Иң мөһиме — сифат » Башҡортостан гәзите | Газета Башкортостан на башкирском языке официальный сайт\nБашҡортостан гәзите » Йәмғиәт » Иң мөһиме — сифат\nИң мөһиме — сифат 23.12.2014 // Йәмғиәт\nРәсәй Президенты В.В. Путин Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһендә илебеҙҙә юл төҙөлөшө күләмен икеләтә арттырырға кәрәклеген билдәләне. Шулай уҡ Федерация субъекттарының төбәк һәм урындағы юлдарҙы тәртипкә килтереү менән ныҡлап шөғөлләнергә тейешлеге көнүҙәк бурыс итеп ҡуйылды.\nБыл аңлашыла ла: яҡшы юлдар төҙөү һәр төбәктең социаль-иҡтисади үҫешен тиҙләтә, халыҡтың йәшәү кимәлен күтәреүгә булышлыҡ итә. Беҙҙең республикала һуңғы йылдарҙа юл төҙөлөшөнә етди иғтибар йүнәлтелә. Төбәктең юл төҙөлөшө комплексын үҫтереүгә Архангел юл төҙөү-ремонтлау идаралығы лайыҡлы өлөш индерә. Идара коллективы үҙҙәре ҡарамағындағы дөйөм файҙаланылыштағы 400 саҡрым самаһы юлды йыл әйләнәһенә ҡараулы тота, ремонт эштәре һәм яңы төҙөлөштәр башҡара. Йәғни юлаусыларға уңайлы шарттар тыуҙырыу, уларҙың именлеген тәьмин итеү өсөн тырыш хеҙмәт һалалар.\nБыл көндәрҙә коллектив сираттағы хеҙмәт йылына йомғаҡ яһай, киләсәккә яңы бурыстар билдәләй. Уларҙың маҡтауға лайыҡ эштәре байтаҡ. Әйтәйек, Архангел—Красноусол юлында капиталь ремонт үткәргәндәр. Көньяҡ райондарҙы Урал аръяғына алып сыға торған был юл айырым әһәмиәткә эйә. Трассала һуңғы өс йыл дауамында күләмле реконструкция эштәре алып барылған. Быйыл уны теүәлләүгә өлгәшкәндәр. Хәҙер юлаусыларға ҙур уңайлыҡтар булдырылған. Шулай уҡ Өфө — Инйәр — Белорет трассаһындағы 51 — 61-се һәм 74,1 — 77,7-се участкаларҙа ун дүрт саҡрым юл өҫтө тигеҙләп эшкәртелгән. Успенка — Шакировка — Архангел йүнәлешендә 4,5 саҡрым юлды ремонтлап файҙаланыуға тапшырғандар. Орловка — Ляхово — Первомайский юлында мөһим төҙөкләндереү эштәре алып барғандар.\nПредприятие коллективына күрше Ҡырмыҫҡалы халҡы ла рәхмәтле. Булгаково — Боҙаяҙ араһындағы 2,5 саҡрым юлды ремонтлауҙы Архангел юл төҙөүселәренә ышанып тапшырғандар. Улар эште тиҙ һәм сифатлы башҡарған. Идаралыҡ эшсәндәре райондағы юлдарҙы төҙөкләндереүгә лә ҙур иғтибар йүнәлтә. Ғөмүмән алғанда, быйыл 155 миллион һумлыҡ эш башҡарылған. Әйтәйек, 2010 йылда был күрһәткестең ни бары 43 миллион һум булыуын билдәләһәк, һуңғы өс-дүрт йылдағы үҫеш темпы асыҡ күренә.\nКоллективтың эшен заманса һәм һөҙөмтәле ойоштороу өсөн идаралыҡ начальнигы, Рәсәйҙең атҡаҙанған төҙөүсеһе Зөфәр Хафизов ҙур тырышлыҡ һала. Үҙе етәкселек иткән осорҙа берҙәм коллектив туплаған ул. Заказдарҙың даими килеп тороуы, эш менән тотороҡло тәьмин ителеү коллективтың һөнәри оҫталығын, конкуренцияға һәләтен дәлилләй.\n— Бөгөн юл төҙөлөшөндә сифат алғы планға сыға. Быға әҙерлекле кадрҙар, заманса технологиялар менән генә өлгәшеп була. Беҙ үҙ эшсәнлегебеҙҙә шундай йүнәлеш тотабыҙ, — ти Зөфәр Мәғсүм улы.\nӘйткәндәй, һуңғы йылдарҙа коллектив шаҡтай йәшәргән. Һәләтле йәштәрҙе идаралыҡ үҙ иҫәбенә юғары уҡыу йорттарына уҡырға йүнәлтә. Хәстәрлек булғас, коллективҡа йәштәр тартыла. Техника паркын яңыртыуға ла ҙур иғтибар йүнәлтелә. Быйыл, мәҫәлән, лизинг юлы менән ике “КамАЗ” машинаһы, экскаватор һәм башҡа ҡорамал алғандар; биш берәмек техникаға капиталь ремонт үткәргәндәр. Техника паркын артабан да яңыртыу көнүҙәк бурыс булып ҡала.\nЮл хеҙмәте — үтә тынғыһыҙ һәм яуаплы эш. Ҡышҡы осор юл хеҙмәткәрҙәренә етди һынау ҡуя. Техниканы ҡышҡы шарттарҙа эшләүгә ныҡлап әҙерләгәндәр. Юл хәрәкәте именлеген тәьмин итеү өсөн тәүлек әйләнәһенә диспетчер хеҙмәте эшләй. Юлдарҙың хәл-торошо шунда хәбәр ителә.\nБөгөн идара коллективы киләһе йыл хәстәрлектәре менән йәшәй. Мөһим заказдар иҫәбендә Өфө—Инйәр—Белорет юлының ун саҡрым өлөшөндә, шулай уҡ Архангел—Красноусол юлында күләмле реконструкция эштәре билдәләнгән. Уларҙы уңышлы башҡарыу өсөн коллективтың көсө лә, һәләте лә бар.\n— Юл төҙөлөшөн тиҙләтеүгә һәм уның сифатын яҡшыртыуға ил етәкселегенең иғтибар йүнәлтеүе ҙур әһәмиәткә эйә, — ти Зөфәр Хафизов. — Был хеҙмәтебеҙҙә яңы мөмкинлектәр асасаҡ. Тимәк, республиканың юл селтәре заманса яңы юлдар иҫәбенә тағы ла киңәйәсәк.\nАвтор: Зәлифә САФИНА.


Ҡытай һәм Башҡортостан Сибайҙа цемент заводы төҙөү хаҡында инвестиция килешеүе төҙөнө // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n11:40, 26 апреля 2018 Иҡтисад\nФото: БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте\nҠытай һәм Башҡортостан Сибайҙа цемент заводы төҙөү хаҡында инвестиция килешеүе төҙөнө Фото: БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте\nӨФӨ, 2018 йыл, 26 апрель. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ксения Калинина/.\nБашҡортостан Хөкүмәте Премьер-министры Рөстәм Мәрҙәнов етәкселегендә Башҡортостан делегацияһының Ҡытай Халыҡ Республикаһына сәфәре барышында 25 апрелдә Лэшань ҡалаһы халыҡ хөкүмәте мэры, Ҡытай Коммунистик партияһы Лэшань ҡала комитеты секретары урынбаҫары Джан Тун әфәнде менән осрашыу булды.\nБашҡортостан Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте мәғлүмәте буйынса, 2017 йылдың июлендә Башҡортостан һәм Сычуань провинцияһы араһында хөкүмәт-ара килешеүҙе ғәмәлгә ашырыу менән бәйле бер төркөм мәсьәләләр тикшерелде. Уртаҡ инвестиция проекттарын тормошҡа ашырыу, шул иҫәптән цемент заводы төҙөлөшө буйынса практик аспекттар ҡаралды.\nРөстәм Мәрҙәнов Лэшань хөкүмәте вәкилдәрен Башҡортостанға килергә һәм июндә Сибайҙа үтәсәк «Урал аръяғы-2018» иҡтисади форумында ҡатнашырға саҡырҙы. Башҡортостан компанияларының Ҡытайҙа күргәҙмә-йәрминкә сараларында ҡатнашыу, шулай уҡ республикалағы ҡаларҙың береһе һәм Лэшань араһында туғандаш бәйләнештәр булдырыу мөмкинлеге өйрәнелде.\nҠытайҙың эшлекле даирә вәкилдәре менән осрашыуҙа Премьер-министр урынбаҫары Илшат Тажетдинов республиканың һәм Башҡортостандың Урал аръяғының инвестиция потенциалы менән таныштырҙы. Был сарала 40-тан ашыу ҙур компания ҡатнашты. Сибайҙа ойошторорға күҙалланған индустрия паркының резиденттары менән эшлекле һөйләшеүҙәр үтте. Уның мөмкинлектәре һәм шарттары менән тау ҡорамалдары, агрохимия препараттары сығарыу, керамика һәм фарфор етештереү, иген, күн һәм күн сеймалы эшкәртеү менән шөғөлләнгән фирмалар ҡыҙыҡһынды. Ҡытай партнерҙары һөйләшеүгә эшлекле килде, мөмкин булған проекттарҙы тормошҡа ашырыу менән бәйле аныҡ һорауҙар бирҙе.\nБашҡортостан Хөкүмәте, «Сычуань-Сибай» индустрия паркы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәте һәм «Цзюньхэ тирә-яҡ мөхитен һаҡлау буйынса Сычуань компанияһы» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында Сибай ҡалаһында цемент заводы төҙөү буйынса проектты ғәмәлгә ашырыу шарттары тураһында инвестиция килешеүенә ҡул ҡуйыу көндөң мөһим ваҡиғаһы булды. Уға ике йыл ныҡышмалы эш нигеҙ булып ятты. Документҡа Премьер-министр урынбаҫары, Урал аръяғын иҡтисади үҫтереү урта сроклы комплекслы программаһы кураторы Илшат Тажетдинов һәм компания идараһы рәйесе Ли Лэцзюнь ҡул ҡуйҙы.\nБелешмә. 2018 йылдың апрелендә «Сычуань — Сибай индустрия паркы» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең «Башҡортостан Республикаһының Сибай ҡалаһында цемент етештереү буйынса завод төҙөү» инвестиция проекты төбәктең Өҫтөнлөклө инвестиция проекттары реестрына индерелде. Тәүлегенә биш мең тонна клинкер етештереү ҡеүәтенә эйә завод төҙөү күҙаллана. Дөйөм инвестициялар күләме 12 миллиард һумдан артып китәсәк.\nТеги: инвестиция проекттары, халыҡ-ара хеҙмәттәшлек


Болгарияның административ бүленеше — Башҡорт Википедияһы\nБолгарияның административ бүленеше\nАдминистратив яҡтан Болгария 28 өлкәгә (болг. област област), өлкәләр бөтәһе 264 общинаға (болг. община община) бүленә. Общиналарға кметтар идара итә. Өлкәләрҙә үҙәк дәүләт идаралығын «өлкә идарасылары» тормошҡа ашыра, уларҙы Министрҙар советы тәғәйенләй. Европа берләшмәһенең № 1059/2003 регламентына ярашлы, Болгария территорияһы беренсе кимәлдәге бер һәм икенсе кимәлдәге алты төбәккә бүленә. Улар административ-территориаль берәмек түгел, ә илдең статистика зонаһы ғына булып тора.\n1 Урындағы үҙидаралыҡ\n2 Өлкә хакимиәте\n2.1 Болгарияның өлкәләре\n3 Болгарияның төбәктәре\n4.1 1987—1998 йылдарҙағы өлкәләр\nОбщиналар урындағы үҙидаралыҡ тормошҡа ашырылған төп административ-территориаль берәмектәр булып тора.\nҺәр общинаға кмет идара итә, ул община граждандары тарафынан тура, тиң һәм йәшерен тауыш биреү юлы менән 4 йылға бер һайлана. Үҙәк власть етәкселәре булған президенттан, премьер-министрҙан айырмалы, кмет өсөн вазифала булыу буйынса мөҙҙәт сикләүе юҡ. Мәҫәлән, 2007 йылда Божуркала урындағы һайлауға Хрюстен Әхмәтов унынсы тапҡыр еңеп сыға, шул мәлгә ул кмет вазифаһын 36-сы йыл рәттән биләгән була.\nУрындағы үҙидаралыҡ органдары «община советтары» (болг. Общински съветиОбщински съвети) тип атала. Община советтарының ағзалары «община вәкилдәре» (болг. общински представители общински представители) тип йөрөтөлә. Улар урындағы һайлауҙа бюллетендә кметлыҡҡа кандидат артынан яҙыла һәм һайлау һөҙөмтәләренә тура нисбәттә совет составына индерелә. Община советы кметҡа общинаға идара итеүҙә ярҙамлаша (уларҙың күпселеге ғәҙәттә кмет ингән партияға йә коалицияға ҡарай) һәм уның эш-ғәмәлдәренә контроллек итә. Община вәкилдәре советтың һәр ултырышынан һуң эш хаҡы ала, ләкин был гонорарҙар бер ваҡытта ла тиерлек уларҙың төп килеме түгел. Ваҡ общиналарҙа ерле интеллигенция вәкилдәре — юристар, табиптар, эшҡыуарҙар — община вәкиле итеп һайлана. Община ҙурыраҡ булған һайын, уның советында эре бизнес вәкилдәре һәм профессиональ сәйәсмәндәр күберәк.\n500-гә тиклем кешеле общиналар иң яҡын округ ҡалаһының кметы ҡала өсөн тауыш бирә, һуңынан уға ҡаланан кмет наместнигы тәғәйенләнә.\nӨлкә хакимиәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБолгария территорияһы 28 өлкәгә бүленә, уларҙың һәр береһенә тиҫтәләгән община инә.\nӨлкәләр үҙәк дәүләт идаралығы башҡарылған төп административ-территориаль берәмек булып тора. Өлкәләргә өлкә идарасылары (Областен управител) етәкселек итә, уларҙы Министрҙар советы тәғәйенләй.\nПолиция, һаулыҡ һаҡлау, экологик күҙәтеү кеүек һәр төбәк хеҙмәтендә министрға тиклем үҙ субординацияһы бар. Өлкә идарасылары төрлө үҙәк дәүләт хеҙмәттәренең урындағы кимәлдәге эшмәкәрлеген көйләүгә етәкселек итә.\nОбщиналарҙың һәм өлкәләрҙең атамалары уларҙың административ үҙәктәренең атамаларына тап килә. София ҡалаһы София өлкәһенең дә, София ҡала өлкәһенең дә административ үҙәге булып тора.\nБолгарияның өлкәләре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХалыҡ һанының үҫеше,\n1 Благоевград өлкәһе 341 173 323 552 -5,2 % 6449 50,17 14\n2 Бургас өлкәһе 423 547 415 817 -1,8 % 7748 53,67 13\n3 Добрич өлкәһе 215 217 189 677 -11,9 % 4720 40,19 8\n4 Габрово өлкәһе 144 125 122 702 -14,9 % 2023 60,65 4\n5 Хасково өлкәһе 277 478 246 238 -11,3 % 5470 45,02 11\n6 Кырджали өлкәһе 164 019 152 808 -6,8 % 3209 47,62 7\n7 Кюстендил өлкәһе 162 534 136 686 -15,9 % 3084 44,32 9\n8 Ловеч өлкәһе 169 951 141 422 -16,8 % 4129 34,25 8\n9 Монтана өлкәһе 182 258 148 098 -18,7 % 3636 40,73 11\n10 Пазарджик өлкәһе 310 723 275 548 -11,3 % 4459 61,80 11\n11 Перник өлкәһе 149 832 133 530 -10,9 % 2392 55,82 6\n12 Плевен өлкәһе 311 985 269 752 -13,5 % 4337 62,20 11\n13 Пловдив өлкәһе 715 816 683 027 -4,6 % 5962 114,56 18\n14 Разград өлкәһе 152 417 125 190 -17,9 % 2637 47,47 7\n15 Русе өлкәһе 266 157 235 252 -11,6 % 2803 83,93 8\n16 Шумен өлкәһе 204 378 180 528 -11,7 % 3390 53,25 10\n17 Силистра өлкәһе 142 000 119 474 -15,9 % 2846 41,98 7\n18 Сливен өлкәһе 218 474 197 473 -9,6 % 3544 55,72 4\n19 Смолян өлкәһе 140 066 121 752 -13,1 % 3193 38,13 10\n20 София 1 170 842 1 291 591 +10,3 % 1345 960,29 1\n21 София өлкәһе 273 240 247 489 -9,4 % 7059 35,06 22\n22 Стара-Загора өлкәһе 370 615 333 265 -10,1 % 5152 64,69 11\n23 Тырговиште өлкәһе 137 689 120 818 -12,3 % 2716 44,48 5\n24 Варна өлкәһе 462 013 475 074 +2,8 % 3818 124,43 12\n25 Велико-Тырново өлкәһе 293 172 258 494 -11,8 % 4662 55,45 10\n26 Видин өлкәһе 130 074 101 018 -22,3 % 3033 33,31 11\n27 Враца өлкәһе 243 036 186 848 -23,1 % 3620 51,62 10\n28 Ямбол өлкәһе 156 070 131 447 -15,8 % 3336 39,40 5\nБөтәһе 7 928 901 7 364 570 -7,1 % 110 772 66,48 264\nБолгарияның төбәктәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБолгарияның төбәктәре — Европа берләшмәһенең 1059/2003-сө регламентына ярашлы ойошторолған территориаль берәмектәр. Төбәктәр, Европа берләшмәһендә ҡулланылған территориаль берәмектәрҙең дөйөм классификацияһына ярашлы, төбәктең үҫешен планлаштырыу, программалаштырыу, идара итеү, ресурстар менән тәьмин итеү, күҙәтеү һәм баһалау статистикаһын алып барыу маҡсатында булдырыла. Был төбәктәр административ-территориаль берәмек түгел, ә илдең статистик зонаһы ғына булып тора. Болгария территорияһы беренсе кимәлдәге ике төбәккә һәм икенсе кимәлдәге алты төбәккә бүленә:\n"Төньяҡ һәм Көньяҡ-Көнсығыш Болгария" төбәге:\nБолгарияның Төньяҡ-Көнбайыш төбәге\nБолгарияның Төньяҡ-Үҙәк төбәге\nБолгарияның Төньяҡ-Көнсығыш төбәге\nБолгарияның Көньяҡ-Көнсығыш төбәге\n"Көньяҡ-Көнбайыш һәм Көньяҡ-Үҙәк Болгария" төбәге:\nБолгарияның Көньяҡ-Көнбайыш төбәге\nБолгарияның Көньяҡ-Үҙәк төбәге\n1987—1998 йылдарҙағы өлкәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1987 йылдың авгусынан 1998 йылдың аҙағына тиклем Болгария 8 өлкәгә һәм ҡалаға бүленә:\nБургас өлкәһе. Үҙәге — Бургас\nВарна өлкәһе. Үҙәге — Варна\nЛовеч өлкәһе. Үҙәге — Ловеч\nМихайловград өлкәһе (1993 йылдан — Монтана). Үҙәге — Михайловград (1993 йылда Монтана тип үҙгәртелә)\nПловдив өлкәһе. Үҙәге — Пловдив\nРазград өлкәһе (1990 йылдан — Русе). Үҙәге — Разград (1990 йылда Русеға күсерелә)\nСофия өлкәһе. Үҙәге — София\nХасково өлкәһе. Үҙәге — Хасково\nСофия ҡала. Үҙәге — София\n↑ 1,0 1,1 1,2 http://www.nsi.bg/EPDOCS/Census2011final.pdf Census 2011 PDF\n↑ 2,0 2,1 http://censusresults.nsi.bg/Welcome.aspx Census 2011\nЕвропа илдәре: Административ бүленеш\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Болгарияның_административ_бүленеше&oldid=690490 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 03:12 23 май 2017 үҙгәртелгән.


