҡабаҡ йәки ҡөнбағыш емеше).\nТамыр + тамырҮҙгәртергә\nҠытай телендә көслө һүҙ төҙөүсе алым булып ике тамыр бәйләнеше һанала. Урыҫ телендәге һымаҡ 'пароход' йәки 'дальнобойный', һүҙҙәрендә тамырҙар мәғәнәһе бәйләнешеп, барлыҡҡа килгән ҡатнаш һүҙ мәғәнәһен аңлата. Миҫал өсөн, транспорт атамалары — йыш ҡына ике тамырлы (йәки унанан да ҡатмарлыраҡ) һүҙҙәр, бында ингән тамыр — 车 chē («йөк арбаһы»):\n火车 huǒchē «поезд» (транспорт төрө мәғәнәһендә) ( 火 huǒ «ялҡын»)\n列车 lièchē «состав (поездың)» ( 列 liè, «тоташтырыу»)\n汽车 qìchē «автомобиль» ( 汽 qì, «газ»)\nТөрлө урындарҙы аңлатып, барлыҡҡа килтереүсе тамырҙар — 场 chǎng («урын, майҙансыҡ»):\n农场 nóngchǎng «ферма» ( 农 nóng, «ауыл хужалығы»),\n工場 gōngchǎng «завод» ( 工 gōng, «эш»)\n战场 zhànchǎng «һуғыш яланы» ( 战 zhàn, «һуғыш»).\nКүп осраҡта ҡатнаш һүҙҙең бер тамыры тәүге мәғәнәһен юғалта һәм суффикс һымаҡ ҡулланыла тип әйтергә була. Мәҫәлән, «тыуыу» тамыры 生 shēng менән: xuésheng 学生 «студент» («уҡырға» тамыры менән 学 xué), йәки yīshēng 医生 «врач» («медицина» тамыры менән 医 yī) һүҙҙәр барлыҡҡа килтерә.\nБынан башҡа, мәғәнәһе буйынса ике төрлө тамырҙар, мәғәнәләре бәйле йәки ят нәмәне аңлатҡан һүҙ яһауҙары ихтимал:\n东西 dōngxi «әйбер» (东 dōng — «көнсығыш», 西 xī — «көнбайыш»). (Икенсе элемент был осраҡта нейтраль тон ала)\n大小 dàxiǎo «размер» (大 — «ҙур», 小 — «бәләкәй»).\n多少 duōshao «күпме» (多 duō — «күп», 少 shǎo — «аҙ»).\nОшо юл менән, һаны сикләнгән (хәтһеҙ генә булһа ла) иероглифтарҙың , ниндәйҙер мәғәнәһе аша күп төрлө аңлатмаларҙы билдәләргә мөмкин.\nУрыҫ теленән айырылмалы, ҡытай телендә күп ижекле морфемдар аҙ таралған. Ҡағиҙә булараҡ — бер ижеккә бер иероглиф, морфемдарҙың ижектәренә, айырым алғанда мәғәнәһеҙ, бер нисә иероглифтар ҡулланыла.\nМәҫәлән, shānhú («мәрйен», фарсы теленән алынған) һүҙен айырым мәғәнәле өлөштәргә бүлеүе ауыр. Уның айырым ике ижекле тамырҙан дәлилләү тәбиғи. Шулай ҙа, ул ике ижектән торғас, ике иероглифтар 珊瑚 менән яҙыла.Айырым (珊 shān һәм 瑚 hú) ижектәре ҡулланылмай, «shānhú һүҙенең беренсе ижеге» һәм «shānhú һүҙенең икенсе ижеге», ҡыҫҡартыу осраҡтарын иҫәпкә алмағанда, бергә ҡулланғанда ғына мәғәнәһе була. Үҙҙәренең боронғо 珊 һәм 瑚 мәғәнәләрендә башҡа ҡулланылмайҙар. Икенсе киң билдәле миҫал — 蝴蝶 húdié «күбәләк» һүҙе. Уны аңлатҡан иероглифтар яҙылыуы, 蝴 (hú) практикала айырым бер ҡасан да ҡулланылмай, ә 蝶 (dié) шулай ҙа бер нисә китапса яҙылған ҡуш һүҙҙәрҙә ҡулланылған: (蝶骨, diégǔ, «шына һымаҡ һөйәк» (лат. os sphenoidale), тураһы — «күбәләккә оҡшаған һөйәк»).\nОшо рәүештә, сит ил исемдәре һәм географик атамалар бөғөнғө көндә сит ил телдәренән индерелә. Мәҫәлән, 克隆 (инг.)баш. (англ.)русск. kèlóng — «клон», йәки 莫斯科 (ҡыт.)баш. (кит.)русск. Mòsīkè — «Мәскәү». Был осраҡта иероглифтарҙың, ижектәр яҙа торған,тәүге мәғәнәһе бик үк әһәмиәтле түгел. Тексты еңел аңлау өсөн, алынған траскрипция, мөмкин тиклем, үҙ мәғәнәһендә һирәк ҡулланыла торған иероглифтар файҙаланыу кәрәк, (мәҫәлән, сөнки, был һүҙҙәр, тәүге мәғәнәләре, хәҙер ҡулланылған телдән сыҡҡандар). Шулай итеп, хәҙерге типик текста иероглифтар 克 һәм 斯 күпселек, үҙҙәренең «фонетик» ролендә осратырға мөмкин — сит ил телдәренән ингән һүҙҙәрҙә ke һәм si ижектәрен яҙыу өсөн — үҙҙәренең «мәғәнәле» төшөнсәләренә (克 kè:«эйәртеү, еңеү»; 斯 sī: «был») ҡарағанда.\nӘйтергә кәрәк, ҡытай теленән айырмалы, япон телендә «бер иероглиф — бер ижек» ҡағиҙәһе юҡ, шуға күрә бер кандзи японса күп ижекле тамыр яҙыу өсөн ҡулланырға мөмкин.\nРесторан атамаһы Сиэтле ҡапҡа өҫтөндә уңдан һулға яҙылған (龍門大酒家, Lóngmén Dà Jiǔjiā, йәки «Ҙур ресторан» «Аждаһалар ҡапҡалары»), һәм ситкә һулдан уңға (龍門酒家, Lóngmén Jiǔjiā, йәки «Ресторан» «Аждаһалар Ҡапҡалары»)\nҒәҙәттә ҡытайҙар өҫтән аҫҡа яҙғандар, ә бағанала уңдан һулға килгәндәр. Ҡайһы осраҡта (мәҫәлән, иғландар элгәндә) ҡулланылған горизонталь яҙыу уңдан һулға эшләнгән.\nҺуңғараҡ «Европа» яҙыу ысулы — горизонталь һулдан уңға яҙыу ҡуллана башлағандар. КНР-ҙа һәм Төньяҡ Кореяла электән («иҫке» нәфис әҙәбиәттән башҡа) горизонталь яҙыу ҡулланыла. Японияла, Көньяҡ Кореяла һәм Тайванда вертикаль яҙыу нәфис китаптарҙа һәм гәзиттәрҙә ҡулланыла; ғилми нәшриәттә тик горизонталь яҙыу ҡулланыла.\nКлассик ҡытай яҙыуында (вэньянь) пунктуация аҙ ҡулланылған; нөктә күпселек осраған (。) һәм тамсыға оҡшаған өтөр (、). Беренсеһе һөйләмде тамамлау өсөн ҡулланыла, ә тышҡы күренеше (түңәрәк) формаһында, Европа нөктәһе (.) менән бутап, һөйләмдә иероглифтың берәй өлөшө итеп яңлышмаҫ өсөн ҡулланыла.\nХәҙерге ҡытай яҙыуында (байхуа), традицион тамғаларҙан башҡа, Европа пунктуация билдәләре (, ; : ? !) киң ҡулланыла — шул уҡ ваҡытта, Европа өтөрө һәм тамсыға оҡшаған өтөр мәғәнәләре төрлөсә. Шулай итеп, тамсыға оҡшаған өтөр, бер-бер артлы килгән, һөйләмдең оҡшаш өлөштәрен айырыр өсөн ҡуйыла. Европа өтөрө грамматик конструкцияларҙы айыра, мәҫәлән, ҡатмарлы һөйләмдәрҙең өлөштәрен бүлә. Икенсе билдәләр: йәйәләр （ ）【 】［］, тырнаҡтар 《》〈〉「」『 』﹁﹂ "", урталағы нөктә ·, ҡабатланыу билдәһе һәм башҡалар.\nТулы һәм ябай иероглифтарҮҙгәртергә\nЯбайлаштырылған иероглифтар сит илдә барлыҡҡа килгән ойошмаларҙа киң ҡулланыла\nЯбай иероглифтар сағыштырмаса яңы ғына барлыҡҡа килгән сит ил ҡытай общиналарында киң ҡулланыла, мәҫәлән, Дублинскийҙа.\nӘлеге ваҡытта күпселек иероглифтарҙы 3 варианттарҙа осратырға мөмкин: ябай ҡытай варианты, ябай япон варианты һәм традицион.\nҠытай телендә ябай иероглифтар ҠХР-ҙа 1950 йылдарҙа уйлап сығарыла һәм 1956 йылда рәсми яҙыу системаһы итеп булдырылған. 1964 йылда ҡайһы бер үҙгәрештәр индерелгән. Артабанғы реформалар 1977 йылда индерелгән, тик тиҙҙән (1986) улар туҡтатылған, шунан бирле киләсәктә үҙгәрештәр булмаясаҡ тип иғлан ителгән.\nСингапур шулай уҡ рәсми рәүештә ҠХР-ҙа эшләп сығарылған ябай иероглифтарҙы ҡабул итә (1960, 1974, 1993 й.). Уның артынан күрше Малайзия ла эйәрә (1981).\nТрадицион (тулы) иероглифтар Кореяла, Тайванда, Гонконг һәм Макаола ҡулланылыуын дауам итә. АҠШ һәм Канадалағы ҡытай общиналарында шулай уҡ традицион (тулы) иероглифтар өҫтөнлөк ала, тик күпселек Европа ҡалаларында ябай иероглифтар киңерәк ҡулланыла (ҡытай халҡы сағыштырмаса яңыраҡ килеп сыҡҡан һәм КНРҙан тамырҙары булған ҡалалар, тик Гонконг һәм Тайванда түгел).\nУнан тыш, КНР һәм Сингапурҙа тулы иероглифтар иҫке китаптарҙың яңы баҫмаһы һәм сәнғәт маҡсаттары өсөн ҡулланыла ала.\nЯпонияла ябай иероглифтар 1964 йылда индерелгән. Ҡайһы бер иероглифтар КНР менән Японияла айырмалы рәүештә ябайлаштырылған.\nИероглифтарҙың диалект формаларыҮҙгәртергә\nАвтобус, Тайпуға бара (氹仔, Макао) ҡасабаһы. Путунхуала иероглиф 氹 юҡ тиергә була\nХәҙерге ваҡытта ҡайһы бер ҡытай диалекттарында, шул иҫәптән бигерәк тә кантон диалектында, әҙәби ҡытай телендә булмаған яңы тамғалар барлыҡҡа килеү процесы бик әүҙем бара. Был тамғаларҙы ҡулланыу рәсми органдар тарафынан көйләнмәй, Ҡытайҙа сыҡҡан һүҙлектәрҙә теркәлмәй, күпселек шрифтарҙа ла юҡ. Тәү нәүбәттә һүҙ неологизмдар тураһында бара, диалектарҙа уларҙың яңғырашы путунхуанан айырылып тора. Путунхуала, башҡа диалектарҙағы һымаҡ, неологизмдарға яңы тамғалар ғәҙәттә радикал-детерминатив + фонетик тамға принцибында барлыҡҡа киләләр. Шуның арҡаһында бер үк терминдәге төрлө яңғырашлы тамғалар төрлөсә килеп сығыуы ихтимал.\nЮникодта ҡытай символдарыҮҙгәртергә\nҠытай иероглифтарының төп өлкәһе — U+4E00…U+9FA5 (20 902 урын). Һирәк ҡулланылған символдар өсөн бирелгән өлкә: U+20000…U+2A6D6 (42 711 урын). Шулай уҡ бер нисә ярҙамсы өлкәләр бар.\nҠытай, япон һәм корея телдәрендә күпселек иероглифтарҙың, бер үк нәмәне аңлатып, бер ни тиклем айырылмалы яҙылыштары алынған. Шулай ҙа, Юникод яҙылыш түгел, ә символдар булғас, унда тура килгән иероглифтар берләшкән (Han unification (англ.)русск.Han unification (инг.)баш.). Дөрөҫ яҙылышы тура килгән шрифт файҙаланып һайлап алына. Веб-битендә текст тег ярҙамында ҡайһы телгә ҡарағанын күрһәтһә, браузерҙәр быны автоматик рәүештә эшләй lang.\nБер үк Юникод символдарының ҡытай һәм япон хатында төрлөсә яҙылыш миҫалдары:\nҠытайса 与 令 刃 海 化 外 才 画 骨\nЯпонса 与 令 刃 海 化 外 才 画 骨\nҠытай һәм япон телдәрендә ҡуйылған хәрефтәр ярҙамында, яҙылышты һайлау мөмкинселлектәре булған браузерҙә, был таблица миҫалында:\nҒәҙәти һәм ябайлаштырылған иероглифтар төрлө кодтар менән күрһәтелгән, шулар иҫәбендә, бер төптән тап килмәүҙәре айҡанлы (бер нисә ғәҙәти иероглифтарға бер ябайы тура килеүе ихтимал).\nҠытай, япон һәм корея яҙылыштары бүленгән кодировкалар бар, мәҫәлән:\nҠытай теленең әлифбә транскрипцияларыҮҙгәртергә\nПиньинь (Ҡытайҙа рәсми система)\nЛатынға күсерелгән ҡытай әлифбаһы (СССР-ҙа һәм Ҡытайҙа 1930 — 40 йылдарҙа коммунистар ҡулланған)\nУэйд — Джайлз транскрипцион системаһы\nПалладий транскрипцион системаһы (Россия стандарты буйынса)\nДунған теле әлифбаһы\nҠытай фонетик алфавиты:\nНа, в —\tөҫтөнә,эсенә\t—\t在\nКомпакт-диск\t—\tкомпакт-диск\t—\t光盘\nМузыка\t—\tмузыка\t—\t音乐\nУнивермаг\t—\tунивермаг\t—\t商店\nБизнес\t—\tбизнес —\t业务\nЧасто\t—\tйыш\t—\t常\nСледовать\t—\tартынан\t—\t跟\nИзвестный\t—\tбилдәле\t—\t已知\nКнига\t—\tкитап\t—\t书\nГазета\t—\tгәзит\t—\t报纸\nТетрадь\t—\tдәфтәр\t—\t笔记本\nТам\t—\tтегендә\t—\t那\nҠытай яҙыуында филателияҮҙгәртергә\nПочта Тайвань, 6 апрель, 1995 г. выпущена цепка (16 юл шиғырҙар Һыу Ши "Ритуал һалҡын пищи"). Мәғәнә һалыу — таратыу донъяла тураһында белемдәр традицион ҡытай мәҙәниәтенә һәм, айырым алғанда, тураһында сыға.\n↑ Самые древние письмена давали прямую связь с небесами — Грани.\n↑ Софронов М. В., Китайское языкознание в 50-80-хх гг.\n↑ Chinese literacy (Китайская грамотность) (англ.\n↑ «A Chinese-English Dictionary», редактор У Цзиньжун (吴锦荣).Беренсе тапҡыр Пекиндә 1978 -се йылда баҫыла. Ҡытайҙа төп ҡытай - инглиз һүҙлегенә әүерелә, һәм сит илдәрҙә күп тапҡыр яңынана баҫтырыла. Һүҙлек 976 биттән тора һәм 31 бит инеш һүҙҙән һәм һылтанмаларҙан тора.\n↑ Far East Chinese-English Dictionary (Hardcover), ред. Лян Шицю (梁实秋).Тайбэй, 1992.\n↑ Чжао Шоухуэй, Чжан Дунбо, Совокупность китайских иероглифов — цифровая перспектива 2011 йылдың 16 июль көнөндә архивланған.\n↑ Дэниэл Г.\n↑ たいと (яп.\n↑ Печатные доски династии Нгуен — Иллюстрированный журнал Вьетнам. Проверено 9 марта 2013. Архивировано из первоисточника 9 марта 2013.\n↑ Иероглиф «долголетие» в жизни вьетнамцев — Иллюстрированный журнал Вьетнам. Проверено 9 марта 2013. Архивировано из первоисточника 9 марта 2013.\n↑ И снова Тэт, и снова встреча со старым каллиграфом… — Иллюстрированный журнал Вьетнам. Проверено 9 марта 2013. Архивировано из первоисточника 9 марта 2013.\n↑ Каллиграфы в Хошимине встречают Тэт — Иллюстрированный журнал Вьетнам. Проверено 9 марта 2013. Архивировано из первоисточника 9 марта 2013.\n↑ Прозрачный ручей все течет — Иллюстрированный журнал Вьетнам. Проверено 9 марта 2013. Архивировано из первоисточника 9 марта 2013.\nҠытай яҙыуы Викимилектә\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡытай_яҙыуы&oldid=1063066 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 21 август 2021 в 13:03\nБыл бит һуңғы тапҡыр 13:03 21 август 2021 үҙгәртелгән.