Әшә станцияһынан 11 саҡырым алыҫлыҡта Новосибирск - Адлер һәм Адлер - Новосибирск поездары осрашҡан мәлдә магистраль газүткәргестән сыҡҡан газ шартлай. Рәсми мәғлүмәттәр буйынса һәләкәттә 575 кешенең, шул иҫәптән, ял итергә йүнәлгән балаларҙың ғүмере өҙөлә. Фажиғәнән һуң 27 йыл үтеүгә ҡарамаҫтан йыл һайын Өфөнән Оло Тәләк станцияһына бер үк пассажирҙарҙы тейәгән поезд юлға сыға. Ул «Хәтер поезы». 1710-сы саҡрымға һәләк булыусыларҙың туғандары һәм яҡындары, ошо аварияла иҫән ҡалыусылар, тимер юлы хеҙмәткәрҙәре, ҡотҡарыусылар һәм табиптар йыйыла. Бөгөн дә улар фажиғә урынында мәрхүмдәрҙе иҫкә алды. Бында арабыҙҙан ваҡытһыҙ киткән пассажирҙар иҫтәлегенә 8 метрлыҡ һәйкәл ҡуйылған.


Ҡыҙыл шишмә — Башҡорт Википедияһы\n(Красный Ключ (шишмә) битенән йүнәлтелде)\nҠыҙыл шишмә (рус. Красный Ключ) — Башҡортостандың Нуриман районындағы шишмә, һыу дебиты (һыу миҡдары) буйынса донъяла, Францияның Воклюз шишмәһенән генә ҡалышып, икенсе урында тора. Һыу миҡдары — секундына 14,88 куб метр. Ҡыҙыл шишмә — Рәсәйҙәге иң эре эсәр һыу сығанағы. Өфө яйлаһының көньяҡ-көнбайышында, Ҡариҙел йылғаһының һул яғында урынлашҡан.\nҠыҙыл шишмә Викимилектә\n1965 йылдан алып — төбәк әһәмиәтендәге «Ҡыҙыл шишмә сығанағы» айырыуса һаҡланыусы тәбиғәт территорияһы составында.\n2 Һыуының тасуирламаһы\n3 Хужалыҡта ҡулланылыуы\n4 Дайверҙарҙың шишмә төбөнә төшөүе\n4.1 Экспедиция барышы\nҠыҙыл шишмә — барлыҡҡа килеүе һәм йәшәү режимы йәһәтенән уникаль тәбиғәт күренеше. Карст буранкалары тиҫтәләрсә мең йылдар элек хасил булған. Ҡыҙыл шишмә — Яманйылға йылғаһы бассейнындағы тәрән карст йырындарында һәм каналдарында урғылып ятҡан ҡеүәтле һыу ағымдарының ер өҫтөнә бәреп сыҡҡан урыны ул. Яманйылға Ҡаратау һырты битләүенән баш ала. Башланған урынынан 8 километр алыҫлыҡта йылға ер аҫты йырҙаһына күсә. Артабан 40 километр арауыҡты ул борма-борма карст юлдар буйлап үтә. Сыҡҡан урынынан 16 километрҙа ҡабат ер өҫтөндә пәйҙә була. Ҡыҙыл шишмә аҫтан аҡҡан Яманйылғаның ер өҫтөнә бәреп сыҡҡан иң ҙур бушаныуы булып тора.\nҠеүәтле һыу ағымы бергә тоташҡан ике ҙур карст буранкаһының төбөнән атылып сыға. Был буранкаларҙың бәләкәйерәгенең тәрәнлеге — 20 метр, ҙурыныҡы — 38 метр.\nҠыш көнө Ҡыҙыл шишмәнең һыуы Ҡариҙел йылғаһын йылыта, уның ҡойған еренән 13 километрҙа йылыу яһала. Бында йыл һайын осар ҡоштар — өйрәктәр ҡышлай.\nШишмәнең һыуында эзбиз күп, химик составы буйынса ул гидрокарбонаткальцийлы. Шишмә секунд һайын һыу менән бергә 1 килограмдан ашыу бурташ сығара. Һыуы тоноҡ, аҡһыл төҫмөрлө йәшкелт-зәңгәрһыу төҫтә. Шишмәлә һыуҙың температураһы йыл әйләнәһенә бер төрлө — плюс 5—6 градус.\nXIX быуат башында шишмәлә һыу тирмәне төҙөлә, XIX быуат аҙағында бәләкәй электр станцияһы барлыҡҡа килә, уның энергияһын Ҡыҙыл шишмә ҡасабаһындағы ҡағыҙ фабрикаһы тотона. Фабрика 1970-се йылдар уртаһына тиклем эшләй. 1990-сы йылдар аҙағынан шишмә һыуы шешәләргә тултырып һатыуға сығарыла. 2000-се йылдар башында Ҡыҙыл шишмәнең Ҡариҙелгә йүнәлгән ағымында плотина һәм 200 киловатлы Ҡыҙыл Шишмә бәләкәй ГЭС-ы төҙөлә.\nДайверҙарҙың шишмә төбөнә төшөүеҮҙгәртергә\n«Русский дайвинг» һыу аҫты клубы 2002 йылда Ҡыҙыл Шишмә сығанағын тикшереү өсөн водолаз дайверҙар экспедицияларын ойоштора. Тикшеренеүҙәр материалдары «Октопус» журналының 2002 йылғы 2-се һанында баҫыла. Дайверҙар шишмәнең һыуына сума, төбөн тикшерә, һыу аҫтын фотоға төшөрә.\n«Русский дайвинг»тың 2002 йылғы экспедицияһының ағзалары: Роман Прохоров, Игорь Галайда, Андрей Быков.\nИгорь Галайданың һөйләгәне:\nБеҙгә шул билдәле: стена аҫтында күлдең максималь тәрәнлеге 40 метр самаһы. 30 метр билдәһенә яҡынлашҡанда, үҙеңдең өҫкә ҡарай стенанан ситкә тартылыуыңды тояһың… Бында стена менән күл төбө араһында киң арауыҡ башлана. Ҡайҙалыр тәрәндә таш ҡыҫығынан бер ярыҡ аша һыу ҡеүәтләнеп урғыла… Ҡулыңды ысҡындырһаң, хәҙер осоп китәһең. Ниһайәт, сығанаҡтың тамағы күренә. Таш стенала метрға метр егерме үлсәмле ҡара уйым өңөрәйеп тора.\nОшо уйым аша һыу менән ҡуша рогатканан атҡан шикелле ваҡ таштар оса.\nЭскә бик тә ҡарағы килә, әммә шунда уҡ битлекте һыу тартҡыслай башлай. «Тамаҡ» үҙе ауыштан биш метр самаһына күренә. Уның аръяғында киңәйеүгә оҡшаш ҡараңғылыҡ…\nҠыҙыл шишмә һыуы бәләкәй ГЭС аҫтынан аға\nСправочная статья. Красный ключ. Сайт Весь Южный Урал\n Красный Ключ. — статья из научно-популярной энциклопедии «Вода России».\n↑ 1,0 1,1 Өҙөмтә хатаһы: <ref> билдәһе дөрөҫ түгел; vodros төшөрмәләре өсөн текст юҡ\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ҡыҙыл_шишмә&oldid=840415 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 17 октябрь 2018 в 05:14\nБыл бит һуңғы тапҡыр 05:14 17 октябрь 2018 үҙгәртелгән.


Ус эсендә - усаҡ\n23 Декабрь 2019, 00:00\nТөркөмдәшебеҙ - яҙыусы Фәрзәнә Аҡбулатованан өр яңы хикәйә-"күстәнәс" Бөйөк Ватан ћуғышы йылдарында ата-әсәләре урынына ҡалып, кесе туғандарына ярҙам итеп, уларҙы аяҡҡа баҫтырышҡан апайҙарға бағышлайым. Автор. Һыуыҡ. Ләкин нисек тә сыҙарға кәрәк. Түҙмәй хәл дә юҡ. Мейестәге ҡуҙҙы ошоға тиклем һүндермәй киләләр ине. Ә бөгөн тороуға бер нәмә лә ҡалмаған. Бына апаһы эштән ҡайтыр ҙа, күршеләрҙән ҡуҙһалғысҡа һалып, тере күмер алып инер. Унан ут тоҡандырырҙар. Йүнле утыны ла юҡ бит әле уның… Апаһы алып ҡайтырға вәғәҙә биргәйне. Сәрбиямал үҙе сығып ҡоро-һары эҙләр ине лә, хәйерсегә ел ҡаршы тигәндәй, ҡатаһының табаны төштө. Уны тектерергә кәрәк. Ҡыҙ бала иҫке юрғанға аяғын төрҙө. Һыйыр мөңрәгәне ишетелде. Асыҡҡандыр шул. Уның да ашарына әҙ генә ҡалды. Алаҡай оҙаҡламай быҙауларға тейеш. Аҡ буласаҡ, телгә аҡ йоғасаҡ! Күп ҡалманы. Бөгөн, йә иртәгә. Бына шулай үҙен йыуата Сәрбиямал. Ҡатаһының табаны төшкәндән бирле ул мәктәпкә лә йөрөй алмай… Бер үҙе өйҙә ҡаңғыра.\nТөркөмдәшебеҙ - яҙыусы Фәрзәнә Аҡбулатованан өр яңы хикәйә-"күстәнәс"\nБөйөк Ватан ћуғышы йылдарында ата-әсәләре урынына ҡалып, кесе туғандарына ярҙам итеп, уларҙы аяҡҡа баҫтырышҡан апайҙарға бағышлайым.\nҺыуыҡ. Ләкин нисек тә сыҙарға кәрәк. Түҙмәй хәл дә юҡ. Мейестәге ҡуҙҙы ошоға тиклем һүндермәй киләләр ине. Ә бөгөн тороуға бер нәмә лә ҡалмаған. Бына апаһы эштән ҡайтыр ҙа, күршеләрҙән ҡуҙһалғысҡа һалып, тере күмер алып инер. Унан ут тоҡандырырҙар. Йүнле утыны ла юҡ бит әле уның… Апаһы алып ҡайтырға вәғәҙә биргәйне. Сәрбиямал үҙе сығып ҡоро-һары эҙләр ине лә, хәйерсегә ел ҡаршы тигәндәй, ҡатаһының табаны төштө. Уны тектерергә кәрәк. Ҡыҙ бала иҫке юрғанға аяғын төрҙө. Һыйыр мөңрәгәне ишетелде. Асыҡҡандыр шул. Уның да ашарына әҙ генә ҡалды. Алаҡай оҙаҡламай быҙауларға тейеш. Аҡ буласаҡ, телгә аҡ йоғасаҡ! Күп ҡалманы. Бөгөн, йә иртәгә. Бына шулай үҙен йыуата Сәрбиямал. Ҡатаһының табаны төшкәндән бирле ул мәктәпкә лә йөрөй алмай… Бер үҙе өйҙә ҡаңғыра. Ә кистәрен Сәрбиназ апаһының ҡосағында йылына. Апаһы тыйһа ла, яланаяҡ көйөнсә һыйырҙы сығып ҡарай. Сәрбиназ ҡара таңдан эшкә китә. Быуаҙ һыйырға күҙ һалмайынса ла ярамай, юғиһә, безәүкәйен туңдырып ҡуйырҙар. Эйе, Сәрбиямал Алаҡайға тиҙ-тиҙ генә һалам ташлай ҙа, өйгә яғына «зыйлай». Аяғын итәгенә йәшереп, бөгәрләнеп кенә ултыра. Ҡай саҡ\nйүгереп тә, бейеп ала. Шулай күңеллерәк. Икенсе көн ауыҙға тәғәм ризыҡ ҡапҡан юҡ. Түҙмәй ҡайҙа бараһың? Әсәләре ауырып ярты йыл элек үлеп ҡалды. Аталарының һуғышта хәбәрһеҙ юғалыу ҡайғыһы уны шулай бөтөрҙө шикелле. Һәр хәлдә, Сәрбиназ апаһы шулай, ти. Сәрбиназ ҙур, уға ун биш йәше тулды. Сәрбиямал апаһынан биш йәшкә кесе. Апаһы менән бер ҡор булмауына, диләнкә ҡырҡырға бергә йөрөй алмауына ҡайғыра. Ярар, уның өҫтөндә һыйыр ҡарау бурысы бар бит әле.\nБөтөнләй ҡараңғы төштө, ә Сәрбиназ апаһы һаман ҡайтманы. Туҡта, ана бит ҡар шығырлай! Бөршәйгән ҡыҙ яҙылып ултырҙы. Өйгә бригадир булып йөрөгән Шәрип ҡарт килеп инде.\n- Апайыңды көтмә. Алып киттеләр.\n- Ҡайҙа алып киттеләр?\n- Иген урлап тотолдо. Йүнһеҙ, - тип һөйләнде бригадир. -Башы икәү булғас…\nСәрбиямал күҙен шар асҡан килеш әкрен генә тороп баҫты.\n- Алйот ҡыҙ! Нимә уйлаған. Белә ине бит… белә ине бит ҡалай буласағын! Бәлә булдылар башҡа! Бына ҡалай була ул ҡаза!- тине бригадир.\nҠот осорҡос хәбәр ҡыҙыҡайҙың аңына барып етте, күкрәгенән иңрәп бер ауаз сыҡты.\n- Мин әйтермен күршеләреңә. Күҙ-ҡолаҡ булырҙар йорт-ҡураңа. Унан бер нәмә хәл итербеҙ, - тине үҙенсә йыуатып Шәрип ҡарт.\nАпаһының бүтән бында ҡайтмаясағын аңлаған Сәрбиямал ҡысҡырып илап ебәрҙе.\nТышта һыйыр мөңрәне. Эйе, һыйыр ас, ашарға һорай. Ә уның быйма түгел, ҡатаһы ла юҡ. Апаһы өйҙә саҡта уныҡын алмашлап кейәләр ине… Ләкин ҡалайтып булһа ла һыйырға сығырға кәрәк. Ул бөгөнлө-иртәле быҙаулаясаҡ!\nКүршеләргә инәһе урынға ҡыҙыҡай кәртәгә йүнәлде. Һыйыр, һыйыр… Алаҡай, хәҙер-хәҙер! Туң һалам соҡоуы анһат түгел. Аяҡ ҡатты. Иҫ белмәҫ булды. Өйгә йүгереп килеп инде лә алама юрған аҫтына сумды. Нимә менән генә барып бөтөр икән был эш? Апаһын ҡайтармаҫтармы икән ни? Ул саҡта нимә эшләр яңғыҙы? Ҡыҙыҡай юрғанға бөркәнгән көйөнсә иланы ла иланы. Һәр ҡыштырлаған тауышҡа һиҫкәнеп башын ҡалҡытты. Йоҡламай көтһә, апаһы ҡайтып инер һымаҡ. Ләкин ул ҡайтманы. Сәрбиямал иртәнге һыуыҡтан өшөп уянды. Урындан торғо килмәй. Һыйырҙары ни хәлдә икән? Мөңрәмәй былай. Шул саҡ ишек шығырлап асылды. Апаһы! Сәрбиямал ялп итеп тороп ултырҙы. Хәҙер осоп барып, уның муйынына аҫылынасаҡ! Тик туфалтаны ашатлаусы апаһы түгел, ә арғы ос Зәриә апай ине. Ҡыҙҙың янған күҙҙәре ҡабат һүнде. Асҡан ауыҙын ябырға ла онотоп, саҡырылмаған ҡунаҡҡа төбәлде. Бынан бер нисә көн элек кенә ошо апай килеп киткәйне.\nЭйе, ошо апай бит уларҙың һыйырын ризыҡҡа алмаштырырға иткәйне. Сәрбиназ ризалашманы. Хәҙер хужабикәнең юҡлығынан файҙаланып, һәүкәштәрен алып сығып китһә, Сәрбиямал нимә эшләр инде?\n- Ниңә шымтайҙың, мин бит һиңә апайыңдың сәләмен алып килдем, - тине ҡатын.\nАҫтан һөҙөп ҡараған ҡыҙыҡай бер нәмә тип тә өндәшмәне.\n- Үҙем ҡайтҡансы һылыуымды ҡарап тор, апай, тип инәлә.\n- Юҡ! - тине Сәрбиямал - Апайымдың ҡайтҡанын ошонда ғына көтәм.\n- Һы… Ҡара! Ышанмай! Шулай булыр тип уйланым да. Бына, әләйһә, мисәте! – Зәриә апай кеҫәһенән Сәрбиназдың көмөш балдағын сығарҙы. Эйе, әсәһе үлгәс, апаһы әсәһенең балдағын һалмай таға ине. – Мә, миңә уның кәрәге юҡ! Апайың туғанын алып ҡайтыр кеше табылғанға ҡыуанды, белгең килһә! Донъя етем-еһер менән тулы. Кеше үҙ балаһын туйҙыра алмай. Кемгә кәрәк артыҡ тамаҡ? Һыйыр хаҡына ризалаштым.\nСәрбиямал балдаҡты усына ҡыҫҡан килеш һаман бер нәмә лә әйтмәне.\n- Апайың урлашып, күрә-ҡара башын утҡа тыҡты. Бер ус бойҙайға алданып! Хәҙер төрмәнән ҡотолоу юҡ. Мин Рәйеф ағайың арҡаһында ғына уның менән һөйләшә алдым.\nЭйе, Зәриә апай колхоз рәйесе Рәйефтең бер туған һеңлеһе.\n- Апайым менән икебеҙҙеке!\n- Беләм! Хәҙер нәмәләргеҙҙе канфискәвәт итеп ҡуйһалар, кем килеп яҡлар? Икебеҙҙеке, имеш…\nҺыйырҙарын алып китерҙәреме икән ни? Сәрбиямал мышҡылдай башланы.\n- Тор, йыйын, балам, - тине был юлы Зәриә. «Балам» тигән һүҙ күңелгә тәъҫир итте.\n- Башта һыйырҙы ҡарап инәм.\nБер аҙҙан ул атылып килеп инде.\n- Э-э-э… Бәрәкәтле бала икәнһең! Өйөгөҙгә индереп торайыҡ. Безәүкәйе туңып ҡаймаһын. Иртәгәләре килеп алып китербеҙ. Бөгөн булмаҫ.\n- Апайымсы? Ул бит белмәй!..\n- Ай, Алла! Апайым да, апайым. Ҡайтарһалар, килер ҙә алыр!\nМына, аяғыңа. Өйҙән алып килдем. Апайың, ул яланаҡ, тип әйтте,\nСәрбиямал йәһәт кенә төпләнгән быйманы ҡуңалтаҡ кейеп алды, унан үҙенең иҫке бишмәтенә үрелде. Башын эйеп ҡатындың артынан эйәрҙе. Зәриә апайҙарҙың йылы өйөндә ҡайнар сәй эскәс, тәнде лә, йәнде лә рәхәтлек биләп алды. Быҙау шатлығы еңде, ул ойоп киткәнен дә һиҙмәне.\nСәрбиназ апаһы бергә эшләгән Рәүфә тигән дуҫы менән бергә тотолған. Ҡайтып барған саҡтарында арттарынан ҡыуып етеп моҡсайҙарын тикшергәндәр. Ана шунда тапҡндар ҙа инде урлап алып ҡайтып барған нәмәләрен. Сит малға ҡул һуҙыу түгел, берәүгә лә үҙ ғүмерендә ауыр һүҙ әйтмәгән йомшаҡ күңелле апаһының был ҡылығын кисереүе ныҡ ауыр булды Сәрбиямалға. Сәрбиназ уның өсөн атай ҙа, әсәй ҙә ине бит. «Мине аслыҡҡа интектермәҫ өсөн алғандыр инде. Тағы ла бер көн сыҙаһа, быҙауыбыҙҙы күргән булыр ине. Ыуыҙ бешереп ашар инек. Их-ма, ҡалай үкенес…» - тип уйланып, ут йотҡан саҡтары әҙ булманы Сәрбиямалдың. Бына шулай биш йылға китеп барҙы апаһы, хәбәр-хәтер ишетелмәне.\nБаштараҡ донъялағы иң яҡын, иң ғәзиз, иң ҡәҙерле кешеһен һағынып йыш ҡына илай торғайны. Ләкин мәктәпкә йөрөй башлағас, мәшәҡәттәр ҙә күбәйҙе, алдынғы уҡыусы Сәрбиямал бөтөн сараларҙа\nҡатнашты, зирәк баланы унда ла, бында ла ҡуштылар, «активисыбыҙ» тип йөрөттөләр. Һәр хәлдә, күңелде күтәрер нәмәләр табылып торҙо. Яҡшы уҡыған, тырыш ҡыҙ баланың хәлен мәктәптә лә аңлағандарҙыр. Иптәштәре араһында ла уға ҡырын ҡарағандары, ҡыйыш һүҙ әйтеп рәнйеткәндәре булманы. Апаһының ҡылығы өсөн оялыу, кәмһенеү хисе кәмегәндәй булды. Хәленән килгәнсә, ул үҙенең исемен, фамилияһын аҡларға тырышты.\nИке йылдан Еңеү таңы атты. Бүтәндәр һымаҡ уҡ оло шатлыҡ кисерҙе Сәрбиямал. Эйе, 9 май иң оло байрам булып ҡалды хәтерендә. Мәктәптә ҙур сараға әҙерлек башланды. Улар концерт ҡуйырға тейештәр, хатта номерҙарҙы район үҙәгенә алып барасаҡтар икән. Күрше райондарға ла сығасаҡтары мәғлүм булды. Яҡшы хәтерле, тасуири шиғыр уҡырға яратҡан Сәрбиямалды алып барыусы итеп ҡуйҙылар. Ҡыҙыҡайға үҙе яҙған бер нисә шиғырын ятларға ҡуштылар. Оҙонорағын хатта сценарий итеп эшләнеләр, йәғни бер нисә бала уны бүлеп һөйләйәсәк. Аҙаҡҡы репетицияға мәктәп директоры менән ҡуша бер ят апай ҙа инеп ултырҙы. Район үҙәгенән вәкил, тинеләр. Балалар таралышҡас, Сәрбиямал ашыҡмай ғына кейенде, уҡытыусыһы менән бер-ике номер буйынса һөйләшеп алырға кәрәк ине. Ә ул, нишләптер, директор янында оҙаҡланы. Уны ишек төбөндә көтмәк булып, ҡыҙ шул яҡҡа атланы. Ишек ябылып бөтмәгәйне. Һөйләшеү ап-асыҡ ишетелә. Сәрбиямал ҡолаҡ һалды.\n- Әйттем бит, юҡ, тинем! - райондан килгән ҡатындың тауышы асыулы. – Башығыҙ эшләйме һеҙҙең, юҡмы? Рәғиҙә һеңлем, беҙ Еңеү көнө билдәләйбеҙ. Үҙгәрт! Теге актив ҡыҙыҡайҙың апаһы бур, төрмәлә ултыра. Тимәк, дошман. Беҙ һәр ялыуға ҡолаҡ һалырға тейешбеҙ. Ә беҙҙә фронтовиктарҙың балалары былай ҙа етерлек!\nСәрбиямал һүҙҙең үҙе тураһында барғанын аңланы. Сытырлатып күҙҙәрен йомдо. Рәғиҙә апай яҡлашты:\n- Атаһы фронтивик уның.\nТик уҡытыусының яуабынан ят апай ҡыҙыбыраҡ китте.\n- Фронтовик булһа ни, әле уның ҡайҙалығы асыҡланмаған. Хәбәрһеҙ юғалған, ишеттеңме? Хәбәрһеҙ! Сәйәси уяулыҡты юғалтмайыҡ, иптәштәр. Башыбыҙҙан һыйпамаҫтар. Был концертҡа активисығыҙҙы яҡын юлатмағыҙ.\nСәрбиямал аяҡтарын саҡ һөйрәп сығып китте. Ҡайтҡас, ҡалтыранып ауырый башланы. Иртәгәһен мәктәпкә аяҡ тартманы. Ауырып киткәнен иптәштәре аша хәбәр иттерҙе. Үҙе ойошторған, үҙе төҙөшкән байрам концертынан баш тартырға мәжбүр булды… Кәртәгә сығып, һыйырҙарын ҡосаҡлап үкереп иланыул.\nАпаһы тураһында бик оҙаҡ уйланып йөрөнө. Нишләнең һин, апай? Ниндәй көнгә төшөрҙөң һеңлеңде? Өй ҙә юҡ, яҡлаусы ла юҡ... Нисек кенә тырышып уҡыһа ла, яҙмышына ҡара йоҡҡан кеше ул хәҙер! Бындай хурлыҡҡа ҡалғансы, астан ятып үлһәләр яҡшыраҡ булмаҫ инеме икән? «Беҙ халыҡ дошмандарына, ҡоротҡостарға, бурҙарға ҡарата аяуһыҙ булырбыҙ. Бурҙар, халыҡ милкенә ҡул һуҙыусылар һатлыҡ йәндәрҙән ҡайһы яғы менән айырыла?» Мәктәптә йыйылыш мәлдәрендә активистарҙың шулай тип һөйләгән саҡтарында, был һүҙҙәрҙе үҙенә төбәлгән һымаҡ тоя ине Сәрбиямал.\nБер йылдан улар Иртәлек ауылына күсеп киттеләр. Зәриәнең Рәйеф ағаһын - рәхимһеҙ, ҡаты ҡуллы кешене - колхоз рәйеслегенән\nбушаттылар. Ул эштән алынғас, һеңлеһенең ғаиләһе өсөн дә ауылда ҡалыуҙан әллә ни мәғәнә ҡалманы. Зәриә апаһы күсенергә мәжбүр булды. Ә Сәрбиямал өсөн ауылдан сығып китеү шатлыҡ булды.\n- Бында мәктәп тә яңыраҡ икән, яңы дуҫтар ҙа табылыр, - тип йыуатты ул үҙен.\n- Яңы түгел, иҫке дуҫтарға ла ышаныуы ҡыйын хәҙер. Ана, ағайымды эштән алғастары миңә нисек кенә исем таҡманылар. Ә бит ҡушамат тағыусыларҙың күбеһе ағай хужа саҡта юхаланып, эргәмдә ураланып йөрөнө, өйөмдән сыҡманылар, ҡәһәр төшкөрҙәре. Ә һин апайыңдың төрмәлә бында берәйһенә ысҡындыра күрмә! Шым бул! Һине генә түгел, мине лә дошман итерҙәр, бур яһарҙар. Ишетһен ҡолағың!\nНиндәй дошман? Аҡ эт бәләһе ҡара эткә, Сәрбиназ апаһы бер яңғылышты, шуны бер ҡасан да теленән төшөрмәйсе! Ауылдағы иң һөтлө һәүкәш хәҙер Зәриә апайҙа. Уның быҙауын һатып, аҡсалы булды. Хатта өй эсендәге булған мөлкәтте һатып бөттө. Инде бит ҡыуан да йәшә!\n- Ярар өйөгөҙҙө алыусы табылды.\n- Нишләп улай тиһең, апай? Алыусы, тиһеңме?\n- Атаҡ, һуң, өйөгөҙҙө һатырға тура килде? Һине нисек аҫырарға?\nӨйҙәре һатылған? Сәрбиямалдың тыны ҡыҫылды. Ул хәҙер бөтөнләй берәҙәк икән дә баһа!\n- Атай һалған өйө ине бит.\n- Апайың ғәйепле! Башһыҙ! Бер ус бойҙай урлап, кем байыған? Уны төрмәнәнә сығарһалар, мәйтәм, хәйер һорашып йөрөрһөгөҙмө икән? Уйлағаның бармы?\nСәрбиямал нимә тип әйтергә белмәй селт-селт күҙҙәрен йомдо. Зәриәнең тауышы йомшара төштө.\n-Ярар, бәхетең, мин бар.\nИх, апай, һинең бер хатаң бына нимә эшләтте? Бөтөнөһөнән яҙҙылар! Һылыуың да кеше көнлө. Мыжыҡ Зәриә апайҙың күҙенә генә ҡарап тора бит ул. Ҡолаҡ итен күпме сәйнәһә лә, ҡаршы беҙ һүҙ әйтә алмай. Төрмәнән ҡайтҡандарға мөнәсәбәт яҡшы түгел. Сәрбиназды бер ҡайҙа ла эшкә алмаһалар? Зәриә апай хәҙер көн-төн шул турала тылҡый. Мин уны аҫырарға йыйынмайым, ти. Ысынлап та, Сәрбиямал ҡурҡа, нишләргә белмәй ине. Апайҙы ла уйламай булмай... Шул саҡ күңелдә йәлләү менән ҡатыш нәфрәт ҡайнап ҡуя. Апайҙың ҡөһөрө уға төшә. Ене ҡупҡан саҡта Зәриә уны бәргесләп тә ала. Иң үкенеслеһе, был яуыз ҡатын көмөш балдаҡты тартып алды. Әсәһенең изге ҡомартҡыһын.


3 Июль 2019, 15:44\nИюль (лат. Julius — «Юлий (Цезарь)», һүҙмә-һүҙ — «бөҙрәкәй») — йылдың – етенсе, йәйҙең икенсе айы. Июль 31 көндән торған ете айҙың береһе булып тора. Беҙҙә ул иң эҫе, ә бына Көньяҡ ярымшарҙа иң һыуыҡ ай (ҡыштың икенсе айы).\nИюль – йәйҙең уртаһы, йылы миҙгелдең үҙәге, йәйҙең хозурлығы. Рәхәтләнеп һыу инеүҙәр, татлы еләктәр, хуш еҫле үләндәр, күҙҙең яуын алыр сәскәләр… И-иххх! Тағы ла дарыу үләндәрен йыйыр мәл дә тап ошо айға тап килә. Ауыл ерендә мәшәҡәтле һәм етди мәл етә: ҡышҡылыҡҡа бесән әҙерләп өлгөрөр кәрәк!\nЯмғырһыҙ йәй – ғазаплы мәл менән бер. Көтмәгәндә биҙрәнән ҡойғандай йәшенле ямғырҙары яуып үтә. Унан ҡыҙҙырып ерҙе киптереп тә бөтә. Шуға ла июлде ҡоро ай, тиҙәр.\nИюлдәге күкрәгән күк, йәшнәгән йәшен хатта ҡошҡа йоҡо бирмәй. Июль хужабикәһе – ул ҡояш. Июль менән август ғүмер буйына эҫелектә көс һынашалар. Июлдә йылға-күлдәрҙә һыу кәмеп ҡалғандай була. Ә һыуҙың йылылығы… яңы һауылған һөттәй! Июль – ысыҡҡа бай ай, айырыуса иртәнге ысыҡтан атлап үтһәң, йылға кискәндәй булырһың.\n7-се июлгә ҡараған төндә урыҫтар мәжүсилек осоронан ҡалған Ивана Купала байрамын билдәләйҙәр. Йолаға ярашлы ҡыйыу егеттәр һәм ҡыҙҙар урманға дүрт тажлы абағаны (папоротник) эҙләргә барғандар. Ә башҡалары усаҡ яҡҡандар.\nБорон июлде өс өлөшкә бүлгәндәр: 1-нән 5-нә тиклем – йәй башы, 6-һынан 26-һына тиклем – йәй уртаһы, 27-һенән 31-нә тиклем – йәй аҙағы.\n* Июль эҫе булһа, декабрь һыуыҡ килә.\n* Июлдә уйҙа ғына айға биҙрә элеп ҡара – эленһә бер-ике аҙнанан эҫе ямғырһыҙ көндәр килер. Әгәр биҙрә ҡолаһа – ямғырға.\n* Июль – йәй матурлығы.\n* Июль эҫе булһа ла, уның менән хушлашҡы килмәй. Тынсыу булһа ла хушлашыу бойоҡ.\n* Июлдә баҫыу бай һәм тулы, амбар – буш булыр.\n* Июлдә яланғас булһаң да, декабрҙә йылы кейенеп йөрө.\n1 июль — Хәрби хәрәкәттәр ветерандары көнө.\n2 июль — Халыҡ-ара спорт журналистары көнө.\n3 июль — Рәсәйҙә юл хәрәкәте хәүефһеҙлеге дәүләт инспекцияһы хеҙмәткәрҙәре көнө.\n6 июль — Халыҡ-ара кооперация хеҙмәткәрҙәре көнө. Бөтә донъяла үбешеү көнө.\n7 июль — Иван Купала байрамы.\n8 июль — Рәсәйҙә ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө.\n10 июль — Рәсәйҙә хәрби дан көнө.\n11 июль — Бөтә донъя Ерҙә йәшәүсе халыҡтар көнө.\n14 июль — Балыҡсылар көнө.\n17 июль — Этнографтар көнө.\n20 июль — Халыҡ-ара шахмат көнө.\n21 июль — Металлургтар көнө.\n22 июль — Халыҡ-ара бокс көнө.\n23 июль — Бөтә донъя киттар һәм дельфиндар көнө.\n24 июль — Кадастр инженерҙары көнө.\n25 июль — Рәсәйҙең тәфтиш органдары хеҙмәткәрҙәре көнө.\n26 июль — Парашютсылар көнө.\n27 июль — Сауҙа хеҙмәткәрҙәре көнө.\n28 июль — Хәрби-диңгеҙ флоты көнө.\n30 июль — Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө.\nАйҙың тәүге йәкшәмбеһе – Рәсәйҙә диңгеҙ һәм йылға флоты хеҙмәткәрҙәре көнө.\nАйҙың икенсе йәкшәмбеһе – Рәсәй почтаһы көнө.\nИюлдең һуңғы йомаһы – Система администраторы көнө.


Республика көнө алдынан Балаҡатай, Күгәрсен, Илеш һәм Ҡырмыҫҡалы райондарында балалар баҡсалары сафҡа инәсәк\nУларҙың береһе 70, ҡалғандары 120-шәр урынға иҫәпләнгән.\nБыл турала бөгөн байрамға әҙерләнеү һәм уны үткәреү буйынса ойоштороу комитеты ултырышында әйтелде. Республика көнө сиктәрендә баш ҡалала әҙәбиәт, сәнғәт, архитектура өлкәһендә Шәйехзада Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһы ташырыласаҡ. Быйылғы премияға йәш яҙыусы Айгиз Баймөхәмәтов, рәссамдар Вера Фролова һәм Айгөл Ишбирҙина, Мәскәү филармонияһы артисы Артур Нәзиуллин лайыҡ булды. Республика көнөнә арнап Өфөлә милли спорт төрҙәре буйынса ярыштар ойоштороу ҙа ҡаралған. Спортсылар милли көрәштә, гер күтәреүҙә һәм ҡул көрәштереүҙә көслөләрҙе асыҡлаясаҡ. Баш ҡаланан тыш, сағыу тантаналар республиканың барлыҡ төбәктәрендә лә киң билдәләнәсәк. Атап үткәндә, ҡырмыҫҡалылар байрамды төрлө объекттар асып ҡаршы аласаҡ.


Автогражданлыҡ яуаплылығын страховкалағанда мутлашыусылар тоҙағына эләгеү хәүефе бар\n19 йәшлек егет арзанға ғына Осаго полисын рәсмилләштереп, ҡулына ялған документ алыуын аңғармай ҙа ҡала. Һөҙөмтә билдәле, ул аварияға эләккәндән һуң страховка аҡсаһына дәғүә итә алмай.\nАльберт Әҙәмов «тимер аты»ның авариянан һуңғы торошо менән таныштыра. Ике ай элек кенә һатып алынған «Лада» автомобилендә ул фажиғәғә тарый. Егеткә ремонт эшләр өсөн страховка аҡсаһын кире ҡайтарыу мөмкинлеге була, тик Осаго полисын ялған тип табалар. Автомобиль хужаһы мутлашыусы страховкалаусылар ҡулына эләгеүен полиция бүлексәһенә мөрәжәғәт иткәс кенә аңлай. Әле был эш буйынса экспертиза алып барыла.\nОсаго килешеүе дөрөҫ төҙөлгән булһа, был күңелһеҙ осраҡ теркәлмәҫ тә ине. Яңы ғына әрменән ҡайтҡан егеткә автомобилде әсәһе бүләк иткән икән. 130 мең һумлыҡ «тимер ат»ты ремонтлау өсөн хәҙер егерме мең һум самаһы аҡса кәрәк. Альбертҡа ялған документты Өфөнөң Төньяҡ баҙары янында урынлашҡан компания хеҙмәткәрҙәре төҙөй. Тик был ойошма ни өсөндәр юҡҡа сыҡҡан. Шулай ҙа был тирәлә мутлашыусылар үҙҙәренең эшмәкәрлеген әле лә дауам итә.\n5-6 мең һум аҡсамды кеҫәмдә ҡалдырам тип, ялған Осаго килешеүен төҙөү һуңынан икеләтә-өсләтә тапҡыр ҡиммәтерәккә төшөүе ихтимал. Был документ автоһәүәҫкәрҙәргә бер ниндәй ҙә гарантия бирмәй. Страховка осрағында законһыҙ эшмәкәрлек өсөн үкенеүселәр ҙә етерлек.\nАвтогражданлыҡ яуаплылығын страховкалау хаҡы водителдең йәшенә, стажына, автомобилдең ҡеүәтенә һәм башҡа критерийҙарға бәйле. Юристар билдәләүенсә, Рәсәйҙә һәр 20 осраҡтың береһендә Осага полисының ялған булыуы асыҡланған.\nЯлған полистарҙың таралыуында автоһәүәҫкәрҙәрҙең ғәйебе лә бар. Күптәр был документты юл хәүефһеҙлеге инспекторҙарына күрһәтеү өсөн генә кәрәк тигән фекерҙә. Тик страховка осрағында ғына иртәгәһе көнгә ҡул һелтәүселәр «тимер аттарын» үҙ кеҫәһенән ремонтларға мәжбүр.