17:58, 13 октябрь 2017 версияһы\n5 байт алынған , 4 года назад\n17:55, 13 октябрь 2017 версияһы (төҙәтеү)\n17:58, 13 октябрь 2017 версияһы (төҙәтеү) (кире алырға)\nБашҡортостан Республикаһының Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы һәм уның территориаль органдары булған район һәм ҡала милеккә идара итеү комитеттары Башҡортостан Республикаһының ер ресурстарын һәм дәүләт мөлкәтен хосусилаштырыу, уға идара итеү һәм уны файҙаланыу буйынса органдарҙың берҙәм системаһын хасил итә.\n2016 йылдың 9 айында республиканың тупланма бюджетына дәүләт һәм муниципаль активтарҙы файҙаланыуҙан һәм һатыуҙан 17 773 миллион һум килем ингән. яблБыл килемдең сағыштырма ауырлығы тупланма бюджеттың һалым һәм һалым булмаған керемдәренең бөтә күләменең 15 проценттан ашыуын тәшкил итә.\nИҡтисадтың дәүләт секторын хосусилаштырыу сиктәрендә 2014 йылдан алып дәүләт унитар предприятиеларына (ДУП) идара итеү системаһын реформалау тормошҡа ашырыла. ДУП-тар һаны — 2.8 тапҡырға (163-тән 59 ҡала) һәм республика ҡатнашлығындағы хужалыҡ йәмғиәттәренең һаны өстән бергә (84-тән 59 ҡала) ҡыҫҡартыла.\nДУП-тар һәм дәүләт учреждениелары тарафынанҡулланылмағантарафынан ҡулланылмаған йә һөҙөмтәле идара ителмәгән майҙандарҙы тартып алыу эше әүҙемләштерелә. Ике йыл эсендә торлаҡҡаторлаҡ ҡарамағанбулған фондтыңфондтан 167 мең квадрат метр майҙан тртыптартып алынған һәм ҡайтанан бүленгән. РеспубликағаБыл сара республикаға был торлаҡ булмаған фондты ҡуртымлауҙан алына торған килемдәрҙең ыңғай динамикаһын һаҡларға, республиканың дөйөм дәүләт һәм социаль ихтыяждар өсөн майҙандарға һорауын ҡәнәғәтләндерергә, Башҡортостан Республикаһының Залог фондын, республиканың шәхси инвестициялар йәлеп итеү маҡсатмаҡсатҡа ярашлы тип табылған объекттары исемлеген, хосусилаштырыуға тәҡдим ителгән объекттары исемлеген формалаштырырға һәм тулыландырырға мөмкинлек бирә.\n2016 йылдың 1 октябренә ҡарата республикала өс һәм унан артыҡ бәлиғ булмаған бала тәрбиәләүсетәрбиәләгән 45 925 граждан һәм инвалид балаһы булған 11 245 граждан йәшәй. Шуларҙан 42 318 һәм 7 611 граждан ер участкаһы алыуға иҫәпкә ҡуйылған. Бер тапҡыр бирелеүсе түләүһеҙ ер участкалары бүлеү сиктәрендә күп балалы ғаиләләргә — 24 594 ер участкаһы, инвалид балаһы булған граждандарға 4 074 ер участкаһы бирелгән. Был ике категорияның ер участкалары менән тәьмин ителгәнлеге 57,4 процент күләмендәтип баһалана.\nhttps://ba.wikipedia.org/wiki/Махсус:Сравнение_версий/752803 ҡабул ителгән


Башҡорт халыҡ әкиәте "Ел-ел, арбам!"\n15 Апрель , 13:46\nБорон бер заманда, ҡарағайлы ҡара урманда, бер һунарсы йәшәгән. Уның ете улы булған, һәм етеһе лә йыл үҫәһен ай үҫеп, ай үҫәһен көн үҫеп, бик тиҙ үҫеп еткән. Ҡараңғы ҡарағай урманының саф һауаһы уларҙың күкрәген ҡолас етмәҫлек итеп киңәйткән.\nАғым йылғаның боҙҙан һалҡын, көмөштән саф һыуында ҡойоноп, уларҙың тәндәре уҡ үтмәҫ, ҡылыс ҡырҡмаҫ булып сыныҡҡан. Улар бәһлеүән булып үҫкәндәр. Уларҙың иң яратҡан эштәре һунарға йөрөү, айыу, бүре аулау булған. Ьунарсы\nҠарт үҙе лә улдары менән бергә һунарға йөрөгән. Улар бөтәһе лә, иң яҡшы арғымаҡтарға атланып, Һәр көн иртәнсәк һунарға китә, кисен ҙур табыш менән өйгә ҡайта торған булғандар.\nШулай итеп, улар бик бәхетле итеп оҙаҡ ғүмер һөргәндәр. Уларҙың тормошонда тик бер генә күңелһеҙлек булған. Ул да булһа — өй эсендә бер генә ҡыҙ баланың да булмауы икән. Ата-әсә, бигерәк тә малайҙарҙың барыһы ла, ҡыҙ туғандары булыуын теләгәндәр. Бына бер ваҡыт әсәнең һигеҙенсе бала табыр көнө еткән. Малайҙар был көндө һунарға үҙҙәре генә китергә әҙерләнгәндәр; аталары өйҙә ҡалған. Аттарына атланғас, уландар аталарына былай тигәндәр:\n— Атай, әгәр әсәйем ҡыҙ бала тапһа, беҙ ҡайта торған ете юл сатына орсоҡ ҡаҙа, әгәр ир бала тапһа, уҡ ҡаҙа. Юл сатында уҡ торһа, беҙ өйгә ҡайтмабыҙ, орсоҡ торһа, ҡайтырбыҙ.— тигәндәр.\n— Ярай, улдарым,— тигән һунарсы,— һеҙ тигәнсә эшләрмен. Улдары киткән. Оҙон көн үткән, кис еткән, таң\nалдында әсә бер бик матур ҡыҙ бала тыуҙырған, һунарсы, шатлығы эсенә һыймай, ете юл сатына сапҡан. Унда орсоҡ ҡаҙаған да, атын йән-фарман саптырып, ҡатыны менән ҡыҙы янына ҡайтып киткән.\nҺунарсының бик күп йылдарҙан бирле дуҫ булып\nғүмер иткән күршеһе булған. Ләкин был күршенең\nҡатыны Йәнбикә һунарсының ғаиләһен һис тә күрә\nалмаған, һунарсының ҡатыны үҙенән матур, эшлекле булғаны өсөн дә, улдары күп булғаны өсөн дә,\nһунарҙан уңыш менән ҡайтҡандары өсөн дә көнләшкән ул. Тик быны бер кем дә һиҙмәгән. Хатта, үҙенең\nире лә белмәгән. Ә был ҡатын, нисек кенә булһа ла\nбер мөмкинлек табып, был бәхетле ғаиләнең бәхетен\nемереү тураһында хыялланып йөрөгән. Бына ошо\nҡатын һунарсының улдары һунарға китер алдынан\nәйткән һүҙҙәрен тыңлап торған да үҙенең яуыз уйын\nбөгөн тормошҡа ашыра аласағын уйлап ҡыуанған.\nБына һунарсының ҡатыны ҡыҙ тапҡас, өй эсен\nсикһеҙ ҡыуаныс солғап алған. Ә теге ҡатын, бер кемгә һиҙҙермәйенсә, һунарсы артынан ете юл сатына\nйүгергән һәм һунарсы ҡаҙаған орсоҡто алып ырғытҡан да уның урынына уҡ ҡаҙап киткән. Икенсе көндөң кисе еткән. Егеттәр, эйәрҙәренә айыу, бүре, төлкө\nтиреләре аҫып, һунарҙан ҡайтып килгәндәр. Ләкин,\nете юл сатында уҡ ҡаҙап ҡуйылғанлыҡты күреү\nменән, кире боролғандар. Һәм шул китеүҙән бер\nҡасан да кире ҡайтмағандар.\nКунарсыньщ ҡыҙы бик матур, бик ҙур булып, тиҙ\nүк үҫеп еткән. Ул да, ағалары кеүек, ҡарағайлы\nурмандың саф һауаһын туйғансы һулаған, емешеләктәрен ашаған, көмөш һыулы йылғаһында ҡойоноп, ҡорос кеүек булып, сынығып үҫкән. Уның\nисеме һыуһылыу булған. Атаһы менән әсәһе һы уһы \nлыуға ағалары тураһында һөйләмәҫкә, уға был ҙур\nҡайғыны белдермәҫкә булғандар.\nһыуһылыу Йәнбикәнең ҡыҙы Олтанбикә менән\nуйнарға яратҡан. Ә Йәнбикә, үҙенең тәртешкә аяҡ \nлы, иләк битле ҡыҙы Олтан бикәнең, һыуһылыу\nменән сағыштырғанда, ләлә сәскәһе янында һырышып үҫкән тегәнәк кеүек булғаны өсөн, тағы ла көнләшкән. Күршеләрен улдарынан яҙҙырған кеүек,\nяңғыҙ ҡыҙҙарынан да яҙҙырыу өсөн, төрлө хәйләләр әҙерләгән. Бер ваҡыт ул, ағын йылғаның ҡояш \nҡа ҡыҙған, йомшаҡ ваҡ ҡомо өҫтөндә уйнап ултырған ҡыҙҙар янына барып ултырған да, төҫөнә ҡаты\nҡайғы сығарып, былай тип һөйләгән:\n— Ай-һай, ғүмер тигәнең үтеп кенә тора шул.\nБер саҡ был ҡомда, һыуһылыу, һинең ете ағайың,\nбесәй балалары шикелле аунап, ҡояш ҡа ҡыҙынып\nяталар ине. Ә хәҙер һеҙ...\n— Ни тиһең, еңгә, ағайҙарың, тиһеңме? — тип\nһораған һыуһылыу, ғәжәпләнеп.\n— Эйе,— тигән Йәнбикә, йөҙөнә тагы ла ҡатыраҡ ҡайғы сығарып.— Ҡайҙалыр киттеләр ҙә юҡ\nбулдылар шул, һыуға ырғытҡан таш кеүек булдылар...\n— Ҡ айҙа киттеләр һуң улар, еңгә?\n— Әсәйеңдән һора. Ул әйтер. Тик, мин әйтте,\nтимә, үҙем белдем, тиген, йәме!..\nОшо һөйләшеүҙән һуң, һыуһылыу был турала\nһораша-һораша ата-әсәһен йөҙәтеп бөткән. Ләкин\nатаһы ла, әсәһе лә:\n— Кинең бер ағайың да булғаны ю ҡ,— тиеүҙән башҡа бер ни ҙә әйтмәгәндәр. Улар, ағалары юғалыуын әйтеп, ҡыҙҙарын ҡайғыға төшөрөргә теләмәгәндәр.\nБер нисә көндәр үткәс, Йәнбикә һыуһылыу менән Олтанбикә уйнаған ергә тағы килгән. Тағы һы уһы \nлыуҙың ағайҙары тураһында һүҙ ҡуҙғатҡан.\n— Йә, һыуһылыу, әсәйең ни тине?\n— Һинең ағайҙарың булғаны юҡ, тине...\n— Бушты һөйләгән.\n— Юҡ, минең әсәйем бер ҡасан да бушты һөйләмәй ул.\n— Мин һиңә бер хәйлә өйрәтәйем. Ул саҡта әсәйең әйтмәй булдыра алмаҫ. Һин әсәйеңдән ҡурмас ҡурҙырт, унан һуң, иркәләнгән булып: «Әсәй, ҡурмасты табанан эҫе көйөнсә ҡулың менән алып бир»,— тиген. Башҡаса алма! Әсәйең ҡурмасты усына алыу менән, ике ҡулын ҡыҫып тот та ҡуй. Ебәрмә. Ныҡ итеп тот! Унан һора: «Әсәй, әйт, ағайымдар\nбар инеме минең?» — тиген. Ул, ҡулы яныуға түҙмәйенсә, әйтер.\n— Һеҙ бик уҫал кешеһегеҙ икән дә баһа! Туған әсәйеңде шулай ғазапларға ярай тиме ни? Яҡшылыҡ менән һораһам, әсәйем миңә былай ҙа әйтер,—\nтигән дә һыуһылыу, яуыз ҡатынға асыуланып, ҡайтып киткән.\nӨйгә ҡайтҡас, әсәһенә йылға буйында булған хәлде һөйләп биргән, ләкин яуыз ҡатындың исемен әйтмәгән. Хәҙер инде әсәһе әйтмәй булдыра алмаған.\n— Бар ине, ҡыҙым, ағайҙарың бар ине, балам,—\n— Ҡ айҙа һуң улар? — тип һораған һыуһылыу.\nӘсәһе, илай-илай, һыуһылыуға был ваҡиғаны\n— Ете ағайың бар ине шул, ҡыҙым,— тип һүҙен\nбашлап киткән ул,— етеһе лә арыҫлан кеүек көслө\nбатыр егеттәр ине. Улар өсөн был урман әсе тар булды, күрәһең. Беҙҙе ташлап киттеләр. Улар ҡыҙ туғандары булыуын теләнеләр. Һигеҙенсе бала ҡыҙ\nбулмаһа, өйгә ҡайтмайбыҙ, һеҙҙе тәрбиәләү барыбер\nкесе ул өҫтөнә төшә бит, тинеләр. Ш улай тинеләр ҙә\nһунарға киттеләр. Шунан һуң һин тыуҙың. Беҙ:\n«Улдарыбыҙҙан яҙманыҡ»,— тип сикһеҙ ҡыуандыҡ.\nТик ҡыуанысыбыҙ, балаҡайым, бушҡа ғына булды.\nНиндәйҙер бер яуыз йән, ете юл сатына атайың ҡ аҙаған орсоҡто алып, уның урынына уҡ ҡаҙап киткән. һунарҙан ҡайтып килгән ағайҙарың был уҡты\nкүргәндәр ҙә аттарын кирегә борғандар. Шул китеүҙән инде бер ҡасан да әйләнеп ҡайтманылар.\nХәҙер инде улар бик алыҫта, ат елеп, ҡош осоп етмәҫ ерҙә, ете диңгеҙ артында торалар, ти... Бына\n— Мин уларҙы эҙләп табырмын да алып ҡайтырмын! — тигән һыуһылыу, ышаныслы итеп.\nШул көндән алып һыуһылыу: «Мин ағайымдар\nянына барам, миңә ел-ел арба яһап бир»,— тип атаһының быуынына төшкән.\nАтаһы менән әсәһе башта бик ныҡ ҡаршы торғандар. Юл ҡурҡыныстарын һөйләп, ҡыҙҙарын был\nуйҙан ҡайтарырға тырышҡандар. Тик һыуһылыуҙы\nбер ни ҙә ҡурҡытмаған, бер ни ҙә уның күңелен ҡайтармаған. Ашамай, эсмәй, уйнамай, тик шул аға-\nларын эҙләп табыу тураһында ғына уйлап йөрөй\nһәм көндән-көн ябыға башлаған. Ахырҙа һунарсы\nҡыҙына ел-ел арба яһап бирергә булған.\nЕл-ел арба бик оҙаҡ яһалған. Арба яһалып бөткәнсе, һыуһылыу үҙенә юл кәрәк-яраҡтары, ағайҙарына бүләктәр әҙерләгән. Әсәһе уға матур-матур\nкүлдәктәр теккән. Ебәк ептәр менән мөһөрләп сигеп,\nшау уҡа итеп, тәңкәле елән, селтәр, ҡаш мау яһаған.\nБына бер ваҡыт ел-ел арба ла эшләнеп бөткән. Атаһы\nһыуһылыуҙың бармағына бер алтын балдаҡ кейҙергән дә былай тип әйткән:\n— Ел-ел арбаның осоу сере ошо балдаҡта булыр,\nуны йәнеңде һаҡлаған кеүек һаҡла.\nӘсәһе ел-ел арбаның күсәренә өс тапҡыр төкөргән дә:\n— Ҡыҙым, ауыр хәлгә төшһәң, мин һинең яныңда булырмын,— тигән.\nһыуһылыу үҙенә иптәшлеккә Олтанбикәне алып,\nйәйге төндөң бер аяҙ таңында, ете диңгеҙ яғына ҡ арап, осоп киткән.\nЕл-ел арбам, ел, арбам,\nЕте ағайға ет, арбам,\nЕте ағайға ет, арбам. . . —\nтип йырлай-йырлай барған ул бөтә юл буйына. Йырламаһа, ел-ел арба осмаған, йөрөмәгән.\nУлар шул осоуҙан бер туҡтауһыҙ, ете көн, ете төн\nосҡандар. Болоттар, ел-дауылдар, бурандар араһынан үткәндәр, һигеҙенсе көндө бер диңгеҙ янына барып төшкәндәр. Сәй ҡайнатып эскәндәр, һыу ингән-\nдәр. Олтанбикә, һыу инеп бөткәс, тиҙ генә йүгереп\nсыҡҡан да һыуһылыуҙың кейемдәрен кейеп алған.\nОлтанбикә лә әсәһе кеүек көнсөл булғанлыҡтан,\nүҙенең күлдәктәре һыуһылыуҙыҡынан яҡш ыраҡ\nәйберҙән тегелгән булһа ла, уға һыуһылыуҙың күлдәктәре матур күренгән, һыуһылыуҙың ағаларында\nла үҙе ҡунаҡ ҡыҙ ғына булыу уға ғәрлек тойолған.\nШуға күрә ул һыуһылыуҙың күлдәктәрен нисек тә\nтартып алырға, ағаларына бер туған һеңел булып\n— Әсәй, Олтанбикә күлдәктәремде бирмәй,— тип илаған һыуһылыу.\n—- Бир минең ҡыҙымдың күлдәктәрен, юғиһә,\nхәҙер үк барып етермен дә сәстәреңде йолҡормон!..—\nтип ҡысҡырған күсәрҙәге бер төкөрөк.\nОлтанбикә ҡурҡып, һыуһылыуҙың күлдәктәрен\n— Юрый ғына, шаяртып ҡына кейһәм, илап та\nбара, һәтәү,— тигән ул, хәйләкәр көлөп.\nУлар артабан осоп киткәндәр. Бер туҡтауһыҙ\nтағы ете көн, ете төн осҡандан һуң, икенсе диңгеҙ\nянына килеп еткәндәр. Тулы ҡаҙан ҡайнатып, тағы\nсәй эскәндәр. Һыу ингәндәр. Олтанбикә тағы һ ы уһылыуҙың кейемдәрен кейеп алған, һыуһылыу тағы\nәсәһенә ҡысҡырған. Инде уға икенсе төкорөк өндәшкән :\n— Ҡыҙымдың күлдәктәрен сисеп бир, юғиһә, хәҙер үк барып етеп, сәстәреңде бөртөкләрмен!..\nОлтанбикә тағы күлдәктәрен сисеп биргән. Улар\nартабан осоп киткәндәр. Тағы ете көн, ете төн осҡан-\n| дар. Унан өсөнсө диңгеҙ янына килеп еткәндәр. Тағы\nһыу ингәндәр. Олтанбикә һыуһылыуҙың күлдәктәрен тағы кейеп алған. Был тапҡыр ҙа әсәһенең өсөнсө\nтөкөрөгө ҡыҙын бәләнән ҡотҡарған. Ҡыҙҙар ары\nосҡандар. Инде һыуһылыу ел-ел арбаһын һис тә\nергә төшөрмәй оса биргән. Шулай итеп, Һәр бер диңгеҙ араһын етешәр көн, етешәр төн осоп бара торғас,\nулар етенсе диңгеҙ янына барып төшкәндәр. Был\nдиңгеҙ, башҡаларына ҡарағанда ла ҙур булып, күк\nшикелле күгәреп ята икән. Ҡыҙҙар ял иткәндәр, сәй\nэскәндәр. Унан һуң Олтанбикә йәнә: «Әйҙә, әхирәт,\nһыу инәйек»,— тип ялына башлаған, һыуһылыу\nбашта ҡаршы торған.\n— һин минең кейемдәремде кейәһең, кәрәкмәй,\n— Йә, юҡты һөйләмә, әхирәт, мин шаяртып ҡына кейҙем бит уларҙы,— тигән Олтанбикә, ю халанып. һыуһылыу ышанған. «Әхирәт булып, алдап\nтормаҫ инде»,— тип уйлаған ул. Етмәһә, диңгеҙ ҙә\nкүм-күк булып, тымып ята. Уның яры буйында меңләгән аҡҡоштар йөҙәләр, баш ‘осонда аҡсарлаҡтар\nосалар, һыуһылыуҙың да шул аҡҡоштар кеүек\nйөҙөп уйнағыһы килгән, һәм ул, ҡурҡынысты онотоп, һыуға һикергән. Улар, аҡҡоштар менән уҙышып йөҙә-йөҙә, һыу ингәндәр, һыуһылыу бик күп\nйөҙөп арығандан һуң, кейенәйем тип, яр ситенә сығып барғанда, Олтанбикә уны туҡтатҡан:\n— Туҡта, әхирәт, тағы бер сумышып ҡына ҡ арайыҡ инде, һыу төбөндә кем оҙағыраҡ тора алыр\n— Әйҙә, сумышайыҡ, тик мин барыбер һинән\nоҙаҡ сумам бит инде,— тигән һыуһылыу һәм, балыҡ\nшикелле, ҡапыл ғына һыу өҫтөнә ырғып сыҡҡан да\nһыу төбөнә сумып киткән, һы у өҫтө, ҙур таш ырғытҡандағы кеүек, ҡаты тулҡынланып киткән дә, һуңынан бик оҙаҡ ваҡытҡа тиклем, бер ни ҙә булмаған кеүек, тынып ҡалған.\nһыуһылыу һыу өҫтөнә ҡалҡып сыҡҡанда, һыу\nэсендә Олтанбикә инде булмаған. Ул, һыуһылыу\nсумып китеү менән, ярға йүгереп сыҡҡан да уның\nбөтә кейемдәрен кейеп алған.\n— Әхирәт, һин тағы шаяртырға булдыңмы ни?\nҠуйсы, бир минең кейемдәремде,— тигән һы уһы \n— Бирермен бына, көтөп тор!.. Ай-һай, үҙе генә\nҡәҙерле ҡунаҡ булып, ағайҙарының һылыуы булып\nбарыр ине, буғай. Юҡ, бына күрше ҡыҙы булып\nбарып ҡара әле, күңелле булырмы икән? — тигән\nОлтанбикә. Үҙе һирәк эре тештәрен ыржайтып, рәхәтләнеп көлгән.\nһыуһылыу әсәһенә өндәшеп ҡараған. Ләкин инде\nтөкөрөктәр кипкән. Әсәнән ярҙам килмәгән, һы уһы \nлыуҙың ялыныуҙары ла, асыуланыуҙары ла ярҙам\nитмәгән. Олтанбикә уның кейемдәрен сисмәгән,\nһыуһылыу, илай-илай Олтанбикәнең кейемдәрен\nкейеп, ел-ел арбаға менеп ултырған. Тик инде йырламаған. Олтанбикә хәҙер инде үҙе эре генә йырлап ебәргән:\nЕте диңгеҙ кис, арбам.\nЕте ағайға ет, арбам, — тип йырлаған ул, һыуһылыуға оҡшатырға тырышып. Ләкин, ел-ел арба урынынан ҡуҙғалмаған. Ул\nтағы йырлаған, ҡарғанған, һүгенгән, ә арба осмаған.\nШунан һуң ул һыуһылыуҙы, туҡмап, семтеп, сәстәренән тартып, йырларға күндергән, һыуһылыу, күҙ\nйәштәрен көскә тыйып, йырлай башлаған.\nЕте ағайға ет, арбам...\nАрба, урынынан ҡуҙғалып, бик йәһәт осоп киткән. Улар тиҙ арала ағайҙарына барып та еткәндәр.\nҠыҙҙарҙы ел-ел арбанан күтәреп алғандар. Олтанбикә һыуһылыуға бер генә һүҙ ҙә әйтергә бирмәгән.\n— Ағайҙарым,— тигән ул, иркәләнеп, иламһырап,— бынау әшәке күрше ҡыҙын үҙемә иптәшлеккә\nалғайным, ә ул мине саҡ-саҡ диңгеҙгә батырып үлтермәне. Күлдәктәремде, селтәр, ҡашмауҙарымды\nталап алмаҡсы булды. Шуның өсөн үҙен үлтереп,\nһыуға ташлағыҙ, ағайҙарым...\nАғайҙары Олтанбикәнең һүҙенә ышанғандар,\nһыуһылыуға бик ныҡ асыуланғандар. Ләкин уны\nүлтермәгәндәр. Шундай һылыу һәм ҡарап тороуға\nбик аҡыллы һымаҡ ҡыҙҙы үлтерергә ҡулдары бармаған уларҙың. Тик уны ҡәҙерләп өйгә алып инмәгәндәр. Ҡунаҡ итмәгәндәр. Уны йылҡы көтөүсеһе\nАйҙар, йылдар үткән, ә һыуһылыу, һаман ҡайғы\nйырҙарын йырлай-йырлай, көтөү көткән.\n— Ни эшләп гел генә моңайып йырлап йөрөй\nикән был ҡыҙ? Ни йырлай икән ул? — тип ҡыҙыҡ\nһынған уның кесе ағаһы. Ул, йәшенеп кенә, Һәр\nваҡыт һыуһылыуҙың артынан күҙәткән, йырын\nтыңлаған. Был йырҙар уның күңелендә ниндәйҙер\n— Нисек беҙҙең һеңлебеҙ анауындай тәртешкаяҡлы, иләк битле булыр икән? — тип уйлаған ул.\nһәм һыуһылыуҙың йырҙарында күңеленә ниндәйҙер яҡынлыҡ тойған.\nБер ваҡыт шулай һыуһылыу, йылҡыларына\nһыу эсерер өсөн, уларҙы һыулауға алып төшкән\nсаҡта, кесе ағаһы, шундағы бер ҙур ҡая таш ҡа\nышыҡланып, уның йырын тыңлай башлаған, һ ы у \nһылыу көтөүен һыулауға ҡуйған да, диңгеҙ ситендәге ҡая таш ҡа ултырып, йырлай-йырлай аяҡ остарына төшөп торған оҙон ҡара сәстәрен тарай башлаған.\nОло ағайҙың аттары.\nОло-оло һыу эсә,\nКесе ағайҙың аттары,\nКесе-кесе һыу эсә.\nТәртешкә аяҡ, иләк бит\nЕл-ел арба яһаттым,\nБолоттарға мин аштым,\nЕте диңгеҙҙе үтеп,\nЕте ағайҙы мин таптым.\nЯтты һеңел иттеләр,\nҮ ҙ туғанын, көтөүсе итеп,\nБигерәк ныҡ кәмһеттеләр...\nһыуһылыу йырлап бөтөүгә, ҡая таш артынан кесе ағаһы килеп сыҡҡан да уның ҡаршыһына килеп баҫҡан һәм уға, тәү күргән кеше кеүек, ғәжәпләнеп текәлгән. Ошо ваҡытта ул был ҡыҙҙың үҙҙәренең әсәләренә айырып алғыһыҙ оҡшағанлығын күргән.\n— Беҙҙең һылыуыбыҙ бит һин!.. Һеңлем бит һин минең!.. — тип ҡысҡырып ебәргән ул.\n— Ағайҡайым! — тигән һыуһылыу һәм уның ҡосағына ташланған. Унан һуң ул бөтә булған хәлде һөйләп биргән.\n— Ағайҙар, килегеҙ бында, килегеҙ! Мин үҙ һеңлебеҙҙе таныным! — тип ҡысҡырған кесе ағаһы, шатланып. Шунда уҡ бөтә ағалары, еңгәләре йыйылып килеп еткәндәр.\n— БьЫа ошо беҙҙең һеңлебеҙ, теге түгел! — тигән ул ағаларына.\nТик өлкән ағалары быға бик тиҙ генә ышанып етмәгәндәр.\n— Был һүҙгә ышанырға беҙҙең дәлилебеҙ юҡ,—\nтигәндәр улар. Еңгәләре лә шулай тигәндәр.\n— Ел-ел арбамды килтерегеҙ, мин һеҙгә дәлил күрһәтәм,— тигән һыуһылыу.\n— Хәҙер килтерәм,— тигән кесе ағаһы ҡыуанып һәм, күҙ асып-йомғансы, ел-ел арбаны диңгеҙ ярына килтереп еткергән.\nУл арала еңгәләре Олтанбикәне лә етәкләп алып килгәндәр.\n— Әйҙә, Олтанбикә әхирәт, ултыр, осайыҡ!..—\nтигән һыуһылыу. Үҙе тиҙ генә ел-ел арбаға менеп ултырған. Олтанбикә ҡарыш ҡан, ултырырға телә-\nмәгән. Ағайҙары уны күтәреп ултыртҡандар.\n— Әгәр ул һеҙҙең һеңлегеҙ булһа, беҙҙең атайыбыҙ яһаған ел-ел арба уның ҡушҡанынса осор,—\nОлтанбикә бөтә көсө менән тырышып йырлаған,\nаҡырынған, баҡырынған. Тик ҡулында теге серле\nалтын балдаҡ булмағас, ел-ел арба урынынан да\nҡуҙғалмаған. Бынан һуң һыуһылыу үҙе, һандуғас\nшикелле сутылдап, йырлап ебәргән.\nЕл-ел арбам, ел, арбам!..\nЕл-ел арба шунда уҡ ер өҫтөнән еңел генә ҡуҙғалып киткән. Ул, һауаға бик юғары күтәрелеп, болоттар араһында йөрөгән-йөрөгән дә кәйелеп ергә килеп\n— Иә, инде ни әйтәһегеҙ? — тигән һыуһылыу\nағайҙарына. Ағайҙары уны ҡосаҡлап күтәреп алғандар ҙа яңылышыуҙары, мәкерле ҡыҙҙан алданыуҙары өсөн ғәфү үтенгәндәр.\n— Бына нисек булып сыға бит ул,— тигән һ ы уһылыу.— Мин уны иң яҡын дуҫым, әхирәтем тип\nышанып, ошондай алыҫ, ҡурҡыныслы юлға юлдаш\nитеп алып сыҡтым. Ә ул бына ниндәй әшәке, хыянатсы булып сыҡты!..\n— Эйе, дуҫлыҡҡа хыянат итеүҙән дә яманыраҡ\nенәйәт юҡтыр,— тигәндәр һыуһылыуҙың ағайҙары\nһәм Олтанбикәгә сикһеҙ нәфрәт, асыу менән ерәнеп\nҡарағандар. Ә Олтанбикә, сәстәрен йолҡоп, ҡысҡырып илап, ергә йығылған. Кеҫәртке шикелле шыуып\nйөрөп, һыуһылыуҙың һәм уның ағайҙарының аяҡ \nтарын үбеп, ғәфү үтенә башлаған. Шул ваҡыт бығаса тып-тын ятҡан диңгеҙ сайҡалып киткән, асыулы үкереп, ҡайнап, тулҡынлана башлаған. Тау хәтле эре тулҡындар менән бергә, кеше йотор балыҡтар ҙа, ауыҙҙарын асып, яр ситенә эркелгәндәр, һ ы у \nһылыу һәм уның ағайҙары, еңгәләре, бөтәһе лә ҡурҡып, аптырап диңгеҙгә ҡарап ҡатып ҡалғандар.\nӘ диңгеҙ һаман ҡотора, ярһыулана барған. Бына\nбер ваҡыт ул, урғып, ҡайнап, үкерә-үкерә, яр ситенә\nкилеп сыҡҡан да ҡапыл былар торған урынды баҫып алған. Диңгеҙ кире ҡайтҡас инде, һыуһылыу\nһәм уның ағалары үҙ араларында Олтанбикәне күрмәгәндәр... ҫХыянатсы ҡыҙҙы йотҡас, диңгеҙ ҡайтанан ты- > нысланған, ҡояш яҡтыһы аҫтында, мең төрлө нур ( сәсеп балҡып, көҙгө кеүек булып, тынып ҡалған...\nӘ һыуһылыу ағаларын, еңгәләрен, ел-ел арбаһына\nултыртып, аталары янына осороп алып ҡайтып