Мөхәмәҙиә (Ҡазан) — Башҡорт Википедияһы\nМөхәмәҙиә мәҙрәсәһе (Троицк) менән бутамаҫҡа\nМөхәмәҙиә (татар. Мөхәммәдия) — Ҡазан ҡалаһының Иҫке-Татар тарихи биҫтәһе биләмәһендәге Ҡазан юғары мосолман мәҙрәсәһе.\nМәҙрәсә бинаһы Ғабдулла Туҡай урамы, 34-се йорт адресы буйынса урынлашҡан. Республика әһәмиәтендәге мәҙәни мираҫ объекты булып тора.\n2 Уҡыу процесы\n1882 йылдан ғәмәлдә була. Нигеҙ һалыусыһы — күренекле татар дин эшмәкәре Баруди Ғәлимйән. 1883 йылда бер ҡатлы кирбес бинаһын архитектор М. Ермолаевтың проекты буйынса М. И. Ғалиев төҙөй. Һуңынан икенсе ҡат, өсөнсө ҡатөҫтәнеләр. 1901 йылда өс ҡатлы йортҡа яңы өс ҡатлы кирбес бинаһы төкөтмә итеп эшләнде.\n1901 йылда яңы бинаның нигеҙенә беренсе таш һалыу тантанаһына дини лидер Зәйнулла Рәсүлев килә.\n1918 йылда мәҙрәсә ябыла, бина төрлө ойошмаларға тапшырыла. Оҙайлы өҙөктән һуң 1993 йылда мәҙрәсә ҡабаттан асыла. Уның ойоштороусыһы — Татарстан Республикаһы мосолмандарының диниә назараты. 1998 йылда мәҙрәсә бинаһы уҡыу йортона ҡайтарылды.\n1891 йылда уҡытыуға яңы ысулдар индерелгәндән һуң, донъяуи дисциплиналар барлыҡҡа килә: математика, география, тәбиғәтте өйрәнеү, урыҫ теле һ. б. Шул уҡ ваҡытта квалификациялы уҡытыусыларҙы әҙерләргә кәрәк була, ошо маҡсатта 1907 йылдың 2 майында педагогик курстар асыла. Һөҙөмтәлә был мәҙрәсә күп баҫҡыслы уҡыу йортона әүерелә, бында 12 йыл дауамында уҡыйҙар. 1913 йылда уҡытыу тағы ла бер үҙгәреш кисерә һәм 14 йыллыҡҡа әйләнә: 5 йыл «Ибтидаиә» — башланғыс белем биреү, 6 йыл «Сәнәүиә» — урта, 3 йыл «Ғәлиә» — юғары һәм тамамлаусы курс, шулай уҡ уҡыу системаһына инмәгән 1 йыллыҡ әҙерлек курстары. 36 йыл ғәмәлдә булыу дауамында мәҙрәсә меңдән ашыу шәкерттәр сығара, уларға башланғыс, урта һәм юғары дини белем бирә. Мөхәмәҙиә мәҙрәсәһе, донъяуи фән, мәҙәниәт, иҡтисад һәм сәйәсәт өлкәләренә билдәле ғалимдар биреп, татар мәғрифәтселек тарихында яҡты эҙ ҡалдырҙы.\nМәҙрәсәлә 500-гә яҡын шәкерт уҡый, уҡытыусылар составы ла байтаҡ була. Мәҫәлән, 1906 йылда, бер нисә ассистенттан тыш, бында 20-гә яҡын мөғәллим эшләй. 1913—1914 уҡыу йылында Мөхәмәҙиә мәҙрәсеһендә уҡытыусылар һаны — 20 кеше. Коллективҡа Баруди Ғәлимйән (Ҡөрьән тәфсире, хәҙистәр), Г. Ғалиев (Ҡөрьән), М. Ханафеев (әлифба, ҡөрьән, дини тәғлимәт, ислам тарихы), Таһир Ильясов (фикх, ғәрәп теле һәм ғәрәп әҙәбиәте, һөйләү, догматика, шиғырҙар, дин ҡағиҙәләре, хикмәтле һүҙ һәм өгөт-нәсихәт), Я. Адутов (Мөхәммәт тормошо, ғәрәп әҙәбиәте), Ш. Бикбулатов (Ҡөрьән, ғәрәп этимологияһы, тәғлимәт), X. Азизов (ғәрәп этимологияһы, уҡыу, тәржемә, әйтеп яҙҙырыу, хикмәтле һүҙ, дөйөм тарих, татар теле), К. Беккенин (этимология, ғәрәп теле синтаксисы, арифметика, тәржемә, әйтеп яҙҙырыу, уҡыу, тәбиғәт тарихы, ғәрәп ритмикаһы, һөйләү), М. Хабибрахманов (арифметика, география, татарҙар тарихы, татар теле), Ш. Мостафин (арифметика, таҙа яҙыу, һүрәт төшөрөү, әйтеп яҙҙырыу, ғәрәп теле, инша), X. Солтанов (урыҫ теле, арифметика), А. Зәйетов (ислам тарихы, һүрәт төшөрөү, арифметика, счет, этимология, әйтеп яҙҙырыу, география, Мөхәммәт бәйғәмбәрҙең хикмәтле һүҙҙәре, Ҡөрьән, уҡыу), 3. Уразаев (яттан уҡыу, әйтеп яҙҙырыу, һүрәт төшөрөү, ҡөрьән, уҡыу, дини тәғлимәт, ғәрәп теле, таҙа яҙыу, иҫәп, арифметика, тарих, ислам тарихы), А. Ниғмәтуллин (рәсем, уҡыу, дини тәғлимәт, яттан уҡыу, таҙа яҙыу, арифметика, иҫәп, әйтеп яҙҙырыу, дини тәғлимәт), К. Тарджиманов (юриспруденция нигеҙҙәре, татар теле, философия, психология, логика) һәм башҡалар инә.\nЯҡупов Камил Лотфрахман улы — революционер, большевик, Татарстанда совет власын урынлаштырыу өсөн көрәшсе.\n↑ Сайт Министерства культуры РТ\n↑ История медресе «Мухаммадия»\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Мөхәмәҙиә_(Ҡазан)&oldid=970112 ҡабул ителгән\nПоследний раз редактировалась 15 сентябрь 2020 в 10:27\nБыл бит һуңғы тапҡыр 10:27 15 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


Маңлайса менән елкәлек » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nТәпәй баҫҡан һәм имсәк балаларҙың, кескәй генә ҡыҙҙарҙың башына маңлайса кейҙергәндәр. Ул ҡояштан, елдән, сәстең күҙгә-маңлайға төшөүенән һаҡлай. Саҡ ҡына үҫә төшкәс, елкәлек таҡҡандар. Оҫтабикә Асия ҒӘЙНУЛЛИНА журнал уҡыусыларға маңлайса менән елкәлек эшләргә өйрәтә.\nБалалар кейеменә генә түгел, биҙәүестәргә лә тик тәбиғи туҡымаларҙы ҡулланыу хуплана. Маңлайса өсөн еңел мамыҡ туҡыманан 1-2 сантиметр киңлегендәге таҫма әҙерләйбеҙ. Оҙонлоғо баш әйләнәһенә тап килергә тейеш. Ике осон ҡулса итеп тегәбеҙ.\nШулай уҡ еңел тәбиғи туҡыманан 35 – 45 сантиметр ҙурлығындағы шаҡмаҡ алабыҙ. Бер яҡ мөйөшөн ҡырҡабыҙ – биш мөйөшлө туҡыма килеп сыға. Ошо ҡырҡылған өлөшөн ҡулсаның маңлай тәңгәленә, бер яҡ сикәнән икенсеһенә тиклем тегеп сығабыҙ. Ситтәрен эшкәртәбеҙ. Ул косынканы хәтерләтә. Туҡыманы һүрәттә күрһәтелгәнсә күп мөйөшлө итеп ҡырҡып алырға ла була.\nҠалған өс, биш мөйөшөнә еңел генә суҡтар таҡһаң, елкә төбөндә матур булып елпелдәп тора. Шулай уҡ бәләкәс йоҡа тәңкә, алдан маңлай яғына шулай уҡ тәңкәләр, ҡортбаш йә ҡаҙҙың өлпөйөн тағырға мөмкин. Тик ул сепрәк өлөшөнән сығып, бәләкәскә ҡамасаулап тормаһын. Сәхнә өсөн иһә, киреһенсә, тәңкәләрҙе төшөрөп тағыу матурыраҡ булыр.\nБала үҫә төшкәс, маңлайсаның артҡы яғына яулыҡ түгел, елкәлек ҡуйыла. Туҡыманан яһалған өсмөйөштән ғибәрәт был биҙәүес ҡыҙсыҡтарҙың сәсе толомлап үрерлек булғансы ҡулланыла.\nТәүҙә туҡыманан өсмөйөш эшләйбеҙ. Уның бер яғы елкә тәңгәленән ҡулсаға тегелә. Аҫҡа ҡараған өлөшөн трапеция рәүешендә эшләргә лә була. Уны матур итеп биҙәйбеҙ. Сигергә, ҡортбаш, тәңкә, сәйләндәр тағырға мөмкин.\nМаңлайсаға сәсҡапты беркетеп ҡуйып та була. Был бигерәк тә бәләкәс ҡыҙҙарҙың сәсе йоҡа булғанда уңайлы. Яулыҡ һымаҡ түбә япмаһын алып ташлағас, үҫеп барған ҡыҙҙарҙың елкәлеген мәрйен, сәйлән, ҡәнәфер бөрөһө (тәмләткес булараҡ ҡулланыла) менән биҙәйҙәр.\nМаңлайса, ҡашмау-селтәрҙәрҙән айырмалы рәүештә, ғүмерлеккә тип әҙерләнмәй. Ул бала үҫкәнсе генә хеҙмәт итә, бары уңайлыҡ тыуҙыра торған биҙәүес. Шуға ла уны эшләү өсөн артыҡ ҡиммәтле нәмәләр ҡулланыу мотлаҡ түгел.


Медиа » Страница 4 » "Йәшлек" гәзите\nГазета "Йәшлек" » Медиа » Страница 4\nМедиа // 24-01-2018, 07:00\nБылтыр Мәскәүҙә үткән фестивалдә бер юлы 1800-гә яҡын кешене самауыр сәйе менән һыйлағандар. Был ваҡиға Гиннесс рекордтар китабында рәсми теркәлгән....\n“Юлдаш” та – Яңы йыл\nМедиа // 10-01-2018, 07:00\nйәғни “Үткәндәрҙе барлап, Яңы йылға ҡарап…”\nЙыл һайын декабрь аҙағында “Юлдаш” радиоһы коллективы радио тыңлаусыларға мөғжизәле һәм тылсымлы байрам әҙерләй.\n28 декабрь иртәһе…\n“Юлдаш”та байрам, “Үткәндәрҙе барлап, Яңы йылға ҡарап…” исемле яңы йыл марафоны үҙ эшен башланы. Серле һәм мөғжизәле эфир тулҡындары… Шылтыратыуҙар, ҡотлауҙар, ҡыҙыҡлы уйындар, Ҡыш бабай һәм Ҡарһылыуҙан бүләктәр – барыһы ла күптән әҙер. Эйе, юлдаштарыбыҙ ҙа әҙер ине. Улар марафон көнөн оло түҙемһеҙлек менән көттө. “Алмаш-тилмәш” проектының һөҙөмтәһе билдәле булып, ат уйнатыуҙарын ишеткәс тә, “Юлдаш” төркөмөнә хәбәрҙәр яуа башланы ғына. Уларҙың һаны-иҫәбе лә юҡ, 68 меңдән ашыу кеше “Бәйләнештә” селтәрендәге төркөмгә инде....\nМедиа // 27-12-2017, 08:00\nБына нисәнсе йыл рәттән үткәрелеп, матур йолаға әйләнгән йәштәр интернет-радиоһы «Юлдаш Plus» хит–парады быйыл да шаулап-гөрләп үтеп китте. Концерт-дискотека «Өфө уттары» күңел асыу комплексында ойошторолдо....\nМедиа // 20-12-2017, 08:00\n2000 йылда «Юлдаш» йыр-моң каналында «Тамыр» студияһына аҙнаһына бер тапҡыр тура эфирҙа эшләү мөмкинлеге бирелгәс, мөхәррир апай-ағайҙар тәүге тапҡыр балалар менән бергәләп тура эфирға сыға башланы. Был ул саҡта беҙҙең өсөн ҙур яңылыҡ булып торһа, хәҙер инде ғәҙәти күренешкә әйләнеп бара. Әлеге ваҡытта радиолағы ете тапшырыуҙың өсәүһе тура эфирҙа сыға....\nБеҙҙең милли йолалар\nМедиа // 12-12-2017, 07:00\nҠошто – оя, илде йола тотоп тора, тигән телсе-ғалим, шағир Рәшит Шәкүр. Халҡыбыҙ борон-борондан һәр эште матур йолаға әйләндереп, ябай ғына күренештән дә ҙур байрам яһап йәшәй белгән. Заманалар үҙгәрһә лә, күркәм йолаларыбыҙҙың юғалмауы – шатлыҡлы күренеш. Бөгөн уларға ҡарата иғтибар артыуын күҙәтәбеҙ. Һуңғы ваҡытта онотолған ҡайһы бер боронғо йолаларыбыҙҙы тергеҙергә тырышҡан төбәктәр ҙә күп. “Юлдаш” радиоһы тыңлаусыларына “Беҙҙең милли йолалар” тип аталған махсус сығарылыш тәҡдим итә. Тәүге тапшырыуҙар көҙ һуңына, ҡыш башына тура килгән йолаларға бағышланды. Һуғым ашы, ҡаҙ өмәһе, һалдат оҙатыу йолалары иғтибар үҙәгенә алынды.\nАртабанғы сығарылыштарҙа ла миҙгел йолалары тураһында мәғлүмәт биреүҙе дауам итергә ниәтләйбеҙ. Бынан тыш, тормош-көнкүреш, туй, бала тыуыуға бәйле йолалар тураһында һөйләп, халҡыбыҙҙа онотола барған йолаларҙы ла телгә “Йолаларыбыҙ – алтын ҡомартҡы. Онотмайыҡ! Оноттормайыҡ!” “Юлдаш” радиоһы журналистары ошондай девиз менән эшләй. Сығарылышты көн һайын көндөҙгө сәғәт 1 тула 13 минуттан һәм киске сәғәт 9 тула 13 минуттан тыңлағыҙ.\nМедиа // 6-12-2017, 06:30\n2005 йыл. Канада. Кайл Макдональд исемле егет ҡуртымға алынған фатирҙа йәшәй һәм үҙ өйө тураһында хыяллана. Бындай уйланыуҙар уны ҡыйыу аҙымға этәрә: Кайл бәләкәй әйберҙәрҙе – ҙурға, арзандарын ҡиммәтерәккә алмаштыра башлай. Ҡыҙыл ҡағыҙ ҡаптырғысты ул ручкаға алмаштыра, уны – ишек тотҡаһына, ишек тотҡаһын – газ мейесенә......\n“Әйткәндәй”ҙә әйткәндәрҙе ишетегеҙ\nМедиа // 1-12-2017, 08:00\nЙәшәйеш ҡанундары шундай, бер үк төрлө тормош һикәлтәләрен төрлө кешеләр төрлөсә үтә. Хатта бер үк кеше шул уҡ һикәлтәне төрлө ваҡытта төрлөсә үтә, тиһәк тә, дөрөҫ булыр. Кемдер ыңғыраша-зарлана, ҡайһылары, тешен шығырлатып ҡыҫһа ла һыр бирмәй, икенселәре еңел генә артыла, ундайҙар тормош юлынан йылмайып-көлөп кенә атлаған һымаҡ.\nҠайһылары – урап үтеү юлын, ҡайһылары емереү ысулын эҙләй, ә кемдәрҙер үҙ көсөнә ышанмай, бәләкәй генә һикәлтә төбөндә тапана бирә....\nМедиа // 24-11-2017, 07:00\n«Көтмәгәндә-уйламағанда юлыма осрап, фәлән кеше яҙмышымды ыңғайға бороп ебәрҙе. Уның абруйлы бер һүҙе етте». Шундайыраҡ һөйләшеүҙәрҙе ишеткәнегеҙ барҙыр, моғайын. Йәш саҡта яҙмыш фалын һоноусы, бүләк итеүсе шәхестәргә күптәребеҙ рәхмәтле....\nЙырлы тәбрикләү – иң ҙур бүләк\nМедиа // 8-11-2017, 09:00\nЙылы һүҙ – йән аҙығы, ти халыҡ. Ысынлап та, күңел дәрҙе үҫтереп, тормошҡа дәрт өҫтәп ебәреү өсөн кешегә бер йылы һүҙ етә… Сөнки бер-береңә ҡарата ихлас мөнәсәбәт – тормоштоң төп нигеҙе. Тағы ла кешегә ғүмер итеү өсөн, һыу-һауанан, уттан-ерҙән ҡала, иң кәрәкле рухи аҙыҡтарҙың береһе – моң. Ошоно яҡшы аңлаусыларҙы туплаған «Юлдаш» радиоһы көн һайын иң ҡәҙерле кешеләрегеҙҙе тыуған көндәре айҡанлы һүҙ һәм моң ярҙамында тәбрикләй. Музыкаль ҡотлауҙар программаһы көндөҙгө сәғәт 2-нән 3-кә тиклем башҡорт телендә, көндөҙгө сәғәт дүрттән 6-ға тиклем татар телендә эфирға сыға. Заказдар бер ай алдан ҡабул ителә. Өфө халҡы һәм баш ҡала ҡунаҡтары ҡотлауҙы Телеүҙәккә килеп тапшыра ала. Хаттар бүлеге эш көндәрендә иртәнге сәғәт 9-ҙан киске сәғәт 5-се яртыға тиклем тәнәфесһеҙ эшләй....\nИман нуры таратабыҙ\nМедиа // 3-11-2017, 07:00\nМәңгелек ҡиммәттәрҙең баһаһы төшөп, бәҫе киткән, ҡиблалар буталған заманда йәшәйбеҙ.\nХәйер, замандарҙың беҙҙең илдә еңел булғандары һирәк. Әҙәм балаһына һәр саҡ ниндәйҙер юлдар сатында, изгелек менән яуызлыҡ киҫешкән тәңгәлдәрҙә йыш торорға тура килә. Шундай саҡтарҙа күңелеңдә иман, изгелеккә инаныу булһа, ҡаршылыҡтар еңелерәк үтелә, икеләнгән мәлдәрҙә дөрөҫ һуҡмаҡҡа этәрер төшөнсәләрҙең кәрәк булыуы ла бар. «Юлдаш» радиоһында һәр йома һайын донъя күргән, йәкшәмбе көндәрендә ҡабатлана килгән «Иман» тапшырыуы радио тыңлаусыларға ябай телдә ислам ҡиммәттәрен еткереүсе лә, тәрбиәсе лә тиергә мөмкин....