12 Октябрь 2018, 15:34\nТалантһыҙ бала булмай. Һәр кемгә тәбиғәт тарафынан ниндәйҙер һәләт бирелә. Тәрбиәсенең бурысы – уны ваҡытында асыҡлап, артабан үҫтереү. Төрлө саралар үткәреү, мәктәп, ҡала, республика кимәлендә уҙғарылған конкурстарҙа ҡатнашыу тәрбиә кимәлен күтәрергә, балаларҙың һәр яҡлап һәләттәрен асырға ярҙам итә. Беҙҙең гимназияла талантлы балалар бик күп һәм уларға төрлө яҡлап үҫер өсөн бөтә шарттар ҙа булдырылған. Кемдер уҡыуҙа алдынғы, берәүҙәр спортта уңыштарға ирешә, икенселәр йыр-бейеүгә, ҡул эштәренә шәп.\nМинең һүҙем үҙемдең төркөмдәге бар яҡлап та алдынғы, маҡсатҡа ынтылыусан, тырыш ҡыҙҙарым – Наҙгөл Хәлитова һәм Әлфизә Төркмәнова тураһында. Икеһе лә тик яҡшы билдәләргә генә уҡый. Бөтә сараларҙа ла әүҙем ҡатнашалар. Был ҡыҙҙар – минең иң-иң яҡын ярҙамсыларым. Әлфизә теүәл фәндәргә һәләтле. Иптәштәренә уҡыуҙа һәр ваҡыт ярҙам итергә әҙер. Киләсәктә математика уҡытыусыһы булырға хыяллана. Мин уның маҡсатына ирешеренә ышанам. Наҙгөл гуманитар фәндәрҙе үҙ итә. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса уҙғарылған конкурс-олимпиадаларҙа ҙур теләк менән ҡатнаша һәм һәр ваҡыт еңеүҙәргә өлгәшә. Шулай ҙа Наҙгөл имтихандарҙы химия һәм биологиянан тапшырасаҡ. Уның теләге – гимназияны уңышлы тамамлап, киләсәктә изге күңелле табип булыу.\nӘлфизә лә, Наҙгөл дә йыл да үткәрелгән «Солтангәрәев уҡыуҙары», «Исҡужин уҡыуҙары» республика фәнни-практик конференцияларында гел генә призлы урындар яулай. Икеһе лә «Минең телем – дуҫлыҡ теле» бөтә республика акцияһында ҡатнашып, сертификат алды. Мәктәп, ҡала кимәлендә үткәрелгән шиғыр конкурстарында ла һынатмайҙар. Улар төрлө фәндәр буйынса дистанцион олимпиадаларҙа ҡатнашып та дипломдар менән бүләкләнде.\nҠыҙҙар йыр-бейеүгә лә маһир. Бер генә байрам да уларһыҙ үтмәй. «Гимназия һылыуҡайы», «Гимназия йондоҙо», «Бейеү көнө» кеүек сараларҙан да ситтә ҡалмайҙар. Наҙгөл «Байыҡ» республика бейеү бәйгеһендә ҡатнашты. Ул үҙен алып барыусы булараҡ та һынап ҡараны. Белем усағыбыҙҙа үткән ҙур сараларҙы ышанып тапшырам, бер ҙә юғалып ҡалмай.\nСпортта ла шәп был ҡыҙҙар. Еңел атлетика буйынса төрлө ярыштарҙа ҡатнашалар, ГТО нормативарын һәйбәт үтәйҙәр.\nҠыҙҙарҙың аҡыллы, эшһөйәр, рухлы булыуҙарында ата-әсәләрҙең дә роле ҙур. Улар туған телде яратырға, тирә-яғыңдағы кешеләргә ҡарата ихтирамлы булырға өйрәтеп, балаларына яҡшы тәрбиә бирә алған.\nМаҡтағандан маҡтағы килә үҙҙәрен. Баҫалҡы, итәғәтле, изге күңелле, уңған беҙҙең Наҙгөл менән Әлфизә. Туған телен, туған моңон яратып, ата-әсәһен, уҡытыусыларын ихтирам итеп, иптәштәренә өлгө күрһәтеп йәшәйҙәр. Уларға ҡарап ҡыуанам, киләсәктә лә һынатмаҫтар, яңынан-яңы үрҙәр яуларҙар, тип ышанам. Уҡыусыларыма тик уңыштар ғына юлдаш булһын, хыялдары тормошҡа ашһын, тип теләйем.\nЭльмираРӘХИМОВА, IX синыф тәрбиәсеһе.\nКүмертау ҡалаһы, 3-сө республика башҡорт интернат-гимназияһы.


Донъя операһы йондоҙҙары Барбара Фриттоли, Асҡар һәм Илдар Абдразаҡовтар үҙҙәренең ижади проекттары хаҡында һөйләне // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nДонъя операһы йондоҙҙары Барбара Фриттоли, Асҡар һәм Илдар Абдразаҡовтар үҙҙәренең ижади проекттары хаҡында һөйләне\n16:56, 16 декабря 2014 Мәҙәниәт\nӨФӨ, 2014 йыл, 16 декабрь. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ләйлә Аралбаева/.\nКонгресс-холда донъя операһы йондоҙҙары — Барбара Фриттоли (Италия) һәм Башҡортостандың халыҡ артистары Асҡар һәм Илдар Абдразаҡовтар менән берлектә матбуғат конференцияһы уҙҙы. Һүҙ күп һанлы ижади проекттар һәм Өфөлә үтәсәк концерттар тураһында барҙы.\nДекабрҙә артистар тыуған ҡалаһында сығыш яһаясаҡ: 17 декабрҙә Конгресс-холда атаһының, легендар башҡорт кинорежиссеры Әмир Абдразаҡовтың Хәтер кисәһендә, 28 декабрҙә — БР Милли симфоник оркестры менән «Башҡортостан» дәүләт концерт залында.\nКонцерт һәм гастролдәрҙән тыш, ағалы-ҡустылы Абдразаҡовтар төрлө ижади проекттарҙа әүҙем ҡатнаша. Илдар Абдразаҡов «Елки 1914» фильмында Баринды уйнаған. Асҡар Абдразаҡов Беренсе каналдың нәфис фильмында йырсы ролен башҡарған. Уның исемен әлегә сер итеп тота.\nБөгөн ағалы-ҡустылы Абдразаҡовтар яратҡан педагогтары, Өфө сәнғәт академияһы профессоры Миләүшә Мортазина менән осрашасаҡ. 25 декабрҙә уҡыу йортонда улар студенттар өсөн оҫталы дәрестәре үткәрә.


Йәшлегеңдең ҡәҙерен бел » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Иман » Йәшлегеңдең ҡәҙерен бел\nЙәшлегеңдең ҡәҙерен бел 07.07.2017 // Иман\nБашҡортостан мосолмандарының Диниә назаратындағы Йәштәр бүлеге һәм Хәйбулла районы хакимиәте төбәк халҡы өсөн “Хуш, Рамаҙан!” тигән матур осрашыу үткәрҙе.\nСара программаһына ярашлы, тәүҙә шиғыр һөйләүселәр, ҡәләм тирбәтеүселәр араһында шиғри конкурс ойошторолдо. Шиғриәттең матурлыҡ иле, гүзәллек донъяһы икәнен йәнә бер ҡат тәҡрарланы оҫталар.\nҠәләм тирбәткән балалар жюри ағзаларына, тамашасыларға үҙҙәре ижад иткән шиғырҙарын уҡыны. Күңелгә үтерлек булды һәр сығыш. Тәүге турҙа тәбиғәт, һөйөү, күңел сафлығы хаҡында шиғырҙар яңғыраһа, икенсеһендә, әйткәнебеҙсә, үҙҙәренең ижад емештәрен тәҡдим иттеләр. Һәр сығыш көслө алҡышҡа күмелде. “Ҡәләм тирбәтеүсе” конкурсында еңеүсе тип райондың Әбүбәкер ауылынан Әлфинә Ултраҡова табылды.\n“Йәштәр батлы” конкурсында иһә 15 кеше һынау тотто. Улар араһында барлыҡ турҙарҙы ла уңышлы үтеп, Аҡъяр ауылынан Эльвира Аҡҡужина тамашасы һөйөүен яуланы. Ғөмүмән, шиғриәт яратҡандарҙың береһе лә иғтибарһыҙ ҡалманы, һәммәһенә лә иҫтәлекле бүләктәр тапшырылды. Бына сәхнәнән ихлас шиғыр һөйләп төшкән бер малайға бөгөнгө сара хаҡында тәьҫораттарын белешеп мөрәжәғәт иттем. Бүребай ауылынан Ирек Юламанов икән.\n– Бындай сара буласағы хаҡында Интернеттан уҡығас, дуҫтар менән мотлаҡ килергә кәрәк тигән маҡсат ҡуйҙым, – тине ул. – Барыһы ла оҡшай. Концерт ҡарап, рәхәтләнеп бейеп, күңел асып йөрөйбөҙ. Балалар, йәштәр өсөн ошондай саралар күберәк булһын ине.\nЙылайыр районының Иҫәнгилде ауылынан Ғәбделмөрит хәҙрәт Йыһаншин да бындай осрашыуҙарҙың бик кәрәклеге хаҡында әйтте.\n– Уҡыусыларҙың шиғыр һөйләгәнен ҡыуанып ҡарап торам, – тине ул. – Иманлы, әҙәпле булып үҫһен киләсәк быуын.\nЭргәһендә торған шәкерте Төхвәтулла Ҡансурин да әңгәмәгә ҡушылды:\n– Аҡъярға тәүге тапҡыр килдем. Байрам юғары кимәлдә ойошторолған. Йәштәрҙең дә, өлкәндәрҙең дә бер ҡорға йыйылыуы – ифрат матур күренеш.\n“Йәмиғ” мәсетенең имам-мөхтәсибе Юлай хәҙрәт байрамда ҡатнашырға ҡуш ҡуллап риза булғаны хаҡында белдерҙе. Әйтеүенсә, сараға баш ҡала имамдарын йыйып алып килгәндәр.\n– “Ҡартайғансы йәшлегеңдең ҡәҙерен бел” тиелә хәҙистә. Киләсәк быуынға дин, әҙәп, әхлаҡ тураһында йыш һөйләргә, ни уйлағандарын белеп торорға бурыслыбыҙ. Уларҙың күңеленә изгелек орлоҡтары сәсергә тейешбеҙ, – тине Юлай хәҙрәт.\nБашҡортостан мосолмандары Диниә назаратының Йәштәр бүлеге етәксеһе урынбаҫары Ислам Байғужин да бындай сараларҙа иманға, әҙәп-әхлаҡҡа өйрәтелеүен, хаҡ юл күрһәтелеүен билдәләне.\n– Ошондай саралар республикала күп үткәрелде, – тине ул. – Үҙемә бер нисә районда булыу бәхете тейҙе. Бындай саралар эскелек, тәмәке тартыу кеүек насар ғәҙәттәрҙән арынырға, милләт-ара дуҫлыҡ ептәрен нығытырға булышлыҡ ҡыла.\nБайрам концерт программаһына ла бай булды. Баш ҡаланан килгән сәхнә оҫталары йыйылған халыҡты дәртле көйгә бейетеүгә өлгәште. Саранан һәр кем дәрт-дарман, көс, иман алып ҡайтты.\nАвтор: Л. ЮЛМӨХӘМӘТОВА.\nТотош уҡырға 366\nТотош уҡырға 345\nТотош уҡырға 877\nТотош уҡырға 476\nТотош уҡырға 465\nТотош уҡырға 560\nТотош уҡырға 430\nТотош уҡырға 405\nТотош уҡырға 614


Шаран ауылының Балалар ижад йортонда үҙенсәлекле түңәрәк эшләй. Ижад йорто тәрбиәләнеүселәре балсыҡтан төрлө һындар яһарға өйрәнә.\nУйынсыҡ терпеләр, маскарад өсөн битлектәр, ҡурсаҡтар һәм башҡалар... Декоратив әйберҙәрҙе башланғыс мәктәп уҡыусылары балсыҡтан яһаған. Илнара Ситдиҡова түңәрәккә яңыраҡ ҡына яҙылыуына ҡарамаҫтан, балсыҡтан әүәләп эшләү нескәлектәренә өйрәнгән. Оҫтарғас, балсыҡтан картина яһарға хыяллана.\nБалалар һындар ныҡ булһын өсөн балсыҡҡа гипс ҡуша.Тәүҙә ҡатнашма эсендәге һауаны бөтөрөү маҡсатында ул йомшартыла. Был һындар ватылмаһын өсөн эшләнә. Һуңынан яһаласаҡ әйберҙең башҡа деталдәре әүәләнә.\nҺындар әҙер булғас, уларҙы биҙәргә лә ҙур фантазия талап ителә. Бының өсөн акварель буяуҙар ҡулланыла. Әҙер һын лак менән ҡаплана.\nЛәйсән Әхматшина, түңәрәк ағзаһы: «Түңәрәктә ике йыл шөғөлләнәм. Ошо ваҡыт эсендә балсыҡтан картиналар яһарға өйрәндем. Эш түҙемлелек һәм һаҡлыҡ талап итә».\nТүңәрәккә йөҙгә яҡын бала йөрөй. Байрам һайын уларҙың ҡул эштәренән күргәҙмә ойошторола. Әле түңәрәктә шөғөлләнеүселәр Республика көнөнә әҙерләнә.


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - МЫСАЙ ИКМӘГЕ АШАП... - 2017 - Мәҡәләләр\n2008 йылда, Мөхәмәтша Солтанғолов үҙенең 80 йәшен билдәләгәндә, үҙебеҙҙең район гәзите "Һаҡмар"ҙа уға өндәшеү рәүешендә яҙылған мәҡәләмде баҫтырғайным. Шул мәҡәләне "Киске Өфө" гәзите уҡыусылары иғтибарына ла тәҡдим итмәксе булдым. Мәҡәләлә һүҙ барған ағай ҡазаланып, оҙаҡ ҡына хәрәкәтһеҙ ятты. Ул икенсе ауылдан булһа ла, йыш ҡына хәлен белер булдым. Үҙ-ара ихлас инек. Бөгөн ағай донъялыҡта юҡ инде. Әлеге яҙмам уның яҡты иҫтәлегенә бағышлана. Һуғыш йылдарында илде ас итмәгән малайҙар быуынының бер вәкиле тураһында бөгөнгө яҙмам.\nХәлеңде белергә, юбилейың менән ҡотларға барҙым өйөңә. "Миңә 80 йәш, Мусич! Һикһән!" - тинең тантана менән. Нисектер, юғары үрҙәр яулағандай, ундай йәшкә етмәҫмен ул, тигән ҡурҡыу-өркөүебеҙҙе бушҡа сығарғандай булды был ауаз. Эйе, Мөхәмәтша ағай, һиңә 80 йәш. Үҙ араңда - ыуаҡтарҙа (Ҡыуаттан Солтанғоловтар) иң ололарҙың береһе.\nТаяҡ - ике башлы, ти халыҡ. Йәшәүҙең, ғүмерҙең дә шул таяҡҡа оҡшаш булыуы асыҡ. Таяҡтың йыуан башы - ғүмерҙең бөгөнгөһө: тормоштоң әсе-сөсөһөн татыу, уның һабағын алыу һәм оло кешегә хас булған аҡыл туплау. Алһыҙ-ялһыҙ эшләүең, донъя ҡороп ҡартайыуың ошо мәлгә тура килә лә инде. Мин таяҡтың нәҙек башына ҡарамаҡсымын. Ул ос алыҫ та, яҡын да һымаҡ. Мин, һинән йәшерәк кеше, бала сағыңды белмәйем. Беҙҙе һеҙҙең үтә иртә башланған хеҙмәт юлығыҙ осраштырҙы. Һеҙ, 13-15 йәштәге өс малай, һуғышҡа киткән атай-ағайҙарға алмашҡа баҫып, ир ҡорона инеп, эшкә тотондоғоҙ.\nМин бәләкәй генә ауылда (Вәли ауылы - ул хәҙер юҡ) йәшәп, өлкән ағайҙарһыҙ үҫкәнгә, һеҙ миңә оло дуҫтар, оло ҡурсалаусылар булдығыҙ. Ауылда колхоздың (дүрт ауылды берләштергән "Ҡыҙыл Октябрь" колхозы) төп көсө - йылҡы малы көтөлдө. Һеҙ көтөүсе (халыҡ телендә "табунщик") булып ҡышҡы һыуыҡта ла, йәйге ямғырлы көндәрҙә лә эшләнегеҙ. Өҫтөгөҙҙә бер ҡат кейем. Ҡыш өсөгөҙгә алмашлап кейергә ҡатып бөткән, ямаулы тиртун. Ыжғыр бурандарҙа ла малды тибендә ҡараусыһыҙ ҡалдырманығыҙ. Сөнки хатта ауырыу мал үлһә лә, һеҙ яуапҡа тарттырылырға тейеш инегеҙ.\nБүреләр күп ине. Ғәйнулла ағай ҡайһы саҡта ҡапҡанға эләккән 3-4 бүрене тейәп ҡайтыр ине. Һунарсы нисек кенә тырышмаһын, бүреләр бөтмәне. Хәҙер был йыртҡыстар аҙ (Уның ҡарауы, мал урлаған ике аяҡлы "бүреләр" күбәйҙе). Ашау наҡыҫ, хатта юҡ кимәлендә булды. Сәғирә апай бешергән һоло ситырын һыуынып та өлгөрмәҫ элек (һыуынһа, ул ҡуйыра ине), сей ҡул менән тырнап алып, күберәк йотоп ҡалырға ынтыла инек. Һоло кәбәгенә ҡушып мысый икмәге әтмәләнә. Ашаһаң да аш булманы, буғай, ул. Шулай ҙа мысыйға дан йыры хасил булды. Матур көйөн дә, һүҙен дә онотто халыҡ бөгөн. Әммә заманы онотолмай.\nҺуғыш бөттө. Һеҙҙең атайҙар ҡайтманы. Улар өсөн дә, йәшәү өсөн дә тағы ла нығыраҡ эшкә тотондоғоҙ. Үҙегеҙ ҙә нығындығыҙ, бынамын тигән егеттәр булып киттегеҙ. Халыҡ аҙмы-күпме күҙен асты, күңелдәр күтәрелеп китте. Ауыл йәштәре үҙ-ара ҡунаҡҡа йөрөшә башланы. Шул осор, ағай, һин ҡурайға тотондоң. Һинең ҡурайға ағай-апайҙар бейер, йырлар ине. Ул һөнәр миңә лә үрнәк булды. Тәбиғәт бушлай биргән бүләк - ҡурай үләне (хәҙер тауышы бар, моңо юҡ ҡурайҙар менән сағыштырырлыҡ түгел инде) кемде арбамаҫ! Мин дә 11-13 йәшлек сағымда аҙыраҡ өйрәнгәйнем. Ташланым. Оялышымдан. Ҡолаҡҡа хәбәр инде: ауыҙы ҙур булғандан оялып, Мөхәмәтша ҡурайҙы ташлаған! Эйе, ул осорҙа һәр кемебеҙҙең ауыҙы елле булғандыр. Ҡорһаҡ көптәй, үңәс ептәй булғас, ниңә ауыҙ йәтеш күренһен инде. Ҡарасы, һөнәребеҙҙән дә оялған заман булған.\n"Миңә - 80!" тинең. Эйе, бәлки, теге өсәүҙең икәүһе, бергә үҫкән, бер үк тормош юлы башлаған Миңлеғәле, Мырҙағәле Солтанғоловтар арала күптән булмағанға үкенеү ҙә яңғырағандыр был һүҙҙәрҙә. Һин уларһыҙ оло йәшкә еттең. Юҡһынаһыңдыр уларҙы.\nНисек кенә булмаһын, йәшәү өсөн көрәштә һин - еңеүсе. Мысай биргән булмыш ғәйрәт рухи көсөңдө нығытҡан. Әле лә шаян, киң күңелле һин һәм һәр саҡ шундай булып ҡал... Ауырлыҡ-аслыҡты күп кисергәндәр рухи яҡтан үтә лә ныҡ булалыр, бәлки. Мөхәмәтшалар һуғыштың, уның емеректәре, илде аяҡҡа баҫтырыуҙың ауыр йөгөн һис зарланмай үҙ өҫтөнә алды. Уларға тик 80 йәш тулғас ҡына иғтибар ителәме? Күптәр ул көндө лә күрә алманы, алмай. Эш үткәс кенә иҫләйбеҙ, бөтәһенә лә һуңлайбыҙ шул...\nЯҙылған: 08.05.17 | Ҡаралған: 564


Инфоурок › Другое › Другие методич. материалы › Урок на тему "Башҡорт аты" (9 класс)\nБашкорт аты. Сифат ҡылым.\nМаксат: 1) Башҡорт атының тарихы менән таныштырыу, башҡорт халҡының тормошондағы аттың урынын күрһәтеү;\n2) уҡыусыларҙыңһүҙлек менән эшләү һәләтен үҫтереү, телмәрен яҡшыртыу;\n3) әҙәбиәткә, башҡорт халҡының йолаларына хөрмәт тәрбиәләү, милли мәҙәниәт менән ғорурланыутойғоһо уятыу.\nЙыһазландырыу: интерактив таҡта, карточкалар, ат уйынсығы\nӨй эшен тикшереү: Һүҙбәйләнештәрҙе ятлап, улар менән һөйләмдәр төҙөп килергә ине. Уҡыусыларҙан һөйләмдәрҙе уҡытыу.\nПсихологик момент: ат сабыуы тауышын тыңлау. Уҡыусыларҙын нимә ишетеүҙәрен һорау.\nАртикуляцион күнегеү, башҡорт өндәрен ҡабатлау.\nРебус ярҙамында бөгөнгө теманың исемен асыҡлау.\nТимәк, беҙ һеҙҙең менән бөгөн башҡорт аты тураһында һөйләшәсәкбеҙ.\n6. Төп өлөш:\nУҡытыусы уҡыусыларға һорау бирә:\n- Ниндәй һуң ул башҡорт аты?\n- Беҙ уның тураһында нимәләр беләбеҙ?\n- Ни өсөн башҡорт халҡын аттан башҡа күҙ алдына килтереп булмай?\nБашҡорттарҙың тормошонда ат ҙур роль уйнай. Борон башҡорт йәштән атҡа атланған. Ул ярты ғүмерен ат өҫтөндә үткәргән. Ғөмүмән, башҡортто аттан айырыу, уны аяҡһыҙ итеү менән бер булған.\nБашҡорт аттарының фотоһүрәттәрен күрһәтеп үтеү.Слайдтар\nДәрестең темаһы менән таныштырыу:\nБөгөн беҙ дәрестә башҡорт аты тураһында һөйләшеүҙе дауам итәбеҙ һәм “Башҡорт аты ниндәй була?” тигән һорауға яуап биреп ҡарарбыҙ.\nтекст менән танышҡанға саҡлы, унда осраясаҡ һүҙҙәрҙең мәғәнәләрен асыҡлайыҡ, тәржемә итәйек.\n“ Башҡорт аты ниндәй була?”тигән текст өҫтөндә эш:\n“Һаҡмаҡ” гәзитенән алынған тексты уҡытыусы ҡысҡырып уҡый.\nУҡыусылар аңлашылмаған һүҙҙәр килеп сыҡһа, ҡәләм менән билдәләй.\n1. Текста нимә тураһында һүҙ бара?\nНиндәй ваҡытта башҡорт аттары ныҡ таралған?\nБашҡорт аттарына хас сифаттарҙы дәфтәрҙәрегеҙгә яҙығыҙ.\nТексты уҡыусыларҙың уҡыуы.\nУҡыусыларҙың фекерен дөйөмләштереп, йомғаҡлау.\nҺүҙлектәр менән эшләү.\nһүҙҙәрҙе тәржемә итеп, күсереп яҙырға;\nбилдәләнгән һүҙбәйләнештәрҙә ҡылымдар ниндәй ҡылым төркөмсәһенә ҡарай? Был төркөмдәр нисек тәржемә ителә?\nҠылым төркөмсәләрен ҡабатлау.\nИсем ҡылым Сифат ҡылым хәл ҡылым уртаҡ ҡылым\nИшетмәгән кеше – юҡлыҡ\nДәресте йомғаҡлау. Уҡыусыларҙың яуаптарын баһалау.\nШулай итеп: башҡорт аты ниндәй бул\nӨй эшенә: Түбәндәге мәҡәлдәрҙең мәғәнәләрен аңлатырға.\nАт тартмаһа, арба бармай – Лошадь не идет, так и телега стоит;\nАт тешенән, егет эшенән билдәле – Лошадь признают по зубам;\nАт яраһын һабан белә - Тяжесть хомута знает лошадь;\nАттан төшөп, ишәккә атланмайҙар – Из кобыл да в клячи;\nАтҡа менгәс, атаһын танымаған – Залез в богатство. Забыл и братство;\nАт аунаған ерҙә йөн ҡала – Где конь катается, там и шерсть остается;\nАт бирһәң – үлер, тун бирһәң – туҙыр, ә яҡшылыҡ барыһын да уҙыр – Коня подаришь умрет, шубу подаришь – износится, а добро все переживет;\nАт кеүек эшләмәй. эт кеүек ырылдай – ломит как лошадь, рычит как собака;\nАт әйләнеп төйәген табыр – И конь на свою сторону рвется;\nАт кешнәшеп, кеше һөйләшеп таныша – Свій своего всегда учует;\nАт аҙғыны тайға эйәрә - Во всех годах, да не во всех умах;\nАт дағалағанда баҡа ботон ҡыҫтырған – Коня куют, а жаба лапы подставляет.\nОшоноң менән дәресебеҙ тамам! Иғтибарығыҙ өсөн рәхмәт ! Һау булығыҙ!\nХасанова Римма Санигалиевна\nНомер материала: ДБ-300157


Яҡын кешебеҙ Йәһүәне ҡалдырғанда — Күҙәтеү манараһының ОНЛАЙН КИТАПХАНАҺЫ\nw21 сентябрь 26—31 бб.\nЯҡын кешебеҙ Йәһүәне ҡалдырғанда\nБЕҘГӘ РУХИ ЯҠТАН НЫҠ ҠАЛЫРҒА НИМӘ ЯРҘАМ ИТЕР?\nЙЫЙЫЛЫШ НИСЕК ЯРҘАМ ИТӘ АЛА?\nӨМӨТӨГӨҘҘӨ ЮҒАЛТМАҒЫҘ ҺӘМ ЙӘҺҮӘГӘ ТАЯНЫҒЫҘ\nЙыйылыштан сығарылған кеше менән үҙеңде нисек тоторға?\nАлла мөхәббәтендә ҡалығыҙ\n39-СЫ ӨЙРӘНЕҮ МӘҠӘЛӘҺЕ\n«Нисәмә тапҡыр улар... уның күңелен әрнетте!» (ЗӘБ. 78:40).\n102-СЕ ЙЫР Хәлһеҙҙәргә ярҙам итәйек\n1. Туғаны йыйылыштан сығарылған мәсихсе нимә хис итергә мөмкин?\nЯҠЫН кешеңде йыйылыштан сығарһалар, был көслө күңел әрнеүе килтерә. Бәлки, һеҙгә шундай хистәр таныштыр. Бына нимә тип һөйләй Хильда* исемле апай-ҡәрҙәш: «41 йыл бергә ғүмер иткән ҡәҙерле ирем үлеп киткәс, мин бынан да ауырыраҡ нәмә була алмай, тип уйлаған инем. Әммә улымдың хәҡиҡәтте, ҡатынын һәм балаларын ташлап китеүе миңә тағы ла ҙурыраҡ ҡайғы килтерҙе».\nЙәһүә йыйылыштан сығарылған ҡәрҙәштең ғаиләһе ниндәй ҡайғы кисергәнен аңлай (2, 3-сө абзацтарҙы ҡарағыҙ.)*\n2, 3. Зәбур 78:40, 41 буйынса, берәй хеҙмәтсеһе хәҡиҡәттән китһә, Йәһүә нимә хис итә?\n2 Ҡайһы бер фәрештәләр, Йәһүәнең ғаиләһен ҡалдырып киткәс, был уға ниндәй әрнеү килтергәне тураһында уйлап ҡарағыҙ (Йәһ. 6). Ә уның һайланған халҡы уға ҡаршы ҡат-ҡат баш күтәргәндә, ул нимә хис иткән? Быларҙың барыһы Йәһүәгә ҙур ҡайғы килтергән. (Зәбур 78:40, 41-ҙе* уҡығыҙ.) Беҙҙең туғандарыбыҙ йыйылыштан китһә, был Йәһүәгә лә әрнеү килтерә. Шуға күрә ул һеҙҙең хистәрегеҙҙе бик яҡшы аңлай. Ҡайғыртыусан Аллабыҙ, һис шикһеҙ, һеҙҙе йыуатыр.\n3 Йәһүә беҙгә юғалтыу хәсрәтен еңергә ярҙам итһен өсөн, нимә эшләргә кәрәк? Ә беҙ ундай ҡәрҙәштәрҙе нисек йыуата алабыҙ? Ошо һорауҙар был мәҡәләлә ҡаралыр. Әммә тәүҙә, әйҙәгеҙ, беҙгә ниндәй фекер йөрөтөүҙән ҡасырға кәрәклеген ҡарап сығайыҡ.\n4. Балаһы хәҡиҡәтте ҡалдырған атай-әсәйҙәр ниндәй хистәр тоя?\n4 Балалары хәҡиҡәттән киткән атай-әсәйҙәр йыш ҡына, балабыҙға хәҡиҡәттә ҡалырға ярҙам итер өсөн барыһын да эшләнекме, тип үҙ-үҙҙәренә һорау бирә. Улы йыйылыштан сығарылған Льюис исемле ағай-ҡәрҙәш үҙенең хистәрен былай итеп тасуирлай: «Мин үҙ-үҙемде ғәйепләнем. Йоҡлағанда миңә ҡурҡыныс төштәр керә ине. Ҡайһы ваҡыт мин күҙ йәштәремде тыя алмай инем, һәм йөрәгем һыҡтай ине». Элизабет исемле апай-ҡәрҙәшебеҙ шундай уҡ ауырлыҡ менән осрашҡас, бындай һүҙҙәр әйткән: «Әсәй булараҡ, мин нимәне дөрөҫ эшләмәнем икән? Улымдың хәҡиҡәттән китеүе — минең ғәйебем».\n5. Кеше Йәһүәне ҡалдырырға ҡарар итһә, бының өсөн кем яуаплы?