Гөрләп торҙо Сибай ҡалаһы\n22 август көнө Сибай ҡалаһын юбилейы менән тәбрикләргә килгән делегация тәүҙә яңы төҙөлгән объекттарҙы ҡарап сыҡты, һуңынан иһә байрам сараларының шаһиты булды.\nҠаланың 60 йыллыҡ юбилейы сиктәрендә Арҡайым биҫтәһендә «Әбүбәкер әс-Ситдыҡ» исемле яңы мәсет асылды. Өс ҡат итеп төҙөлгән күркәм иман йортоноң тирә-яғы ла һоҡландыра: матур-матур сәскәләр үҫтерелгән, балалар өсөн уйын майҙансығы ла эшләнгән. Мәсетте төҙөүгә оло ярҙам күрһәткән «Регионнефтеснаб» йәмғиәте директоры Руслан Камил улы Йәрмөхәмәтов әйтеүенсә, аҙан тауышы ишетеп, иман нурына ҡойоноп үҫкән балалар тәртипһеҙ булмаясаҡ. Нәҡ шундай ниәт менән кескәйҙәр өсөн майҙансыҡ булдырылған да инде.\nБашҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе, мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин менән берлектә ҡунаҡтар илгә тыныслыҡ, татыулыҡ, берҙәмлек, иман-тәүфиҡ, тормошобоҙға ҡот-бәрәкәт теләп доға ҡылды.\n«Алтынай» ишектәрен асты\nҠалабыҙ ҡунаҡтары Алтын ҡасабаһында яңы балалар баҡсаһын асыу тантанаһында ла ҡатнашты.\nҠасаба халҡы өсөн был көн икеләтә байрам ине. Бер яҡтан, ҡала юбилейы. Икенсенән, күптәнге хыялдары тормошҡа ашты. Алтында яҡынса 3000 кеше йәшәй һәм күпселеге йәштәр. Шуға ла балалар баҡсаһы һис шикһеҙ кәрәк ине. «Строймеханизация» йәмғиәте ике ҡатлы бинаны тиҙ арала сафҡа индерҙе. 115 урынға иҫәпләнгән балалар баҡсаһында кескәйҙәр өсөн барлыҡ уңайлыҡтар ҙа булдырылған.\nТантана мәлендә символик асҡысты төҙөлөш йәмғиәтенең генераль директор урынбаҫары Николай Бирюков «Алтынай» балалар баҡсаһы мөдире Айгөл Зәбироваға тапшырҙы.\nҠунаҡтар «Труд» стадионында барған байрам сараларын да ҡараны. Оло ҡыҙыҡһыныу менән милли көрәш бәйгеһен күҙәттеләр. Был ярышҡа Сибай, Баймаҡ ҡалаларынан, тирә-яҡ райондарҙан көрәшселәр йыйылды. Улар 60, 70, 80, 90 һәм 90 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында көс һынашты. Ярыш ҡыҙған һайын тамашасылар һаны ла ишәйә барҙы. «Биленен ал, биленән!», «Бирешмә!» тигән дәртләндереү кәңәштәре яңғырап торҙо. Келәмдә бер-бер артлы сибайҙар, баймаҡтар, аҡъярҙар алышынды. Шулай ҙа техниканы оҫта башҡарыуҙа һөҙөмтәле сығыш яһаусы баймаҡтар һәм сибайҙар баштан уҡ айырылып торҙо. Ярыш тамамланғас, шау-гөр килеп торған майҙан бер аҙ тынып ҡалды. Кем еңеүсе булыр? Кем таһыллыраҡ? Абруйлы жюри оҙаҡ көттөрмәне. Шулай итеп көрәш майҙанында еңеүселәр билдәләнде. Сибайҙан Алмаз Яҡшыбаев (60 кг ауырлыҡ категорияһында), Сибайҙан Илшат Мәхмүтов (70 кг), Баймаҡтан Венер Нәбиев (80 кг), Сибайҙан Алмаз Әсәҙуллин (90 кг), Баймаҡтан Азамат Гөбәйев (90 кг-нан ашыу) үҙ категорияһында тәүге урынды яуланы. Еңеүселәр көрәш майҙанында ғына түгел, ә тормошта ла шулай бирешмәһендәр, тип теләге килә. Маҡсат спортсылар һанын күпләп әҙерләүҙә түгел, ә иң мөһиме сифатта һәм милли көрәште йәш быуынға еткереүҙә. Турнирҙа ҡатнашҡан тиҫтәләгән егеткә ҡарап, милли көрәштең киләсәге өмөтлө, тип ышаныслы әйтергә була.\nЮбилейҙы «тере сәскәләр» ҙә биҙәне. Эйе, эйе, тап шулай. Сибай халҡы һәм ҡунаҡтар стадион буйлап бер-бер артлы үтеүсе төрлө сағыу сәскәләр композицияһын күрә алды. Аллы-гөллө парадта ҡатнашыу өсөн барлығы 25 коллективтан ғариза алына: 14 балалар баҡсаһы, 5 уҡыу йорты, 6 ойошма. Уларҙың дөйөм һаны 600-гә тиклем барып етте. Һәр сағыу сәскәләр композицияһы әҙерләүгә өлгәшкән. Костюмдар ҙа килешле итеп һайланған, тегелгән ине.\nСәскәләр карнавалын тәү башлап йәш әсәйҙәр башланы. Һәр команда көй аҫтында бейеп, үҙҙәренең визиткаһын күрһәтте. Композицияларҙың сығыштары тамамланғандан һуң, бөтә ҡатнашыусылар ҙа флешмобҡа ҡушылды. Бында артистар, төрлө ойошмалар коллективтары һәм ҡаланың бөтә бейеү ансамблдәре сығыш яһаны.\nБыл күркәм карнавалды үткәреү идеяһы Үҙәк китапхана хеҙмәткәрҙәренән килә. Уларҙың сараға етди ҡарауы, ойошҡанлы әҙерләнеүе байрамға үҙенсәлекле йәм өҫтәне.\nКарнавал шарттарына ярашлы өс категория буйынса урындар бирелде. 14 балалар баҡсаһы араһында лайыҡлы рәүештә I урынға «Аҡбуҙат» балалар баҡсаһы сыҡты, II урын—«Ләйсән»гә, III урын «Ҡурай»ға эләкте. Уҡыу йорттары араһында I урын—Сибай сәнғәт колледжы, II урын—9-сы лицей, III урын педагогия колледжына бирелде. Ойошмалар араһында I урынды—Үҙәк дауахана, II урынды—стоматология клиникаһы, III урынды «Башинформсвязь» йәмғиәте алды. Барлыҡ ҡатнашыусылар ҙа диплом менән бүләкләнде.\nИң көслө кеше\nБайрам сиктәрендә уҙғарылған Йәштәр һабантуйында «Урал аръяғының иң көслө кешеһе—2015» ярышы ойошторолдо. Әйтергә кәрәк, был бәйгене «Ирәндек» боҙ һарайы өс йыл рәттән уҙғара. Әле лә спорттың был экстремаль төрө үҙенә бик күп егеттәрҙе йәлеп итте. Турнирҙа ҡатнашыусылар ике категория буйынса—80 килограмға тиклем һәм 80 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында көс һынашты. Ике төркөмдә лә етешәр егет булды. Ярыштың беренсе турында улар 65 килограмлыҡ бүрәнәне күтәрергә тейеш ине. Кем уны күтәргән килеш оҙағыраҡ тора—шуға өҫтәмә мәрәй. Бынан һуң егеттәр ошо уҡ ауырлыҡтағы кислород баллондарын бер урындан икенсе урынға күсереү йөкләмәһен алды. Кәүҙә ауырлығына ҡарап кемдер—30 метр, кемдер 50 метрлыҡ арауыҡты үтергә тейеш булды. Бында ла ваҡыт иҫәпкә алынды. Ярыштың өсөнсө төрөндә 350 кг ауырлығындағы тәгәрмәсте 3 һәм 7 тапҡыр (кәүҙә ауырлығына ҡарап) ваҡытҡа әйләндереү бурысы ҡуйылды. Ярыштың иң һуңғы төрө, моғайын, иң ауыры булғандыр. Бында спортсылар 2,5 тонналыҡ автобусты 20 метрға тиклем урынынан шылдырырға тейеш ине. Әйтергә кәрәк, егеттәр һынатманы. Көсөргәнешле ярыштан һуң, түбәндәге спортсылар еңеүсе исемен яуланы: 80 килограмға тиклемге ауырлыҡ категорияһында I урынға 2013 йылдың чемпионы Тимур Таштимеров сыҡты, II урынды Вадим Байегетов алһа, III урын 2014 йылдың призеры Радик Fөбәйҙуллинға бирелде. 80 килограмдан ашыу ауырлыҡ категорияһында 12-се мәктәптең физкультура уҡытыусыһы Айҙар Байсурин бына инде өсөнсө тапҡыр чемпион исемен яуланы, II урынға 2013-2014 йылдарҙың призеры Александр Баскаков лайыҡ булһа, III урын 2013-2014 йылдарҙағы ярыштарҙа ҡатнашыусы Максим Ульяновҡа бирелде.\nШуныһы ҡыуаныслы: спорттың был төрө йылдан-йыл билдәлелек яулай бара. Әле өс йыл эсендә генә ҡатнашыусыларҙың күбеһе ябай спорт һөйөүсенән профессиональ спортсыға әйләнгән. Көс-ғәйрәттәре ташып торған егеттәр спортта ғына түгел, ә теләһә ниндәй эшмәкәрлек өлкәһендә лә еңеүсе булырға ынтылып торор, үҙҙәре артынан башҡаларҙы эйәртер, тип ышанып ҡалабыҙ.\nБеренсе каналда барған «Тауыш» (Голос) программаһын һәр кем ишетеп тә, күреп тә белә. Әлбиттә, унда ҡатнашып ҡарарға теләүселәр ҙә әҙ түгелдер. Бындай хыялды Сибай балалары юбилей көнөндә тормошҡа ашыра алды. Әйткәндәй, бындай конкурс Сибай ҡалаһында беренсе тапҡыр үткәрелде. 100 кеше араһынан финалға 14 бала һәм үҙҙәренең йырҙары менән 7 үҙешмәкәр композитор сыҡты. Моңло бәйге ике турҙа үтте. Беренсе турҙа йырларға яратҡан балалар ғына ҡатнашһа, ә икенсе турҙа Сибай тураһында үҙҙәре ижад иткән йырҙары менән композиторҙар һынау тотто.\nБалалар араһында III урынға—Лиана Столбова (5 йәш), Ангелина Мельникова (4 йәш), Рита Ҡотлобаева (6 йәш), Розалия Аҫылғужина (5 йәш), Яҙгөл Йәндәүләтова (5 йәш), II урынға—Арыҫлан Күсәмишев (6 йәш), Карина Тажетдинова (6 йәш), Арина Евтушенко (6 йәш), I урынға—Элина Мортазина (5 йәш) сыҡты. Ә төп приз—Гран-при Алина Кимға (6 йәш) бирелде. Иң йәш ҡатнашыусыларға—Илнар менән Илдар Арғынбаевтарға (3 йәш) «Тамашасылар һөйөүе» призы эләкте.\nКомпозиторҙар әҙ булыуға ҡарамаҫтан, улар араһында ла конкурс бик ҡыҙыу һәм сәмле барҙы. Сибайға дан йырлаусы йырҙар береһенән-береһе матур һәм үҙенсәлекле булыуы менән айырылып торҙо. «Йырым менән һине маҡтайым» конкурсында III урынды Гүзәл Баянова һәм Юрий Петров үҙ-ара бүлешһә, II урынға Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, «Миләш» вокаль ансамбле етәксеһе Мәмдүҙә Илбәкова һәм Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, «Ағинәйҙәр ҡоро» етәксеһе Асия Fәйнуллина сыҡты. Иң яҡшы автор һәм композиторҙар тип Нәйлә Зөлҡәрнәева һәм Анатолий Филиппов билдәләнде һәм уларға лайыҡлы рәүештә I урын бирелде.\nКүпләп башҡорттар төпләнгән төйәктә байрамдар тирмәһеҙ үтмәй инде ул! Быйыл да, сибайҙар үҙ ғөрөф-ғәҙәттәренә тоғро ҡалып, күҙҙең яуын алырҙай, береһенән-береһе матур тирмәләр ҡорған ине: әллә ҡайҙан улар үҙҙәренә саҡырып ултыра! Мәртәбәле был сараға байрам төҫө өҫтәп, үҙенә генә хас биҙәктәре менән күңелдәрҙе күтәрә улар. Ун туғыҙ тирмәнең һәр береһе ниндәйҙер бер үҙенсәлеге, бүтәндәрҙә булмаған яғы менән үҙенә йәлеп итте. Уларҙа беҙҙең халҡыбыҙҙың һәм шулай уҡ башҡа милләттәрҙең дә быуындан-быуынға тапшырыла килгән йолалары сағылыш тапҡан, аш-һыу төрҙәре, йыһазландырыу, ата-бабаларыбыҙҙың матур ғөрөф-ғәҙәттәре күрһәтелде. Мәҫәлән, 6-сы мәктәп коллективы килен һөйөү йолаһын күрһәтһә, 10-сы мәктәп кейәү һандығын сәхнәләштерҙе. Үҙәк ҡала дауаханаһы коллективы беренсе мәғдән табыу күренешен тамашасыларға еткерҙе.\nКомиссия ағзаларына иң-иңдәрен һайлап алыу ауырға тура килде. Күмәк көс менән әҙерләнгән тирмәләрҙең һәр береһе оло баһаға лайыҡ ине. Шуға күрә лә тирмәләрҙе алдан ҡарап сығып, айырым категориялар буйынса лайыҡлыларҙы билдәләп, уларға бүләктәр тапшырылды. Һәр ваҡыттағыса гимназия-интернат, Үҙәк ҡала дауаханаһы, 5-се мәктәп, Ирәндек лицей коллективтары айырым маҡтауға лайыҡ. Ҡоролған тирмәләр данлыҡлы башҡорт йыйындары йолаһын тергеҙеүгә тағы ла бер аҙым булды.\nFөмүмән, байрамдың тәүге өлөшө бик күңелле һәм бай йөкмәткеле булды. Ҙур түҙемһеҙлек менән ҡала юбилейын көтөп алыусылар кисен йәнә осрашты. Үҙәк майҙанда улар ҡалабыҙ таланттары, Башҡортостан һәм Рәсәй йондоҙҙары ҡатнашлығындағы концертты ҡарап һөйөндө. Моңло йырҙарға, дәртле бейеүҙәргә сағыу фейерверк нөктә ҡуйҙы. Ҡыҫҡаһы, 60 йәшен Сибай лайыҡлы ҡаршы алды һәм юғары кимәлдә билдәләне.\nҺүрәттә: «Алтынай» балалар\nбаҡсаһы мөдире Айгөл Зәбироваға символик асҡыс тапшырыла;\nсәскәләр карнавалынан күренеш;\nиң көслө егеттәрҙең береһе—Тимур Таштимеров