\n5 Онотмайыҡ: Йәһүә беҙҙең һәр беребеҙгә һайлау ирке биргән, шуға күрә уны тыңларғамы, юҡмы икәнен беҙ үҙебеҙ һайлайбыҙ. Атай-әсәйҙәре яҡшы үрнәк бирмәгән ҡайһы бер йәштәр Йәһүәгә хеҙмәт итергә ҡарар итә һәм уға тоғро булып ҡала. Ә ҡайһы бер ғаиләләрҙә атай-әсәйҙәр балаларын Изге Яҙмалағы принциптар буйынса тәрбиәләр өсөн бар көсөн һалһа ла, балалары, үҫеп еткәс, хәҡиҡәттән китә. Нисек кенә булһа ла, беҙҙең һәр беребеҙ Йәһүәгә хеҙмәт итергәме, юҡмы икәнен үҙе һайлай (Еш. 24:15). Шуға күрә ҡәҙерле атай-әсәйҙәр, балаларығыҙ хәҡиҡәттән китһә, зинһар, үҙегеҙҙе ғәйепләмәгеҙ.\n6. Атай-әсәйҙәре Йәһүәне ҡалдырһа, балалар үҙҙәрен нисек хис итә?\n6 Ә ҡайһы ваҡыт атай-әсәйҙәрҙең береһе хәҡиҡәтте ҡалдыра. Ул хатта ғаиләнән дә китергә мөмкин (Зәб. 27:10). Был балаға ҙур зыян килтерә ала. Улар бит атай-әсәйҙәренән өлгө ала һәм улар менән һоҡлана. Атаһы йыйылыштан сығарылған Эстер былай тип һөйләй: «Мин йыш иланым, сөнки атайым хәҡиҡәткә битараф ҡына булып ҡалманы, ә белә тороп Йәһүәне ҡалдырҙы. Мин атайымды бик яратам, шуға күрә ул йыйылыштан сығарылғас, уның өсөн һәр ваҡыт борсолдом. Мине хатта ваҡыт-ваҡыт көслө ҡурҡыу хисе солғап ала торғайны».\n7. Ата-әсәһе йыйылыштан сығарылған балаға Йәһүә нисек ҡарай?\n7 Ҡәҙерле йәш ҡәрҙәштәребеҙ, әгәр атай-әсәйегеҙ йыйылышты ҡалдырған булһа, беҙ һеҙҙең менән бергә ҡайғырабыҙ. Бер ҙә шикләнмәгеҙ: Йәһүә һеҙҙең күңел әрнеүегеҙҙе белә. Ул һеҙҙе бик ярата һәм тоғро булыуығыҙҙы ҡәҙерләй. Беҙ ҙә, һеҙҙең ҡәрҙәштәрегеҙ, һеҙҙе бик яратабыҙ! Шуны онотмағыҙ: һеҙ атай-әсәйегеҙҙең ҡарарҙары өсөн яуаплы түгел. Юғарыла әйтелгәнсә, Йәһүә һәр кешегә һайлау ирке биргән, шуға күрә бағышланған һәм һыуға сумдырылған һәр мәсихсе «үҙ йөгөн үҙе күтәрергә тейеш» (Гал. 6:5).\n8. Йыйылыштан сығарылған яҡыныбыҙҙың Йәһүәгә ҡайтыуын көткәндә, нимә эшләп була? («Йәһүәгә кире ҡайт» тигән рамканы ла ҡарағыҙ.)\n8 Ҡәҙерле кешебеҙ Йәһүәне ҡалдырғанда, беҙ, әлбиттә, уның кире ҡайтыуын өмөтләнеп көтәбеҙ. Әммә уның йыйылышҡа ҡайтыуын көткән арала беҙ нимә эшләй алабыҙ? Беҙгә, бар көсөбөҙҙө һалып, Йәһүә менән мөнәсәбәттәрҙе нығытырға кәрәк. Шулай эшләһәк, беҙ туғандарыбыҙ өсөн дә, бәлки, хатта йыйылыштан сығарылған яҡын кешебеҙ өсөн дә яҡшы өлгө була алырбыҙ. Ә шулай уҡ был беҙгә ауыр хистәр менән көрәшергә ярҙам итер. Әйҙәгеҙ, рухилығыбыҙҙы нығыта алған ҡайһы бер ғәмәли аҙымдарҙы ҡарап сығайыҡ.\nЙәһүәгә кире ҡайт\nУлы йыйылыштан сығарылған бер әсәй кеше үҙенең хистәре менән былай тип бүлешә: «Мин улымдың ҡайтыуын бик ныҡ теләйем! Ишағыяның һүҙҙәре минең уйҙарымды тасуирлай: „Ул Йәһүәгә ҡайтһын, һәм Алла уға мәрхәмәт күрһәтер, Аллабыҙға кире килһен, сөнки ул уны ихластан кисерер“» (Ишағ. 55:7). Әгәр һин Йәһүәне ҡалдырған булһаң, зинһар, шуны онотма: тиҙерәк ҡайтһаң, бәхетлерәк булырһың. Донъялағы ваҡиғаларҙан күренеүенсә, Армагеддон бик тиҙ яҡынлаша һәм ҡапыл башланырға мөмкин. Шулай уҡ ғүмер бик ҡыҫҡа һәм тиҙ үҙгәреүсән. Беҙ хатта иртәгә тере булырбыҙмы икәнен дә белмәйбеҙ (Яҡ. 4:13, 14).\n«Йәһүәгә кире ҡайт»* тигән брошюрала (тат.) былай тиелә: «Йәһүәгә кире ҡайтырға булһаң, ул һине, һис шикһеҙ, йылы ҡабул итер. Ул һиңә борсоулы хистәреңде баҫырға ярҙам итер, яраларыңды дауалар һәм, таҙа намыҫ биреп, йөрәгең менән аҡылыңды тыныслыҡта һаҡлар. Шул саҡ, бәлки, имандаштарыңа ҡушылып, һинең Йәһүәгә яңынан хеҙмәт итеү теләгең тыуыр» (1 Пет. 2:25).\nЙәһүә шаһиттары тарафынан баҫтырылған, һәм уны www.jw.org сайтында төрлө телдәрҙә уҡып була.\n9. Беҙгә иманыбыҙҙы нығытырға нимә ярҙам итер? («Йыйылыштан сығарылған ҡәрҙәштең туғандарын йыуата алған аяттар» тигән рамканы ла ҡарағыҙ.)\n9 Артабан да рухи эштәр графигы буйынса йәшәгеҙ. Һеҙгә үҙегеҙҙе лә, яҡындарығыҙҙы ла рухи яҡтан нығытып тороу мөһим. Быны нисек эшләп була? Йәһүәнән көс алыр өсөн һәр ваҡыт Изге Яҙманы уҡығыҙ, уның өҫтөндә уйланығыҙ, шулай уҡ йыйылыш осрашыуҙарын ҡалдырмағыҙ. Атаһы һәм апаһы хәҡиҡәтте ҡалдырған Джоанна апай-ҡәрҙәш былай ти: «Әбиғиә, Әсфирә, Әйүп, Йософ һәм Ғайса тураһында уҡыу мине тынысландыра. Уларҙың миҫалдары минең аҡылымды һәм йөрәгемде ыңғай фекерҙәр менән тултыра, һәм был минең күңел әрнеүемде баҫа. Шулай уҡ мине телевидениебыҙҙағы йырҙар бик рухландыра».\nЙыйылыштан сығарылған ҡәрҙәштең туғандарын йыуата алған аяттар:\nЗәбур 34:4, 6, 18, 19\nЗәбур 61:1, 2\nФилиптарға 4:6, 7\n10. Зәбур 32:6—8-ҙәге һүҙҙәр беҙгә ауыр хистәр менән көрәшергә нисек ярҙам итә?\n10 Йәһүәгә барыһын да һөйләгеҙ. Айырыуса һеҙҙе ауыр хистәр борсоғанда, уға өҙлөкһөҙ доға ҡылығыҙ. Йәһүәнән тыуған хәлгә уның күҙҙәре менән ҡарарға ярҙам итеүен һорағыҙ. Шул ваҡытта ул һеҙгә аңлау һәләте бирер һәм дөрөҫ юлға өйрәтер. (Зәбур 32:6—8-ҙе* уҡығыҙ.) Әлбиттә, ысынында нимә хис иткәнебеҙҙе Йәһүәгә һөйләп биреүе еңел булмаҫҡа мөмкин, әммә ул күңел әрнеүебеҙҙе аңлай. Йәһүә беҙҙе бик ярата һәм үҙенә күңелебеҙҙе бушатырға саҡыра (Сығ. 34:6; Зәб. 62:7, 8).\n11. Еврейҙарға 12:11 буйынса, ни өсөн беҙгә Йәһүәнең төҙәтеүен ҡабул итергә кәрәк? («Йыйылыштан сығарыу — Йәһүәнең яратыу сағылдырған төҙәтеү сараһы» тигән рамканы ла ҡарағыҙ.)\n11 Өлкәндәрҙең ҡарарҙарын ҡабул итегеҙ. Йыйылыштан сығарыу — Йәһүә урынлаштырған төҙәтеү сараһы. Ул быны яратыуҙан сығып эшләй, һәм был сара бөтәһенә лә, шул иҫәптән гонаһ ҡылған мәсихсегә лә файҙа килтерә. (Еврейҙарға 12:11-ҙе уҡығыҙ.) Ҡайһы бер ҡәрҙәштәр өлкәндәрҙең ҡарарын тәнҡитләргә мөмкин. Ундай ҡәрҙәштәр, ғәҙәттә, йыйылыштан сығарылған кешенең насар яҡтары тураһында әйтеп бөтөрмәй. Әммә шуны иҫтә тотоу мөһим: беҙ бөтә факттарҙы белмәҫкә мөмкин. Шуға күрә өлкәндәрҙең Изге Яҙмалағы принциптар буйынса эш итергә тырышҡанын һәм «Йәһүә өсөн хөкөм» иткәнен танырға кәрәк (2 Йыл. 19:6).\nЙыйылыштан сығарыу — Йәһүәнең яратыу сағылдырған төҙәтеү сараһы\nНи өсөн, йыйылыштан сығарыу — Йәһүәнең яратыу сағылдырған сараһы, тип әйтеп була?\n1. Яратыу өлкәндәрҙе гонаһ ҡылған кешегә ярҙам итер өсөн барыһын эшләргә этәрә. Етди гонаһ ҡылған һәм тәүбә итмәгән мәсихсене генә йыйылыштан сығаралар (Евр. 12:7, 9—11).\n2. Был сара йыйылышты яҡлай. Тәүбә итмәгән гонаһ ҡылған мәсихсе ҡурҡыныс йоғошло ауырыу менән ауырыған кешегә оҡшаш. Башҡалар ауырып китмәһен өсөн уны карантинда тоторға кәрәк (1 Кор. 5:6, 7, 11—13).\n3. Йыйылыштан сығарыу гонаһ ҡылыусыны тәүбәгә килергә этәрә ала. Йыйылыштан сығарылғандарҙың күбеһе һуңыраҡ аҡылына килгән һәм Йәһүәгә кире ҡайтҡан (Лука 15:11—24).\n4. Гонаһ ҡылған кеше тәүбәгә килһә һәм йыйылышҡа ҡайтһа, быға Йәһүә, Ғайса, фәрештәләр һәм ҡәрҙәштәр шатлана (Лука 15:7).\n12. Йәһүәнең төҙәтеү саралары менән ризалашыу ниндәй файҙа килтерә? Миҫал килтерегеҙ.\n12 Һеҙ, өлкәндәрҙең ҡарары менән ризалашып, йыйылыштан сығарылған яҡын кешегеҙгә Йәһүәгә ҡайтырға ярҙам итәһегеҙ. Юғарыла иҫкә алынған Элизабет былай тип бүлешә: «Улыбыҙ менән аралашыуҙы өҙөү беҙҙең өсөн бик ауыр булды, әммә Йәһүәгә кире ҡайтҡас, улыбыҙ йыйылыштан сығарыу ҡарарының дөрөҫ булғанын таныны. Ул был осраҡтан күп һабаҡтар алғаны тураһында әйтте. Хәҙер мин Йәһүәнең барыһын да дөрөҫ эшләгәненә бер ҙә шикләнмәйем». Ә Элизабеттың ире Марк бына нимә ти: «Һуңыраҡ улыбыҙ, һеҙҙең минең менән аралашмай башлауығыҙ мине Йәһүәгә ҡайтырға этәрҙе, тип әйтте. Йәһүә беҙгә үҙенә тыңлаусан булып ҡалырға ярҙам иткәненә мин бик шат».\n13. Ауыр хистәрҙе еңергә һеҙгә нимә ярҙам итә ала?\n13 Яҡын дуҫтарығыҙға хистәрегеҙҙе һөйләп бирегеҙ. Ыңғай ҡараш һаҡларға ярҙам итә алған етлеккән мәсихселәр менән аралашығыҙ (Ғиб. һүҙ. 12:25; 17:17). Юғарыла иҫкә алынған Джоанна былай ти: «Мин үҙемде яңғыҙ тоя инем, әммә ышаныслы дуҫтарым менән аралашыу миңә көс өҫтәне». Ә ҡайһы бер ҡәрҙәштәрҙең һүҙҙәре һеҙгә ауыртыу килтерһә, быға нисек ҡарарға?\n14. Ни өсөн беҙгә артабан да бер-беребеҙгә түҙемле булырға һәм бер-беребеҙҙе кисерергә кәрәк?\n14 Ҡәрҙәштәргә үпкәләмәгеҙ. Башҡаларҙы йыуатыр өсөн дөрөҫ һүҙҙәр табыу еңел булмаҫҡа мөмкин (Яҡ. 3:2). Беҙҙең беребеҙ ҙә камил түгел, шуға күрә кемдер рәнйеткес һүҙҙәр әйтһә, быға ғәжәпләнмәгеҙ. Илсе Павелдың бындай кәңәшен иҫтә тотоғоҙ: «Бер-берегеҙгә ҡарата сабырлыҡ күрһәтегеҙ һәм, үпкәгеҙ булһа, ғәфү итә белегеҙ» (Кол. 3:13). Улы йыйылыштан сығарылған бер апай-ҡәрҙәш былай ти: «Йәһүә миңә ҡәрҙәштәрҙе кисерергә ярҙам итте, сөнки улар, килеп сыҡмаһа ла, мине йыуатырға тырышты». Ә хәҙер, әйҙәгеҙ, туғандары йыйылыштан сығарылған ҡәрҙәштәргә йыйылыш нисек ярҙам итә алғанын ҡарап сығайыҡ.\n15. Йыйылыштан сығарылған ҡәрҙәштең туғандарына нисек ярҙам итеп була?\n15 Йыйылыштан сығарылған ҡәрҙәштең ғаиләһенә йылы мөнәсәбәт күрһәтегеҙ. Ҡустыһы йыйылыштан сығарылғас, Мириамға йыйылыш осрашыуҙарына барыуы уңайһыҙ булған. Ул былай тип һөйләй: «Мин, ҡәрҙәштәр нимә әйтер, тип ҡурҡа инем. Әммә дуҫтарым ҡайғымды уртаҡлашты һәм шул уҡ ваҡытта ҡустым тураһында насар һөйләмәне. Мин уларға бик рәхмәтлемен. Ҡайғы ваҡытында мин бер үҙем ҡалманым». Ә башҡа бер апай-ҡәрҙәш былай ти: «Улыбыҙ йыйылыштан сығарылғас, яҡын дуҫтарыбыҙ беҙҙе нығытты. Уларҙың ҡайһы берҙәре нимә әйтергә лә белмәй ине. Кемдер минең менән бергә иланы, кемдер һуңыраҡ открыткалар ебәрҙе. Мин быларҙың барыһына ла бик мохтаж инем».\n16. Беҙ йыйылыштан сығарылған кешенең туғандарына нисек таяныс була алабыҙ?\n16 Йыйылыштан сығарылған кешенең ғаиләһендә Йәһүәгә тоғро ҡалған башҡа ғаилә ағзаларын артабан да нығытып тороғоҙ. Хәҙер улар һеҙҙең яратыуығыҙға һәм ҡайғыртыуығыҙға айырыуса мохтаж (Евр. 10:24, 25). Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йыйылыштан сығарылған кешенең туғандары үҙҙәрен йыйылыштан сығарылған һымаҡ хис итә. Беҙ уларҙың шулай хис итеүҙәрен бер ҙә теләмәйбеҙ. Айырыуса ата-әсәләре Йәһүәгә хеҙмәт итмәй башлаған йәш ҡәрҙәштәрҙе маҡтағыҙ һәм рухландырығыҙ. Мария апай-ҡәрҙәштең ире хәҡиҡәтте һәм ғаиләһен ҡалдырғас, ҡәрҙәштәр ярҙамға килгән. Ул былай тип һөйләй: «Ҡәрҙәштәр, өйөбөҙгә килеп, ашарға әҙерләне һәм ғаилә өйрәнеүен үткәрергә ярҙам итте. Улар минең ҡайғымды уртаҡлашты һәм минең менән бергә иланы. Башҡалар беҙҙең турала яман итеп һөйләгәндә, улар беҙҙе яҡланы. Улар мине һәр ваҡыт нығытып торҙо» (Рим. 12:13, 15).\nАғай-һәм апай-ҡәрҙәштәр йыйылыштан сығарылған ҡәрҙәштең ғаиләһе хаҡында наҙлы итеп ҡайғырта (17-се абзацты ҡарағыҙ.)*\n17. Өлкәндәр бойоҡҡан ҡәрҙәштәрҙе нисек йыуата ала?\n17 Өлкәндәр, йыйылыштан сығарылған кешенең ғаиләһен нығытыр өсөн һәр мөмкинлекте ҡулланығыҙ. Шундай ҡәрҙәштәрҙе йыуатыр өсөн беренсе сиратта һеҙ яуаплы (1 Фес. 5:14). Улар менән йыйылыш алдынан һәм йыйылыштан һуң аралашырға тырышығыҙ. Ваҡыт-ваҡыт уларға барып йөрөгөҙ һәм улар менән бергә доға ҡылығыҙ, шулай уҡ вәғәзгә һәм ғаилә өйрәнеүенә саҡырығыҙ. Йәһүәнең шундай хеҙмәтселәре йәлләүгә, яратыуға һәм иғтибарға айырыуса мохтаж. Рухи көтөүселәр улар хаҡында ҡайғыртырға тейеш (1 Фес. 2:7, 8).\n18. 2 Петр 3:9 буйынса, Йәһүә гонаһ ҡылған кешенән нимә көтә?\n18 Йәһүә «бер кемдең дә һәләк булыуын теләмәй, ә бөтөн кешенең тәүбәгә килеүен көтә». (2 Петр 3:9-ҙы уҡығыҙ.) Кеше етди гонаһ ҡылһа ла, уның ғүмере Алла өсөн ҡәҙерле булып ҡала. Йәһүә гонаһлы кешеләрҙе йолоп алыр өсөн бик ҙур хаҡ түләгән: үҙенең яратҡан Улының ғүмерен ҡорбан итеп биргән. Үҙен ҡалдырған кешеләрҙе йәлләп, Алла ярҙам ҡулы һуҙа һәм кире ҡайтырға өндәй. Йәһүәнең уларҙың кире ҡайтыуына өмөтләнгәне Ғайсаның юлдан яҙған ул тураһындағы ҡиссаһынан күренә (Лука 15:11—32). Хәҡиҡәттән киткәндәрҙең күбеһе һуңға табан күктәге ҡайғыртыусан Аталарына кире ҡайтҡан, һәм ҡәрҙәштәр уларҙы йылы итеп ҡаршы алған. Элизабет апай-ҡәрҙәштең дә тормошонда шундай шатлыҡ булған: уның улы йыйылышҡа кире ҡайтҡан. Ул былай тип бүлешә: «Мине нығытып торған ҡәрҙәштәргә бик рәхмәтлемен, улар миңә өмөтөмдө юғалтмаҫҡа ярҙам итте».\n19. Ни өсөн Йәһүәгә таянып була?\n19 Беҙ һәр ваҡыт Йәһүәгә таяна алабыҙ. Ул бер ҡасан да беҙгә зыян килтерә алған күрһәтмәләр бирмәй. Йәһүә — йомарт һәм ҡыҙғаныусан Атай. Ул үҙенә хеҙмәт иткән һәм уны яратҡан кешеләрҙең береһен дә ҡалдырмай. Ул уларға ҡарата наҙлы хистәр тоя. Бер ҙә шикләнмәгеҙ, Йәһүә һеҙҙе бер ҡасан да, айырыуса ауыр ваҡыттарҙа ҡалдырмаясаҡ (Евр. 13:5, 6). Юғарыла иҫкә алынған Марк был һүҙҙәрҙең дөрөҫлөгөнә инанған. «Беҙгә ауыр булғанда, Йәһүә һәр ваҡыт яныбыҙҙа», — ти ул. Йәһүә беҙгә артабан да «саманан тыш ҙур ҡөҙрәт» биреп торасаҡ (2 Кор. 4:7). Яҡынығыҙ Йәһүәне ҡалдырһа ла, һис тә шикләнмәгеҙ, һеҙ, өмөтөгөҙҙө юғалтмайынса, Йәһүәгә тоғро булып ҡала алаһығыҙ.\nИЗГЕ ЯҘМАЛАҒЫ БЫЛ АЯТТАР БЕҘҘЕ НИМӘГӘ ӨЙРӘТӘ?\nЗәбур 78:40, 41\n44-СЕ ЙЫР Бойоҡҡан кешенең доғаһы\nЯратҡан кешебеҙ Йәһүәне ҡалдырһа, был көслө әрнеү килтерә. Ошо мәҡәләнән Йәһүәнең ундай ваҡыттарҙа нимә хис иткәнен белербеҙ. Шулай уҡ йыйылыштан сығарылған кешенең туғандары йөрәк әрнеүен нисек еңә алғанын һәм рухи яҡтан нисек ныҡ ҡала алғанын ҡарап сығырбыҙ. Бынан тыш, йыйылыштағылар был ҡәрҙәштәргә нисек ярҙам итә алғанын күрербеҙ.\nҠайһы бер исемдәр үҙгәртелгән.\nЗәбур 78:40, 41: «Нисәмә тапҡыр улар сүлдә уға ҡаршы баш күтәрҙе һәм шул сүлдә уның күңелен әрнетте! 41 Ҡабат-ҡабат Алланы һынаны, Израилдең Изге Аллаһын ҡайғыға төшөрҙө».\nЗәбур 32:6—8: «Шуға күрә, һине эҙләп табыу әле мөмкин булғанда, һәр тоғро кеше һиңә доға ҡыласаҡ. Шул саҡ хатта һыу ташҡындары ла уға ирешмәҫ. 7 Һин минең өсөн ышыҡ урын, мине ғазаптан яҡлап ҡалырһың. Ҡотҡарып, мине шатлыҡлы ауаздар менән уратып алырһың. 8 „Мин һиңә аңлау һәләте бирермен һәм дөрөҫ юлға өйрәтермен. Кәңәш биреп, һине күҙәтермен“».\nРӘСЕМДӘ: ағай-ҡәрҙәш ғаиләһен һәм Йәһүәне ҡалдырғас, уның ҡатыны һәм балалары бик ҡайғыра.\nРӘСЕМДӘ: ике өлкән йыйылыштан сығарылған ҡәрҙәштең ғаиләһен рухи яҡтан нығыта.


Бер аҙнала 708 кеше талпандан тешләнгән // Йәмғиәт | новости башинформ.рф\nБер аҙнала 708 кеше талпандан тешләнгән\n16:39, 5 июля 2012 Йәмғиәт\nУҙған аҙнала республиканың 708 кешеһе талпандан зыян күргән. Роспотребнадзор мәғлүмәттәренә ярашлы, йыл башынан алып республиканың дауалау-профилактика учреждениеларына талпандан тешләнгән 15598 граждан мөрәжәғәт иткән. Былтыр был датаға ҡарата улар ике меңгә аҙыраҡ булған. Мөрәжәғәт иткәндәрҙең 24 проценты, шул иҫәптән балаларҙың 63,6 проценты иммуноглобулин профилактикаһын алған.\n1 апрелдән эпидемиологтар 6734 хәүефле бөжәкте тикшергән, шуларҙың 489-ы талпан энцефалиты вирусы менән зарарланған булған (7,3%).\nВируслы энцефалит менән ауырыусылар иҫәбе артмаған. Бөрйән, Учалы райондарында һәм Өфөлә йәмғеһе биш ауырыу осрағы теркәлгән.


Зооэпидемиологик хәл; диспансеризация ваҡыты; өлөшләтә торлаҡ төҙөлөшөндә ҡатнашыусыларға ярҙам | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nЗооэпидемиологик хәл; диспансеризация ваҡыты; өлөшләтә торлаҡ төҙөлөшөндә ҡатнашыусыларға ярҙам\n09 февраля 2021 — 15:23 ГТРК «Башкортостан»\nРеспубликалағы зооэпидемиологик хәл, диспансеризация ваҡыты, өлөшләтә торлаҡ төҙөлөшөндә ҡатнашыусыларға ярҙам һәм республика менән идара итеү проектын бойомға ашырыу барышы. Башҡортостан хөкүмәтендә үткән оператив кәңәшмәлә ошо һәм башҡа көнүҙәк мәьәләләр тикшерелде. Африка тағуны хәүефе сәбәпле республикала сусҡасылыҡ комплекстарына яҡын биләмәләрҙә ҡырағай ҡабандарҙы атып алыу зарур. Радий Хәбиров был ҡарарҙы төбәккә сиктәш өлкәләрҙә мал араһында теркәлгән йоғошло сир ҡурҡынысын иҫкәртеү маҡсатында тәҡдим итә. 2021 йылдың беренсе айында ғына Рәсәйҙең 8 төбәгендә Африка тағунының 18 осрағы теркәлгән. Республика башлығы Россельхознадзор хеҙмәтенә мал ғына түгел, ит ризыҡтарын һатыу-һатып алыу барышын да даими күҙәтергә ҡушты. Ер биләмәләрен иҫәпкә алыуҙы иһә электрон тәртипкә күсереү әүҙем бара. Был хаҡта ер һәм күсемһеҙ милек мөнәсәбәттәре министры Наталья Полянская белдерҙе. Сикләнмәгән биләмәләрҙе иҫәпкә алыу буйынса ике – Өфө һәм республика идаралыҡтары төҙөлгән. Хеҙмәттәр тулыһынса электрон форматҡа күсә, бөгөнгә Госуслуги сайты аша 17 сервис асыҡ. Йәнә 9-ҙы әҙерлек этабында, шуларҙың дүртеһе өр-яңы төр хеҙмәттәр – льготаға дәғүә иткән ер хужалары участка өсөн аҡсалата компенсацияны, ҡаҙылма байлыҡтарҙы файҙаланыу тураһында килешеүҙәрҙе, ҡуртымдағы ер һәм дәүләт мөлкәте буйынса иҫәп-хисап акттарын да ошо сайт аша теркәргә мөмкин буласаҡ. Граждан мөрәжәғәттәре менән туранан-тура эш алып барған Республикаға идара итеү үҙәге әлеге ваҡытта ялыуҙарҙың торлаҡ-коммуналь хужалыҡтағы проблемаларға ҡағылышлыһын иң күбе тип баһалай. Икенсе урында кешеләр юл, өсөнсөлә һаулыҡ һаҡлауға бәйле мәсьәлә менән мөрәжәғәт итәләр. Идаралыҡ етәксеһе Елена Прочаковская Республикаға идара итеү үҙәге проектын бойомға ашырыу барышы менән таныштырҙы. Мөрәжәғәттәр һәм ҡаршы бәйләнештән тыш Үҙәк фокус-төркөмдәр ҡороп ведомство-ара хеҙмәттәшлек тә ойошторорға ниәтләй. Торлаҡ төҙөлөшөндә өлөшләтә ҡатнашҡан 3 мең ярым граждандың хоҡуҡтарын тергеҙелгән. Төҙөлөш һәм архитектура министры урынбаҫары Артем Ковшов 62 объект буйынса Фонд менән килешеү барлығын белдерҙе. 19 объект буйынса өлөшсөләргә аҡсалата түләүҙәр ҡайтарыла. Республикала диспансеризация иғлан ителгәйне. Роспотребнадзор белгестәре менән килешкәс уның башланыр көнө тәғәйенләнәсәк. Һаулыҡ һаҡлау министры белдереүенсә, төбәктә башҡала белгестәре ярҙамында күсмә табип модульдары эшләй. “Сәләмәт республика – сәләмәт төбәк” акцияһын 19 апрелдән башлау көтөлә. Үлем осраҡтарын юл-транспорт фажиғәләре лә арттыра. Транспортта күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт үткәргән тикшереүҙәр һөҙөмтәһендә 18 районда 129 тәртип боҙоу теркәлгән. Төп иғтибар пассажир йөрөтөргә хоҡуғы булмаған ойошмаларға бирелә. Улар юлдағыларҙың һаулығын хәүеф аҫтына ҡуйып ҡына ҡалмай, ә легаль пассажир ташыусыларҙы матди юғалтыуҙарға килтерә. Оператив кәңәшмәлә көндәлек мәғлүмәттәр айырым иғтибар үҙәгендә. Яңы коронавирус инфекцияһын йоҡторғандар һаны төбәктә 25 мең ярымдан ашҡан. 19366 кеше һауығып сыҡҡан. Стационарҙа әле 303 пациент дауалана, 5687 сирле өйҙә. Дауаханалаҙа койка урындар һаны өс меңгә кәметелгән. Ковидға ҡаршы хәл үҙәге менән үткән аҙнала 2600 кеше бәйләнешкә сыҡһа, күпселек һорауҙар вакцинация тураһында. Үҙәк етәксеһе Римма Үтәшева беледереүенсә, халыҡты вакцина ҡуйыу мөмкинлектәре ҡыҙыҡһындыра. Әйткәндәй, республикаға килгән вакцинаның 14490 миҡдары карантинға оҙатылған. Максим Забелин был ғәмәлдең сәбәбен штрихкод мәғлүмәттәренең тап килмәүе менән аңлата. Дүшәмбе төндә иһә вакцинаның йәнә 2 меңдән ашыу миҡдары ҡабул ителгән. Әлеге ваҡытта вакцина ҡуйыу теләген белдергән ғаризаларҙы Госуслуги сайты аша тапшырыу яйға һалынған. Радий Хәбиров эре предприятиеларҙы хеҙмәткәрҙәргә вакцина яһауҙы әүҙем ойошторорға саҡыра.Республика башлығы мәктәп туҡланыуын тәртипкә килтерергә саҡырҙы. Иғтибар артҡан һайын ялыуҙар һаны күбәйә, тине Радий Хәбиров, балалар ашхана ризығынан баш тарҡан осраҡтар йыш. Был мәсьәләне хәл итер өсөн сеймал менән тәьмин иткән предприятелар һәм мәктәптәр араһында хеҙмәттәшлекте күҙәтеү мөһим. Күҙәтеүҙе иһә республика башлығы йәнә бер нисә өлкәгә – мәктәптәрҙә асылған стоматология кабинеттарының ихтыяж файҙаланыуына һәм туберкулезға ҡаршы махсус балалар баҡсаларында сират мәсьәләһенә йүнәлтергә тәҡдим итте.\nРеспубликаға африка тағуны киҙеүе янай


Успенка (Благовещен районы) — Башҡорт Википедияһы\n54°59′42″ с. ш. 56°13′41″ в. д.HGЯO\nУспенка (Благовещен районы)\n80 215 819 009\n80 615 419 126\nУспенка (рус. Успенка) — Башҡортостандың Благовещен районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 139 кеше. Почта индексы — 453457, ОКАТО коды — 80215819009.\n2010 йыл 14 октябрь 139 65 74 46,8 53,2\nБөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу (2002) мәғлүмәте буйынса — күпселек мариҙар (40 %) һәм рустар (31 %) йәшәй.\nРайон үҙәгенә тиклем (Благовещен): 22 км\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (ҮргеИҙәк): 1 км\nУспенка ауылына 1920-се йылдарҙың беренсе яртыһында Иҙәк йылғаһы ярында нигеҙ һалына. Фараз ителеүенсә, ҡасабаға урындағы урыҫ крәҫтиәндәре — Крюков Починогы кешеләре нигеҙ һалыусылар булған.\n1930 йылға тиклем был ҡасаба БАССР-ҙың Өфө кантоны Благовещен улусының 1-се Успенский ҡасабаһы булараҡ барлыҡҡа килгән. Ә һуңынан Успенка Ильина Поляна ауыл Советы составына инә. XX быуат уртаһынан хәҙерге көнгә тиклем Иҙәк ауыл Советына ҡарай.\n1939 йыл мәғлүмәттәре буйынса, ауылда 125 кеше йәшәгән, уларҙың һаны йылдар үтеү менән үҙгәргән, тик бер аҙ ғына. Беҙҙең көндәргә тиклем ауыл халҡы — урыҫтар, мариҙар һәм татарҙар йәшәй.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Успенка_(Благовещен_районы)&oldid=1130615 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:59 28 апрель 2022 үҙгәртелгән.