Урок по башкирскому языку «Г. Кадыров - спортсмен»\nИнфоурок › Иностранные языки › Конспекты › Урок по башкирскому языку «Г. Кадыров - спортсмен»\nМәләүез районы муниципаль район хакимиәте\nмәғариф бүлеге муниципаль учреждениеһы\nҒ. Ҡадиров - спортсы\n4-се класта асыҡ дәрес өлгөһө\n4-се дөйөм урта белем биреү мәктәбенең\nҒиләжева Фидәлиә Фәрғәт ҡыҙы\nМәләүез, 2013 й.\nа) уҡыусыларҙы Ғ.Ҡадиров менән, спорт төрҙәре менән таныштырыу;\nб) башҡорт телендә һорау мәғәнәһен аңлатыу;\nв) балаларҙы сәләмәт тормош рәүешенә ылыҡтырыу.\nЙыһазлау: таҡта, проектор, карточкалар.\n1. Ойоштороу мәле\n- Һаумыһығыҙ балалар!\nФотоларға ҡарап бөгөнгө теманы билдәләп ҡарағыҙ.\nИсемдәрҙе фотоға тура килтерегеҙ тура килтерегеҙ:\nҒабдрахман Ҡадиров - 2-се фото\nПавел Буре – 3-сө фото\nЕвгений Плющенко - 1-се фото\nЭйе, балалар, дөрөҫ. Былар спортсылар. Павел Буре һәм Плющенко – Рәсәй спротсылары, ә Ғ. Ҡадиров – Башҡортостандан. Бөгөн беҙ дәрестә уның тураһында белешмә аласаҡбыҙ, һәм һорау һүҙҙәре менән танышырбыҙ. Дәфтәрегеҙҙе асығыҙ, число, теманы яҙабыҙ.\n3. Яңы тема өҫтөндә эш.\nА) Яңы һүҙҙәр менән танышыу.\nУҡытыусының уҡыуы, балаларҙың үҙаллы уҡыуы.\nҺүҙлек менән эш- тәржемһен табыу, яҙыу.\nЯңы һүҙҙәр менән һүҙбәйләнештәр төҙөү.\nБ) Текст өҫтөндә эшләү.\nУҡытыусының уҡыуы. Һорауға яуап биреү: Нимә тураһында текст?\nБалаларҙың үҙаллы уҡыуы.\nТекстан яңы һүҙҙәр менән һүҙбәйләнештәр табырға.\nБалалар текст буйынса һорауҙар бирә һәм яуап бирәләр.\nКире, текстҡа күсәйек.\nТекст буйынса эш.\nа) яңғыҙлыҡ исемдәрҙе - улар нисек яҙыла?\nв) ҡуштартынҡылар менән һүҙҙәрҙе\nг) рус теле аша үҙләштерелгән һүҙҙәрҙе\nе) ҡылымдарҙы - улар һөйләмдә ниндәй урында тора?\nБеҙ хәҙер белдек кем икән Ғ.Ҡадиров. Ә хәҙер өҫтәлмә мәғлүмәтте экрандан ҡарайыҡ .\n- Әйтеп китәйек кем актив ҡатнашты.\n- Киләһе йылда Рәсәйҙә олимпиада уйындары үткәрелә. Ғ. Ҡадиров боҙҙағы мотоспорт буйынса бөтә донъя чемпионы, ләкин был спорт төрө ҡышҡы олимпиада уйындарына инмәгән. Әммә унда икенсе спорт төрҙәре ингән. Мин һеҙгә материал таратам, һеҙ ҡарап сығығыҙ ниндәй спорт төрҙәре ҡышҡы олимпиада уйындарына ингән. Һәм һеҙгә шундай өй эше бирелә –ҡышҡы олимпиадаға ингән спорт төрө буйынса проект эшләргә. (Өй эшен көндәлеккә яҙыу). Кемгә был эш ауыр, уларға икенсе эш төрҙәре була.\nI. Яңы һүҙҙәрҙе ятларға\nII. Текстҡа һорауҙар төҙөргә.\nIII. Ҡышҡы олимпиада уйындарына ингән спорт төрө буйынса проект эшләргә(фото һәм тексы булһын).\n4. Һорау һүҙҙәрен ҡабатлау.\nҺорау һөйләмдәр бирелгән , шунда кәрәкле һорау һүҙен өҫтәргә.\nБалалар, һорау һөйләмдәр хәбәр һөйләмдәрҙән нимә менән айырылып тор?(һорау һүҙҙәре менән)\n5. Һүрәттәргә ҡарайыҡ – кем нимә эшләй? (соотнести картинку и слова, һүҙлек менән эш.)\nЙүгерергә, көрәшергә, бейергә, гимнастика эшләргә, һыу инергә, коньки шыуырға, футбол уйнарға,теннис уйнарға.\n6. Шул һүҙҙәрҙе ҡулланып һөйләмдәрҙе тултыр\nҺау булам тиһәң, йүгерергә кәрәк.\nКөслө булам тиһәң, ..... кәрәк.\nМатур булам тиһәң, .... кәрәк.\nБөтә кеше ошо девиз менә йәшәргә тейеш\nСпорт – ул һаулыҡ, көс, матурлыҡ.\nДәфтәрегеҙгә яҙып ҡуйығыҙ.\n6. Таблицаны тултыр\nДөрөҫ + Дөрөҫ түгел -\nҒ. Ҡадиров – спортсы\nҒ. Ҡадиров – гимнастика буйынса 6 тапҡыр донъя чемпионы.\nҒ. Ҡадиров боҙҙағы мотоспорт буйынса бөтә донъя чемпионы.\n7 .Йомғаҡлау, баһалау.\nРазработка урока для 4 класса по башкирскому языку(детей изучающий язык как государственному). Урок посвящен олимпийским играм. Лексическая тема «Габррахман Кадыров - спортсмен», грамматическая тема - «вопросительные предложения». Цель урока познакомить обучающихся со спортсменами Башкортостана, увеличить словарный запас по теме, научить составлять вопросы, работать над текстом, уметь составлять мини проекты, приучить детей вести здоровый образ жизни, восхищаться великими спортсменами и стремиться к совершенству.\nГилажева Фидалия Фаргатовна\nНомер материала: 38018032647\nПрезентация: «Клише для пересказа»


Ярым емерек торлаҡта көн итеүсе фатир хужалары ҡасан өй туйлар?\nӨфөлә Октябрҙең 40 йыллығы урамындағы йорттарҙың береһендә түшәм ишелеп төштө. Бәхеткә, зыян күреүселәр юҡ. Авария хәлендә тип табылған йорт уҙған быуаттың 40-сы йылдарында төҙөлгән.\nВаҡиғаны йортта йәшәүселәр ҡурҡыныс төш кеүек хәтерләй. Төнгө ун икенсе яртылар тирәһендә подъезда гөрһөлдәгән тауыштан һиҫкәнеп халыҡ тышҡа йүгереп сыға. Күҙ асҡыһыҙ саң ине, ти улар. Халыҡ был хәлде күптән көткән, күрәһең. 1943 йылда нигеҙ һалынған йорттоң түшәме генә түгел, нигеҙе лә ҡаҡшаған. Иҫкергән электр сымдарынан да янғын сығырын көт тә тор, тип хәүефләнә урындағы халыҡ. Ирина Хәйруллина, Октябрҙең 40 йыллығы урамындағы йортта йәшәүсе: «Йортобоҙҙа балалар күп. Иҙән-түшәмдәр емерек хәлдә, инеп-сығып йөрөүе лә ҡурҡыныс. Бер ниндәй һаҡланыу сараһы ҡаралмаған. Электр сымдары ла ныҡ таушалған. Беҙҙең дә кешесә йәшәргә хаҡыбыҙ барҙыр?!» Түбәнең ишетелеп төшөүенә күп тә үтмәне, яуаплылыр уны төҙөкләндереп тә ҡуйҙы. Шулай ҙа, ҡаҙаҡ ҡағыуҙан ғына тотош йорт бәләһен хәл итеп буламы икән, тип борсола фатир хужалары. Владимир Барабаш, Өфө ҡалаһы хакимиәте вәкиле: «Әлеге йорт авария хәлендәге һәм иҫке торлаҡтан күсереү программаһына индерелгән. 2014-2017 йылдарға ҡаралған документ рәсми нигеҙҙә нығытылған. Федераль бюджеттан финанслау ҙа ҡаралған». Йортта йәшәүселәргә борсолорға урын юҡ, яҡын киләсәктә улар яңы фатирҙарға күсереләсәк, тип вәғәҙә итә Өфө ҡалаһы хакимиәте. Тимәк, авария хәлендәге торлаҡта көн итеүселәргә әлегә бәләнең урап үтерен көтөргә ҡала.


«Газпром нефтехим Салауат» менән «Каустик» йәмғиәттәре хеҙмәттәшлегенә Башҡортостан Хөкүмәте патронатлыҡ итә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n«Газпром нефтехим Салауат» менән «Каустик» йәмғиәттәре хеҙмәттәшлегенә Башҡортостан Хөкүмәте патронатлыҡ итә\n13:00, 28 апреля 2011 Иҡтисад\nБығаса хәбәр ителеүенсә, 20 апрелдә Башҡортостан Республикаһы Хөкүмәте Йортонда «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында этилен ташыу буйынса оҙайлы килешеүҙең төп шарттары тураһында Протоколға ҡул ҡуйылды.\nЯҡтар яҡан арала биш йылға этилен поставкалау буйынса оҙайлы килешеү төҙөү һәм уны артабан оҙайтыу мөмкинлеге тураһында һөйләшеп килеште. Этилен һатыу күләме йылына кәмендә 95 мең тонна тәшкил итәсәк, шул уҡ мәлдә «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте был күләмде 100 мең тоннаға еткерергә тырышасаҡ, тип хәбәр итә БР Хөкүмәтенең матбуғат хеҙмәте.\nБыл хәлдәргә БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбаҫары – иҡтисади үҫеш министры Владимир Балабанов аңлатма бирә.\n— Әлеге ваҡытта «Газпром нефтехим Салауат» асыҡ акционерҙар йәмғиәте менән «Каустик» асыҡ акционерҙар йәмғиәте араһында биш йыллыҡ контрактҡа ҡул ҡуйыу буйынса эштәр алып барыла. Башҡортостан Хөкүмәтендә был документҡа ҡул ҡуйыу өсөн һәр яҡлап ярҙам буласаҡ. Ошоға бәйле киң мәғлүмәт сараларындағы ҡайһы бер мәҡәләләр һәм «кодланған хаттар» аптырашта ҡалдыра. Бындай раҫланмаған факттар нигеҙендәге мәҡәләләр оҙайлы договорҙы өҙөүгә йүнәлтелгән. Был тема буйынса артыҡ ажиотаж тыуҙырыуҙы зыянлы тип иҫәпләйем. «Газпром нефтехим Салауат» һәм «Каустик» йәмғиәттәре хужалыҡ бәхәсен хәл итеү яҡлы. Улар быны рәсми рәүештә раҫланы, — тип белдерҙе вице-премьер.


Песня «Бул ғына» исполнителя Айдар Галимов. Скачать или слушать онлайн\nПесня «Бул ғына»\n1. Толпар Аҡбуҙат – пар ҡанатлы ат, Осоп кил яныма, баҫ hин ҡаршыма. Мине алып бар Ҡафтау артына, Алтын hарайҙағы Һылыу янына. Припев: Диңгеҙҙәр hәм тауҙар аша, йылғалар hәм йылдар аша Алып бар, дуҫҡай, hин мине йәшлек саҡтарға. Һин бит, дуҫым, Аҡбуҙатым – көмөш тояҡ, алтын ялым, Мин дә hиңә ҡул hуҙармын ауыр саҡтарҙа. 2. Өндәште шул саҡ миңә Аҡбуҙат: Елем бүләк итте, иңемә ҡанат. Мин hәр саҡ әҙер, ҡояшҡа ҡәҙәр Алып барып етәм, hин ҡушhаң әгәр. Припев: Юҡ, кәрәкмәй, Аҡбуҙатым - көмөш тояҡ, алтын ялым, Алып барма йондоҙҙарға, Ай, болоттарға. Диңгеҙҙәр hәм тауҙар аша, йылғалар hәм йылдар аша Алып бар, дуҫкай, hин мине йәшлек саҡтарға. 3. Толпар Аҡбуҙат – пар ҡанатлы ат, Осоп кил яныма, баҫ hин ҡаршыма. Мине алып бар Ҡафтау артына, Алтын hарайҙағы Һылыу янына. Припев: Диңгеҙҙәр hәм тауҙар аша, йылғалар hәм йылдар аша Алып бар, дуҫҡай, hин мине йәшлек саҡтарға. Һин бит, дуҫым, Аҡбуҙатым – көмөш тояҡ, алтын ялым, Мин дә hиңә ҡул hуҙармын ауыр саҡтарҙа.\nМин һине шундай һағындым\nМин һине шундай һағындым, Һиҙәһең микән шуны? Аҡ бурандар урап алһа, Табырһың микән юлды? Һин дә шулай һағына ҡалһаң, Карама ҽлдәренә... Йыр булып килеп керерһең Наҙ тулы йөрәгемә. Мин һине шундай һағындым, Күҙҙәрем шуға моңло. Айҙы болңттар ҡаплаһа, Табырһың микән юлды? Һин дә шулай һағына ҡалһаң, Карама ҽлдәренә... Йыр булып килеп керерһең Наҙ тулы йөрәгемә.


Башҡортостан студенттары “Өйҙә” | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\n06 февраля 2020 — 19:04 ГТРК «Башкортостан»\nӨфөлә Республиканан ситтә һөнәри белем алған йәштәрҙең беренсе форумы үтте. Ул йәштәргә тыуған төйәктә эш һәм уҡыу мөмкинлектәре менән бер рәттән үҙ һәләттәрен дә танытырға булышлыҡ итте. Башҡортостандан сыҡҡан студенттарҙың бындай кимәлдә берләшеп аралашыуы беренсе тапҡыр. Мәскәү, Санкт-Петербург, Силәбе, Ҡаҙан, Екатеринбург, Магнитогорск, Ырымбур, Һамар, Пермь, Ханты-Мансийск, Әлмәт, Сорғот, Башҡортостандың юғары һәм урта-махсус һөнәри белем биреү йорттарында уҡыған 900-ҙән ашыу студент киләсәген тыуған төйәге менән бәйләргә ниәтләй. Кемдер юғары квалификациялы белгес, кемдер магистратура студенты дәрәжәһендә республикаға ҡайтырға йыйына.\nБашҡортостан мәғариф, һаулыҡ һаҡлау, туризм, коммуналь хужалыҡ, сауҙа һәм башҡа байтаҡ өлкәләрҙә йәш белгестәргә мохтаж. Йәштәрҙе ҡыҙыҡһындырыр программалар, йәлеп итер шарттар тураһында форум барышында ойошторолған 11 интерактив майҙансыҡта фекер алышыуҙар бара. Башҡортостандың медицина учреждениелары буласаҡ хеҙмәттәштәр өсөн күргәҙмә ҡорған. Тәтешле район дауаханаһында ғына бөгөн тиҫтәләгән белгес талап ителә.\nКарьера самалау буйынса лайфхаҡтар майҙансығында ҡыҙҙар һәм егеттәр үҙҙәренең тәүге хеҙмәт тәжрибәһен танытып Башҡортостанда тәҡдим ителгән ярҙам саралары тураһында белешә. Студенттар өсөн республиканың 50-нән ашыу предприятиеһы 500-ҙән ашыу вакансия тәҡдим итте. Форумда ҡатнашыусыларға республика башҡарма власы органдарында стажировка үтергә сертификаттар тапшырылды. Республика хөкүмәте ағзалары менән рәсми осрашыу шулай уҡ танышыу-фекер алышыу тәртибендә. Студенттарҙы Өйҙә үҙе сәләмләргә теләгән Радий Хәбиров ашығыс саҡырылған Дәүләт Советы ултырышы сәбәпле тәбрик хатын социаль селтәрҙәр аша Мәскәү өлкәһенән юллай.\nҒәҙәттәгеләй ҡупшы костюм-галстуктағы оло ағай-апайҙарҙы көткән йәштәр Башҡортостан етәкселеген дәртле алҡыштар менән ҡаршылай һәм тиң кимәлдә аралашыу ысулын шунда уҡ күтәреп ала. Тиҙҙән Башҡортостандың Рәсәй һәм донъя кимәлендә йөҙөн танытыу һәм данын таратыу алымдарын барлай башлай. Бының өсөн өйҙә эшләргә улар әҙер.\nСтуденттар осрашыуының был ысулы төбәккә йәш белгестәр йәлеп итеүҙән генә тормай. Ул төрлө ҡалаларҙа белем алған яҡташтарҙы берләштереү, үҙ үҫеш программаһын йәиһә фәнни тикшереренеү һөҙөмтәләрен тәҡдим иткән студенттарға танылыу алырға булышлыҡ итеү, сит яҡтарҙа ҡыйын хәлдә ҡалғандарға ярҙам итеү сараһын күреү маҡсаттарын ҡуя. Беренсе форумдың киләсәктә дауамы ла булыр тигән өмөт бар.\nСтуденттарҙың “Өйҙә”ге беренсе форумы кәңәшмә менән генә тамамланманы. Башҡортостандың уңышлы предприятиелары һәм юғары белем биреү йорттары йәштәрҙе үҙҙәренә файҙалы һәм мауыҡтырғыс сәйәхәткә саҡырҙы. Тыуған төйәккә ҡайтып хеҙмәт итер йәиһә уҡыуын дауам итер мөмкинлектәрҙе яҡындан танытыр өсөн.


Илленсе йылдарҙа булған хәл был. Пединститут студенты, фамилияһы Даянов инеме, яратҡан ҡыҙын «Өфө» ресторанына алып ингән. Студенттың аҡсаһы күп буламы ни, менюнан иң арзанлы ашамлыҡ һайлап алған – ул окрошка икән. Был аҙыҡты ҡабып ҡараған да тауыш күтәргән:\n– Окрошкағыҙ һап-һалҡын! Немедленно йылытып килтерегеҙ! Юғиһә ялыу кенәгәһенә яҙам!\nОфициантка иһә уның талабын, клиент урынһыҙ шаяра, тип ҡабул иткән.\nҠасан, ниндәй хата ебәрҙе һуң әле ул?!\nЙоҡлап китә алмаҫын белгәнгәме, Фәнзил йоҡа юрғанын һаҡ ҡына ҡайырҙы ла, аяҡтарын ипле генә яңыраҡ икенсерәк төҫкә буялған һалҡынса иҙәнгә төшөрөп, урынынан ҡалҡынды. Йәнәштә ҡатыны ла тыныс түгел, ара-тирә тертләп ҡуя, әммә йоҡлай. Башҡалар ҙа инде нисәмә көн, төнгә ялғанып һуҙылған ҡайғылы мәшәҡәттәрҙән, ниһайәт, арынып, борсоулы төштәр донъяһына сумған. Кемеһелер ауыр һулап ала.\nФәнзил, трикоһын һәрмәп, сығыуға йүнәлде.\nИлназ алыҫ юлға сығыуҙарының сәбәбенә лә, атаһы һүҙҙәренең мәғәнәһенә лә аҙағынаса төшөнөп етә алмай әле. Атаһы әйләнгән һайын: «Ике айға ғына, йәме… Оҙаҡ түгел ул, Денис ағайың ял һайын килеп йөрөр. Яңы йылға алып ҡайтырбыҙ», – тип ҡабатлай ғәйепле төҫ менән.\nӘсәһе лә оҙатҡанда:\n– Улым, оҙаҡҡа ебәрмәйбеҙ, һә тигәнсә үтә лә китә ул ике ай. Шыршы байрамына үҙем барып алырмын, – тине. Үҙе иланы нишләптер.\n– Ярай, һуң, – тине Илназ, ғәҙәтенсә.\nБала саҡ бәйәне\nЯҙмыш төрлө һынауҙар аша үткәрҙе, юлыма бер-бер артлы кәртәләр ҡуйҙы. Шулай ҙа ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға тырыштым. Сөнки йәмғиәттә һөйләнгән һүҙҙәрҙең эшләнгән эштәргә тап килмәүен бәләкәй саҡтан уҡ күреп йөрөй инем. Бының шулай икәнлеген тормош аҙаҡтан иҫбат итте. Ҡасандыр аҡ тигәнебеҙ – ҡара, ҡара тигәнебеҙ аҡ булғанын бөгөн аңланыҡ…\n1941 йылдың 8 майында Көйөргәҙе районының Илкәнәй ауылында тыуғанмын. Әсәйем: «Һин, улым, һигеҙенсе майҙан туғыҙынсы майға ҡаршы төндә тыуҙың. Һуғыш башланған йылда тыуһаң да, Еңеү көнөнә тура килтереп тыуҙың», – тигәйне.


Ҡырғыҙстанда бөгөн мәтәм көнө. Гонгконг- Истамбул рейсы менән осоусы Боинг самолеты Дача-Һыу ҡасабаһына ҡолап төшә. Экипаждыү 4 ағзаһы, ҡасабала йәшәүсе 28 кеше һәләк булған. 23 йорт зыян күргән. Фажиғә урынында ҡара ҡумта табылған. Ул халыҡ-ара граждандар авиацияһы белгестәренә тапшырыласаҡ.\nЕвропа Американың һайланған президенты Дональд Трам кәңәштәренә ҡолаҡ һалмаясаҡ. Был хаҡта үҙ телмәрендә Германия канцлеры Ангела Меркель ишаралап әйткән. Европа берлегенең сит ил эштәре буйынса вәкиле Федерико Могерини Брюсселдәр сығыш яһап Трамптың артыҡ ныҡ борсолмауын һораған һәм Европала барыһы ла яҡшы буласаҡ тип белдергән.\nЯпонияның Нагано ҡалаһында ут фестивале үткән. Унда меңләгән кеше ҡатнашҡан. Йола буйынса, ирҙәр ағас башня төҙөй һәм уға ут төртә. Был йола яңы тыуған сабыйҙарҙы бәлә-ҡазаларҙан һаҡлай һәм бәхет килтерә тигән ышаныс бар.