Ғафури Зөһрә Камалетдин ҡыҙы — Башҡорт Википедияһы\nҒафури Зөһрә Камалетдин ҡыҙы\nКилем, Бүздәк районы\nӨфө, РСФСР, СССР\nҒафури (Насырова) Зөһрә Камалетдин ҡыҙы (1892 йыл — 1938 йыл) — Башҡортостандың халыҡ шағиры Мәжит Ғафуриҙың ҡатыны, алдынғы ҡарашлы ҡатын-ҡыҙ, уҡытыусы, тегенсе.\n3 Ғафуриҙар ғаиләһендәге мөнәсәбәттәр\n4 Хеҙмәт юлы\n5 Яратҡан шөғөлдәре\nЗөһрә Камалетдин ҡыҙы Насырова-Ғафури Өфө губернаһы Өфө өйәҙе (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Бүздәк районы) Килем ауылында тыуып үҫкән. Ата-әсәһе байға тегенсе булып хеҙмәт иткән.\nАлпауыт ҡатыны Суфия Тәвкилева-Йәнтүрина ҡурсалауы аҫтында заманаһына ҡарата бик һәйбәт белем һәм тәрбиә ала.\nЗөһрәнең ата-әсәһе оҫта тегенсе була, атаһы — ир-ат, әсәһе ҡатын-ҡыҙ кейеме тегә. Һөнәрселек менән аҡса эшләгәнлектән, ер биләмәләре булмай. Балалары: Тәүфиҡә, Мәликә, Зәкиә, Зөһрә, Нуретдин һәм Имаметдин. Ата-әсәһе вафат булғас, Тәүфиҡә апаһы ире менән Килемдә ҡала, ә ҡалған балаларҙы бояр Тәвкилев үҙенең Өфөләге имениеһына килтерә. Имаметдин менән Нуретдинде миллионер Кәримовтың магазинына эшкә урынлаштыра. Ҡыҙҙар гимназияла уҡый.\nЗөһрә теремек, зирәк, яңғырауыҡ тауышлы, шаярып һөйләшергә яратҡан һәм ихлас аралаша белгән мөләйем кеше була.\nТанышыуҙары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМәжит Ғафури менән Зөһрә Камалетдин ҡыҙы 1909 йылда осраша.\nЗөһрә Ғафуриға кейем тегә. Һәм шул ваҡытта танышалар. «…Етем үҫеп, үҙенең ҡул көсө менән тегеү тегеп, үҙен тәрбиә иткән эшсән был ҡыҙ шул замандың үҙенә күрә айыҡ фекерле һәм арыу ғына уҡыған кешеһе ине. Уның эшсән һәм шундай аңлы булыуы минең иғтибарымды йәлеп итте», тип яҙған Зөһрә тураһында иҫтәлектәрендә Мәжит Ғафури.\nМәжит Ғафуриҙың Мемориаль йорт-музейы фондында һаҡланған хатында:\n...Бына һеҙгә беренсе ҡат һөйөклө ханым, тип әйтәм. Тәүге ҡат мөхәббәтемде аңлатам...\nҺеҙҙе бик күптән бирле яратам, йөрөшөгөҙҙө, холҡоғоҙҙо тикшерә торған инем. Тикшергән һайын һеҙҙе яратыуым артты...\nӘгәр ҙә һеҙ беҙҙе үҙегеҙгә бергә йәшәй торған мәңгелек иптәш итеп ҡабул итһәгеҙ, мин һеҙҙе шатлыҡ-хәсрәттәремде уртаҡлаша торған, мәңгелек иптәш итергә риза булып, быны бик ҙур сәғәҙәтем тип белер инем. Үҙегеҙ беләһегеҙ: мин төҫкә матур, мөһабәт түгел. Минең бары һиммәтем менән ғилемгә мөхәббәтем бар: мин ҡәләм яҙыу арҡаһында ғына йәшәй торған бер яҙыусы...\nтигән юлдар бар.\n1909 йылдың 16 авгусында улар өйләнешә.\nҒафуриҙар ғаиләһендәге мөнәсәбәттәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЗөһрә шағирҙы ижадҡа илһамландыра, тормошонда лайыҡлы юлдашы була. Ул шағирҙың әҫәрҙәренең тәүге тыңлаусыһы була. Мәжит Ғафури уның менән үҙенең шатлығын һәм хәсрәтен бүлешә. Ғаилә тормошонда, шағирға яҙыу шарттарын тыуҙырыуҙа, иренең фекерҙәштәрен яғымлы мөғәмәлә менән ҡаршылау яғынан да ҡатыны Зөһрә Камалетдин ҡыҙы ифрат тырыш һәм аңлаусан була. Ул яҙыусының яҡын дуҫы, серҙәше, ышаныслы ярҙамсыһы.\nШағир Зариф Бәшири иҫтәлектәрендә бвна нимә тип яҙҙы:\nЗөһрәнең Мәжитте аңлауын уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәттәре аша беләм. Зөһрә - Мәжиттең ысын дуҫы, уның ижадын аңлаған эскерһеҙ ярҙамсыһы ине. Ул Мәжитте хөрмәт итә, яҡшы ҡарай, ижад ҡомарын һүрелтерлек ваҡ-төйәк һорауҙар менән албырғатмай, барын тота белә, еткерә. Мин ҡатынынан шулай уңған башҡа... яҙыусыны белмәйем.\nМәжит Ғафури ижадында ғына ҡатын-ҡыҙ хоҡуҡтарын яҡлап ҡалмай, тормошта ла Зөһрә ханымдың йәмәғәт эшмәкәрлеген хуплай. Сәйфи Ҡудаш хәтерләгәнсә, Өфөлә Февраль революцияһынан һуң төрлө митинг, йыйылыштар күбәйә. Йәйге Веденеевский (хәҙер — Луначарский) баҡсаһында башына аҡ ҡалфаҡ, өҫтөнә аҡ шәл ябынған Зөһрә Камалетдин ҡыҙы үҙенең сығышында йыйылышта ҡатын-ҡыҙҙар булмауы тураһында ризаһыҙлыҡ белдерә.\nЗөһрә ханым йәки Ғафуриса әйткәндә, Зөһрәкәй, 1911 йылдан бирле халыҡ бәхете өсөн көрәшкә ҡушылған һәм полиция күҙәтеүе аҫтында йәшәүсе иренең барлыҡ хәүеф-көйөнөстәрен күреп, уға таяныс булып йәшәй. Һәм шағирҙың күп кенә әҫәрҙәре ҡатынына, музаһы Зөһрәгә, бағышланыуы осраҡлы түгел.\nҒафуриҙарҙың ике улы — Әнүәр (1910—1977) һәм Хәлит (1919—1935) тыуа. Зөһрә ханым балаларына өй шарттарында бынамын тигән башланғыс белем бирә.\nЗөһрә Камалетдин ҡыҙы Ғафури-Насырова 1938 йылда вафат була. Мосолман зыяратында ерләнә.\nОктябрь революцияһына тиклем Зөһрә Камалетдин ҡыҙы хәҙерге Благовар районындағы Ҡарғалы ауылында уҡытыусы булып эшләй, артабан меценат Мәрйәм Солтанова ҡыҙҙар гимназияһыда этика, тел һәм әҙәбиәт дәрестәрен уҡыта. Ғафури фонды архивында Зөһрәнең гимназист ҡыҙҙар араһында төшкән фотоһы һаҡлана.\n1917 йылдың 20 майына тиклем ике класлы урыҫ-башҡорт мәктәбендә туған тел дәрестәре, 1919 йылда урыҫ мәктәбендә уҡыта, 1921 йылдың йәйенән политпросвет уны Ҡыҙылармеецтар мәктәбендә уҡытырға саҡыра.\nЗөһрә Камалетдин ҡыҙы ире тере саҡта Мәжит Ғафуриҙың архивын системалаштыра һәм тәртиптә тота. Әммә башлаған эшен ахырын еткерә алмай.\nЗөһрә Ғафури яҙып ҡалдырған хәтирәләре уның әҙәби ижадҡа һәләте барлығын дәлилләй.\nЯратҡан шөғөлдәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЗөһрә ханым оҫта ҡуллы ҡатын була. Кейем тегә, селтәр бәйләй, ҡайыу-сигеү эшен дә яҡшы белә.\nВаҡыт табып, заказ буйынса кейем тегә, һәм был ғаилә бюджетына һиҙелерлек файҙа килтерә. Зөһрә ханымдың «Зингер» машинаһы Гоголь урамындағы 28-се йортта урынлашҡан Мәжит Ғафури Мемориаль йорт-музейында һаҡлана.\nТуғандары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЗөһрәнең өлкән апаһы Тәүфиҡә грамоталы була, ҡыҙҙарға белем бирә. Мәликә сауҙагәр Ғилметдин Кальметьевҡа тормошҡа сыға. Революциянан һуң Мәликәнең ике улы Төркиәгә китә. Ғилметдин тире-күн фабрикаһында ябай эшсе булып эшләй. Шишмә урамында йорт һала. Салауат Юлаев һәйкәлен ҡорғанда, уларҙың йорто алына, һәм Блюхер урамында фатир бирелә. Өлкән ҡыҙҙары Ташкентта тәржемәсе, кесеһе Фәриҙә бухгалтер булып эшләй. Зәкиә апаһы уҡытыусы була, революциянан һуң Ташкентҡа китә. Нуретдин ҡатыны Кәримә менән Гоголь урамында Ғафуриҙарға ҡаршы йортта йәшәй. Ул ябай эшсе була, йәшниктәр яһай. Зөһрәнең өлкән ағаһы Имаметдин Ташкентҡа китә, унда ҙур магазин ойоштора.\n2007 йылдың 22 декабрендә Зөһрә ханымдың тыуған ауылы Килемдә 115 йәшен тантаналы билдәләгәндә, БДУ профессоры Сафуанов Суфиян Ғаяз улы «Ҙур шағирҙың ҡатыны булыу еңелме?» тип аталған сығышында Мәжит Ғафури ғүмерендә Зөһрә ханымдың ҙур роле һәм әһәмиәте тураһында һөйләне.\n«М.Ғафури — БР 21-се быуат» мәҙәни фонды рәйесе Л. Камаева М. Ғафури менән Зөһрә ханым тормошоноң аҙ билдәле мәғлүмәте менән таныштырҙы. Уларҙың балалары һәм ейәндәре хаҡында һөйләне.\nУлдары Әнүәр Ғафуров Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнаша, хәрби наградаға эйә була. СССР Журналистар союзы ағзаһы, радио һәм телевидениела әүҙем хеҙмәт итә.\nЕйәне Рәиф Әнүәр улы Ғафури — М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетын тамамлай, техник фәндәре докторы, профессор. Астрофизика өлкәһендә эшләй. Икенсе ейәне Хәлит Әнүәр улы — профессиональ массажист һәм балалар өсөн шиғырҙар һәм хикәйәләр авторы.\n2012 йылдың 31 ғинуарында Башҡортостан йәмәғәтселеге Мәжит Ғафуриҙың тормош иптәше Зөһрә ханым Камалетдин ҡыҙының 120 йәше билдәләнде.\nБыл сара үҙенә ҡарата уникаль — уны Башҡортостан халыҡтарының Дуҫлыҡ йорто ярҙамында, Мәжит Ғафури исемендәге төбәк-ара мәҙәниәт фонды, Башҡортостан татарҙары Тарихи-мәҙәни үҙәге һәм Бүздәк районы администрацияһы ойошторҙо.\nМәжит Ғафури лайыҡ булған тарихи баһаға, әлбиттә, уның музаһы һәм йондоҙо Зөһрә ханым да лайыҡ.\nҒафури династияһын Халыҡ шағирының бүләһе, Хәлиттең улы — Мирсәйет дауам итә.\nМәжит Ғафуриҙың мемориаль йорт-музейы\nӘнүәр Ғафури. Атайым (Мәжит Ғафури тураһында хәтирәләр). — Өфө: «Китап», 2001. — 175 бит.\nКультурный мир Башкортостана. Гафури Мажит\nМуза народного поэта\nК 120-летию Зухры Гафури\n↑ К 120-летию Зухры Гафури\n↑ Муза народного поэта\n↑ Әнүәр Ғафури. Атайым (Мәжит Ғафури тураһында хәтирәләр). — Өфө: «Китап», 2001. — 175 бит\n↑ Әнүәр Ғафури. Атайым (Мәжит Ғафури тураһында хәтирәләр). — Өфө: «Китап», 2001. — 175 бит.\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ғафури_Зөһрә_Камалетдин_ҡыҙы&oldid=1072669 ҡабул ителгән\n1892 йылда тыуғандар\nБүздәк районында тыуғандар\n1938 йылда вафат булғандар\n1982 йылда тыуғандар\nБыл бит һуңғы тапҡыр 06:58 17 сентябрь 2021 үҙгәртелгән.