Бөгөн Дәүләт Думаһына пенсия йәшен арттырыу тураһында закон индерелә // Иҡтисад | новости башинформ.рф\n6:00, 14 июня 2018 Иҡтисад\nБөгөн Дәүләт Думаһына пенсия йәшен арттырыу тураһында закон индерелә Фото: mospromstroy.com\nХөкүмәттең пенсия йәшен арттырыу тураһындағы закон проектын бөгөн индереүҙәре ихтимал, тип белеп ҡалған «Ведомости» баҫмаһы. Һүҙ иң ҡаты вариант – пенсияға ирҙәрҙең 65 һәм ҡатындарҙың 63 йәштән сығыуы хаҡында бара. Сығанаҡтарҙың мәғлүмәттәре буйынса, министрҙар кабинетының финанс-иҡтисади һәм социаль блоктары араһында бөтә килешмәүсәнлектәр тиерлек яйға һалынған инде. Хөкүмәт Финанс министрлығы сценарийы буйынса 2019 йылдан башлап, йыл һайын берешәр йыл арттырырға тәҡдим итеүе мөмкин. Бынан тыш, Дәүләт Думаһында фекер алышҡанда арттырыу тиҙлеге буйынса ыңғай килерҙәр һәм, бәлки, пенсияға сығыуҙың аҙаҡҡы йәшен билдәләрҙәр.\nЗакон проектын бөгөн ҡарауға индерһәләр, Дәүләт Думаһы уны киләһе сессияла ғына ҡабул итә ала. Әлегенең аҙағына тиклем – тик беренсе уҡыуҙа ғына, сөнки проектты таратыуға ҡағиҙәләр буйынса бер ай бирелә, тип билдәләй федераль баҫма белгестәре.\nТеги: пенсия йәше, Рәсәй Хөкүмәте, Дәүләт Думаһы


Хәбәрҙәр: Брахими: Сүриәгә тыныслыҡ урынлаштырыусылар кәрәк.\nБрахими: Сүриәгә тыныслыҡ урынлаштырыусылар кәрәк.\nСүриә армияһы Дәмәшктән халыҡ- ара аэропортҡа илтеүсе шоссе өҫтөнән үҙ контролен булдырҙы, юғиһә алыштар арҡаһында трассаны ябырға тура килгәйне. Хәүефһеҙлекте күҙ уңында тотоп, “Эмирейтс” һәм “Иджипт эйр” авиакомпаниялары Сүриә баш ҡалаһына рейстарҙы туҡтатты.\nДәмәшк тирәһен оппозиция көстәре даими утҡа тота. Ҡалала кеҫә телефоны һәм интернет аша бәйләнеш юҡ. Баш күтәреүселәр бының өсөн хөкүмәтте ғәйепләй, властар террористар һөжүме арҡаһында бәйләнеш булмауға һылтана.\nСүриәләге БМО-ның махсус илсеһе Лахдар Брахими фекере буйынса, хәҙер иң мөһиме- утҡа тотоуҙарҙы туҡтатыу:\n“Ғәрәп дәүләттәре лигаһы тәжрибәһенән, БМО-ның Сүриәләге Күҙәтеү миссияһынан, үҙемдең тәжрибәмдән сығып шуны раҫлай алам: утты туҡтатыу режимы ике яҡ та быны тайпылышһыҙ үтәһә генә тотороҡло була, ә быға ирешеү өсөн, тыныслыҡ һағында тороусы көстәр кәрәк, тип уйлайым.”\nСүриәлә хөкүмәт ғәскәрҙәре һәм оппозиция араһындағы ҡораллы бәрелештәр уҙған йылдың мартынан бирле дауам итә. Күҙәтеүселәрҙең һуңғы иҫәбе буйынса, ошо ваҡыт эсендә 40 000 самаһы кеше һәләк булған.


Белмәй ҡалмағыҙ, бөгөн беҙҙә – байрам!\n24 Сентябрь 2019, 12:35\n“Башҡортостан Республикаһы” нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһының “Башҡортостан журналдары” филиалы директоры, “Аманат” журналының баш мөхәррире Сәлмән Шәкирйән улы Ярмуллиндың юбилейы – бөгөн уға 50 йәш!\nҠәләмдәшебеҙ алтын юбилейын оҫта һәм көслө ойоштороусы, үҫеп килеүсе быуындың яратҡан журналының ифрат аҡыллы баш мөхәррире сифатында ҡаршылай. Милли матбаға һынылышлы дәүер кисергәндә “Башҡортостан журналдары” филиалы үҙ ҡанаты аҫтына алған ун редакция ла эшен еренә еткереп башҡара һәм киләсәккә өмөт менән ҡарай. Бында, әлбиттә, беҙҙең директорыбыҙҙың эшмәкәрлеге төп урындарҙың береһен алып тора.\n90-сы йылдар башында алыҫ Йылайыр районынан Өфөгә килеп, башҡорт милли матбағаһын халыҡҡа еткереү өсөн еңен һыҙғанған егет бөгөн тәжрибәле медиа менеджерҙарҙың береһе, журналистарҙың, хәбәрселәрҙең яҡын дуҫы һәм кәңәшсеһе. “Башҡортостан” гәзитендә ҡанат нығытып, үҙ темаһын табып, “Дин үә заман” менән тарихҡа инеп, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһына лайыҡ булды. Сәлмән Ярмуллин “Йәшлек” гәзитен уңышлы мөхәррирләне һәм журналистика өлкәһендәге эшмәкәрлеге өсөн Шәйехзада Бабич исемендәге йәштәр дәүләт премияһы менән бүләкләнде.\nБашҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Сәлмән Шәкирйән улы хәләл ефете – Әбйәлил һылыуы Шәүрә менән Арыҫлан исемле егет, Зөлхизә менән Сәлимә исемле ҡыҙҙар үҫтерҙеләр.\nХөрмәтле Сәлмән Шәкирйән улы! Тыуған көнөң менән һине! Иҫәнлек-һаулыҡ, ғаилә бәхете теләйбеҙ! Һәр ваҡыт шат, ярҙамсыл һәм кәңәшсел булып ҡал!\nЭйәр һалып, атланды ул\nМатбуғат тигән атты.\nҺәм ҡәләмен һөңгө итеп,\nХаҡлыҡ өсөн яу сапты.\nҺыуҙар кисте, утҡа инде...\nЕңел түгел яу юлы.\nСәлмән Шәкирйән улы!\nҠотлауҙар менән, “Ағиҙел” һәм “Һәнәк” журналдары редакциялары коллективтары.


Исемкәйең килешлеме, башҡорт ҡыҙы? » журнал Башкортостан кызы | Башҡортостан ҡыҙы журналы\nИсемкәйең килешлеме, башҡорт ҡыҙы?\nИҒТИБАР! Яңы бәйге!\nЖурналыбыҙҙа ғәзиз республикабыҙҙың 100 йыллығына арналған «Быуат ҡәләме» публицистик яҙмалар конкурсын иғлан итеп, тәүге мәҡәләне тәҡдим итәбеҙ. Тарихыбыҙ, мәҙәниәтебеҙ, рухиәтебеҙгә ҡағылышлы, асылыбыҙҙы асҡан, халҡыбыҙҙың аҫыл улдары һәм ҡыҙҙары яҙмышын сағылдырған, еребеҙ һәм телебеҙгә ҡәҙерле ҡараш тәрбиәләгән мәҡәләләр, һүрәтләмәләр көтөп ҡалабыҙ һеҙҙән, хөрмәтле уҡыусылар. Йыл аҙағында иң яҡшы эштәр авторҙары матур бүләктәр аласаҡ!\nБорон-борондан яңы тыуған балаға исем ҡушҡанда атай-олатайҙарыбыҙ, инәй-өләсәйҙәребеҙ иң элек уның мәғәнәһенә иғтибар иткән.\nҒәрәп яҙмаһындағы боронғо шәжәрәләрҙе, элек указлы муллалар тултырып барған метрика дәфтәрҙәрен өйрәнеү шуны күрһәтә: Октябрь инҡилабына тиклем яңы тыуған сабыйға яһалма исем ҡушыу тигән күренеш бөтөнләй булмаған. Күңелгә ятышлы традицион исемдәрҙән баш тартып, мәғәнәһеҙ, яһалма исемдәргә күсеү нәҡ совет йылдарында, дөрөҫөрәге үткән быуаттың 30-сы йылдарында башлана. Балаға Октябрь, Октябрина, Вил, Ленар, Владилен, Нинель, Ревал, Люция, Лундеж, Мэлс кеүек исемдәр ҡушыу ул осорҙа үҙенә күрә модаға әүерелеп, халҡыбыҙ араһында ҙур таралыу ала. Бындай хәлдең килеп тыуыуына, әлбиттә, ул ваҡыттағы дәүләт сәйәсәте, дингә, мәҙәниәткә ҡарата башлап ебәрелгән «аяуһыҙ синфи көрәш» тә булышлыҡ иткән.\nТел ғилеменең ниндәй ҙә булһа халыҡта таралған кеше исемдәрен өйрәнеү тармағын «антропонимия» тип йөрөтәләр. Башҡорт лингвистика фәненең үткәндәренә күҙ һалһаң, был тармаҡта бик һирәк ғалимдар эшләгәне күренә. Үткән быуаттың 70-се йылдар башынан танылған тел белгесе, филология фәндәре кандидаты Таңһылыу Хашим ҡыҙы Күсимова ҙур эш башҡарҙы. Уның «Башҡорт исемдәре», «Исемдәр донъяһында. Башҡорт исемдәре һүҙлеге» тигән китаптары милләттәштәребеҙҙә ҙур ҡыҙыҡһыныу уятып, тиҙ арала таралып бөттө.\nБашҡорт исемдәре менән заманында күренекле мәғрифәтсе-ғалим, шағир һәм йәмәғәт эшмәкәре Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев (1841-1907) та ҡыҙыҡһынған. Ғүмеренең һуңғы йылдарында ул рус телендә башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары исемдәрен алфавит тәртибендә төҙөй башлаған. Әлеге көндә Рәсәй фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Ғилми архивында һаҡланған был хеҙмәте, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, тамамланмай ҡалған.\nҠаралама хәлендәге тексында күп кенә төҙәтмәләр, бер ҡат яҙып, ҡабат һыҙып ташланған урындар бар. Унда А, Б, В, Г, Д, З, И, К, Л, М, Н, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ч, Ш һәм Э хәрефтәренә башланған ҡайһы бер исемдәр теркәлгән. Исемдәрҙе яҙғанда автор алфавит тәртибен ҡәтғи тотмаған, шунлыҡтан теҙмәлә бер ни тиклем буталсыҡ та бар. Мәҫәлән, «Б» хәрефенә башланған исемдәр аҙағына «Туйбикә» исеме өҫтәп ҡуйылған. Хәйер, ҡаралама яҙма өсөн был тәбиғи күренеш.\nКүрәһең, ғалим береһенән-береһе матур яңғырашлы һәм мәғәнәле милли исемдәребеҙ менән тотош Рәсәй халҡын таныштырырға уйлаған һәм шуға күрә антропонимия буйынса үҙенең тәүге хеҙмәтен рус телендә яҙа башлаған. Хеҙмәт тамамланмай ҡалған булһа ла, хәҙерге башҡорт тел ғилеме өсөн генә түгел, ғөмүмән, милли исемдәр менән ҡыҙыҡһыныусы һәр кем өсөн дә ғәйәт ҡиммәтле яҙма ҡомартҡы булып тора. Уның фәнни һәм ғәмәли әһәмиәте баһалап бөткөһөҙ.\nМ. Өмөтбаевтың был яҙмаһы башҡорт антропонимияһының шишмә башы, тел ғилеменең ошо мөһим тармағындағы тәүге аҙым булып ҡабул ителә. Түбәндә ҡулъяҙма тексының хәҙерге башҡорт теленә ауҙармаһын тәҡдим итәбеҙ. Әлбиттә, рус алфавитында һәм шул алфавит тәртибендә бирелгән исемдәр теҙмәһе хәҙерге милли алфавитҡа тулыһынса тап килеп бөтмәй, башҡортса биргәндә а – ә, г – ғ , к – ҡ, с – һ кеүек хәрефтәргә башланған исемдәр, айырым түгел, ә бер үк бүлексәлә урын ала. Шулай булһа ла, ҡомартҡылағы исемдәр тәртибен үҙгәртмәйенсә, төп нөсхәлә нисек булһа – шул килеш биреүҙе хуп күрҙек.\nМәҡәләнең тулы вариантын журналдың 1-се (2019) һанында уҡығыҙ.\nТеги: Яңы бәйге Башҡортостанға - 100


Тикшереү бушлай буласаҡ\nЮғары класлы томограф органдарҙағы бәләкәй генә үҙгәрештәрҙе лә асыҡларға ярҙам итәсәк.\nОктябрьский ҡалаһында магнит-резонанс томографын монтажлау эше дауам итә. Йыл аҙағына тиклем ул мотлаҡ сафҡа инәсәк, тип хәбәр итә Һаулыҡ һаҡлау министрлығының матбуғат хеҙмәте. 100 миллион һумлыҡ ҡорамал “Һаулыҡ һаҡлау” милли проектына ярашлы алынған. Яңы аппарат элекке ҡорамалдарҙан айырмалы байтаҡ өҫтөнлөктәргә эйә.\n“Ҡорамал беҙгә тикшеренеүҙәрҙе заманса кимәлдә үткәрергә мөмкинлек бирә.Юғары класлы томограф ағзаларҙағы бәләкәй генә үҙгәрештәрҙе лә асыҡларға ярҙам итә. Табиптарҙың “уң ҡулы” буласаҡ,–ти дауахананың баш табибы Сергей Иванов.– Айырыуса тәү сиратта онкология, неврология, нейрохирургия, гинекология, урология һәм хирургияла патологияларҙы асыҡлауҙа булышасаҡ. Магнит-резонанс томографияһы пациенттарҙы нурланыш көсөргәнешенән ҡотҡара. Барыбыҙ ҙа уның эшләй башлауын түҙемһеҙлек менән көтәбеҙ.”\nДауахананың бөтә пациенттары өсөн дә тикшереү бушлай буласаҡ.\nРәсәй Президенты Владимир Путиндың “май “ указдарына ярашлы, 2024 йылға ил үҫешенең төп маҡсаттарына өлгәшергә кәрәк. Шуларҙың араһында халыҡ һанын арттырыу, граждандарҙың тормош сифатын яҡшыртыу, иҡтисадҡа һәм социаль өлкәгә һанлы технологияларҙы индереү мөһим бурыстарҙың береһе булып тора.\n”Һаулыҡ һаҡлау” милли проектының төп маҡсаты – хеҙмәткә һәләтле йәштәге халыҡтың үлем күрһәткестәрен, йөрәк-ҡан тамырҙары сирҙәренән, ямаш шештәрҙән үлем осраҡтарын кәметеү, инновациялы медицина технологияларын индереү, шул иҫәптән пациенттар сәләмәтлеген иртә диагностикалау һәм дистанцияла мониторинг үткәреү алымдарын ҡулланыу.\nФото: Һаулыҡ һаҡлау министрлығы


«Киске Өфө» гәзитенең сайты - ШӘҮРӘ МОРТАЗИНА. ЛЕГЕНДАР АТАҺЫНЫҢ ЛАЙЫҠЛЫ ҠЫҘЫ - 2020 - Мәҡәләләр\nШӘҮРӘ МОРТАЗИНА. ЛЕГЕНДАР АТАҺЫНЫҢ ЛАЙЫҠЛЫ ҠЫҘЫ\nМәжит Ғафури исемендәге Башҡорт академия драма театрына 1948 йылда ГИТИС тамамлаған режиссер Шәүрә Мортазина килә. Яҙмыш ҡушыуы тап шулай: ул театрға нигеҙ һалған шәхес Вәлиулла Мортазин-Иманскийҙың фамилиялаш аҙашы, уның кеүек үк ҡанлы 30-сы йылдарҙа репрессия ҡорбаны булған легендар башҡорт полководецы Муса Мортазиндың ҡыҙы.\nШәүрә Мортазина - Бөйөк Ватан һуғышынан һуңғы ауыр йылдарҙа башҡорт театрын яңырыу юлына сығара: актер театрынан режиссер театрына, традицион-ҡәҙимге театрҙан донъяны яңыса яҡтыртыуға ҡоролған фәлсәфәүи театрға күсереүсе ныҡлы күпер һала. Башҡорт сәхнәһенә режиссер театры принциптарын индереп, илдәге театр ҡанундарының иң алдынғы ысулдарына таянып, Шәүрә Мортазина художестволы яҡтан бөтөн һәм тулы ҡанлы спектаклдәр ҡуйыуға өлгәшә, образдарҙың тормошсан асылыуын, мизансценаларҙың психологик шартлылыҡҡа тура килеүен, актер кисерештәренең ысынбарлыҡҡа яҡын булыуын алға ҡуя. Донъя, рус, башҡорт һәм башҡа милли репертуарҙа үҙҙәренең сәхнә йәшәйешен тапҡан профессиональ актерҙарҙың тотош бер быуыны тап Шәүрә Мортазина ҡуйған постановкаларҙа үҫеп сыға.\nШәүрә Муса ҡыҙы Мортазина 1925 йылдың 22 июлендә Мәскәү ҡалаһында тыуған. Уның бала сағы шартлы рәүештә ике осорға бүленә: ғәмһеҙ бәхетле мәлдәр һәм өмөтһөҙ хәсрәтле йылдар. Тәүгеһендә ул үҙенең шәхсән булмышын тәрбиәләүҙә мөһим роль уйнаған атаһының сикһеҙ һөйөүенә ҡойонған иркә ҡыҙ бала. Ҡырыҫ һәм ҡайсағында ҡаты холҡло, талапсан комбриг Муса Мортазин үҙенең өйөндә яғымлы һәм нескә күңелле атай - алты балаһын яратып туймаҫ йән була. Ул балаларында шәхес үҙәген тоторлоҡ сифаттарҙы - сабырлыҡ, яуаплылыҡ, намыҫлылыҡ тәрбиәләргә тырыша: уларҙы төрлө яҡтан үҫешкән камил рухлы һәм белемле итеп күрергә ынтыла. Шәүрә шулай һөйөүгә һәм китаптарға күмелеп үҫә. Юғары мәҙәни зауыҡҡа эйә булған Муса Лут улы Мортазин балаларында нәфис сәнғәткә һөйөү тәрбиәләй, йыш ҡына үҙе менән Ҙур театрға йөрөтә, ундағы махсус урындарҙа ултырып, бәләкәй Шәүрә донъя балет һәм опера сәнғәтенең иң сағыу өлгөләрен тыңлай һәм тамаша ҡыла. Өйгә ҡайтышлай улар театр тураһында фекер алыша, уның кешеләргә тәрән йоғонтоһо хаҡында һөйләшә. Буласаҡ режиссерҙың донъяуи ҡараштары атаһы менән бергә ҡорған йөкмәткеле әңгәмәләрҙә байый һәм нығына. Әммә 1937 йылда, комбриг Мортазин репрессияға эләгеп, атылғас, бөтәһе лә юҡҡа сыға. Атаһының фажиғәле үлеме һис тә аҡларлыҡ һәм ғәфү итмәҫлек, иң бәғерһеҙ һәм мәрхәмәтһеҙ ғәҙелһеҙлек булып Шәүрә Мортазинаның хәтеренә ғүмергә уйыла. Шуға күрә лә бөтә ғүмере буйы берәй ризаһыҙлыҡ һәм килешмәүсәнлек тойғоһо уянған мәлдәрҙә Мортазина айырыуса ҡырыҫ, ҡаты күңелле һәм башҡаларға ғына түгел, хатта үҙ-үҙенә ҡарата ла саманан тыш талапсанға әйләнә. "Халыҡ дошманы"ның ҡыҙы атаһына тел тейҙергән әҙәмдәр алдында бер ҡасан да ауыҙ йомоп шымып тормай. Ул һәр ваҡыт ғәҙеллекте яҡлай. Уның бөтә ижади яҙмышы, шәхси тормошоноң да айырылғыһыҙ өлөшө һәр төрлө демагогияға, битарафлыҡҡа һәм наҙанлыҡҡа ҡаршы көрәш һәм протест, баш күтәреү рухы менән һуғарыла. Шуға күрә бөтә драматургтарҙан уға иң күңелдәш яҡыны Антон Павлович Чехов була, уның пьесаларын ул башҡорт сәхнәһендә бер нисә мәртәбә ҡуя.\nАтаһының үлеменән һуң ун ике йәшлек Шәүрә әсәһе һәм дүрт һеңлеһе, бер энеһе менән - ете етем - Мәскәү йорттарының береһендә еүеш подвалда йәшәй. Әсәһе сит кешеләрҙең керен йыуа, шулай ашарлыҡ аҡса таба, балалары уға ярҙамлаша. Йәшәү шарттары алама булыуға ҡарамаҫтан, Шәүрә мәктәпте ташламай. Профессия һайлар ваҡыт еткәс, атаһының васыят һүҙен тотоп, документтарын ГИТИС-тың режиссер факультетына тапшыра һәм А.М.Лобанов менән И.Я.Судаков курсына уҡырға инә.\nБашҡорт театрын күтәрергә кәрәк - атаһының күңеленә бала сағынан һеңгән ошо һүҙҙәре институт тамамлағас та Шәүрәне Өфөгә алып килә. Йәш режиссер ҡыҙ эш башлаған осор айырыуса ауыр һәм ҡатмарлы була, сөнки репрессиялар дауылы башҡорт театрын нигеҙләгән һәм етәкләгән ижади көстәрҙе ҡырып юҡ иткән, аслы-туҡлы һуғыш һәм һуғыштан һуңғы йылдарҙың ыҙалары башҡорт театры үҫешендә бөтөн юлды томалаған, етмәһә, һәр кемдә көсөргәнешле ҡурҡыу, һәр ҡайҙа тулы шомло атмосфера хөкөм һөрә.\nБына тигән махсус белем алған режиссерҙың труппаға килеүе театрҙа һөйөнөс һәм өмөт уята. Ләкин Шәүрә Мортазина үҙенең режиссер хыялдарын тиҙ арала ғына тормошҡа ашыра алмай. Бының өсөн әҙерлекле йәш актерҙар кәрәк була. Башта ул оло быуын актерҙары менән эшләй. Унан һуң, башҡорт театры өсөн ижад иткән милли драматургия бөтөнләй юҡ хәлдә була. Драматургтарға профессиональ тәжрибә етешмәй, уларҙың һәр яҙғаны сәнғәтте һәм әҙәбиәтте ҡаты тышауҙа тотҡан соцреализм ҡалыптары аша үткәрелә.\nРус сәхнәһе традицияларын яҡын күргән Шәүрә Мортазина милли театрҙың башҡа мәҙәниәттәр менән аралашмайынса үҫешә алмауын аңлай, уның ижади ынтылышы классик репертуарҙы үҙләштереү менән бәйле. Башҡорт театры тарихында ул рус һәм көнбайыш Европа классик драматургияһын төрки халыҡ сәхнәһенә күсереү оҫтаһы булып хәтерҙә ҡаласаҡ. Уның тарафынан сәхнәүи һынланыш тапҡан әҫәрҙәр: А. Островский - "Һуңғы ҡорбан", П.Кальдерон - "Мөхәббәт менән уйнамайҙар", У.Шекспир - "Виндзор көлкөбикәләре", "Макбет", "Ромео менән Джульетта", А.Чехов - "Дядя Ваня", "Аҡсарлаҡ", "Иванов", Дж. Лондон "Урлау", Э.де Филиппо "Филумена Мортурано" ("Был бисәнең үҙ белдеге"), Дж.Лоусен - "Ҡунаҡ йорто әкәмәттәре" (Бер ғаилә хикәйәте", Вольтер - "Мөхәммәт" һәм башҡа спектаклдәр сәхнәне һәм тамашасы йөрәген яулай.\nШәүрә Мортазина Башҡорт сәхнәһендә 1972 йылға хәтле эшләү дәүерендә йәмғеһе илленән ашыу спектакль сығара, театрҙың бығаса күрелмәгән ижади мөмкинлектәрен аса, театр республиканың мәҙәни һәм сәнғәти күгендә генә түгел, бөтә Советтар илендә яңы заман сәнғәт усағының өлгөһө булып таныла. Классик пьесаларҙа ул "бөгөнгө ағыш"ты, үҙ заманының ритмын һәм һулышын эҙләй. Шәүрә Муса ҡыҙы шулай уҡ бик һәләтле педагог була. 1964 йылдан 1966 йылға саҡлы ул Өфө сәнғәт училищеһында уҡыта, ә 1968 йылдан 1970 йылға ҡәҙәр күптән түгел генә асылған Өфө дәүләт сәнғәт институтының режиссура һәм актер оҫталығы кафедраһын етәкләй.\n1955 йылда Башҡорт академия театры Мәскәүҙә Башҡорт сәнғәте һәм әҙәбиәте декадаһында үҙенең иң уңышлы спектаклдәрен күрһәтә. Улар араһында Мортазинаның "Дядя Ваня"һы ла тамашасы хөкөмөнә сығарыла. Чехов геройҙарының эске тотанаҡлығы, бына-бына тышҡа бәреп сығырға ғына торған көсөргәнешле хистәренең "биктә" ҡалыуын репетицияларҙа ҡат-ҡат әйтеп-туҡып, әйләнгән һайын актерҙарҙың хәтеренә һалып торғандыр режиссер. Был талап ниндәйҙер кимәлдә артистарҙың уйынын артыҡ шаштырыуҙан ҡотҡара, сентименталлектән, зауыҡһыҙ саманан ашыуҙан арындыра, һәм спектакль кешене уйландыра торған баҫҡысҡа күтәрелә.\nШәүрә Мортазина актер һәләтенең ысын тәбиғи асылын күрә һәм аса белә. 60-сы йылдарҙа үҙ сәхнәүи балҡышын тапҡан актерҙар быуынының профессиональ яҡтан нығыныуында ул айырым роль уйнай. Тап шул осорҙа, 1959 йылда, республикаға Мәскәүҙән ГИТИС-тағы башҡорт студияһының (Б.В.Бибикова менән О.И.Пыжова курсы) беренсе сығарылыш актерҙары ҡайта. Улар - Гөлли Мөбәрәкова, Илшат Йомағолов, Шамил Рәхмәтуллин, Муллаян Сөйәрғолов, Роза Кәримова, Хәмит Яруллин, Зинира Атнабаева, Әмир Абдразаҡов, Марат Солтанов, Физә Латипова, Фәрдүнә Ҡасимова, Гүзәл менән Хәкимйән Сәғитовтар һәм башҡалар була. Артабан уларҙың һәр ҡайһыһы башҡорт театры үҫешенә үҙенең тос ҡабатланмаҫ өлөшөн индерәсәк. Был көслө һәм теремек динамикалы быуын бер нисә тиҫтә йылдар буйы милли сәхнәнең йөҙөн билдәләйәсәк.\nРус психологик театрының традициялары буйынса белем алған гитиссылар милли театрға тормошто яңыса аңлатыу һәм һынландырыу ысулдарын, сәхнәүи уйындың бай алымдарын өҫтәй. Уларҙың ҡайтыуы менән башҡорт театры репертуары ныҡ төрләнә, йәш геройҙарҙы йәш актерҙар уйнай. Ошо йәш көстәргә таянып, Шәүрә Мортазина 1960 йылда А.Чеховтың "Аҡсарлағын" ҡуя, унда Нина ролен Роза Кәримова башҡара, ә Треплевты 60-сы йылдарҙығы тамашасының иң һөйкөмлө һәм танһыҡ актерҙарының береһе Илшат Йомағолов уйнай. Ул башҡорт драма театрында эшләй башлап, тәүге биш йыл эсендә утыҙҙан ашыу ролдә сәхнәгә сыға! Сағыу экспрессиялы актер, тәрән психологизм оҫтаһы булараҡ, ул бик күп төп ролдәрҙе башҡарыу бәхетен татый.\nМортазинаның йәнә бер тетрәткес тамашаларының береһе - Вольтерҙың "Мөхәммәте". Ул ябай ғына әҫәр түгел, һәм уның ҡаршылыҡлы, ҡатмарлы темаһы бигерәк тә милли сәхнәлә уйнағанда бик иғтибарлы булыуҙы һәм һаҡ эш итеүҙе талап итә. Мәскәүҙә уйналған был спектаклгә лә театр белгестәре һәм тикшереүселәре ҙур ҡыҙыҡһыныу менән килә - Вольтерҙың тап ошо пьесаһы совет сәхнәһендә ҡуйылыу ваҡиғаһы үҙе генә лә ғәжәйеп ҡуҙғытҡыс хәл була. Әммә ләкин, тыштан ҡарағанда, пьесаның яҙылышы дингә ҡаршы йүнәлтелгән булһа ла, башҡорт театрының спектакле кеше күңелендә урғыған ҡатмарлы эске көрәште сағылдыра. Трагедияның мәғәнәүи асылын һәм мәғәнәһен Мөхәммәт образы түгел, ә йәш кенә Сәйет менән Пальмира образдары аса. Мөхәммәт ролен гитиссы Марат Солтанов уйнай. Был актерҙың тәбиғәттән бирелгән һөйкөмлөлөгө һәммә кешене арбай, уны юҡҡа ғына "беҙҙең Жан Маре" тип йөрөтмәйҙәр, һәм ошо "затлы", ялҡынлы ҡиәфәте арҡаһында байтаҡ социаль һәм романтик геройҙарҙы һынландыра ул, ләкин, бәхетһеҙлеккә ҡаршы, был һоҡланғыс артистың ғүмере иртә өҙөлә, шулай ҙа ул башҡорт театры тарихында һиҙелерлек эҙ ҡалдыра.\nШәүрә Муса ҡыҙы башҡорт театры коллективына Бөтә Союз танылыуын "Мөхәммәт" спектакле менән генә килтермәй, шулай уҡ 1967 йылда М.Кәримдең "Ай тотолған төндө" трагедияһын сәхнәләштергәне өсөн ул РСФСР-ҙың К.С.Станиславский исемендәге Дәүләт премияһына лайыҡ була. Бөгөн дә был трагедия башҡорт драматургияһы классикаһы һанала, илле йылдан ашыу иң юғары талапҡа яуап бирерлек милли сәхнә әҫәре өлгөһө булып ҡала. Әммә ләкин ул заманда, 1964 йылда, Шәүрә Муса ҡыҙы был әҫәргә тәү башлап оло юл ярыусы була. Режиссер шуны асыҡ тойомлай: Мостай Кәримдең ғәжәп халыҡсан пьесаһында кешелектең трагик заңы бар.\nБөгөнгө режиссерҙар йыш ҡына тарихи пьесаларҙы ҡуйғанда шундай тоҙаҡҡа эләгә: тормош-көнкүреш ваҡ-төйәген төпсөрләп теҙергә тырыша, уйын ғәмәлен һабантуй күренештәре, халыҡ ижады өлгөләре менән "байыта", шул арала характерҙарҙың психологик яҡтан асылыуы "онотола". Мәскәү тәнҡитсеһе О.Радищева Мортазина постановкаһынан һуң былай ти: "Ул боронғо үткән замандарҙа Башҡортостанда халыҡ нисегерәк йәшәгәне хаҡында беҙ бер нәмә лә белмәнек тиерлек, әммә шул боронғо кешеләрҙең ни өсөн янып-көйөүҙәрен белдек, һәм ошо уларҙы беҙгә ныҡ яҡынайтты".\n"Мөхәммәт" менән "Ай тотолған төндә" әҫәрҙәренең яҡынса бер осорҙа сәхнәгә ҡуйылыуы һис тә осраҡлы түгел. "Мөхәммәт"тә дини фанатизмдың рухи һуҡырлыҡ булыуы бары тик һүҙ араһында ғына әйтелһә, икенсе трагедияла фанатизм - кешеләге ҡара көстәрҙе бергә уҡмаштырған яуызлыҡ символы, тотош илде аяуһыҙлыҡҡа, ҡанһыҙлыҡҡа этәреүсе ҡурҡыныс көс. Ошо яҡлап ҡарағанда спектаклдең аҙаҡҡы сәхнәһе ғибрәтле. "...Шашынған кешеләр төркөмө үҙҙәрен баш бирмәҫ икәүҙән (азатлыҡты һайлаған Аҡъегет менән Зөбәржәттән. - А.С.) айырып торған тирмәнең диуарҙарына ике яҡлап сытырман йәбешеп, йән тәслимгә дер һелкетә. Торлаҡтың кәртә-ҡоршауҙары ян-яҡҡа сәсрәп ҡыйрап төшә. Тирмәнең ҡалдыҡ һайғауҙарын һаман ҡулдан ысҡындырмай, кешеләр улар менән ғашиҡтарҙың яҡлауһыҙ-ышыҡһыҙ кәүҙәләренә берсә һуғырға киҙәнә, берсә артҡа сигенә биреп, уларҙы тағы ла нығыраҡ ҡыҫымға алырға уҡталалар. Далала малды шулай ҡанығып ҡамайҙар. Ай тотолоу хаҡындағы хәбәр әҙәмдәрҙе оло ҡурҡыуға төшөрә, аҡылын юйып аҡырышҡан тауыштар күккә олғаша, тирә-яҡ ҡот осмалы ҡараңғылыҡҡа сума. Авансценаның тап уртаһында ҡарттар төркөмө. Улар илерешеп һауаға ҡарап ҡолдарса ялбара. Үҙҙәренең томана наҙанлығының тотҡондары, ҡурҡыу-ырымдарҙың ҡолдары булараҡ, улар был мәлдә фанатизм аянысына батҡан ҡараңғы донъяның күҙгә бәрелеп торған ҡотһоҙ бер күренешен хасил итә".\n"Ай тотолған төндә" лә, "Мөхәммәт"тә лә Шәүрә Муса ҡыҙының шәхси уйланыуҙары ҡуша туҡылған: хәҡиҡәт өсөн, ирек-азатлыҡ өсөн һәр ваҡыт иң йәш, иң гүзәл һәм иң талантлылар, иң мөһиме - бер ниндәй ғәйебе булмаған йәндәр һәләкәткә дусар ителә. Тап ошо ҡатмарлы һорауҙарға Шәүрә Муса ҡыҙы үҙенең күп постановкалары аша яуап эҙләй, уларҙа тап әлеге лә баяғы йәш кешеләр бөтә күңел сафлығы, шиғрәнә йәне, ныҡлы ихтыярлы холҡо, яҡты зиһенле аҡылы менән шул емергес өйөрмәне туҡтатырға тырыша, дауылға, ҡара көскә ҡаршы сыға, утҡа-һыуға ташлана... 1970 йылда уның бөтә дәүер-замандарҙың иң гүзәл пьесаһын - Шекспирҙың "Ромео менән Джульетта"һын сәхнәгә алыуы һис тә тиктәҫкә түгел. Спектаклдә С.Прокофьев музыкаһы яңғырай, пластик бейеүҙәр һалыусыһы башҡорт балетының маһир оҫтаһы һәм иң күренекле педагог-хореограф Тамара Шәһит ҡыҙы Хоҙайбирҙина була, фехтование сәхнәләрен Хәмит Яруллин ҡуя. Ромеоны күптән түгел генә Башҡорт театры труппаһына килеп ҡушылған йәш Фидан Ғафаров уйнай, ә Джульетта - Роза Кәримова.\nДраматургияла Шәүрә Мортазина һәр ваҡыт чеховса интонацияларҙы эҙләй, ҡайғыларҙан талсыҡҡан күңелде, кәмһетелгән рухтың һыҙланыуын, ҡыйралған бәхет аяныстарын, кешенең үҙ-үҙе һәм башҡалар алдында бурыслы тойоуын күрергә теләй. Шәүрә Мортазинаның һуңғы эше, йәғни "аҡҡош йыры", иң аҙаҡҡы ижади ҡомары "Ивановтың һәләкәте" (1978) спектакле була. Был үҙе үк символ, ишара. Мортазинаны үҙе "тыуҙырған" геройҙарының яҙмышы көтөп тора. Академия театрында сирек быуат фиҙакәр хеҙмәт итеп, ижади емешле осороноң иң юғары нөктәһенә еткән ваҡытта ул театрҙы ҡалдырырға мәжбүр була. Театрҙа сағыу, ярҙан ярға тулышып аҡҡан ташҡын кеүек ижади дәүер башлана, һәм был яңы дәүерҙең ҡояшын ҡалҡытыусы, яңы театрға нигеҙ һалыусы, актер театрынан режиссер театрына ныҡлы күпер ҡороусы шәхестең исеме һәр кемгә билдәле, ул - РСФСР-ҙың һәм БАССР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре, РСФСР-ҙың К.С.Станиславский исемендәге Дәүләт премияһы лауреаты, бөйөк башҡорт ҡаһарманы Муса Лут улы Мортазиндың ғәзиз балаһы, башҡорт режиссеры Шәүрә Муса ҡыҙы Мортазина.\n(Руссанан Сәрүәр СУрина тәржемәһе, мәҡәлә ҡыҫҡартып бирелә).\nЯҙылған: 25.06.20 | Ҡаралған: 171